1865.07.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 25.

Τῆς 16 Ἰουλίου 1865.

(Παρασκευή.)

Ὥρα 10 Π. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ γενομένης, ἤρξατο ἡ συνεδρίασις. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ὁρκίζεται ὁ Βουλευτὴς Κερκύρας κύριος Ῥωμαῖος.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς γνωρίζετε, Κύριοι Βουλευταί, τρία σχέδια ἀπαντήσεως παρουσιάσθησαν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, ἓν τῆς πλειονοψηφίας καὶ δύω τῆς μειονοψηφίας. Βεβαίως τὸ τῆς πλειονοψηφίας θέλει θεωρηθῆ ὡς κείμενον, τὰ δὲ λοιπὰ ὡς τροπολογίαι. Ἑπομένως κατὰ τὴν πλειονοψηφίαν θὰ προηγοῦνται τὰ τῆς μειονοψηφίας. Ἄρχεται λοιπὸν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς πλειονοψηφίας.

§2ΧΑΡ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν τροπολογίαι, παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῶσι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἤθελα τὰς παραλείψει. Τοῦ Κ. Χρηστοπούλου Βουλευτοῦ Κυνουρίας ἔχει ὡς ἑξῆς. Ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς ἀπαντήσεως πρὸς τὸν Βασ. λόγον προτείνω τὰς ἑξῆς τροπολογίας. 1) Μετὰ τὴν τετάρτην παράγραφον νὰ προστεθῶσι τὰ ἑξῆς. «Εὔχεται δὲ ἡ Βουλὴ τὴν ὅσον ἔνεστι ταχύτερον ἐξομοίωσιν τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ πρὸς τὰ ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι ἰσχύοντα.» 2) Μετὰ τὴν ἕκτην παράγραφον νὰ προστεθῶσι τὰ ἑξῆς. «Εἰς τὰ δικαιώματα τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων τῶν συντελεσάντων εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς πατρίδος θέλομεν δώσει, Βασιλεῦ, τὴν ὀφειλομένην προσοχὴν πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑπὲρ αὐτῶν ἐθνικῶν ἀποφάσεων.» Ἀθῆναι, τῇ 16 Ἰουλίου 1865.

Ὁ βουλευτὴς Κυνουρίας

Χ. Λ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ.

Τοῦ Κ. Δ. Μακρῆ, ἔχουσα ὡς ἑξῆς. «Τὸ περὶ δανείων ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἡ Ὑμετέρα Μεγαλειότης εὐηρεστήθη δι’ ὁριστικοῦ κανονισμοῦ νὰ τακτοποιήσῃ, καθιστῶσα οὕτω τὸν προϋπολογισμὸν τῆς ἐπικρατείας ἀληθῆ, θέλει ἐπιστήσει μεγάλως τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, διότι καὶ τὸ μέγεθος αὐτοῦ διορᾷ καὶ τὴν σπουδαιότητα αἰσθάνεται καὶ τὰς συνεπείας ἀναλογίζεται· ἐν ᾧ λοιπὸν κηρύττει τὴν εὐγνωμοσύνην της πρὸς τὴν Ὑμετέραν Μεγαλειότητα καὶ πρὸς τὰς ἐγγυητρίας μεγάλας Δυνάμεις διὰ τὴν παραδοχὴν τοῦ οἰκονομικοῦ τούτου μέτρου, ὀφείλει ἀφ’ ἑτέρου νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι καθῆκον ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ διὰ σπουδαίων νόμων πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ ἐπιφέρῃ ῥιζικήν τινα θεραπείαν, καὶ τὴν θεραπείαν ταύτην προσδοκᾷ νὰ ἀνεύρῃ εἰς τὴν ἐμψύχωσιν τῆς ναυτιλίας, τοῦ ἐμπορίου, τῆς βιομηχανίας, εἰς τὴν ἐφαρμογὴν συστήματος αὐστηροτάτης οἰκονομίας, καὶ εἰς τὴν καλὴν διαχείρισιν τοῦ δημοσίου πλούτου.

ΔΗΜ. ΜΑΚΡΗΣ.

Ὁ Κ. Σακελλαριάδης ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν του.

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ

Χ. Σακελλαριάδου ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασ. Λόγον. Μετ’ ἀφάτου ἀγαλλιάσεως εἶδον οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους τὴν Υ. Μ. ἐν τῷ μέσῳ αὐτῶν, καὶ μετὰ χαρᾶς ἀνεκφράστου Τῇ διερμηνεύουσι τοὺς πόθους, τὰ αἰσθήματα καὶ τὸν σεβασμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Αἱ μετὰ τῶν ξένων Δυνάμεων φιλικαὶ Αὐτῆς σχέσεις εἶναι, ὡς ἀείποτε, ἐξαίρετον γνώρισμα τῆς ἀγάπης τῶν εὐεργετίδων Δυνάμεων πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ τῆς ἐντεῦθεν τοῦ Ὑπουργείου Της συνέσεως. Τὰ ἐγκαίνια τοῦ Συνταγματικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος προοιμιασθέντα κατὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς ἐξ ἀρίστων οἰωνῶν, οἰωνοὺς ἀρίστους εὐαγγελίζουσι τῇ Πατρίδι, διά τε τὸν σεβασμὸν πρὸς τοὺς νόμου, τῶν τε ἀρχόντων καὶ ἀρχομένων. Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀποῤῥέει, κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἀπὸ τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ οἱ Βουλευταὶ τοῦ Ἔθνους, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐκτάκτους τῆς Κυβερνήσεως περιστάσεις, θέλουσιν ἐκτιμήσει κατ’ ἀρχὴν τὰς ἐκδοθείσας αὐτῆς πράξεις, ἐφιστῶντες τὴν προσοχὴν αὑτῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν συγχώνευσιν ἐπὶ τῶν καθ’ ἕκαστα μετὰ τῆς Ἑπτανήσου. Ἡ Βουλὴ ἐρειδομένη εἰς τὰς ἐμφρόνους προθέσεις τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος θέλει καταβάλει πᾶσαν προσπάθειαν εἰς τὴν οἰκονομικὴν τοῦ Κράτους κατάστασιν, ἵνα διὰ τῆς αὐστηρᾶς ἐξελέγξεως καὶ διαχειρίσεως τῶν δημοσίων ἐπιφέρῃ τὸ ἰσοζύγιον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ τὴν ἐντεῦθεν βαθμιαίαν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἐθνικοῦ δανείου πρὸς τὰς εὐεργέτιδα. Δυνάμεις, ἐφ’ ὧν δικαίως διπλασιάζεται καθ’ ἑκάστην ἡ παρὰ τῶν Ἑλλήνων εὐγνωμοσύνη, διὰ τὰ ἀείποτε πρὸς αὐτοὺς νέα δείγματα τῆς τῶν Δυνάμεων ἀγάπης καὶ εὐνοίας. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς προσδοκᾷ ἔνθους, ὡς ἀφετηρίαν τῆς Ὑμετέρας φιλοστοργίας, τὴν διανομὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς, εὐελπιζόμενος εἰς τὰ περὶ νέου φορολογικοῦ Συστήματος καὶ φυτειῶν Νομοσχέδια, ὧν ἡ συμπλήρωσις ἐξαρτᾶται ἀναντιῤῥήτως ἐκ τῆς τελειοποιήσεως τῶν μέσων τῆς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῆς ναυτιλίας ἐν γένει. Ἡ ἐπὶ τὸ τελειότερον καὶ τὸ οἰκονομικώτερον διοργάνωσις τῶν διοικητικῶν καὶ δημοτικῶν ἀρχῶν, καὶ ἡ ἐντεῦθεν τροποποίησις τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων, ἵνα ἀντιστοιχῇ ἡ δικαιοδοσία αὐτῶν πρὸς τὰς διοικητικὰς περιφερείας, δύναται πολλὰς μὲν τῶν πολιτῶν, πολλὰς δὲ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ θεραπεύσῃ καὶ νὰ οἰκονομήσῃ ἀνάγκας. Ὁ στρατὸς θεωρούμενος ὡς σύμβολον ἐθνικῆς δόξης παρὰ τῷ ἑλληνικῷ λαῷ, συγκεντρώνει ἅπαν τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς, ὥσπερ καὶ ἡ Ἐθνοφυλακὴ, ἵνα διὰ τακτικωτέρας διοργανώσεως κατασταθῶσιν ἀμφότεραι αἱ δυνάμεις αὗται ἄξιαι τοῦ προγονικοῦ ἡμῶν μεγαλείου. Ὁ νόμος περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων εἵλκυσε τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ἥτις καὶ ἐκ προοιμίων θεωρεῖ αὐτὸν ὡς τὴν πρωτίστην ἐγγύησιν τῶν διοικούντων καὶ τῶν διοικουμένων. Καὶ τῷ ὄντι! ἡ θρησκεία καὶ ἡ παιδεία θεωροῦνται ὡς ἡ κρηπὶς καὶ ἡ βάσις πάσης ὑγιοῦς κοινωνίας· δι’ αὐτῶν φωταγωγοῦνται τὰ ἔθνη καὶ καθίστανται ἄξια τοῦ ἁγιασμοῦ τοῦ Σωτῆρος καὶ μόνου Θεοῦ, ἐφ’ ᾧ καὶ μετὰ συγκινήσεως θέλει ἀσπασθῆ ἡ Βουλὴ πᾶν ὅ,τι συνᾴδει μὲ τὴν δόξαν αὐτῶν καὶ τὴν εὐημερίαν τοῦ Ἔθνους. Ὁ προξενικὸς κλάδος χρῄζει τῷ ὄντι καὶ αὐστηροτέρας ἐπιτηρήσεως καὶ διοργανώσεως ἀσφαλεστέρας κατά τε τὴν λογιστικὴν καὶ δικαστικὴν αὐτοῦ ἔποψιν, ἵνα τοιουτοτρόπως τηρηθῇ τὸ ὕψος καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Ἔθνους ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Βασιλεῦ! Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἱστάμενος ἐπὶ τῶν ἐρειπίων τῆς ἀρχαιότητος καὶ καθορῶν τὸ μεγαλεῖον αὐτῆς, δέεται τῷ Ὑψίστῳ ὑπὲρ τῆς ἐνισχύσεως τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς ἐμπεδώσεως τοῦ Συντάγματος. Σχέδιον ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασ. Λόγον τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς. Βασιλεῦ, Οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους πρῶτον ἤδη περιστοιχίζοντες τὸν νέον Συνταγματικὸν Βασιλέα, διερμηνεύουσι μετ’ εὐφροσύνης τὰ αἰσθήματα σεβασμοῦ καὶ πίστεως, δι’ ὧν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγάπην τῆς Υ. Μεγαλειότητος. Ἐνῷ δὲ χαίρουσιν ἀκούοντες τὰς πρὸς τὰς ξένας Δυνάμεις φιλικὰς σχέσεις τῆς Υ. Μ. εὐελπίζονται, ὅτι τὴν εὐεργετικὴν ἐκείνων συμπάθειαν ὑπὲρ τῆς προόδου καὶ τοῦ μεγαλείου τοῦ ἔθνους θέλει ἐπαυξήσει ἡ εὐνομία καὶ ἡ συνετὴ καὶ πατριωτικὴ πορεία τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ κατὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς ἐπικρατήσασα ἐν γένει τάξις, ἀπόῤῥοια κυρίως τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νέου ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ τῆς ἀποχῆς τῆς ἐξουσίας ἀπὸ ἐπεμβάσεων, ἐμποιεῖ τὴν θαῤῥαλεωτέραν πεποίθησιν, ὅτι ἀπὸ τοῦδε νέα ἄρχεται ἐποχὴ, καθ’ ἣν ὁ πρὸς τοὺς νόμους σεβασμὸς καὶ ἡ εἰλικρινὴς αὐτῶν ἐφαρμογὴ ἔσονται ἡ πρωτίστη μέριμνα καὶ ὁ σταθερὸς κανὼν τῆς διαγωγῆς τῶν τε ἀρχόντων καὶ ἀρχομένων. Τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὸ Σύνταγμα ἀπένειμεν εἰς τὸν Βασιλέα καὶ τὴν Βουλήν· ἀλλ’ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους ἀναγνωρίζοντες τὸ ἔκτακτον καὶ ἀνώμαλον τῶν περιστάσεων, εἰς ἃς περιέστη ἡ Κυβέρνησις, καὶ τὰς ἕνεκα τῆς ποθητῆς ἑνώσεως τῆς ἀδελφῆς Ἑπτανήσου ἀναφυείσας ἀνάγκας, θέλουσιν ἐκτιμήσει τὰς ἐν τῷ μεταξὺ ἐκδοθείσας Κυβερνητικὰς πράξεις, νομοθετικῆς ἁρμοδιότητος, σχετικῶς πρὸς τὰς περιστάσεις, ἐν αἷς ἐγένοντο, καὶ τὸν σκοπὸν εἰς ὃν ἀπέβλεπον, καὶ θέλουσι κρίνει αὐτὰς ἐν πνεύματι δικαιοσύνης καὶ μετὰ πάσης ἀνεξαρτησίας. Ἡ Οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους θέλει ἐφελκύσει κατὰ πρῶτον τὴν σύντονον προσοχὴν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους· οἰκονομία, τιμιότης καὶ αὐστηρὰ ἐξέλεγξις κατὰ τὴν διαχείρισιν τῆς δημοσίας περιουσίας, τακτοποίησις καὶ ἰσοῤῥοπία τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς ἐπίσης εἰλικρινὴς καὶ σταθερὰ ἀπόφασις τοῦ νὰ ἐκπληρώσωμεν τὰς ἐθνικὰς ὑποχρεώσεις θέλουν μεγάλως συντελέσει πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς τε ἐσωτερικῆς καὶ ἐξωτερικῆς πίστεως. Ὅθεν μετ’ εὐχαριστήσεως ἠκούσαμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀσχολεῖται εἰς τὸν κανονισμὸν τοῦ πρὸς τὰς Εὐεργέτιδας Δυνάμεις ἐθνικοῦ χρέους, ὅπερ διά τε τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν χρῆσιν αὐτοῦ προκαλεῖ ἐξ ἀνάγκης τὴν πρώτην μέριμναν καὶ τὰς ἐνδελεχεῖς ἡμῶν προσπαθείας. Πεποίθαμεν δὲ, ὅτι καὶ κατὰ τὴν κρίσιμον ταύτην περίστασιν αἱ Εὐεργέτιδες Δυνάμεις θέλουσι παρέξει εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος νέα δείγματα τῆς εὐνοίας αὐτῶν συναινοῦσαι εἰς ἐπιεικῆ περὶ τούτου συμβιβασμόν. Νέους πόρους καὶ νέα μέσα εὐημερίας θέλουσι χορηγήσει τὰ περὶ διανομῆς τῆς Ἐθνικῆς γῆς, περὶ φυτειῶν καὶ περὶ φορολογικοῦ συστήματος ἀγγελλόμενα νομοσχέδια. Συμπλήρωσις δὲ τοῦ ἔργου τούτου ἔσεται ἡ ἐπέκτασις καὶ τελειοποίησις τῶν μέσων τῆς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας καὶ ἡ προαγωγὴ καὶ ἀνάπτυξις τῆς ναυτιλίας. Ἡ τελειοτέρα καὶ οἰκονομικωτέρα τῶν δημοτικῶν καὶ διοικητικῶν ἀρχῶν διοργάνωσις καὶ ἡ τροποποίησις τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων, ὅπως ἡ δικαιοδοσία αὐτῶν ἀντιστοιχῇ πρὸς τὰς διοικητικὰς περιφερείας, παρίστανται ἐπίσης ἀντικείμενα νομοθετικῆς μερίμνης. Ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ θέλει προκαλέσει ἰδιαζόντως τὴν σπουδαίαν μέριμναν τῆς Βουλῆς· εἰς δὲ τὸν σκοπιμώτερον ὀργανισμὸν τῆς Ἐθνοφυλακῆς ἀσμένως θέλει αὕτη συμπράξει, καθόσον μάλιστα μετὰ λύπης παρατηρεῖ, ὅτι δὲν ἐπληρώθη εἰσέτι ὁ περὶ αὐτῆς διακαὴς τῶν Ἑλλήνων πόθος. Οὕτω δὲ εὐελπίζεται ἡ Βουλὴ, ὅτι ἐπὶ μᾶλλον θέλει ἑδραιωθῆ ἡ δημοσία ἀσφάλεια καὶ τάξις. Τὸν περὶ προσόντων τῶν δημοσίων λειτουργῶν νόμον θεωροῦσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν λειτουργῶν. Δι’ αὐτοῦ θέλει ἐπικρατήσει ἡ ἱκανότης καὶ ἡ ἀρετὴ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ θέλουν ἐκλείψει αἱ πολυειδῶς ἐπιβλαβεῖς τῆς προσωρινότητος συνέπειαι. Ἡ θρησκεία καὶ ἡ παιδεία εἶναι αἱ πρῶται βάσεις τῆς δημοσίας ἠθικῆς, καὶ ἑπομένως τῆς κοινωνικῆς εὐδαιμονίας· περὶ τῶν εἰς τὴν καρδίαν παντὸς Ἕλληνος προσφιλεστάτων τούτων ἀντικειμένων περιμένομεν ἀνυπομόνως τὰς προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως, διότι τότε μόνον θέλομεν θεωρήσει ἀποτελεσματικῶς ἐξησφαλισμένον τὸ μεγαλεῖον τῆς Πατρίδος, ὅτε ἡ εὐσέβεια καὶ τὰ φῶτα συμπληρώσουσι τὸ ἔργον τοῦ πολιτικοῦ Νόμου καὶ τοῦ κοινωνικοῦ πλούτου. Ἡ Ἑλλὰς δὲ θέλει ἀποδειχθῆ καὶ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἀξία τοῦ προορισμοῦ αὑτῆς, ἐὰν καὶ οἱ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἀντιπροσωπεύοντες αὐτὴν, ἐμφορούμενοι ὑπὸ τῶν ἁγνῶν αἰσθημάτων τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας, καθίστανται ἀνώτεροι πάσης μομφῆς περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἰδίων καθηκόντων καὶ διεκδικῶσι μετὰ ζήλου καὶ δραστηριότητος τὰ δικαιώματα τῶν παρ’ αὐτῶν προστατευομένων. Πάντα τὰ ἀγαθὰ ταῦτα θέλουσιν εἶσθαι ὁ καρπὸς τῆς Συνταγματικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς θρησκευτικῆς τηρήσεως καὶ εἰλικρινοῦς ἐφαρμογῆς ἁπάντων τῶν Νόμων τοῦ Κράτους. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ζηλότυπος τῶν Συνταγματικῶν αὑτοῦ ἐλευθεριῶν, ἃς θεωρεῖ ὡς κειμήλιον καὶ ὡς τὴν ἀσφαλεστέραν ἐγγύησιν τοῦ τε ἐνεστῶτος καὶ μέλλοντος, πέποιθεν, ὅτι ἐμπεδούμεναι ἐπὶ μᾶλλον θέλουν παραγάγει, τῇ ἀρωγῇ τῆς θείας προνοίας, τὰς ἐξόχους ἐκείνας ἀρετὰς, δι’ ὧν εὐδαιμονοῦσι καὶ μεγαλύνονται τὰ Ἔθνη, κραταιοῦνται δὲ καὶ δοξάζονται οἱ Θρόνοι. Σχέδιον τῆς μειονοψηφίας. Βασιλεῦ! Μετὰ χαρᾶς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους περιεστοίχισαν τὸν ἐκλεκτὸν αὑτοῦ ἡγεμόνα, ἐμφανισθέντα ἐν μέσῳ αὐτῶν, καὶ πλήρεις ἐλπίδων εἶναι, ὅτι ὑπὸ τὴν Βασιλείαν Αὐτοῦ ἡ Ἑλλὰς θέλει ἀπολαύσει σταθερῶς τὴν πολιτικὴν ἐκείνην κατάστασιν συνταγματικῆς πολιτείας ἀκμαζούσης, ἣν ἀνέκαθεν περιπαθῶς ἐπεθύμησε καὶ διὰ πολλῶν ἐπεζήτησε θυσιῶν. Εἶναι λίαν εὐάρεστον, Βασιλεῦ, εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ διατηρῶνται φιλικαὶ αἱ μεταξὺ τῶν ξένων Δυνάμεων σχέσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ὅπερ συμφώνως πρὸς τὸν προορισμὸν αὑτοῦ ἐργαζόμενον πρὸς ἀνάπτυξιν καὶ ἐπίδοσιν τοῦ πολιτισμοῦ ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην τῆς ἀγάπης καὶ τῆς συνδρομῆς αὐτῶν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, Βασιλεῦ, εἶναι φύσει φιλόνομος καὶ τῆς τάξεως φίλος, καὶ ὁσάκις αἱ Κυβερνήσεις ἐξετέλεσαν τὸ στοιχειωδέστερον αὑτῶν καθῆκον, τοῦ μὴ ἐπεμβαίνειν εἰς τὰ δικαιώματα αὑτοῦ, ἡ τάξις δὲν διεταράχθη. Ὅθεν καὶ κατὰ τὰς τελευταίας βουλευτικὰς ἐκλογὰς δὲν ἤθελον συμβῆ ὀλίγισταί τινες ἐξαιρέσεις εἰς τὴν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος γενομένην πανηγυρικὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν ἄνευ τῆς κακῆς καταστάσεως, εἰς ἣν διατελοῦσι τὰ τῶν δήμων, καὶ ἰδίως ἄνευ τῆς ἀσυγγνώστου ὀλιγωρίας τινῶν ὀργάνων τῆς διοικήσεως. Εὐκταῖον δὲ εἶναι, Βασιλεῦ, ὅπως ἐνεργηθῶσι μετὰ σπουδῆς καὶ αὐστηρότητος αἱ γενόμεναι κατὰ τὰς ἐκλογὰς καταγγελίαι καὶ τιμωρηθῶσι παραδειγματικῶς οἱ προσβαλόντες τοὺς νόμους, προστεθῶσι δ’ εἰς τὸν ἐκλογικὸν καὶ τὸν δημοτικὸν νόμον νέαι τινὲς ἐγγυήσεις πρὸς τελειοτέραν αὐτῶν ἐφαρμογὴν, ἃς ἡ πεῖρα κατέδειξεν ἀναγκαίας. Τὸ καθῆκον, Βασιλεῦ, ὅπερ μᾶς ἐπιβάλλεται, νὰ ἐξελέγξωμεν Κυβερνητικὰς πράξεις, αἵτινες, κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἀνῆκον εἰς τὴν Νομοθετικὴν ἐξουσίαν, θέλομεν ἐκτελέσει μετὰ τοῦ προσήκοντος πρὸς τὸν θεμελιώδη νόμον σεβασμοῦ. Μετὰ πολλῆς θλίψεως παρατηροῦσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ τὴν οἰκονομικὴν κρίσιν, εἰς ἣν περιῆλθε τὸ Κράτος. Εὔχονται δ’ ὅπως, τὸ μὲν διὰ τῆς συστηματικῆς καὶ ἁρμονικῆς ἁπλοποιήσεως τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ ἐλαττωθῶσι τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, καὶ ἱκανοποιηθῶσι μικρὸν κατὰ μικρὸν αἱ δίκαιαι ἀπαιτήσεις τῶν ἐγγυητῶν μας καὶ ὁριστικῶς κανονισθῶσιν αἱ πρὸς αὐτοὺς ὑποχρεώσεις μας, τὸ δ’ ὅπως ἐγκατασταθῇ εἰς τὸν τόπον ἑδραίως καὶ ἀμετακλήτως πολιτικὴ κατάστασις ἐνθαῤῥύνουσα τόν τε λαὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ τοὺς φίλους αὐτῆς, διότι ἐκ ταύτης μόνον δύναται νὰ προέλθῃ ἡ ἀληθὴς καὶ ἑδραία τάξις, ἥτις εἶναι ἡ πρώτη καὶ κυριωτάτη βάσις τῆς δημοσίας πίστεως. Οὕτως ἐχόντων τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, Βασιλεῦ, ἡ Βουλὴ θέλει ἐργασθῇ ἐμβριθῶς καὶ μετὰ ζήλου εἴς τε τὴν ἀνεύρεσιν τῶν αἰτίων τῆς καταστάσεως ταύτης καὶ εἰς τὴν ῥύθμισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους καὶ τὴν ἐπεξεργασίαν τῶν ἄλλων οἰκονομικῶν νόμων. Μὲ τὴν αὐτὴν προθυμίαν, Βασιλεῦ, οἱ ἀντιπρόσωποι θέλουσιν ἐνασχοληθῆ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ὑποβληθησομένων αὐτοῖς νόμων, ὅπως κατορθωθῇ νὰ διοικῆται τὸ Κράτος οἰκονομικώτερον καὶ πρὸς τὸν θεμελιώδη νόμον συμφωνότερον, ἀναπτυχθῶσι δὲ τὰ μέσα τῆς αὐξήσεως τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, καὶ καταφανὲς γένηται εἰς τὸν λαὸν, ὅτι οἱ φόροι αὐτοῦ δαπανῶνται πρὸς εὐημερίαν αὐτοῦ. Πρὸ παντὸς ἄλλου, Βασιλεῦ, ἡ διαβεβαίωσις τοῦ Βασιλικοῦ λόγου, ὅτι ταχέως θέλει ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν, πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως, νομοσχέδιον περὶ προσόντων καὶ μονιμότητος τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ηὐχαρίστησε τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ, διότι ἡ ἀέναος μεταβολὴ τῆς ὑπαλληλίας, ἥτις ἐπικρατεῖ, λυμαίνεται τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν καὶ τὰς βάσεις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος, καὶ στερεῖ τὸν λαὸν τῶν ἀγαθῶν τῆς διοικήσεως. Τὴν ἀμοιβαίαν ἐπιθυμίαν τοῦ τε ἔθνους καὶ τοῦ Βασιλέως, ὅπως κατασταθῇ παρ’ ἡμῖν ἀλήθεια τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ κατορθωτὴν νομίζουσι, Βασιλεῦ, διὰ τῆς πολιτικῆς ἠθικῆς· καὶ πλήρη πεποίθησιν ἔχοντες, ὅτι ἐπὶ τῆς Βασιλείας Σου ὁ κοινὸς οὗτος πόθος θέλει ἐκπληρωθῆ, ἐγκαρδίως ἐπικαλοῦνται ὑπὲρ τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος τοῦ Ὑψίστου τὰς εὐλογίας.

Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς

Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, Π. ΖΑΝΟΣ, Ε. ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ.

Τὸ σχέδιον τοῦ Κυρίου Γ. Ἰακωβάτου μέλους τῆς Ἐπιτροπῆς. Βασιλεῦ, Οἱ Βουλευταὶ τοῦ ἔθνους χαίροντες παρίστανται περὶ τὴν Υ. Μ. φέροντες τὴν ἀγάπην τοῦ λαοῦ, ἥτις εἶναι ἡ ἰσχὺς τοῦ συνταγματικοῦ Βασιλέως· ἀσμένως δὲ ἀκροασάμενοι τὸν Βασιλικὸν Λόγον ἐκπληροῦσιν ἡδέως καθῆκον συνειδήσεως καὶ ἐντολὴν, παρουσιαζόμενοι ὡς μέλη τῆς συνταγματικῆς Βουλῆς εἰς τὸν συνταγματικὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων. Πολλῶν οὐσῶν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, ἡ Βουλὴ εὔχεται ἵνα ἡ πρωτίστη αὐτῶν, ἤτοι ἡ σχέσις πρὸς τὰς εὐεργέτιδας τῆς Ἑλλάδος Δυνάμεις διατηρηθῇ ἀείποτε φιλικὴ, ὡς βεβαιοῖ ἡμᾶς ἡ Υ. Μ., πρὸς κραταίωσιν τῆς Ἑλλάδος, καὶ προαγωγὴν εἰς τὸ ἐθνικὸν μέλλον. Ἡ Βουλὴ ἤκουσεν εὐχαρίστως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Υ. Μ., μελετήσασα ἐπισταμένως τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, τὰ εἰς τὴν πρόοδον τῆς ὑλικῆς καὶ ἠθικῆς εὐημερίας τοῦ λαοῦ ἀναγόμενα ἀντικείμενα, τὴν διοικητικὴν, δημοτικὴν καὶ δικαστικὴν διοργάνωσιν, τὴν βελτίωσιν τοῦ στρατοῦ, τῆς Ἐθνοφυλακῆς, τὴν τελειοποίησιν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, καὶ τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τῆς ναυτιλίας, καὶ τὴν βελτίωσιν τῶν προξενικῶν, θέλει ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν τὰ κατάλληλα νομοσχέδια. Ἡ Βουλὴ ἀσπαζομένη τὴν πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως διαβεβαιοῖ τὴν Υ. Μ., ὅτι ἐπὶ τῶν τοιούτων προτάσεων θέλει φέρει ἀκριβῆ συνταγματικὴν ἔρευναν, μελέτην ἐμβριθῆ, καὶ διάσκεψιν πατριωτικὴν, μεθ’ ὧν μόνον πέποιθεν, ὅτι πράσσεται τὸ ἐθνικὸν συμφέρον. Οἱ Βουλευταὶ ηὔχοντο νὰ μὴ ἔχωσι νὰ φέρωσιν ἄλλο τι, ἢ τὴν ἔκφρασιν τῆς χαρᾶς τοῦ ἔθνους ἐπὶ ταῖς πράξεσι τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων· ἀλλ’ ἐνῷ εὐχαρίστως ἐκφράζουσιν, ὅτι ἐμπεδοῦται ὁσημέραι ἡ δημοσία τάξις, χάρις εἰς τὸ φιλόνομον καὶ εἰρηνικὸν πνεῦμα τῶν πολιτῶν, δέον ἵνα διερμηνεύσωσι τὰ κατὰ τοῦτο αἰσθήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι ἡ πορεία τοῦ Ὑπουργείου ἀπὸ τῆς διαλύσεως τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως δὲν εἶναι κατὰ πάντα ἄμεμπτος καὶ συνταγματική. Τὰ μὲν ἐκλογικὰ δικαιώματα δὲν ἐξησκήθησαν ἀρτίως πανταχοῦ ἀκωλύτως, ὡς ἐπηρεασθέντα ὑπὸ τῆς ὑπουργικῆς ἐνεργείας, τὰ δὲ Βασιλικὰ διατάγματα, τὰ καταχρηστικῶς ἐκδοθέντα ὡς νόμοι τοῦ Κράτους, συγχέοντα τὴν κατὰ τὸ Σύνταγμα νομοθετικὴν ἐξουσίαν, μετέβαλον τὴν πολιτείαν, ἐπενεγκόντα φόβον καὶ ἀθυμίαν εἰς τὸ Ἔθνος. Βασιλεῦ, τὸ Σύνταγμα ὁρίζει τὰ δικαιώματα μιᾶς ἑκάστης δυνάμεως τοῦ Κράτους, καὶ διὰ τῆς Συνταγματικῆς ἐνεργείας αὐτῶν καὶ μόνης κινεῖται ἡ γενικὴ διοίκησις, διατηρεῖται ἡ δημοσία τάξις, καὶ ἐκτελεῖται ἡ ἐξομοίωσις. Ἡ συνταγματικὴ ἐνέργεια εἶναι ἡ πρώτη καὶ μόνη ἀνάγκη τοῦ Κράτους, ὡς κοινὴ πολιτικὴ πίστις, ἣν δικαίως θεωρεῖ καὶ ὑπερασπίζει ὡς ἀπαράβατον ἅπαν τὸ Ἑλληνικόν. Κατὰ τοιαύτης ἀνάγκης ἄλλη ἀνάγκη δὲν χωρεῖ. Ἡ καθαρῶς συνταγματικὴ πολιτεία ἡμῶν δὲν ἀναγνωρίζει ἀνάγκας πολιτειακὰς ἄλλας, οὐδὲ παραδέχεται θεραπείαν ὑλικῶν ἀναγκῶν δι’ ἄλλων μέσων ἢ τῶν συνταγματικῶν, ἀμιγῶν παντὸς στοιχείου ξένης νομοθεσίας. Ἡ Βουλὴ, ὦ Βασιλεῦ, ἵσταται ἄγρυπνος φύλαξ τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν δικαιωμάτων μιᾶς ἑκάστης ἐξουσίας, ὅπως μὴ διὰ νοθεύσεως τοῦ πολιτεύματος ἐκπέσῃ ἡ Βασιλεία, ἢ ἡ Βουλὴ, ἢ παρακινδυνεύσῃ ἡ καθολικὴ ψῆφος καὶ ἡ ἐλευθερία. Ἡ Κυβέρνησις μετεχειρίσθη τὸ Κράτος ἄνευ συνταγματικοῦ νόμου, ἐφήρμοσε δέ που καὶ νόμους καὶ διατάγματα μηδέποτε δημοσιευθέντα· κατήργησε θέσεις νενομοθετημένας, καὶ ἔπλασεν ἄλλας μὴ νενομοθετημένας· ἠλάττωσε μισθοὺς, καὶ πάλιν ηὔξησεν ἑτέρους· διῄρεσε τὴν Ἑπτάνησον εἰς ἐκλογικὰς ἐπαρχίας καὶ ἠλλοίωσε τὴν ἀντιπροσωπείαν αὐτῆς· εἰσέπραξε φόρους, ἔπλασε τάγματα στρατιωτικὰ, καὶ ἐνομοθέτησεν ἄνευ νόμου, καὶ πάντοτε ἄνευ ἀνάγκης καὶ λόγου καὶ νομίμου σκοποῦ. Ἡ Βουλὴ κηρύττει ἄκυρα πάντα τὰ παρανομηθέντα. Στηριζομένη δὲ εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀπαιτεῖ νόμους, ἀναπτύσσοντας τοὺς συνταγματικοὺς θεσμοὺς μέχρι τῆς ποθητῆς αὐτοκυβερνήσεως, τὴν ἐξασφάλισιν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας τοῦ πολίτου, τὴν μετὰ κρίσεως καὶ νόμων ἐξομοίωσιν τῶν ἐπαρχιῶν τῆς πρώην Ἑπτανήσου, τηρουμένης τῆς πίστεως εἰς τὴν Συνθήκην τῆς Ἑνώσεως καὶ τὴν ἀνακούφισιν τῶν γεωργῶν διὰ καταλλήλων νόμων. Οὕτω πέποιθεν ἡ Βουλὴ, ὅτι ἐμπεδοῦται ἡ πολιτεία, κραταιοῦται ὁ Θρόνος, ἀναπτύσσονται οἱ φιλελεύθεροι θεσμοὶ, καὶ στερεοῦται ἡ δημοσία τάξις· ἐπεύχεται δὲ εἰς τὸν ἀγαπητὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων τὴν ἐξ ὕψους βοήθειαν καὶ εὐλογίαν ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Θρόνου, ὅπως τὸ Βασίλειον ἡμῶν καταστῇ πρότυπον ἐν τῇ Ἀνατολῇ.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ.

Σχέδιον τοῦ βουλευτοῦ Αἰγιαλείας Ἀνδ. Μιχαλοπούλου. Χαρὰν μεγάλην ὄντως ᾐσθάνθη καὶ ἀνυπόκριτον, ὦ Βασιλεῦ, ὁ ἀγαθὸς λαὸς κατὰ τὴν πρώτην ἐν Ἑλλάδι ἄφιξίν Σου. Καὶ σήμερον δὲ τὰ αἰσθήματα τοῦ Ἔθνους ὡς πρὸς τὸ Βασιλικὸν ἀξίωμα διαμένουσιν ἀπαραμείωτα, εἰ καὶ οἱ δεσμοὶ, αἱ σχέσεις τοῦ Ἔθνους πρὸς τὴν Κυβέρνησιν χαλαρῶς ἔχουσιν ἀπὸ πολλοῦ. Περὶ τῶν πρὸς ξένας Κυβερνήσεις σχέσεών του ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὦ Βασιλεῦ, ὀλιγώτερον μεριμνᾷ, ὅταν περὶ τῆς ἐσωτερικῆς καταστάσεώς του διάκειται ἐν ἀθυμίᾳ, διὰ μακρῶν δὲ δοκιμασιῶν ἐπείσθη περὶ τῆς πρὸς τὸν Ἑλληνισμὸν σμικρᾶς τῶν ἄλλων στοργῆς. Ἡ τήρησις, Βασιλεῦ, τῆς τάξεως καὶ ἡ ἔμφρων ἐξάσκησις τοῦ ὑπὸ μόνου τοῦ ἔθνους ἀναγραφέντος ἐν τῷ Συντάγματι ἐκλογικοῦ δικαιώματος, δὲν ὀφείλονται εἰς τῆς Κυβερνήσεως τὴν μέριμναν, ἀλλ’ εἰς τὴν εὐγενῆ ἀείποτε φύσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῆς ἐκλογῆς τὸ εἶδος. Ἡ Βουλὴ, Βασιλεῦ, ἐξέρχεται τῶν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος διαγραφέντων ὁρίων αὑτῆς, δεχομένη εἰς κύρωσιν πράξεις κυβερνητικὰς, μὴ ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ψηφισθείσας. Μετ’ εὐγνωμοσύνης καὶ ἐνδιαφέροντος, Βασιλεῦ, εἶδεν ὁ λαὸς ἐν τῷ Βασιλικῷ προγράμματι τὰς ἀγαθάς Σου ὑπὲρ τῶν τοῦ Ἔθνους δικαιωμάτων καὶ ἀπαιτήσεων, ἃς παρήγαγε μὲν ἡ νέα μεταβολὴ, καθιέρωσε δὲ τὸ Σύνταγμα — διαθέσεις· τουτέστι τὴν μέριμναν ὑπὲρ εὐθετήσεως τῶν δανείων, τακτοποιήσεως τῶν οἰκονομικῶν δι’ ἰσοῤῥοπίας τῶν προσόδων πρὸς τὰς ὑπερόγκους δαπάνας, καὶ τιμίας διαχειρίσεως· πρὸς δὲ, περὶ διανομῆς τῆς εἰς τὰς μεγάλας ἰδιοκτησίας συγκεντρωθείσης Ἐθνικῆς γῆς, καὶ περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ φορολογικοῦ συστήματος ἐργοφθόρου. Ἀλλ’ αἱ μεγάλαι, Βασιλεῦ, αἱ ἀναπόφευκτοι αὗται μεταῤῥυθμίσεις καὶ οἷαι ἄλλαι βελτιώσεις ἀναγκαῖαι, τὸ Ἔθνος οὐδέποτε πεισθήσεται, ὅτι δύνανται νὰ ἐπιτευχθοῦν διὰ τῶν ἀντισυνταγματικῶς διεπόντων. Μέτρα περὶ προσδιορισμοῦ προσόντων δημοσίων ὑπαλλήλων, περὶ ἐκπαιδεύσεως καὶ περὶ κλήρου, διοικητικοῦ καὶ δημοτικοῦ ὀργανισμοῦ, καὶ τελειοτέρου διοργανισμοῦ δικαστηρίων· μέτρα ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς παντελῶς ἀμεληθείσης Ἐθνοφυλακῆς· νομοσχέδια τελειοποιήσεως μέσων συγκοινωνίας καὶ ναυτιλίας, νομοσχέδια περὶ προξενείων, καὶ τοσούτων ἄλλων πολυζήλων εἰς εὐνομουμένας χώρας ἀγαθῶν, εἰς ὧν τὴν κατὰ τὸ ἥμισυ πραγματοποίησιν ὁ λαὸς ἐν τῷ παρόντι θὰ ἠρκεῖτο, πάντα ταῦτα προταθήσονται εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς τοῦ Ἔθνους ἀντιπροσωπείας. Ἀλλὰ πρὸς ἐπίτευξιν τῶν μεγάλων, Βασιλεῦ, ὡς ἀληθῶς, μεταῤῥυθμίσεων αὐτῶν, εἴθε ἐπινεύσοι ὁ Ὕψιστος τῇ Ὑμ. Μεγαλειότητι, πρὸ παντὸς, ἐθνικωτέραν τὴν ἐκλογὴν τῶν πρὸς τοῦτο καταλλήλων ὀργάνων.

ΑΝΔΡ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ Κ. Μιχαλόπουλος δὲν εἶναι παρὼν νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πρότασίν του, ἐρωτῶ ἂν ᾖναι κἀνεὶς ἐξ ὑμῶν, ὁ ὁποῖος τὴν ὑποστηρίζει.

§5ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν τὴν ὑποστηρίζει κἀνείς. Ἀναγινώσκεται ἡ πρώτη παράγραφος τῆς τροπολογίας τοῦ κυρίου Σακελλαριάδου.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίς ζητεῖ τὸν λόγον ἐντὸς τῆς πρώτης παραγράφου.

§7ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κατὰ τὴν ἰδέαν μου, Κύριοι, καὶ τὴν ἔννοιαν τὴν ἐν γένει, ἡ παράγραφος τοῦ σχεδίου τῆς μειονοψηφίας εἶναι καταλληλοτέρα, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Τὸ σχέδιον τῆς πλειονοψηφίας λέγει· «οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους πρῶτον ἤδη περιστοιχίζοντες τὸν νέον συνταγματικὸν Βασιλέα....» Τὸ ἕτερον σχέδιον λέγει «μετὰ χαρᾶς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους περιεστοίχισαν τὸν ἐκλεκτὸν αὐτοῦ Ἡγεμόνα.....» τὸ δεύτερον τοῦτο εἶναι μᾶλλον σύμφωνον πρὸς τὰ πράγματα, διότι ἀντιπρόσωποι δὲν εἶναι μόνον οἱ βουλευταὶ, ἀντιπρόσωποι ἦσαν καὶ οἱ πληρεξούσιοι τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως· ὁ Βασιλεὺς δὲν περιστοιχίζεται πρώτην φορὰν ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων· περιεστοιχίσθη καὶ ἄλλοτε ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, ἀπηύθυνε λόγους, ἐπεκύρωσε νόμους· διὰ τοῦτο τὸ δεύτερον εἶναι μᾶλλον σύμφωνον πρὸς τὰ πράγματα· ὡσαύτως ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ σχεδίου «διερμηνεύουσι μετ’ εὐφροσύνης τὰ αἰσθήματα σεβασμοῦ καὶ πίστεως, δι’ ὧν ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγάπην τῆς Α. Μεγαλειότητος»· τὴν φράσιν αὐτὴν δὲν τὴν παραδέχομαι, διότι λέγοντες, ὅτι ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἀγάπην, προϋποθέτομεν δυναμένην, ὑπάρξασαν ἔχθραν. Τοιαύτην ὑπόθεσιν, νομίζω, ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ κάμωμεν μὴ συμβιβαζομένην μὲ τὴν θέσιν Βασιλέως. Διὸ ἡ φράσις αὕτη εἶναι ὅλως διόλου ἀποῤῥιπτέα ὡς σόλοικος· ἐνῷ ἡ πρότασις τῆς μειονοψηφίας ἐκφράζουσα τὸν σκοπὸν ἐκθέτει ὅλα τὰ γενόμενα, καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον κατάλληλος καὶ παραδεκτέα.

§8ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Κατέληξεν ὁ Κ. Καλλιφρονᾶς ἀποδεικνύων ὅτι ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ σχεδίου τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς περιέχει δύω σολοίκους φράσεις, καὶ μολαταῦτα ἐκ τῶν παρατηρήσεών του δὲν ἐξήχθη τί περὶ σολοικισμοῦ, ἐξήχθη μόνον διαφορὰ ἰδεῶν.

§9ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐννοοῦσα πολιτικὸν σολοικισμόν.

§10ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, πρεσβεύω, ὅτι ἡ ἀπάντησις εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον πρέπει νὰ ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ὁ Βασιλεὺς ἀπηύθυνε πρὸς τοὺς Βουλευτὰς, καθὼς πᾶς τις, εἰς τὸν ὁποῖον ἀπηυθύνθη παρ’ οἱουδήποτε εἷς λόγος, ὀφείλει νὰ δώσῃ τὴν κατάλληλον καὶ σχετικὴν ἀπάντησιν, αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον, καθὼς φρονῶ, ἀκολουθεῖται καὶ εἰς τὰ ἄλλα ἔθνη. Ὁ λόγος τοῦ Βασιλέως πρὸς τὴν Βουλὴν περιέχει πρῶτον τὴν χαράν, τὴν ὁποίαν ᾐσθάνθη ὁ Βασιλεὺς βλέπων περὶ ἑαυτὸν τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, καὶ δεύτερον ἐκφράζει τὸ αἴσθημα τῆς ἀγάπης του πρὸς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν, ἣν καθ’ ἡμέραν τὸ αἴσθημά του τοῦτο λαμβάνει. Νομίζω, ὅτι ἂν ἀντὶ νὰ εὐχαριστήσωμεν τὸν Βασιλέα δι’ αὐτὰ τὰ αἰσθήματα τῆς χαρᾶς καὶ τῆς ἀγάπης, τὰ ὁποῖα ἐκφράζει πρὸς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν, ἠθέλαμεν τῷ ὑποδείξει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ πρώτη παράγραφος τῆς ἀπαντήσεως τῆς ἐπιτροπῆς ὑποδεικνύει, δὲν ἠθέλομεν εἶσθαι σύμφωνοι πρὸς τὰς ἰδέας τοῦ Βασιλέως. Ὁ Κ. Καλλιφρονᾶς εὗρεν, ὅτι ἡ λέξις πρῶτον πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ· ἡ ἰδέα αὕτη τοῦ Κ. Καλλιφρονᾶ δύναται νὰ ᾖναι ὀρθὴ, ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν ἕπεται, ὅτι ὅλη ἡ παράγραφος εἶναι ἀνεπιτυχής. Δεύτερον σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκφράσωμεν τὸν σεβασμὸν καὶ τὴν πίστιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δι’ ἧς ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν ἀγάπην τοῦ Βασιλέως, διότι τοῦτο ὑποθέτει, ὅτι ἐνδέχεται νὰ μὴν ὑπάρχῃ ἀγάπη καὶ πίστις. Νομίζω, ὅτι ἀντὶ σολοικισμοῦ, τὸν ὁποῖον εὗρεν εἰς τὴν ἐδικήν μας γνώμην, ὑπάρχει ἐνταῦθα μία ἰδέα σοφιστικὴ, καὶ ἀπαντῶ ἀντικρούων τὰς ἰδέας του. Ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς εἶχε τὴν ἰδέαν, ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος, καὶ μετὰ τὴν καθιέρωσιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, πρώτην φορὰν ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης ὁ Βασιλεὺς παρίσταται ὡς Συνταγματικὸς Βασιλεὺς ἐνώπιον τῆς πρώτης Βουλῆς, καὶ τὴν ἰδέαν ταύτην ἠθέλησε νὰ ἐκφράσῃ διὰ τῆς περικοπῆς, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους πρώτην ἤδη φορὰν περιστοιχίζουσι τὸν Βασιλέα τὸν Συνταγματικόν· δι’ αὐτῆς τῆς παραγράφου δὲν ἠθελήσαμεν βεβαίως νὰ ἀναιρέσωμεν τὴν ἰδιότητα, τὴν ὁποίαν εἶχον οἱ πληρεξούσιοι τοῦ ἔθνους, ἀλλ’ ἠθέλαμεν νὰ φανερώσωμεν, ὅτι εἴμεθα οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, οἱ πρώτην φορὰν περιστοιχίζοντες τὸν Βασιλέα μετὰ τὴν καθιέρωσιν καὶ ἐφαρμογὴν τοῦ Συντάγματος· εἶναι τοῦτο, ὅτι εἴμεθα ἡ πρώτη Βουλὴ τῆς πρώτης βουλευτικῆς περιόδου μετὰ τὸ Σύνταγμα ἀληθές; ναί, ἢ ὄχι; ἂν τὸ βλέπητε, ὅτι εἶναι ἀμφίβολον, τότε ἡ ἰδέα τοῦ Κ. Καλλιφρονᾶ εἶναι ὀρθὴ, ἀλλ’ ἐὰν τὰ πράγματα αὐτὰ ᾖναι ἀληθῆ, δὲν εἶναι παντάπασιν εὔλογον νὰ ἐξαλείψωμεν τὴν λέξιν αὐτὴν, ὅτι πρώτην φορὰν περιστοιχίζουσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα των. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἠθέλαμεν ἐλλείψει ἀπὸ τὴν ἀλήθειαν, ἠθέλαμεν ἐλλείψει ἀπὸ τοὺς κανόνας τῆς ἁβροφροσύνης, ἂν εἰς τὴν τόσον εἰλικρινῆ, εἰς τὴν τόσον περιποιητικὴν ἔκφρασιν τοῦ Βασιλέως, διὰ τῆς ὁποίας διαδηλοῖ, ὅτι ἐξακολουθεῖ ν’ ἀγαπᾷ τὸν ἑλληνικὸν λαὸν, καὶ ὅτι ἡ ἀγάπη του αὐξάνει καθ’ ἡμέραν, ἡμεῖς δὲν ἀνταπεκρινόμεθα εἰς τὰ τόσον τρυφερὰ αἰσθήματα τῆς Αὐτοῦ Μεγαλειότητος, διαβεβαιοῦντες, ὅτι ὁ Ἕλλην ἀποδέχεται τὴν εὔνοιαν τοῦ Βασιλέως του πρὸς αὐτὸν, ἐκφράζων πρὸς τὸν ἴδιον τὴν πίστιν καὶ τὴν ἀφοσίωσιν, τὴν ὁποίαν διατηρεῖ πρὸς τὴν Μεγαλειότητά του· δὲν λέγω δε, ὅτι ἡ ἰδέα τῆς μειονοψηφίας ἔχει τι ἄτοπον, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ ἰδέα αὐτὴ ἠμπορεῖ νὰ χρησιμεύσῃ μᾶλλον ὡς ἐπίλογος παρὰ ὡς πρόλογος εἰς τὴν ἀπάντησιν πρὸς τὸν Βασιλέα· καὶ ἐὰν παρατηρήσητε καλῶς, θέλετε ἰδῆ, ὅτι αὐτὴ ἡ ἰδέα, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν πρώτην παράγραφον τῆς μειονοψηφίας ὑπάρχει καὶ εἰς τὸν ἐπίλογον τῆς ἀπαντήσεως· ἑπομένως ὑποστηρίζω, ὡς μᾶλλον κατάλληλον, τὴν ἔκφρασιν, τὴν ὁποίαν ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἐνέγραψεν εἰς τὸ σχέδιον.

§11ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἔχετε τὰς αὐτὰς πεποιθήσεις καὶ ἰδέας μὲ μόνην τὴν διαφορὰν, ὅτι ὁ μὲν θέλει νὰ ἐκθέσῃ τὰς ἰδίας του οὕτως, ὁ δὲ ἄλλως, καὶ ἐδῶ σκοντάπτομεν· δότε μοι τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἀμφότερα τὰ σχέδια, διότι μόνον ἡ ἀκουστικὴ δύναται νὰ ἐπιφέρῃ διόρθωσιν. Δὲν ἔχω ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν νὰ προσθέσω τι. «Οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους πρῶτον ἤδη περιστοιχίζοντες τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα.» Ἐδῶ φαίνεται, ὅτι ἐκφράζομεν παράπονόν τι, ὅτι ἔπρεπε καὶ χθὲς καὶ προχθὲς νὰ τὸν περιστοιχίσωμεν, καὶ παραπονούμεθα, διότι δὲν τὸν περιστοιχίσαμεν· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ μέρος τοῦτο πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἐντελῶς· «διερμηνεύουσι μετ’ εὐφροσύνης τὰ αἰσθήματα σεβασμοῦ καὶ πίστεως·» τὸ εὐφροσύνης εἶναι ἀναρμόδιον· «δι’ ὧν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγάπην τῆς Υ. Μεγαλειότητος·» ἐδῶ ὑπάρχει δυσπιστία μεταξὺ Βασιλέως καὶ λαοῦ, δὲν ὑπάρχει ὅμως οὐδεμία, πάντες εἶναι ἀφοσιωμένοι ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως· πρὸς τί ἡ ἔκφρασις αὕτη; εἶναι ἄσκοπος πρὸς τὸν σκοπόν. Μεταβαίνω εἰς τὸ δεύτερον «Μετὰ χαρᾶς» τοῦτο εἶναι ἐκφραστικώτερον. Τὸ πρῶτον σχέδιον εἶναι τῳόντι πολὺ ὀρθὸν, τὸ δεύτερον ἐκφράζει ἐπίκρισιν, καὶ ἡμεῖς λόγον δὲν ἔχομεν νὰ ἐπικρίνωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου· διὰ τοῦτο ἤθελον νὰ οἰκονομήσω ἀμφότερα τὰ σχέδια καὶ ἔταξα τρεῖς ἢ τέσσαρας λέξεις ἐν συντομίᾳ, διότι οὐκ ἐν τῷ πολλῷ τὸ εὖ, ἀλλ’ ἐν τῷ εὖ τὸ πολὺ «Μετ’ ἀφάτου ἀγαλλιάσεως εἶδον οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους τὴν Γ. Μεγαλειότητα ἐν τῷ μέσῳ αὐτῶν.......... Ἐκτὸς τούτου οὐ παντὸς πλεῖν εἰς Κόρινθον. Δὲν εἶναι ἔργον παντὸς νὰ γράφῃ, (γέλως).

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ παρουσιάζονται πολλαὶ τροπολογίαι....

§13ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Παρακαλῶ, ἔχω τὸν λόγον. Ἀντικρούω τὴν πρώτην παράγραφον καὶ τοῦ σχεδίου τῆς πλειονοψηφίας καὶ τοῦ σχεδίου τῆς μειονοψηφίας. Συνιστῶ τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἡμετέρου σχεδίου, διότι τὴν θεωρῶ ὡς τὴν μόνην κατάλληλον διὰ τὴν παροῦσαν κατάστασιν τῆς Βουλῆς. Ἐπιθυμῶ, ὥστε ἡ συζήτησις νὰ γείνῃ γενική, διότι κατὰ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ λάβῃ ἡ Βουλή, πῶς νὰ θεωρήσῃ τὸ κύριον ἀντικείμενον τῆς ὑποθέσεως, ἠθέλαμεν ἀποφασίσει, ποίας παραγράφους νὰ λάβωμεν ἀπὸ τὸ ἓν σχέδιον καὶ ποίας ἀπὸ τὸ ἄλλο. Ἐπειδὴ δὲ νομίζω, ὅτι ἡ θέσις, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ λάβῃ ἡ Βουλὴ τὴν σήμερον, εἶναι ἡ θέσις ἡ Συνταγματικὴ, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ τὸ πολίτευμα, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἡ Α. Μεγαλειότης ὁ Βασιλεὺς παρὰ τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν γενικῶς καὶ οὐχί ποτε κατὰ παράγραφον.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ γενικῶς δύνασθε νὰ ὁμιλήσητε.

§15ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα ν’ ἀρχίσωμεν γενικῶς.

§16ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἡ κυρία ἰδέα τοῦ Βασιλικοῦ λόγου εἶναι ἡ ἀπαίτησις τῆς ἐπικυρώσεως τῶν νομοθετημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς, ἢ τοὐλάχιστον τῆς μειονοψηφίας αὐτῆς, προσέκρουσαν εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ Κράτους. Ἡ Κυβέρνησις, θέτουσα εἰς τὸ στόμα τῆς Α. Μεγαλειότητος τὸν λόγον τοῦτον, δὲν ἀρνεῖται τὰ πράγματα ἐκεῖνα τὰ ἀντισυνταγματικὰ, διὰ τὰ ὁποῖα ὡμίλησεν ὁ τύπος, καὶ διὰ τὰ ὁποῖα παρεπονέθη καὶ ἡ μειονοψηφία τῆς Βουλῆς καὶ τὸ Ἔθνος, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὰ ἔθνη ἀκολουθοῦν πάντοτε τὴν μειοψηφίαν τῶν Βουλῶν· εἶναι ἀλάνθαστον τοῦτο, Κύριοι, ὅτι τὰ ἔθνη ἀκολουθοῦν τὴν μειονοψηφίαν, διότι πάντοτε αἱ μειονοψηφίαι τῶν Βουλῶν παρίστανται ὡς οἱ ἀληθεῖς προστάται τῶν δικαίων καὶ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἔθνους.

§17ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν τὸ ἠξεύρομεν.

§18ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Καὶ εἰς ἓν Σύνταγμα, εἰς ἕνα νόμον, εἰς τὰ συμβόλαια μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ λαοῦ, πάντοτε οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ πρέπει νὰ ζητῶσι νὰ ἐξασφαλίζωσι τὰ συμφέροντα τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ Ἔθνους· ἑπομένως, ὅπου ὑπάρχει ζήτημα περὶ ἐλευθερίας, περὶ ἀντισυνταγματικότητος, βεβαίως ἡ Βουλὴ ἔχει χρέος νὰ ὑπερασπισθῇ τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐντολέων της. Ἀπὸ τῆς διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως ἔλαβον χώραν διάφοροι πράξεις ὑπουργικαί. Κατ’ ἐμὲ πράξεις ὑπουργικαί, ἢ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, ἢ πράξεις κυβερνητικαὶ εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό, διότι πρᾶξις Κυβερνητικὴ εἶναι πᾶσα καθημερινὴ πρᾶξις, τὴν ὁποίαν τὸ ὑπουργεῖον κάμνει πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, καὶ πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῶν τῶν Βασιλικῶν Διαταγμάτων. Χρέος εἶχον νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν, διότι ὑπάρχει σύγχυσις εἰς τὴν σημερινὴν φρασεολογίαν τῶν Βασιλικῶν Διαταγμάτων. Ἄλλο συνταγματικῶς ἐννοεῖ τις μὲ τὴν ἔκφρασιν κυβερνητικαὶ πράξεις καὶ ἄλλο ἐννοοῦσι τὰ Βασιλικὰ Διατάγματα· καὶ ἡ Βουλὴ ἡ Ἑλληνικὴ καὶ ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικὸς ἀσυνείθιστος εἶναι εἰς τὴν νέαν φρασεολογίαν, ἡ ὁποία εἰσάγεται εἰς τὰ διατάγματα τὰ Βασιλικά. Νομίζω, ὅταν πρόκειται λόγος περὶ τούτου, λέγομεν Κυβερνητικὰς πράξεις καὶ οὐχὶ περὶ ἑνὸς ἄλλου εἴδους κυβερνητικῶν πράξεων, αἵτινες εἶναι ἡ παραβίασις καὶ ἡ κατάργησις τοῦ Συντάγματος. Δὲν ἠξεύρει ἀκόμη ὁ κόσμος καλῶς, τί εἶναι αἱ κυβερνητικαὶ πράξεις, αἱ ὁποῖαι καθυπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐπικύρωσιν καὶ περὶ τῶν ὁποίων σήμερον δὲν ἤθελον κάμει λόγον, ἂν ὁ λόγος τοῦ Στέμματος δὲν ἤθελεν ἀναφέρει αὐτάς. «Γνωσταὶ» λέγει «κατεπείγουσαι τοῦ Κράτους ἀνάγκαι, ἀφορῶσαι τὴν γενικὴν αὐτοῦ διοίκησιν καὶ τὴν διατήρησιν τῆς δημοσίας τάξεως, καθὼς καὶ τὴν ἐξομοίωσιν τῶν ἐν τῇ αἰσίως ἑνωθείσῃ Ἑπτανήσῳ πρὸς τὰ ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι ἰσχύοντα, μόνον καθόσον τοῦτο ἀπῄτει ἀναγκαίως ἡ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων διοίκησις, ἐπέβαλον εἰς τὴν Κυβέρνησίν Μου τὸ καθῆκον τῆς ἀμέσου θεραπείας αὐτῶν διὰ Κυβερνητικῶν πράξεων· αὗται δὲ θέλουσιν ὑποβληθῆ εἰς τὴν νομοθετικὴν κύρωσιν, καὶ πέπεισμαι, ὅτι θέλετε ἐκτιμήσει καὶ τὸν λόγον καὶ τὸν σκοπὸν αὐτῶν.» Κυβερνητικαὶ πράξεις δὲν εἶναι αἱ πράξεις αἱ καθημεριναὶ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐκτέλεσιν νόμων, Βασιλικῶν διαταγμάτων καὶ ἄλλων τοιούτων διὰ τὴν καθημερινὴν διαχείρισιν. Ὄχι· Κυβερνητικὰς πράξεις ἐδῶ ἐννοεῖ καὶ θέλω σᾶς τὸ ἀποδείξει μὲ τὴν παράλληλον νομοθεσίαν, ὅτι ἐννοεῖ νόμους ἐξ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους μόνη ἡ νομοθετικὴ δύναμις, δηλ. Βουλή τε καὶ Βασιλεία ἔχουσι καθῆκον νὰ ἐκδώσωσι πρὸς διοίκησιν τοῦ Κράτους. Ἅμα λοιπὸν ὑπάρχουν δύω ὀνόματα τὸ ἓν ἐναντίον εἰς τὸ ἄλλο, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ μάλιστα τὴν πλειονοψηφίαν αὐτῆς νὰ μὴ περιπέσῃ εἰς αὐτὸ τὸ ἀσύγγνωστον σφάλμα νὰ συγχύσῃ δύω διάφορα ὀνόματα, διὰ νὰ μὴ γείνῃ ὁ περίγελως ὅλων τῶν συνταγματικῶν κυβερνήσεων τοῦ κόσμου. Κυβερνητικαὶ πράξεις καθ’ ἡμᾶς ἔχουσι τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπικυρώσεως τῆς Βουλῆς, εἶναι αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὸ ἡμέτερον σχέδιον. «Ἡ Κυβέρνησις μετεχειρίσθη τὸ Κράτος ἄνευ συνταγματικοῦ νόμου, ἐφήρμοσε δέ που καὶ νόμους καὶ διατάγματα μηδέποτε δημοσιευθέντα· κατήργησε θέσεις νενομοθετημένας καὶ ἔπλασεν ἄλλας μὴ νενομοθετημένας· ἠλάττωσε μισθοὺς καὶ πάλιν ηὔξησεν ἑτέρους· διῄρεσε τὴν Ἑπτάνησον εἰς ἐκλογικὰς ἐπαρχίας καὶ ἠλλοίωσε τὴν ἀντιπροσωπείαν αὐτῆς· εἰσέπραξε φόρους, ἔπλασε τάγματα στρατιωτικὰ, καὶ ἐνομοθέτησεν ἄνευ νόμου καὶ πάντοτε ἄνευ ἀνάγκης καὶ λόγου καὶ νομίμου σκοποῦ.» Ἐρωτῶ τὴν καλὴν πίστιν τῆς Βουλῆς, ἂν τὰ τοιαῦτα γίνωνται ἐν ὁμαλῇ καταστάσει τοῦ Κράτους, καὶ ἂν κανονίζωνται διὰ Βασιλικῶν διαταγμάτων ἢ διὰ νόμων. Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα καὶ δὲν πρέπει ν’ ἀπατᾶσθε, ἀλλ’ ἐὰν ἐντὸς τοῦ Συντάγματος ἀποδίδετε τοιαύτην ἐξήγησιν, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον δύναται νὰ κανονίσῃ τὸ Κράτος, τοὐτέστι νὰ κάμῃ αὐτὰς τὰς κυβερνητικὰς πράξεις δυνάμει Βασιλικῶν διαταγμάτων, ζητῶ συγχώρησιν ἀπὸ ὅλον τὸν κόσμον· ἀλλ’ ἂν ᾖναι βέβαιον, ὅτι τὸ πολίτευμα ἡμῶν δὲν ἐπιδέχεται τοιαύτην ἐξήγησιν, τότε ὀφείλει καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν σφαλερὰν αὐτὴν καὶ ἀντισυνταγματικὴν ἰδέαν, ὅτι δι’ ἕνα λόγον ἢ δι’ ἄλλον δύναται ἡ τοιαύτη ὕλη νὰ κανονισθῇ διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων. Ἀνεξαρτήτως λοιπὸν παντὸς περιστατικοῦ, ἀνεξαρτήτως τῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, τὸ ζήτημα εἶναι καθαρῶς συνταγματικόν. Ἔχει τοιαύτην δύναμιν ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων ἢ ὄχι; Ἔχει τοιαύτην δύναμιν ἡ Κυβέρνησις ἢ ὄχι; Ἐγὼ λέγω, ὅτι μὲ τὸ σύνταγμα εἰς χεῖρας σᾶς ἀποδεικνύω, ὅτι αὐτὴ ἡ ἰδέα εἶναι ἐναντία εἰς τὴν ἑρμηνείαν, εἶναι ἀντισυνταγματική, ὀλέθρια καὶ ἀντεθνική· καὶ εἶναι ὁ μόνος τρόπος διὰ νὰ φθάσωμεν τὸ ταχύτερον εἰς τὴν καταστροφὴν τῶν καθεστώτων. Πῶς εἶναι συντεταγμένη ἡ πολιτεία; τὸ ἄρθρον 22 ἀπαντᾷ καὶ διατάσσει, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐνεργεῖται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς Βουλῆς· ἑπομένως εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ νομοθετήσῃ, εἰμὴ συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον τοῦτο. Τὸ ἄρθρον 23 ὁρίζει ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως τοῦ νόμου ἀνήκει εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν Βασιλέα, ὅστις ἐνασκεῖ τοῦτο διὰ τῶν ὑπουργῶν του. Ποῦ ὑπάρχει πρότασις νόμου τοιαύτη, ἡ ὁποία ἔγκειται εἰς τὰ Βασιλικὰ Διατάγματα; Ἂν πρότασις νόμου ἀποῤῥιφθῇ, λέγει τὸ 25 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ὑπὸ μιᾶς τῶν δύο νομοθετικῶν ἐξουσιῶν, δὲν εἰσάγεται ἐκ νέου εἰς τὴν αὐτὴν βουλευτικὴν σύνοδον. Αὐτὴ ἡ πρότασις ἡ σημερινὴ ποίου εἴδους εἶναι; ἔπρεπεν αὐτὰ τὰ Βασιλικὰ Διατάγματα νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν; εἶναι ἡ πρότασις, ἥτις ἔπρεπε νὰ γείνῃ δυνάμει τοῦ ἄρθρου τοῦ ἀναγνωσθέντος; Εἶναι ἀντισυνταγματικὸν ὁ Βασιλικὸς λόγος νὰ κάμνῃ μνείαν τῶν πραγμάτων τούτων. Ἐκ τούτου ἕπεται, ὅτι ὁ Βασιλικὸς λόγος ποιεῖται μνείαν ἑνὸς ἰδιώματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄγνωστον εἰς τὸ Σύνταγμά μας. Ἡ Βουλὴ νομοθετεῖ περὶ μέλλοντος καὶ ὁ Βασιλικὸς λόγος ἐπικαλεῖται τὴν ἐπικύρωσιν τῆς Βουλῆς περὶ παρελθόντων, δηλαδὴ νοθεύει ἐντελῶς τὴν ἰδιότητα τῆς Βουλῆς, ἀπὸ νομοθέτου τὴν καθιστᾷ ὄργανον παθητικὸν, τὴν μηδενίζει. Περὶ παρελθόντος ἀπαγορεύεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ὁμιλήσῃ· ἄλλο δικαίωμα ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει, εἰμὴ νὰ ἐπιλαμβάνεται τῶν προτάσεων αὐτῶν περὶ τοῦ μέλλοντος καὶ ποτὲ περὶ τοῦ παρελθόντος. Καί, ὅταν ἡ Βουλὴ ἐπιληφθῇ τοιούτων προτάσεων περὶ παρελθόντος, καταργεῖ νόμους ἀντὶ νὰ κυρώσῃ. Ἡ πρότασις αὕτη, τὸ λέγω ῥητῶς, εἶναι ἀντιβασιλική. Ἄλλο ἄρθρον τοῦ Συντάγματος λέγει, ὅτι ὁ Βασιλεὺς δὲν ἔχει ἄλλα δικαιώματα, εἰμὴ τὰ ῥητῶς ἀποδιδόμενα εἰς τοὺς Βασιλεῖς διὰ τοῦ Συντάγματος. Ὑπάρχει ἐντὸς τοῦ Συντάγματος τοιοῦτον δικαίωμα ἀποδιδόμενον εἰς τὴν Α. Μεγαλειότητα, οὐδόλως. Ἐν ἀρχῇ λοιπὸν πρότασις τοιαύτη εἶναι ὅλως ἀντιβασιλική. Ἀλλ’ ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ἐναντία καὶ εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, δύναται τοιουτοτρόπως τὸ ὑπουργεῖον νὰ μηδενίσῃ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, διότι διακόπτει τὴν Βουλὴν τὸ ὑπουργεῖον ἢ ἀναβάλλει τὴν σύνοδον τῆς Βουλῆς, καὶ ἐντοσούτῳ δημοσιεύει Βασιλικὰ Διατάγματα, τὰ ὁποῖα δὲν προσάγει εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας καὶ μετὰ ταῦτα συγκαλεῖ τὴν Βουλὴν καὶ τὰ καθυποβάλλει πρὸς ἐπικύρωσιν, καὶ τοιουτοτρόπως τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας καταντᾷ τῷ ὄντι γηροκομεῖον. Καὶ λοιπὸν ποῦ καταντῶμεν μὲ τοιαύτην ἀντισυνταγματικὴν ἀρχήν; εἰς τὴν ἐξόντωσιν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, εἰς τὴν ἀπόδοσιν εἰς τὸν Βασιλέα δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα αὐτὸς δὲν ἠθέλησε νὰ ζητήσῃ ἐν καιρῷ τῆς καταρτίσεως τοῦ Συντάγματος· καὶ τούτου ὄντος φανεροῦ, τὴν σήμερον παρουσιάζεται ὁ ὑπουργὸς μὲ τὸν λόγον τοῦ στέμματος νὰ εἰπῇ, ἐπικυρώσατε αὐτὰς τὰς ἀντιβασιλικὰς, ἀντιβουλευτικὰς, ἀντισυμβουλευτικὰς καὶ ἀντισυνταγματικὰς πράξεις· εἶναι ἀδύνατον ἄνθρωπος ἐν γνώσει τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος νὰ θεωρήσῃ, ὅτι προτάσεις τοιαῦται εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς· περὶ παρελθόντων δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ὁμιλήσῃ. Τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος δὲν ὁρίζει ἄρά γε τὴν ἰδιότητα τῶν Βασιλικῶν Διαταγμάτων, ὁρίζει ῥητῶς, πότε ἐκδίδονται τὰ Βασιλικὰ Διατάγματα καὶ πῶς ἐκτελοῦνται οἱ νόμοι· ἄρα τὰ Βασιλικὰ Διατάγματα δὲν ἰσχύουν ποτέ· διότι ὅλα τὰ δικαστήρια καὶ αὐτὸς ὁ Ἄρειος Πάγος πολλάκις τὰ ἠκύρωσε· τοιαύτη εἶναι ἡ νομολογία τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ὁ Ἄρειος Πάγος, ὁ πολύτιμος ἐκεῖνος φύλαξ καὶ ἐπιτηρητὴς τοῦ νόμου πολλάκις ἠκύρωσεν αὐτὰ, καὶ πῶς θέλετε παραιτήσει τὸ πολύτιμον δικαίωμά σας; Ἐὰν οἱ νόμοι μέλλωσι νὰ καταντήσωσιν ὡς Βασιλικὰ Διατάγματα καταργεῖται καὶ τὸ 57 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, διότι πλέον δὲν εἶναι ἀνάγκη συζητήσεως νομοσχεδίων οἴχεται πλέον ἡ τριπλῆ συζήτησις. Τίς ἡ ἀνάγκη τόσων συζητήσεων μέχρις οὗ γείνῃ δεκτὸν ἓν νομοσχέδιον; τίς ἡ ἀνάγκη νὰ συζητῆται πρῶτον ἡ ἀρχὴ, ἔπειτα νὰ παραπέμπεται εἰς τὸ Συμβούλιον καὶ ἐπὶ τέλους ἡ Βουλὴ νὰ νομοθετῇ, καὶ πάλιν νὰ τὸ παραπέμπῃ εἰς τὸ Συμβούλιον; Ὅλα αὐτὰ εἶναι περιττά. Τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἴτε διὰ λόγους ἀνάγκης, εἴτε καὶ μὴ, δύναται ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς νὰ νομοθετῇ ἀνεξαρτήτως τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Τὸ ἄρθρον 57 τοῦ Συντάγματος διατάσσει ὅτι «οὐδεὶς νόμος ἐπιβάλλεται ἂν ὑπὸ τῆς Βουλῆς δὲν ψηφισθῇ προηγουμένως»..... Ποῦ μένετε, ὦ βουλευταὶ, ὅταν φέρωσιν ἐνώπιόν σας Βασιλικὸν Διάταγμα περὶ φόρων ἤδη εἰσπραχθέντων, καὶ ἄνευ νόμου καὶ σᾶς εἴπωσι κυρώσατε τοὺς φόρους ὄχι διὰ τὸ μέλλον, ἀλλὰ διὰ τὸ παρελθόν; ἐνῷ ῥητῶς τὸ Σύνταγμα διατάττει, ὅτι προηγουμένως πρέπει νὰ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ ὁ νόμος καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἐκτελεσθῇ δυνάμει Βασιλικοῦ Διατάγματος; ὥστε βλέπετε, ὅτι τὸ ἥμισυ τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος κατηργήθη ἤδη μὲ τοιαύτας νομοθετικὰς πράξεις· αἱ νομοθετικαὶ αὗται πράξεις, εἴτε κυβερνητικαὶ λεγόμεναι, εἶπα, ὅτι δὲν εἶναι αἱ κοινῶς ὀνομαζόμεναι κυβερνητικαὶ πράξεις, ἀλλὰ ἄλλο τὸ ἓν καὶ ἄλλο τὸ ἄλλο. Εἰς οὐδεμίαν κυβέρνησιν Συνταγματικὴν τοῦ κόσμου ὑπάρχουσιν αὐταὶ αἱ ἐκφράσεις κυβερνητικαὶ πράξεις. Εἰς μίαν μόνην ὑπῆρχε καὶ κατηργήθη καὶ αὐτή· ἐξ αὐτῆς τῆς κατηργημένης νομοθεσίας τῆς Συνταγματικῆς ἀνεσκάφησαν καὶ ἐλήφθησαν αἱ λέξεις κυβερνητικαὶ πράξεις, ἀνάγκη, σκοπὸς, καὶ τὰ τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκομεν εἰς τὸν λόγον τοῦ Στέμματος. Εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὦ Βουλευταὶ, ὅτι πρὸ καιροῦ αἰσθάνομαι κάτι τεκταινόμενον κατὰ τοῦ πολιτεύματος. Ἀποδείξεις ῥητὰς δὲν ἔχω, ἀλλ’ ἐντοσούτῳ, οὐαὶ εἰς ἡμᾶς, ἂν περιμένωμεν νὰ λάβωμεν ψηλαφητὰς ἀποδείξεις· πρὸ δύω ἐτῶν ἀκόμη ἔπεσεν εἰς χεῖράς μου γράμμα τι δημόσιον· ὅμως μεταξὺ πολλῶν, τὰ ὁποῖα ὁμιλοῦν περὶ τοῦ μέλλοντος Συντάγματος τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰ 1863, ὡς ἑνὸς Συντάγματος κράτους ὄχι Ἑλληνικοῦ ἀλλὰ Ἑπτανησιακοελληνικοῦ «Εἶναι καὶ δι’ ἐμὲ ζήτημα, γράφει ἐξ Ἀθηνῶν, ἐὰν οἱ ἐνάρετοι καὶ εἰλικρινεῖς Ἑπτανήσιοι δύνανται νὰ συνεδριάσωσι μετὰ τῶν μελῶν τῆς παρούσης Συνελεύσεως, ἥτις ἐντολὴν ἔλαβεν ά. τὴν ἐκλογὴν τοῦ Βασιλέως, δεύτερον τὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συντάγματος ἐπιθεώρησιν (εἶναι ἀγράμματος ὁ γράφων, ἀλλ’ ὑψηλῆς περιωπῆς)· καὶ τὸ μὲν πρῶτον ἐξετέλεσεν εὐτυχῶς, περὶ τοῦ δευτέρου,...........

Ὁ θετός σου

ΓΕΩΡ. ΚΩΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ.»

§19ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς ποῖον γράφει;

§20ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Πρὸς τὸν ἀνεψιόν του. — Ἐλησμόνησα νὰ σᾶς εἴπω μὴ τυχὸν παραβιάζωμεν τὸ ἀπόῤῥητον τῆς ἐπιστολῆς· ἀλλ’ ἡ ἰδία ἐπιστολὴ λέγει· «τὴν παροῦσαν ἐπιστολὴν δύνασθε νὰ ἀναγνώσετε πρὸς ἅπαντας τοὺς ἐναρέτους ἡμῶν συμπολίτας, οὓς ἀπὸ καρδίας ἀσπάζομαι.» — Γνωρίζουν οἱ κύριοι Βουλευταὶ τί συνέβη ἐν Κεφαλληνίᾳ τὸν παρελθόντα χειμῶνα καὶ πῶς ὁ γράψας τ’ ἀνωτέρω ἀπεσκορακίσθη· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἤθελον στείλει ἄλλον ἀντ’ αὐτοῦ, ἔστειλαν ἕτερον, ὅστις γράφει τὰ ἑπόμενα. «Εἶμαι πληρέστατα σύμφωνος εἰς ὅ,τι νὰ γράφῃς περὶ τῶν κυρίων Ἰακωβάτων· πρὸς τί ὅμως καὶ διατί αὐτοὶ νὰ ἦναι ἐναντίοι μου;

§21ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ἂν ἀναγινώσκωμεν τὰς ἀνταποκρίσεις διαφόρων πολιτῶν, τοῦτο δὲν συντελεῖ.

§23ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἦλθα νὰ ἐπικρίνω τὴν διαίρεσιν τῆς Κεφαλληνίας καὶ θέλετε νὰ μὴ μὲ ἀφήσητε;

§24ΠΟΛΛΟΙ. Ὁρίστε!

§25ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. «Ὁ κ. Κατσαΐτης κτλ.» Μὲ ὅλους τοὺς ἐπαίνους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις μᾶς εἶπεν εὖγε, ἐλθὼν εἰς Ἀθήνας ὑπέγραψε τὸ διάταγμα περὶ διαιρέσεως.

§26ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς καὶ θὰ τὸ ἀποδείξω.

§27ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Θέλετε νὰ τὸ εἴπω ἀκριβέστερον;

§28ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§29ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Μόλις ἔστρεψε τὸ πρόσωπον ὁ δημαρχεύων τῆς ἐπαρχίας Παλικῆς καὶ εἶπεν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ διαιρέσῃ τὴν ἐπαρχίαν....

§30ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ αὐτὸ εἶναι ψεῦμα.

§31ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Λέγω, Κύριε ὑπουργὲ, ἐν ὀνόματι τοῦ λαοῦ νὰ μὴ γείνῃ αὐτὸ, διότι εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Βουλῆς, εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνῃ διὰ Β. Διατάγματος, ἐπαναλαμβάνει ὁ δημαρχεύων, ἐὰν ᾖναι καλὸν, διατὶ νὰ μὴ τὸ δεχθῶμεν; καὶ ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, καὶ καλὸν ἐὰν ᾖναι, δὲν τὸ παραδεχόμεθα, εἰμὴ παρὰ τῆς Βουλῆς· καὶ ὁ Κύριος ὑπουργὸς εἶπεν, «εὖγε, καὶ σᾶς ἐπαινῶ» αὐτολεξεὶ ἐνώπιον 50 μαρτύρων. Αὐταὶ αἱ κυβερνητικαὶ πράξεις πῶς εἰσέφρυσαν εἰς τὸ πολίτευμα τῆς Ἑλλάδος; τοῦτο ὑπερβαίνει πᾶσαν ἔνστασιν· καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι τὸ καταργηθὲν Σύνταγμα τοῦ Μαΐτλανδ, τοῦ Οὐάρδου καὶ ἐκ τῶν ἄρθρων αὐτοῦ τοῦ τρίτου τμήματος τοῦ Βʹ. Κεφαλαίου μεταῤῥυθμισθέντος διὰ τοῦ ψηφίσματος τῆς Βουλῆς 8 Μαΐου 1849. Εἶναι αὐτὸ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον εἰσέφρυσεν εἰς αὐτὰ τὰ Βασιλικὰ διατάγματα καὶ εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον. Δὲν εἶναι ἐντροπὴ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν πολίτευμα νὰ εἰσφρύσῃ ὡς ὄφις ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ Μαιτλανδίου Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἐφλόγισε τὴν Ἑπτάνησον, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἀνεχώρησαν οἱ Ἄγγλοι ἀπὸ τὴν Ἑπτάνητον; πρέπει νὰ εὐφρανθῶσι τὰ ὀστᾶ τοῦ Μαίτλανδ καὶ τοῦ Οὐάρδου, ὅταν ἀκούσωσιν εἰς τὸν ᾅδην, ὅτι οἱ Ἰόνιοι ὑπουργοὶ τῆς Α. Μ. ἔθεσαν εἰς τὸ στόμα τῆς Βασιλέως τὰς διατάξεις ἐκείνας, διὰ τὰς ὁποίας ἐστέναξεν ὁ Ἰόνιος λαός. Ἰδοὺ τὸ ἄρθρον· «Σχολαζούσης τῆς Βουλῆς, ἡ Γερουσία θέλει ἔχει τὴν δύναμιν, νὰ κάμνῃ κανονισμοὺς οἵτινες θέλουσιν ἔχει προσωρινῶς ἰσχὺν νόμου, ἂν ἔλαβον τὴν ἐπικύρωσιν τῆς Α. Ε. τοῦ Α. Μ. τοῦ προστάτου Βασιλέως. Ὅλοι οὗτοι οἱ προσωρινοὶ κανονισμοὶ πρέπει νὰ ὑποβάλωνται εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς συνεδριάσεώς της, ὅπως τεθῶσιν ὑπὸ διάσκεψιν καὶ ἅμα λάβωσι τὴν ἐπικύρωσιν τῆς Βουλῆς, θέλουσι θεωρεῖσθαι ἀπὸ τοῦ χρόνου τῆς δημοσιεύσεώς των ὡς νόμοι ἐν ἰσχύϊ. Πλὴν ἂν τοιοῦτοι κανονισμοὶ δὲν ἐπικυρωθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, κατὰ τοὺς ὁρισθησομένους τρόπους, καθίστανται ἄκυροι. Διαδηλοῦται δὲ ὅτι ὅλαι αἱ πράξεις, αἱ δυνάμει τοιούτων κανονισμῶν γενόμεναι ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεώς των μέχρι τῆς συναθροίσεως τῆς Βουλῆς θέλουσιν εἶναι ἔγκυροι·» διάταξις Συνταγματικὴ, τὴν ὁποίαν ἡ Προστασία, ἥτις ἦτο καλῆς πίστεως ἐν Ἑπτανήσῳ, ἐνομοθέτει φανερά. Τὸ ἤξευραν οἱ ἄνθρωποι καὶ ἐλάμβανον τὴν ἀπόφασίν των πῶς νὰ ζήσουν· ἐγὼ δὲν παραπονοῦμαι εἰς τὰ εἴδη τῶν Κυβερνήσεων, ὅσον εἰς τὴν ἀπληστίαν τῶν κυβερνήσεων. Δύναμαι κάλλιστα νὰ ζήσω ὑπὸ μίαν ἀπόλυτον Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ εἰς Συνταγματικὸν κράτος νὰ βλέπω τὸ Σύνταγμα νὰ λέγῃ, ὅτι εἶναι ἠσφαλισμένον τὸ δικαίωμά σου, οἱονδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, καὶ ἐντοσούτῳ νὰ ἔλθῃ κρυφίως ὁ ὄφις τῆς ἀπιστίας, τοῦτο ὑπερβαίνει πᾶσαν αἰδῶ, καὶ δὲν δύναται ἄνθρωπος νὰ ζήσῃ, οὐδὲ νὰ ᾖναι εὐχαριστημένος ποσῶς. «Σχολαζούσης τῆς Βουλῆς ἡ Γερουσία θέλει ἔχει τὴν δύναμιν νὰ κάμνῃ κανονισμοὺς κτλ.» Τὸ ἀποτέλεσμα τοιαύτης συνταγματικῆς διατάξεως ἦτο, ὅτι ὅλον τὸ Σύνταγμα ἐσυγκεφαλαιοῦτο εἰς αὐτὸ, κατηργήθη, πλέον ἡ Βουλὴ, κατηργήθησαν ὅλα τὰ στοιχεῖα τοῦ Κράτους· δὲν ὑπάρχει πλέον γνώμη, οὐδὲ νομοδιδάσκαλος, καὶ κατηντήσαμεν, ὅπου τείνομεν καὶ ἐδῶ εἰς τὴν κατάστασιν τὴν ἐπὶ Καλιγόλα, ὅστις εἶπεν, «ἐγὼ μὲ τὸν Ἡρακλέα μόνος θὰ γνωμοδοτῶ καὶ θέλω καταργήσει ὅλους τοὺς νομοδιδασκάλους τῆς Ῥώμης» de juris....

§32ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΞΩΤ. Ποῖος τὸ λέγει;

§33ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ὁ Σουετώνιος. Δὲν ὑπῆρχε λοιπὸν, εἰμὴ εἷς νομοθέτης, ὁ ἁρμοστὴς, καὶ ἐδῶ τὸ ὑπουργεῖον, διότι ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἀνεύθυνος· τὸ λέγω μὲ πεποίθησιν, μὲ συνείδησιν. Ἀγνοεῖ ὁ Βασιλεὺς τὰ τοιαῦτα. Ἂν ἐγνώριζεν, ὅτι ὑπῆρχε διάταξις τοιαύτη συνταγματικὴ εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ Μαΐτλανδ, καὶ, καλὴ ἂν ἦτο, δὲν τὴν ἐδέχετο, ὡς δυσφημισμένην, ὅπως οἱ ἀρχαῖοι Σπαρτιάται εἶπον, ἀκούσαντες λόγον καλὸν ἐκ στόματος φαύλου ἀνθρώπου, δὲν ἐγείρεται ἄλλος συμπολίτης χρηστοήθης νὰ εἴπῃ τὸ αὐτό. Ἐκυβερνήθη οὕτως ἡ Ἑπτάνησος μὲ τὴν Συνταγματικὴν διάταξιν ταύτην, ἥτις τοὐλάχιστον εἶχε τὴν καλὴν πίστιν μέχρι τοῦ 1819, καὶ διὰ τὴν μεγάλην κατακραυγὴν, διότι δὲν ὑπῆρχεν ἀσφάλεια δικαιωμάτων, οὐδὲ προσωπικὴ ἐλευθερία, ἐπῆλθε συνταγματικὴ μεταῤῥύθμισις, καὶ ποία μεταῤῥύθμισις; τῆς ὀγδόης Μαΐου «Σχολαζούσης τῆς Βουλῆς ἡ Γερουσία θέλει ἔχει τὴν δύναμιν, ἐν περιπτώσεσιν, ἀπολύτου ἀνάγκης....» ἰδοὺ ἡ μεταῤῥύθμισις· δὲν λέγει ἐν περιπτώσει ἀπολύτου ἀνάγκης διὰ νὰ εἴπωμεν, ὅτι μετὰ πενταετίαν μία περίπτωσις ἀπολύτου ἀνάγκης ἐνδέχεται νὰ παρουσιασθῇ, ἀλλ’ ἐν περιπτώσεσι, καὶ γνωρίζετε τοὺς Γεζουΐτας μὲ τὰ casa· ὅλος ὁ ἀνθρώπινος βίος εἶναι casa, καὶ ἀποφασίζουν τὰς περιπτώσεις καὶ οὐχὶ τὰς ἀρχὰς· θέλουν λοιπὸν νὰ μᾶς κάμουν Καζουΐστας, καὶ Γεζουΐτας, νὰ ἀποφασίζωμεν ποία περίπτωσις ἦτον ἀναγκαία, καὶ ποία ὄχι. «Ἐν περιπτώσεσι ἀπολύτου ἀνάγκης νὰ κάμνῃ κανονισμούς·» ἐδῶ εἶναι ὁ κατήφορος «νομοθετικὰς ἀποφάσεις,» ὄχι πλέον κανόνας ἔχοντας ἰσχὺν νόμου, ἀλλὰ νομοθετικὰς ἀποφάσεις, «αἵτινες θέλουσιν ἔχει προσωρινῶς ἰσχὺν νόμου, ἂν λάβωσι τὴν ἐπικύρωσιν τῆς αὐτοῦ ἐξοχότητος τοῦ Λόρδου Μεγάλου Ἁρμοστοῦ.» Καὶ ἐντοσούτῳ μὲ ὅλην τὴν Συνταγματικὴν μεταῤῥύθμισιν διότι οὔτε μεταῤῥύθμισις δὲν ἐγένετο, ἐξηκολούθουν τὰ πράγματα τὸν δρόμον των, ὡς καὶ πρότερον. Λέγω, ὅτι τὸ αὐτὸ ἐπαπειλεῖ, καὶ δικαιούμεθα νὰ φοβώμεθα, ὅτι ἐπαπειλεῖ τὸ πολίτευμά μας καὶ τὸ ἔθνος. Εἶπον ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, δὲν ζητῶ μαθηματικὴν βεβαιότητα, ὅτι δὲν θέλουν ἀπαλειφθῆ αἱ λέξεις αὗται, ἀλλὰ τὸ ἑκατοστὸν τῆς πιθανότητος καὶ οὐδεὶς τῶν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ μοὶ ἔδωκε λόγον ἢ ἀπάντησιν· καὶ τίς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι καὶ τὸ ἐπιὸν ἔτος δὲν παρουσιάζεται, ἢ ἀληθῶς ἢ ἐν ὑποκρισίᾳ μία περίπτωσις τῆς ἀνάγκης τοῦ σκοποῦ καὶ τοῦ λόγου; Τότε εἶπον ἂν μέλλουν νὰ ἐπαναληφθοῦν τὰ τοιαῦτα νομοθετήματα καὶ ἂν ἔχωμεν χρέος.

§34ΒΡΑΪΛΑΣ..........

§35ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἀφοῦ ἀσθενήσωμεν, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ἀσθενήσωμεν. Ὅταν ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἔρχεται, κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τοῦ Συντάγματος, καὶ παρουσιάζεται εἰς τὴν Βουλὴν ἐν ὀνόματι τῆς ἀνάγκης, ἐν ὀνόματι τοῦ λόγου, καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ σκοποῦ, καὶ ἐξαιτῆται τὴν ἐπικύρωσιν διαταγμάτων, ἀκυρούντων τὸ Σύνταγμα, δὲν μένει οὐδεμία ἐλπὶς εἰς τὸ ἑξῆς, ὅτι τὰ αὐτὰ θέλουν ἐπαναλαμβάνεσθαι πάντοτε, καὶ ἡ Βουλὴ θέλει μηδενισθῆ. Ἡ τάσις τοῦ ὑπουργείου δὲν εἶναι τάσις, ἡ ὁποία δεικνύει ἀγαθότητα, δὲν δεικνύει ἀγαθὴν πίστιν, διότι μεταβαίνων εἰς τὸ δεύτερον μέρος, λέγω, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν οὔτε ἀνάγκη, οὔτε λόγος, οὔτε σκοπὸς τῆς ἐκδόσεως τῶν διαταγμάτων. Μέχρι τοῦδε ὡμίλησα ἀφηρημένως, ἐν θεωρίᾳ, ἐν ἀρχῇ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τοιαύτην ἀρχὴν ἀντισυνταγματικὴν, καὶ ὡς κοινῶς λέγεται, παρὰ νὰ χαλάσῃ ὁ νόμος, καλλίτερα νὰ χαλάσῃ ὁ κόσμος, διότι ὁ κόσμος διατηρεῖται διὰ τοῦ νόμου· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ λόγος τῆς ἀνάγκης λέγεται ἀπὸ τοὺς νοήμονας πρὸς ἀπάτην τῶν ἁπλουστέρων, ὀφείλω νὰ μεταβῶ καὶ εἰς τὸν δεύτερον λόγον νὰ ἀποδείξω, ὅτι οὔτε ἀνάγκη ὑπῆρχεν, οὔτε σκοπὸς νόμιμος, οὔτε λόγος. Κατὰ μέτωπον ἀπαντῶ τὸν λόγον τοῦ ὑπουργοῦ, δὲν θέλω νὰ ἐπιληφθῶ τῶν περιστάσεων ἐκείνων, διὰ τῶν ὁποίων ἐδυνάμην νὰ τὸν καταθραύσω, ἄρχομαι ἀπὸ τοὺς φορολογικοὺς νόμους. Συνέλευσις δὲν ὑπῆρχε, δὲν ὑπῆρχε Βουλὴ, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συνέλθῃ, ὁ καιρὸς τῆς πληρωμῆς τῶν φόρων παρῆλθε, πῶς θέλομεν ὑποχρεώσει ἕνα ἄνθρωπον νὰ πληρώσῃ; ἰδοὺ ἡ ἀνάγκη· ἐδὼ εἶναι φανερὰ ἀπάτη διαλεκτικῆς, εἶναι ἀνάγκη, ἀλλ’ ὄχι εἰς τοὺς νόμους, ὄχι διὰ νόμους, ἡ ἀνάγκη εἶναι εἰς τὰ πράγματα, καὶ ὅταν ἡ ἀνάγκη ᾖναι εἰς τὰ πράγματα, δὲν πρέπει νὰ ἀναμιγνύεται ὁ νόμος, ὁ νόμος πρέπει νὰ σέβεται τὴν ἀνάγκην τῶν πραγμάτων· εἶναι ἀνάγκη; τὸ ὁμολογῶ, ἀλλ’ εἰς τὰ πράγματα, ἀλλ’ εἰς τὸν νόμον οὐδόλως, καὶ ἐξηγοῦμαι. Στρατὸς ὁμόρου ἐπικρατείας ζητεῖ νὰ διαβῇ ἐκ τῆς Ἑλληνικῆς χώρας, τὸ Σύνταγμα ῥητῶς λέγει, οὐδεὶς στρατὸς ξένος εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἑλλάδα ἄνευ προηγουμένου νόμου, Βουλὴ δὲν ὑπάρχει, τί νὰ γείνῃ; νὰ ἐκδοθῇ Βασιλικὸν διάταγμα ἐπιτρέπον τὴν δίοδον διὰ τῆς Ἑλληνικῆς χώρας εἰς τοὺς ξένους στρατιώτας, διατί; εἶναι ἀνάγκη, τὴν βλέπομεν τὴν ἀνάγκην, ἀλλ’ εἰς τὰ πράγματα εἶναι ἀνάγκη, οὐχὶ εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν νόμων, καὶ προσέξατε εἰς τὴν διάκρισιν, διότι αὐτὴ θὰ σώσῃ τὴν τιμὴν τῆς Βουλῆς. Παρουσιάζονται 50,000 στρατιῶται εἰς τὰ μεθόρια, θέλουσι νὰ διαβῶσιν, ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ εἴπῃ, δὲν δύναμαι νὰ ἐναντιωθῶ, ὁ στρατὸς εἶναι πολὺς, εἶναι 100,000, δὲν δύναμαι ν’ ἀντιτάξω τὴν βίαν εἰς τὴν βίαν, σιωπῶ καὶ ἂς διαβῶσι· τοιαύτη Κυβέρνησις εἶναι ἀνεύθυνος, εἶναι ἀξία νὰ στεφανωθῇ ἀπὸ τὸ ἔθνος· ἂς διαβῶσιν· ἀλλ’ ἐὰν ὑπουργός τις κακὰ ἐννοῶν τὸ Σύνταγμα καὶ τὴν ἀνάγκην ἤθελεν εἰπῆ· διὰ τοῦτον τὸν λόγον, διὰ τὸν ἄλλον, διὰ τοῦτο καὶ δι’ ἐκεῖνο νὰ ἐκδώσω Βασιλικὸν διάταγμα, νὰ νομιμοποιήσω τὴν διάβασιν τοῦ ξένου στρατοῦ, νομίζω, ὅτι εἶναι τὸ ἐλεεινότερον, ἡ ἐλεεινοτέρα τῶν ἰδεῶν, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἐκδόσεως Βασιλικοῦ διατάγματος ἐπέχοντος τόπον νόμου, ἂς διαβῶσιν· ἂν 100,000 στρατιῶται ἤθελον περικυκλώσει τὴν κυβέρνησιν καὶ εἴπει, ἔκδοσε Βασιλικὸν διάταγμα πρὸς δίοδον ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν χώραν ξένου στρατοῦ, εἶναι ἀνάγκη τῆς ἐκδόσεως Βασιλικοῦ Διατάγματος; ἡ ἀνάγκη πρέπει νὰ ᾖναι εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν νόμων, καὶ τότε ὁ νόμος ἐξεδόθη ἐξ ἀνάγκης, καὶ ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἤθελε κηρύξει ἀνεύθυνον τὴν Κυβέρνησιν· ἀλλὰ σήμερον ἀνάγκη δὲν παρουσιάζεται πρὸς ἔκδοσιν Βασιλικοῦ διατάγματος, ἐπέχοντος τόπον νόμου· μία τοιαύτη ἔκθεσις οἰκειοθελῶς γενομένη δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ποτε, ὡς ἐκδοθεῖσα ἐξ ἀνάγκης, εἶναι ἀδύνατον. Ἀφοῦ διευκρίνησα τὰ περὶ ἀνάγκης, ἔρχομαι εἰς τὴν ἐφαρμογήν. Παρῆλθεν ὁ καιρὸς τῆς πληρωμῆς τῶν φόρων καὶ οἱ πολῖται δὲν πληρώνουσι, καὶ ποῖα εἶναι τὰ καθεστῶτα ἐρωτῶ; ἡ πληρωμὴ τῶν φόρων· πλήρωσε Ἕλλην, ἐγὼ σὲ τὸ λέγω, ὄχι δι’ ἄλλο, διὰ τὸ καθεστὼς, διότι ἐπλήρωνες, καὶ διότι ἐπλήρωνες πρέπει νὰ ἐξακολουθῇς νὰ πληρώνῃς· ἡ ἀνάγκη εἶναι εἰς ἐσὲ καὶ ὄχι διὰ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σὲ ἀναγκάσῃ νὰ πληρώνῃς, αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη, ἡ ἀνάγκη εἶναι δι’ ἡμᾶς νὰ πληρώνωμεν, καὶ ἂν ἤμην ὑπουργὸς, ἤθελον εἰπῆ πλήρωνε, αἱ ἀρχαὶ τοῦ Κράτους θέλουσι σὲ ὑποχρεώσει. Λέγουν μίαν ἀντίῤῥησιν, μίαν ἔνστασιν, καὶ πῶς νὰ ὑποχρεωθῇ ὁ πολίτης νὰ πληρώσῃ; δὲν ὑπάρχει τρόπος ἀναγκαστικὸς τοῦ πολίτου νὰ πληρώσῃ, σύμφημι, ἀλλὰ ἀντιστρέφω τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον σᾶς μηδενίζει, ἂν δὲν ὑπάρχῃ λόγος ἰσχυρὸς τὸ καθεστὼς ἵνα ὑποχρεώσῃ τὸν πολίτην νὰ πληρώσῃ φόρους, δὲν ὑπάρχει λόγος ἰσχυρὸς καὶ νόμιμος, οὐδὲ δι’ ἔκδοσιν βασιλικοῦ διατάγματος· καὶ λοιπὸν πρὸς τὶ ἐξεδόθη τὸ βασιλικὸν διάταγμα; κῦρος δὲν ἔχει, καὶ ὅτι δὲν ἔχει κῦρος, δὲν τὸ λέγω ἐγὼ, τὸ ὁμολογοῦν ὁ Βασιλεὺς καὶ τὸ ὑπουργεῖον· τί λέγουν; ὅτι θὰ σᾶς καθυποβληθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐπικύρωσιν· καὶ μὴ ἔχοντος κῦρος τοῦ Βασ. διατάγματος, πῶς ἀπαιτεῖτε διὰ τοῦ ἀκύρου Βασιλικοῦ Διατάγματος νὰ ὑποχρεωθῇ ὁ πολίτης νὰ πληρώσῃ; εἶναι ἄκυρος ὁ νόμος ὁ φορολογικὸς διότι παρῆλθεν ἡ ἰσχὺς, καὶ τοιαύτην ἰσχὺν δὲν ἔχει κατὰ τοῦ πολίτου, διότι εἶναι ἄκυρος, καὶ ἂν ἦναι, διότι εἶναι ἄκυρος ὁ φορολογικὸς νόμος, δὲν ὑποχρεώνει τὸν πολίτην νὰ πληρώσῃ· πῶς τὸ βασιλικὸν διάταγμα, ἄκυρον ὂν, θὰ ὑποχρεώσῃ τὸν πολίτην νὰ πληρώσῃ; δὲν ἐξέρχεσθε ἀπ’ αὐτὸ τὸ ζήτημα, οἱονδήποτε ὅρον τοῦ διλήμματος λάβητε, θέλετε νικηθῆ· καὶ αὐτὴ εἶναι μία ἀπάντησις, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἄλλην ἐναντίον τοῦ Συντάγματος, ἐπειδὴ ἐπικαλεῖσθε τὰς περιπτώσεις, ἐπειδὴ λέγετε ἕνεκα περιστάσεων εὑρέθημεν εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, θέλετε μοὶ συγχωρήσει, καὶ ἐγὼ ἕνεκα τῶν περιστάσεων νὰ εὕρω ἐπιχείρημα τῶν περιστάσεων· δὲν εἶναι χρήματα εἰς τὸ ταμεῖον· ἄριστα· θέλετε νὰ τὸ πληρώσητε μὲ φόρους μὴ ὀφειλομένους; εἶναι παραφροσύνη· πῶς νὰ κάμωμεν λοιπόν; Ἐγὼ σᾶς δεικνύω τὸν δρόμον νὰ εἰσπράξητε τὰ χρήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὀφείλονται δυνάμει νόμου, καὶ ἀντὶ 2 ἢ 3 ἢ 4 ἑκατομμυρίων μὴ ὀφειλομένων νὰ εἰσπράξητε 18,000,000, τὰ ὁποῖα ὀφείλονται εἰς τὸ ταμεῖον δυνάμει ὑπαρχόντων νόμων· λέγετε, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ τὰ εἰσπράξητε, ἐκεῖνοι οἱ ἄνθρωποι εἶναι πτωχοὶ, ὄχι, νὰ εἰσπράξητε τόσα ὅσα ἠθέλετε εἰσπράξει δυνάμει φορολογικῶν νόμων, εἰσπράξατε ὄχι 18,000,000, ἀλλὰ 4,000,000 μόνον· ἐὰν ὑπῆρχε νόμος τὰ εἰσεπράττετε καὶ διὰ τῆς βίας αὐτὰ τὰ 4,000,000, ἐπειδὴ νόμος δὲν ὑπάρχει, δὲν δύνασθε νὰ εἰσπράξετε· καὶ λοιπὸν νὰ μεταχειρισθῆτε ἄλλα μέσα διὰ νὰ τὰ εἰσπράξητε, νόμιμα, συνταγματικὰ, μέσα τῆς τιμῆς, καὶ νὰ ἐπικαλεσθῆτε τὴν τιμὴν, τὴν συνείδησιν τῶν πολιτῶν, νὰ μὴν ἀφήσουν τὸ κράτος εἰς ἀπορίαν, διότι διὰ μίαν ἢ ἑτέραν περίστασιν εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκδοθοῦν νέοι φορολογικοὶ νόμοι καὶ μείνατε βέβαιοι, ὅτι ὁ τελευταῖος τῶν πολιτῶν θέλει φέρει τὸν ὀβολόν του εἰς τὸ ταμεῖον ἀπὸ τὰ ὀφειλόμενα δυνάμει τῶν ὑπαρχόντων νόμων. Ἰδοὺ μίαν ἀπάντησιν, ἰδοὺ πῶς σοφὴ κυβέρνησις ἐξέρχεται ἀπὸ τὴν περιπλοκήν. Ἀφοῦ ἐλύσαμεν τὸν κυριώτερον λόγον τοῦ ὑπουργείου, νὰ ἔλθωμεν εἰς τὰ καθέκαστα τῶν διαταγμάτων, θέλετε ἴδει ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε σκιὰ ἀνάγκης, οὔτε σκιὰ λόγου, οὔτε σκιὰ νομίμου σκοποῦ· περιμένετε νὰ ἀναλύσω τὰ βασιλικὰ διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἔφερον κατὰ σωρείας.

§36ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§37Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἐγὼ σᾶς φέρω παράδειγμα ἐξ αὐτῶν, τὴν διαίρεσιν τῶν νήσων· ἄλλοι σοφώτεροι συνάδελφοι θέλουν εἴπει καὶ περισσότερα περὶ ἄλλων βασιλικῶν διαταγμάτων, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παραλείψω ἓν, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ τύπος τῶν βασιλικῶν αὐτῶν διαταγμάτων, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνάγκην, τὸν λόγον καὶ τὸν σκοπόν. Αἰῶνας ἐζήσαμεν ἐν Ἑπτανήσῳ κατὰ τὴν ὑπάρχουσαν διαίρεσιν πρὸ τῶν βασιλικῶν διαταγμάτων, ἂν ἐζήσαμεν αἰῶνας οὕτω, δὲν ἐδυνάμεθα νὰ ζήσωμεν καὶ 4 μῆνας εἰσέτι μέχρις οὗ ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ περὶ τῆς διαιρέσεως καὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ διοικητικοῦ τῶν νήσων; βεβαίως ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες θέλουν τὴν σημερινὴν κατάστασιν, ἄπαγε τῆς βλασφημίας, ἀπόδειξις εἶναι ἡ περισινὴ διαγωγή μου, ὄχι μόνον ἐν τῇ Συνελεύσει, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Συνελεύσεως περὶ ἀφομοιώσεως, ὅπου ἐγὼ ἐκίνησα τὸ ζήτημα τῆς ἀφομοιώσεως, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἠκούσθην, εὑρίσκεται τώρα τὸ ὑπουργεῖον εἰς τὴν περιπλοκὴν, καὶ εὑρίσκομαι καὶ ἐγὼ εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ πολεμῶ τὴν ἀντισυνταγματικὴν πρᾶξιν τῆς κυβερνήσεως, διότι πάντοτε ἡ κυβέρνησις εἶναι κυβέρνησίς μας, καὶ ἤθελον ἀναθεματίσει τὴν ὥραν, καθ’ ἣν δὲν ἐδυνάμην καὶ ἐγὼ ὡς ἐλάχιστος τῶν στρατιωτῶν τῆς κυβερνήσεως νὰ παρακολουθῶ. Εἶπον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἀφομοίωσις τῆς Ἑπτανήσου ἀπὸ τὸν πρῶτον θεμελιώδη νόμον τῆς διοργανώσεως μιᾶς ἐπαρχίας εἴτε τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως· ἡ πρότασις τοῦ προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς ἦτο· τί ἐγνωμοδοτήσατε, Κύριε Τυπάλδε, περὶ δημοτικῆς ἀστυνομίας ὡς καὶ περὶ διοικητικῆς; ἐξῆλθον τοῦ ἑαυτοῦ μου, ἡ πρώτη φροντὶς τοῦ προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς ἦτο νὰ κηρύξωμεν νόμον τοῦ Κράτους τὴν ὑψηλὴν ἀστυνομίαν τὴν ἐν Ἑπτανήσῳ, ἔφριξα, ἐψηφοφόρησα κατὰ καὶ ἔπεσεν ἡ πρότασις· προέβημεν εἰς τὴν πρότασιν περὶ διοργανισμοῦ τῆς Ἑπτανήσου· ἐπρότεινα τὸν διοργανισμὸν τῶν νομαρχιῶν καὶ εἶπον ἡ Κέρκυρα καὶ...... ................ νὰ ἀποτελοῦν μίαν νομαρχίαν καὶ διὰ τὸν πληθυσμὸν καὶ διὰ τὴν ἀπόστασιν, καὶ ἔγεινε, καὶ ἡ ἰδέα ἦτον ἐμοῦ· δευτέρα νομαρχία διὰ τὸ καλὸν τῶν νήσων ὄχι τοῦ κέντρου, Κεφαλληνία, Ζάκυνθος, Ἰθάκη, καὶ Λευκάς. Ἠπόρησα ὅταν ἤκουσα, ὄχι· δὲν διατείνομαι δὲ ἀπαιτῶ νὰ προσκολλᾶτε τὰς ἄλλας νήσους εἰς τὴν Κεφαλληνίαν, μὴ τὸ ἐκλάβητε ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς Κεφαλληνίας, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος. Σεῖς, Λευκάδιοι, ἂν δὲν θέλετε νὰ μεταβαίνετε εἰς τὴν Κεφαλληνίαν νὰ προσκολληθῆτε εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν καὶ νὰ μεταβαίνετε εἰς τὸ Μεσολλόγγιον· ὡσαύτως καὶ αἱ παρακείμεναι νῆσοι εἰς τὴν στερεὰν νὰ προσκολληθῶσιν εἰς τοὺς ἀπέναντι νομούς, διότι θέλομεν θυσιάσει τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους νὰ τοὺς ὑποχρεώσωμεν ἀπὸ τὸν Κάλαμον π. χ. καὶ ἀπὸ τὰς ἄλλας νήσους νὰ μεταβαίνουν εἰς τὴν ἁγίαν Μαύραν καὶ Ἰθάκην, νὰ δικάζωνται εἰς τὸ πρωτοδικεῖον, ἐνῷ ἐκεῖνοι πεζοὶ μεταβαίνουν εἰς τὸν ἀπέναντι νομόν, ἀλλὰ λέγουν· θέλομεν νὰ φέρωμεν νέον διοικητικὸν ὀργανισμὸν τοῦ Κράτους, ὅπως αἱ νῆσοι διοικοῦνται κατὰ διοικήσεις. Εἶπον, παρεπονέθην νὰ μὴ γείνῃ, δὲν ἔγεινε δὲ δεκτὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὀρθῶς, καὶ ἐγὼ εἶπον, ὅτι οὔτε αὐτὸ θέλει γείνει, καὶ οὕτω θέλει μείνει ἀδιοργάνιστος ἡ Ἑπτάνησος εἰς ἔτη πολλά, ὅπως καὶ ἔγεινε. Τὸ Ὑπουργεῖον, ἅμα διελύθη ἡ Συνέλευσις, ἐνόμισε δέον νὰ κάμῃ Νόμον περὶ Ἑπτανήσου, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον ἐσυμβουλεύθη ἄλλους περὶ Ἑπτανήσου, ἀπὸ δὲ τὴν Ἑπτάνησον οὐδεὶς ἐγίνωσκε τίποτε, καὶ διὰ τοῦτο ἔγειναν τόσα ἄλλα πράγματα, τὰ ὁποῖα μόνον τὸ 1797 οἱ ῥεμπουπλικάνοι ἔκαμνον εἰς τὴν Ἑπτάνησον, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον ἔκαμε ῥεμπουπλικάνικα, καὶ ἰδοὺ πῶς. Ἐλθόντες οἱ Γάλλοι εἰς τὴν Ἑπτάνησον μετὰ τὴν συνθήκην τὴν ἐν Κάμπῳ Φορμίῳ, ἤθελον νὰ διοργανώσουν τὴν Ἑπτάνησον διοικητικῶς, καὶ ἐπειδὴ οἱ στρατιωτικοὶ δὲν ἐγίνωσκον τὰς νήσους, εἰμὴ ἀπὸ τὰ βιβλία, ἀπὸ τὰ βιβλία ἐγνώριζον περισσότερον τὴν Ἰθάκην παρὰ τὴν Κεφαλληνίαν, ἐνομοθέτησαν καὶ ὑπήγαγον τὴν Κεφαλληνίαν εἰς τὴν Ἰθάκην. Ἔγεινε Νομὸς Ἰθάκης, εἰς τὸν ὁποῖον προσετέθη ἡ Κεφαλληνία (γέλως). Ἔπρεπε νὰ μὴ ἴδωμεν τὰ αὐτὰ ἀπὸ Ὑπουργεῖον Ἑλληνικὸν! καὶ μολαταῦτα τὰ ἴδομεν· προσετέθη ἡ Ἰθάκη εἰς τὴν Λευκάδα, ἀτοπώτατον καὶ παρανομώτατον· ἔδεσε τὸ Ὑπουργεῖον τὴν Ἰθάκην, καὶ βύρα, βύρα, βύρα, τὴν ἔδεσεν εἰς τὴν Λευκάδα. Δὲν εἶναι χειρότερον τοῦτο παρὰ τὸ Δημοκρατικὸν τῆς Γαλλίας; Ἕνα σχοινίον ἔδεσαν ἀπὸ τὴν Ζάκυνθον καὶ τότε ὁ καπετὰν Ἀλέκος φωνάζει ἴσα παιδιά, ἰδοὺ καὶ σὺ μαστροκώστα Οὔρααα! (γέλως). Τίς ἡ ἀνάγκη αὐτῆς τῆς διοργανώσεως τῆς Ἑπτανήσου; ἐσκέφθην, ἠρώτησα, καὶ ἦτον ἀδύνατον νὰ μάθω. Τίς ἡ ἀνάγκη αὐτῆς τῆς νέας ἀλλοκότου διοργανώσεως διὰ τὴν Κέρκυραν; ἔμαθον, ὅτι ἐδημοσιεύθη ἓν ἔγγραφον τοῦ Νομάρχου Κερκύρας, τὸ ὁποῖον θέλω σᾶς παρακαλέσει νὰ ἀκούσητε ἀναγινωσκόμενον, ὅτι οὐ μόνον ἀνάγκη δὲν ὑπῆρχεν, οὐ μόνον λόγος ἢ σκοπὸς Νόμιμος, ἀλλ’ ὅλως τὸ ἐναντίον, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλεγον ἐν καιρῷ τῶν ἐξελέγξεων, καὶ δὲν ἐδέχοντο τινὲς νὰ τελειώσω τὴν ἰδέαν μου· προσωρινῶς ἐγένετο αὐτὸ, ἀλλ’ εἶναι ἐναντίον τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων, καὶ γνωμοδοτεῖ ὁ Κ. Νομάρχης Κερκύρας, ὅτι ὅλοι οἱ λόγοι στρατεύουσιν ὑπὲρ τοῦ ὄχι, καὶ αὐτὸς γνωμοδοτεῖ ὑπὲρ τοῦ ναὶ. Ἐνθυμεῖσθε τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Κ. Νομάρχου, ἀλλὰ νὰ τὴν ἀναγνώσωμεν, ὦ Κύριοι Βουλευταὶ, διότι θέλετε διαφωτισθῆ ὑπὲρ ὅλων τῶν ζητημάτων. (Ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν τοῦ Κ. Νομάρχου Κερκύρας.) Ἐν Κερκύρᾳ τῇ 22 Φεβρουαρίου 1865. Πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Κύριε ὑπουργέ! Ἡ μιᾶς μόνης πόλεως ὕπαρξις, ἡ μικρὰ τῆς χώρας ἔκτασις καὶ ἡ εὐκολία τῆς κατὰ θάλασσαν καὶ ξηρὰν συγκοινωνίας ὅλων τῶν μερῶν τῆς νήσου εἰσὶ λόγοι, οἵτινες δικαίως ἀπέτρεψαν καὶ ὡς ἐλπίζω, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι θέλουσιν ἀποτρέψει τὴν Κυβέρνησιν νὰ διαιρέσῃ τὴν νῆσον διοικητικῶς εἰς ἐπαρχίας. Εἰς τόπον, ἔνθα ὁ διοικητὴς ἑδρεύων ἐν τῇ πόλει δύναται αὐθημερὸν νὰ μεταβαίνῃ αὐτοπροσώπως εὐχερέστατα καὶ ἀνετώτατα εἰς τὰ μᾶλλον ἀπόκεντρα μέρη τῆς διοικητικῆς αὐτοῦ περιφερείας, ἤθελεν εἶσθαι οὐ μόνον δαπάνη ἀνωφελὴς, ἀλλὰ καὶ ματαιοπονία καὶ χρόνου πολυτίμου ἀπώλεια, νὰ τεθῶσι μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῶν δήμων μεσίδιοι ἀρχαὶ, ὧν τὰ πολλὰ ἀτοπήματα πλειστάκις ἀπεδείχθησαν ὀλέθρια εἰς τὴν διοίκησιν τῶν ἄλλων τῆς Ἑλλάδος μερῶν............ Καὶ ὁ ἡμέτερος δὲ νομοθέτης, εἰ καὶ οὐχὶ πάντοτε ἐπιτυχὴς κατὰ τὴν διοικητικὴν τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος διαίρεσιν, ἔθετο μὲν ἐν ὑπολόγῳ τὸν πληθυσμὸν, μὴ ὑπερβὰς κατ’ ἐπαρχίαν τὸν ἀριθμὸν πεντηκοντακισχιλίων κατοίκων, δὲν ἔλειψε δὲ νὰ συνδυάσῃ τὸ στοιχεῖον τοῦτο μετ’ ἄλλων καὶ ἰδίως μετὰ τοῦ τῆς ἐκτάσεως, σπανιώτατα καταστήσας ἐπαρχίαν χώραν ἥττονα ἔχουσαν τῶν εἴκοσι τετραγωνικῶν μιλίων ἐπιφάνειαν. Οἱ αὐτοὶ λόγοι, οἵτινες ἀντιστρατεύονται τῇ συστάσει ἐπαρχείων ἐπὶ τῆς νήσου Κερκύρας, ἀποκρούουσι καὶ τὴν εἰς διαφόρους ἐκλογικὰς περιφερείας διαίρεσιν αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐνταῦθα εἰς τοὺς λόγους ἐκείνους καὶ ἕτερος προστίθεται, ὁ σπουδαιότατος πάντων, ἤγουν ἡ καθ’ ὅλην τὴν νῆσον ταυτότης τῶν συμφερόντων. Ἡ Κέρκυρα πανταχοῦ, πλὴν ὀλιγίστων ἐξαιρέσεων, ὁμοιομόρφως καλλιεργεῖται. Οἱ κάτοικοι αὐτῆς εἰσὶν οἱ πλεῖστοι γεωργοί· ὀλίγιστοι δὲ μόνον μετέρχονται τὸ ἐμπόριον, ὅπερ, ὂν πρὸ πάντων ἐμπόριον ἐξαγωγῆς, εὑρίσκεται κατὰ μέγα μέρος εἰς χεῖρας τῶν μὴ ἐντοπίων Ἑλλήνων· ἡ δὲ βιομηχανία καὶ ἡ ναυτιλία ὑπάρχει τοσαύτη μόνον ὅση ἀπαραιτήτως ἐστὶν ἀναγκαία εἰς τῆς γεωργίας τὴν συντήρησιν. Ἡ πόλις τρέφεται ὑπὸ τῆς ἐξοχῆς· ἡ ἐξοχὴ δὲν δύναται νὰ ζήσῃ ἄνευ τῆς πόλεως, χωρικοὶ δὲ καὶ ἀστοὶ, ἐν τοσαύτῃ σμικρᾷ χώρᾳ βιοῦντες, καὶ εἰς στενωτάτας καθημερινὰς πρὸς ἀλλήλους σχέσεις ἐρχόμενοι, δὲν δύνανται, ἐν κανονικῇ τῶν πραγμάτων τάξει, νὰ ἀποτελέσωσιν εἰμὴ πολλαχῶς ἀλληλένδετα καὶ ἐντελῶς ὁμοειδῆ καὶ κοινὰ συμφέροντα οὐδόλως χρῄζοντα κεχωρισμένης ἐκπροσωπείας. Καὶ ταῦτα μὲν βεβαίως οὕτως ἔχουσιν. Ἀλλ’ εἰσὶν ἆραγε τὰ μόνα, ἅτινα σήμερον ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν; δὲν ὑπάρχουσιν ἄλλοι λόγοι, οἵτινες σήμερον καὶ προσκαίρως ἀπαιτοῦσιν ἄλλας σκέψεις καὶ ἀλλοίας ἀποφάσεις; ναί, ὑπάρχουσι τοιοῦτοι λόγοι καὶ οἱ λόγοι αὐτοὶ εἰσὶ λίαν σοβαροὶ καὶ ἐπιβάλλουσι τῇ ἀρχῇ τὴν ὑποχρέωσιν οὐ μόνον νὰ λάβῃ μέτρα, ἅτινα μόνον ἐπὶ βραχὺ δύνανται νὰ ὦσιν ὠφέλιμα, ἀλλὰ καὶ ἀναδεχομένη εὐθύνας νὰ ὑπερπηδήσῃ καὶ αὐτὰς τὰς νομικὰς διατυπώσεις ὑπὲρ τῆς κοινῆς σωτηρίας. Μέγα ζήτημα ἐτέθη οὕτως εἰπεῖν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τοῦ ἡμετέρου πολιτικοῦ βίου, τὸ ζήτημα τὸ ἀγροτικὸν τῆς Κερκύρας, ζήτημα παρουσιαζόμενον πρὸς λύσιν οὐχὶ βιαίως καὶ φοβερῶς, οὐχὶ μετ’ ἀπειλῆς ξίφους καὶ δαυλοῦ, ὡς ἠθέλησαν νὰ παραστήσωσί τινες οὕτως, ἀδικοῦντες τὸν ἀθῶον καὶ ἀγαθὸν Κερκυραϊκὸν λαόν, ἀλλ’ ὅμως ζήτημα ἰσχυρότατον καὶ ἀκαταμάχητον, καθὸ ζήτημα ὑψίστης δικαιοσύνης, εὑρίσκον ἠχὼ ὑπὲρ τῆς ταχείας αὐτοῦ λύσεως ἐν αὐτῇ τῇ συνειδήσει τῶν καθ’ ἡμᾶς χριστιανικῶν κοινωνιῶν. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν ἀγροτικῶν σχέσεων παρασκευάζεται ἤδη δεόντως ὑπὸ ἐπιτροπῆς συγκειμένης ἐκ πολιτῶν καὶ χωρικῶν καὶ ἐργαζομένης μετὰ φρονήσεως καὶ φιλοπατρίας, τὸ δὲ ἔργον αὐτῆς προβαίνει εὐτυχῶς καὶ ἐλπίζεται σύμφωνον πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἐπιεικείας, ἀλλ’ οὐδὲν ἧττον βέβαιον εἶναι, ὅτι ἡ ὁριστικὴ τοῦ ζητήματος λύσις πρέπει νὰ γείνῃ καὶ θέλει γείνει μετὰ ἐσκεμμένην καὶ εὐρεῖαν συζήτησιν ἐν τοῖς κόλποις τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας............ Ἐπειδὴ δὲ ἡ πεῖρα τῆς ἱστορίας πλειστάκις ἀπέδειξεν, ὅτι εὐκόλως οἱ ἀδικούμενοι ἀδικοῦσιν, εὔλογος φαίνεται ὁ φόβος μὴ καὶ ἐν τῇ λύσει τοῦ ζωτικοῦ τῆς ἡμέρας ζητήματος θελήσωσιν οἱ κάτοικοι τῆς ἐξοχῆς νὰ ἀδικήσωσι τοὺς κατοίκους τῆς πόλεως. Τὸν φόβον αὐτὸν οὐδόλως συμμερίζομαι τὸ ἐπ’ ἐμοί· τοὐναντίον πιστεύω ἐξ ὅσων εἶδα καὶ ἤκουσα ἔν τε τῇ ἐξοχῇ καὶ ἐν τῇ πόλει, ὅτι ἀμφότερα τὰ διάδικα μέρη, ἐννοήσαντα ἐπίσης τὴν ἀνάγκην τῆς ταχείας καὶ δι’ ἀμοιβαίων παραχωρήσεων λύσεως τοῦ ζητήματος, θέλουσι ταχέως καὶ εὐχερῶς φθάσει εἰς τὸ σημεῖον τὸ ὑπὸ τοῦ δικαίου τῆς νήσου καταδεικνυόμενον. Ἀλλ’ ἀρκεῖ ἆραγε νὰ μὴ ἀδικῇ τις; Πολλοὶ φρονοῦσι, καὶ εἰμὶ ἐξ αὐτῶν, ὅτι εἰς τὰ ἀφορῶντα πρὸ πάντων τὰ πλήθη, οὐ μόνον νὰ μὴ ἀδικῇ τις πρέπει, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ φαίνηται ἀδικῶν συμφέρει. Δὲν ἀρκεῖ λοιπὸν κατὰ τὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος νὰ μὴ ἀδικήσωσιν ἀλλήλους οἱ διαφερόμενοι, ἀλλὰ πρὸς αὐτὴν τὴν ἐπιτυχίαν τῶν ἀποφασισθησομένων ἀπαιτεῖται ν’ ἀπομακρυνθῇ ἐπιμελῶς ἑκατέρωθεν πᾶν τὸ ὁπωσδήποτε δυνάμενον νὰ φανῇ ἀδικία. Ὅσον δικαία καὶ ἂν ἐπέλθῃ ἡ προσδοκωμένη λύσις, ἤθελεν αὕτη ἀπολέσει τὸ ἥμισυ τῆς ἠθικῆς αὐτῆς σημασίας, ἤθελεν ἴσως κατηγορηθῆ ὡς ἄδικος, ἂν ὡς ἐκ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ἤθελε γείνει, ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐκβιασθεῖσα, οὕτως εἰπεῖν, καὶ οὐχὶ ὡς ἀπόῤῥοια τῆς ἐλευθέρας τῶν τε ἀστῶν καὶ τῶν χωρικῶν θελήσεως. Ἐντεῦθεν δ’ ἕπεται, ὅτι καὶ δίκαιον καὶ συμφέρον καὶ ἐπάναγκες εἶναι νὰ ἐκπροσωπευθῶσιν ἐν τῇ μετ’ ὀλίγον ἐκλεχθησομένῃ Βουλῇ δι’ ἰδίας ἐλευθέρας καὶ ἀνεπηρεάστου ἐκλογῆς οἵ τε κάτοικοι τῆς πόλεως καὶ οἱ κάτοικοι τῆς ἐξοχῆς· τῆς ἀνάγκης ἀναγνωριζομένης ἰδίας ἐκπροσωπείας τῶν τε ἀστῶν καὶ τῶν χωρικῶν, ἐξεταστέον, ἂν δύναται ἀληθῶς νὰ ἐκπροσωπευθῇ κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς ἥ τε πόλις καὶ ἡ ἐξοχή, διατηρουμένης τῆς νήσου ἐν μιᾷ μόνῃ ἐκλογικῇ περιφερείᾳ. Ἡ πεῖρα τῶν προηγουμένων ἐκλογῶν, ἡ σπουδαιότης τῆς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀγροτικοῦ ζητήματος διαφορᾶς, ἡ ἕνεκα γνωστῶν λόγων ἀδιόρθωτος διαφωνία τῆς πόλεως καὶ ἡ σχετικὴ μεγάλη πλειονότης τῶν ψηφοφόρων τῆς ἐξοχῆς καθιστῶσιν ἀπεναντίας πιθανώτατον, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν ἔσεται ὅλως ἀντίθετον τῆς προσδοκίας τῶν ἀγαθῶν αὐτῶν πολιτῶν. Ἀλλ’ ὅμως καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ γίνεται δικαία ἑκατέρωθεν, καὶ ὅτι ἐκ τῶν καλπῶν ἐξήχθησαν κατ’ ἀναλογίαν καὶ ὀνόματα ἀστῶν ὑποψηφίων, εἶναι ἆρά γε πιστευτὸν ὅτι οἱ ὑπὸ τῆς ἀναμφισβητήτου πλειονοψηφίας τῶν χωρικῶν ἐκλεχθέντες ἀστοὶ θέλουσι θεωρηθῆ παρὰ τῶν πολλῶν τῆς πόλεως ὡς ἀρκούντως ἐκπροσωπεύοντες τὰ ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος ὅλως ἀντίθετα πρὸς τὴν ἐξοχὴν συμφέροντα τοῦ ἄστεως; Συμφέρει πρὸ πάντων εἰς τοὺς κατοίκους τῆς ἐξοχῆς, ὑπὲρ ὧν κλίνει ἡ πλάστιγξ τοῦ δικαίου, νὰ ἐκπροσωπευθῶσιν ἐν τῇ προσεχεῖ Βουλῇ, ἔνθα μέλλει νὰ λάβῃ τὴν ὁριστικὴν λύσιν του τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, ἐξίσου τὰ συμφέροντα τῆς πόλεως ὡς καὶ τῆς ἐξοχῆς· καὶ τοῦτο δι’ ἐλευθέρας καὶ ὅλως ἀνεπηρεάστου ἐκλογῆς, ἧς τὴν ἀκρίβειαν καὶ τὴν εἰλικρίνειαν οὐδεὶς εὐλόγως νὰ δύναται νὰ διαμφισβητήσῃ. Τοῦτο δὲ, κατ’ ἐμὲ, ἐν τῇ παρούσῃ τῶν πραγμάτων καταστάσει, ἀποβαίνει ἀδύνατον ἄνευ τοῦ εἰς διαφόρους ἐκλογικὰς περιφερείας χωρισμοῦ τῆς πόλεως καὶ τῆς ἐξοχῆς. Ἀνάγκη ἄρα πᾶσα νὰ διαιρεθῇ ἡ νῆσος εἰς ἐκλογικὰς περιφερείας. Δεκτῆς γενομένης ἐν ἀρχῇ τῆς ἀνάγκης τῆς διαιρέσεως, μεταβαίνω εἰς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν αὕτη πρέπει νὰ γείνῃ. Τίνα τῶν γνωμῶν τούτων ὀφείλομεν νὰ παραδεχθῶμεν; Ἡ ἀπάντησίς μου εἶναι εὐχερής· οὐχὶ βεβαίως ἄλλην ἢ ἐκείνην, ἥτις, ὡς οἷόν τε ἀκριβέστερον, συνᾴδει πρὸς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν ἐθεώρησα ἀναγκαίαν τὴν διαίρεσιν. Σκοπὸς τῆς διαιρέσεως εἶναι, ὡς εἶπον, ἀποχωριζομένων τῶν ψήφων τῆς πόλεως ἀπὸ τῶν τῆς ἐξοχῆς, νὰ μὴ ἐπηρεάσωσιν ἀλλήλας αἱ ἐκλογαὶ τῶν ἀστῶν καὶ τῶν χωρικῶν, ὅπως ἀπὸ τῆς ἐλευθέρας αὐτῶν ψηφοφορίας ἐξέλθῃ εἰλικρινὴς καὶ ἀναμφισβήτητος ἀντιπροσωπεία ἑκάστου τῶν ἐν τῇ Βουλῇ. Πᾶς τρόπος διαιρέσεως, δι’ οὗ ἤθελε προστεθῆ εἰς τὴν πόλιν ἀριθμός τις χωρικῶν ἤθελεν ἔχει τὸ ἀτόπημα ἢ νὰ ἐπηρεάσῃ διὰ τῶν χωρικῶν ψηφοφόρων τὴν θέλησιν τῆς πόλεως, ἢ νὰ ἐκμηδενίσῃ ἐπὶ ζημίᾳ τῶν χωρικῶν τὰς ψήφους μέρος αὐτῶν, καὶ ἑπομένως ἢ ἤθελον ἀντίκεισθαι πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς διαιρέσεως, ἢ ἤθελεν εἶσθαι ἄδικος πρὸς τὸ χωρικὸν στοιχεῖον. Ἀπεναντίας διὰ τῆς διαιρέσεως, ἣν προτιμῶ, οὐ μόνον διατηροῦνται ἀπ’ ἀλλήλων ἀνεξάρτητοι καὶ ἀνεπηρέαστοι αἱ ψῆφοι τῶν τε ἀστῶν καὶ τῶν κατοίκων τῆς ἐξοχῆς, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς προσθήκης ἑνὸς μόνου Βουλευτοῦ εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπὸ τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ τῆς νήσου ὁριζομένων, μένει μὲν ἡ ἐν τῷ συνόλῳ σχετικὴ τῶν ψήφων ἀναλογία, ὠφελοῦνται δὲ ἄνευ βλάβης τῶν ἀστῶν διὰ μικρᾶς αὐξήσεως οἱ χωρικοί. Ἐπανειλημμένως σταθμίσας τοὺς ὑπὲρ καὶ κατὰ τῆς διαιρέσεως λόγους, δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω ἄλλον κατὰ τῆς διαιρέσεως σπουδαῖον λόγον, εἰμὴ τὸν φόβον, μὴ ἡ διαίρεσις τῶν χωρικῶν ἀπὸ τῶν τῆς πόλεως ψηφοφόρων φέρῃ ἐν τῷ μέλλοντι καὶ τὴν διαίρεσιν τῶν καρδιῶν. Ἀλλ’ ὁ φόβος οὗτος δὲν ἐκλείπει, ὅταν τεθῇ ὡς ἀρχὴ τὸ προσωρινὸν τοῦ λαμβανομένου μέτρου. Μετὰ τὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, οὐδεὶς, ὡς ἀπέδειξα, μένει λόγος πρὸς διατήρησιν τῆς γενησομένης διαιρέσεως τῶν ἐκλογῶν καὶ αἱ ἀρχαῖαι καὶ ἀπαραίτηται πρὸς κοινὴν εὐδαιμονίαν σχέσεις τῶν ἀστῶν καὶ τῶν χωρικῶν θέλουσιν ἐπανέλθει ἐν πλήρει εἰλικρινείᾳ καὶ ἀδελφότητι. Βεβαίως δὲ δὲν εἶναι βάσιμος ὁ φόβος ἢ μᾶλλον ἡ ἀπειλὴ, ὅτι δύναται ἐκ τῆς διαιρέσεως νὰ προκύψῃ διατάραξις τῆς κοινῆς ἡσυχίας. Διότι πόθεν καὶ τίνος ἕνεκα θέλει ἐπέλθει ἡ διατάραξις αὕτη; Ἡ διαίρεσις εἰς ἐκλογικὰς περιφερείας, γινομένη μάλιστα, ὡς προτείνεται, μόνον περὶ ἀτόμων ἐκλογικὰ συμφέροντα πιθανὸν νὰ προσκρούῃ, οὐδένα ὅμως οὐσιωδῶς βλάπτει· ὠφελεῖ τοὐναντίον τὴν πόλιν, ἥτις διὰ τῶν σπουδαιοτέρων αὐτῆς ἀντιπροσώπων ἐζητήσατο ἐπιμόνως τὸν ἐκλογικὸν ἀποχωρισμὸν, ὠφελεῖ καὶ τὴν ἐξοχὴν παρέχουσα αὐτῇ ἕνα βουλευτὴν πλέον τοῦ ἀριθμητικῶς ἀνήκοντος αὐτῇ ἀριθμοῦ, ὠφελεῖ τελευταῖον πάντας, διευκολύνουσα καὶ καθιστῶσα βεβαίαν τὴν ταχεῖαν καὶ καλὴν λύσιν τοῦ ζωτικοῦ τῶν ἀγροτικῶν σχέσεων ζητήματος. Οὐδεμίαν πρὸς τούτοις ἀποδίδωμι σπουδαιότητα εἰς τὸ κατὰ τῆς διαιρέσεως ἐπιχείρημά τινων, ὅτι δῆθεν μετὰ τὴν διαίρεσιν δὲν θέλει ὑπάρξει ἐπαρχιακὸν συμβούλιον διὰ τοὺς ἀποχωριζομένους ἀπὸ τῆς πόλεως, καὶ ὅτι ἑπομένως αἱ ἄνευ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου γενησόμεναι ἐκλογαὶ ἔσονται ἄκυροι. Τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον, ὡς γνωστὸν, οὐδὲ λαμβάνει παρ’ ἡμῖν μέρος ἐν ταῖς βουλευτικαῖς ἐκλογαῖς· ἡ δὲ δικαιοδοσία αὐτοῦ χρησιμεύει μόνον ἐν τῷ ἐκλογικῷ νόμῳ πρὸς ἀκριβῆ ὁρισμὸν ἑκάστης ἐκλογικῆς περιφερείας. Ἡ δ’ ἔλλειψις δημοτικῶν ἀρχῶν ἐν Ἑπτανήσῳ, ἐπακριβῶς ἀντιστοιχουσῶν πρὸς τὰς ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι, εἶναι βεβαίως ἔλλειψις ἐπαισθητὴ, οὐδόλως ὅμως ὑπὸ τῆς διαιρέσεως ἐπαυξάνεται. Καὶ μετὰ τὴν γενησομένην διαίρεσιν, ὡς καὶ πρὸ αὐτῆς, εἶναι γνωστὸν ὅτι ἕνεκα τοῦ διὰ τὴν ὅλην Ἑλλάδα κατεπείγοντος τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν δὲν ὑπάρχει ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος, ὅπως διαιρεθῇ ἡ νῆσος εἰς δήμους καὶ ἐνεργηθῶσιν αἱ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν ἐκλογαὶ, ὅπερ ἀναγκάζει καὶ θέλει ἀναγκάσει καὶ μετὰ τὴν διαίρεσιν, ὡς καὶ πρὸ αὐτῆς, τὴν τε νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν καὶ τὴν προσεχῆ Βουλὴν νὰ μὴ ἀπαιτήσωσιν, εἰμὴ τὴν ἐξ ἀναλογίας καὶ ἐκ τῶν ἐνόντων ἑρμηνείαν καὶ ἐφαρμογὴν τοῦ ἐκλογικοῦ ἡμῶν νόμου. Καθ’ ὅσον τέλος ἀφορᾷ τὴν παρατήρησίν τινων, ὅτι, διαιρουμένης τῆς νήσου εἰς ἐκλογικὰς περιφερείας νῦν, ὅτε σχεδὸν πανταχοῦ κατέστησαν ὁριστικοὶ οἱ βουλευτικοὶ κατάλογοι, ἤθελον ἀδικηθῆ οἱ ἔν τινι περιφερείᾳ γεγραμμένοι ψηφοφόροι, μὴ δυνάμενοι πρὸς ἐπιτυχεστέραν ἐξάσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματός των νὰ μεταφέρωσι τὴν κατοικίαν των εἰς ἄλλην τῆς αὐτῆς νήσου περιφέρειαν, τί τὸ κωλύον νὰ θεραπευθῇ τὸ ἀδίκημα τοῦτο, ἐπιτρεπομένης τῆς μεταθέσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος ἐντὸς πέντε ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἐν Κερκύρᾳ δημοσιεύσεως τοῦ περὶ διαιρέσεως Διατάγματος, ἐν αὐτῷ τούτῳ τῷ Διατάγματι; Δὲν νομίζω, ὅτι ὀφείλω νὰ συζητήσω ἐνταῦθα τὸ ζήτημα, ἂν ἡ Κυβέρνησις δύναται διὰ Διατάγματος νὰ διαιρέσῃ τὴν νῆσον εἰς ἐκλογικὰς περιφερείας. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἐσυζητήθη καὶ ἴσως ἐλύθη ἐν Ἀθήναις· εἰς ἐμὲ ἀνήκει τελευτῶν νὰ εἴπω μόνον, ὅτι κατὰ τὴν ἱστορίαν, ὡς κάλλιον ἐμοῦ γινώσκετε, Κύριε Ὑπουργὲ, πολλάκις ἐν κρισίμοις περιστάσεσι τὸ θάῤῥος τοῦ πηδᾷν τὰ ἐσκαμμένα ὑπῆρξε σωτήριος πολιτικὴ ἀρετὴ, καὶ ὅτι ἄν ποτε παρέστη κρίσιμος περίστασις δικαιολογοῦσα ἐξαιρετικὰ μέτρα, εἶναι ἀναντιῤῥήτως ὑπὸ διαφόρους ἐπόψεις ἡ παροῦσα τῆς νήσου ταύτης κατάστασις, προκειμένου περὶ τῆς λύσεως τοῦ μεγάλου καὶ ζωτικοῦ ζητήματος τῶν ἀγροτικῶν σχέσεων. Τοιαύτη εἶναι ἡ λύσις, ἣν ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ εἰς τὸ πολύκροτον αὐτὸ περὶ διαιρέσεως τῆς νήσου ζήτημα. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν διστάζω νὰ προτείνω αὐτήν. Οἱαδήποτε δὲ καὶ ἂν ἐκ τῆς λύσεως ταύτης προκύψῃ δυσχέρεια κατὰ τὴν διοίκησίν μου, θαῤῥούντως ἀναλαμβάνω τὸν ἀγῶνα, διότι ἔχω τὴν καθαρὰν συνείδησιν, ὅτι κατὰ τὰς σκέψεις καὶ τὴν ἀπόφασίν μου, οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον ἐπηρεάσθην ὑπὸ τῶν πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως συγκρουομένων ἀτομικῶν συμφερόντων, ἀλλ’ ὅτι ἀπέβλεψα μόνον εἰς τὸ καλῶς ἐννούμενον συμφέρον τοῦ τόπου τούτου, καὶ εἰς τὸ εὐτυχὲς μέλλον τῆς ὅλης πατρίδος.» Καὶ πότε αὐτό; μετὰ τὴν διαίρεσιν τῆς Ἑπτανήσου, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ Β. Διάταγμα δὲν ὥρισεν ἐπαρχίας, ἀλλὰ μίαν ἐπαρχίαν εἰς ἑκάστην νῆσον. Ἐξ ὅλων τούτων φαίνεται, ὅτι τὰ πάντα ἤγοντο καὶ ἐφέροντο δι’ ἄλλους σκοποὺς καὶ οὐχὶ ποτὲ νομίμους καὶ συνταγματικούς. Βεβαίως εἰς τὰς ἐκλογὰς ἡ Κυβέρνησις δὲν μετεχειρίσθη βίαν εἰς τὸ πλεῖστον μέρος τῶν ἐπαρχιῶν, ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο· ἐπήρεια τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν εἶναι αἱ προπαρασκευαστικαὶ πράξεις, δυνάμει τῶν ὁποίων αἱ ἐκλογαὶ ἐγένοντο κατ’ εὐχὴν τοῦ Ὑπουργείου, καὶ οὐχί ποτε πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας. Δὲν κάμνει λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις πολιορκίαν τῶν ἐκλογῶν, ἀλλὰ ἀποκλεισμόν. Δὲν ἀρκεῖ ἂν εἶναι στρατὸς πέριξ τῶν Ἀθηνῶν, διὰ νὰ εἴπωμεν, ὅτι πιεζόμεθα, ἀλλὰ ἀρκεῖ νὰ ἦναι ἀποκλεισμένη ἡ πόλις ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ, ἀπὸ τὸν Μαραθῶνα, ἀπὸ τὰς Θήβας, διὰ νὰ εἴπωμεν, ὅτι δὲν εἴμεθα ἐλεύθεροι. Αὐτὴ ἦτον ἡ πορεία καὶ τὰ στρατηγήματα τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ πολιορκία· καὶ μ’ αὐτὸ τὸ σύστημα τοῦ ἀποκλεισμοῦ κατώρθωσε νὰ κάμῃ τὰς ἐκλογὰς ἐν Κεφαλληνίᾳ καὶ ἐν Κερκύρᾳ.

§38ΠΑΔΟΒΑΣ. Ἐν Κερκύρᾳ διαμαρτύρομαι καὶ ἐπιφυλάτομαι νὰ ὁμιλήσω. Δὲν ἦλθον μὲ κἀμμίαν σχέσιν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἦλθα διὰ τῶν συμπολιτῶν μου.

§39ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Κατ’ εὐτυχίαν ἤλθετε ὑμεῖς, εἰς τὸ πεῖσμα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπερισχύσατε, διότι ὁ λαὸς ἐκεῖνος εἶναι φιλόπατρις καὶ πατριωτικός. Πρὸς τιμήν Σας λέγω αὐτά. Τοιοῦτοι λοιπὸν ἦσαν οἱ λόγοι οἱ ὑπαγορεύσαντες τὰ Β. Διατάγματα, τὰ περὶ διαιρέσεως τῆς Κερκύρας. Ἀνάγκη δὲν ὑπῆρχεν, οὐδὲ ὑπάρχει, οὐδὲ θέλει ὑπάρξει, καὶ δὲν σᾶς τὸ λέγουν ἀγοραῖοι Βουλευταὶ, ἀλλ’ ὁ Νομάρχης, τὸ ὄργανον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ διαίρεσις τῶν νήσων εἰς ἐπαρχίας εἶναι πρᾶγμα ἐναντίον τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων· αὐτὸς σᾶς λέγει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ πηδήσῃ ὑπὲρ τὰ ἐσκαμμένα διὰ νὰ κάμῃ τὴν ἐκλογὴν προσωρινῶς, καὶ πάλιν αὔριον παρίσταται μὲ νέον Β. Διάταγμα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ λέγει, ἡ ἀνάγκη παρίσταται νὰ καταργήσητε τὴν εἰς ἐπαρχίας διαίρεσιν τῶν Νήσων, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἔκαμα τὴν Κέρκυραν μίαν ἐπαρχίαν. Τότε ἦτο ἄλλη ἀνάγκη καὶ ἔκαμα αὐτὸ τὸ νομοθέτημα, σήμερον εἶναι ἄλλη ἀνάγκη καὶ κάμνω ἄλλο. Ἐρχόμενοι εἰς τὴν διαίρεσιν τῆς Κεφαλληνίας βλέπομεν ἀριδήλως, ὅτι καὶ ἐκείνη ἡ προσωρινὴ ἀνάγκη δὲν ὑπάρχει· ἐκεῖ δὲν ὑπῆρξεν, οὐδὲ θέλει ὑπάρξει τὸ ζήτημα τὸ ἀγροτικὸν, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐν Κερκύρᾳ, καὶ τὴν διαίρεσιν δὲν ἤθελε ζητήσει κανεὶς, ἐὰν δὲν ἤθελον ἐρεθισθῆ πρόσωπα ἀπὸ φιλοτιμίαν, ἀπὸ φιλαυτίαν νὰ ἔλθωσι βουλευταὶ, εἰς τὴν ἐν Ἀθήναις Βουλὴν, καὶ διὰ τοῦτο ἐγένετο ἡ ἀναφορὰ ἐκείνη, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ πρῶτος ὑπογεγραμμένος εἶναι ἀγράμματος· ἐπειδὴ δὲ λέγω, ὅτι καὶ αἱ ἐκλογαὶ ἐπηρεάσθησαν ὑπὸ τῶν μέτρων τοῦ Ὑπουργείου, ἐδῶ εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν μετεχειρίσθη ἡ Κυβέρνησις βίαν καὶ ὅπλα ἐν Κεφαλληνίᾳ, οὔτε τὸ σύστημα τῆς πολιορκίας, ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦ ἀποκλεισμοῦ· ἀπὸ μακρόθεν ἀρχίζοντες, ἵνα μὴ ἔλθῃ ὁ δεῖνα Βουλευτὴς, ἀλλὰ νὰ ἔλθῃ ὁ δεῖνα, ὁ πρῶτος πολίτης τῆς Κεφαλληνίας ἔμεινε τελευταῖος, ἵνα ἄγνωστοι μὴ δημόται καὶ ξένοι εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ διὰ τοῦτο κατάλογος εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου δὲν ἐγένετο, διὰ τοῦτο κατηργήθη τὸ πρωτοδικεῖον τῆς Ἐπαρχίας μου. Ἴδετε ἀπόδειξιν, ὦ Βουλευταὶ, πῶς ἐγένοντο αἱ προκηρύξεις τῶν ὑποψηφίων εἰς τὴν ἐπαρχίαν αὐτήν· ἐδῶ εἶναι γεγραμμένα τὰ ὀνόματα τῶν 9. ὑποψηφίων, τὰ ὁποῖα ἐπροκηρύχθησαν εἰς τὴν ἐξοχήν· ἐδῶ εἶναι τὰ 6 τὰ δὲ ἄλλα 3, ἀπὸ τὸ ὄπισθεν μέρος, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἦτο κολλημένη ἡ προκήρυξις. Αὐτὰ λοιπὸν τὰ 3 ὀνόματα εἶναι τὰ ὀνόματα τῶν Ἰακωβάτων καὶ Λειβαδᾶ, τὰ ὁποῖα οἱ φίλοι τοῦ Ὑπουργείου δὲν ἤθελον, τὰ ἐπῆραν τὰ ὀνόματα αὐτὰ καὶ τὰ ἔβαλλον εἰς τὸ ὄπισθεν μέρος τῆς προκηρύξεως καὶ ἐκόλλησαν τὴν προκήρυξιν, ὥστε ἐσκεπάσθησαν τὰ ὀνόματα.

§40ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Καὶ ἐντοσούτῳ ἦλθον.

§41ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἦσαν Ἰακωβάτοι καὶ ἦλθον· ὅταν οἱ ἐκλογεῖς εἶδον, ὅτι δὲν περιείχοντο τὰ ὀνόματα τῶν Ἰακωβάτων, εἶπον, ὅτι παρῃτήθησαν, ὅταν ὅμως ἔμαθαν, ὅτι εἶναι ψεῦμα καὶ ὅτι τοὺς κατατρέχει ἡ Κυβέρνησις, τότε ὠργίσθησαν καὶ ἐπῆρεν ἡ ὀργὴ ἐκείνους, οἵτινες ἐστάλησαν ἐξ Ἀθηνῶν καὶ τῶν ὁποίων τὸ γράμμα σᾶς ἀνέγνωσα. Δὲν πρέπει, ὦ Βουλευταί, νὰ μακρηλογήσω περισσότερον, ἀφοῦ ἀπεδείχθη ὅτι ἀνάγκη δὲν ὑπῆρχεν, οὔτε λόγος, οὔτε σκοπὸς νόμιμος. Σᾶς παρακαλῶ νὰ σταθμίσητε τὰς σκέψεις ταύτας, ἂν οὐχὶ διὰ τὸ παρελθὸν, ἀλλὰ διὰ τὸ μέλλον.

§42ΒΡΑΪΛΑΣ. (Ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν). Διὰ πολλοὺς λόγους, κύριοι βουλευταί, ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἀνοχὴν καὶ τὴν ἐπιεικῆ ἀκρόασιν ὑμῶν. Δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω εἰς τὴν Βουλήν· λαμβάνω τὸν λόγον ὡς ὑπουργός· μὲ παρακινεῖ δὲ εἰς τοῦτο ἡ ἀγόρευσις τοῦ προλαλήσαντος, τὴν ὁποίαν ἤκουσα μετὰ θρησκευτικῆς σιωπῆς, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ προσθέσω, μετὰ πλείστης εὐχαριστήσεως. Ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ὑμετέραν ἀνοχὴν, καθόσον ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Κεφαλληνίας ἔλαβε τοιαύτας διαστάσεις, ὥστε λίαν πιθανὸν εἶναι νὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπὶ μακρὸν, μολονότι καὶ τὸ σύστημά μου καὶ ἡ ἐπιθυμία μου καὶ τὸ καθῆκόν μου εἶναι νὰ μὴ καταχρασθῶ τῆς ὑπομονῆς σας. Λαμβάνω τὸν λόγον ὡς ὑπουργὸς, καὶ ἐννοεῖται οὐχὶ ἵνα ὑποστηρίξω τὸ σχέδιον τῆς ἀπαντήσεως, εἴτε τῆς πλειονότητος τῆς ἐπιτροπῆς, εἴτε τῆς μειονότητος, εἴτε τοῦ Κ. Ἰακωβάτου, εἴτε τοῦ Κ. Μιχαλοπούλου, εἴτε τοῦ Κ. Σακελλαριάδου, ἀλλὰ καθὸ ὑπουργὸς ὀφείλω νὰ ἐξηγήσω ἐνώπιον ὑμῶν τὸ πνεῦμα ἐκείνου τοῦ παραγράφου τοῦ Βασιλικοῦ λόγου, ὅστις ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τοιαύτην συζήτησιν· καθὸ ὑπουργὸς τοῦ Βασιλέως, ὀφείλω νὰ θέσω ἐνώπιον ὑμῶν μετὰ πάσης παῤῥησίας τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπόκειται εἰς ὑμᾶς νὰ λύσητε. Ποῖος ὁ σκοπὸς τοῦ παραγράφου, ὅστις ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν ἀπάντησιν καὶ εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ Κ. Ἰακωβάτου; ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸν παράγραφον τοῦτον, καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν λέξεων, ἄνευ ἀνάγκης ἑρμηνείας, ἄνευ ἀνάγκης μακρῶν ἀναπτύξεων, θέλετε κατανοήσει, ὅτι συνταγματικώτατος, εὐγενέστατος, ἐθνικώτατος εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ παραγράφου τοῦ Βασιλικοῦ λόγου· ἔχει δὲ ὡς ἕπεται. «Γνωσταὶ κατεπείγουσαι τοῦ Κράτους ἀνάγκαι ἀφορῶσαι τὴν γενικὴν αὐτοῦ διοίκησιν καὶ τὴν διατήρησιν τῆς δημοσίας τάξεως, καθὼς καὶ τὴν ἐξομοίωσιν τῶν ἐν τῇ αἰσίως ἑνωθείσῃ Ἑπτανήσῳ πρὸς τὰ ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι ἰσχύοντα, μόνον καθόσον τοῦτο ἀπῄτει ἀναγκαίως ἡ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων διοίκησις, ἐπέβαλον εἰς τὴν Κυβέρνησίν μου τὸ καθῆκον τῆς ἀμέσου θεραπείας αὐτῶν διὰ κυβερνητικῶν πράξεων· αὗται δὲ θέλουσιν ὑποβληθῆ εἰς τὴν νομοθετικὴν κύρωσιν, καὶ πέπεισμαι ὅτι θέλετε ἐκτιμήσει καὶ τὸν λόγον καὶ τὸν σκοπὸν αὐτῶν.» Τί ἐνόησε διὰ τοῦ παραγράφου τούτου ἡ κυβέρνησις; ἐνόησε νὰ ὑπηρετήσῃ καταχθόνιον σχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου, καθ’ ἃ λέγει ὁ προαγορεύσας, μέλλουσι νὰ καταστραφῶσι πᾶσαι αἱ συνταγματικαὶ ἡμῶν ἐλευθερίαι; ἐνόησε νὰ μιμηθῇ τοὺς Μαϊτλάνδους καὶ τοὺς Οὐάρδους; ἐνόησε νὰ ἀνασκάψῃ ἐκ τοῦ συντάγματος τῶν 1817 ἐκείνας τὰς διατάξεις, διὰ τῶν ὁποίων ἡ παντοδυναμία σχεδὸν ἀπεδίδετο εἰς τὴν Ἰόνιον κυβέρνησιν; Ὁ βασιλικὸς λόγος, τοῦ ὁποίου ἀναδεχόμεθα, ἐννοεῖται, τὴν εὐθύνην, ἐκήρυξε μίαν ἀλήθειαν, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ κυβέρνησις τοῦ Βασιλέως εὑρέθη ἐν μέσῳ ἀνωμάλων περιστάσεων, καὶ τοῦτο εἶναι ἀναντίῤῥητον, ἐκήρυξεν, ὅτι ὑπῆρχον ἀνάγκαι διοικητικαὶ, καὶ τοῦτο ἐπίσης εἶναι ἀναφισβήτητον, κηρύττει, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἀναγνωρίζει τὸ ἔκτακτον τῶν πράξεών της, καὶ ταύτας ὑποβάλλει εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς. Ποῦ εἶναι, Κύριοι, αὐτὸ τὸ καταχθόνιον σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποκώφως τεκταίνεται πρὸ μικροῦ, τὸ ὁποῖον εἰκάζει ὁ ἔντιμος προλαλήσας ἐκ μιᾶς ἐπιστολῆς τοῦ κ. Κωζάκη, ἐξ ἑνὸς κειμένου τοῦ Σουετωνίου, ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος τῶν 17, ἐκ χιμαιρικῶν ἄλλων διδομένων, τὰ ὁποῖα ἐφεῦρεν ἡ γόνιμος φαντασία τοῦ προαγορεύσαντος, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἐθαύμασα, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα εἰς μόνην του τὴν φαντασίαν ὑπάρχουσι; Δύναταί τις ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου, ἂς τὸ ἐπαναλάβω, Κύριοι, δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὸ ἔκτακτον τῶν περιστάσεων. Πρὸ ὀλίγων μηνῶν συνεδρίαζεν ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ περιβόλου, ἐψήφισε τὸ Σύνταγμα, ἦλθε καὶ ὡρκίσθη τὸ Σύνταγμα ὁ Βασιλεὺς, ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἔγεινεν ἄφαντος, εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἱστορίαν, τὸ Σύνταγμα δὲν ἠδύνατο εἰσέτι νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐξ ὁλοκλήρου, ἀλλ’ ἐν τούτοις ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία ὑπῆρχε, καὶ εἶχεν ἀνάγκην κυβερνήσεως. Σᾶς ἐρωτῶ τώρα, καὶ ἀποτείνομαι ὄχι εἰς τὰ φῶτά σας, τὰ ὁποῖα βεβαίως μὲ ἐπρόλαβαν κατὰ τοῦτο, ἀλλ’ ἀποτείνομαι εἰς τὴν συνείδησίν σας, δύναται ἄνθρωπος λογικὸς νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐνήργει μεταξὺ Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἥτις πλέον δὲν ὑπῆρχε, καὶ Βουλῆς, ἥτις ἀκόμη δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκλεχθῇ, ὅτι ἡ κυβέρνησις αὕτη ἠδύνατο νὰ συμμορφωθῇ πρὸς πάντας τοὺς τύπους, πρὸς πάσας τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἐνῷ τὸ Σύνταγμα τοῦτο δὲν εἶχε λάβει, δὲν ἐδύνατο νὰ λάβῃ εἰσέτι τὴν πλήρη ἐφαρμογήν του; Ἔκτακτοι αἱ περιστάσεις, ἔκτακτος ἡ κατάστασις τῆς κοινωνίας, διότι μὴ λησμονήσητε, Κύριοι, ὅτι ἐξερχόμεθα ἐξ ἐπαναστάσεως, ἥτις ἐπὶ πολὺ διήρκεσε· μὴ λησμονήσητε, ὅτι οἱαδήποτε ἐπανάστασις ἐπιφέρει γενικὸν κλονισμὸν εἰς ὅλα τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, οἱαδήποτε ἐπανάστασις σύρει κατόπιν ἑαυτῆς οἰκονομικὴν κρίσιν· χαλαρώνει τοὺς δεσμοὺς τοῦ νόμου, τοὺς δεσμοὺς τῆς πειθαρχίας, καὶ αὐτὰς ἐνίοτε τὰς κοινωνικὰς σχέσεις. Ἔκτακτος λοιπὸν ἦτο ἡ κατάστασις τῆς κυβερνήσεως, διότι ἔκτακτος ἡ κατάστασις τῆς κοινωνίας καὶ τῆς πολιτείας. Ἀλλὰ τὸ ἔκτακτον τοῦτο τῶν περιστάσεων δύναται ἆρά γε νὰ νομιμοποιήσῃ τὰ πάντα; τὸ ἔκτακτον τοῦτο τῶν περιστάσεων ἀπαλλάττει τὴν κυβέρνησιν ἀπὸ τὸ ἱερὸν καθῆκον νὰ δώσῃ λόγον ἐνώπιον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους; δύναται ἄρα ἡ βασιλικὴ κυβέρνησις νὰ ἀποφύγῃ τὸν ἔλεγχον τῶν πράξεών της; δύναται νὰ θεωρήσῃ, ὡς ὁριστικῶς τετελεσμένα, ὅσα ἐγένοντο; νὰ λησμονήσῃ τέλος πάντων, ὅτι πρώτην φορὰν συνεδρίαζεν ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν ἐπανάστασιν, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Συντάγματος, καὶ νὰ παραλείψῃ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἱερωτέρου καθήκοντός της, δηλ. τοῦ νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς περὶ τῶν πράξεών της; Ἐρωτῶ ὑμᾶς, Κύριοι βουλευταὶ, ἂν τοῦτο καὶ οὐχὶ ἕτερον εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ παραγράφου, περὶ οὗ γίνεται λόγος, καὶ περὶ τούτου, μὰ τὴν ἀλήθειαν, οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, παρ’ ἐκτὸς, ἂν βασκαίνηται ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐφεῦρεν ὁ γόνιμος νοῦς τοῦ προλαλήσαντος. Ἂν τοῦτο ᾖναι τὸ πνεῦμα καὶ ὁ σκοπὸς τοῦ παραγράφου τοῦ βασιλικοῦ λόγου, δὲν εἶχον δίκαιον νὰ σᾶς εἴπω ἀπ’ ἀρχῆς, ὅτι ὁ παράγραφος ἐκεῖνος οὐ μόνον δὲν ἐπικαλύπτει σχέδια καταχθόνια, ἀλλ’ ἀποκαλύπτει σκοπὸν εὐγενῆ, συνταγματικὸν, ἐθνικόν; Τί θέλει ἀπαντήσει εἰς τὸν παράγραφον τοῦτον ἡ Βουλή; θέλει παραδεχθῆ τὸ σχέδιον τῆς πλειονοψηφίας, θέλει παραδεχθῆ τὸ σχέδιον τῆς μειονοψηφίας, ἢ τὸ σχέδιον τοῦ Κ. Ἰακωβάτου, ἢ τὸ τοῦ Κ. Σακελλαριάδου, ἀγνοῶ, ἀλλὰ καθὼς ἡ βασιλικὴ κυβέρνησις εἶχε καθῆκον νὰ ἐκθέτῃ ἐνώπιον ὑμῶν τὰς ἰδίας πράξεις καὶ νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν κρίσιν σας, παρομοίως ὑμεῖς ἔχετε ἱερὸν καθῆκον ν’ ἀποφανθῆτε περὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ νὰ φέρητε ψῆφον, εἴτε ἀθωωτικὴν, εἴτε καταδικαστικὴν κατὰ τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης, ἥτις μέχρι τῆς σήμερον ἔφερε τὸ βάρος καὶ τὴν εὐθύνην τῶν δημοσίων ὑποθέσεων. Δὲν θέλω, δὲν δύναμαι καὶ δὲν ὀφείλω νὰ προδικάσω τὴν κρίσιν σας, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, εἶναι, ὅτι ὡς ὑπουργὸς τοῦ Βασιλέως, καί τοι μὴ μετασχὼν πασῶν τῶν πράξεων τῆς κυβερνήσεως, εἰς ἣν ἀνήκω, καί τοι μὴ μετασχὼν τῶν πράξεων τούτων, τινὰς ἐξ αὐτῶν ἐγὼ αὐτὸς προεκάλεσα, καὶ οὐχ ἧττον περὶ ὅλων ὀφείλω νὰ ἐξαιτήσω ἀνεξάρτητον καὶ εὐσυνείδητον ἀπόφασιν. Οὐδεὶς φόβος λοιπὸν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σοβαροῦ τούτου ἀντικειμένου μήπως ὑποκρύπτεταί τι εἴτε ὑπὸ τὸ βῆμα τοῦτο, εἴτε ὑπὸ τὰς ὑπουργικὰς ἕδρας, εἴτε ὑπὸ τὰ ἑδώλια τῶν βουλευτῶν· δὲν βλέπω, Κύριοι, ὅσον καὶ ἂν στρέφω πέριξ ἐμοῦ τοὺς ὀφθαλμούς μου, τὸ φάσμα ἐκεῖνο τῆς ἀντενεργείας τῆς καταχθονίου, τῆς ἰησουϊτικῆς, τὸ ὁποῖον ἐγείρεται αἴφνης κατὰ τοῦ προλαλήσαντος, καὶ πρέπει νὰ ὑποθέσω, ὅτι συγκινεῖ τὴν καρδίαν καὶ ταράττει τὸ πνεῦμά του. Δὲν εἶναι, καθὼς προεῖπεν ὁ προλαλήσας, Κύριοι, μόνος σκοπὸς τοῦ βασιλικοῦ λόγου ἡ νομιμοποίησις, καὶ ἐπαναλαμβάνω τὰς λέξεις τὰς ὁποίας ἐσημείωσα, ἡ νομιμοποίησις τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως· δὲν εἶναι σκοπὸς κύριος τοῦ βασιλικοῦ λόγου νὰ ἀφαρπάσῃ, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας, τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἀπ’ ἐναντίας σκοπὸς τοῦ βασιλικοῦ λόγου εἶναι νὰ θέσῃ ὑμᾶς ἐν καταστάσει ν’ ἀποφανθῆτε ἀνεξαρτήτως καὶ εὐσυνειδήτως περὶ τῶν πράξεων τούτων. Ἡ μειονότης, εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας, ἀντιπροσωπεύει πάντοτε τὸ ἔθνος, ἡ μειονότης εἶναι τὸ στοιχεῖον τῆς προόδου, ἡ μειονότης ὅταν ἀποτείνεται πρὸς ὑμᾶς δικαιοῦται ν’ ἀπαιτήσῃ παρ’ ὑμῶν τὴν εἰλικρινῆ ἐκτίμησιν τῶν λόγων της καὶ τῶν ἰδεῶν της· ἀλλ’ αὐτὸ τὸ δικαίωμα ἔχει καὶ ἡ πλειονότης, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ δικαίωμα καὶ ἡ Κυβέρνησις, αὐτὸ τοῦτο τὸ δικαίωμα ἔχει καὶ ὁποιοσδήποτε ἄνθρωπος· καὶ ἂν ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν ἱστορίαν, ναὶ μὲν εὑρίσκομεν, ὅτι ἐνίοτε ὄπισθεν πέντε ἀτόμων ἦσαν πολλὰ ἑκατομμύρια ἀνθρώπων, ἀλλ’ εὑρίσκομεν καὶ τὸ ἀντίθετον παράδειγμα, ὅτι εὐάριθμος μερὶς ἀνθρώπων, μικρά, μικροτάτη μειονότης ἐκ τοῦ κόλπου μιᾶς κοινωνίας κατέστρεψε τὴν κοινωνίαν· περιττὸν ν’ ἀνακαλέσω εἰς τὴν μνήμην ὑμῶν ἱστορικὰ παραδείγματα, δὲν θέλω νὰ μιμηθῶ τὸ παράδειγμα τοῦ προλαλήσαντος· δὲν θέλω παρεκτραπῇ οὔτε κεραίαν ἀπὸ τοῦ θέματος τῆς συζητήσεως. Ἄλλη ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, καὶ τὴν ὁποίαν ἠπόρησα ἀκούσας ἐκ στόματος βουλευτοῦ, εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἀποφαίνεται περὶ παρελθόντος, ἡ Βουλὴ νομοθετεῖ περὶ τοῦ μέλλοντος. Μὰ τὴν ἀλήθειαν δὲν ἠξεύρω ποίαν ἔκτασιν ἐννοοῦσε νὰ δώσῃ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας εἰς τὴν ἔκφρασιν ταύτην· ἀλλ’ ἐὰν ἐνώπιον ὑμῶν παρίστατο κυβέρνησις, ἔχουσα συμφέρον ν’ ἀποφύγῃ τὸν ἔλεγχον τῶν πράξεών της, ἐκεῖνον τὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον μετὰ πάσης παῤῥησίας ἡμεῖς ἐπικαλούμεθα, ἡ κυβέρνησις ἐκείνη ἤθελε δράξει εὐχαρίστως τὴν ὁμολογίαν τοῦ Κ. Ἰακωβάτου, καὶ ἤθελεν εἰπῆ, ἂς ῥίψωμεν λοιπὸν τὸν πέπλον τῆς λήθης ἐπὶ τοῦ παρελθόντος, ἂς καλύψωμεν τὰς οἱασδήποτε πράξεις τῆς κυβερνήσεως, ἂς ἐνασχοληθῶμεν μόνον καὶ μόνον περὶ τοῦ μέλλοντος. Ἀπατᾶται ἀπάτην μεγάλην ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας· εἶναι περιττὸν, Κύριοι, νὰ ἐνθυμίσω εἰς ὑμᾶς, ὅτι οὐ μόνον τὸ δικαίωμα τοῦ νομοθετεῖν περὶ τοῦ μέλλοντος ἔχετε, ἀλλὰ καὶ τὸ σπουδαιότερον δικαίωμα τοῦ ἐξελέγχειν τὰς παρελθούσας καὶ τετελεσμένας πράξεις τῆς ὑπουργικῆς κυβερνήσεως. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, Κύριοι, οἵτινες ἀναγνωρίζουσι τὸ ἀπεριόριστον τῆς βουλευτικῆς ἐνεργείας, ἀναγνωρίζω, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ βουλευτικὰ δικαιώματα, ἔστω καὶ τὰ ἱερώτερα καὶ τὰ ὑψηλότερα, περιορίζονται ἐξ ἀνάγκης ἐντός τινων ὁρίων, οὔτε ὑμεῖς δύνασθε, οὔτε ἡμεῖς δυνάμεθα τὰ πάντα, οὔτε οὐδεὶς δύναται τὰ πάντα· ἀλλὰ θέλετε ὑμεῖς, ἡ μειονότης, ὑμεῖς τὸ στοιχεῖον τῆς προόδου, ὑμεῖς, οἵτινες κάλλιον ἡμῶν ἀντιπροσωπεύετε τὸ ἔθνος, ὡς λέγετε, θέλετε νὰ περιορίσητε τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς, καὶ διότι ἡ κυβέρνησις ἔρχεται ἐνώπιον ὑμῶν καὶ ἐπικαλεῖται τὴν κρίσιν ὑμῶν περὶ τῶν παρελθουσῶν αὐτῆς πράξεων, ἐγείρεσθε καὶ μᾶς λέγετε— ἡ Βουλὴ νομοθετεῖ περὶ τοῦ μέλλοντος, δὲν δικάζει περὶ τοῦ παρελθόντος;—πρὸς τί ἡ μακρὰ ἀνάπτυξις τῶν κυβερνητικῶν ἢ διοικητικῶν πράξεων; πρὸς τί ἡ πρότασις τοῦ παραγράφου; πρὸς τί ἡ σημερινὴ συνεδρίασις; Ἂς περιορίσωμεν, Κύριοι, τὰ ζητήματα ἐντὸς τῶν νομίμων, ἐντὸς τῶν φυσικῶν αὐτῶν ὁρίων, καὶ τότε οὐ μόνον θέλετε ἰδῆ αὐτὰ ἀκριβέστερον, ἀλλὰ καὶ νὰ βαδίσωμεν θέλομεν δυνηθῆ συμφωνότερον πρὸς τὸ Σύνταγμα, πρὸς τοὺς νόμους καὶ πρὸς τὸν ὀρθὸν λόγον ἐκεῖνον, ἐξ οὗ καὶ Σύνταγμα καὶ νόμοι ἀποῤῥέουσιν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις δύναται ἐκτάκτως νὰ κυβερνήσῃ, ποῦ τότε, λέγει, ὁ Κ. Ἰακωβάτος ἡ χρῆσις καὶ ἡ ἐφαρμογὴ ὅλων ἐκείνων τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, τὰ ὁποῖα ἀνέλυσε; ποῦ τότε ἡ ἐνέργεια τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας;—καὶ ὡς σύμβουλος τῆς Ἐπικρατείας, ἐγὼ ὁ ἐλάχιστος πάντων, τὸν εὐχαριστῶ διὰ τὰ τρυφερὰ ταῦτα αἰσθήματά του πρὸς τὸν θεσμὸν τοῦτον·—ποῦ ἡ ἐνέργεια τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον δικαιοῦται νὰ δώσῃ γνώμην ἐπὶ τῶν πράξεων εἴτε τῆς κυβερνήσεως, εἴτε τῆς Βουλῆς; ποῦ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἄρθρου 59, τοῦ ἄρθρου 57, τοῦ ἄρθρου 51, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουσι ῥητοὺς τύπους, ὅρους ἀπαρεγκλίτους εἰς τὴν βουλευτικὴν ἐνέργειαν; τίνι τρόπῳ δύνασθε νὰ δικάσητε περὶ πράξεων, αἵτινες ἀδύνατον ν’ ἀναχθῶσιν εἰς αὐτοὺς ἐκείνους τοὺς τύπους, τοὺς ὁποίους καθιέρωσαν τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος; Ἀλλά, πρὸς Θεοῦ, ἂς γείνῃ μία διάκρισις μεταξὺ τῶν πράξεων τακτικῆς συνταγματικῆς κυβερνήσεως, ἥτις ἔχει ἢ δύναται νὰ ἔχῃ πάντοτε ἐνώπιον αὐτῆς Βουλὴν ἐργαζομένην καὶ ἀποφασίζουσαν, καὶ τῶν πράξεων ἐκείνης τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἡ φορὰ τῶν πραγμάτων κατέστησε διοικητὴν τοῦ τόπου ἐν μέσῳ ὅλως ἐκτάκτων καὶ ἀνωμάλων περιστάσεων· ἀδύνατον, ἐννοεῖτε, νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰς πράξεις ταύτας ἡ ἐπεξεργασία τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ἡ συνένωσις τῆς ψήφου τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς, ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῶσι διὰ τὸ ἁπλούστατον λόγον, ὅτι πάντα ταῦτα προϋποθέτουσι τὴν ὕπαρξιν ἐν ἐνεργείᾳ οὐ μόνον τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ καὶ τὴν ὕπαρξιν τῆς Βουλῆς, ἐκείνης τῆς Βουλῆς, ἥτις δὲν ὑπῆρχεν ὅτε αἱ πράξεις ἐγένοντο. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν περαιτέρω ἐξήγησιν τῶν στοιχειωδεστάτων τούτων ἰδεῶν, τῶν ἀναντιῤῥήτων τούτων γεγονότων; ἤθελον ἀδικήσει τὴν κρίσιν σας, ἂν καὶ κατὰ τοῦτο ἐμιμούμην τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα. Δὲν θέλω, μολονότι ἠδυνάμην καὶ κατὰ τοῦτο νὰ ἀκολουθήσω παρὰ πόδας τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα, δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς ἐκεῖνο τὸ μέρος τῆς ἀγορεύσεώς του, εἰς τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ἀφορμὴν ἰδιωτικὴ ἐπιστολὴ ὑπὸ σεβασμίου ἀνδρὸς γραφεῖσα, τὴν ὁποίαν ἀπέστειλεν εἰς ἀνεψιόν του, ἵνα ἀναγνώσῃ αὐτὴν εἰς φίλους καὶ συγγενεῖς του, δὲν θέλω νὰ λάβω ἀνὰ χεῖρας τὸ κείμενον ἐκείνης τῆς ἐπιστολῆς καὶ νὰ ἀποδείξω εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν τοῦ προλαλήσαντος, ὅτι αἱ οἱαιδήποτε λέξεις ἢ ἰδέαι τοῦ ἐπιστέλλοντος ἄλλην ἐπιδέχονται σημασίαν παρ’ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐνόμισε ν’ ἀποδώσῃ εἰς αὐτὰς ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Κεφαλληνίας. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἐξηγήσω τί ἐννοεῖ ὁ σεβαστὸς γέρων, ὅταν λέγῃ τὸ νέον κράτος πρέπει νὰ ᾖναι ἑπτανησιακο–ελληνικὸν, ὡσὰν καὶ ἡ Ἑπτάνησος μὴ ἦτο Ἑλλὰς, ὡσὰν μὴ ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἴσα, ἴσα συγχώνευσις καὶ ἕνωσις ἐντελὴς μεταξὺ τῶν δύο τούτων μελῶν τῆς Ἑλληνικῆς οἰκογενείας, ὡσὰν δῆθεν ὁ Κ. Κωζάκης ἠννόει νὰ σύρῃ, κατὰ τὴν μέθοδον τοῦ Κ. Βουλευτοῦ Κεφαλληνίας, τὴν Ἑλλάδα διὰ σχοινίου, καὶ νὰ συνδέσῃ αὐτὴν πρὸς τὴν Ἑπτάνησον, καὶ ἐκ τῆς τερατομόρφου ταύτης συνενώσεως τῶν δύω τούτων στοιχείων τοῦ Ἑλληνισμοῦ νὰ σχηματίσῃ τραγελαφικὸν κρᾶμα, παράδοξόν τινα πολιτείαν, ἡ ὁποία μόνον τὸ ὄνομα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἤθελεν ἔχει, ἀλλὰ πράγματι ἤθελεν εἶσθαι ἴσως ἀγγλικὴ ἀποικία. Δὲν θέλω νὰ ἀκολουθήσω τὸν ἔντιμον Βουλευτὴν Κεφαλληνίας εἰς τὴν ἀνάλυσίν του περὶ τῶν προσώπων, ὅσα ἀνέφερεν ἐν τῇ ἀγορεύσει αὑτοῦ καὶ εἰς τὰς περὶ τούτων διασαφήσεις καὶ ἀναπτύξεις, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ δηλώσω ἐνώπιον ὑμῶν, καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶ περὶ τούτου τὴν εὐσυνείδητον κρίσιν ὑμῶν, ὅτι αὐτὸ τὸ ἰησουϊτικὸν, τὸ καταχθόνιον σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐφαντάσθη, ἐπιτρέψατέ μοι τὴν ἔκφρασιν, καθότι οὐδὲν ἔχει προσβλητικὸν πρὸς ὑμᾶς, τὸ ὁποῖον ἐφαντάσθη ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας, δὲν ὑπάρχει. Ἀλλ’ ὅμως, ἵνα πιθανολογήσῃ ἔτι μᾶλλον τὴν ὕπαρξιν τοῦ καταχθονίου τούτου σχεδίου, ἵνα δώσῃ, οὕτως εἰπεῖν, ζωὴν καὶ σάρκα εἰς αὐτὸ τὸ γέννημα τῆς φαντασίας του, ἠθέλησε νὰ ὑποδείξῃ εἰς ὑμᾶς καὶ τὴν γέννησίν του, ἠθέλησε νὰ ὑποδείξῃ εἰς ὑμᾶς τὴν ἀρχὴν, ἐξ ἧς προῆλθε, πόθεν ἡμεῖς οἱ ὑπουργοί, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι δύω ἑπτανήσιοι, συνελάβομεν τὴν ἰδέαν καὶ τὴν λέξιν τῶν κυβερνητικῶν πράξεων. Ἠξεύρετε τί εἶναι αἱ κυβερνητικαὶ πράξεις, σᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας, εἶναι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἐξέδιδεν ἡ Ἰόνιος Γερουσία ὅταν ἐσχόλαζεν ἡ Βουλὴ, ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἐπενόησε καὶ ἐπέβαλεν εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὁ Μαΐτλανδ καὶ ὁ Οὐάρδος, τῶν ὁποίων τὰ ὀστᾶ ἐσκίρτησαν, ὅταν εἶδον τὴν ἐπινόησίν των ταύτην εἰσαγομένην εἰς τὸν λόγον τοῦ Βασιλέως τῆς Ἑλλάδος. Ὑπάρχει, Κύριοι, γλῶσσα πολιτικὴ εἰς τὸν κόσμον; ἆρα κατὰ πρώτην φορὰν ἠκούσατε τὴν λέξιν ταύτην; ἆρα δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία περὶ τῆς ἐννοίας, περὶ τῆς σημασίας τῆς λέξεως ταύτης; τί παράδοξον ἔχει τὸ νὰ πράττῃ ἡ κυβέρνησις, καὶ νὰ ὀνομάζῃ τὰς πράξεις πράξεις; μήπως ὁ ὅρος οὗτος δὲν εἶναι καθιερωμένος; μήπως εἶναι σκοτεινὸς καὶ δεῖται Κάλχαντος πρὸς ἐξήγησιν αὐτοῦ; δεῖται τοῦ Κ. Ἰακωβάτου, ἵνα ἔλθῃ ἐνώπιον ὑμῶν νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ λέξις, τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθη ὁ συντάξας τὸν Βασιλικὸν λόγον εἶναι καταχθόνιος, καὶ αὐτὴ ἡ λέξις τῶν κυβερνητικῶν πράξεων εἶναι ἐπινόησις τῶν ὑπουργῶν, οἵτινες διὰ τοῦ τρόπου τούτου θέλουσι νὰ ὑφαρπάσωσι τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς καὶ τολμῶσι νὰ θέτωσιν εἰς τὸ στόμα τοῦ Ἄνακτος λέξεις αἵτινες ἐνθυμίζουσιν ἀπευκταίαν ἐποχὴν διὰ τὴν Ἑπτάνησον, καὶ τοῦτο δύναμαι μετὰ θάῤῥους νὰ εἴπω, διότι καὶ ἐγὼ μετ’ ἄλλων πολλῶν ἐπολέμησα ἐκεῖνο τὸ Σύνταγμα καὶ ἐν μέρει τὸ κατέστρεψα; δὲν σχολιάζω τὸ κείμενον τοῦ Σουετωνίου, τὸ ὁποῖον ἕπεται εἰς τὰς πράξεις τοῦ Μαϊτλάνδου· οὐδὲ θέλω, Κύριοι, νὰ σᾶς ἐξηγήσω διὰ πολλῶν, ὡς ἠδυνάμην, τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ λέξις αὕτη ἐν τῷ Ἰονίῳ Συντάγματι. Ἀλλὰ εἶναι προφανὲς, εἶναι ἀναντίῤῥητον ὅτι κυβερνητικαὶ πράξεις, πράξεις τῆς Κυβερνήσεως οὐδὲν ἕτερον σημαίνουσιν, εἰμὴ διατάγματα· ὡσαύτως εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι τὰ διατάγματα ταῦτα εἶναι δύω εἰδῶν, τὰ μὲν συνήθη καὶ τακτικὰ, διὰ τῶν ὁποίων ἐκτελοῦνται νόμοι ὑπάρχοντες, τὰ δὲ ἔκτακτα, τὰ ὁποῖα εἶναι νομοθετικῆς φύσεως, καὶ ἂς μὴ σκώπτῃ τὴν λέξιν ταύτην ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας ὡς ἔκαμε, διότι αὐτὴ ἡ λέξις, πρᾶξις νομοθετικῆς φύσεως, ἀποδεικνύει τὴν εἰλικρινῆ πρόθεσιν τοῦ Βασιλικοῦ λόγου. Ἀλλὰ περὶ αὐτῶν τούτων τῶν πράξεων ἐπικαλούμεθα τὴν ἀπόφασίν σας, διότι ἡμεῖς πρόκειται ν’ ἀποφασίσητε, ἐὰν ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκδώσῃ πράξεις νομοθετικῆς φύσεως. Περιττὸν, κύριοι, νὰ ἐπιμένω εἰς τὸ γενικὸν τοῦτο μέρος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ Κηφαλληνίας, περιττὸν νὰ ἀνασκευάσω ὅσα εἶπε περὶ τῆς κακῆς πίστεως, μετὰ τῆς ὁποίας ἐνεργοῦμεν ἐνώπιόν σας, περὶ τῶν κινδύνων, οἵτινες ἐπαπειλοῦσι τὸ μέλλον· περιττὸν νὰ εἴπωμεν τί θέλει πράξει ἄλλη κυβέρνησις εὑρεθησομένη ἐν τῇ αὐτῇ ἐκείνῃ καταστάσει, ἐν ᾗ εὑρέθη ἡ παροῦσα. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Κεφαλληνίας ἠθέλησεν οὐ μόνον κατὰ τὴν γενικότητα αὐτοῦ νὰ πραγματευθῇ τὸ προκείμενον ζήτημα, ἀλλὰ καὶ εἴς τινας τῶν λεπτομερειῶν τοῦ ζητήματος τούτου νὰ εἰσέλθῃ, καὶ δὲν περιωρίσθη νὰ καταπέσῃ λάβρος ἐν γένει κατὰ τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, τὰς ὁποίας θέλετε ἐξετάσει, ἀλλὰ καί τινας ἐξ αὐτῶν ἠθέλησε νὰ ἀναλύσῃ, καὶ ἐπειδὴ πρὸ πάντων μιᾶς τῶν πράξεων τούτων... (ὑπάρχει μία, τὴν ὁποίαν ἐγὼ μετὰ τοῦ συμπολίτου μου καὶ ἐντίμου Βουλευτοῦ Κερκύρας προεκαλέσαμεν, καὶ περὶ τούτου οὐδένα λόγον ἐποίησεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Κεφαλληνίας, καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ τὸν εὐχαριστῶ), ἐπειδὴ μιᾶς τῶν πράξεων τούτων ἐπελήφθη, ὀφείλω νὰ ἀκολουθήσω τὸν ἔντιμον Βουλευτὴν Κεφαλληνίας εἰς τὸ μέρος τοῦτο τῆς ἀγορεύσεώς του. Ἡ ἀνάγκη, εἶπεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Κεφαλληνίας, ὑπάρχει εἰς τὰ πράγματα· καὶ πιστεύω ὅτι ἐπαναλαμβάνω πιστῶς καὶ αὐτολεξεὶ τὰς ῥήσεις του «ἡ ἀνάγκη ὑπάρχει εἰς τὰ πράγματα, δὲν ὑπάρχει εἰς τοὺς νόμους», καὶ ἐλησμόνησεν, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ ὁρισμὸς τοῦ νόμου οὐδὲν ἕτερον εἶναι εἰμὴ κατὰ φύσιν ἀνάγκη, καὶ ἐλησμόνησεν, ὅτι πολλῶν εἰδῶν ἀνάγκαι ὑπάρχουσιν, ἀνάγκη ὑλικὴ, ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει ὁ ξένος στρατὸς διερχόμενος τὴν ἡμετέραν ἐπικράτειαν, ἀνάγκη ἠθικὴ, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλουσιν ἠθικὰ τῆς καρδίας αἰσθήματα, ἀλλὰ καὶ ἀνάγκη κοινωνικὴ, καὶ ἀνάγκη πολιτικὴ, καὶ ὅτι ἡ διαφορὰ αὕτη τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων, καὶ τῆς ἀνάγκης τῶν νόμων οὐδεμίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἐφαρμογὴν, ἢ, ἐὰν μίαν ἐφαρμογὴν ἔχῃ, ἡ ἐφαρμογὴ αὕτη φέρει αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ φέρῃ καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος. Ἐξηγοῦμαι· ὑπάρχει ἀνάγκη κοινωνικὴ καὶ πολιτικὴ τῆς ἐνεργείας τῶν δημοσίων ἀρχῶν· δὲν δύναται ἄνευ κινδύνου νὰ γείνῃ διακοπὴ, νὰ γίνῃ ἔκλειψις τῶν κυβερνητικῶν ἐνεργειῶν, δὲν δύναται νὰ διακοπῇ ὁ πολιτικὸς βίος τῶν ἐθνῶν, δὲν δύναται νὰ παύσῃ ἡ ἰσχὺς τῶν νόμων, δὲν δύναται νὰ παύσῃ ἡ ἐπαγρύπνησις τῆς κυβερνήσεως, δὲν δύναται νὰ παύσῃ ἡ ἐνέργεια τῶν νόμων διὰ τῆς ὑλικῆς βίας, καὶ ἡ ἀνάγκη αὕτη εἶναι τοσοῦτον μεγάλη κατὰ τὰς κρισίμους καὶ ἐκτάκτους περιστάσεις, τὰς ὁποίας διήλθομεν, καὶ τὰς ὁποίας καὶ ἕτερα ἔθνη διῆλθον, ἡ ἀνάγκη αὕτη εἶναι κατὰ τὰς ἐκτάκτους ταύτας περιστάσεις τοσοῦτον μεγάλη, ὥστε ἐξ ἀνάγκης ἐπιβάλλεται ἀνάγκη, — συγχωρήσατέ μοι, Κύριοι, τὴν ταὐτολογίαν, ἀλλὰ αὐτὴ ἡ σειρὰ τοῦ λόγου τὴν ἐπιβάλλει, αὐτὸς ὁ τρόπος, καθ’ ὃν συλλογίζεται ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Κεφαλληνίας, τὴν προκαλεῖ,— ὑπάρχουσι κοινωνικαὶ καὶ πολιτικαὶ ἀνάγκαι, αἵτινες ἐξ ἀνάγκης ἀπαιτοῦσιν ἀναγκαῖα μέτρα, καὶ ἐκείνη ἡ Κυβέρνησις, ἥτις παραμελεῖ τὸ ἱερὸν τοῦτο καθῆκον, ἐκείνη ἡ Κυβέρνησις, ἥτις σταυρόνει τὰς χεῖρας καὶ ἀφίνει τὴν κοινωνίαν νὰ διατρέχῃ τὴν τροχιὰν τῶν ἐπαναστάσεων, ἥτις φέρει εἰς τὴν ἄβυσσον, ἐκείνη ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀξία τῆς αὐστηροτέρας τιμωρίας, οὐ μόνον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς ἱστορίας τοῦ ἔθνους. Ζήτημα λοιπὸν φυσικώτατον ἐγείρεται ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης· ὑπάρχει περὶ τῶν πράξεων τούτων ἀνάγκη; Καλῶς ἢ κακῶς ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις πράττουσα ὅσα ἔπραξεν; ἐπικαλεῖται περὶ αὐτῶν τὴν ψῆφόν σας. Ἐννοεῖται, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο φυσικῶς διαιρεῖται εἰς δύω ἰδιαίτερα καὶ διακεκριμένα μέρη· τὸ πρῶτον μέρος εἶναι ἐξέτασις γενικὴ, ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκδώσῃ διατάγματα νομοθετικῆς φύσεως; εἰδικὸν μέρος τοῦ ζητήματος εἶναι τὰ διατάγματα ταῦτα κατὰ τὰς ἰδιαιτέρας αὐτῶν διατάξεις εἶναι ἆρά γε πάντα ἄξια τῆς ἐπιδοκιμασίας, τῆς ἐγκρίσεως, τῆς ἐπικυρώσεως τῆς Βουλῆς; ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἁπλῶς ἐνέργειαν, ἔστω καὶ ἂν κατεστρέφετο ἡ κοινωνία, ἔστω καὶ ἂν στάσις ἐπήρχετο, ἔστω καὶ ἂν ἀδύνατος καθίστατο ἡ ἐκλογὴ ὑμῶν, κύριοι, ὑπὸ τῶν συμπολιτῶν σας; καὶ δὲν ἐννοεῖτε ὅτι ἡ πολιτικὴ πρᾶξις, τὴν ὁποίαν ὀνομάζομεν ἐκλογὴν, ἔπρεπε νὰ γείνῃ ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς Κυβερνήσεως; καὶ δὲν ἐννοεῖτε, ὅτι ἡ κρίσιμος ἐκείνη στιγμὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν μία κοινωνία ὀργᾷ πρὸς ἐξάσκησιν τοῦ πολυτίμου τούτου δικαιώματός της εἶναι μία ἐξ ἐκείνων τῶν στιγμῶν καὶ μάλιστα, ὅταν ἕπεται εἰς φάσιν ἐπαναστατικὴν, καθ’ ἃς ὑπέρ ποτε ἀπαιτεῖται ἔντονος ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως; δὲν ἔπρεπε, λέγει, ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας, νὰ εἰσπράξητε φόρους, ἔπρεπε νὰ ἀναγκάσητε τοὺς χρεώστας τῆς Κυβερνήσεως νὰ πληρώσωσι τὰ καθυστεροῦντα· ἀλλὰ ἠξεύρετε, κύριε, τι εἴπατε διὰ τῶν λέξεων τούτων; ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ διατάξῃ τοὺς ἁπανταχοῦ εἰσπράκτοράς της, ἔπρεπε νὰ ἐκδώσῃ πανταχοῦ ἐντάλματα, ἔπρεπε νὰ καταναγκάσῃ τὸν πολίτην, ὅστις ἐξέρχεται ἐκ μιᾶς κοινωνικῆς κρίσεως, νὰ πληρώσῃ μέχρι τελευταίου ὀβολοῦ τὰ καθυστεροῦντα· καὶ κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο πολὺ περισσότερα ἤθελεν εἰσπράξει ἡ κυβέρνησις, ὑποθέτει ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας, ἀπὸ ὅσα εἰσέπραξε διὰ τῆς φορολογίας· ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι βουλευταὶ, καὶ ἀποτείνομαι εἰς τὰς ἀναμνήσεις σας, εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν σας, ἐὰν τοιαῦτα μέτρα ἤθελε παραδεχθῆ ἡ κυβέρνησις, τί ἤθελεν εἰπῆ ἐκείνη ἡ μειονότης, ἥτις κατὰ τὸ λέγειν τοῦ Κ. Ἰακωβάτου, ἀντιπροσωπεύει τὸ ἔθνος πλειότερον παρ’ ὅσον ἡμεῖς; Τί ἤθελεν εἰπῆ ἡ μερὶς ἐκείνη, ἥτις ἐν οἱᾳδήποτε πράξει τῆς κυβερνήσεως εἶναι πάντοτε διατεθειμένη νὰ βλέπῃ δολίους καὶ ὑποκεκρυμμένους σκοποὺς, ἥτις καὶ εἰς αὐτὸν τὸν ἀθωότατον, τὸν εὐγενέστατον, τὸν συνταγματικώτατον καὶ ἐθνικώτατον παράγραφον τοῦ βασιλικοῦ λόγου οὐδὲν ἕτερον βλέπει, εἰμὴ τὴν ἀρχὴν ἑνὸς καταχθονίου σχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀπό τινος καιροῦ τεκταίνεται ἐν παραβύστῳ, τὸ ὁποῖον ἀποκαλύπτει ἡ ἐπιστολὴ τοῦ Κ. Κωζάκη, καὶ τὸ ὁποῖον ἐπικυρόνει ἓν κείμενον τοῦ Σουετωνίου; Τί ἤθελεν εἰπῆ ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία, ἂν κατὰ τὴν στιγμὴν τῶν ἐκλογῶν ἤθελε θέσει ἡ κυβέρνησις εἰς κίνησιν πάντα τὰ ὄργανά της, ὅπως ἀναγκάσῃ τοὺς χρεώστας της; καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ εἴπητε τίς δὲν εἶναι χρεώστης; ὅπως ἀναγκάσῃ, λέγω, πάντας τοὺς χρεώστας της νὰ πληρώσωσι μέχρις ὀβολοῦ τὰ παρ’ αὐτῶν ὀφειλόμενα; τί ἤθελεν εἰπῆ ἡ σφόδρα φιλελευθέρα καὶ ἐθνικὴ ἐκείνη μερίς; Ἤθελεν εἰπῆ, ἐκλογικὴ ῥᾳδιουργία, ἤθελεν εἰπῆ, ἡ Κυβέρνησις κατεπίεσε τοὺς ἐκλογεῖς διὰ τῶν εἰσπράξεων· καὶ πῶς; ἄλλην στιγμὴν δὲν εὗρε νὰ εἰσπράξῃ τὰ καθυστεροῦντα, εἰμὴ ἐκείνην, καθ’ ἣν ἑτοιμάζεται τὸ ἔθνος νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἀντιπροσώπους του καὶ καθ’ ἣν ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ πρέπει νὰ ᾖναι πάντῃ ἐλευθέρα καὶ ἀνεπηρέαστος! Ἀλλὰ πρὸς τούτοις γνωρίζετε, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι, ἂν ἡ κυβέρνησις παρεδέχετο τὸ μέτρον τοῦτο, δὲν ἐδύνατο νὰ ἐγγυηθῇ περὶ τῆς νομιμότητος κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν· ἢ νομίζετε, ὅτι μία κυβέρνησις δύναται νὰ ἐξαλείψῃ τὰ πάντα, ὅλον τὸ παρελθὸν, νὰ διατυπώσῃ ἄλλως πως τοὺς νόας καὶ τὰς καρδίας τῶν ἀνθρώπων, νὰ ἀλλοιώσῃ τὰς μερικὰς, τὰς κοινωνικὰς σχέσεις τῶν πολιτῶν, καὶ νὰ ἐκτελέσῃ τὰς διαταγάς της μὲ μαθηματικὴν αὐστηρότητα καὶ ἀκρίβειαν; καὶ βλέπετε ποῖα ἤθελον εἶσθαι τὰ ἑπόμενα τῆς διαταγῆς ταύτης τῆς κυβερνήσεως, διὰ τῆς ὁποίας ἤθελε διὰ μιᾶς στενοχωρήσει κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον τὴν κοινωνίαν, καὶ μάλιστα τὴν ἐνδεεστέραν τῶν πολιτῶν τάξιν. Ἀνέλυσε τελευταῖον ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας (καὶ ζητῶ ἐκ νέου παρ’ ὑμῶν συγγνώμην, ἂν ἐπὶ πολὺ σᾶς ἀπασχολῶ) ἀνέλυσεν ἄλλην κυβερνητικὴν πρᾶξιν, δι’ ἧς ἀποσπῶνται αἱ νῆσοι τῶν φυσικῶν αὐτῶν σχέσεων. Ἡ κυβέρνησις, εἶπε, μιμεῖται τοὺς Γάλλους, διότι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας θέλει πανταχοῦ καὶ πάντοτε νὰ ἀνεύρῃ τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν καταγωγὴν τῶν πραγμάτων, καὶ κατὰ τοῦτο εἶναι ἀξιέπαινος καὶ ἀξιομίμητος· θέλει ἡ κυβέρνησις νὰ μιμηθῇ τὸ παράδειγμα τῶν Γάλλων, οἵτινες ἐγίνωσκον τὸ ὄνομα τῆς Ἰθάκης μᾶλλον ἢ τὸ τῆς Κεφαλληνίας, μολονότι, μὰ τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὰ δύω ταῦτα ὀνόματα ἀπὸ τὸν Ὅμηρον, ὑποθέτω, τὰ ἔμαθαν. Καὶ καθὼς οἱ Γάλλοι, λέγει, ἔκαμαν τὴν Ἰθάκην ἕδραν ἑνὸς διαμερίσματος συγκειμένου ἐξ Ἰθάκης καὶ Κεφαλληνίας, καὶ τὸ ὠνόμασαν διαμέρισμα Ἰθάκης, ἡ ἐνεστῶσα κυβέρνησις ἔχουσα πρὸ ὀφθαλμῶν τὸ παράδειγμα ἐκεῖνο, ἀπέσπασε τὴν Ἰθάκην ἀπὸ τὴν Κεφαλληνίαν, ἥτις εἶναι φυσικὸν ἐξάρτημα τῆς Κεφαλληνίας γεωγραφικῶς, ἱστορικῶς, πολιτικῶς, καὶ κατὰ τοῦτο δικαίως παραπονεῖται ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας, καὶ τὴν συνεκόλλησεν εἰς τὴν Λευκάδα. Ἐδύνατο νὰ παραπονεθῇ καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Παξῶν, καθόσον ἡ νῆσος αὐτοῦ προσηρτήθη εἰς τὴν Κέρκυραν· ἀλλὰ περὶ τῶν Παξῶν ἀδιαφορεῖ ὁ κύριος Ἰακωβάτος· de minimis non curat praetor. Ἀλλὰ, λέγει, ἡ κυβέρνησις ἔκαμε Νομαρχίας, τὰς ὁποίας διῄρεσεν εἰς Ἐπαρχίας, ἰδίως τὴν Κέρκυραν καὶ τὴν Κεφαλληνίαν, καὶ ἀπεφάσισε πάντα ταῦτα ἐπὶ τῇ ἐκθέσει τοῦ ἐντίμου Νομάρχου κυρίου Μαυροκορδάτου, καὶ ἐπὶ τῇ ἀναφορᾷ ἀγραμμάτων, ὡς λέγει, τινῶν Κεφαλλήνων, οἵτινες ἔστειλαν ἐδῶ τὸν κύριον Κατσαΐτην, ὅστις εἶχεν ἀλληλογραφίαν, σημειώσατε τὸ σπουδαιότατον τοῦτο γεγονός, μὲ τὸν κύριον Κωζάκην, τοῦ ὁποίου ἡ ἐπιστολὴ εἶναι δεῖγμα καταχθονίου τεκταινομένου σχεδίου, καὶ οὕτως ἀπεφασίσθη ἡ διαίρεσις εἰς ἐπαρχίας. Δὲν ὑπῆρξαν μόνον ταῦτα, ἔντιμε βουλευτὰ Κεφαλληνίας, τὰ αἴτια τῆς διαιρέσεως, ἥτις ἐγένετο· δὲν ἐπεδίωκε τὴν ὑποστήριξίν του τὸ ὑπουργεῖον διὰ τῆς διαιρέσεως ταύτης, δὲν ἀπέβλεπεν εἰς τὴν πιθανὴν ἐκλογὴν τοῦ δεῖνα ἢ δεῖνα βουλευτοῦ, ὅστις ἤθελεν ἐκλέξει δῆθεν τὴν ὑπουργ. μερίδα· καὶ ἀπόδειξις εἶναι, καὶ ἐνταῦθα ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν ἐντίμων συναδέλφων, ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἀντέταξε κατ’ ἀρχὰς αὐτὰ ἐκεῖνα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐξέθεσεν ὁ Κ. Ἰακωβάτος, ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἐπείσθη εὐθὺς εἰς τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους οἱ δύω ἀπεσταλμένοι Κερκύρας καὶ Κεφαλληνίας ὑπέβαλον εἰς αὐτὸ, ἀλλ’ ἐπροκάλεσεν αὐτὴν ἐκείνην τὴν ἔκθεσιν, ἥτις, κατὰ τὸ λέγειν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Κεφαλληνίας, οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ ἡ καταδίκη αὐτοῦ τοῦ ὑπουργείου. Δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ὑπερασπίσεώς μου ὁ ἔντιμος νομάρχης Κερκύρας, τὸν ὁποῖον πρὸ πολλοῦ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίζω, τὸν ὁποῖον σέβομαι καὶ ἀγαπῶ, τοῦ ὁποίου τὸν διορισμὸν ἐθεώρησα ὡς εὐτύχημα διὰ τὴν πατρίδα μου· καὶ δράττω εὐχαρίστως τὴν περίστασιν ταύτην, ἵνα ἐκφράσω πρὸς αὐτὸν τὴν βαθεῖαν εὐγνωμοσύνην μου διὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν μέχρι τοῦδε διῴκησε τὴν Κέρκυραν, δὲν ἔχει ἀνάγκην ὑπερασπίσεως ὁ ἔντιμος νομάρχης Κερκύρας, ἀλλὰ ποσῶς δὲν παραδέχομαι τὴν ἔκθεσίν του· ἄλλοι λόγοι ὑπηγόρευσαν εἰς τοὺς πολίτας Κερκύρας νὰ ἀναθέσωσιν εἰς δύω ἐξ αὐτῶν τὸ καθῆκον νὰ ἔλθωσιν εἰς Ἀθήνας καὶ νὰ ἐξαιτήσωσι παρὰ τῆς τότε κυβερνήσεως τὴν διαίρεσιν τῆς νήσου εἰς δύω ἢ τρεῖς ἐπαρχίας. Καὶ εἶναι ἀνάγκη τοὺς λόγους τούτους νὰ ὑπενθυμίσω εἰς ὑμᾶς; νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ φύσις τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζεται καὶ σήμερον ἐν Ἑλλάδι, αὐτὴ δηλ. ἡ καθολικότης τῆς ψήφου ἀπαιτεῖ τὴν ὅσον τὸ δυνατὸν διαίρεσιν καὶ ὑποδιαίρεσιν τῶν νομῶν εἰς ἐπαρχίας; εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἐνθυμίσω, ὅτι ἡ διαίρεσις, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐζητήσαμεν, οὐδὲν ἔχει παράδοξον, οὐδὲν παράλογον, οὐδὲν ἐναντίον εἰς τὰ παρὰ τοῦ νόμου ὁριζόμενα; εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην ἐκλογὴν τῶν πληρεξουσίων μονομερῶς ἀντεπροσωπεύετο ἡ Κέρκυρα, ὅτι ἐν Κερκύρᾳ ὑπάρχει ζήτημα ἐκκρεμές, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀντίθετα συμφέροντα ἀντικρούονται, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν, εἰς τὸ ἱερώτερον, εἰς τὸ θεμελιωδέστερον δηλ. τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων; εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐλθόντες εἰς Ἀθήνας ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κερκύρας κ. Μαρκορᾶς καὶ ἐγὼ τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα πρὸς πάντας ἀνεπτύξαμεν, πρὸς πλείστους ἴσως ἐξ ὑμῶν, οἵτινες σήμερον μὲ τιμᾶτε διὰ τῆς εὐμενοῦς ἀκροάσεώς Σας; εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι διὰ τῆς διαιρέσεως ταύτης δὲν χωρίζονται τὰ συμφέροντα τῆς πόλεως καὶ ἐξοχῆς, διότι κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν τὰ συμφέροντα καὶ τῆς πόλεως καὶ τῆς ἐξοχῆς, ὅταν νομίμως κανονισθῶσι, ταυτίζονται, ἀλλ’ ὅτι μόνον καὶ μόνον ἠθέλομεν αὐτὸ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον τοσοῦτον ἐπασχολεῖ τὴν κοινωνίαν μας καὶ τοσοῦτον ἐνδιαφέρει αὐτήν, νὰ συζητηθῇ ἐνώπιόν Σας, καθὼς πρέπει νὰ συζητηθῇ, ὑπ’ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν, ὅπως ἐπέλθῃ οὐχὶ καταπίεσις μιᾶς μερίδος ὑπὸ τῆς ἄλλης, ἀλλ’ ἡ συμφιλίωσις, ἡ εἰρηνικὴ συνδιαλλαγή, ἡ ποθητὴ συμφιλίωσις, ἥτις δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ, εἰμὴ διὰ τῆς εἰλικρινοῦς ἑκατέρωθεν συζητήσεως; οὐδεὶς ὑπουργικὸς σκοπός, οὐδεὶς καταχθόνιος σκοπός, οὐδὲν φάσμα τῆς ἀντενεργείας τοῦ παρελθόντος, οὐδεμία Ἰησουϊτικὴ ἐνέργεια παρεκίνησε τοὺς πολίτας Κερκύρας νὰ ζητήσωσι τὴν διαίρεσιν τῆς Νήσου εἰς ἐπαρχίας, ἀλλ’ αὐτοὶ οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς πρὸ μικροῦ, καὶ ἕτερός τις, τὸν ὁποῖον ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναπτύξω. Ὑποθέσατε, ὅτι ἡ διαίρεσις δὲν ἐγένετο. Ὡς ἐκ τῆς ἀριθμητικῆς ἀναλογίας τῶν ψήφων, ὡς ἐκ τῆς τότε καταστάσεως τῶν πραγμάτων, ἡ ἐκλογὴ τῶν βουλευτῶν ἤθελεν εἶσθαι ἁπλῶς ἐπανάληψις τῆς ἐκλογῆς τῶν πληρεξουσίων· καὶ τότε ἓν ἐκ τῶν δύω, Κύριοι· ἢ ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχετο τὰς αἰτήσεις τῶν χωρικῶν, ἢ τὰς ἀπέῤῥιπτε· κατὰ τὴν μίαν καὶ κατὰ τὴν ἄλλην περίπτωσιν ἤθελε τότε ἐπέλθει ἐκείνη ἡ καταστροφὴ, τὴν ὁποίαν ἠθέλαμεν ν’ ἀποφύγωμεν, ἤθελεν ἐπέλθει ἐκεῖνος ὁ αἰώνιος χωρισμὸς μεταξὺ τῶν δύω ἐκείνων μελῶν μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς κοινωνίας, οὐχὶ ἀδικούντων καὶ ἀδικουμένων, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος νομάρχης Κερκύρας, καὶ κατὰ τοῦτο δὲν συμμερίζομαι τὴν γνώμην του, ἀλλ’ ἀνώμαλος κατάστασις, ἥτις ἔχει τὰς ρίζας αὐτῆς ἐν τῷ παρελθόντι, ἥτις περιεπλέχθη διὰ παντοίων κοινωνικῶν, ἀστικῶν καὶ πολιτικῶν σχέσεων, ἥτις παραλύει τὴν ἠθικὴν πρόοδον τῆς κοινωνίας, ἥτις δυσχεραίνει τὰ πνεύματα, ἥτις ἐνίοτε ἐρεθίζει κατ’ ἀλλήλων τὰ τέκνα μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς γῆς. Ταῦτα, ἔντιμοι Κύριοι, ἦσαν τὰ αἴτια διὰ τὰ ὁποῖα ἀπεφάσισαν οἱ πολῖται Κερκύρας νὰ ζητήσωσι τὴν διαίρεσιν τῆς νήσου, καὶ ἐννοεῖτε, ὅτι ἐὰν μονομερὴς ἤθελε γείνει καὶ ἡ ἐκλογὴ τῶν βουλευτῶν, ἐπαναλαμβάνω, ἢ αἱ προτάσεις τῶν πρώην πληρεξουσίων ἐγένοντο δεκταὶ, καὶ κατεστρέφετο ἡ κοινωνία μας, καὶ τοὐλάχιστον ἤθελε καταντήσει πολὺ δυσχερὴς καὶ σχεδὸν ἀδύνατος εἰς τὸ μέλλον ἡ συμφιλίωσις, ἢ ἀπεῤῥίπτοντο, καὶ τότε ὁ ἐρεθισμός, ἡ ἀγανάκτησις, δὲν ἠξεύρω μέχρι τίνος, ἠδύναντο νὰ φέρωσι τοὺς ματαίως ἐπικαλεσθέντας τὴν ψῆφόν σας. Δὲν δύναμαι ν’ ἀκολουθήσω τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Κεφαλληνίας εἰς τὴν ἀγόρευσίν του περὶ τοῦ ζητήματος τῆς διαιρέσεως τῆς νήσου ἐκείνης, ἀλλὰ τοῦτο δύναμαι καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω πρὸς ὑποστήριξιν καὶ δικαιολόγησιν ἀμφοτέρων τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος κυβερνητικῶν πράξεων, ὅτι ἀνάγκη κατεπείγουσα, ἀνάγκη ἀκαταμάχητος, ἐπέβαλεν εἰς τὴν κυβέρνησιν τὸ καθῆκον νὰ φροντίσῃ καὶ περὶ τούτου, ἐπέβαλεν εἰς τὴν κυβέρνησιν τὸ καθῆκον νὰ προετοιμάσῃ τὴν ἐκλογὴν εἰς τρόπον, ὥστε οὐχὶ νὰ ἔλθωσι βουλευταὶ τοῦ ὑπουργείου, ἀλλὰ πάντων τῶν στοιχείων τῆς κοινωνίας, νὰ ἔλθωσι βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύοντες πάσας τὰς κοινωνικὰς τάξεις, πάντα τὰ κοινωνικὰ συμφέροντα, πάσας τὰς κοινωνικὰς ἀρχὰς, διότι τότε οἱ ἀντιπρόσωποι εἶναι τὸ γνήσιον ἀπαύγασμα τῆς κοινωνίας, καὶ εἶναι ἄξιοι τοῦ ὀνόματος τούτου, ὅτε οὐχὶ τὸ ἓν ἢ τὸ ἕτερον στοιχεῖον ἀντιπροσωπεύουσιν, ἀλλὰ πάντα συναρμολογοῦσιν ἐν τῇ κοινῇ ἀντιπροσωπείᾳ. Δὲν εἶναι ἐπὶ τέλους ἀνάγκη νὰ ἐνδιατρίψω εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν ἄλλων κυβερνητικῶν πράξεων, ἢ τῶν ἄλλων ὑπουργικῶν διαταγμάτων, διότι οὐδόλως περὶ τούτου ἠσχολήθη ὁ ἔντιμος προλαλήσας. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη ἐπὶ τέλους νὰ ἐνθυμίσω εἰς ὑμᾶς, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον πρόκειται ν’ ἀποφασίσητε διὰ τῆς ψήφου ὑμῶν, διὰ τῆς πρὸς τὸν λόγον τοῦ Βασιλέως ἀπαντήσεως, εἶναι ὑπέρ ποτε σπουδαῖον. Δὲν ζητοῦμεν, Κύριοι, παρ’ ὑμῶν ἄφεσιν ἀδικαιολόγητον, δὲν θέλομεν, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς ὑμᾶς τὴν ἄνευ βασάνου καὶ ἐξετάσεως ἐπικύρωσιν τῶν Κυβερνητικῶν πράξεων, ἀλλ’ ἐκεῖνο, ὅπερ δικαιούμεθα ν’ ἀπαιτήσωμεν, εἶναι μία ψῆφος εἰλικρινὴς καὶ ἀνεξάρτητος· προσδοκῶμεν παρ’ ὑμῶν ἀπόφασιν εὐσυνείδητον, στηριζομένην οὐχὶ ἐπὶ κομματικῶν συμφερόντων, ἐπὶ ὑπουργικῶν σχεδίων, ἐπὶ ἀτομικῶν σκοπῶν, ἀλλὰ στηριζομένην ἐπὶ ἀναντιῤῥήτων γεγονότων, ἐπὶ τῆς ἀνωμάλου καταστάσεως, ἐν ᾗ εὑρέθη πρὸ μικροῦ ἡ πατρὶς ἡμῶν, ἐπὶ τῆς ἀπαραιτήτου ἀνάγκης τῆς Κυβερνήσεως, καὶ Κυβερνήσεως δραστηρίας, ἰσχυρᾶς, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐπρόκειτο νὰ γείνωσιν αἱ βουλευτικαὶ ἐκλογαί· ἐξαιτούμεθα παρ’ ὑμῶν ἀπόφασιν οὐχὶ περὶ μιᾶς ἑκάστης τῶν διατάξεων τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἐν γένει τίτλου, διὰ τοῦ ὁποίου δικαιολογοῦνται, ἀπόφασιν, στηριζομένην οὐχὶ ἐπ’ ἐκείνων τῶν ἄρθρων τοῦ συντάγματος, τὰ ὁποῖα οὔτε ἠδύναντο, οὔτε δυνατὸν ἐπὶ τῆς περιπτώσεως ταύτης νὰ ἐφαρμοσθῶσιν, ἀλλὰ στηριζομένην ἐπ’ ἐκείνου τοῦ εὐγενοῦς αἰσθήματος, τὸ ὁποῖον διήγειρεν εἰς τὴν ψυχὴν ἡμῶν αὐτὴ ἡ ἀνώμαλος κατάστασις, ἥτις πρὸ μικροῦ ἔπαυσεν, ἀλλὰ μετ’ οὐ πολὺ ἠδύνατο νὰ ἐπαναληφθῇ, ἂν Κυβέρνησις ἰσχυρὰ δὲν ὑπῆρχε· καὶ ὅταν λέγω Κυβέρνησιν ἰσχυρὰν, δὲν ἐννοῶ τὴν στηριζομένην ἐπὶ τῆς λόγχης, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ἐλευθέρας συναινέσεως τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, κυβέρνησιν ἰσχυρὰν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐπαναστατικῆς φάσεως, τὴν ὁποίαν διήλθομεν, καὶ ἥτις πρέπει νὰ λείψῃ, εἰ δυνατὸν, διὰ παντὸς, κυβέρνησιν ἔχουσαν τὴν ἰσχὺν, τὴν ὁποίαν ἀντλεῖ ἐκ τῆς ψήφου σας, καὶ ἐκ τῆς συναισθήσεως τοῦ ἰδιαιτέρου αὐτῆς καθήκοντος, διότι μὴ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι μόνον οἱ βουλευταὶ εἶναι εὐσυνείδητοι καὶ πάντες οἱ ὑπουργοὶ εἶναι ἀσυνείδητοι. Μὴ νομίσητε, Κύριοι, ὅτι αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ αἴσθημα τοῦ ἐθνισμοῦ, τῆς συνταγματικῆς ἀξιοπρεπείας, τὸ ὁποῖον κινεῖ τὴν γλῶσσαν καὶ τὸν κάλαμον τῶν ἀντιπολιτευομένων, δὲν ἐμφωλεύει καὶ εἰς τὰς καρδίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν τιμὴν νὰ παρασταθῶσιν ἐνώπιόν σας ὡς ὑπουργοὶ τοῦ σεβαστοῦ ἡμῶν Βασιλέως.

§43Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι, παρεβιάσθη, ὡς εἴδετε, ἡ τάξις τῆς συζητήσεως, διότι, ἐνῷ, προσκαλέσαντος τοῦ Κ. Προέδρου τοὺς ΚΚ. βουλευτὰς νὰ συζητήσωσι κατὰ παράγραφον τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, οὐδεὶς παρουσιάσθη νὰ ζητήσῃ γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως, καὶ ἐνῷ τρεῖς συνάδελφοι ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ πρώτου παραγράφου, εἷς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων λαβὼν τότε τὸν λόγον ἐπεχείρησε γενικὴν ἐξέτασιν τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ἡ ἀπάντησις διαλαμβάνει· ἀλλὰ παρετήρησα, ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος αὐτὸς συνάδελφος ἔφερεν ἀντὶ γενικῆς συζητήσεως προώρως σήμερον τὸ ζήτημα περὶ τῶν Βασιλικῶν διαταγμάτων, τὸ ὁποῖον ζήτημα εἶναι ἀντικείμενον τοῦ τετάρτου παραγράφου τοῦ Βασιλικοῦ λόγου, καὶ ἑπομένως τοῦ τετάρτου παραγράφου τῆς ἀπαντήσεως. Πιστεύω, ὅτι θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ἀρχικὴν τάξιν, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔλθωμεν εἰς ἀποτέλεσμα, συζητοῦντες τὸν τέταρτον παράγραφον πρὶν ψηφίσωμεν τοὺς τρεῖς πρώτους. Διὰ τοῦτο ἤθελον ἀκολουθήσει εὐθὺς ἀμέσως τὴν τάξιν τῶν παραγράφων, ἐὰν ἄλλος τις δὲν ἤθελε γενικὰς παρατηρήσεις νὰ φέρῃ, ἂν δὲν ἐνόμιζον καθῆκόν μου νὰ μὴν ἀφήσω νὰ παρέλθωσιν ἀνεξέταστοι αἱ θεωρίαι τοῦ σχολάρχου τῆς νέας σχολῆς, τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος. Δὲν θέλω ὁμιλήσει περὶ τοῦ ζητήματος τῶν Βασιλικῶν Διαταγμάτων, διότι ἡ συζήτησις περὶ τοῦ ζητήματος τούτου πρέπει νὰ ἦναι πλήρης καὶ πρέπει νὰ γείνῃ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀπαντήσεως, ἀπὸ τῆς ὁποίας πρέπει ἐξάπαντος νὰ χωρισθῇ. Θέλω περιορισθῆ αὐστηρῶς, ἀκολουθῶν τὴν σειρὰν τῆς ὁμιλίας τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος, εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας μᾶς ἀνεκοίνωσεν. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, ἀρχόμενος τοῦ λόγου του, μᾶς εἰδοποίησεν, ὅτι παρουσιάζεται ὡς ὑπουργὸς τοῦ Στέμματος, καὶ ὅτι ἐνόμισε καθῆκον αὑτοῦ νὰ ἔλθῃ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἀκολουθεῖ. Ἐγὼ, αὐτοῦ ἀκούσας μετὰ προσοχῆς, ἐθαύμασα πῶς ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, γενόμενος σύμβουλος τοῦ Βασιλέως, ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσῃ εἰς Αὐτὸν συμβουλὰς τοιαύτας, ὁποίας ἀποδεικνύουν αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας σήμερον ὑπεστήριξεν, ἀντὶ ν’ ἀκολουθήσῃ τὰς συμβουλὰς καὶ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ πρὸ πολλοῦ ὑπηγόρευσεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ὑποχρεωτικῶς ὑπηγόρευσεν εἰς τὴν Βασιλείαν. Ὡς ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὁ σύμβουλος τῆς ἐπικρατείας ἔπρεπε περισσότερον παντὸς ἄλλου ν’ ἀτενίζῃ εἰς τὴν ἀληθῆ γνώμην καὶ εἰς τὴν ἀληθῆ ἰδέαν, ἣν ἐπισήμως ἡ Εὐρώπη ἐξέφρασε περὶ βελτιώσεως τῆς Ἑλλάδος. Δὲν ἐπεθύμουν ν’ ἀνατρέξῃ εἰς γεγονότα πολὺ παρελθόντα, οὔτε εἰς ἱστορικὰς τοῦ παρελθόντος ἐρεύνας· εἶχον τὴν ἀπαίτησιν ν’ ἀναγνώσῃ μόνον τὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον μετὰ τὴν μεταβολὴν τοῦ Ὀκτωβρίου, καὶ ν’ ἀναγνώσῃ ἔπειτα, τί εἶπον διὰ τῶν ὀργάνων αὑτῶν αἱ κυβερνήσεις, ὁσάκις παρουσιάσθη ἀφορμὴ περὶ τῆς Ἑλλάδος. Ἔπρεπε νὰ ἐρωτήσῃ διὰ ποῖον λόγον ἡ Εὐρώπη ἐδέχθη νὰ καταλύσῃ τὰς συνθήκας της, πῶς παρεσύρθη ἀπὸ μικρὸν ἔθνος ν’ ἀνακαλέσῃ ἀρχὰς, τὰς ὁποίας οἱ Βασιλεῖς ἄνευ σπουδαίων λόγων καὶ ἄνευ μεγάλης ἀνάγκης δὲν ἀνακαλοῦσι. Δὲν ὑπάρχουν ἆρά γε λόγοι, οἵτινες ἔπεισαν τὴν Εὐρώπην, ὅτι πρέπει νὰ ἐνδώσῃ εἰς τὴν θέλησιν αὐτοῦ τοῦ μικροῦ κράτους; Ἀφοῦ δὲ εἶδε τοὺς Βασιλεῖς τούτους ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν καὶ τῆς Ἑλλάδος τὴν ἀπόφασιν ν’ ἀποδεχθῶσι καὶ ὅλην τὴν συνδρομήν των εἰς αὐτὴν νὰ παράσχωσιν, ἵνα ἱκανοποιήσωσι πληρέστερον τὴν ἐπιθυμίαν αὑτῆς, ἀφοῦ εἶδεν, ὅτι εἰργάσθησαν νὰ εὕρωσι χάριν αὑτῆς ἕνα πρίγκηπα ὡς Ἡγεμόνα τῆς Ἑλλάδος, δὲν ὤφειλεν ὁ Κύριος ὑπουργὸς νὰ ἐγκύψῃ εἰς τὰ αἴτια καὶ εἰς τοὺς λόγους τῶν συνθηκῶν; Ἂν ἐξήταζε τὰς συνθήκας ἐκείνας ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν ἤθελεν ἰδῆ, ὅτι ἡ Εὐρώπη, ἐν συμβουλίοις ἐπισήμοις συνελθοῦσα, ἀνεδίφησεν ὅλον τὸ παρελθὸν ἀπὸ τοῦ 1833· εὑρῆκεν, ὅτι ἡ ἐπιθυμία, τὴν ὁποίαν διὰ τῶν συνθηκῶν ἐκείνων τοῦ 1832 ἡ Εὐρώπη ἀπέδειξε, δὲν ἐξετελέσθη· καὶ ἑπομένως ἐνόμισεν, ὅτι ἦτον ἀνάγκη ν’ ἀσπασθῇ τὴν ἐπανάστασιν τῆς Ἑλλάδος, ν’ ἀποδώσῃ δίκαιον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ νὰ ἐπιζητήσῃ ὑπὲρ αὐτοῦ τύχην καλλιτέραν. Τί δὲ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ὑπῆρξε τὸ γενικὸν παράπονον ὅλων τῶν Ἑλλήνων, ὅλων τῶν ἐποχῶν; ὅτι παρεβιάζετο τὸ σύνταγμά των. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι ὁ αὐτοκράτωρ τῶν Γάλλων, παρουσιασθεὶς εὐθὺς μετὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ νέου Βασιλέως διὰ τῶν ὑπουργῶν αὐτοῦ, ὅπως δώσῃ εἰς τὸ νομοθετικὸν Σῶμα τῆς ἐξωτερικῆς του πολιτικῆς λόγον, φθάσας εἰς τὰ περὶ Ἑλλάδος, ἐξέθεσε τὰ γενόμενα εἰς Ἀθήνας, εἶπε πρὸς τὸ φιλελληνικὸν ἔθνος τῶν Γάλλων, ὅτι ἐλπίζει πλέον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς αὐξηθεῖσα μετὰ τὴν μεταβολὴν καὶ ἔχουσα ἤδη νέον ἀρχηγὸν, θέλει σπεύσει εἰς τὸν προορισμὸν αὐτῆς διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῶν θεσμῶν της καὶ ἐν εἰλικρινείᾳ ἀγαπῶσα τοὺς νόμους της. Ἐνθυμεῖσθε προσέτι, Κύριοι, ὅτι μετ’ οὐ πολὺ παρουσιάσθησαν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ξένων κυβερνήσεων, ἵνα συγχαρῶσι κατὰ τὴν ά τοῦ ἔτους τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα Γεώργιον, καὶ πάλιν ἐπανέλαβον πρὸς αὐτὸν ἐν ὀνόματι τῆς Εὐρώπης, ὅτι ἡ θρησκευτικὴ ἀφοσίωσις πρὸς τοὺς συνταγματικοὺς θεσμοὺς θέλει προαγάγει τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον διοικεῖ, καὶ αὐτὴ θέλει δοξάσει τὸν Βασιλέα αὐτοῦ. Μεθ’ ὅλα ταῦτα ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν τί ἔρχεται καὶ μᾶς διδάσκει σήμερον; Ὑποστηρίζει μίαν πολιτικὴν ἀνατροπῆς τῶν νόμων καὶ ἀσεβείας πρὸς αὐτοὺς, μίαν πολιτικὴν, οὐχὶ μόνον ὀπισθοδρομοῦσαν τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ ὑπολειπομένην, ὡς πρὸς τὴν νομιμότητα, πολὺ κατωτέρω ἐκείνης, ἥτις ὑπῆρξεν ὑπὸ συνταγματικοὺς θεσμοὺς ἐπὶ 18 περίπου ἔτη, διότι κατ’ ἐκείνην δὲν ἀναφέρεται παρὰ ἓν παράδειγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη τὴν ἀνάγκην πρὸς δικαιολόγησιν τῆς παραβιάσεως τῶν τύπων τοῦ συντάγματος· καὶ, πρὸς ἔπαινον τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ πρὸς ψόγον τῆς σημερινῆς, ἡ ἀνατραπεῖσα ἐκείνη πολιτικὴ περιωρίσθη ἐντὸς τῆς ἀνάγκης εἰς τὴν παραβίασιν τοῦ Συντάγματος, καὶ δὲν ἔδειξε τὴν διαγωγὴν τὴν ὁποίαν ἔδειξαν οἱ σήμερον, τῆς καταφρονήσεως τῶν θεσμῶν τῶν συνταγματικῶν! Οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους λέγω εἰς τοὺς ἀνθρώπους, οἵτινες ἀνέγνωσαν τὰ διατάγματα, δὲν δύνανται νὰ φανῶσιν ὑπερβολικοί. Καὶ μολονότι ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1843 ἐπέβαλεν εἰς τὸν Ὄθωνα τὸ Σύνταγμα, μολονότι ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1862 δὲν ἐπέβαλε τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς θεσμοὺς εἰς τὸν Βασιλέα, ὅστις τὰ εὗρεν, καὶ ὅστις εἶναι προϊὸν τῆς ἐπαναστάσεως· καὶ μολονότι ἡ Συνέλευσις τοῦ 1843 ἐπεβλήθη εἰς τὸν Ὄθωνα, ἐνθυμεῖσθε μὲ πόσην ἁβροφροσύνην προσεφέρθη εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην! Ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ, ἥτις μᾶς φέρεται πρὸς ἐξέλεγξιν σήμερον, δὲν ἠκολούθησε τὴν αὐτὴν ὁδόν. Ἡ Συνέλευσις κατεφρονήθη, ἡ Συνέλευσις ἐποδοπατήθη, καὶ ἡ τιμὴ αὐτῆς καὶ ἡ τοῦ ἔθνους περιφρονήθησαν. Καὶ ἐπὶ κακῇ πίστει κατηγορήθημεν καὶ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἤμεθα ἐν τῇ Συνελεύσει πληρεξούσιοι, καὶ τὸ ἔθνος. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἔγειναν ἐπεμβάσεις εἰς τὰ δικαιώματά μας· διετάχθημεν νὰ μὴ ἀποτελειώσωμεν τὸ ἔργον, ὅπως ἐλάβομεν παρὰ τοῦ λαοῦ τὴν ἐντολὴν, μ’ ὅλην τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν! μᾶς ἐπεβλήθησαν θεσμοὶ, ἐνῷ κατὰ τὸ 1843 ἐγένοντο ἁπλαῖ παρατηρήσεις εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ ἀπεῤῥίφθησαν. Εἰς δὲ τὴν Συνέλευσιν τοῦ 1862 δὲν ἐσυγχωρήθη νὰ ἐργασθῇ ἀνεξαρτήτως καὶ ἐλευθέρως, ἀλλ’ ἠπειλήθη καὶ κατηναγκάσθη νὰ δεχθῇ ὅ,τι ἡ συνείδησις αὐτῆς καὶ τοῦ ἔθνους ἀπέκρουον. Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν· αὐτὸ εἶναι τὸ μάθημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ὡς ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, ἐρευνῶν καὶ ἐξετάζων τὴν γνώμην τῆς Εὐρώπης, ἡ ὁποία εἰς τὴν τύχην τῆς Ἑλλάδος ἐξήσκησε τόσον μέρος, καὶ ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ μέλλον μέγα διὰ τὸν τόπον! παρεσύρθη καὶ οὗτος ἀπὸ τὸ ῥεῦμα τῆς ἐσωτερικῆς πολιτικῆς μὲ τόσην εὐκολίαν καὶ χωρὶς ν’ ἀπαντήσῃ τὸ ἐλάχιστον πρόσκομμα! Ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν ἐνόμισεν, ὅτι εἰς οὐδὲν πρέπει νὰ λογίζηται τὰς ἐξωτερικὰς συμβουλὰς τὰς τόσον ἐπισήμους καὶ τὰς τόσον ὑποχρεωτικὰς, καὶ ἀρκεῖται μόνον νὰ καταχωρίζῃ εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, ἀναγγέλλων πρὸς τὸ ἔθνος, ὅτι αἱ σχέσεις τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῆς Εὐρώπης εἶναι φιλικαί! Πολλὴν ὥραν ἠγόρευσεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, προσπαθῶν ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ γνώμη τοῦ Κ. Ἰακωβάτου, καθ’ ἣν οἱ θεσμοὶ οἱ συνταγματικοὶ τρέχουσι κίνδυνον, καὶ ὅτι ὑπάρχει συνωμοσία κατ’ αὐτῶν, εἶναι χίμαιρα. Ὁ Κ. ὑπουργὸς ἠδίκησε τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μας, ὅστις, καί τοι μὴ ἔχων προχείρους ἀποδείξεις, ἦλθε νὰ εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τοιαῦτα, ἀλλ’ ὅστις, ἂν ἔσφαλε διὰ τοῦτο, δὲν ἔχει ὅμως ἄδικον νὰ λυπῆται καὶ νὰ θλίβηται, διότι βλέπει τὰς ἐλπίδας ἀποτυγχανούσας. Εἰσῆλθεν ἔπειτα ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν εἴς τινας θεωρίας περὶ μειονότητος καὶ πλειονότητος. Δὲν ἀποκρούει, ὅτι ἡ μειονότης πολλάκις ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ ὄπισθεν αὐτῆς μίαν μεγάλην πλειονοψηφίαν, ἀλλ’ ἐπρόσθεσεν, ὅτι ἐνίοτε περιορίζεται εἰς μόνον τὸν ἀριθμὸν, ὁ ὁποῖος τὴν συγκροτεῖ. Ἐλησμόνησεν ὅμως νὰ χαρακτηρίσῃ καὶ τὰς πλειονοψηφίας· ἐλησμόνησεν, ὅτι ἡ πλειονότης πολλάκις τῶν ἀντιπροσώπων δὲν ἀντιπροσωπεύει οὔτε τὴν ἐλαχίστην μειονοψηφίαν τοῦ ἔθνους, καὶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ πλειονοψηφία ἐντὸς ἀντιπροσωπικοῦ τινος Σώματος, χωρὶς νὰ ἔχῃ μίαν κἂν γωνίαν τῆς Ἑλλάδος σύμφωνον πρὸς τὰς ἰδέας της. Ἐγὼ ὅμως παραδέχομαι, ὅτι ἡ μειονότης πρέπει νὰ ὑποκύπτῃ εἰς τὴν πλειονότητα, ὅτι πρέπει νὰ πείθηται εἰς τὸν κοινὸν νόμον· ἀλλὰ πολὺ κακῶς ἐκτιμᾷ τὰ πράγματα ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, κρίνων καὶ δογματίζων οὐχὶ ἀπολύτως, ἀλλὰ σχετικῶς πρὸς τὰ συμβάντα τῆς Συνελεύσεως; καὶ λίαν ἀξιοκατάκριτος εἶναι ὁ ἐξετάζων ἱστορικῶς τὰ πράγματα καὶ ὑποστηρίζων, ὅτι ἡ μειονότης ἐκείνη τῆς Συνελεύσεως δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἀξιώσεις. Ἂν ὡς ἱστορικὸς ἐν τῇ εὐσυνειδησίᾳ καὶ ἀμεροληψίᾳ του ἔῤῥιπτε βλέμμα ἐπὶ τῆς μειονότητος ἐκείνης, ἤθελεν ἰδῆ, ὅτι ὡς πρὸς τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα διῄρεσαν τὴν Συνέλευσιν, ἡ μειονότης ἐκείνη ἦτο μεγάλη πλειονοψηφία. Καὶ κανεὶς ἂς μὴ μὲ ὑπολάβῃ τόσον ἀσυνείδητον, ὥστε νὰ ἐλαττώσω τὴν ἀξίαν τῶν ἀποτελούντων τὴν πλειονότητα ἀτόμων, καὶ ἰδίως τῆς ἐξ Ἑπτανήσου ἐλθούσης ἐπικουρίας. Ἀλλά, Κύριοι, ἐνθυμούμενος, ὅτι ἡ διατήρησις τῆς πολιτικῆς προήρχετο ἐκ τῶν ἰδεῶν, ἐκ τῶν ἐλπίδων, ἐκ τῶν πόθων, τοὺς ὁποίους εἶχεν ἡ Ἑλλὰς, ὅταν ἔκαμνε τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1862, ἐνθυμούμενος, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ Ἑπτάνησος δὲν εἶχε κοινὴν τύχην μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ὅτι δὲν ἔλαβε μέρος εἰς τοὺς κλονισμοὺς ἐκείνους, ὅτι δὲν διῆλθε τὸ τριακονταετὲς ἐκεῖνο διάστημα, τὸ ὁποῖον διῆλθεν ἡ Ἑλλὰς, καὶ ἑπομένως δὲν εἶχε καθόλου ἀφορμὴν οὔτε νὰ γνωρίζῃ, οὔτε νὰ πάθῃ εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν τὰ παθήματα, τὰ ὁποῖα ἔπαθεν ἡ Ἑλλὰς, ὑποστηρίζω, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑπτανήσου εἰς τὰ ζητήματα τῆς ἐπαναστάσεως δὲν εἶχον μεγάλην βαρύτητα. Ἐὰν δὲ οὕτως ἀκριβῶς καὶ εὐσυνειδήτως ἐξήταζε τὰ πράγματα ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ἤθελεν ἰδῆ, ὅτι οἱ 140 ἐκεῖνοι πληρεξούσιοι, οἵτινες συνεκρότουν τὴν μειονοψηφίαν, ἀπετέλουν μίαν μεγάλην πλειονοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, ὅπερ ἐπέφερε διὰ τῆς ἐπαναστάσεώς του τὴν νέαν κατάστασιν τῶν πραγμάτων, καὶ δὲν ἐῤῥίφθη εἰς αὐτὴν ἄνευ αἰτίας καὶ ἄνευ σκοποῦ. Ἡ Ἑλλὰς ἀνέλαβε τὸν ἀγῶνα περὶ ἐμπεδώσεως νέων ἀρχῶν, περὶ τῆς ἐνισχύσεως τοῦ συνταγματισμοῦ, περὶ ἀμετακλήτου ἐγκαταστάσεως τῆς νέας τάξεως τῶν πραγμάτων. Ἀλλὰ περιπλέον, Κύριοι, ἡ μειονότης ἐκείνη ἦτο πλειονοψηφία καταπληκτικὴ, ἀπέναντι μιᾶς μειονοψηφίας μικροσκοπικῆς. Πῶς δὲ κατήντησε μειονότης; — διὰ πράξεων τὰς ὁποίας ὅλοι ἐνθυμούμεθα: Ἡ μειονοψηφία ὑπῆρχε πλειονοψηφία, καὶ ἐπέφερε τὴν πτῶσιν τῆς κυβερνήσεως· ἀλλ’ ἡ πλειονότης δὲν προσεκλήθη εἰς τὰ πράγματα· ἀντὶ δὲ ταύτης προσεκλήθη εἷς γέρων ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, ὁ Κ. Βάλβης, καὶ ἐμόρφωσεν ὑπουργεῖον, ὅπερ δὲν ἠρίθμει εἰμὴ τέσσαρας μόνον ψήφους ἐν τῇ Συνελεύσει, τὰς ψήφους τῶν μελῶν αὐτοῦ. Οἱ νέοι ὑπουργοὶ ἐδήλωσαν τὴν ἀδυναμίαν των καὶ ἀπεποιήθησαν τὴν ἐξουσίαν· ἀλλὰ τοὺς εἶπον, ἡ ἀνάγκη τὸ ἀπαιτεῖ καὶ πρέπει νὰ δεχθῆτε. Ὁποία ἦτον ἡ ἀνάγκη; — μία παρεκτροπὴ ἀπὸ τοῦ συνταγματισμοῦ! Ἀλλ’ ἔστω, δὲν ἔβλαπτε τίποτε, ἂν ἡ παρεκτροπὴ αὕτη δὲν εἶχε τὰς ῥίζας εἰς συστηματικὴν πολιτικήν· ἐν πρώτῃ, δευτέρᾳ ἢ τρίτῃ εὐκαιρίᾳ ἤθελον ἐπανέλθει τὰ πράγματα εἰς τὴν προσήκουσαν τάξιν. Ἀλλ’ ὄχι· εἰς τοῦτο τὸ σχέδιον προσετέθη δεύτερον. Τὸ ὑπουργεῖον συνεφωνήθη ν’ ἀποσυρθῇ ἐκ τῆς Συνελεύσεως μετὰ τῆς πεσούσης μειονοψηφίας, καὶ ἀπεσύρθησαν ἐπὶ δύω καὶ τρεῖς μῆνας, καὶ τοιουτοτρόπως κατωρθώθη νὰ τεθῇ ἐκ ποδῶν ἡ Συνέλευσις, ἕως οὗ ἐκπεραιωθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ τῆς Ἑπτανήσου. Καὶ τότε, ἐλθόντων νέων ἀντιπροσώπων, μὴ λαβόντων μέρος εἰς τὴν μεταβολὴν, χαιρόντων μόνον, διότι ἀπηλλάγησαν τῆς προστασίας τοῦ ξένου, ποθούντων τὴν Ἑλλάδα ὡς ἡ Ἑλλὰς ἐπόθει αὐτοὺς, ἀλλὰ μὴ γνωριζόντων, ὅτι ὑπῆρχεν ἀνάγκη μεγάλων κοινῶν ἐγγυήσεων, ὅπως τὰ ἐκκρεμῆ ζητήματα λυθῶσι κατὰ νέαν πολιτικὴν, τὴν πολιτικὴν τῆς μεταβολῆς, τὰ πάντα ἐματαιώθησαν τότε, καὶ ἡ Συνέλευσις ἐξουδετερώθη. Καὶ τῷ ὄντι, ἅμα ἡ στρατιὰ ἐπῆλθε, τὸ πεσὸν ὑπουργεῖον μετὰ τῆς μειονοψηφίας ἐπανέρχεται καὶ ἔκτοτε, μετὰ τῶν νέων ἀντιπροσώπων τῆς Ἑπτανήσου, ἀπήρτησε πλειονότητα. Ὁποῖα ἐθνικὰ συμφέροντα, ὁποία ὑγιὴς πολιτικὴ ἠξίου τῷ ὄντι παρὰ τοῦ ἔθνους νὰ εἴπῃ ἂς καταργηθῇ πρὸς ὥραν τὸ Σύνταγμα, ἂς γίνωσιν ἐξαιρέσεις εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ Συντάγματος, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὰ θεμέλια τῆς νέας τάξεως; Τὴν ἀκατανόητον ταύτην ἀνατροπὴν τῶν θεσμῶν χάριν μιᾶς προσωπικῆς πολιτικῆς ὤφειλεν ὁ Κ. ὑπουργὸς νὰ ἐξηγήσῃ, ἀντὶ νὰ ἐνασχοληθῇ εἰς θεωρίας περὶ μειονότητος ματαίας καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν πολεμίας. Παρεξενεύθη ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν μὲ τὸν κ. Ἰακωβάτον, διὰ μακρῶν ὑποστηρίξας, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει μόνον τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφασίζῃ περὶ τοῦ μέλλοντος, ἀλλ’ ἐπίσης νὰ ὁρμᾷ ἐπὶ τοῦ παρελθόντος. Εἶμαι πολὺ σύμφωνος μετ’ αὐτοῦ, οὐδὲ πιστεύω, ὅτι διαφωνεῖ ὁ κ. Ἰακωβάτος. Μάλιστα, ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δικάζῃ τὸ παρελθόν. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι περιπτώσεις, καθ’ ἃς τὸ μόνον σῶζον τὰ ἔθνη, εἶναι ἡ φρόνησις, ἡ σύνεσις τῆς ἀνωτάτης ἐκείνης ἐξουσίας, ἥτις ἐθεωρήθη ὑπὸ τοῦ συντάγματος ὡς ἡ ἐξουσία ἡ μετριάζουσα καὶ ἡ ἐπιβάλλουσα τὴν συνδιαλλαγήν. Ὑπάρχουσί τινα ζητήματα, τὰ ὁποῖα, ὅσον ἐναργῶς καὶ ἂν λύωνται διὰ τῶν ἀριθμῶν, δὲν δύνανται νὰ φέρωσι τὴν θεραπείαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμεῖ πᾶς φιλόπατρις Ἕλλην, ὅστις θέλει νὰ παύσῃ πλέον ὁ ἀγὼν τῶν πολιτικῶν, ἡ ἔρις περὶ τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἐξουσιῶν, ὁ πόλεμος τῶν μὲν πρὸς ἐκπόρθησιν τῶν νόμων, τῶν δὲ πρὸς διάσωσιν αὐτῶν, καὶ νὰ ῥιφθῇ πλέον τὸ ἔθνος εἰ, τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων. Συμμερίζομαι λοιπὸν, κατ’ ἀρχὴν, καθολοκληρίαν τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν ἐξωτερικῶν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάζῃ τὸ παρελθόν· ἀλλὰ θὰ τῷ εἴπω, ὅτι αὐτὴ ἡ ἐξέτασις, ἂν μὲ πλειοτέραν στοργὴν ἐφέρετο πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, δὲν ἤθελε τὸν ἀναπαύσει, διότι τὸ διαζύγιον πρὸς τὴν ἀνωτάτην ἐκείνην πολιτικὴν τὴν συμβιβάζουσαν καὶ κρατοῦσαν εἰς ἰσοῤῥοπίαν, τὸ διαζύγιον αὐτὸ λύει τυπικῶς μόνον τὰ ζητήματα, καὶ ἡ ἱστορία μᾶς διδάσκει, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἀντιστάσεως εἰς κανὲν ἔθνος δὲν ἔφερε καλὰ ἀποτελέσματα· ἐξ ἐναντίας, ὅπου ὑπῆρξε πνεῦμα συντηρήσεως καὶ πνεῦμα προόδου, ἐκεῖ παρατηρεῖται εἰς τὴν ἀνωτάτην αὐτὴν πολιτικὴν ἡ ἐναντία τάσις. Ἐνόσῳ οἱ Στουάρται εἰς τὴν Ἀγγλίαν, οἱ Βουρβῶνες εἰς τὴν Γαλλίαν ἐξηκολούθουν τὸ σύστημα τῆς ἀντιστάσεως, ἠξεύρετε ὁποῖα κακὰ συνέβησαν καὶ εἰς τὸν ἕνα καὶ εἰς τὸν ἄλλον τόπον· ῥίψατε ὅμως τὰ βλέμματά σας εἰς τὴν ἱστορίαν, τὴν μετὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, τῆς Ἀγγλίας, καὶ θέλετε ἰδῆ, ὅτι ἀπὸ τότε ἤρχισεν ἡ εὐτυχία, ἀφ’ ὅτου ἡ ἀριστοκρατία καὶ ἡ βασιλεία συνεμάχησαν καὶ ἀπεφάσισαν νὰ θεωρῶσιν ὡς ζήτημα φιλοτιμίας τὸ νὰ ὑποχωρῶσιν εἰς τὴν θέλησιν τοῦ ἔθνους· καὶ ἀφότου τὸ πνεῦμα τὸ συμβιβαστικὸν κατέστη ὑπολήψεως καὶ φιλοτιμίας ζήτημα εἰς τὰς δύω αὐτὰς ἐξουσίας, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἤρχισεν ἡ πρόοδος τοῦ Ἀγγλικοῦ ἔθνους κατὰ τὴν ἰσχὺν καὶ ὡς ἐπικρατείας καὶ ὡς κοινωνίας. Παρατηρήσατε, κύριοι, αὐτοῦ τοῦ Αὐτοκράτορος τῶν Γάλλων τὴν σημερινὴν πολιτικήν· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον αὐτὸς ὁ μέγας ἀνὴρ νομίζει, ὅτι δύναται νὰ σώσῃ, εἶναι ἡ ὑποχώρησις. Ἔρχομαι ἤδη, κύριοι, ἐγγυτέρω τοῦ ζητήματος. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν εἶπεν, ὅτι εἶναι ἄξιαι ἀγχόνης αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ὠθοῦσιν εἰς τὴν ἐπανάστασιν ἢ τὴν ἀταξίαν τὰ ἔθνη. Συμφωνῶ καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ τὴν γνώμην του, καὶ νομίζω, ὅτι κατεδίκασεν αὐτὸς ἑαυτὸν, διότι ἔῤῥιψε τὸν σπόρον τῆς κακοδαιμονίας τοῦ ἔθνους ἡ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν ὑπηρετεῖ. Σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὕτη καταφρονεῖ τὰ πλέον ἱερὰ καὶ ὅσια, καὶ τὸ ἔθνος καὶ τὴν ἐξουσίαν, καὶ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον, ἔστω δι’ οἱουσδήποτε σκοπούς. Θέλω σᾶς ἀναγνώσει μετ’ οὐ πολὺ τὴν προκήρυξιν τοῦ Βασιλέως, ὅταν ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ θέλετε ἰδῆ, ἂν κάμητε προσεκτικὴν τινα παραβολὴν μεταξὺ τῆς πολιτικῆς ταύτης, ἥτις τὸν περιέσφιγξε κατόπιν, καὶ ἐκείνης, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐν τῇ καρδίᾳ του, ὅταν κατῆλθεν ἁγνὸς καὶ ἀθῶος ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν, καὶ θέλετε ἰδῆ τὴν ἀπότομον διαφορὰν, καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ κατατάξητε τὴν πολιτικὴν, εἰς ἣν ἀνήκει καὶ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, εἰς τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ὠνόμασα. Καὶ διὰ νὰ μὴ ὑποθέσῃ τις, ὅτι περιορίζομαι εἰς λόγους μόνον, σᾶς προσθέτω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὕτη, ἂν δὲν εἶχε τοσοῦτον ἔρωτα εἰς τὰ χαρτοφυλάκια, ἠδύνατο εἰς μίαν ἐποχὴν παρελθοῦσαν νὰ θέσῃ ὅλα τὰ μέσα εἰς χεῖρας τῆς Βασιλείας, ὅπως ἐπέλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τῆς νοσούσης πολιτείας τὸ πνεῦμα τοῦ μετριασμοῦ καὶ τῆς ἰσοῤῥοπίας, ἀλλὰ δὲν ἀπεφάσισε νὰ τὸ κάμῃ, μολονότι εἶδεν, ὅτι ἐδεινώθησαν ἐπὶ τοσοῦτον τὰ πράγματα, καὶ ὅτι ἦτο ἀδύνατον ἀπὸ τὴν δείνωσιν ἐκείνην, ἄνευ οὐδεμιᾶς πολιτικῆς μεταβολῆς, νὰ ἐπέλθῃ ἡ εἰρήνη, τὴν ὁποίαν ποθεῖ ὁ Βασιλεὺς καὶ τὸ ἔθνος· καὶ ἐπροτίμησαν τὰ χαρτοφυλάκια, μολονότι ἔβλεπον, ὅτι ἔμελλον νὰ ἐκτραπῶσι τῶν νόμων, νὰ ποδοπατήσωσι τὸ Σύνταγμα, μόλις ἐξελθὸν ἀπὸ τὰς χεῖρας τῆς Συνελεύσεως. Ἐδύναντο, ἐὰν πλειότερος πατριωτισμὸς κατώρθωνε νὰ τοὺς ἐμπνεύσῃ, νὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὸν Βασιλέα καὶ νὰ τῷ εἴπωσιν· ἡ Συνέλευσις ἀπεπερατώθη, ὑπηρετήσαμεν τὴν Βασιλείαν, ὅπως ἐνομίσαμεν κάλλιον, ἀλλὰ συμβουλεύομεν τὸν Βασιλέα νὰ μᾶς ἀπαλλάξῃ, διότι δὲν δυνάμεθα πλέον νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἐπωφελῶς τὸ στάδιον τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν· μᾶς ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ ἔθνους ν’ ἀπέλθωμεν πλέον καὶ λάβε φροντίδα πρὸς βελτίωσιν τῶν πραγμάτων. Ἐὰν τοιαύτην γνώμην ἔδιδον εἰς τὸν Βασιλέα, καὶ ὁ Βασιλεὺς ἐξέτεινε τὰς χεῖρας καὶ ἐλάμβανεν, ἔστω καὶ ἀπὸ τὸν δρόμον, ἑπτὰ ἀνθρώπους, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀπαντήσῃ τοιαύτην ἀντίστασιν ἡ ἀπάντησις πρὸς τὸν Βασιλικὸν λόγον, διότι ὅλοι ἀγαπῶμεν τὸ ἔθνος καὶ ἠθέλαμεν προτιμήσει νὰ θυσιάσωμεν εἰς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου τοὺς τύπους, καὶ ὅλοι ἠθέλαμεν εἶσθαι πρόθυμοι νὰ μὴ κρίνωμεν τὰ πεπραγμένα χωρὶς νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ Βασιλεύς μας εἶναι νέος ἄπειρος τῶν πολιτικῶν καὶ ὅτι ὁδηγεῖται ὑπὸ ξένων. Ἀλλ’ ὄχι μόνον τοῦτο δὲν ἐγένετο, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, εἰς οὐδὲν λογιζόμενος ὅλας τὰς δυσκολίας, ἀπεφάσισε νὰ καταταχθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν καὶ νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν αὐτὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ὡς δημοσιογράφος κατέκρινε! Δὲν πιστεύω, κύριοι, δημοσιογράφος νὰ ἔγραψεν ὅ,τι ἐγράφη ἀπὸ τὸν κάλαμον τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν! οὐδεὶς ἄλλος εἶπεν, ὅτι «ἀφ’ ὅσα εἴδομεν, οὐχὶ μόνον δὲν βλέπομεν τίποτε ὀρθὸν ἐκ τῶν πραχθέντων, ἀλλὰ ἀπελπιζόμεθα καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος». Μετὰ ταῦτα ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν μετέβη εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν διαταγμάτων. Δὲν θέλω νὰ τὸν ἀκολουθήσω εἰς τὸ ἔργον τοῦτο, διότι οὔτε ἡ σειρὰ μὲ φέρει, οὔτε θέλω νὰ ἐμπέσω εἰς τὴν παγίδα, ἥτις πρόκειται νὰ στηθῇ. Καθὼς παρετήρησα, κύριοι, ὅλος ὁ σκοπὸς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος καὶ ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, νὰ εἰμπορέσῃ νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τῆς εὐθύνης αὐτῆς εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον, διὰ νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῆς περιστάσεως ταύτης, ἐκ τοῦ ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς ἐπιστολῆς ἀπευθυνομένης πρὸς τὸν Βασιλέα. Ἐννοεῖται, ὅτι εἰς ἐπιστολὴν, ἥτις ἀπευθύνεται πρὸς τὸν Βασιλέα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμπεριληφθῇ ἀληθὴς καὶ ἀνεξάρτητος γνώμη περὶ τῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν γινώσκομεν πάντες τὰς λεπτότητας τοῦ συνταγματισμοῦ καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν πάντες, ὅτι ἡ ἀπάντησις πρὸς τὸν Βασιλέα εἶναι ἀπάντησις πρὸς τὸ ὑπουργεῖον. Δὲν ἐπιθυμοῦν ν’ ἀφήσωσι τὰ ζητήματα γυμνὰ ὑπουργικὰ, ὁποῖα εἶναι, ὁσάκις παρουσιάζονται ὑπὸ τῶν ὑπουργῶν νομοσχέδια, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐπιστολὴν, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ πρόκειται νὰ στείλῃ πρὸς τὸν Βασιλέα, θέλουν ν’ ἀναγκάσουν εἴτε ὅλους, εἴτε ὀλίγους, εἴτε τοὺς πλειοτέρους ἐξ ἡμῶν νὰ λύσωμεν ζήτημα ὅλως ὑπουργικὸν, ὥστε τὸ αἴσθημα τῆς ἁβροφροσύνης καὶ τῆς ἀγάπης πρὸς τὸν Βασιλέα νὰ διαφθείρῃ ἢ νὰ χαλαρώσῃ τὴν ἀλήθειαν. Καὶ δὲν συλλογίζονται, κύριοι, οὔτε κἂν τοὺς μέλει, ὅτι πρόκειται κἄτι ἀνώτερον τοῦ συμφέροντος, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν ὡς ὑπουργοὶ κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν, καὶ ὅτι λύοντες τὸ ζήτημα εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον καθιεροῦσι τὴν ἀρχὴν τῆς ἀνάγκης ὡς νόμιμον καὶ σταθερὰν ἀρχὴν ἐξαιρέσεως εἰς τοὺς συνταγματικοὺς νόμους. Δὲν θέλουν νὰ μᾶς ἐπιτρέψωσι νὰ σχηματίσωμεν γνώμην ἐκ τῶν ἰδιαιτέρων γεγονότων, τὰ ὁποῖα συνοδεύουσι μίαν ἑκάστην κυβερνητικὴν πρᾶξιν, ἀλλὰ κατ’ ἀρχὴν θέλουσι νὰ εἴπωμεν, ὅτι θέλομεν ἐκτιμήσει τὰς πράξεις οὐχὶ κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ κατὰ τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς περιστάσεις. Καὶ τέλος πάντων περιμένω ἐντελεστέραν καὶ καλλιτέραν συζήτησιν τῶν διαταγμάτων, διότι, τὸ ὁμολογῶ, δὲν δύναμαι νὰ συζητήσω μὲ τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα, ὅστις ἐνόμισεν, ὅτι δικαιολογεῖται ἡ παραβίασις τοῦ Συντάγματος, διὰ νὰ εἰμπορέσουν εἰς τὴν Κέρκυραν καὶ τὴν Κεφαλληνίαν ὅλαι αἱ τάξεις τῆς κοινωνίας νὰ δώσωσι βουλευτὰς ἰδίους! Ἡ Κυβέρνησις, κατ’ αὐτὸν, ἔκαμε καλὰ νὰ παραβιάσῃ τὸ Σύνταγμα καὶ νὰ ἐκδώσῃ διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου νὰ διαιρέσῃ τὴν ἐπαρχίαν εἰς πολλὰς καὶ νὰ διανείμῃ τοὺς βουλευτὰς κατ’ ἀρέσκειαν. Ὑπουργὸς, κύριοι, ὅστις ἀνερυθριάστως ὑποστηρίζει, ὅτι τὸ Σύνταγμα εἶναι οὐδόλως δύσκολον νὰ καταπατηθῇ, ὅταν δὲν χρειάζεται παρὰ μία ἀνάγκη, ὡς αὑτὴν τὴν ὁποίαν μᾶς ἀνέφερε, δὲν μοὶ ἀφίνει στάδιον συζητήσεως. Σᾶς ὑπεσχέθην, κύριοι, νὰ δείξω τὴν διαφορὰν τῆς ἐπικρατούσης πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν οἱ ἀξιότιμοι σύμβουλοι τοῦ στέμματος ἀκολουθοῦσι, πρὸς τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ὑπέσχετο ν’ ἀκολουθήσῃ ὅταν κατὰ πρῶτον ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ Βασιλεύς. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον περιέχει τὰς ἁγνὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ἤθελε ν’ ἀκολουθήσῃ, καὶ αἵτινες, ἐννοεῖται, ἐθεώρει, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπάρξωσι πάντοτε τῶν συμβούλων αὑτοῦ τὸ πρόγραμμα «ἀναβαίνω τὸν θρόνον εἰς ὃν μὲ ἐκάλεσεν ἡ ψῆφος ὑμῶν..... κλπ.» Ἐν αὑτῇ, κύριοι, τῇ προκηρύξει, ἐγὼ εὐχαριστοῦμαι νὰ βλέπω τὰς ἰδέας καὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ Βασιλέως· πάντα τὰ λοιπὰ θεωρῶ ὡς ἔργα τῶν συμβούλων, καὶ διὰ τοῦτο ἀμείλικτος εἶμαι πρὸς αὐτοὺς καὶ μετὰ πικρίας ὁμιλῶ. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον φρονῶ, ὅτι ἡ ἀπάντησις πρέπει νὰ γείνῃ μὲ τὴν αὐτὴν διάκρισιν, πρέπει δηλαδὴ ἡ Βουλὴ νὰ δείξῃ ἐν τῇ ἀπαντήσει, ὅτι πραγματικῶς ἀσπάζεται τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἰδέας καὶ τὰ αἰσθήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἰμποροῦν νὰ τιμήσωσι τὸν Βασιλέα, νὰ ἐνισχύσωσι τὸν θρόνον του, νὰ εὐτυχήσωσι τὴν Ἑλλάδα καὶ οὕτω νὰ ἐνθαῤῥύνωσι τὸν Βασιλέα, ὅπως προσκολληθῇ εἰς τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ὑποσχέσεις καὶ τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνει ἡ προκήρυξις Αὐτοῦ· νὰ μείνῃ δὲ πάντῃ ξένον τῆς ἀπαντήσεως τὸ περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν ζήτημα. Δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο πρὸς τὸ παρὸν ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν ἐξωτερικῶν ὡς πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ὑπηρετεῖ. Ἐκφράζω δὲ μόνον τὴν λύπην μου, διότι ἀρκεῖται καὶ εὐχαριστεῖται ὡς ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν νὰ διατηρῇ μόνον τοὺς τύπους τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων μετὰ τῶν Εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων, ὡς ἐὰν διενοήθη ἢ ὑπώπτευσε κανεὶς Ἕλλην, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δυνατὸν εἶναι νὰ εὑρεθῇ εἰς πόλεμον μετ’ αὐτῶν, καὶ δὲν κατέστησεν ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς συζητήσεως, οὔτε ποτὲ ἐνθυμήθη τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ εὐρωπαῖοι περὶ τοῦ παρελθόντος, τὰς αἰτίας, εἰς τὰς ὁποίας ἀποδίδουσι τὴν μεταβολὴν τοῦ Ὀκτωβρίου καὶ τὰς ἐλπίδας, τὰς ὁποίας, εὐσυνειδήτως πολιτευόμενοι πάντες, καὶ λαὸς καὶ βασιλεὺς καὶ κυβέρνησις, πρέπει νὰ ἔχωμεν. Καὶ λυποῦμαι πολὺ, διότι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, μεθ’ ὅσα μᾶς εἶπε σήμερον, δὲν ἀντιπροσωπεύει, φαίνεται, κᾀμμίαν ἄλλην πολιτικὴν, παρὰ τὴν πολιτικὴν ἐκείνην, ἡ ὁποία τὴν Ἑλλάδα προώρισε καὶ θεωρεῖ ὡς ταμεῖον ἀρχαιοτήτων. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥραν 5 μ. μ.