1865.07.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 33.

Τῆς 25 Ἰουλίου 1865.

(Δευτέρα).

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὀλυμπίας) Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν τῶν στενογραφημένων. Ἡ Παλιγγενεσία ἐδημοσίευσε τὴν ἀγόρευσιν τοῦ Κ. Πρωθυπουργοῦ, τὴν ὁποίαν λέγει, ὅτι ἐπῆρεν ἀπὸ τὰ στενογραφημένα πρακτικά. Ἐν τῇ ἀγορεύσει του ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς λέγει· «Κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ Κωλέττου καὶ κατὰ τὰ 1862 τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ τὸ αὐτὸ ἐπράχθη, καὶ διὰ τοῦτο θέλω παρακαλέσει τὸν Κύριον Χριστόπουλον νὰ ᾖναι συνεπὴς, προκειμένου νὰ δικάσῃ ἡμᾶς, νὰ μᾶς δικάσῃ δηλαδὴ ὅπως κατὰ τὰ 1862, ἂν μὴ μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὅτε εἰσεπράχθησαν οἱ φόροι ἄνευ νόμου. Ὅτε ὁ Κ. πρωθυπουργὸς ἐπρόφερε τὰς λέξεις αὐτὰς, ἐγὼ ἔκαμον μίαν ἔνστασιν ἐπ’ αὐτοῦ καὶ εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθές. Αὐτὸ δὲν εἶναι σημειωμένον εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ καὶ νομίζω, ὅτι δὲν τὸ ἤκουσεν ὁ στενογράφος. Κατὰ συνέπειαν τούτου μὲ συγχωρεῖτε νὰ δώσω τὴν ἑξῆς ἐξήγησιν. Ἡ Βουλὴ τῶν 62 ἀντιπολιτευομένων, ὡς ἠξεύρετε, διελύθη τὸν Νοέμβριον τοῦ 1860, ὑπουργοῦ ὄντος τοῦ Κ. Λυκούργου Κρεστενίτου, αἱ δὲ ἐκλογαὶ τοῦ 1861 ἐνεργήθησαν κατὰ τὸν Ἰαννουάριον, ὑπουργοῦντος τοῦ Κ. Παπαλεξοπούλου. Ἡ Βουλὴ συνῆλθε κατὰ τὸν Φεβρουάριον. Περὶ δὲ τὰς ἀρχὰς τοῦ Μαρτίου συνεπληρώθη καὶ τὴν 18 Μαρτίου ὑπεβλήθη ὁ νόμος ὁ φορολογικός. Καθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν ἐποχὴν ὑπουργὸς ἐγὼ δὲν ἤμην. Εἰσῆλθον εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὴν 12 Μαΐου 1861, ἀπὸ δὲ τὸν Μάϊον τοῦ 1861 μέχρι τοῦ Μαΐου τοῦ 1862, ὅτε ἐξῆλθον τοῦ ὑπουργείου δὲν ἔλαβε χώραν κανὲν τοιοῦτον γεγονὸς καὶ πιστεύω, ὅτι ὁ Κ. πρωθυπουργὸς εἶναι σύμφωνος.

§4ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι! Φέρω εἰς γνῶσιν τοῦ Σώματος, ὅτι ἡ μεγάλη πρέσβευσις ἐμφανισθεῖσα σήμερον ἐνώπιον τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως ἀνέγνω τὴν ἐπιψηφισθεῖσαν ἀπάντησίν σας, ἡ δὲ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἔκαμε τὴν ἑξῆς ἀπάντησιν· «Κύριοι! Ἤκουσα ἀσμένως τὴν ἀπάντησιν τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων, καὶ εὐχαριστῶ αὐτὴν δι’ ἃς μοὶ δίδει διαβεβαιώσεις, ὅτι θέλει ἐνασχοληθῆ ἀνενδότως εἰς τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησίς μου θέλει τῇ ὑποβάλει ἀφορῶντα σπουδαῖα τῆς πατρίδος συμφέροντα. «Τῶν συμφερόντων τούτων ἡ ἱκανοποίησις καὶ ἡ ἐπίτευξις τῆς εὐημερίας τῆς Ἑλλάδος ἔστωσαν ὁ μόνος σκοπὸς τῶν προσπαθειῶν μας.» Οἱ δανεισταὶ τῶν παλαιῶν χρεῶν τοῦ 1824 καὶ 1825 ὑποβάλλουσιν ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλήν· ἡ ἀναφορὰ αὕτη ὑποβάλλεται διὰ τοῦ ἐδῶ προξένου, ὅστις πρὸς εὐκολίαν τῆς Βουλῆς τὴν μετέφρασεν· ἐπιθυμεῖτε ν’ ἀκούσητε τὴν ἀνάγνωσιν;

§6ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα! Ἀναγινώσκεται ἡ ἀναφορά. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ τυπωθῇ;

§7ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα!

§8ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κ. Πρόεδρε! διατὶ κατ’ ἐξαίρεσιν αὐτὴ ἡ ἀναφορὰ νὰ τυπωθῇ;

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ κατ’ ἐξαίρεσιν ἀπεφάσισε νὰ ἀναγνωσθῇ, καὶ διὰ τοῦτο ἐρωτῶ, ἐὰν ἐπιθυμῇ νὰ τυπωθῇ.

§10ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τὸ ἐννοῶ, καὶ παρακαλῶ νὰ τὸ ἐξηγήσητε. Ἀνεγνώσθη ἡ ἀναφορὰ ἀφορῶσα ἓν γενικὸν συμφέρον, ἀλλ’ ἀληθῶς τὴν τύπωσιν δὲν τὴν ἐννοῶ, ἐγὼ νομίζω καλὸν νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν φρονῶ· ἔχομεν δύω ἐπιτροπὰς, μίαν διὰ τὰ οἰκονομικὰ καὶ μίαν διὰ τὰς ἀναφοράς· ἴσα, ἴσα αὐτὸ ἐπιθυμῶ νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ποῦ ἐπιθυμεῖ νὰ σταλῇ;

§12ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἀφορᾷ ἐργασίαν τῆς Βουλῆς.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. Ἡ τύπωσις εἶναι περιττή.

§14ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα!

§15ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κ. Πρόεδρε! Ἐπειδὴ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἀναφορῶν ἐνδέχεται νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ ἐκφρασθῇ περὶ τῆς ἀναφορᾶς αὑτῆς, σᾶς παρακαλῶ νὰ παρακληθῶσιν οἱ Κύριοι ὑπουργοὶ, τῶν οἰκονομικῶν ὡς καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, νὰ καταθέσωσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν τὰ σχετικὰ ἔγγραφα.

§16ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός.). Ἐὰν λάβῃ ἀνάγκην ἡ ἐπιτροπὴ, θὰ ἔλθῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν· διότι ἴσως μερικὰ ἔγγραφα θὰ δυσκολευθῶμεν νὰ παρουσιάσωμεν, ἐπειδὴ αἱ διαπραγματεύσεις εἶναι ἐκκρεμεῖς.

§17ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Διὰ τοῦτο μοὶ φαίνεται κανονικώτερον νὰ σταλῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ θὰ γνωμοδοτήσῃ τί νὰ γείνῃ. Ὁ Βουλευτὴς Σύρου, Κ. Πλατῆς, ὑπέβαλε πρότασιν νόμου, καθ’ ἣν προτείνει «Ἡ καταμέτρησις τῆς χωρητικότητος τῶν Ἑλληνικῶν πλοίων καὶ ὁ προσδιορισμὸς τῶν τόνων αὐτῶν θέλει ἐνεργεῖσθαι κατὰ τὸ σύνηθες Ἀγγλικὸν σύστημα καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μεγέθους τῶν Ἑλληνικῶν πλοίων.» Συνοδεύει τὴν γνώμην αὐτὴν μὲ ἔκθεσιν. Θέλει τυπωθῆ. Οἱ Βουλευταὶ ΚΚ. Σωτηρόπουλος καὶ Παππαμιχαλόπουλος ὑπέβαλον ἐπίσης πρότασιν νόμου περὶ τῶν ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς οἰκοδομησάντων ἢ ἐπισκευασάντων ἐρείπια ἐθνικῶν οἰκιῶν κτλ. Θέλει τυπωθῆ ἐπίσης καὶ αὐτή.

§19ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Κυνουρίας.). Οἱ κάτοικοι διαφόρων χωρίων τῆς Κεφαλληνίας ὑπέβαλον μίαν ἀναφορὰν, ὅτι τὰ χωρία των ἀπέχουν ¼ τοῦ δήμου Ἀργοστολίου, καὶ ἐπειδὴ πρόκειται ἡ Κυβέρνησις νὰ κανονίσῃ τὴν διαίρεσιν τῆς Ἑπτανήσου ὑπέβαλον τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν καὶ παρακαλοῦν, ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, καὶ συμφώνως μὲ τὰ συμφέροντά των τὰ ὑπαγάγῃ εἰς τὸν δῆμον Ἀργοστολίου.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὑπάγῃ καὶ αὐτὴ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν.

§21ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον Γυθείου πρὸ μηνῶν ὑπέβαλεν ἀναφορὰν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ παρακαλεῖ νὰ ἐπιβάλλωνται φόροι ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ λιμένος Γυθείου. Ὁ φόρος αὐτὸς θὰ χρησιμεύσῃ πρὸς κατασκευὴν μιᾶς προκυμαίας, ἑνὸς φάρου καὶ μιᾶς γεφύρας τοῦ ποταμοῦ Βαρδούκου. Ἡ προκυμαία αὕτη πρόκειται νὰ συνδέσῃ τὴν παλαιὰν πόλιν μὲ τὴν νέαν, ὁ δὲ φάρος ἐν καιρῷ τρικυμίας διὰ τὴν ἀσφαλῆ εἴσοδον τῶν πλοίων κατὰ τὴν νύκτα, ἡ δὲ κατασκευὴ τῆς γεφύρας εἶναι λίαν ἀναγκαία, διότι πολλάκις διακόπτεται ἐν καιρῷ χειμῶνος ἡ συγκοινωνία, καὶ πρὸς τούτοις καὶ δυστυχήματα συμβαίνουν. Δι’ αὐτοῦ τοῦ ποταμοῦ διέρχονται οἱ κάτοικοι ὅλης σχεδὸν τῆς ἐπαρχίας Γυθείου καὶ οἱ πλεῖστοι τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ὁρίσῃ μίαν ἡμέραν, ὅπως ἔλθῃ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν τί ἐνήργησε.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ νόμος καὶ δὲν ἐφηρμόσθη, πρέπει νὰ ζητήσητε λόγον, διὰ τί δὲν ἐφηρμόσθη. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ νόμος, τότε πρέπει νὰ κάμετε πρότασιν νόμου. Ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§23ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν). Κύριοι! Ἔπρεπε βεβαίως ν’ ἀρχίσω ἀπὸ τοῦ οὐσιωδεστέρου τῶν καθηκόντων μας, ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς πρῶτον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐκπληρῶ λοιπὸν μετ’ ἄκρας εὐχαριστήσεως τὸ καθῆκον τοῦτο σήμερον, ὑποβάλλων ἐνώπιόν σας τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν καὶ ἄλλοτε ὑποβληθέντα, ἀλλὰ μήπω συζητηθέντα. Θέλετε μὲ συγχωρήσει ὅμως νὰ σᾶς κάμω μικράν τινα ἔκθεσιν τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως· διότι τοῦτο ὡς προεισαγωγὴ θὰ χρησιμεύσῃ, ἵνα σᾶς κάμῃ νὰ ἐννοήσητε διάφορα μέρη τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ τὴν αἰτίαν διαφόρων μέτρων, τὰ ὁποῖα θέλομεν ὑποβάλει ἐνώπιόν σας· θέλω δὲ προσπαθήσει νὰ ἦμαι ὅσῳ τὸ δυνατὸν συντομώτατος. Πρέπει νὰ ἀνατρέξω ὀλίγον ἀρχαιότερον, νὰ ἐπαναλάβω δηλαδὴ ἐν συντόμῳ ὅ,τι καὶ ἄλλοτε ἐῤῥέθη, ἵνα σᾶς εὐκολύνω εἰς τὴν ὀρθὴν τῶν πραγμάτων κατάληψιν. Ἠρχίσαμεν ἀπὸ ἐσόδων 7 ἑκατομμυρίων. Αὐτὸ ἦτο τὸ εἰσόδημα τοῦ προϋπολογισμοῦ τῷ 1833. Τὸ ἔσοδον αὐτὸ προὐχώρησεν ἀνελπίστως τῷ 1840 μέχρι τῶν 16 ἑκατομ. τῷ 1842 ἔφθασε μόνον 14 ἑκατομμύρια· ἀνελπίστως, λέγω, διότι τῳόντι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐννοηθῇ τίνι τρόπῳ τὸ ἔθνος προέβη μὲ τοιαῦτα γιγαντιαῖα βήματα ἀπὸ ἑνὸς εἰς ἄλλο ἔτος, τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον εἶχε μόλις ἐξέλθει ἀπὸ καταστρεπτικωτάτου πολέμου, καὶ, τὸ ὁποῖον ὅλας του τὰς δυνάμεις καὶ ὅλα τὰ μέσα ἐξήντλησε διὰ τὴν πρώτην ἀποκατάστασιν καὶ τὴν συντήρησίν του ἁπλῶς. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ἐδυσκολεύθην κατ’ ἀρχὰς νὰ ἐννοήσω αὐτὸ τὸ γεγονὸς, αὐτὴν τὴν διαφορὰν, ἡ ὁποία ἀναφαίνεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους, δηλ. πῶς κατὰ τὸ 1833 τὰ ἔσοδά μας ἦσαν 7 ἑκατομμύρια, καὶ κατὰ τὸ 1837 ἀνέβησαν εἰς 11 ἑκατομμύρια, δηλαδὴ περίπου ἐδιπλασιάσθησαν. Ἡ ἀμφιβολία μου ἀποκατέστη πολὺ σπουδαιοτέρα ἐκ τῶν μεταγενεστέρων· διότι ἀπὸ τοῦ 1842 τὰ ἔσοδα πάλιν ἠλαττώθησαν, καὶ ἔμειναν ἠλαττωμένα ἐπὶ 10 ἔτη, ἵνα ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ ἴδιον σημεῖον. Δὲν ἠννόουν λοιπὸν τί ἐγένετο. Ἠδυνήθην ὅμως νὰ πλησιάσω ὀλίγον· πρῶτον, ἀναλογίσας, ὅτι, ὅτε ἐβεβαιώθησαν ἐν ἀρχῇ οἱ φόροι, ἦτο ἡ ὑπηρεσία εἰς ἐντελῆ ἀταξίαν, ὅτι οὔτε σύστημα βεβαιώσεως, οὔτε σύστημα εἰσπράξεως κανονισμένον ὑπῆρχεν, οὔτε τὰ ἀναγκαστικὰ μέσα εἰσπράξεως ἀποτελεσματικά· καὶ δεύτερον, ὅτι εὐθὺς μετὰ τὰ 1833 ἐπεβλήθησαν διάφοροι φόροι, ξένοι ὅλως διόλου τοῦ ἕως τότε ἐγγείου φόρου. Οἱ φόροι αὐτοὶ ηὔξησαν τὰ ἔσοδα διὰ μιᾶς. Τότε εἶχον ἐκδοθῇ οἱ νόμοι τοῦ χαρτοσήμου, τῶν οἰκοδομῶν, τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι προσέθηκαν ἀμέσως μέγα ποσὸν εἰς τὰ εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα ἐπήγαζον ἐκ τῆς ἐγγείου προσόδου· ἦσαν νέοι φόροι. Ἐντεῦθεν, κατ’ ἐμὲ, τὸ περίεργον αὐτὸ φαινόμενον. Ἀλλὰ, κύριοι, αὐτὴ ἡ πρόοδος κατὰ δυστυχίαν ἐσταμάτησε τῷ 1843. Ἡ μεταβολὴ τῆς 3 σεπτεμβρίου, καὶ τὸ συνταγματικὸν σύστημα εἰσαχθὲν, ἐπηρέασαν τότε οὐσιωδῶς τὰ οἰκονομικά μας. Διατί ἆρά γε; διότι ἡ ὑπηρεσία ἐχαλαρώθη τότε; ἢ διότι ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων ὑπεχρέωσε τὴν διοίκησιν νὰ θυσιάζῃ περισσότερον εἰς τὴν πολιτικήν; Τουλάχιστον ἄλλοι λόγοι δὲν ὑπάρχουν δικαιολογοῦντες τοῦτο, διότι καταστροφὴ κἀμμία, ὀπισθοδρόμησις κἀμμία εἰς τὴν παραγωγὴν δὲν ἐπῆλθε. Δὲν γνωρίζομεν τίποτε, τὸ ὁποῖον ἐκτὸς αὐτῶν τῶν περιστάσεων ἐγένετο καὶ ἠλάττωσε τὰ ἔσοδα τῆς Ἑλλάδος εἰς 10 ἑκατομμύρια ἤτοι πλέον τῶν 4 ἑκατομμυρίων κατὰ μέσον ὅρον.

§24ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μετὰ τὰ 43;

§25ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα. Καὶ τὸ λέγω τοῦτο πρὸς τιμὴν τῆς ὀκτωβριανῆς ἐπαναστάσεως. Ἡ ἐπανάστασις αὕτη ἦτο ἐπανάστασις κατὰ τὴν ἀληθῆ τῆς λέξεως σημασίαν· διετήρησε μὲν τοὺς κλονισμοὺς ἐπὶ ἔτη, δὲν ἐπηρέασεν ὅμως ἐπὶ τοσοῦτον οἰκονομικῶς τὸν τόπον. Τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἐξόδου τοῦ ἔθνους ἀπὸ τῆς ἀνωμάλου ἐκείνης καταστάσεως, αἱ εἰσπράξεις ἀνεβιβάσθησαν σχεδὸν εἰς τὸ ἴδιον σημεῖον, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἀνεχώρησαν τὴν προτεραίαν τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ τοῦτο, φαίνεται, συνέβη, διότι καὶ τὸ ἔθνος καὶ τὰ κατὰ μέρος ἄτομα ἀνεγνώρισαν τὴν ἱερότητα τῶν φόρων, διότι καὶ ἡ ὑπηρεσία ἐτακτοποιήθη, καὶ αἱ θυσίαι εἰς τὴν πολιτικὴν γίνονται ὀλιγώτεραι. Ἄλλως δὲν ἐννοεῖται, διατί ἡ μεταβολὴ τοῦ 1843, ἡ ὁποία δὲν ἐκλόνησε τὸν τόπον, διότι ἦτο μεταβολὴ ὅσῳ τὸ δυνατὸν εἰρηνικὴ, καὶ ἡ ὁποία αὐθημερὸν ἐτελείωσε, καὶ τὰ πράγματα ἐπανῆλθον εἰς τὴν θέσιν των, διατί, λέγω, ἡ μεταβολὴ ἐκείνη εἶχεν ὡς συνέπειαν τὴν τόσον μεγάλην ἐλάττωσιν τῶν εἰσοδημάτων, ἐνῷ ἡ μεταβολὴ τοῦ ὀκτωβρίου, ἡ ὁποία ἐπὶ πολὺ ἐκλόνισε τὸν τόπον.—

§26ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ γείνῃ συζήτησις.

§28ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ ἐκθέτω τὰ πράγματα ἁπλῶς.

§29ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Μετὰ τὴν μεταβολήν.....

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ, κύριε βουλευτὰ, εἶναι καθὼς νὰ ἦτο γραπτή. Ὅταν γείνῃ συζήτησις, τότε λαμβάνετε τὸν λόγον.

§31ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν κατηγορῶ· ἀφηγοῦμαι τὰ γεγονότα, φέρω ἐνώπιόν σας ἀριθμοὺς, καὶ ἀριθμοὺς πρὸ πολλοῦ δημοσιευμένους.

§32ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπάρχει ἔγγραφος ἡ ἔκθεσις, κ. ὑπουργέ;

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος ὡς ὑπουργὸς ὑπέβαλε τοιαύτην, καὶ εἰς αὐτὴν εὑρίσκετε πολλοὺς ἀριθμούς.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἔχετε ὑπομονήν. Ἐξακολουθήσατε. —

§35ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ μείωσις αὕτη τῶν εἰσοδημάτων διήρκεσεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη, καὶ, ἐὰν μὴ ἀπατῶμαι, κατὰ τὸ 1846 ἀνεφάνη πρόοδός τις, ἡ ὁποία προὐχώρησε μέχρι τινὸς καὶ ἔπειτα ἐσταμάτησε· κατὰ τὰ 1849, 50, 51, καὶ 52 ἡ πρόοδος ἐσταμάτησεν ἀμετακινήτως ἐπὶ ἑνὸς σημείου, ἐπὶ τοῦ τῶν 14 ἑκατομμυρίων. Ἔκτοτε, ἀπὸ τοῦ 1853, ἡ πρόοδος ἐξηκολούθησεν ἀδιακόπως μέχρι τοῦ 1860, ὅτε τὰ ἔσοδα ἀνεβιβάσθησαν εἰς τὸν ἀνώτατον ὅρον τῶν 24 ἑκατομμυρίων, κατὰ τοὺς ἀπολογισμούς. Κατὰ τὸ παρελθὸν, μέχρι τοῦ 1851 κυρίως, τὰ ἔσοδα δὲν ἐκάλυπτον τακτικῶς τὰ ἔξοδα. Συνέβαινεν ἐνίοτε, ὥστε ὁ ἀπολογισμὸς ν’ ἀφίνῃ περισσεύματα, ἀφοῦ ἐκαλύπτοντο τὰ ἔξοδα· συνέβαινε δὲ ἄλλοτε καὶ τὰ ἔξοδα νὰ ὑπερβαίνωσι τὰ ἔσοδα. Ἀπὸ τοῦ 1851 ὅμως μέχρι τοῦ 58 ἔτους, τὰ ἔσοδα διαρκῶς ἐπλεόναζον· καὶ αἱ χρήσεις ὅλων αὐτῶν τῶν ἐτῶν ἄφιναν περίσσευμα, τὸ ὁποῖον ὑπερέβη ἐν ὅλῳ τὰ δέκα ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἠξεύρητε, ὅτι τὸ περίσσευμα δὲν ἦτον εἰς χρήματα ὅλον· τὰ πλεῖστα ἐχρησίμευσαν εἰς ἀγορὰν τῶν ἀτμοπλοίων, τῶν δοθέντων εἰς τὴν ἑταιρίαν, εἰς μετοχὰς τῆς τραπέζης κλπ. Ἐν τούτοις τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἀπολογισμῶν, ἀπὸ τοῦ 1851 μέχρι τοῦ 58 ἢ 60, παρουσίασαν περίσσευμα· ἰδίως τῶν ἐτῶν 1856 καὶ 57 τὸ περίσσευμα ἀνέβη εἰς 5 περίπου ἑκατομμυρίων δραχμάς. Εἶπαν τότε, ὅτι τὸ περίσσευμα αὐτὸ, ἡ κατάστασις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὀφείλεται εἰς τὴν εὐφορίαν τῶν ἐτῶν ἐκείνων. Βεβαίως ἦτο τοῦτο ἐν μέρει ἀκριβὲς, καὶ ἦσαν εὐτυχεῖς οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο ἐν καιρῷ εὐτυχιῶν· ἀλλ’ ἀπεδείχθη κατόπιν διὰ τῶν πραγμάτων, ὅτι δὲν ἦτο μόνη αἰτία ἡ εὐφορία· διότι ἡ καλὴ κατάστασις ἐξηκολούθησε καὶ εἰς τὸ μέλλον, αἱ δὲ εἰσπράξεις ἀντὶ νὰ ἐλαττῶνται ηὔξανον. Ἡ πρόοδος λοιπὸν καὶ ἡ αὔξησις τῶν εἰσοδημάτων προῆλθον ἐκ τῆς τακτοποιήσεως, τῆς ἐκλογῆς τῶν ὑπαλλήλων, ἐκ τῆς αὐστηρᾶς ἐπιτηρήσεως τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς τακτικῆς προόδου τοῦ ἔθνους, διότι παρετηρήθη πάντοτε, ὅτι μία πρόοδος ἐκ 500 ἢ 600 χιλιάδων δραχμῶν μέχρις ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἀναφαίνεται κατ’ ἔτος. Κατὰ τὰ 1858, ἂν ἐνθυμῆσθε, ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἦτο τότε μᾶλλον διοικητικὴ ἢ πολιτικὴ, ἐπελήφθη πολλῶν ἔργων σπουδαίων καὶ μεγάλων. —Δὲν ἐκτιμῶ ἤδη αὐτά· τ’ ἀναφέρω μόνον—. Τὰ ἔργα ἐκεῖνα ἀπεῤῥόφησαν ἀπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου 7 ἑκατομμύρια, καὶ ἐκ τούτου προῆλθεν ὅτι τὸ 1858 ἀφῆκεν ἔλλειμμα ἑνὸς ἑκατομμυρίου περίπου, τὸ ὁποῖον ὅμως ἐκαλύφθη ὑπὸ τῶν περισσευμάτων τοῦ παρελθόντος, πολὺ δὲ μάλιστα ὑπὸ τοῦ 1860, διότι τὸ περίσσευμα τοῦ 1860 ὑπερέβη τὸ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον· ὥστε τὸ διάστημα τοῦ 1856 ἔτους μέχρι 1860 παρήγαγε περίσσευμα καθαρὸν πλέον τῶν 4 ἑκατομμυρίων. Αὕτη ἦτον ἡ κατάστασις μέχρι τοῦ ἔτους 1860. Τὸ 1861 παρουσίασεν ἀποτέλεσμα ὅλως διαφορετικόν. Εἰς τοῦτο συνετέλεσε πολὺ καὶ ἡ μέθοδος, τὴν ὁποίαν καθιέρωσαν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων ἐξόδων. Μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὑπῆρχε σύστημα, ἵνα ὁ προϋπολογισμὸς ἦναι ὅσῳ τὸ δυνατὸν στενοχωρημένος, ὄχι ψευδὴς, ἀλλὰ νὰ δίδῃ τ’ ἀπολύτως ἀναγκαῖα· διότι ἡμεῖς οἱ ἀκολουθοῦντες τὸ παλαιὸν σύστημα ἐλέγομεν: δὲν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν ἐλευθερίαν πολλὴν εἰς τοὺς διαχειριζομένους τὰ δημόσια χρήματα· πρέπει νὰ τοῖς ἐπιβάλωμεν ὅσῳ τὸ δυνατὸν περισσοτέρους περιορισμοὺς, καὶ ὁσάκις πρόκηται νὰ τοὺς ὑπερβῶσιν, ὁσάκις πρόκηται νὰ ζητήσωσι καὶ ἄλλα χρήματα, νὰ παρίστανται ἐνώπιον τῶν βουλῶν καὶ νὰ ἐξηγῶσι τοὺς λόγους: τοῦτο εἶναι χαλινὸς ἠθικὸς καὶ ὑλικός· διότι ἑκάστοτε ἡ βουλὴ, τὸ ἔθνος, θέλει ἐκτιμᾷ τὰς ἐνεργείας τῆς κυβερνήσεως καὶ ἐξετάζει τὰς ἀνάγκας, συνεπεία τῶν ὁποίων θὰ ἀποφασίζῃ ἂν πρέπῃ νὰ παραχωρήσῃ πίστωσιν, ναὶ ἢ ὄχι· ἐκτὸς τούτου, ὅτι ἀσφαλέστερον εἶναι τὸ ταμεῖον νὰ ἐξοδεύῃ, ὅταν βεβαιοῦται ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἀφίνει περίσσευμα, τότε ἀσφαλῶς ἱκανοποιοῦμεν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου· καὶ ἑπομένως τὸ σύστημα τῶν πιστώσεων, ἐρχομένων κατόπιν καὶ μετὰ τὴν γνῶσιν τῆς καταστάσεως τοῦ ταμείου, εἶναι ἀσφαλέστερον, ἀφοῦ θὰ ἔχωμεν ὡς βάσιν τὸ περίσσευμα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τοῦτο ἦτο τὸ σύστημα ὃ ἠκολουθεῖτο μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης· ἀλλὰ τὸ σύστημα αὐτὸ ἤλλαξεν ὁ μετ’ ἐμὲ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν. Εἶναι ψευδὲς τὸ σύστημα τῶν πιστώσεων εἶπε· δὲν τὸ δέχομαι· καὶ, παρὰ νὰ ἔρχωμαι διὰ πιστώσεων ἐνώπιον τῆς βουλῆς νὰ ζητῶ χρήματα καὶ νὰ τὴν προκαλῶ μελετῶσα τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς περιστάσεις ν’ ἀποφαίνηται, ἂς φροντίσω ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ θέσω τὰ διάφορα ποσὰ, ὥστε νὰ ἱκανοποιῶνται ὅλαι αἱ ἀνάγκαι. Ὁ προϋπολογισμὸς κατ’ αὐτὸ τὸ σύστημα ἐξωγκώθη, ἀντὶ νὰ περιορισθῇ ἐπλατύνθη, καὶ οὕτω συμπεριέλαβον ὅλας ὅσας ἐνόμισαν γνωστὰς ἀνάγκας. Οὕτως ἔλυσαν τὰς χεῖράς των, καὶ ἐπειδὴ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον δὲν εἶναί ποτε δυνατὸν ὁ ἄνθρωπος νὰ προΐδῃ ὅλα—διότι εἶναι καὶ ἔκτακτα καὶ ἀπρόοπτα· ἑπομένως, ὅσον καὶ ἂν θέλῃ νὰ προσδιορίσῃ τὸ μέλλον, εἶναι ἀδύνατον νὰ προΐδῃ ὅλας τὰς ἀνάγκας, —διὰ τοῦτο καὶ μετὰ τὸ σύστημα αὐτὸ εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προκαλέσωσι πιστώσεις. Πιστεύω ἀδιστάκτως, ὅτι τὸ σύστημα ἐκεῖνο ἔβλαψε, διότι ἔδωκε περισσοτέραν ἐλευθερίαν εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, οἵτινες, ἀντὶ νὰ περιστέλλωσι, ἐξέτεινον τὰ ἔξοδα, ὥστε οὐ μόνον νὰ θεραπεύωσιν ὅλας τὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι προέκυπτον, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπινοῶσιν ἄλλας. Τὸ κατ’ ἐμὲ, τὸ καλὸν οἰκονομικὸν σύστημα, συνίσταται εἰς τὸ νὰ ἐξοδεύωνται ὅλα τὰ χρήματα τὰ ἐξοδευόμενα ἐν γνώσει καὶ κατ’ ἀπόφασιν τῶν βουλῶν· διότι τὸ ἔθνος πρέπει νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν πόρων του, νὰ τὰ ἐξετάζῃ καὶ ν’ ἀποφασίζῃ. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν τὸ ζήτημα τῶν πιστώσεων δὲν εἶχε τίποτε κακόν. Ἀπὸ τοῦ 1861, ὅτε καθιερώθη τὸ νέον σύστημα, τὰ ἔξοδά μας, ἀπὸ 22, καὶ 21 ἑκατομμυρίων, ἀνεβιβάσθησαν εἰς 24· δυστυχῶς ὅμως τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν δὲν ἠκολούθησαν καὶ τὰ ἔσοδα· ὅθεν τὸ ἔλλειμμα προέκυψε μέγα, καὶ ἔπρεπε νὰ ἀναπληρωθῇ ἀπὸ τοῦ περισσεύματος τῶν παρελθόντων ἐτῶν. Τὸ αὐτὸ σύστημα ἠκολούθησαν καὶ εἰς τὸ ἑπόμενον ἔτος· ἄρα καὶ ἡ αὐτὴ συνέπεια· ἀλλὰ τὰ περισσεύματα εἶχον ἐξαντληθῆ, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ 62 νὰ δανεισθῇ ἀπὸ τῆς τραπέζης, ἵνα θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας της. Τὸ δάνειον τοῦ δημοσίου ἤρχισεν ἀπὸ τοῦ 1862, καὶ ἤρχισε μὲ ποσὸν οὐχὶ εὐκαταφρόνητον, διότι ἀνέβαινε μέχρι τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων. Ἀπὸ δὲ τοῦ 61, τὰ ἔξοδά μας ἀνεβιβάσθησαν ἀπὸ 22 ἑκατομμυρίων εἰς 24, ποσὸν εἰς τὸ ὁποῖον εὐτυχῶς ἡ ἐπανάστασις, τὴν ὁποίαν κατηγοροῦσιν ὡς σπάταλον, δὲν ἔφθασεν. Ἡ ἐπανάστασις ἐξώδευσεν ὀλιγώτερα, ἐπανῆλθεν εἰς τὰ πρὶν αὐτῆς ὅρια. Ἰδοὺ ποῦ εὗρεν ἡ ἐπανάστασις τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἤτοι προϋπολογισμὸν ἐξωγκωμένον, τὰ περισσεύματα καταναλωθέντα καὶ ὑπὸ τὸ βάρος μεγάλου χρέους. Ἐν καιρῷ ἐπαναστάσεως οὔτε αἱ εἰσπράξεις γίνονται ἀκριβεῖς, οὔτε αἱ βεβαιώσεις ὁμαλαὶ καὶ ἄπταιστοι, οὔτε αἱ ὑλικαὶ πρόοδοι ἀκολουθοῦσι τὸν δρόμον των. Εἰς τοὺς νόμους αὐτοὺς τοὺς κοινοὺς δὲν ἠδύνατο νὰ μὴ ὑποκύψῃ καὶ ἡ ἐπανάστασις τοῦ ὀκτωβρίου. Εὑρέθημεν ἄρα ἐν τῷ ἅμα εἰς οἰκονομικὰς στενοχωρίας, καὶ τὰς στενοχωρίας αὐτὰς ἠναγκάσθη νὰ θεραπεύσῃ διὰ δανείων. Δάνεια λοιπὸν συνωμολόγησε, καὶ διὰ δανείων ἐκάλυψε μέχρι τοῦδε τὰς ἀνάγκας της. Οὕτω τὰ δάνεια, τὰ συνομολογηθέντα ἀπὸ τοῦ 1862 καὶ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν, ἀναβαίνουσιν εἰς 12,833,300 δραχμῶν· εἰς ταῦτα προσετέθησαν καὶ 4,972,902 τῆς Ἑπτανήσου. Τὸ νέον ἄρα χρέος, τὸ ὁποῖον ἐπιβαρύνει τὸ ἔθνος, ἀναβαίνει οὕτως εἰς 17,805,202.

§36ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὀλυμπίας). Εἰς τὰ 11 ἑκατομμύρια περιλαμβάνονται καὶ τὰ τρία;

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ναί. Ἡ ἐπανάστασις, κύριοι, προσέκρουσε, τὸ ἐπαναλέγω, εἰς τὰς εἰσπράξεις, καὶ διὰ τοῦτο, ἂν ἐξετάσωμεν τοὺς ἀπολογισμοὺς τοῦ 1862 καὶ 63, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι αἱ εἰσπράξεις ἠλαττώθησαν κατὰ 5, ὡς ἔγγιστα, κατ’ ἔτος ἑκατομμύρια. Ἐνθυμεῖσθε ὁποία ἦτο κατὰ τὴν ἐπανάστασιν ἡ κατάστασίς μας, καὶ ἰδίως τοῦ στρατοῦ· δὲν ὑπῆρχον οὔτε τὰ μέσα νὰ βιασθῶσιν οἱ πολῖται ν’ ἀποτίσωσι τοὺς φόρους των· ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα ὅμως ἡ ἐπανάστασις ἐσυκοφαντήθη Ὅταν ἰδῆτε τοὺς ἀπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους καταγίνομαι νὰ σᾶς παρουσιάσω ὅσῳ ταχύτερον, θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἡ ἐπανάστασις δὲν ἔφθασε τὸν ὅρον τοῦ 1861, διότι κατὰ τὸ 1863 δὲν ἐξώδευσε πλέον τῶν 22 ἑκατομμυρίων, δηλαδὴ ποσὸν ἴσον σχεδὸν πρὸς τὸ κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη.

§38Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τὰ 11,800,000 συμπεριλαμβάνεται τὸ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον τοῦ Κράτους;

§39ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁμιλῶ ἤδη περὶ τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα συνωμολογήσαμεν· δὲν περιλαμβάνεται ὅμως τὸ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον, οὔτε τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐσφετερίσθησάν τινες.

§40ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ, περὶ τοῦ ἑπτανησιακοῦ χρέους δώσατέ μας μίαν ἰδέαν.

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ἰονικὴ κυβέρνησις εἶχε συμφωνήσει διάφορα δάνεια μὲ πολίτας, μὲ κοινότητας, μὲ τραπέζας. Τὸ ποσὸν αὐτῶν ἀναβαίνει εἰς 4,971,902· τὰ πλεῖστα δὲ ἢ ὅλα εἶναι κυματίζονται, δηλ. ὑπὸ μικροχρόνιον προθεσμίαν, καὶ, ἐπειδὴ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ τὰ πληρώσωμεν, μᾶς ἠνάγκασαν νὰ αὐξήσωμεν τοὺς τόκους.

§42ΜΑΡΚΟΡΑΣ. Αὐτὴν τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν μᾶς κάμνετε, ἔπρεπε νὰ τὴν φέρητε γραπτήν.

§43ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ, ἀφοῦ ἤδη στενογραφεῖται. Ὁ κ. Μαρκορᾶς νομίζει, ὅτι ἔχω καιρὸν νὰ συντάττω ἐκθέσεις; Λοιπὸν, κύριοι, ἡ ἐπανάστασις δὲν ἐξώδευσε περισσότερα ἀφ’ ὅσα ἐξωδεύοντο μέχρι τῆς ἐποχῆς αὐτῆς· ἡ ἐπανάστασις κατὰ τοῦτο ἐπηρέασε τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος, καθ’ ὅσον ἠλάττωσε τὰς εἰσπράξεις, καὶ, ἐλαττωθεισῶν τῶν εἰσπράξεων, ἠνάγκασε τὴν κυβέρνησιν νὰ κάμῃ χρέη, καὶ τὰ χρέη ταῦτα ἄφησαν βάρος διαρκὲς εἰς τὸ ταμεῖον ἐξ 1,200,000 διὰ χρεωλύσιον καὶ τόκους· ἐπήνεγκε σύγχυσιν καὶ ὀπισθοδρόμησίν τινα εἰς τὴν προοδεύουσαν τακτοποίησιν τῆς ὑπηρεσίας. Ἐκτὸς τούτου προσετέθησαν καὶ ἄλλα ἔξοδα αἱ μεταβολαὶ, τὰς ὁποίας ἐπήνεγκεν εἰς τὸν στρατόν· ἐννοῶ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ ἀνθυπασπιστάς. Ἰδοὺ τὰ δύο μόνα βάρη, τὰ ὁποῖα ἡ ἐπανάστασις ἀφῆκεν εἰς τὸ ἔθνος, καὶ τὰ ὁποῖα ἀναβαίνουσιν, ὡς ἔγγιστα, εἰς 2,000,000. Τὸ ἔλλειμμα λοιπὸν ἤρχισεν ἀπὸ τοῦ 1861, τὰ δὲ δάνεια ἀπὸ τοῦ 1862. Αὐτὰ δὲ ταῦτα τὰ δάνεια καὶ ἡ ὀπισθοδρόμησις τῶν εἰσπράξεων μᾶς παρήτησαν βάρη διαρκῆ καὶ ἐπαισθητά. Τοιαύτην εὕρομεν τὴν οἰκονομικήν μας κατάστασιν, ὅτε ἀνελάβομεν τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου. Τὸ πρώην ὑπουργεῖον, τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη, πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν εἶχεν ἐκδώσει ἔντοκα γραμμάτια (bons du tresor) τριῶν ἑκατομ., τὰ ὁποῖα, ὅτε ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἔλαβε τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου, εἶχον σχεδὸν ἐξαντληθῆ, πλὴν 86,678 μόνον δραχμῶν. Ἐκτὸς τούτων ὁ κ. Σωτηρόπουλος εἰς μετρητὰ εὗρε κατὰ τὴν ἔκθεσίν του 251,678 δραχμάς. Αὐτὰ ἔμειναν, ἀφοῦ ἐξηντλήσαμεν ὅλα τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἴχομεν, καὶ ὅλα τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξαν κατὰ τὸ παρελθὸν, καὶ ὅλας τὰς ἐκ τῶν εἰσοδημάτων τοῦ παρελθόντος προκαταβολὰς, διότι τὸ παρελθὸν δανείζει τὸ παρόν· ὠφείλαμεν δὲ κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου 400,000, ἔξοδα ἐκκαθαρισμένα καὶ ἐντεταλμένα, καὶ 1,700.000 δι’ ἔξοδα δεδουλευμένα τοῦ Ἰουλίου· ἐκτὸς τούτου ἤγγιζεν ἡ πτῶσις καὶ διαφόρων γραμματίων. Τοιαύτη ἦτον ἡ κατάστασις τοῦ ταμείου, ὅτε ἀνελάβομεν τὸ ὑπουργεῖον, καὶ ἐν τούτοις ἔπρεπε νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας μας, ἔπρεπε νὰ ζήσωμεν· δι’ ὃ κατεβάλομεν πᾶσαν προσπάθειαν καὶ εὐτυχῶς ἐφθάσαμεν εἰς ἀνέλπιστον, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω διὰ πολλοὺς, ἀποτέλεσμα· διότι — ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν — ἐζήσαμεν μέχρι σήμερον διὰ τῶν ἰδίων μας πόρων, διὰ τῶν εἰσοδημάτων, τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλλὰς δίδει. Ἡ ἐπανάστασις πρὸς τούτοις παρεδέχθη οἰκονομικά τινα μέτρα, τὰ ὁποῖα οὐσιωδῶς ἐπηρέασαν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου· ἠλάττωσε κατὰ τὸ ἥμισυ τὸν ἔγγειον φόρον — ὀρθῶς καὶ εὐλόγως, κατ’ ἐμὲ, καὶ θέλω ἐπιμείνει μέχρι τέλους, πιστεύων οὕτως — ἀλλὰ δέν τον ἠλάττωσε τυχαίως καὶ χωρὶς νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς ἐλαττώσεως, ἥτις ἐκ τούτου ἐπήρχετο, καὶ τῆς ἀναπληρώσεως αὐτῆς. Ἤμην καὶ ἐγὼ ἐξ ἐκείνων, ὅστις ὑπεστήριξα τὴν ἐλάττωσιν καὶ ἐπρότεινα διάφορα μέτρα, ὅπως ἀναπληρώσω τὴν ἐξ αὐτῆς ἔλλειψιν. Καὶ ἦτον ἀνάγκη νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐλάττωσις, διότι ὁ χωρικὸς, πληρώνων 10% ἐκ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος, ἐπλήρωνε πλέον τοῦ ἡμίσεως ἐπὶ τοῦ καθαροῦ· τοσοῦτος δὲ φόρος εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν πληρώνεται. Φόρος, ἀφαιρῶν τὸ ἥμισυ τῆς καθαρᾶς προσόδου, ὄχι μόνον δὲν ὑποστηρίζει τὴν πρόοδον καὶ τὴν βελτίωσιν, ἀλλ’ ἀπεναντίας καταστρέφει, διότι ἀφαιρεῖ τὴν ἔγγειον ὠφέλειαν ἅπασαν. Ὅθεν ἤμην ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως αὐτῆς, διότι ἔβλεπον ἐν πεποιθήσει, ὅτι ὁ φόρος, ὅστις ἐπεβάλλετο εἰς τὴν γῆν, ἦτον ὑπερβολικὸς, ἀδιάφορον ἐὰν οἱ χωρικοὶ δὲν κατενόουν ὅλην αὐτοῦ τὴν σημασίαν. Τὸ ἀποτέλεσμα ἦτον, ἀνεξαρτήτως τῆς γνώσεως τῶν χωρικῶν, τὸ αὐτό. Εἶχον ὅμως καὶ ἕτερον λόγον πολὺ οὐσιώδη, τὸν ἀκόλουθον. Κατὰ τὴν πεποίθησίν μου καὶ κατὰ τὴν πεποίθησιν ὅλων ἡμῶν, τὸ ὑπάρχον φορολογικὸν σύστημα εἶναι βάρβαρον, διὰ τοῦ ὁποίου ποτὲ τὸ ἔθνος δὲν δύναται νὰ προοδεύσῃ. Τὸ σύστημα αὐτὸ ἔπρεπε νὰ μεταβληθῇ· ἀλλ’ ἠξεύρετε ποία ἦτον ἡ πρώτη δυσκολία κατὰ τῆς μεταβολῆς; Ὁ φόβος, ὅτι ἤθελεν ἐπενέγκει μεγάλην ἐλάττωσιν εἰς τὰς εἰσπράξεις. Ἡ μεταβολὴ σκοπεύει νὰ ἐπιβάλῃ φόρον ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος, ἀλλὰ φόρος ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος, κατ’ ἀναλογίαν τοῦ ὑπάρχοντος 10%, ἀφαιρεῖ τὸ ὅλον εἰσόδημα· ἦτο λοιπὸν μέγα πρόσκομμα εἰς τὴν παραδοχὴν τοῦ συστήματος. Ὅτε ὡς ὑπουργὸς ἄλλοτε ὑπέβαλον τὴν μεταβολὴν αὐτὴν καὶ προσεκάλεσα πολλοὺς τῶν βουλευτῶν νὰ μοὶ δώσωσι γνώμην, μόνη ἔνστασις παρουσιασθεῖσα ἦτον αὕτη, «τὸ νέον σύστημα ἀφαιρεῖ τὸ ὅλον τοῦ εἰσοδήματος καὶ τότε οὐδεμία ὠφέλεια·» ἀντετάσσετο δὲ ἡ κατ’ ἀνάγκην μέλλουσα νὰ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις τοῦ ποσοστοῦ τοῦ φόρου, συνεπεία τῆς μεταβολῆς τοῦ συστήματος· ἀλλ’ οὕτως, ἔλεγον, καταστρέφεται ὁ κύριος πόρος τοῦ δημοσίου καὶ ἀφαιροῦνται τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεως. Τούτου ἕνεκα τοῦ λόγου ἡ μεταβολὴ ἀπεκρούετο ἀπολύτως.

§44ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὀλυμπίας). Ἐπέτυχον οἱ ἄλλοι φόροι;

§45ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἰσήχθησαν ὅλοι οἱ προταθέντες φόροι. Ὁ ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν φόρος ἐπιβληθεὶς δὲν ἐπέτυχε, πρῶτον ἐξ αἰτίας τῶν περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐμπόδιζον τὴν ὁμαλὴν καὶ πλήρη ἐφαρμογὴν τῶν φορολογικῶν νομοθετημάτων, καὶ δεύτερον ὡς ἐκ τῶν δυσκολιῶν, τὰς ὁποίας ἀπαντᾷ ἡ πρώτη ἐφαρμογὴ τῶν νόμων, ὡς ἐκ τῆς ἀπειρίας ἢ τῆς κακῆς θελήσεως, καὶ ἐξ ἄλλων λόγων, οἱ ὁποῖοι ἀπαντῶνται εἰς τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τῶν νόμων τούτων. Ἐὰν ἤθελον σᾶς κάμει τὴν ἱστορίαν ὅλων τῶν φορολογικῶν συστημάτων, τὰ ὁποῖα εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐφηρμόσθησαν, ἠθέλατε ἰδεῖ, ὅτι ὅλα κατὰ πρῶτον ἀπέτυχον. Εὗρε λοιπὸν ὁ κύριος Σωτηρόπουλος ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν οἰκονομικῶν χρήματα καὶ γραμμάτια 320, 000 περίπου δραχμῶν, καὶ ὠφείλαμεν 2,100,000, καὶ ὅμως ἔπρεπε νὰ ζήσωμεν. Εἴχομεν τότε καὶ ἄλλας ἐλπίδας πολὺ μεγάλας· κατὰ δυστυχίαν ὅμως ἐψεύσθησαν καὶ αὗται. Εἶναι, φαίνεται, ἡ ἐποχὴ τῶν κακῶν χρόνων, καὶ πρέπει νὰ διέλθωμεν ὅλας τὰς δοκιμασίας ταὐτοχρόνως. Εἴχομεν τὴν ἐλπίδα τοῦ βάμβακος καὶ τὴν ἐλπίδα τῆς μεγίστης εὐφορίας τοῦ ἐλαιῶνος Κερκύρας. Περὶ τοῦ βάμβακος ἠξεύρετε ὁποίαν τύχην ἔλαβε, καὶ ἡ ἐσοδεία τοῦ ἐλαιῶνος Κερκύρας δὲν ὑπῆρξεν ὡς ἠλπίζαμεν εὐτυχής. Μὴ ὑπολογιζομένη δέ τις προσθήκη τῶν ἐξόδων ηὔξησε τὴν στενοχωρίαν· ἡ προσθήκη αὕτη εἶναι διάφορα χρέη ληξιπρόθεσμα καταστάντα, τα ὁποῖα δὲν ὑπελογίσαμεν, διότι τὰ μὲν ἦσαν ἄγνωστα, τὰ δὲ αἴφνης παρουσιάσθησαν. Αὗται δὲ αἱ ἀνάγκαι δὲν μᾶς ἐπέτρεπον οἰκονομίας, ἀλλ’ ἀπῄτουν ἄμεσον τὴν ἱκανοποίησιν, καὶ ἡ μὴ πραγματοποίησις αὐτῶν ἦτον ἀδύνατος, καὶ διεκινδύνευε τὰ συμφέροντα καὶ τὴν τιμὴν τοῦ ἔθνους. Τοῦ χρέους πρὸς τὰς Δυνάμεις ἐπῆλθεν αἴφνης ἡ ἀπαίτησις κατ’ ἀπάντησιν προτάσεως τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη, τὰ χρέη πρὸς τραπεζίτας ἐν Ἑπτανήσῳ εἴχομεν ὑποσχεθῆ εἰς ῥητὸν καὶ προσδιωρισμένον καιρὸν νὰ πληρώσωμεν.—

§46ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε συνωμολογήθη τὸ χρέος τῆς Ἑπτανήσου;

§47ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρὸ ἡμῶν.—Εἴχομεν ἄλλα χρέη πρὸς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, τὰς ἀποζημιώσεις καὶ τοὺς τόκους τοῦ 1862 καὶ 63, ἀναβαίνοντα εἰς 629,843 δραχμ. πρὸς ἑταιρίαν ὡς τὴν ἰδικήν μας πτωχὴν καὶ τόσον γλίσχρα ἔχουσαν τὰ μέσα, ἡ καθυστέρησις ποσοῦ τοιούτου ἠδύνατο νὰ προκαλέσῃ ζημίας λίαν ἐπιβλαβεῖς δι’ αὐτὴν, ἥτις ἀπέβη χρησιμωτάτη εἰς τὸν τόπον καὶ περιποιεῖ τιμὴν εἰς αὐτόν. Ἠναγκάσθημεν λοιπὸν νὰ πληρώσωμεν καὶ ταῦτα, καὶ ἐπειδὴ αἱ εἰσπράξεις δὲν ἐπήρκουν, ἐδανείσθημεν. Ἰδοὺ διατί συνωμολογήσαμεν δάνειον ἀπὸ τοῦ κυρίου Βούρου 400,000 δραχμῶν, ἀπὸ τῆς Ἰονικῆς τραπέζης 1,000,000, ἀπὸ τῆς ἐθνικῆς τραπέζης 300,000 δραχμ. εἰς γραμμάτια, δηλ. ἀντικατεστήσαμεν τὰς ἐγγυήσεις καὶ ἀντὶ χρημάτων ἐλάβομεν γραμμάτια, τὰ ὁποῖα ἐθέσαμεν εἰς κυκλοφορίαν, καὶ ἀπὸ τοῦ ἐθνικοῦ δανείου ἐπραγματοποιήσαμεν 593,300 δραχμάς, καὶ οὕτω συνεπληρώσαμεν ποσὸν 2,293,000 περίπου δραχμῶν. Δι’ αὐτῶν ἐπληρώσαμεν εἰς τὰς Δυνάμεις δραχ. 1,000,000· τὰ ὀφειλόμενα εἰς τὴν Ἑπτάνησον 332,400· παρακατεθέσαμεν εἰς τὴν τράπεζαν κατὰ τὴν συμφωνίαν, ἵνα χρησιμεύσῃ διὰ τὰς Δυνάμεις, δραχ. 185,699· ἐπληρώσαμεν εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν δραχ. 692.843, τὸ ὅλον δραχμὰς 2,149,942. Τὸ δάνειον λοιπὸν ἐχρησίμευσεν εἰς ἀπόσβεσιν ἄλλων δανείων, μὴ προβλεπομένων, ὅπως σᾶς ἔλεγον, καὶ μὴ σημειουμένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἐξήτασα τὴν κατάστασιν τοῦ ταμείου καὶ κατὰ τὴν 30 Ἰουνίου καὶ κατὰ τὰς 10 Ἰουλίου, διότι, ὡς γνωρίζετε, κατὰ πᾶσαν δεκαήμερον λαμβάνομεν τας καταστάσεις ἐκ τῶν ταμείων, καὶ εὗρον ὅτι κατὰ μὲν τὸ τέλος τοῦ Ἰουνίου ὑπῆρχον ἐν τοῖς ταμείοις εἰς μετρητὰ 438,864. Δὲν ὁμιλῶ περὶ ἀντιτίμων, διότι τὰ ἀντίτιμα δὲν εἶναι χρήματα, ἀλλ’ ἢ ἐντάλματα προεξωφλημένα, ἢ ἄλλα ὀφειλόμενα καὶ μὴ ἐκκαθαρισθέντα, εἶναι ἐν γένει τίτλοι ἀντὶ χρημάτων.

§48ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὰ ἀντίτιμα πόσα εἶναι;

§49ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι 3,052,365· καὶ ἀντίτιμα εἶναι ἤδη περισσότερα παρ’ ἄλλοτε, τὸ δὲ ταμεῖον φαίνεται παραδόξως ὡς ἔχον 3,491,229, διότι ὡς ἀντίτιμα φέρονται καὶ αἱ 800,000 δρ., αἱ ἁρπαγεῖσαι ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ αἱ 800,000 δρ. χρεώγραφα τῶν πολιτικῶν συντάξεων. Ἀλλ’ ὅταν ἀκούετε ποία εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ ταμείου, μὴ δίδετε κἀμμίαν προσοχήν, διότι τοῦτο δὲν ἀποδεικνύει τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν. Μόνον ἡ κατάστασις τοῦ ταμείου, χωρὶς νὰ περιλαμβάνηται καὶ τί ὀφείλεται καὶ τί ἐπληρώθη, δὲν ἀποδεικνύει τίποτε. Ἐὰν ἀναβάλω ἐπὶ 10 ἡμέρας τὴν πληρωμὴν τῶν μισθῶν, ἔχω πλῆρες τὸ ταμεῖον· ἐνῷ, ἐὰν σπεύσω νὰ πληρώσω τὰ ὀφειλόμενα, τὸ ταμεῖον κενοῦται· ὅθεν ἀνάγκη νὰ φανεροῦται καὶ τὸ τί ὀφείλεται, ἤτοι τὸ παθητικὸν καὶ τὸ ἐνεργητικὸν ὁμοῦ. Διότι μέχρι τοῦδε, ἵνα παραστήσωσι τὴν καλὴν ἢ κακὴν κατάστασιν τοῦ ταμείου, ἔλεγον, «τὸ ταμεῖον ἔχει τόσα χρήματα», δὲν μας ἔλεγον ὅμως καὶ πόσα χρεωστοῦν. Λοιπὸν ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ἡ κατάστασις τοῦ ταμείου, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω, εἶναι ὁποία ἦτο, καθ’ ἣν ἐποχὴν παρελάβομεν τὸ ταμεῖον καὶ καλλιτέρα, διότι τοῦτο παρελάβομεν μὲ 231,630 δρ. εἰς μετρητὰ καὶ χρέος 2,100,000, ἤδη δὲ εὑρίσκοντο κατὰ τὰς 10 Ἰουνίου τὰ μετρητὰ ἴσα 438864 δρ. τὸ δὲ χρέος 1 ἑκατομμύριον 400 μέχρι 500 χιλιάδων δρ. κατὰ δὲ τὴν 10 Ἰουλίου μετὰ τὰς ἐνεργηθείσας πληρωμὰς ὑπῆρχον εἰς τὰ ταμεῖα μετρητὰ 704,632 δραχ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ κατάστασίς μας, κατάστασις καλλιτέρα τοῦ ὄχι μεμακρυσμένου παρελθόντος. Ἐζήσαμεν λοιπὸν τὸ ἔτος, ἐθεραπεύσαμεν τὰς ἀνάγκας μας διὰ τῶν ἰδίων ἐσόδων μας. Ἀπ’ αὐτῶν τῶν γεγονότων τῶν ἀναμφισβητήτων, τῶν ἀναμφιλέκτων ἀναχωροῦντες, κρίνετε περὶ τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ παρόντος καὶ πείθεσθε, πιστεύω, ὅτι διηνύσαμεν τὸ ἔτος χωρὶς νὰ καταφύγωμεν εἰς ξένην συνδρομὴν, καὶ μετὰ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐγγείου φόρου, καὶ μετὰ τὰς προσθήκας, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ ἐπανάστασις. Χρεωστῶ τώρα νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐγγείου φόρου, αἱ βεβαιώσεις καὶ αἱ εἰσπράξεις, αἱ ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἀνελάβομεν τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων ἐνεργηθεῖσαι, ἀνέρχονται, ὡς ἔγγιστα, εἰς τὸ ἴδιον ποσὸν, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήρχοντο καὶ πρὸ τῆς ἐλαττώσεως, ἤτοι αἱ εἰσπράξεις ὑπερέβησαν σχετικῶς ὅλας τὰς τῶν ἄλλων ἐτῶν· καὶ μὴ νομίζετε, ὅτι εἰς τοῦτο μᾶς ἐβοήθησε πολὺ ἡ Ἑπτάνησος. Κατὰ δυστυχίαν οἰκονομικῶς ἡ Ἑπτάνησος δέν μας συνέδραμε μέχρι τοῦδε. Ὁ κ. Δεληγεώργης σᾶς παρουσίασε χθὲς ἀριθμούς τινας ὅλως ἐσφαλμένους. Κατὰ τὰ διδόμενα, τὰ ὁποῖα ἔχω ἀνὰ χεῖρας, ἡ κατάστασις τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τὴν διαχείρισίν μας παρουσιάζει οἰκονομίαν παραβαλλομένη πρὸς τὴν κατάστασιν, ἥτις ἦτον ἐπὶ τῆς προστασίας. Μετὰ τὴν ἀφομοίωσιν ἐξοδεύομεν διὰ τὴν Ἑπτάνησον, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν στρατιωτικῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται καθ’ ὑπολογισμὸν εἰς 600 περίπου χιλιάδας δρ. ἐξοδεύομεν 4248911, ἐνῷ ἐπὶ τῆς προστασίας ἐξωδεύοντο δημόσια ἔξοδα καθαρὰ κατὰ μέσον ὅρον 4540198. Ἐκ τῶν ἐπὶ τῆς προστασίας ἐξόδων ἀνάγκη ν’ ἀφαιρέσωμεν τὴν διαφορὰν τῆς ἐπιχορηγήσεως τοῦ βασιλέως πρὸς τὴν τοῦ ἁρμοστοῦ ἐπὶ ἔλασσον 120,000 δραχ. περίπου, καὶ 275,561 ἔξοδα τῶν βουλῶν τῆς Ἑπτανήσου, μὴ πληρωνόμενα ἤδη· ἀφαιρέσει τούτων, μένουσι τὰ ἔξοδα ἐπὶ προστασίας δραχμαὶ 4144637. Ἀλλ’ ἡ προστασία ἀναχωροῦσα μᾶς ηὔξησεν ἐπὶ πλέον τὰς συντάξεις καὶ τοὺς τόκους τῶν χρεῶν κατὰ δραχμὰς 293822· Ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1865 ἀνάγκη νὰ ἀφαιρεθῶσι καὶ 100,000 δραχ. σημειωθεῖσαι ὡς ἔξοδον χαρτοσήμου, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ἤθελεν εἰσαχθῇ τὸ χαρτόσημον καὶ ἐκεῖ, ἀλλὰ δὲν εἰσήχθη· ἄρα οὔτε αἱ δραχμαὶ δὲν ἐδαπανήθησαν. Τὰ δύο δὲ αὐτὰ ποσὰ ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 393,637, αἵτινες, ἀφαιρεθεῖσαι ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν μετὰ τὴν ἀφομοίωσιν διὰ τὴν Ἑπτάνησον ἐξόδων· περιορίζουσιν εἰς αὐτὸ δραχ. 3854789· ὥστε ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἐλάττων κατὰ 289848. Αὐτὴ εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑπτανήσου.

§50ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἡ εἴσπραξις τῆς Ἑπτανήσου εἰς πόσα ἑκατομμύρια ἀναβαίνει;

§51ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ μέσον ὅρον εἰς 4469449 δραχ. Ἡ ἰδέα τῆς οἰκονομίας, ἡ προσπάθεια τῶν ἐλαττώσεων ἐν Ἑπτανήσῳ μᾶς διήγειρε παράπονα, ἅτινα ἀντήχησαν καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Τὰ παράπονα ταῦτα εἶναι διὰ τὰ διατάγματα ἰδίως ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατὰ δυστυχίαν ἤγγιζον συμφέροντα ἀτομικά. Δύο εἶναι τὰ διατάγματα κατὰ τῶν ὁποίων κυρίως ἐξηγέρθησαν—καὶ δι’ αὐτὰ, ὅτε μετέβην εἰς Ἑπτάνησον, ἤκουσα, μεγάλα παράπονα—τὸ διάταγμα τῆς ἐλαττώσεως τῶν μισθῶν καὶ τὸ διάταγμα περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων. Ἐγνωρίζαμεν, ὅτε ὑπεγράφομεν τὰ διατάγματα, τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα ἠθέλαμεν διεγείρει. Τὰ ἐγνωρίζαμεν, διότι πολλοὶ τῶν πληρεξουσίων μᾶς τὸ εἶπαν. Ἀλλ’ ὤφειλεν ἡ Ἑπτάνησος ὡς πρὸς τοὺς μισθοὺς καὶ τὸ προσωπικὸν νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὰς ἐν γένει οἰκονομικὰς τοῦ ἔθνους περιστάσεις, καθόσον μάλιστα ἀδύνατον ἦτο νὰ ἐπαρκέσῃ διὰ τῶν μέσων της, ἄλλως δὲ ἦτον ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ ἀνισότης μισθοδοσίας μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἑπτανήσου. Βεβαίως οἱ Ἑπτανήσιοι ὑπάλληλοι ἦσαν ἄλλως συνειθισμένοι, ἐμισθοδοτοῦντο πλέον τῶν ἡμετέρων, ἀλλοῦ ἡνώθησαν μὲ τόπον πτωχὸν, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται κατὰ δυστυχίαν νὰ δαπανᾷ πλείονα. Ἔπρεπεν ἄρα νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτήν. Τοὺς τὸ εἶπα, ὅτε ἤμην ἐκεῖ· τοῖς εἶπα, ἔχετε δίκαιον· ἴσως λυπεῖ περισσότερον ἐμὲ ἡ στενοχωρία εἰς ἣν σᾶς ὑπεβάλομεν,—ἐμὲ ὅστις εἶμαι ὑπὲρ τῶν μεγάλων μισθῶν, διότι δὲν ἐννοῶ πῶς ἡ ὑπηρεσία δύναται νὰ βαδίσῃ ὀρθῶς, ὅταν τὰ ὄργανά της κακῶς μισθοδοτοῦνται· καὶ ὅμως τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασίς μας· πρέπει νὰ ὑποφέρητε καὶ σεῖς. Ἠναγκάσθημεν λοιπὸν καὶ διὰ λόγους οἰκονομικοὺς καὶ λόγους ἰσότητος ἐν γνώσει νὰ ἐκδώσωμεν τὰ διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἤγειραν σπουδαίας δυσαρεσκείας. Δὲν ἐδυνάμεθα ὅμως νὰ κάμωμεν τὸ διάταγμα περὶ καταργήσεως τῆς ἀστυνομίας· καὶ δέν το ἐκάμαμεν ἐν γνώσει, διότι ἡ ἀστυνομία ἐν Ἑπτανήσῳ ἀναπληροῖ τὴν πταισματικὴν δικαιοσύνην. Καταργοῦντες τὴν ἀστυνομίαν, ἠθέλαμεν καταργήσει τὴν πταισματικὴν δικαιοσύνην.

§52ΠΑΔΟΒΑΣ. Ἔχομεν πταισματοδικεῖα.

§53ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε, τὰ 3 καὶ τὰ 4, ἤτοι τὸ πρόστιμον καὶ τὴ κράτησιν, ποῖος τὰ ἐπιβάλλει;

§54ΠΑΔΟΒΑΣ. Αὐτὰ εἶναι πρόστιμα παλαιά.

§55Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Δὲν εἶναι.

§56ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τέλος πάντων τῆς ἰδικῆς μου γλώσσης θὰ κάμω χρῆσιν καὶ ὄχι τῆς ἰδικῆς σας. Ἠξεύρω, ὅτι ἐν Ἑπτανήσῳ, ἡ ἀστυνομία ἐπιβάλλει εἶδός τι προστίμου καὶ προσωποκρατήσεως διά τινα πταίσματα, ἔχει οὕτως;

§57Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Μάλιστα.

§58ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὰ, κατὰ τὴν γλῶσσαν τὴν ἰδικήν μας, ἀποτελοῦσι μέρος τῆς δικαιοδοσίας τῆς πταισματικῆς δικαιοσύνης, Κ. Δεληγεώργη· —καταφεύγω εἰς τοὺς νομικοὺς,— ἔχει οὕτω;

§59ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς ἡμᾶς δικαιοσύνη δὲν ὀνομάζεται, ὅ,τι δὲν ἀποφασίζεται ἀπὸ δικαστάς.

§60ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν κατηργήσαμεν τὴν ἀστυνομίαν, διότι δὲν ἐνομίσαμεν φρόνιμον, ὀρθὸν καὶ συμφέρον εἰς τὸν τόπον νὰ καταργήσωμεν διὰ μιᾶς τὴν ἀρχὴν ταύτην, ἥτις εἶναι ἡ μόνη ἐν Ἑπτανήσῳ ἐξουσία πρὸς διατήρησιν τῆς τάξεως, ἐνῷ δὲν εἴχομεν τίποτε ἄλλο ν’ ἀντικαταστήσωμεν, διότι δῆμοι δὲν ὑπάρχουν, ἄρα οὔτε δημοτικὴ ἀστυνομία. Πῶς δὲ ἠθέλαμεν τηρήσει τὴν τάξιν τὴν ἐσωτερικὴν ἐν ταῖς πόλεσι καὶ ταῖς ἐξοχαῖς, ἐὰν διὰ μιᾶς ἐκαταργοῦμεν τὴν μόνην ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ὁ τόπος εἶχε συνειθίσει καὶ ἡ ὁποία ἐπροστάτευε τὴν τάξιν; Ὅθεν, ἵνα μὴ διακινδυνεύσωμεν τὰ μεγάλα αὐτὰ συμφέροντα, ἐπράξαμεν, ὅπως ἐπράξαμεν, καὶ δὲν ὑπεβάλομεν τὸν κλάδον αὐτὸν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς οἰκονομίας. Λοιπὸν εὑρισκόμεθα ἤδη, τὸ ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθημεν, ὅτε ἐλάβομεν τὴν ἐξουσίαν. Ἐὰν τὰ πράγματα ἔμενον ἕως ἐδῶ, ἠθέλαμεν εἶσθαι πολὺ καλά· ὅμως ἐγεννήθησαν δυσκολίαι τινὲς, αἱ ὁποῖαι ἐχειροτέρευσαν

§61ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· ὡς πρὸς τὴν παραβολὴν τῶν ἐξόδων ἐν Ἑπτανήσῳ, νομίζω πῶς ἐλησμονήσατε κἄτι τι, τὴν κατάργησιν τῶν βουλευτικῶν σωμάτων, βουλὴν καὶ γερουσίαν, ἐκ τῆς ὁποίας καταργηθείσης τὸ ποσὸν ἐπὶ ἔλαττον ἀναβαίνει εἰς 400 περίπου χιλιάδας δραχ.

§62ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχεις δίκαιον· ἀλλὰ τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀντικατεστήθη, ὡς εἴδετε, δι’ ἄλλων ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἐκληρονομήσαμεν, δέν τα ἐγεννήσαμεν ἡμεῖς. Ἀλλὰ τὸ παρελθὸν μᾶς ἀφῆκε καὶ ἄλλο νέον χρέος, τοῦ ὁποίου ἡ πληρωμὴ δὲν ἐπιδέχεται ἀναβολὴν, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ χρέος, ὡς εἴρηται, τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης καὶ τὸ τοῦ κ. Βούρου· διότι τὸ δάνειον τὸ πρὸς τὴν Τράπεζαν, τὸ δάνειον τῶν γραμματίων, τὸ ἐθνικὸν δάνειον, αὐτὰ εἶναι ἀπὸ τῶν δανείων τῶν συνήθων, τὰ ὁποῖα θὰ πληρωθῶσιν ἢ χρεωλυτικῶς ἢ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, καὶ τὰ ὁποῖα διατηρεῖ ἡ πίστις. Ἀλλὰ τὸ δάνειον τοῦ Βούρου καὶ τὸ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσιν· αὐτὰ τὰ δύω δάνεια ἀφίνουν ἔλλειμα 1,400,000· ἔχομεν λοιπὸν δάνειον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ πληρώσωμεν πλέον τοῦ προϋπολογισμοῦ, πλέον τῶν ἐσόδων μας, κατὰ 1.400,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι οὔτε αὐτὸ κατὰ δυστυχίαν μόνον τὸ κακόν· προσετέθη καὶ ἓν ἄλλο, τὸ ὁποῖον ηὔξησεν ἔτι μᾶλλον τὸ ἔλλειμά μας, καὶ αὐτὸ εἶναι ἡ ἀνέλπιστος καὶ ἀθλία ἐφετεινὴ ἐσοδεία. Καθὼς ἠξεύρετε, ἡ ἐσοδεία τῶν γεννημάτων, κατὰ τὰ διδόμενα τὰ ὁποῖα ἔχομεν, δὲν ἀνέρχεται οὐδὲ εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ παρελθόντος· ἄρα καὶ ἐντεῦθεν θέλομεν ἔχει ἓν ἔλλειμμα λίαν οὐσιῶδες.

§63ΖΩΤΟΣ. Ἔχετε τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐνοικιασμένων;

§64ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα, καὶ ἀναβαίνουσι περίπου εἰς 700,000 κοιλά. Ἀπὸ τῆς ἐκθέσεως τῆς λεπτομεροῦς, διὰ τῆς ὁποίας τὸ «συμβούλιον τοῦ κράτους» συνοδεύει τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ τὴν ὁποίαν σᾶς ὑποβάλλω, θέλετε ἰδεῖ λεπτομερέστατα ποῖαι εἶναι αἱ ἐλαττώσεις καὶ ποῖαι αἱ αὐξήσεις, τὰς ὁποίας ἐλπίζομεν ἐκ τῶν ἐσοδημάτων μας ἐφέτος. Μὲ ἐρωτᾶτε πόθεν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν αὐξήσεις; Εἰς τὸ χαρτόσημον π. χ. τὰ τελωνεῖα κλπ. Ἀλλὰ δὲν εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος πρὸς τὴν ἔκθεσιν αὐτήν· δὲν πιστεύω ὅτι εἶναι ἀκριβὴς ὡς πρὸς τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἐξόδων, μάλιστα· ἀλλὰ δὲν εἶναι καιρὸς νὰ τὴν ἐξετάσωμεν· ἤδη θέλομεν ἀναλύσει καὶ ἡμεῖς τὰς λεπτομερείας ἐν καιρῷ. Νομίζω δὲ ὅτι τὸ «συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας» ἀκριβῶς δὲν ἐξετίμησε τὴν διαφορὰν τῶν ἐσόδων πρὸς τὰ ἔξοδα. Κατ’ αὐτὸ, τὸ ἔλλειμμά μας θὰ ᾖναι 1,200,000 δραχμῶν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἔκαμε λάθος. Τὸ ἔλλειμμά μας θὰ ᾖναι πλέον τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἢ καὶ δύω ἑκατομμυρίων, καὶ, κατ’ ἐμὲ, τὸ ἔλλειμμα τὸ προερχόμενον ἀπὸ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ πληρώσωμεν τὰ χρέη καὶ τοὺς τόκους αὐτῶν, καὶ τὸ προερχόμενον ἀπὸ τῆς κακῆς καταστάσεως τῶν προσόδων μας, θὰ ὑπερβῇ τὰ 3,000,000 δραχμῶν· πλὴν τὸ «συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας» δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ διδόμενα διὰ νὰ κρίνῃ.

§65Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀπὸ τὴν διαφορὰν ταύτην τῶν 3,000,000 διαφέρει τὸ συμβούλιον;

§66ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπειδὴ θὰ λάβετε τὴν ἔκθεσιν τοῦ Συμβουλίου ὑπ’ ὄψιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, ἐνόμισα καλὸν νὰ εἴπω λέξεις τινὰς ἐκ τῶν προτέρων περὶ αὐτῆς, οὐχὶ διὰ νὰ τὴν ἐπικρίνω, ἀλλὰ διὰ νὰ δείξω κατά τι διαφωνῶ· ὅθεν τὸ ἔλλειμμά μας, κατὰ τὰ μέχρι τοῦδε διδόμενα, θὰ ἀναβῇ πλέον τῶν 3,000,000, ἴσως καὶ 4,000,000.

§67ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκτὸς τῶν 17,000,000;

§68ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐκτὸς, ἐννοεῖται.

§69ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς τὸ ἔλλειμμα τῶν 3,000,000, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπολογίζεται τὸ ἔλλειμμα τὸ ἐφετινὸν ὑμεῖς ὡς ὑπουργὸς νομίζετε, ὅτι δὲν περιλαμβάνονται καὶ αἱ πιστώσεις αἱ ἀναπληρωματικαὶ αἱ ὑπὲρ τὸν προϋπολογισμόν;

§70ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κ. Δεληγιώργη! Ὑπελογίσαμεν ὁλόκληρα τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα· ἄρα ἐμπεριλαμβάνεται πᾶν ἔξοδον δυνάμενον νὰ προϋπολογισθῇ.

§71ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τοῦτο μόνον θέλω νὰ μάθω, νὰ πληροφορηθῶ, ἐὰν συμπεριλαμβάνετε τὰ ὑπολογισθέντα ἔσοδα, ἢ ἂν συμπεριλαμβάνετε καὶ τὰ μὴ ὑπολογισθέντα.

§72ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπαναλέγω· ὅσα δύνανται νὰ προϋπολογισθῶσι συμπεριλαμβάνονται. Κατὰ τὰς σημειώσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος μοὶ ἐζήτησε, καὶ τὰς ὁποίας ἔχετε ὑπ’ ὄψιν,—καὶ εὐχαριστῶ τὸν κ. Παπαμιχαλόπουλον συντείναντα ν’ ἀνακαλυφθῇ ἡ ἀλήθεια, διότι ἐναντίον τῆς διαχειρήσεώς μας πολλὰ ἐῤῥέθησαν, ἐπειδὴ εἶναι εὔκολον πρᾶγμα νὰ συκοφαντῶσι καὶ νὰ ὑβρίζωσιν οἱ κακοὶ, καὶ οἱ μὴ ἐννοοῦντες μεταξὺ τῶν ἄλλων εἶπον καὶ ἔγραψαν, ὅτι κατεσπαταλεύσαμεν τὸν δημόσιον πλοῦτον, ὑπερέβημεν κατὰ πολὺ τὸν προϋπολογισμόν —κατὰ τὰς σημειώσεις, λέγω, θέλετε παρατηρήσει ἀκόμη καὶ τὴν ἀκρίβειαν τῶν εἰσπράξεων πρὸς τὰ ἔξοδα, τὰς ὁποίας σᾶς ὑπέβαλον καὶ τὰς ὁποίας θὰ ἐξετάσητε καὶ θὰ εἰδῆτε, ὅτι, ἐνῶ εἴχομεν πίστωσιν 27,000,000, δὲν ἐξηντλήσαμεν ἐντὸς 6 μηνῶν οὐδὲ τὸ ἥμισυ αὐτῶν· ἐξωδεύσαμεν μόνα 11,000,000· μένουσιν δὲ ἀπραγματοποίητα τὰ 16,000,000. Δὲν ἐξηντλήσαμεν λοιπὸν ὅ,τι ἠδυνάμεθα μέχρι τοῦδε. Θέλετε ἰδεῖ ἐντὸς αὐτῶν τῶν σημειώσεων ἐπίσης τὴν εὐτυχῆ κατάστασιν τῶν εἰσπράξεων συμφώνως μὲ τὰς περιστάσεις καὶ σχετικῶς μὲ τὸ παρελθόν. Αἱ εἰσπράξεις ἀνέβησαν εἰς 20 ἑκατομμύρια, καὶ ἐκ τούτων θέλετε πεισθῇ, ὅτι ὄχι μόνον σπατάλη οὐδεμία δὲν ἔγεινεν, ἀλλὰ μεγίστη προσοχὴ καταβάλλετο, ὥστε νὰ μείνωμεν ἐντὸς τῶν πιστώσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ ὅσῳ ἦτο δυνατόν. Αὕτη εἶναι ἡ κατάστασίς μας. Τί πρέπει ἤδη νὰ πράξωμεν; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα. Νὰ ψάλλωμεν ἱεραμιάδας, νὰ ἐκτοξεύωμεν μομφὰς καὶ συκοφαντίας, δὲν ἀρκεῖ· πρέπει νὰ σκεφθῶμεν τί νὰ κάμωμεν. Εἰς δύο μέσα δυνάμεθα νὰ καταφύγωμεν ἐπιτυχῶς, καὶ τὰ μέσα αὐτὰ εἶναι οἰκονομία, ἢ εὕρεσις φόρων. Ἰδοὺ τὰ δύο ταῦτα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ὡς ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν εἶχον καθῆκον νὰ ἐξετάσω· τὸ πρῶτον, ἐὰν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν οἰκονομίας, καὶ, οἰκονομίας λέγων, ἐννοῶ τὰς ἀληθεῖς, τὰς πραγματικὰς οἰκονομίας, τὰς οἰκονομίας, τὰς ὁποίας φέρει μία μεταῤῥύθμισις ἑνὸς συστήματος ὁλοκλήρου καὶ κατάργησις ῥιζικὴ μιᾶς ἀνάγκης. Καλὸν εἶναι βεβαίως νὰ περιορίζωμεν τοὺς διαχειριστὰς ἐντὸς στενῶν ὁρίων· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀληθὴς καὶ βεβαία οἰκονομία ἐκείνη, ἡ ὁποία περιορίζει τὰς δέκα χιλιάδας δραχμῶν διὰ τὸ ὑλικὸν π. χ. εἰς 5, ἢ διορθώνει τὰς κακῶς σημειουμένας· καὶ τοιαῦται οἰκονομίαι δὲν εἶναι ἐκεῖναι τὰς ὁποίας ἐπιζητοῦμεν· ἐν ὅσῳ ἀφίνομεν ἄθικτον τὴν ἀρχικὴν αἰτίαν, ἡ ὁποία προκαλεῖ ἓν ἔξοδον, ἂν ἐλαττώσωμεν τὸ τοιοῦτον δὲν ἐπιτυγχάνομεν τοῦ σκοποῦ μας, διότι τὸ ἔξοδον θὰ γίνῃ μικρότερον ἢ μεγαλεῖτερον ἀναλόγως τῶν περιστάσεων. Ἄν, ἀντὶ νὰ σημειώσωμεν δι’ ἐνοίκιον ἑνὸς καταστήματος 6000 δρ. π. χ. σημειώνομεν 5000, τοῦτο δὲν εἶναι οἰκονομία, διότι δὲν ἐμποδίζει νὰ πληρώσωμεν καὶ ἑπτὰ ἐὰν εὐθυνότερον δὲν εὕρωμεν. Αὐτὴ ἡ οἰκονομία ἐδοκιμάσθη πολλάκις, ἀλλὰ δὲν ἐπέτυχεν. Ἡ Συνέλευσις ἔφερεν οἰκονομίας εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν ὑπουργείων, καὶ αὗται διετηρήθησαν, διότι ἀφῄρεσε τὰς αἰτίας· ἔφερεν ὅμως καὶ ἄλλας, αἱ ὁποῖαι δὲν διετηρήθησαν, διότι δὲν ἦσαν ῥιζικαὶ, δὲν διετηρήθησαν δὲ καὶ μὲ ζημίαν μάλιστα πολλάκις· ὥστε, κατ’ ἐμὴν ἰδέαν, αὐτὸ τὸ σύστημα δὲν εἶναι σύστημα ἀληθὲς, πλῆρες καὶ ἀσφαλές. Διὰ τοῦτο δὲν ἐνησχολήθην εἰς αὐτό· ἀλλ’ εἶπον, ἂς ἴδωμεν· δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ῥιζικὰς οἰκονομίας; πλὴν πρωτίστη ἀνάγκη νὰ μάθωμεν πόθεν ἡ μεγάλη αὔξησις, καὶ τί ἠμποροῦμεν νὰ ἀφαιρέσωμεν. Ἔλαβον ἓν ἔτος πρὸς σύγκρισιν, τὸ 1852· κατ’ αὐτὸ τὰ ἔξοδα ἀνέβησαν περίπου εἰς 14 ἑκατομμύρια· πῶς τὸ ἔθνος τότε ἔζει μὲ 14 ἑκατομμύρια; δὲν ἠμπορεῖ ἄρα καὶ τώρα νὰ ζήσῃ μὲ τὸ ποσὸν αὐτό; λοιπὸν ἂς ἐξετάσω μίαν πρὸς μίαν τὰς προσθήκας, αἱ ὁποῖαι ἔγειναν, διὰ νὰ ἴδω, ἐὰν τῷ ὄντι ἠμποροῦμεν νὰ φέρωμεν οἰκονομίας. Τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐρευνῶν μου φέρω ἐνώπιόν σας συγχωρήσατέ μοι ὅμως νὰ σᾶς ἀναγγείλω μὲ λύπην μου, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐργασιῶν μου δὲν εἶναι πολὺ παρηγορητικὸν, καὶ ἀκούσατε, ἐπειδὴ πρέπει νὰ πεισθῶμεν περὶ μιᾶς ἀληθείας, διὰ νὰ ἴδωμεν τὶ πρέπει νὰ πράξωμεν. Ἂς μὴ φωνάζωμεν ὅλοι «οἰκονομίας», καὶ ἐντούτοις, οὔτε ἐν τῇ κυβερνήσει, οὔτε ἐν τῇ βουλῇ ὄντες, νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν τίποτε, ἀλλὰ συκοφαντοῦμεν τὴν κυβέρνησιν, συκοφαντοῦμεν τὰ σώματα, συκοφαντούμεθα ἀμοιβαίως ἐπὶ τῇ βάσει ψευδῶν πληροφοριῶν καὶ ἰδεῶν. Ἔχω τὰς διαφορὰς τοῦ προϋπολογισμοῦ ὅλων τῶν ὑπουργείων, θὰ σᾶς ἀναγνώσω ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ὧν θέλετε ἐννοήσει τὴν κατάστασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ.

Σημείωσις τῶν σπουδαιοτέρων διαφορῶν μεταξὺ τῶν ἐξόδων τῶν προϋπολογισμῶν τῶν χρήσεων 1865 καὶ 1852.

Καὶ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο περιστρέφεται ὁ προϋπολογισμὸς τῆς χρήσεως 1865 εἰς 5029778.02 ἤτοι

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ.

Σημείωσις τῶν σπουδαιοτέρων διαφορῶν μεταξὺ τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1865 καὶ 1852.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ.

Σημείωσις τῶν σπουδαιοτέρων διαφορῶν μεταξὺ τῶν ἐξόδων τῶν προϋπολογισμῶν 1865 καὶ 1852.

Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου πρέπει νὰ ἐκπεσθῶσι τὰ κάτωθεν ἔξοδα πληρωνόμενα σήμερον ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ.

Σημείωσις τῶν σπουδαιοτέρων διαφορῶν μεταξὺ τῶν ἐξόδων τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ 1865 καὶ 1852.

Ποσὸν τὸ ὁποῖον φέρει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1865 ἐκ δραχ. 1,751,717.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ.

Σημείωσις τῶν σπουδαιοτέρων διαφορῶν μεταξὺ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1865 καὶ 1852.

Καὶ τοιοῦτον ὡς ἔγγιστα ποσὸν φέρει καὶ ὁ προϋπολογισμὸς 1865 δηλ.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ.

Σημείωσις τῶν σπουδαιοτέρων διαφορῶν τῶν ἐξόδων μεταξὺ τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ 1865 καὶ 1852.

Ποσὸν τὸ ὁποῖον ὡς ἔγγιστα φέρει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1865 ἐκ δραχ. 687,436.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ.

Σημειοῦνται παρὰ πόδας αἱ σπουδαιότεραι διαφοραὶ μεταξὺ τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1865 καὶ ἐκείνου τοῦ 1852.

Ἐπρόσεξα πρὸ πάντων εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν οἰκονομικῶν, ἐπειδὴ ἐπ’ αὐτοῦ ἐπανελήφθη ὁ πολὺς πόλεμος, αὐτὸ ἐκατηγορήθη διὰ μεγάλην σπατάλην. Ἐζήτησα πρῶτον αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον, διότι ἔχω τὴν τιμὴν καὶ νὰ τὸ διευθύνω, καὶ ἐφρόντισα νὰ μάθω τί εἰμπορῶ νὰ κάμω ἐν αὐτῷ· ἀφοῦ ἠρώτησα κατὰ τί μετεβλήθη ὁ προϋπολογισμός Τοιαῦται εἶναι αἱ μεταβολαὶ ἐφ’ ὅλων τῶν ὑπουργείων. Τῷ 1852 ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν οἰκονομικῶν ἀνέβαινε εἰς 4 ἑκατομμύρια· ἤδη ἀναβαίνει εἰς 8. Εἰς τοῦτον προσετέθη καὶ ὁ γεωμετρικὸς κλάδος μετατεθεὶς ἀπὸ τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν εἰς τὸ τῶν οἰκονομικῶν, καὶ ἐπεβάρυνεν αὐτὸ κατὰ τεσσαράκοντα χιλιάδας δραχμῶν· ὡς βλέπετε, λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀφαιρέσητε τίποτε.

§73Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔπρεπε νὰ ἀφαιρεθοῦν ἀπὸ τὰ ἔξοδα τῶν ἄλλων ὑπουργείων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα μετεβιβάσθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§74ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ λαμβάνω τὴν ὑπηρεσίαν, ὅπως ἦτο κατὰ τὰ 1852, εἰς τὸ ἔτος αὐτὸ τῶν οἰκονομιῶν, ὅπως λέγετε· αὗται αἱ προσθῆκαι ἐγένοντο ἔκτοτε· ἐκ τούτων τί εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφαιρέσητε. Ἰδοὺ τί ζητεῖται. Ἐὰν δύνασθε, ἀφαιρέσατε καὶ ἀπὸ τὰ ἀρχικὰ ποσά· ἐὰν δὲ ἀπὸ τὰ ποσὰ αὐτὰ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐλαττώσωμεν, τότε πρέπει νὰ εὑρεθῇ τρόπος ἄλλος θεραπείας, καὶ ἐπιθυμίαν καὶ εὐχαρίστησιν εἶχον ἑκάστοτε καὶ οἱ ὑπουργοὶ καὶ τὰ βουλευτικὰ σώματα, καὶ ἡ Συνέλευσις νὰ πράξωσι τοῦτο, καὶ λόγοι ἄπειροι ἐπανελαμβάνοντο ἑκάστοτε, ὁ προϋπολογισμὸς ὅμως ἀντὶ νὰ ἐλαττωθῇ ηὔξησε, διότι τὰ μεγάλα ποσὰ φαίνονται ἀνεπίδεκτα ἐλαττώσεως. Ἐπειδὴ τοιαύτην ἔσχον πεποίθησιν, ἔστρεψα τὴν προσοχήν μου ἀλλαχοῦ. Ὁ ὑποβαλλόμενος προϋπολογισμὸς εἶναι ὁποῖος ἦτο τοῦ 1865, διότι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐπενέγκωμεν μεταβολὰς καὶ τροποποιήσεις, ἀφ’ οὗ εἰς γεναῖα μέτρα δὲν ἐλπίζω τὴν ὁμόφωνον συνδρομὴν, καὶ ἀφοῦ ὁ καιρὸς ἐπροχώρησε τόσον, καὶ τὸ πλεῖστον τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπραγματοποιήθη. Αἱ τροποποιήσεις, αἵτινες μέλλουν νὰ ἔλθωσιν, διότι βεβαίως θὰ ἔλθωσιν, οὐχὶ ὅμως τόσαι μεγάλαι ὅσον τὰς φανταζόμεθα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1861, θὰ φέρωσι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις θὰ σᾶς παρουσιάσῃ, μέτρα οἰκονομίας καὶ μεταῤῥυθμήσεων, δι’ ὧν θὰ πραγματοποιηθῶσι καὶ οἰκονομίαι. Μίαν μόνον διαφορὰν ἔχει ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς ἀπὸ τὸν ὑποβληθέντα εἰς τὴν Συνέλευσιν, τὴν μεταβολὴν ἀποβλέπουσαν τὴν Ἑπτάνησον. Διότι ὁ ἐπὶ Συνελεύσεως προϋπολογισμὸς συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει τροποποιήσεων φορολογικῶν τινων νόμων· αἱ τροποποιήσεις ὅμως αὗται δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι, διότι μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ αὐτῶν, τὰ εἰσοδήματα θὰ ᾖναι εἰσεπραγμένα, ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸ σύστημα αὐτό, ἠναγκάσθημεν νὰ μείνωμεν εἰς τὰ καθεστῶτα καὶ μετεβάλομεν τὸν προϋπολογισμὸν, διατηρήσαντες τὸ καθεστὼς ἤδη ἐν Ἑπτανήσῳ. Ἰδοὺ ἡ διαφορὰ τῶν δύο προϋπολογισμῶν· οἱ Ἑπτανήσιοι ἄρα θέλουσι πληρώσει δι’ αὐτὸ τὸ ἔτος τοὺς φόρους τοὺς ὁποίους ἐπλήρωναν Ἀφοῦ οἰκονομίας δὲν ἠδυνάμην νὰ κάμω, δὲν ἔμεινεν ἄλλο παρὰ νὰ εὕρωμεν πόρους. Καὶ ἔχομεν ἀνάγκην δύο εἰδῶν πόρων, διότι δύο εἰδῶν εἶναι αἱ ἀνάγκαι μας, πόρους διὰ νὰ καλύψωμεν τὰς ἀμέσους καὶ προσωρινὰς ἀνάγκας, καὶ πόρους διαρκεῖς, καθόσον καὶ αἱ ἀνάγκαι εἶναι τοιαῦται. Ὑποθέτω, ὅτι τὸ ἐρχόμενον ἔτος ἡ συγκομιδὴ δὲν θὰ ᾖναι δυστυχὴς, δὲν θὰ ᾖναι ὁποία ἐφέτος, ἀλλὰ τοὐλάχιστον μετρία· μὲ τοιαύτην ἐσοδίαν θὰ δυνηθῶμεν νὰ καλύψωμεν μέγα μέρος τοῦ ἐλλείμματος καὶ οὕτως βελτιώνομεν τὴν κατάστασίν μας. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐβεβαιοῦτο ὅτι δι’ αὐτῆς ἐπανήρχετο ἡ ἰσοῤῥοπία, δὲν μᾶς ἀρκεῖ, διότι ἐν ἰσοῤῥοπίᾳ μὲν μόλις θὰ ἀποζῶμεν, ἔχομεν ὅμως διαφόρους ἄλλας ἀνάγκας, ἀπαιτούσας ταχεῖαν θεραπείαν Ἀνάγκη ν’ ἀπαλλαχθῶμεν κατ’ ὀλίγον ἀπὸ τὰ χρέη· νὰ τὰ κανονίσωμεν τοὐλάχιστον, ὥστε νὰ ἔχωμεν βέβαιον τὸν προϋπολογισμόν μας, πρὸς δὲ ν’ ἀσφαλίσωμεν καὶ τὴν πίστιν ἡμῶν. Ἵνα θεραπεύσω τὰς δύο αὐτὰς ἀνάγκας, τὸ ἔλλειμμα τὸ προσωρινὸν καὶ τὸ ἔλλειμμα τὸ διαρκὲς, ἐμελέτησα διάφορα μέσα καὶ ἡτοίμασα διάφορα νομοσχέδια, πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ μᾶς χορηγήσωσι πόρους. Τὰ νομοσχέδια αὐτὰ κατὰ δυστυχίαν δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς τὰ ὑποβάλω ἤδη, διότι δὲν ἐτελείωσαν ὅλα ἐν τῷ Συμβουλίῳ, εἰς τὸ ὁποῖον ὀλίγον ἀργὰ ὑπεβλήθησαν· ἓν τούτων εἶναι τὸ ἀφορῶν τὴν συνομολόγησιν νέου δανείου, καὶ τὴν ἔκδοσιν νέων ἐντόκων γραμματίων· ἐπειδὴ ὅμως ἀμφιβάλλομεν μὴ τὰ γραμμάτια δὲν εὕρωσιν ἀποδοχὴν παρὰ τῷ κοινῷ, ἐσκέφθημεν ὅτι ἔπρεπε νὰ τὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τοὺς λαμβάνοντας μισθούς. Διὰ τοῦ μέτρου τούτου, μόνον ἐν ἀνάγκῃ ἐφαρμοσθησομένου, τὰ γραμμάτια θέλουσι γίνει μᾶλλον προσιτὰ εἰς τὸ δημόσιον καὶ ἡ πίστις θέλει ἀναπτυχθῆ. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι τὰ γραμμάτια πρέπει νὰ χρησιμεύσωσιν ἐν μέρει εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ ⅓ τῆς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν βουλευτῶν. Ὡς πρὸς τοὺς κ. βουλευτὰς, μὲ εὐχαρίστησίν μου ἤκουσα ῥήτορα, λέγοντα, ὅτι ἡ βουλὴ θέλει κάμει πᾶσαν θυσίαν, διὰ νὰ ἀπαλλαχθῇ τὸ ἔθνος ἀπὸ τὰς δυσκολίας. Τὰ γραμμάτια αὐτὰ φέρουν τρίμηνον προθεσμίαν, μετὰ τὴν ὁποίαν ἐξαργυροῦνται· ὁ δυνάμενος νὰ κρατήσῃ τὰ γραμμάτια τὸν τέταρτον μῆνα, θέλει πληρωθῆ εἰς χρήματα· διότι μετὰ παρέλευσιν τριῶν μηνῶν τὸ δημόσιον εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ τὰ ἐξαργυρώσῃ. Τὸ μέτρον αὐτὸ, τὸ ἐννοῶ, ἔχει δυσκολίας καὶ ἀτοπήματα, ἀλλ’ εἶναι μέτρον ἀνάγκης, σκοπεῦον ν’ ἀναβάλῃ διὰ τρεῖς μῆνας τὴν καταβολὴν χρημάτων μέχρις ἑπτακοσίων περίπου χιλιάδων δραχμῶν. Δεύτερον μέτρον καὶ μονιμώτερον καὶ σκοπεῦον νὰ καλύψῃ τὰς διαρκεστέρας ἀνάγκας καὶ νὰ ἐξαργυρώσῃ τὰ κυκλοφοροῦντα γραμμάτια, διότι αὐτὰ ἐπανερχόμενα ἀδιακόπως εἰς τὸ ταμεῖον πρὸς ἐξόφλησιν αὐξάνουσι τὰς δυσκολίας, δεύτερον, λέγω, μέτρον εἶναι ν’ αὐξήσωμεν τὸ ποσὸν τοῦ ἐθνικοῦ δανείου· ἐν τούτοις προτείνομεν καὶ τὰ δύο μέτρα· θέλομεν πραγματοποιήσει δὲ ἓν τῶν δύο συστημάτων, ἢ καὶ τὰ δύο ἐμοῦ, ἂν, κύριοι, καθὼς ἐλπίζω μὲ τόκον ἑπτὰ τοῖς ἑκατὸν, ἢ καὶ ὀλιγώτερον, δυνηθῶμεν νὰ πραγματοποιήσωμεν τὸ δάνειον, τότε βεβαίως τὰ γραμμάτια αὐτὰ δὲν θὰ ἔμβουν εἰς κυκλοφορίαν καὶ θὰ ἀποσυρθῶσιν. Οὕτως, ἂν ἐπιτύχωμεν τὰ πάγια δάνεια, θὰ ἔχωμεν δύο καλά· θ’ ἀποσύρωμεν τὰ γραμμάτια, θέλομεν ἔχει τὴν πίστιν μας ἐλευθέραν, καὶ θέλομεν οἰκονομήσει τὰς ἀνάγκας μας. Τρίτον μέτρον, τὸ ὁποῖον θέλει ὑποβληθεῖ, εἶναι ἡ σύστασις ἰδιαιτέρου ταμείου ἐκ φόρων 1% ἐπιβαλλομένου ἐπὶ τοῦ ἐγγείου φόρου, καὶ τῶν εἰσαγομένων· τὸ εἰσπραχθησόμενον ποσὸν θέλει ἀποκλειστικῶς ἀφιερωθῆ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας, ὑπὲρ ἧς ὅλοι πρέπει νὰ συνεισφέρωμεν, διότι ὅλοι ὠφελούμεθα· τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐλπίζω ὅτι θ’ ἀναβιβασθῇ εἰς ἓν καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμύριον. Τὸ ἔξοδον διὰ τὴν συγκοινωνίαν εἶναι τὸ ἁγιώτερον τῶν ἐξόδων, ἀλλ’ ἐνῷ ἐκπληροῦμεν οὕτω τὸν μεγάλον αὐτὸν σκοπὸν, καὶ ἀνοίγομεν τὰς πρὸς τὸν πολιτισμὸν ὁδοὺς, ἐλαφρύνομεν καὶ τὸν προϋπολισμὸν, ὅστις ἐπιβαρύνεται μὲ ποσὸν 800 περίπου χιλιάδων δραχμῶν πρὸς θεραπείαν αὐτῶν τῶν ἀναγκῶν. Τέταρτον μέτρον θέλει σᾶς ὑποβληθῆ ἡ τροποποίησις τοῦ νόμου τοῦ χαρτοσήμου, ἐφαρμοσθησομένου καὶ κατὰ τὴν Ἑπτάνησον. Κατ’ αὐτὸν, τὰ τέλη ἐλαττοῦνται κατὰ τὸ ἥμισυ ὡς πρὸς τὰ δικαστικὰ ἔξοδα· καταργοῦμεν δὲ καὶ τὰ δικαιώματα τῶν πενήτων, τὰ ὁποῖα ἐγέννησαν καταχρήσεις ἀπείρους καὶ προσέκρουσαν εἰς τὴν ἠθικὴν καὶ τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν καὶ τοῦ δημοσίου, καὶ ἐπιβαρύνομεν κατά τι τὴν κινητὴν περιουσίαν καὶ τὰ καθαρὰ κέρδη. Ἐκ τῆς μεταβολῆς αὐτῆς ἐλπίζω ν’ αὐξήσω τὸν προϋπολογισμὸν πλέον τῶν 500 χιλιάδων δραχμῶν. Πέμπτον ἐνόμισα δίκαιον ὀρθὸν καὶ ὠφέλιμον νὰ φορολογηθῇ ἓν εἶδος περιουσίας κατὰ τὴν κατανάλωσιν, τὸ εἶδος αὐτὸ ἕνεκα τῆς συνηθείας κατήντησε τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἀλλ’ εἶναι εἶδος μᾶλλον πολυτελείας. Ὁ καπνὸς δύναται νὰ φορολογηθῇ καταναλισκόμενος· ἐπίσης καὶ ὁ οἶνος, ἀφοῦ ἀφαιρεθῶσιν αἱ ἀνάγκαι τοῦ παραγωγοῦ. Διὰ τῶν μέσων αὐτῶν, κύριοι, ἐλπίζω, ἂν ἡ βουλὴ εὕρῃ αὐτὰ κατάλληλα καὶ ἀποφασίσει νὰ τὰ παραδεχθῇ, νὰ καλύψωμεν τὸ προσωρινὸν ἔλλειμμα καὶ νὰ χορηγήσωμεν φόρον μόνιμον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὁ ὁποῖος ν’ ἀσφαλίσῃ εἰς τὸ μέλλον μίαν πρόσοδον πλέον τῶν δύω ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα θέλουν χρησιμεύσῃ εἰς τὸ ν’ ἀνταποκριθῶμεν καὶ νὰ θεραπεύσωμεν τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας ἔχομεν. Ὑποβάλλω λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν νόμον περὶ δανείων, τὸν νόμον περὶ φυτειῶν, τὸν περὶ ἀποξηράνσεως Κωπαΐδος, νόμον πιστώσεως, δυνάμει τοῦ ὁποίου μᾶς ἐπετρέπετο νὰ ἐξοδεύωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ. Παρακαλῶ τὴν βουλὴν, ἂν αἰσθάνεται καὶ αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, καὶ λέγω τοῦτο, ἐπειδὴ πολλοί μοι ἔκαμαν τὴν παρατήρησιν, νὰ διακόψῃ ἐπὶ ἡμέρας τινὰς τὰς ἐργασίας της, λόγῳ τῶν ὑπερβολικῶν καυσώνων, καὶ λόγῳ ἄλλων τῶν βουλευτῶν ἐργασιῶν, ἂν ἡ βουλὴ, ἐπαναλαμβάνω, συμφωνῇ μετ’ ἐμοῦ, θεωροῦντος ἀναγκαίαν τὴν διακοπὴν, τὴν παρακαλῶ νὰ σπεύσῃ νὰ ἐπεξεργασθῇ πρὸ πάντων τὰ νομοσχέδια· πρῶτον τὴν πίστωσιν, δι’ ἧς δίδεται ἡμῖν ἡ ἄδεια νὰ ἐξωδεύωμεν μέχρι τέλους σεπτεμβρίου, τὸν νόμον τὸν περὶ δανείου, τὴν πίστωσιν περὶ χολέρας καὶ τοὺς φορολογικοὺς νόμους.

§75ΖΩΤΟΣ. Διὰ διατάγματος θὰ γίνῃ ἡ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς βουλῆς;

§76ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως διὰ διατάγματος. Πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸν νόμον περὶ δανείων κατὰ προτίμησιν, διότι ἀπὸ τῆς πρώτης τοῦ ἀρχομένου μηνὸς τὰ εἰσοδήματα τῆς Ἑπτανήσου εἶναι προσδιωρισμένα διὰ τὴν ἐξόφλησιν τοῦ χρέους, πρὸς τὴν ἐθν. Τράπεζαν, ὥστε ἀπὸ τῆς πρώτης τοῦ ἀρχομένου μηνὸς, αἱ εἰσπράξεις δὲν εἶναι τόσον μεγάλαι, ὥστε ν’ ἀνταποκριθῶμεν ἀμέσως εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου καὶ εἰς τὰς τῆς Ἑπτανήσου, αἱ πληρωμαὶ δὲν δύνανται νὰ ἐνεργηθῶσι τακτικῶς. Ἴσως σᾶς ὑποβληθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, τὰ δὲ λοιπὰ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας. Ἐν τούτοις, τελευτῶν, σας παρακαλῶ νὰ ἐπισπεύσητε.

§77Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρωθυπουργὲ, διὰ τῆς ἐκτενοῦς προφορικῆς ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν ἐκάμετε πρὸς τὴν Βουλὴν, νομίζω, ὅτι ἀπελήξατε εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ὀφείλει νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τοῦ δημοσίου ταμείου, τὸ ὁποῖον δι’ ὅσων ὑπέστη κατὰ τὴν ἐπανάστασιν καὶ τὰ ὁποῖα ἀνήκουσι πλέον εἰς τὴν ἱστορίαν πρέπει νὰ συντρέξωμεν διὰ νέων φόρων, ἀλλ’ ὅπως κρίνωμεν, ἐὰν τὰ μέτρα, ὅσα προτείνετε πρὸς ἀναπλήρωσιν τῶν κενῶν, ᾖναι τὰ κατάλληλα, ἐπεθύμουν νὰ ὑποβάλητε ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς καὶ ἔγγραφόν τινα ἔκθεσιν περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τῶν πόρων ὅσους πρέπει διὰ νόμου ν’ ἀνοίξωμεν, διότι π. χ. ἐὰν ᾖναι ἐλπὶς ν’ ἀποδοθῶσιν εἰς τὸ δημόσιον τὰ ἁρπαγέντα κατὰ τὴν μεταβολὴν χρήματα, τότε ἔχομεν ἀμέσως πρόχειρον ἕνα πόρον ὑπὲρ τοῦ δημοσίου σπουδαῖον κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον· ἐπίσης ἡ Βουλὴ θέλει κρίνει ἀσφαλῶς, διὰ μιᾶς ἐγγράφου ἐκθέσεως, ἐὰν ἡ ἐπιβολὴ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν ἀνεπλήρωσε, καθ’ ὁλοκληρίαν ἢ ἐν μέρει, τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐγγείου φόρου· ἄνευ τοιαύτης ἐκθέσεως τὰ μάλιστα λεπτομεροῦς εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον νὰ περιέλθωμεν εἰς ἐντελῆ γνῶσιν τῶν περιβαλόντων ἡμᾶς οἰκονομικῶν κινδύνων, καὶ τῶν ὁποίων τὴν ἀποσόβησιν βεβαίως πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν διὰ νέων νομοθετημάτων.

§78ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπειδὴ βεβαίως εἶναι ἀδύνατον νὰ κρατήσω εἰς τὴν μνήμην μου ὅλα αὐτὰ, δώσατε μίαν σημείωσιν, τί ζητεῖτε, εἰς τὸν Κ. Πρόεδρον. Ὁ Κ. Πρόεδρος θὰ το στείλῃ καὶ θέλω φροντίσει νὰ τὸ ἔχετε αὔριον.

§79ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάλιστα! Εἴπετε προσέτι, ὅτι διὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ φορολογικοῦ συστήματος.....

§80ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν Κ. Πετιμεζᾶν, ὅσα μοὶ ζητεῖ νὰ τὰ σημειώσῃ. Ἀκριβῆ σημείωσιν τῶν καθυστερήσεων δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἔχητε, πρὶν ἢ λήξῃ ἡ χρῆσις, διότι μέχρι τῆς λήξεως τῆς χρήσεως εἰσπράττονται, ἑπομένως θὰ σᾶς δώσω τὰ δεδομένα, τὰ ὁποῖα ἔχω μέχρι τοῦδε.

§81ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀπῄτησα τίποτε περισσότερον ἀφ’ ὅ,τι ἔκρινα ἀναγκαῖον, ἐπειδὴ ὁμολογῶ, ὅτι ἐκ τῆς προφορικῆς ἐκθέσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνθυμηθῶ τίποτε ἐξ ἐκείνων, ἅτινα ἀπαιτοῦσι σπουδαίαν σκέψιν, καὶ τῶν ὁποίων ἡ ἀκριβὴς κατάληψις δύναται νὰ ἑτοιμάσῃ τὴν ἀπόφασιν ἑκάστου, περὶ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου μέτρου.

§82ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε πρωθυπουργέ!

§83ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν συζήτησιν;

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν ἔκαμα.

§85ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν τίποτε ἄλλο σπουδαῖον;

§86ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἔχομεν ἐπερώτησιν.

§87ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἔδωκε πληροφορίας ὁ Κ. πρωθυπουργὸς καὶ νομίζω, ὅτι ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ τὸν ἐρωτήσῃ ἐπ’ αὐτῶν.—Κύριε πρωθυπουργὲ, ἡ ὁμιλία σας ἤρχισεν ἀπὸ τὰ εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα παρῆξαν τὰ ἔτη ἀπὸ τοῦ 1833. Κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους ἀνέβαινον μέχρις 7 καὶ 8 ἑκατομμυρίων, διότι ἡ κακὴ ὑπηρεσία.......

§88ΤΙΝΕΣ. Ἔχομεν συζήτησιν;

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Καλλιφρονᾶ, ἐὰν πρόκειται νὰ ἀναιρέσητε, ὅ,τι εἶπεν ὁ Κ. πρωθυπουργὸς, βεβαίως δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος καιρὸς, ἐὰν ὅμως πρόκειται νὰ ζητήσητε πληροφορίας, ὡς ὁ Κ. Πετιμεζᾶς, τότε εἶναι ἡ κατάλληλος ὥρα.

§90ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Λοιπὸν λέγω, ὅτι εἶναι λανθασμένη αὐτὴ ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν μᾶς εἶπε περὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ 1843, διότι αὕτη τὸ 43 δὲν ἠλάττωσε τὰ ἔξοδα, ἀλλ’ ἐπανέφερε τὸν στρατὸν, τὸν ὁποῖον πρὸ τοῦ 1843 ἡ Κυβέρνησις ἐλάττωσεν, ἐπανέφερε τὸ ἱππικὸν, τὸ ὁποῖον εἶχε διαλυθῆ, ἐπανέφερε τὰς μισθοδοσίας, τὰς ὁποίας πρὸ τοῦ 1843 ἠλάττωσαν κατὰ 20%.

§91ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, ὁ Κ. Μαυρομιχάλης ἐζήτησε πληροφορίας περὶ μιᾶς ἀναφορᾶς, τὴν ὁποίαν ἔστειλάν τινες ἐκ Καλαμῶν κατὰ τοῦ ἐκεῖ ἐνωμοτάρχου. Αὐτὴν τὴν ἀναφορὰν διεύθυνα εἰς τὸν εἰσαγγελέα, διότι δὲν ἠμπορῶ, παρὰ διὰ τῶν ὀργάνων μου, νὰ λάβω πληροφορίας· τοῦ ζητῶ πληροφορίας, μοὶ ἀπαντᾷ ἐν συντόμῳ, ὅτι ὅλα ὅσα λέγουν εἶναι ἀληθῆ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξευρεθοῦν δι’ ἀνακρίσεων, αἱ ὁποῖαι προβαίνουν.

§92ΠΕΡ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐν τούτοις ἐξακολουθεῖ ἡ αὐτὴ κατάστασις, καὶ ὁ ἴδιος ἐνωμοτάρχης κάμνει τὰς αὐτὰς καταχρήσεις. Εἶναι αἶσχος νὰ μένουν τοιοῦτοι ὑπάλληλοι καὶ μάλιστα στρατιωτικοί· καὶ αὐτοὶ εἶναι γνωστοὶ καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ κατὰ τὸ ἐνεστὼς διὰ τὴν αἰσχρὰν διαγωγήν των.

§93ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἤκουσα Βουλευτὴν ποτὲ νὰ λέγῃ τέτοια λόγια· χωρὶς νὰ φανῇ ἀπὸ τὴν ἀνάκρισιν τοῦ ἀνθρώπου ἡ ὑπόληψις, δὲν πρέπει νὰ προσβάλλεται.

§94ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν σᾶς συμφέρουν, καὶ μόνον ἐστείλατε τὴν μήνυσιν αὐτήν.

§95ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀπόκρισιν.

§96ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἂς ἐξετασθῇ ἀπὸ τὴν ἀνάκρισιν.

§97ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸ δικαστήριον εἶναι ἀνοικτόν.

§98ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δύναται, ἀφοῦ ἐξακολουθεῖ νὰ ἔχῃ τὴν διοίκησιν τῆς μοίρας, νὰ ἔχῃ τοὺς αὐτοὺς ἄνδρας, νὰ προβῇ ἡ δικαιοσύνη; Ἔπειτα δὲν διετάχθη καμμία ἀνάκρισις. Ὁ ὑπουργὸς δὲν λέγει ἀλήθειαν.

§99ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μὴ λέγετε ψεύματα.

§100ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Λὲς ψεύματα σὺ (θόρυβος).

§101ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπικαλοῦμαι νὰ στείλετε νὰ ἐξετάσητε.

§102ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὸς ἔκλεισε καὶ τὸν Κορωναῖον καὶ ὅλους, ὅσοι ἦσαν ὑπὲρ τῆς ἐπαναστάσεως· εἶναι αἶσχος νὰ ὑπάρχῃ αὐτός.

§103ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ δὲ ἄλλος κ. Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε περὶ ἑνὸς ἐγγράφου μου, τὸν παρακαλῶ νὰ τὸ παρουσιάσῃ, διότι ἐγὼ ἔχω πολλὰς ἐπιστολάς.

§104ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Παρουσιάσθη παραχρῆμα, μὴ φοβεῖσθε!

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν προχωρήσῃ ἡ συζήτησις, εἷς τῶν κ. Βουλευτῶν, ὁ κ. Μαρκορᾶς, ὑπέβαλε τὴν ἑξῆς πρότασιν, «Ἐπειδὴ τὸ ἄρθρον 20 τοῦ Συντάγματος, σύμφωνον μετὰ τῆς δημοσίας ἠθικῆς, κηρύττει τὸ ἀπολύτως ἀπαραβίαστον τῶν ἐπιστολῶν, προτείνω τὸ ἀπαράδεκτον τῆς πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Σακελλαριάδου, θεωρῶν αὐτὴν ἐν οὐσίᾳ ἀποβλητέαν ὡς συνέπειαν ἀντισυνταγματικῆς καὶ ἀθεμίτου πράξεως.»

§106ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ ἡ πρότασις θὰ διατρέξῃ τὴν ὁδὸν τοῦ κανονισμοῦ.

§107ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νομίζω, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ τῆς Ἑλλάδος καὶ πᾶς τίμιος ἄνθρωπος δὲν πρέπει νὰ ᾖναι τίμιος μοναχὰ, ἀλλὰ καὶ νὰ φαίνεται τίμιος. Ἐγὼ εἶμαι ἕτοιμος, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ περὶ αὐτῆς τῆς προτάσεως, νὰ ἔλθω, καὶ μάλιστα θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μὲ ἀκούσῃ, καὶ θὰ φρίξητε.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐὰν παραδέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μαρκορᾶ.

§109ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν προτείνεται ἡ τύπωσις ἐπὶ τοιούτων προτάσεων· δὲν εἶναι πρότασις αὐτοτελής.

§111ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Θέλετε διὰ νὰ καλύψετε τὰ ἐγκλήματα.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἦσθε προσεκτικώτερος. Ἔλθετε ν’ ἀντικρούσετε τὴν πρότασιν αὐτὴν ἂν θέλετε.

§113ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ, κ. Πρόεδρε, ἐγένετο μία ἐπερώτησις συνεπεία μιᾶς ἐπιστολῆς τοῦ Κ. ὑπουργοῦ. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ἐὰν ᾖναι πραγματικὴ ἢ ὄχι. Παρουσιάζεται ἀντίῤῥησις ἐκ μέρους τοῦ κ. Μαρκορᾶ, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ γείνῃ συζήτησις, διότι παραβιάζεται τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Τώρα αὐτὴ ἡ πρότασις εἶναι ἀνάγκη νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ συζητηθῇ χωριστά. Ἂς ἐρωτηθῇ δὲ ἡ Βουλὴ, ἐὰν θέλῃ νὰ ἐνασχοληθῇ εἰς τὸ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Σακελλαριάδης, καὶ νὰ ἀποφανθῇ, ἐὰν θέλῃ νὰ ἐνασχοληθῇ εἰς τοιαῦτα ἐπουσιώδη πράγματα ματαίως.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ θέλοντες νὰ τυπωθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Μαρκορᾶ παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἀπεῤῥίφθη. Κύριε Σακελλαριάδη, θέλετε τὸν λόγον, διὰ νὰ ἀντικρούσητε τὴν πρότασιν;

§115ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σημειώσατε, ὅτι πρὶν διαλυθῇ ἡ συνεδρίασις θὰ κάμω μίαν ἐπερώτησιν.

§116ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Μαρκορᾶς δὲν ἐννόησεν οὔτε τὸν κανονισμὸν, οὔτε τὸν σκοπὸν τοῦ Συντάγματος. Ὁ μὲν κανονισμὸς λέγει, ὅτι ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν ἔχει τὸ δικαίωμα, νὰ ἀποτείνῃ ἐπερωτήσεις εἰς ἕκαστον τῶν ὑπουργῶν. Τὸ δὲ Σύνταγμα λέγει, ὅτι τὸ ἀπόῤῥητον τῶν ἐπιστολῶν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου διατείνεται ὁ κ. Μαρκορᾶς, εἶναι ἀπαραβίαστον. Τὸ ἀπόῤῥητον τῶν ἐπιστολῶν, μάλιστα, θεωρεῖται ἀπαραβίαστον, καὶ ὅτε παρεβιάσθη εἰς τὰς ὀδυνηρὰς ἐκείνας ἡμέρας, τῆς ὁποίας κατηράσθη ἅπαν τὸ ἔθνος, ἐξηγέρθη πανταχοῦ ἡ κοινὴ ἀγανάκτησις, ἣν ἀντὶ νὰ σεβασθῇ ἡ τότε Κυβέρνησις, ἀπεναντίας κατέφυγεν εἰς τολμηρότερα ἔργα, διαλύσασα τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ κατηγορουμένου ἤδη ὑπουργοῦ, καὶ αἱ τοιαῦται αὐθαιρεσίαι καὶ αἱ παραβιάσεις, ἔφερον τὴν ὀκτωβριανὴν ἐπανάστασιν. Ὅθεν ἡμεῖς αὐτοὶ, καὶ οὐχὶ ἐκεῖνοι, εἴμεθα αὐστηροὶ φύλακες τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ ἀποῤῥήτου. Μακρὰν ὅθεν ἀπὸ ἡμᾶς τὰ τοιαῦτα αἴσχη τὰ ὁποῖα στιγματίζουν ἐκείνους, ἐκείνους καὶ μόνους οἵτινες συνελήφθησαν καὶ ἔζησαν ἐν ἀνομίαις. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἐλέγξωμεν τὴν κατάχρησιν, θέλομεν νὰ ἐξελέγξωμεν τὴν καταπίεσιν, τὴν τυραννίαν, οὕτως εἰπεῖν. Τὴν ἐπιστολὴν αὐτὴν δὲν τὴν ὑπεξαιρέσαμεν, ἀλλὰ τὴν ἔφερεν ὁ τύπος εἰς φῶς, καὶ ἀφοῦ ἐδημοσιεύθη ἅπαξ διὰ τοῦ τύπου κατέστη δημόσιον κτῆμα καὶ τοῦ Βουλευτοῦ καὶ τοῦ δημοσιογράφου καὶ παντὸς, οὕτως εἰπεῖν, πολίτου.

§117ΛΑΠΑΣ. Μὰ πρέπει νὰ εὕρωμεν τὸν ἄνθρωπον ὁποῦ τὴν ἔκλεψε.

§118ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχει οὔτε ἡ ἐπιστολή.

§119ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Λάπα, μὴ διακόπτῃς, διότι δὲν θὰ καταδεχθῶ νὰ σὲ ἀπαντήσω. Ἐὰν ἡ ἐπιστολὴ, ὡς διατείνεται ὁ κ. Κρεστενίτης, ἐξεβιάσθη καὶ ἠδύνατο ν’ ἀποδείξῃ εὐχερέστερον παντὸς ἄλλου, ἂς μᾶς ἀποδείξῃ ἓν σημεῖον, ἓν Βούλευμα δικαστικόν, διότι εἶναι ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης, καὶ ἔχει τοὺς εἰσαγγελεῖς, ἔχει τὸ πᾶν εἰς τὰς ἐμπνεύσεις του. Ἀπεναντίας ἡμεῖς διατεινόμεθα καὶ ἔχομεν τὸ ἐνδόσιμον νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι ἡ ἐπιστολὴ ἐδημοσιεύθη ἀπὸ τὸν πρὸς ὃν ἀπηυθύνετο. Τοῦτο εἶναι τὸ βέβαιον ἐν ὅσῳ δὲν ἀποδειχθῇ τὸ ἐναντίον· καὶ μὴ τολμήσῃ τις νὰ ἀντιλέξῃ ἢ νὰ κατακρίνῃ τὴν θέλησιν ἑνὸς ἐντολοδόχου, ἔστω καὶ φρενοτρόπου. Ἄρα τὸ ἔγκλημα εἶναι ἐκ τῶν ἐπ’ αὐτοφώρῳ. Μὴ λοιπὸν ζητεῖτε νὰ διέλθῃ τὸ ζήτημα τοσοῦτον ἐπιπολαίως, διότι αἱ συνέπειαι θέλουν εἶσθαι θλιβεραὶ εἰς τὸ μετὰ ταῦτα. Αἴ! Κύριοι, πρόκειται περὶ καταπιέσεων, καὶ ἐνθυμηθῆτε τὰς σκληρὰς ἐκείνας ἡμέρας, ὅτε στενάζοντες ὑπὸ τὴν πίεσιν ἐπεκαλεῖσθε τὴν συναῤῥωγὴν τῶν φιλελευθέρων καὶ τὴν φωνὴν τοῦ τύπου, καὶ ὅτε πολλοὶ ἐστέναζον εἰς τὰς φυλακὰς καὶ ὀλίγα που θύματα ὑπερησπίζοντο τὰς ὅλας ἐλευθερίας. Ἂν λοιπὸν ἐπιτρέψητε τὰ αὐτὰ κακουργήματα, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι προετοιμάζετε αἰσχύνης ἡμέρας. Προτείνει ὁ Κύριος Μαρκορᾶς, ὅστις, τολμῶ εἰπεῖν, εἶναι ξένος καὶ ἄπειρος τῶν συνταγματικῶν ἐθίμων (ἱλαρότης), διότι ὡς Σύνταγμα καὶ ὡς νόμον εἶχε τὴν γνώμην τοῦ Ἐδουάρδου, τολμᾷ, λέγω, αὐτὸς, ὅστις δὲν ἐπαρουσιάσθη οὐδέποτε ἐνώπιον φιλελευθέρου Συνεδρίου νὰ φέρῃ πρότασιν περὶ ἀναιρέσεως τοῦ 20 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Αἴ! Κύριοι, οὐαί, οὐαί, καὶ ἀλλοίμονον, ὅταν παραδεχθῶμεν τὴν νομολογίαν τοῦ σοφοῦ Μαρκορᾶ, ἑρμηνεύοντος σήμερον τὸ ἓν καὶ αὔριον τὸ ἕτερον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τότε τὸ Σύνταγμα τὸ ἀνατρέπομεν ἡμεῖς διὰ τῶν χειρῶν μας, καὶ τότε μάτην τὰ θύματα, μάτην αἱ θυσίαι. Ἠξεύρω τὰ αἴτια, διὰ τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἀλλὰ μὴ νομίσῃ ποτὲ, ὅτι οἱ λαοὶ τῆς Κερκύρας ἔμειναν ἢ θὰ μείνωσι δεδουλωμένοι· ὄχι θὰ ἀπελευθερωθῶσι καὶ αὐτοὶ θὰ λάβωσι τὰ αὐτὰ μὲ ἡμᾶς δικαιώματα· τὸ μέρος δὲν δύναται νὰ δουλώσῃ τὸ ὅλον, ἀλλὰ τὸ ὅλον ἠλευθέρωσε καὶ ἐλευθερώσει τὸ μέρος. (συγκινήσεις).

§120ΜΑΡΚΟΡΑΣ. Ἔξεστι τῷ Κ. Σακελλαριάδῃ.

§121ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἔξεστιν ὑμῖν.... Συμπεραίνων λοιπὸν τὸν λόγον, Κύριοι, παρατηρῶ, ὅτι ἡ ἔνστασις, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ ἔντιμος Κ. Μαρκορᾶς δὲν εἶναι παραδεκτέα, διότι δὲν συνᾴδει μὲ τὸν νόμον, διότι ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα. Ἡμεῖς δὲν ἀπεσφραγίσαμεν τὴν ἐπιστολήν· ἡ ἐπιστολὴ περιῆλθεν εἰς τὸν τύπον, καὶ περιελθοῦσα κατέστη δημόσιον κτῆμα, καὶ ἐνόσῳ θεωρεῖται κτῆμα τοιοῦτον, ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ τὴν ἐξετάσῃ, καὶ νὰ τὴν κρίνῃ καὶ κατακρίνῃ, ἐὰν ᾖναι κατακριτέα, ὅπως ἐθεωρήθη ὑπὸ πάντων· διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ δώσητε τὴν ἄδειαν νὰ ἔλθω ἐπὶ τῆς οὐσίας αὐτῆς καὶ θέλετε πεισθῆ κατὰ πόσον ἡ ἐπιστολὴ αὕτη ἀντίκειται εἰς τὰς συνταγματικὰς ἐλευθερίας, κατὰ πόσον ἡ πρότασις τοῦ Κ. Μαρκορᾶ διαφθείρει τὰ ἤθη, διαφθείρει τὴν κοινωνίαν καὶ μᾶς καθιστᾷ εἵλωτας· λέγει, «συγχωρήσατε τοὺς ὑπουργούς σας, συγχωρήσατε τοὺς βουλευτάς σας, ὅπως θέλουν νὰ σᾶς πιέζουν καὶ σεῖς νὰ μὴν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ κρίνετε καὶ νὰ κατακρίνετε τοὺς ἐκβιαστάς σας» ὑπάρχει ὅμως καὶ μία διαστολὴ ἄλλη. Κατὰ τὸ Σύνταγμα τὸ ἀπόῤῥητον τῶν ἐπιστολῶν θεωρεῖται ἀπαραβίαστον, ὅτε γράφει σύζυγος πρὸς σύζυγον ἢ ἀδελφὴ πρὸς τὸν ἀδελφόν, οὐχὶ δὲ καὶ ὅτε ὁ δήμιος κατὰ τῶν θυμάτων.

§122ΜΑΡΚΟΡΑΣ. Ἀπολύτως ἀπαραβίαστον.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴν ἐμβαίνετε εἰς τὴν οὐσίαν.

§124ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου εἶναι ἀπαραβίαστος. Οὕτως ἐγὼ νομίζω, ὅτι θὰ ὑπερασπισθῶ ἐμαυτὸν καὶ τοὺς νόμους (θόρυβος). Ἂν μίαν τοιαύτην ἐπιστολὴν ἐξέδιδεν ὁ ὑπουργὸς τοῦ Σουλτάνου, ἤθελε τὸν κρεμάσει παραχρῆμα, (θόρυβος).

§125ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐὰν ἦσο σὺ Σουλτάνος.

§126ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἐγώ, ναί! Εἶναι λοιπὸν ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Μαρκορᾶ ἀπαράδεκτος, τὸ μὲν, διότι δὲν ἀπέδειξεν, ὅτι ἡμεῖς ἀπεσφραγίσαμεν τὴν ἐπιστολὴν, τὸ δὲ, διότι, καὶ ἂν ἀπεδείκνυε τοῦτο, δὲν ἠδύνατο οὐδέποτε νὰ μείνῃ ἀτιμώρητος, ἀπεναντίας μάλιστα ὅπως ὁ νόμος χορηγῇ εἰς τοὺς καταδείκτας λῃστῶν ἀμοιβὴν, οὕτω πρέπει ν’ ἀνταμείβῃ καὶ τοὺς ἀποδεικνύοντας τοιαύτας ἐπιστολάς. (θόρυβος).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Μαρκορᾶ.

§128ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Κύριοι, σᾶς προλέγω νῦν, πρὶν εἴπω ἄλλα περισσότερα, ἐνῷ ὑποβάλλεται ἡ πρότασις, ἂν δηλ. ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν διάθεσιν νὰ προβῇ εἰς μίαν συζήτησιν ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Σακελλαριάδης ἔκαμεν, ἀφορῶσαν ἐπιστολήν τινα, ἐγὼ ἤθελον εἰπεῖ ὄχι. Ἀλλὰ, κύριοι, προκειμένου νὰ ὁρίσωμεν ἓν δικαίωμα ἀπόλυτον, τὸ δικαίωμα τῶν ἐπερωτήσεων, φρονῶ, ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην τὸ δικαίωμα αὐτὸ νὰ τὸ ὑπερασπισθῶ, ὅσον εἶναι δυνατὸν, διότι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὁ Κ. Μαρκορᾶς ἔφερε, δὲν εἶναι τίποτε περισσότερον, οὔτε ὀλιγώτερον παρὰ μία δέσμευσις τοῦ δικαιώματος τῶν ἐπερωτήσεων. Ὁ κύριος Μαρκορᾶς στηρίζεται εἰς τὴν εἰκοστὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἥτις λέγει, ὅτι τὸ ἀπόῤῥητον τῶν ἐπιστολῶν εἶναι ἀπολύτως ἀπαραβίαστον, καὶ ἑπομένως προτείνει νὰ μὴ προβῇ ἡ συζήτησις. Μοὶ φαίνεται ὅμως, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος ἐκείνη εἶναι ὅλως διόλου ἄσχετος ὡς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν, διότι, ἂν ἡ διάταξις 20 τοῦ Συντάγματος θέλῃ νὰ ἐπιστηρίξῃ τὸ ἀπόῤῥητον των ἐπιστολῶν, ἐκ τοῦ ἄλλου ὅμως δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν νόμον νὰ τιμωρῇ ἐκεῖνον, ὅστις παραβιάζει αὐτὴν τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, καὶ γνωρίζετε, ὅτι ὑπάρχει εἰδικὴ διάταξις εἰς τὸν ποιν. νόμον, ἥτις τιμωρεῖ τοὺς παραβιάζοντας τὸ ἀπόῤῥητον. Περὶ τούτου ὀφείλει νὰ δώσῃ λόγον ἐκεῖνος ὅστις ἔκαμε τὴν παραβίασιν. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐρωτῶ ἕτερόν τι, ἡ Βουλὴ σήμερον προκειμένου περὶ αὐτῆς τῆς ἐπερωτήσεως, εἶναι ἐν γνώσει, εἶναι ἐν πεποιθήσει νὰ παραβιάσῃ τὸ ἀπόῤῥητον τῆς ἐπιστολῆς ναὶ ἢ ὄχι; ὑποθέσατε ἕτερόν τι, ὅτι διευθύνεται μία ἐπιστολὴ ἐκ μέρους ἑνὸς ὑπουργοῦ πρὸς φίλον του, ὅστις φίλος ἔχει πρὸς ἐμὲ ἐμπιστοσύνην καὶ μὲ διακοινόνει τὸ ἐμπεριεχόμενον· ἐγὼ δὲ ἀναφέρω τὸ ἐμπεριεχόμενον αὐτὸ εἰς ἕνα τῶν κυρίων βουλευτῶν, ὁ βουλευτὴς φέρει μίαν ἐπερώτησιν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ ὁ Κύριος Μαρκορᾶς νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι παραβιάζετε τὸ ἀπόῤῥητον, καὶ ἑπομένως νὰ μὴ προβῇ ἡ συζήτησις;

§129ΜΑΡΚΟΡΑΣ. Παραβιάζεται καὶ ἡ ἠθική.

§130ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Προκειμένου περὶ ἠθικῆς, ἠθικώτερον εἶναι, Κ. Μαρκορᾶ, ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν μιᾶς ἐπερωτήσεως, ὅταν ἀφορᾷ τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν καὶ ὁ ὑπουργὸς ἐκεῖνος νὰ δώσῃ λόγον περὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεσθε νὰ ἀποσιωπηθῇ.

§131ΜΑΡΚΟΡΑΣ. Πρέπει νὰ ἔλθῃ νὰ δώσῃ λόγον περὶ τῶν δημοσίων πράξεων καὶ οὐχὶ περὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διακοινώνει εἰς τοὺς φίλους του.

§132ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν ὑπῆρξεν ἐπιστολὴ, ἐγὼ πολεμῶ τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ὁ Κύριος Μαρκορᾶς θέλει νὰ καθιερώσῃ, ὅτι πᾶσα πρότασις πηγάζουσα ἀπὸ τὸ περιεχόμενον ἐπιστολῆς τινος δὲν εἶναι συζητητέα, διότι ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ εἰς τὴν ἠθικήν.

§133ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Οὔτε ὑπάρχει κἄν ἐπιστολή.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Μαρκορᾶ· οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα)· θὰ θέσω τὸ ἀνάπαλιν· οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Μαρκορᾶ. παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα).

§135ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἀνακαλῶ τὴν ἐπερώτησίν μου, διότι δὲν ἀνέχομαι νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ Σύνταγμα (θόρυβος).

§136ΜΑΡΚΟΡΑΣ....

§137ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Μαρκορᾶ ἔχει σκοπὸν τοῦ νὰ ἀποδειχθῇ ἡ ἐπερώτησις τί χαρακτῆρα φέρει, κακὸν ἢ καλόν. Ἐπιθυμοῦμεν οἱ περισσότεροι τοὐλάχιστον ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ναὶ ἢ ὄχι. Τὸ κατ’ ἐμὲ θεωρῶ, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ μάλιστα, ὅτι εἶναι σύμφωνος πρὸς αὐτό.

§138ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἅμα ἀνεκάλεσεν ὁ Κύριος Σακελλαριάδης τὴν ἐπερώτησίν του, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Μαρκορᾶ.

§139ΜΑΡΚΟΡΑΣ. Ἀφοῦ ἀνεκάλεσεν ὁ Κύριος Σακελλαριάδης, ἀνακαλῶ καὶ ἐγώ.

§140ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ (ὑπουρ. δικαιοσ.). Ἵνα εὐχαριστήσω τὸν κύριον Ἰακωβάτον, διότι ὁ προλαλήσας ἔῤῥιψε τὰ βέλη του... (θόρυβος). Εἰς τὰ 48 ἔγραψεν ἀρκετὰ εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ ἐφάνη τί ἦτο (θόρυβος)

§141ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Πῶς τὸ εἶπες; (ἀναβαίνει μετὰ θυμοῦ ἐπὶ τοῦ βήματος). Τολμᾷς ἄνθρωπε! (θόρυβος καὶ φωναὶ κάτω, κάτω).

§142ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Χωρὶς νὰ δίδετε τὸν λόγον, Κ. Πρόεδρε, πῶς ἔρχονται εἰς τὸ βῆμα;

§143ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν αὔριον νὰ μοὶ δώσῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἔλθω νὰ τὴν φωτίσω ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου (θόρυβος).

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι, νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ Κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι παρών. Ἐρωτᾶται διατὶ ἔπαυσε τὸν Δήμαρχον Λαυρίου.

§145ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐπαναλάβω τὴν ἐπερώτησίν μου. Κύριοι, κατὰ τὴν νομοθεσίαν μας καὶ κατὰ τὴν νομοθεσίαν ὅλων τῶν ἐθνῶν πᾶς Νόμος, ἅμα ψηφισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ κυρωθῇ παρὰ τοῦ Βασιλέως καὶ δημοσιευθῇ, ἔχει ἰσχὺν νόμου, εἶναι νόμος τῆς Ἐπικρατείας καὶ ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ νόμου πᾶσα ἄλλη ἐνέργεια εἶναι προφανὴς παρανομία· δὲν δύναται νὰ γείνῃ οὐδεμία πρᾶξις ἀντιβαίνουσα εἰς τὸν νόμον αὐτὸν μήτε παρὰ τῶν πολιτῶν, μήτε παρὰ τῆς πολιτείας, διότι ὁ ὑπάρχων νόμος ἐπιβάλλει τιμωρίαν. Ὁ δημοτικὸς νόμος, Κύριοι, καὶ ὁ ἐκλογικὸς γνωρίζετε, ὅτι εἶναι πολὺ συνδεδεμένος μὲ τὸ Σύνταγμα, διότι ὁ δημοτικὸς νόμος εἶναι καὶ αὐτὸς ἓν Σύνταγμα κανονίζων τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν· εἶναι λοιπὸν οὐσιώδης καὶ σημαντικὸς νόμος, ἀλλὰ καὶ πᾶς ἕτερος νόμος δὲν ἠμπορεῖ νὰ παραβιασθῇ. Ὡς τοιοῦτος λοιπὸν ὁ νόμος ὁ δημοτικὸς, ὅστις ἐψηφίσθη εὐθὺς μετὰ τὸ τέλος τοῦ Συντάγματος καὶ ἔλαβε τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως, κατέστη ὑποχρεωτικός. Ὁ νόμος αὐτὸς λέγει ὅτι εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ δημάρχου ἀπαιτεῖται νὰ γίνῃ νέα ἐκλογή· ὅτι ἀπαιτοῦνται τὰ σφαιρίδια, αἱ κάλπαι καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐρωτῶ διατὶ προχθὲς ὁ Κ. Ὑπουργὸς ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ νόμου ἔπαυσεν ἕνα δήμαρχον καὶ τὸν ἀντικατέστησε διὰ τῆς ἰδικῆς του ἐκλογῆς; δύναται τοῦτο νὰ λάβῃ χώραν; ἐρωτῶ ὁ νόμος εἶναι ἐν ἰσχύϊ ἢ ὄχι; Ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐν τέλει λέγει πᾶσα διάταξις ἀντιβαίνουσα εἰς τὸν παρόντα νόμον ἀκυροῦται. Ὁ Ὑπουργὸς λοιπὸν ἤδη ἔκαμε πρᾶξιν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἰσχὺν, ἡ ὁποία εἶναι ἐγκληματική· ἑπομένως πρέπει νὰ κατηγορηθῇ ἐπὶ παρανομίᾳ, διότι ἔπαυσε δήμαρχον καὶ ἐδημιούργησεν ἄλλον παρὰ τὸν νόμον.

§146Α. Χ. ΑΝΑΡΓΥΡΟΥ (ὑπουρ. ἐσωτερ.). Ἡ ὑπόθεσις τοῦ δημάρχου Λαυρίου δὲν εἶναι νέα ὑπόθεσις, τοὐλάχιστον δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐρευνῶσι καὶ ἐξετάζουσι τὰ πράγματα τῆς Ἀττικῆς. Ἡ διαγωγὴ τοῦ δημάρχου Λαυρίου ὄχι μόνον ὑπῆρχε σκανδαλώδης, ἀλλ’ ἔφερε καὶ εἰς πολλοὺς περισπασμοὺς τὴν κυβέρνησιν. Πρὸ πολλοῦ καιροῦ ἡ κυβέρνησις ἐβιάσθη νὰ περιέλθῃ εἰς τὸ μέτρον νὰ τὸν παύσῃ. Πρὸ πολλοῦ καιροῦ κατηγορήθη, ὅτι κατεπίεζε τοὺς κατοίκους, ὅτι ἥρπαζε τὴν δημοτικὴν περιουσίαν, καὶ ἰδοὺ, κύριοι, καὶ τὰ ἔγγραφα· κατὰ δεύτερον λόγον κατηγορεῖται, ὅτι παρεβίασε συνθήκας τοῦ κράτους, ἐπετέθη κατὰ μιᾶς ἑταιρίας, ἡ ὁποία ἐκμεταλλεύεται τὰς σκωρίας περὶ τὸ Λαύριον, καὶ κατὰ τρίτον λόγον, κύριοι, εἶναι ὁ παράνυμφος τῆς ἑταιρίας τοῦ Κήτσου, ὁ ὁποῖος περιφέρεται εἰς τὴν Ἀττικήν. Ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, δὲν ἐτέθη εἰσέτι εἰς ἐνέργειαν· ἔπειτα, Κύριοι, δὲν ἐπρόκειτο νὰ κάμωμεν δημαιρεσίας εἰς τὸν δῆμον· ἐπρόκειτο ἁπλῶς ν’ ἀναθέσωμεν τὴν ἐπιτόπιον ὑπηρεσίαν εἰς ἄνθρωπον, ὅστις ἐδύνατο νὰ δώσῃ ἐγγυήσεις· τὸ μέτρον τοῦτο λαβοῦσα ἡ ἐξουσία ἐβασίσθη εἰς τὸ ψήφισμα τῆς προσωρινῆς κυβερνήσεως «Ἐν περιπτώσει ἀποβιώσεως, παραιτήσεως, παύσεως, ἀπουσίας, ἢ ἄλλου κωλύματος δημάρχου ἐν τοῖς δήμοις ἐκείνοις, ἐν οἷς δὲν ὑπάρχουσιν οἱ κατὰ τὸν περὶ δήμων νόμον ἀναπληρωταὶ αὐτοῦ δημαρχικοὶ πάρεδροι, θέλει διορίζεσθαι ἀναπληρωτὴς αὐτοῦ εἷς τῶν δημοτικῶν συμβούλων.» Σᾶς ἐρωτῶ, Κύριοι, ἂν ἠδύνατο ἡ ἐξουσία νὰ διατηρήσῃ τοιοῦτον ἄνθρωπον, κατὰ τοῦ ὁποίου ὑπῆρχον τόσαι κατηγορίαι· διὰ τοῦτο προσετρέξαμεν εἰς τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ν’ ἀρυσθῶμεν δύναμιν.

§147ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, ἡ ἐπερώτησις, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς τῆς Ἀττικῆς ἀπηύθυνε πρὸς τὸν Κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι ἐκ τῶν σπουδαίων ἐπερωτήσεων, διότι ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ πρώτην φορὰν ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε δὲν ἐλύθη, καὶ εἶναι, κύριοι, ζήτημα οὐσιῶδες, ζήτημα ἐξ ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρεται τὸ ἔθνος· τὸ ζήτημα περὶ τῆς παύσεως τῶν δημάρχων καὶ περὶ τῆς ἀντικαταστάσεως αὐτῶν δι’ οἱωνδήποτε προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐγκρίνει μία κυβέρνησις, χωρὶς νὰ θέλῃ νὰ θέσῃ τὸν νόμον εἰς ἐνέργειαν, ὅστις ἐψηφίσθη παρὰ τῆς Συνελεύσεως καὶ ἐκυρώθη παρὰ τοῦ Βασιλέως, τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι, εἶναι λίαν σπουδαῖον. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐστωτερικῶν ἐδικαιολογεῖτο κατὰ τὴν κρίσιν του νὰ προβῇ εἰς παῦσιν δημάρχου, κατὰ τοῦ ὁποίου τόσα ἐλέγοντο· δὲν παραδέχομαι ὅμως τὴν ὁμολογίαν τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τοῦ νὰ στηριχθῇ εἰς ἓν ψήφισμα τῆς προσωρινῆς κυβερνήσεως διὰ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ δημάρχου Λαυρίου. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν, Κύριοι, καὶ μετὰ τὴν κύρωσιν τοῦ περὶ δήμων νόμου τῆς Συνελεύσεως οὐδεμία ἄλλη διάταξις δύναται νὰ ᾖναι ἐν ἰσχύϊ. Ἡ ἀντικατάστασις, Κύριοι, ἑνὸς παυθέντος δημάρχου δὲν εἶναι εὔκολος, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀκόμη δὲν ἐλύθη, διότι, Κύριοι, ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι ἡ ἐπανάστασις προέβη εἰς τὴν κατάλυσιν τῶν ἐκτελεστικῶν καὶ τῶν συμβουλευτικῶν ἀρχῶν πολλῶν δήμων, ὥστε εἰς πολλοὺς δήμους βλέπετε, ὅτι ὑπάρχει εἷς καὶ μόνος δήμαρχος, δὲν ὑπάρχουν δημοτικὰ συμβούλια, δὲν ὑπάρχουν πάρεδροι. Ὁ δήμαρχος οὗτος ὡς ἄνθρωπος εἶναι καὶ θνητὸς, δύναται καὶ νὰ ὑποπέσῃ εἰς ἐγκλήματα καὶ νὰ παυθῇ· ἀλλ’ ἡ ἀντικατάστασις δὲν ἀποφασίζεται ἀπὸ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ὅπως θέλει.

§148ΧΑΤΖΗ ΑΝΑΡΓΥΡΟΣ (ὑπουρ. τῶν ἐσωτερικῶν). Τοὺς δημάρχους ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως ὁ τόπος τοὺς ἔκαμεν ἢ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία;

§149ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία.

§150ΧΑΤΖΗ ΑΝΑΡΓΥΡΟΣ. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅπως ἐγίνετο τότε, γίνεται καὶ τώρα.

§151ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἀλλὰ τώρα ὑπάρχει πλήρης νομιμότης, ὑπάρχει νέος νόμος, ὁ ὁποῖος ἀντικατέστησε τὸν παλαιόν· ὤφειλεν ἡ ἐξουσία λοιπὸν νὰ φέρῃ μίαν λύσιν τοῦ ἐκκρεμοῦς τούτου ζητήματος, νὰ φέρῃ ἕνα νόμον προσωρινὸν, ἀλλὰ δὲν ἔκαμε τίποτε· ὀφείλετε λοιπὸν νὰ ἐπιστήσητε πολὺ τὴν προσοχήν σας καὶ νὰ μὴν ἀφήσητε τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ κάμῃ, ὅ,τι θέλει. Κύριοι, εἶχον καὶ μίαν ἐπερώτησιν τὴν ὁποίαν ἔμελλον ν’ ἀπευθύνω πρὸς τὸ ὑπουργεῖον ὁμοίας φύσεως. Κύριοι, μὲ ὅσην εὐχαρίστησιν εἶδον τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν νὰ ὑποβάλλῃ τὴν οἰκονομικὴν ἔκθεσιν, μὲ ἄλλην τόσην ἤθελον ἰδεῖ, ἐὰν ἐξέδιδε διάταγμα περὶ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν. Ἠξεύρετε ὅλοι, ὅτι αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ ἔπαυσαν πλέον νὰ ἦναι νόμιμοι, διότι τὸ χρονικὸν διάστημα, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὁ νόμος, παρῆλθε, καὶ εἰς πολλοὺς δήμους μάλιστα ἐδιπλασιάσθη ὁ χρόνος.

§152ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχει μία πρότασις ἐκκρεμὴς περὶ τούτου.

§153ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Φροντίσατε νὰ γείνῃ ὅσον τάχιστα, διότι οἱ δῆμοι μένουσιν ἐν ἐκκρεμεῖ καταστάσει, οἱ προϋπολογισμοί των μένουν ἀνεξέλεγκτοι.

§154ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μέχρις οὗ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ὁ δημοτικὸς νόμος, τί θὰ γείνῃ;

§155ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Νὰ φέρῃ πρότασιν τὸ ὑπουργεῖον.

§156ΤΙΝΕΣ. Φέρετε πρότασιν.

§157ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Καλὰ αὔριον θὰ φέρω.

§158ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ (ὑπουρ. τῆς δικαιοσύνης). Ἐδόθη, Κύριοι, μία εὐκαιρία διὰ νὰ εἴπω τινὰ ὡς πρὸς τὴν κακὴν κατάστασιν τῶν δήμων, διευθυνομένων ἀπὸ δημάρχους, οἱ ὁποῖοι κατὰ δυστυχίαν ἔγειναν, καθὼς ἔγειναν, τὸ ἠξεύρετε ὅλοι, χωρὶς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, ἀπ’ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐξελέξαντο πρῶτον τοὺς Συμβούλους, τοὺς ὁποίους ἠδυνήθησαν νὰ διαφθείρουν καὶ τὰς δυνάμεις των ἀποθέτουν εἰς ὅλους τοὺς καταχραστὰς, τοὺς κακούργους, διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ βασταχθοῦν, καὶ μετέρχονται ὅλον τὸ ἐμπόριον τῆς λῃστείας καὶ τῆς ζωοκλοπῆς καὶ ὅλης τῆς φαυλοβιότητος. Ἰδοὺ, Κύριοι, ἐπειδὴ ἦλθε περίστασις τί τηλεγράφημα ἐλάβομεν μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἀπὸ τὸν ἔπαρχον τῆς Ἠλείας.

§159ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπερώτησις τοῦ Κ. Καλλιφρονᾶ τί ἔγεινε;

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκόμη συζητεῖται.

§161ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀπὸ τὰ 1848, ἐπὶ ἑνὸς ὑπουργοῦ ναυτικοῦ, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε ν’ ἀφαιρέσῃ τὴν ποινὴν τοῦ προστίμου ἀπὸ τοὺς δημάρχους ὡς μὴ ὑπαλλήλους δημοσίους, οἱ δήμαρχοι ἐκεῖνοι ἔκαμον ἓν κράτος ἐν κράτει. Οἱ δήμαρχοι σήμερον δὲν ἀκούουν τοὺς ἐπάρχους, δὲν ἀκούουν τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, περιφέρονται, καθὼς μᾶς τηλεγραφοῦν οἱ ἔπαρχοι, περιφέρονται μὲ τοὺς ἐνόπλους ἀστυνομικοὺς κλητῆράς των καὶ μὲ ἄλλους φαύλους πυροβολοῦντες καὶ φωνάζοντες ζήτω ἡ δημοκρατία, κάτω ἡ Κυβέρνησις. Τοῦτο ἦτο καὶ ἡ αἰτία, διὰ τὴν ὁποίαν ἴσως πολλὰ γράμματα ἔχω γράψει. Τώρα ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ ἐκδώσῃ διαταγὴν περὶ νέων ἐκλογῶν κατὰ τὸν νέον νόμον. Ἐν τῷ μεταξὺ παρουσιάζεται — καὶ παρουσιάζεται δικαίως κατ’ ἐμὲ—μία πρότασις, ὅτι οἱ κατάλογοι, οἱ ὁποῖοι ἐχρησίμευσαν εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς εἶναι νόθοι καὶ ἂν δὲν ᾖναι ὅλοι, σᾶς βεβαιῶ εἶναι οἱ πλεῖστοι, διότι πάρεδροι δημοτικοὶ δὲν ὑπῆρχον, οἱ ὁποῖοι μὲ τοὺς ἱερεῖς ἔπρεπε νὰ κάμουν τοὺς καταλόγους. Πάρεδροι εἰδικοὶ δὲν ὑπῆρχον εἰς τὰ περισσότερα μέρη καὶ τοὺς ἔκαμεν ὁ δήμαρχος αὐθαιρέτως. Οἱ κατάλογοι πρέπει νὰ ἀναθεωρηθοῦν κατ’ ἐμέ· ἤθελον γνωμοδοτήσει ὡς βουλευτὴς ἐὰν ἦτο δυνατὸν τὰ δημαιρεσιακὰ συνέδρια τὰ ὑπάρχοντα νὰ ἐκλέξουν παρέδρους δημοτικοὺς, θὰ ἦτο ὀλιγώτερον τὸ κακὸν ἀπὸ τοῦ νὰ γείνῃ νέα ἐκλογὴ μὲ αὐτὴν τὴν νόθον ζύμην τῶν δημάρχων τῶν παρανόμων, οἱ ὁποῖοι ἐξελέχθησαν κατὰ τὴν θέλησιν τοῦ τυχόντος ἰσχυροῦ.

§162ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριε ὑπουργὲ, ἐὰν νομίζετε, ὅτι τινὲς τῶν δημάρχων εἶναι ἐξ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἐπῆραν ἀπὸ τὸ ἄροτρον, ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι οἱ πρὸ αὐτῆς τῆς ἐποχῆς εἶναι τῆς καλπονοθεύσεως.

§163ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Τὰς πράξεις τῆς ἐπαναστάσεως λέγει, ὅτι εἶναι νόθοι καὶ τὸ ἀνέχεσθε! (ἱλαρότης).

§164ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ὁ νόμος ἐδῶ ἔχει ἔλλειψιν, ἠμποροῦν ν’ ἀποθάνουν μερικοὶ δήμαρχοι, ν’ ἀποστατήσουν, ποῖος θὰ τοὺς ἀντικαταστήσῃ;

§165ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὁ νόμος θὰ τὸ ὁρίσῃ.

§166ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Καλὰ, ἕως ὅτου δὲν ὑπάρχῃ νόμος, πῶς κατηγορεῖς ἐκεῖνον τὸν ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος εὗρεν ἕνα δήμαρχον λησταποδόχον καὶ σύντροφον ληστῶν καὶ προσωρινῶς τὸν ἔπαυσε; Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα δίκαιοι.

§167ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὁ νόμος ὁ δημοτικὸς εἶναι εἰς ἐνέργειαν καὶ ὤφειλε νὰ ἐνεργήσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§168ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀλλ’ εἶναι πρότασις ἀπὸ βουλευτὰς ν’ ἀναθεωρηθοῦν οἱ κατάλογοι, διότι εἶναι νόθοι οἱ πλεῖστοι· τί θὰ γείνῃ λοιπόν;

§169ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ γείνῃ ἕνας νόμος.

§170ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Καλὰ, ἑωσότου γείνῃ, τί θὰ γείνῃ; Νομίζω λοιπὸν δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους νὰ ληφθῇ τὸ ἑξῆς προσωρινὸν μέτρον. Τὰ ὑπάρχοντα δημαιρεσιακὰ συνέδρια...

§171ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Διὰ τὰ ὁποῖα ἔγεινεν ἡ ἐπανάστασις;

§172ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἡσύχασε, Κ. Περωτῆ, καὶ μὴ μοῦ λέγῃς δι’ ἐπανάστασιν· ἐγὼ ἦλθον εἰλικρινῶς διὰ νὰ ὑποβάλω πρότασιν, παύσατέ τους ὅλους. Λέγω λοιπὸν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὅπου ὑπάρχουν δημαιρεσιακὰ συμβούλια νὰ δύνανται αὐτὰ νὰ ἐκλέγουν ἕνα ἄνθρωπον νὰ διοικήσῃ μεταβατικῶς, ἂν δὲν ὑπάρχῃ νόμιμος ἀναπληρωτὴς, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ εἰς τρεῖς, τέσσαρας δήμους καθ’ ὅλον τὸ Κράτος.

§173ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Μίαν λύσιν μόνον νόμιμον συνταγματικὴν καὶ ὀρθὴν ἠμπορεῖτε νὰ δώσητε, πρῶτον ν’ ἀνακληθῇ ἡ πρότασις περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ εἶναι καὶ προσβλητικὴ, διότι δὲν ἐννοῶ πῶς μία Βουλὴ τὴν ἐπαύριον τῆς ἐκλογῆς της λέγει οἱ κατάλογοι, μὲ τοὺς ὁποίους ἐξελέχθην εἶναι ψευδεῖς· καὶ Κύριοι, ἐὰν ἀποσυρθῇ αὐτὴ ἡ πρότασις ἐντὸς δύω μηνῶν τὸ πολὺ ἔχομεν νέας δημοτικὰς ἐκλογὰς καὶ τοιουτοτρόπως λύονται ὅλα αὐτά. Ἐὰν ἐντὸς δύω μηνῶν πάθωμεν καὶ τίποτε, ὑπομονή, ἀλλὰ τέλος πάντων ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν ἐκλογὴν σύμφωνα μὲ τὸν νόμον καὶ μὲ τὸ Σύνταγμα. Ἰδοὺ, Κύριοι, ἡ δυσκολία, ἡ ὁποία εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐγεννήθη, καὶ ἡ ὁποία ὄχι μόνον ἀπὸ ἡμᾶς παρὰ καὶ ἀπὸ ἄλλους κατέχοντας γνώσεις ἐξιδιασμένας καὶ ἀκριβεῖς αὐτοῦ τοῦ κλάδου ἐλύθη, ὅπως ἐλύθη τὸ ζήτημα εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Λαυρίου. Ὁ νόμος τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως βεβαίως κατηργήθη, δὲν ὑφίσταται· κατ’ ἐμὲ, εἶναι εἰς ἐνέργειαν ὁ Νόμος τῆς Συνελεύσεως, καὶ ὅμως ὁ τόπος πρέπει νὰ ἔχῃ τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, τὴν δημοτικήν του διοίκησιν. Ἐγεννήθη λοιπὸν τὸ ζήτημα εἰς τοιαύτας περιστάσεις τί ἔμελλε γενέσθαι· καὶ ἔντιμοι, Κύριοι, οὓς συνεβουλεύθημεν ὡς ὁ Κ. Χριστόπουλος, εἶπον, ὅταν εὑρεθῇ τῷ ὄντι δημοτικὴ διοίκησις τοιαύτη νὰ μὴ ἔχῃ δημάρχους, τότε αὐτὸς ὁ νόμος θὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι τέλος πάντων κάτι πρέπει νὰ γείνῃ. Ἦτο ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον δεινῶς ἠμφισβητήθη καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ μὲν ἐνόμιζον πῶς ἀπολύτως δὲν πρέπει νὰ γείνῃ τίποτε, οἱ δὲ ἐνόμιζον, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον, περιστάσεως τοιαύτης δοθείσης, νὰ μένῃ ὁ τόπος ἀδιοίκητος, καὶ ὅτι εἰς τοιαύτας περιστάσεις πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐτὸς ὁ νόμος. Συνεπεία λοιπὸν αὐτῆς τῆς γνώμης ἔγεινεν αὐτὴ ἡ ἀντικατάστασις· τὸ κατ’ ἐμὲ ἐπαναλαμβάνω, νομίζω, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ λύσωμεν ἄλλως τὸ ζήτημα παρὰ ἀρχίζοντες ἀμέσως τὴν ἐνέργειαν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, διότι τοιουτοτρόπως μένομεν καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐκλεχθῇ δημοτικὸς ὑπάλληλος παρὰ διὰ μυστικῆς, καθολικῆς καὶ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας.

§174ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἡ Ἑπτάνησος διῃρέθη εἰς δήμους;

§175ΧΑΤΖΗ ΑΝΑΡΓΥΡΟΣ. Ἐστάλη ἐγκύκλιος πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν καὶ ἐργάζονται.

§176Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Βουλευτὴς Ὀλυμπίας). Ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ὁ ἐντιμότατος Πρωθυπουργὸς, μὲ παρεκάλεσαν μίαν ἡμέραν ν’ ἀποτελέσω μέρος συμβουλίου τινὸς, τὸ ὁποῖον συνεκάλεσαν παρὰ τῷ Κ. ὑπουργῷ τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ δώσω γνώμην περί τινος δημοτικῆς ὑποθέσεως, ἢ περί τινος ζητήματος δημοτικοῦ. Τοῦ συμβουλίου τούτου ἀπετέλει μέρος καὶ εἷς τῶν ἐντιμοτάτων δικηγόρων τῆς πρωτευούσης,· καθηγητὴς τοῦ διοικητικοῦ δικαίου ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ πρώην πληρεξούσιος. Μᾶς ἐτέθη τὸ ἑξῆς ζήτημα· ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δῆμός τις ἤθελεν εὑρεθῇ ἄνευ δημάρχου, ἄνευ παρέδρου, ἄνευ ἀναπληρωτοῦ, τί πρέπει νὰ γείνῃ; τίνι τρόπῳ ν’ ἀναπληρωθῇ; Συνάμα δὲ ἐτέθησαν ὑπ’ ὄψιν μας καὶ οἱ νόμοι οἱ καταρτισθέντες ἀπὸ τὴν προσωρινὴν Κυβέρνησιν. Εἷς νόμος τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως διαρκὴς, τοῦ ὁποίου τὴν ἡμερομηνίαν δὲν ἐνθυμοῦμαι, δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐν περιπτώσει τοιαύτῃ νὰ διορίζῃ ἕνα τῶν δημοτικῶν συμβούλων. Μετὰ πολλὰς συζητήσεις ἐδιστάζομεν, κύριοι νὰ δώσωμεν μίαν γνώμην ὁριστικὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καθόσον εἷς ἕτερος νεώτερος νόμος, ὁ νόμος περὶ ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, ὅστις κατηρτίσθη καὶ ἐγένετο ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει φαίνεταί πως, ὅτι ἀκυρόνει πάντα ἕτερον νόμον, διότι διατάσσει τὴν κατὰ τὰς διατάξεις αὐτοῦ μόρφωσιν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ἐν τούτοις πάλιν ἡ συζήτησις ἐπανελήφθη, διότι ἡ δυσκολία τῆς προσωρινῆς ἀναπληρώσεως δὲν ἐλύετο. Ὅθεν ἐπειδὴ κατὰ τὴν κρίσιν ἐμοῦ τε, Κύριοι, καὶ τοῦ ἑτέρου μέλους δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς οὐδεμίαν περίστασιν νὰ παύσῃ ἡ ζωὴ δήμου τινὸς, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελεν εὑρεθῆ ἕνεκα θανάτου, ἢ δικαστικῆς ἀποφάσεως ὁ τόπος ἄνευ δημοτικῆς ἀρχῆς, ἐγνωμοδοτήσαμεν οὕτως· Ἀποφύγετε, ὅσον εἶναι δυνατὸν, νὰ κάμετε χρῆσιν τοῦ νόμου τούτου, καὶ φροντίσατε τὸ ταχύτερον νὰ ἐνεργήσητε τὸν νόμον περὶ ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, ἀλλ’ ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν σᾶς καταλάβῃ ἡ ἀνάγκη καὶ ἤθελεν εὑρεθῆ δῆμος ἀδιοίκητος, τότε μεταχειρισθῆτε τὸν νόμον τῆς προσωρινῆς κυβερνήσεως, διότι αὑτὸς εἶναι ὁ τελευταῖος νόμος, ὁ ὁποῖος διέπει τὴν δημοτικὴν ταύτην ὕλην. Αὐτὴ ἦτον ἡ γνώμη μας.

§177ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Αὐτὸς ὁ νόμος ἀφίνει κενὸν εἰς τὰς Σπέτσας ὅπου δὲν ὑπάρχει δημοτικὸν συμβούλιον.

§178Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ νόμος τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως ἠκυρώθη.

§179ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὁ νόμος ὁ ἐκλογικὸς τῆς Συνελεύσεως ἐκανόνισε, τὶ θὰ γείνῃ εἰς τὸ μέλλον, ἀλλ’ ἀπὸ σήμερον μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν θὰ ἐκλεχθῶσιν αἱ δημοτικαὶ ἀρχαί, ἐρωτῶ τὴν εὐγενείαν σας τὶ γίνεται;

§180ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐφαρμόζεται ὁ νόμος ἐκεῖνος.

§181Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὀλυμπίας). Εἴπομεν, ἐπαναλαμβάνω μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου δικηγόρου Κ. Κοκκίνου, ὅστις ἦτο τὸ ἕτερον μέλος, ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις καταληφθῇ ἀπὸ ἀνάγκην ἀνυπέρβλητον, καὶ ὄχι, ὅταν αὕτη τὴν προκαλέσῃ, δύναται νὰ μεταχειρισθῇ τὸν νόμον αὐτόν. Ἐπροσθέσαμεν δὲ, ὅτι πρέπει νὰ σπεύσῃ μίαν ὥραν ἀρχήτερα νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν περὶ ἐκλογῆς νόμον τῆς Συνελεύσεως, ὅπως μὴ ἀναλαμβάνῃ εὐθύνας ἀδικαιολογήτους.

§182ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν ἀνάγκη ἀναπόφευκτος, ἀναπόδραστος.

§183ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τοῦτο μένει εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ὑπουργείου.

§184ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, ἡ προσωρινὴ κυβέρνησις ἡ ἐκδώσασα τὸν νόμον τῆς 4/10βρίου 1862 προῆλθεν εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην, διότι εἰς πολλοὺς τῶν δήμων τοῦ κράτους εἶχον καταλυθῆ καὶ οἱ δήμαρχοι καὶ τὰ δημοτικὰ συμβούλια. Ἡ προσωρινὴ ὅμως κυβέρνησις δὲν ὡμίλησε περὶ τῆς καταργήσεως τῶν δημοτικῶν συμβούλων, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐξεδόθη μετὰ ταῦτα ἕτερον ψήφισμα, διότι ἐνόμισεν, ὅτι καί τοι καταργηθέντων τῶν δημοτικῶν συμβούλων, καί τοι καταργηθέντων τῶν δημάρχων καὶ παρέδρων, οὐχ ἧττον εἰς πᾶν δημοτικὸν συμβούλιον θὰ ὑπῆρχε μειονοψηφία τις, ἥτις εἶχε καταπιεσθῆ ἕνεκα τῶν καλπονοθευτικῶν ἐκλογῶν. Σήμερον ἤκουσα τὸν Κύριον πρόεδρον τοῦ ὑπουργείου, ὅτι τὸ συμβούλιον, τὸ ὁποῖον συνεκάλεσε, παρεδέχθη νὰ ἰσχύῃ τὸ παρελθὸν ψήφισμα μέχρι τῆς ἐνεργείας νέων ἐκλογῶν, ἀλλὰ τὸ παρελθὸν ψήφισμα δὲν ἰσχύει εἰς τοὺς δύω ἢ τρεῖς ἐκείνους Δήμους, ὅπου τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια εἶναι κατηργημένα· ἐν περιπτώσει ἀνάγκης τὶ δύναται νὰ συμβῇ εἰς τοὺς Δήμους, ὅπου Δημοτικὰ Συμβούλια δὲν ὑπάρχουν; εἰς αὐτὸ τὸ μέρος πρέπει νὰ ἔλθῃ πρότασις λέγουσα σαφῶς καὶ ῥητῶς παυθέντος τοῦ Δημάρχου τοῦ δήμου ἐκείνου, ὅπου δὲν ὑπάρχει Πάρεδρος, Δημοτικὸς Σύμβουλος κτλ.... ποῖος διορίζεται; ἐγὼ δὲν ὁρίζω, ἂς διορίσῃ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία.

§185Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου.

§186ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ζητῶ λοιπὸν νὰ ἀναπληρωθῇ καὶ τὸ κενὸν ἐκεῖνο, διότι δὲν θέλω νὰ δώσω τὸ δικαίωμα εἰς ἕνα Ὑπουργὸν νὰ διορίζῃ ἁπλῶς ὅντινα θέλει Δήμαρχον.

§187Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἰδοὺ δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, Κύριε Πρόεδρε.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δυνάμεθα, νομίζω, νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν δι’ αὔριον.

§189ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα μάλιστα.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς πρῶτον ζήτημα εἶναι αὔριον ἡ παραδοχὴ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως, περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων.

§191Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κατὰ τὸν Βασιλικὸν λόγον πρέπει νὰ ἔλθῃ καὶ πρότασις περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις ὥρα 3¼.