1864.11.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 358.

Τῆς 3 Νοεμβρίου 1864.

(Τρίτη.)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προλαβούσης Συνεδριάσεως. Ὥρα 1¼ Μ. Μ.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν ὑπάρχει;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον χθὲς, εἶναι ὑπογεγραμμένοι πλέον τῶν 200 πληρεξουσίων.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ συζητηθῇ.

§5ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Τοὐλάχιστον νὰ καταχωρηθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις θέλει νὰ ὑποβάλω μερικὰς προτάσεις, πρὶν προβῶμεν εἰς τ’ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§7ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§8ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κ. Πρόεδρε, μία καὶ μόνη πρότασις ἐξ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν, εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων, διότι εἶναι πρότασις, τὴν ὁποίαν ἡ ἰδία Συνέλευσις ἤρχισε νὰ βαρύνηται, εἶναι ὁ φόρος τῆς εὐγνωμοσύνης ὅλου τοῦ ἔθνους, ὅλων τῶν Συνελεύσεων, ἓν ψήφισμα διὰ τοὺς ἀγωνιστὰς διὰ νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ αὐτῶν μετὰ ταῦτα ἡ Κυβέρνησις.

§9ΚΑΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν ἀγορεύοντα νὰ μοῦ εἴπῃ, αὐταὶ αἱ συστάσεις τί ὠφέλησαν κατὰ 5 Συνελεύσεις; ἐὰν δὲν κάμῃ τίποτε ἡ Συνέλευσις, δὲν θὰ κάμῃ οὔτε ἡ Κυβέρνησις, αὐταὶ εἶναι ἀγυρτίαι, εἶναι ἐμπαιγμὸς τοῦ ἀγῶνος. Ἀναγινώσκεται τὸ ψήφισμα περὶ ἀγωνιστῶν. Ἡ Βʹ. ἐν Ἀθήναις Ἐθνικὴ Συνέλευσις. Θεωροῦσα, ὅτι αἱ μὲν διατάξεις τῶν ὑπὸ στοιχ. ΙΕʹ. καὶ ΙΑʹ. ψηφισμάτων τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως τῆς 3 Σεπτεμβρίου, περὶ τῶν κατὰ τὸν ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἀγῶνα ἐκδουλεύσεων καὶ θυσιῶν δὲν ἐξετελέσθησαν ἢ μόνον μέρη αὐτῶν καὶ ταῦτα ἀτελῶς· αἱ δὲ κατὰ τὸ ἄρθρον 105 τοῦ ὑπὸ τῆς αὐτῆς Συνελεύσεως ψηφισθέντος Συντάγματος, περὶ ἐθνικῆς γῆς καὶ δημοσίων χρεῶν, οὐδόλως ἐνηργήθησαν. Ἀναγνωρίζουσα δὲ, ὅτι αἱ διατάξεις αὗται, πηγάζουσαι ἐξ ἀποφάσεων ἁπασῶν τῶν προλαβουσῶν Ἐθνικῶν Συνελεύσεων, εἰσὶν ἱεραί. Ψηφίζει. Ἄρθρον 1. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει συμφώνως πρὸς τὸ πνεῦμα τῶν ἰδιαιτέρων ψηφισμάτων καὶ τοῦ ἄρθρου 102 τοῦ παρόντος Συντάγματος νὰ συστήσῃ ἐπιτροπὴν πρὸς ἐξακρίβωσιν τῶν δικαιωμάτων καὶ ἐν γένει ἐκδουλεύσεων τῶν ἀγωνιστῶν τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1821, ἐντὸς δὲ τῆς Αʹ. Βουλευτικῆς Συνόδου τῆς Αʹ. περιόδου νὰ πραγματοποιήσῃ τὰ πρὸς ἱκανοποίησιν αὐτῶν κανονισθησόμενα ἀπαιτούμενα μέτρα. Ἄρθρον 2. Ὀφείλει ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ἀποτελεσματικῶς πρόνοιαν πρὸς ἐνέργειαν, ἐντὸς τῆς Αʹ. Βουλευτικῆς περιόδου, τῶν ἐθνικῶν ἀποφάσεων, περὶ διαθέσεως τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς καὶ περὶ ἐκκαθαρίσεως καὶ ἀποσβέσεως τῶν ἐσωτερικῶν δημοσίων χρεῶν. Ἄρθρον 3. Τὸ παρὸν ψήφισμα θέλει δημοσιευθῆ συγχρόνως μετὰ τοῦ Συντάγματος, ἀποτελῶν μέρος αὐτοῦ ἀναπόσπαστον. Ἐν Ἀθήναις τὴν 31 Ὀκτωβρίου 1864. Ἕπονται 162 ὑπογραφαὶ πληρεξουσίων.

§10ΔΑΓΡΕΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Τὸν λόγον, Κύριε Πρόεδρε.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν πρόκηται νὰ γίνῃ συζήτησις, δὲν ἠμπορῶ νὰ μεταβάλλω τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§12ΔΑΓΡΕΣ. Νὰ εἴπω δύω λέξεις.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ.

§14ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Αὐτὸ εἶναι σπουδαιότατον.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ μεταβάλω τὴν ἡμερησίαν διάταξιν αὐθαιρέτως, θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν ἐὰν θέλῃ νὰ κάμῃ συζήτησιν.

§16ΔΑΓΡΕΣ. Λέγω ὅτι εἶναι μάταιον, εἶναι φενάκη, εἶναι ἀπάτη· καὶ ἂν θέλητε νὰ λύσωμεν αὐτὰ τὰ ζητήματα, πρέπει νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ ἐργαζώμεθα ἀπὸ τῆς 9–5, λοιπὸν παρὰ νὰ ἐξαπατήσωμεν τὴν κοινωνίαν, τοὺς ἀγωνιστὰς, τὸν λαὸν τὸν φορολογούμενον, καλλίτερον νὰ μὴ εἴπωμεν τίποτε.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν μετὰ τὸν βουλευτικὸν νόμον, Κύριοι.

§18ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, σήμερον.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν, οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀναγνωσθὲν ψήφισμα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη.

§20ΖΕΡΒΑΣ. Αὐτὸ εἶναι αἶσχος εἰς εἰς τὴν Συνέλευσιν χωρὶς συζήτησιν νὰ τὸ παραδεχθῇ.

§21Δ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Κ. Πρόεδρε, ἔχετε τὴν εὐθύνην εἰς τὸ μέλλον, διαμαρτύρομαι ἐν ὀνόματι τοῦ ἀγῶνος (θόρυβος).

§22ΖΕΡΒΑΣ. Τί παρεδέχθη;

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη τὰς εὐχὰς, τὰς ὁποίας ὅλαι αἱ Συνελεύσεις ἐξέφρασαν ὑπὲρ τοῦ ἀγῶνος.

§24ΖΕΡΒΑΣ. Διαμαρτύρομαι, ὅτι οὔτε κἂν τὸ ἤκουσα, καὶ παρακαλῶ τὸν στενογράφον νὰ τὸ σημειώσῃ (θόρυβος).

§25ΚΑΛΟΣ (ἐκ τῶν βαθμίδων τοῦ Προεδρείου). Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐγὼ δὲν εἶμαι πλέον πληρεξούσιος (θόρυβος μέγας). Ὁ Κ. Καλὸς ἀναχωρεῖ τῆς αἰθούσης.

§26ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κ. Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ διαμαρτύρομαι, εἶναι μία ἀπάτη (θόρυβος).

§27Δ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, ἐὰν ἐρωτήσητε τοὺς περισσοτέρους, θὰ σᾶς εἴπουν, ὅτι δὲν ἐννόησαν (θόρυβος μέγας).

§28ΠΟΛΛΟΙ. Ἐμπρὸς, Κ. Πρόεδρε.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς, ἐμπρὸς ἐν τῷ μέσῳ τοῦ θορύβου;

§30Α. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀνήκω, Κύριοι, εἰς μίαν οἰκογένειαν, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ συμφέρον ἀπ’ αὐτὴν τὴν διάταξιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον ἦλθεν, ἡ ἔκτασις, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν, ἰσοδυναμεῖ μὲ τὸ ἀπραγματοποίητον, εἶνε φενάκη κατὰ τῆς δημοσίας γνώμης, φενάκη κατὰ τῶν ἀγωνιστῶν, κατὰ τῆς ὁποίας διαμαρτύρομαι· ἂς ἔλθῃ ὡρισμένως, τὸ ἀόριστον καὶ τοσοῦτον ἐκτεταμένον τῆς προτάσεως ἰσοδυναμεῖ μὲ τὸ ἀπραγματοποίητον, μὲ τὸ ψεῦδος, μὲ τὴν φενάκην, (θόρυβος).

§31ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Κύριοι, ἡ Συνέλευσις αὕτη, ἐὰν ἐσυκοφαντήθη διὰ πολλὰς ἀφορμάς, δὲν πρέπει νὰ συκοφαντηθῇ, ὅτι, προκειμένου περὶ ἀγωνιστῶν, δὲν συγκινεῖται ὅλη· τί πρόκειται, Κύριοι νὰ πράξητε; ἢ τί ἐπράξατε; μίαν εὐχήν, τὴν ὁποίαν ὅλαι αἱ συνελεύσεις ἔκαμαν.

§32ΣΩΜΑΚΗΣ. Τὸ ἀνεγνώσατε τό ψήφισμα;

§33ΜΑΚΡΗΣ. Τὸ ὑπέγραψα καὶ τὸ γνωρίζω (θόρυβος).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐπέλθῃ ἡσυχία διὰ νὰ ἐννοηθῶμεν. Ἀναγινώσκω τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλα πρὸ μικροῦ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως. (Ἀναγινώσκεται ἐκ νέου ἡ ἀνωτέρω διατυπωθεῖσα πρότασις)· οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πάντες) παρεδέχθη καὶ εὐχαριστῶ τὴν Συνέλευσιν.

§35Δ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Τώρα τὸ παραδέχομαι καὶ ἐγὼ ποῦ τὸ ἤκουσα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκω μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὅμως δὲν θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως, διότι προβλέπω, ὅτι θὰ ἔχωμεν πάλιν σκάνδαλα, θέλω δὲ τὴν ὑποβάλει μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου.

§37ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ μὴν ἀναγνωσθῇ.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εὑρισκόμεθα εἰς τὸ 66 ἄρθρον τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου ὡς πρὸς τὸ ὁποῖον ἔγινεν ἡ πρότασις ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Σούϊδα καὶ πολλῶν ἄλλων. Ὁ Κ. Δόσιος ὑπέβαλε τὴν ἑξῆς ὑποτροπολογίαν «οἱ ἐν Ἑλλάδι ἀνεγνωρισμένοι συνοικισμοὶ μεταναστῶν θέλουν ἀποστείλει ἀνὰ ἕνα Βουλευτήν».

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖται ὁ λόγος ἵνα ὑποβληθῶσι προτάσεις περὶ τοῦ Λεωτσάκου Ἀνθυπασπιστοῦ καὶ διαφόρων ἄλλων.

§40ΤΙΝΕΣ. Ἄλλην ἡμέραν.

§41ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Κύριοι, δὲν ἔρχομαι νὰ συστήσω τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν, ἡ ὁποία ἐσυστήθη παρὰ 200 καὶ ἐπέκεινα πληρεξουσίων, οὔτε ἔρχομαι νὰ ἐκθέσω τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ὑπέγραψαν τὴν πρότασιν ταύτην· εὑρίσκομαι ἀπέναντι συνεδρίου, παρὰ τῷ ὁποίῳ παρακάθηνται ἱερὰ λείψανα τοῦ ἀγῶνος τοῦ 1821, εὑρίσκομαι ἀπέναντι τέκνων ἀγωνιστῶν, οἵτινες ἐγεννήθησαν, συνεπολέμησαν, συνεκινδύνευσαν μετὰ τέκνων τῆς Κρήτης, ἔρχομαι μόνον νὰ παρακαλέσω τὴν σεβαστὴν Συνέλευσιν ὅπως ἐγκρίνῃ τὴν καταχώρησιν τῆς παρούσης προτάσεως ἐν τῷ ἄρθρῳ 66 καὶ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῆς δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἡ πρότασις εἶνε αὕτη· «οἱ ἀνεγνωρισμένοι συνοικισμοὶ τῆς Κρήτης ἀποστέλλουσιν ἕκαστος ἕνα βουλευτὴν, τὰ καθέκαστα θέλουν ὁρισθῆ διὰ Β. Διατάγματος.»

§42Α. ΔΟΣΙΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν ἔχω τὴν εὐφράδειαν τοῦ λόγου, μεθ’ ἧς ἄλλος ἔντιμος συνάδελφός μας σᾶς παρέστησε πρό τινων ἡμερῶν τὰ μεγάλα τῳόντι κατορθώματα καὶ τὰς ἐκδουλεύσεις τῶν Κρητῶν καὶ πρὸ καὶ μετὰ τὴν μεγάλην ἐπανάστασιν. Ἔρχομαι νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ἐκτίμησιν ὑμῶν πόσον ἄδικος εἶναι ἡ ὑπ’ ὄψιν σας πρότασις, παρουσιαζομένη ἐκ μονομερείας. Δὲν ἔχουν μόνον οἱ Κρῆτες συνοικισμοὺς ἐν Ἑλλάδι, διότι καὶ ἄλλοι, τὰ αὐτὰ παθόντες, καὶ ἀπολέσαντες ὡς αὐτοὶ τὴν γεννήσασαν αὐτοὺς γῆν, κατέφυγον ὡσαύτως καὶ συνοικίσθησαν ἐντὸς τοῦ βασιλείου, οὐδὲ ὑπάρχει εὐλογοφανὴς αἰτία νὰ χαραχθῇ γραμμὴ διαχωρίσεως μεταξὺ τῶν διαφόρων τούτων συνοικισμῶν. Ἀλλὰ μὴ τυχὸν οἱ Κρῆτες μόνοι ἔχουσι νὰ παρουσιάσουν ἐκδουλεύσεις καὶ ἀγῶνας ὑπὲρ τῆς ἐλευθερώσεως τῆς γῆς, τὴν ὁποίαν πατοῦμεν; Ὄχι, Κύριοι· καὶ αἱ λοιπαὶ δοῦλαι εἰσέτι ἐπαρχίαι συνετέλεσαν ἅπασαι ὑπὲρ δύναμιν εἰς τὸ μέγα καὶ ἐθνικὸν αὐτὸ ἔργον. Διὰ νὰ μὴ μακρηγορήσω δὲ, θέλω περιορισθῆ ἐν συντόμῳ εἰς τὰ ἀφορῶντα τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα τὴν Μακεδονίαν. Αὕτη καὶ ὑπὸ τὸν ζυγὸν ἀκόμη ἐτήρησεν ἀκμαῖον τὸ αἴσθημα τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τῆς ἐλευθερίας καὶ εἶναι ἡ γεννήσασα τὸν Νίκο Τσάραν καὶ τὸν Εὐθύμιον Βλαχάβαν. Ἀναλαβόντος δὲ τοῦ ἔθνους τὸν ὑπὲρ τῶν ὅλων ἀγῶνα, ἀνεχαίτισε πολλάκις τὰ εἰσελαύνοντα ὀθωμανικὰ στίφη, ἕως οὗ, καταστραφεῖσα, ἔστειλεν ἐνταῦθα τὰ διασωθέντα ἐκ τῶν τέκνων της, τὰ ὁποῖα γενναίως συνηγωνίσθησαν καὶ ἀφειδῶς ἔχυσαν τὸ αἷμα των καὶ εἰς τὴν Εὔβοιαν καὶ καθ’ ὅλας τὰς μάχας τῆς ἀνατολικῆς Ἑλλάδος. Μακεδόνες συμμεθῆξαν καὶ τῆς ἐν Μεσολογγίῳ δόξης, ὅπου κατὰ τὴν ἔξοδον ὁ στρατηγὸς αὐτῶν Νικόλαος Στουρνάρας ἔπεσε τὸν εὐκλεῆ ὑπὲρ πατρίδος θάνατον. Μακεδόνες ἐφρούρησαν καὶ τὴν Ὕδραν ἀπειλουμένην ὑπὸ τοῦ Ἰβραΐμη. Δὲν βλέπω, Κύριοι, τὸν λόγον τοῦ νὰ ληφθῇ διάφορον μέτρον διὰ τοὺς Κρῆτας καὶ διάφορον δι’ ἡμᾶς τοὺς ἄλλους, τοὺς ἔχοντας ὡσαύτως ἀνεγνωρισμένους συνοικισμούς· γνώρισμα δὲ τῆς πραγματικότητος συνοικισμοῦ τινὸς δὲν δύναται, κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, νὰ θεωρηθῇ παρὰ τὸ νὰ ἔχῃ αὐθυπαρξίαν, νὰ ἀποτελῇ δηλ. ἴδιον δῆμον. Καὶ μὴ νομίζετε ὅτι παραδεχόμενοι τὸ τοιοῦτον θέλετε παραδεχθῆ πρᾶγμα ἀόριστον, οὐδὲ ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν θέλει αὐξηθῆ κατὰ πολύ· δύω μόνον εἶναι οἱ πραγματικοὶ συνοικισμοὶ πλὴν τῶν τῶν Κρητῶν, δηλ. ὁ τῶν Θεσσαλῶν ἐν Φθιώτιδι καὶ ὁ τῶν Μακεδόνων ἐν Λοκρίδι, προκαλῶ δὲ ὅν τινα δήποτε ἐξ ὑμῶν νὰ μοὶ ἀναφέρῃ καὶ τρίτον τοιοῦτον. Διὰ ταῦτα πάντα προτείνω ὅπως ἡ Συνέλευσις, πρὶν ἢ προβῇ εἰς τὴν λύσιν τοῦ περὶ Κρητῶν ζητήματος, ἀποφανθῇ ἐκ προκαταβολῆς, ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτῆς, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ, θέλει ἐφαρμόζεσθαι καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς δύω ἀνεγνωρισμένους συνοικισμοὺς ἤτοι τὸν τῆς Νέας Μινζέλης καὶ τὸν τῆς Νέας Πέλλης.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Ζατουνίτης.

§44ΑΧΟΛΟΣ. Αὐτὸ, Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι προαποφασισμένον πρὸ 7, 8 ἡμερῶν;

§45ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Δὲν εἶμαι, Κύριοι, ἐναντίος τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν ἡ τροπολογία τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μας Σουΐδα Τριτάκη καὶ ἄλλων ἐκφράζει, τῆς ἰδέας, λέγω, ταύτης δὲν εἶμαι ἐναντίος, συλλογισθῆτε ὅμως, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ, ὅπως παρουσιάζεται σήμερον ὡς προσθήκη ἢ ὡς τροπολογία εἰς τὸ ἄρθρον 66 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, στέκει κατέναντι τῶν ἀποφασισθέντων διὰ τοῦ Συντάγματος (ἀριθ. 66) καὶ τῶν δεδικασμένων διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου (ἀριθ. 3.) ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Δὲν διαφιλονεικεῖ κανεὶς τοὺς ἀγώνας οὔτε τῶν Κρητῶν, οὔτε τῶν Σουλιωτῶν, οὔτε τῶν Μακεδόνων καὶ Θεσσαλῶν, πρέπει νὰ ᾖναι μωρὸς, ἵνα κατέλθῃ εἰς τοσοῦτον παράφρονα ἀγῶνα. Πολλὰ ἐλέχθησαν, καὶ πρόκειται νὰ λεχθῶσι περὶ ἀγώνων τῶν σωματείων τούτων· φρονῶ, ὅτι οὔτε ἐπὶ τοῦ προκειμένου συζητοῦμεν, ἂν ἀναμνήσωμεν ἀγῶνα, διότι ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἠγωνίσθησαν καὶ ὄχι μόνον οἱ Κρῆτες καὶ ἄλλοι, οὔτε εἶναι τρόπος ἀμοιβῆς καὶ ἱκανοποιήσεως τῶν ἀγωνισθέντων νὰ δώσουν 30–40–100–200 Κρῆτες ἢ Θεσσαλοὶ ἢ ἄλλοι ἕνα Βουλευτήν· ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου ἀμείβονται οἱ ἀγῶνες καὶ αἱ χῶραι αἱ ἀγωνισάμεναι εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν, εἶναι ἄλλος· εἶναι τὰ ψηφίσματα, τὰ ὁποῖα φέρετε, εἶναι αἱ ἀμοιβαί, οἱ βαθμοί, εἶναι τὰ γραμμάτια ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἅτινα κατὰ καιροὺς ἔλαβον καὶ οἱ Κρητικοὶ καὶ ὅλοι οἱ ἀγωνισθέντες, καὶ νομίζω, ὅτι ἱκανοποιήθησαν ἀρκούντως· ἂν νομίζωσι τὸ ἐναντίον, πρέπει νὰ παραιτηθῶσι πάσης ἄλλης ἀξιώσεως, καὶ νὰ ζητήσωσι τῇ δυνάμει τῶν ἀγώνων των τὸ νὰ δίδωσιν ἀνὰ 100–200 ἕνα βουλευτὴν, ἀφοῦ ὅμως ἐπιστρέψωσιν ὅσα λόγῳ ἀγῶνος ἔλαβον. Μακρὰν τῆς ἰδέας λοιπὸν τοῦ νὰ ἀμφισβητήσωμεν τοὺς ἀγῶνας τῶν Κρητῶν καὶ τῶν ἄλλων Σωματείων, διότι ἐκεῖνοι, οὓς σᾶς παρέστησαν ὡς ἀγῶνας, εἶναι μηδέν· εἶναι μεγαλεῖτεροι, εἶναι γιγαντιαῖοι οἱ ἀγῶνες τῶν Κρητῶν, Ψαριανῶν, καὶ λοιπῶν. Κύριοι καὶ τίποτε δὲν εἶπαν, ἕως τώρα, διότι ἤκουσα ἐνταῦθα ἕνα Κύριον, ὁ ὁποῖος ἐξιστορῶν δῆθεν ἀγῶνας εἶπεν ὡς μέγα ἄθλον, ὅτι ἕνας ἐπῆρε δύο κεφαλὰς Τούρκων· αὐτὸ δὲν εἶναι γελοῖον, Κύριοι, ἀπέναντι τῶν μεγάλων ἀγώνων των; σήμερον ὅμως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου ἂν ἔλθωμεν νὰ ἀποφασίσωμεν, ὥστε τὸ δεῖνα Σωματεῖον μὲ 50 ψήφους νὰ δώσῃ ἕνα βουλευτὴν, τὸ δεῖνα μὲ 100–200 ἕνα ἄλλον, εἶναι τὸ ἴδιον νὰ ἀνατρέψωμεν ὅσα ἀπεφασίσαμεν διὰ τοῦ Συντάγματος· διότι τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἐλύθη. Ὅτε ἐσυζητήθη τὸ περὶ συνοικισμῶν εἰς τὸν ἐκλογ. νόμον, ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε τότε, (ὅπως διὰ ῥητοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος), ὥστε ἕκαστος συνοικισμὸς, ἀποτελέσας τὸ ἥμισυ τῆς μικροτέρας ἐκλογικῆς περιφερείας, νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ δώσῃ ἕνα βουλευτήν· σήμερο ἔρχεται ὁ εἷς διὰ τὸ ἀτομικόν του ἐνδιαφέρον, ὁ ἄλλος διὰ τὰ ὀρέξεις του, ὁ τρίτος διὰ σκοποὺς ἄλλους νὰ παρασκευάζῃ τοὺς ἀγῶνάς του καὶ νὰ ζητῇ νὰ φέρῃ βουλευτὴν εἰς τὴν βουλὴν, ὡς ἡ βουλὴ νὰ εἶναι ἀπομαχεῖον τῶν ἀγωνιστῶν· νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι ὅλως διόλου ἄτοπον, δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἀφοῦ ἀπεφάσισε μάλιστα ἡ Συνέλευσις. Ἐγὼ θὰ σᾶς προτείνω ἄλλο, ἂν παραδεχθῆτε τὴν καταπάτησιν τῶν ἀποφασισθέντων, θὰ προτείνω νὰ τροποποιήσητε μέρος τοῦ Συντάγματος, αὔριον θὰ ἔλθῃ ἄλλος νὰ ζητῇ νὰ τροποποιήσετε ἓν ἄλλος μέρος· τροποποιοῦντες λοιπὸν οὕτω πως καθημέραν τὰς συντακτικὰς διατάξεις, ποῦ θὰ σταθῶμεν; δὲν γνωρίζω. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν αὐτὴν, διότι δὲν εἶναι πλέον καιρὸς, ἀντίκειται εἰς τὰ ἀποφασισθέντα καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν εἰς τοιαύτας συζητήσεις· αὐτὰ ἐδυνάμεθα νὰ τὰ σκεφθῶμεν, ὅτε ἐσυζητεῖτο τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ ἐκλογικὸς Νόμος ἐν τῷ οἰκείῳ ἄρθρῳ, ὅτε ἐγένετο, ὡς ἐνθυμεῖσθε μέγας ὁ θόρυβος δι’ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, καὶ ἀπέχω νὰ Σᾶς ὑπενθυμίσω ποῖος ἦτον ὁ αἴτιος διὰ τοῦ τρόπου του μεγάλης ἀγανακτήσεως τοῦ Σώματος ὅλου. Ἡ Συνέλευσις τότε περιώρισε νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα τῶν συνοικισμῶν δι’ ἑνὸς ἄρθρου, ὅπως γνωρίζετε, ὅταν δηλ. κατασταθῶσι πραγματικῶς συνοικισμοί· Ἐνθυμεῖσθε πόσον ἐπολέμησον εἷς Κύριος τὴν λέξιν πραγματικῶς, ἰδανικὰ δηλαδὴ μᾶς ζητοῦν οἱ Κύριοι καὶ διότι δὲν τοὺς τὰ ἐδώσαμεν ἀγανακτοῦν ἐναντίον μας ὅλων. Θὰ Σᾶς εἴπωσιν ὅτι ἐδώσαμεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς Ψαριανοὺς, αὐτὸ εἶναι τὸ μεγαλεῖτερον ἐπιχείρημά των, ἀλλὰ δὲν τοὺς ὠφελεῖ. Χωρὶς νὰ ἐλαττώσω, Κύριοι, διόλου τὴν βαρύτητα τῶν ἄλλων μερῶν, διὰ τοὺς ἀγῶνας των, κανεὶς δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅμως, ὅτι καὶ οἱ Κρῆτες μετὰ τὸν ἀγῶνα ἔμειναν Κρῆτες ἐπὶ τῆς Κρήτης, καὶ οἱ Θεσσαλοὶ Θεσσαλοὶ ἐπὶ τῆς Θεσσαλίας, καὶ οἱ Σάμιοι Σάμιοι ἐπὶ τῆς Σάμου· Ψαῤῥιανοὶ ὅμως καὶ Ψαῤῥὰ δὲν ἔμειναν, δὲν ὑπάρχουσιν, ἐτεινάχθησαν ὡς ἡφαίστιον εἰς τὸν ἀέρα, διότι ὅλοι γνωρίζουν ὅτι καὶ αἱ γυναῖκες ἔφυγαν, καὶ φεύγουσαι καὶ κολυμβῶσαι ἐτουφεκίζοντο καὶ ἐκοκκίνιζαν τὰ πελάγη ἐκ τοῦ αἵματός των. Δὲν ἐλαττόνω, μήτε παραγνωρίζω τοὺς ἀγῶνας τῶν ἄλλων, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἰσχυροὶ οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους φέρουν πρὸς ὑπεράσπισιν, καὶ ἑπομένως οἱ Ψαριανοὶ εἶναι συνοικισμένοι εἰς τὴν Ἐρέτρειαν ἔχοντες ἀνεγνωρισμένον ἀνέκαθεν καὶ τὸ πρὸς βουλευτὴν δικαίωμα. Ἡ τροποποίησις λοιπὸν αὐτὴ, ἐκτὸς τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους σᾶς ἀνέφερα, ἔχει κατ’ αὐτῆς καὶ μίαν ἄλλην ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως. Ἀχνίζει ἐνώπιόν σας, Κύριοι, ἀκόμη ἡ χθεσινὴ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, διὰ τῆς ὁποίας ἀπεῤῥίψατε ὡς ἀντικειμένην εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τὸ δεδικασμένον, τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Ζέζου περὶ αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν Βουλευτῶν ἐν εἴδει ἀποζημιώσεως ὁδοιπορικῶν ἐξόδων. Φρονῶ λοιπὸν, χωρὶς νὰ φανῶ, ὅτι δυσαρεστῶ κανένα τῶν ἐνδιαφερομένων, διὰ τὰς πεποιθήσεις μου, τὰς ὁποίας ἐλευθέρως ἐκφράζω, ὅτι ἐκπληρῶ τὸ καθῆκόν μου, ἂν καταρτίσω πρότασιν διαμαρτυρήσεως κατὰ τῆς προκειμένης τροπολογίας, καὶ προτείνω τὸ ἀπαράδεκτον αὐτῆς ὡς ἀντικειμένης εἰς τὰ διὰ τοῦ 66 ἄρθρ. τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ 3 ἄρθρ. τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου ἀποφασισθέντα.

§46ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εὑρίσκεσθε ἐν ἀπάτῃ· περὶ τοῦ δικαιώματος τῶν Ψαριανῶν καὶ τῶν ἄλλων ἐγένετο ἀπόφασις ἐν τῷ ἐκλογικῷ Νόμῳ καὶ οὐχὶ ἐν τῷ Συντάγματι.

§47ΣΟΥΪΔΑΣ. Σέβομαι τὰς πεποιθήσεις ἑκάστου, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ ἀντιστρατευθῶ κατά τινων.

§48ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγένετο πρότασις περὶ ἀπαραδέκτου. Συζητεῖται τὸ ἀπαράδεκτον;

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φύρδην μίγδην.

§50ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Λοιπὸν σημειώσατέ με καὶ ἐμέ!

§51ΣΟΥΪΔΑΣ. Ὡς ἀντιπρόσωπος Κρητῶν, θεωρῶ καθῆκόν μου, ὅπως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπερασπισθῶ τὰ δικαιώματα αὐτῶν. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἀρκετὰ ἐμπερδεύθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· διότι ἤκουσα νὰ λέγουν, ὅτι ζητοῦσιν οἱ Κρῆται ἐξαιρετικὰ δικαιώματα, ἐξαιρετικὰ προνόμια, διὰ τοὺς ἀγῶνας, τοὺς ὁποίους κατεβάλαμεν κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι. Κύριοι, τὰ δικαιώματα αὐτὰ τῶν Κρητῶν καὶ τῶν λοιπῶν δούλων ἐπαρχιῶν, οἵτινες ἔλαβον τὰ ὅπλα ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος, οὐδεὶς δύναται νὰ τὰ ἐλαττώσῃ, διότι ἔνδοξοι σελίδες τῆς ἱστορίας θέλουν πάντοτε βραβεύει τοὺς ἀγῶνας αὐτῶν· καὶ ἡ εὐγνωμοσύνη τοῦ ἔθνους οὐδόλως θέλει ἐλαττωθῆ ἀπὸ τὰ δικαιώματα τὰ ἀποκτηθέντα διὰ τῶν αἱμάτων. Δὲν πρόκειται ἤδη νὰ διεκδικήσωμεν τοιαῦτα δικαιώματα· διότι αὐτὰ εἶναι ἐξαιρετικὰ, προσωπικὰ, καὶ τὰ προσωπικὰ δικαιώματα τὰ μὲν ἐβραβεύθησαν, τὰ δὲ θέλουν βραβευθῇ κατόπιν. Εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν.......

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Ζατουνίτης ἐπρότεινε τὸ ἀπαράδεκτον, καὶ περὶ τούτου συζητοῦμεν.

§53ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐπρότεινε τὸ ἀπαράδεκτον ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἐψηφίσαμεν τὸ ζήτημα ἐν τῷ Συντάγματι, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές.

§54ΣΟΥΪΔΑΣ. Τὸ ζήτημα πρέπει νὰ τεθῇ οὕτω πως· ἀναγνωρίζει ἡ Συνέλευσις, ὅτι ἡ Κρήτη μετὰ τῶν ὅπλων εἰς τὰς χεῖρας κατὰ τὸ 21 ἀγωνισθεῖσα τὸ καθ’ ἑαυτὴν, ὡς ἔπρεπεν, ἀγωνισθεῖσα ὡς Ἑλληνικὴ ἐπαρχία, συνέδεσε τὴν τύχην της μετὰ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος μέχρι τοῦ 1830, ναί ἢ ὄχι; Μοὶ φαίνεται, Κύριοι, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὸ γεγονὸς, διότι εἶναι ἱστορικὴ ἀλήθεια· ἄρα ἡ ἐπαρχία αὐτὴ θεωρεῖται ἀναπόσπαστος ἐπαρχία τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος. Δυστυχῶς ὅμως ἡ διπλωματία ἄνευ τῆς θελήσεως καὶ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος καὶ τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς ἀπέκοψε τὸ μέρος τοῦτο τῆς Ἑλλάδος. Τί πταίομεν λοιπὸν ἡμεῖς τοῦ νὰ ἔχωμεν τὸ δυστύχημα νὰ μὴν ἔχωμεν συνδεδεμένην τὴν τύχην ἡμῶν μὲ τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα; Κατόπιν τῆς δυστυχίας αὐτῆς τοῦ νὰ εἴμεθα δοῦλοι, διότι ἐδόθη ὡς ἀντάλλαγμα ἀντὶ ἄλλων ἐπαρχιῶν τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ὡς τῆς Εὐβοίας.

§55ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ζητῶ τὸν λόγον, διότι προσβάλλει τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος μου.

§56ΣΟΥΪΔΑΣ. Κατόπιν τῶν θυσιῶν καὶ τῶν δυστυχιῶν, τὰς ὁποία ἡ εἱμαρμένη ἐπέβαλεν εἰς ἡμᾶς, ἐπιθυμοῦμεν νὰ δοθῇ τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα καὶ ἡμῖν, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐκλέγωμεν βουλευτὴν, ὅπως ὑπάρχῃ μία διαμαρτύρησις κατὰ τῆς ἀποφάσεως τῶν ἰσχυρῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν τὴν 3 Φεβρουαρίου διὰ τοῦ πρωτοκόλλου τοῦ 1830, ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως οὔτε τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς οὔτε τῆς Ἑλλάδος ἀπεκλείσθη ἡ ἐπαρχία αὐτὴ ἀπὸ τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν ὕπαρξιν τῆς ἀληθείας αὐτῆς, καὶ κατὰ συνέπειαν φρονῶ, καὶ ὑμεῖς πρέπει νὰ νομίζητε, ὅτι δὲν σᾶς ζητοῦμεν τοῦτο δικαιώματι ἀγῶνος, ἀλλ’ ὡς δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀπεκτήσαμεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ἐλευθερώσαντες τὴν πατρίδα μας, τὴν ὁποίαν ἀπέκλεισαν ἰσχυροὶ ξένοι, χωρὶς νὰ μᾶς ἐρωτήσωσιν. Εἰς τὴν προπαρελθοῦσαν συνεδρίασιν τοῦ σαββάτου, πληρεξούσιοί τινες τῶν Κρητῶν, ἐξ ὧν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι εἷς, δι’ ἀναφορᾶς, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψα καὶ ἐγὼ, ὑπεβάλομεν τὰ παράπονά μας ἐγγράφως· ἐξωδίκως, πιστεύω, ὅτι τὰ πρόσωπα τῆς Συνελεύσεως γνωρίζουσι τοῦτο, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀποτελεῖ μέρος ἀναπόσπαστον τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν ὅπως καταχωρηθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ τὸ ἔγγραφον τοῦτο.

§57ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν ἔρχομαι, Κύριοι, νὰ συζητήσω τὰ περὶ τῶν ἀγώνων τῶν ὁμογενῶν, ἔρχομαι μόνον νὰ εἴπω, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ βουλευτοῦ εἶναι δικαίωμα συνταγματικὸν, καὶ τὸ ὁποῖον ὡρίσθη ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν Συνέλευσιν τοῦ 43. Ἐπομένως τὸ ἔθνος ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ του, δικαιοῦται νὰ στέλλῃ ἀνάλογον ἀριθμὸν ἀντιπροσώπων, ἀλλὰ μόνον διὰ τὰ ἐγχώρια συμφέροντα, ἵνα γίνωσι καλοὶ νόμοι πρὸς συντήρησιν τῆς πολιτείας· αὐτὸ εἶναι τὸ δικαίωμα τοῦ βουλευτοῦ, διότι ἂν ἐπρόκειτο νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦ βουλευτοῦ χάριν τοῦ ἀγῶνος ἐγὼ ὁ ἴδιος συγκατατίθεμαι καὶ θὰ προτείνω νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας ὅσαι εἶναι ἐκ τῆς σημερινῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον μέρος ἐνεργητικὸν εἰς τὴν ἐπανάστασιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον χορηγεῖ τὸ Σύνταγμα, ὁ νόμος θέλει ὥστε 10000 νὰ στέλλωσιν ἕνα ἀντιπρόσωπον εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τοῦτο ἵνα οἱ βουλευταὶ ἔρχωνται μόνον ἐκ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος ὅπως σκεφθῶσι ἀπὸ τῶν νόμων τῶν φορολογικῶν, τῶν δικαστικῶν καὶ ἐπὶ πάντων, ὅπως προέλθωσι εἰς μέτρα καλείτερα. Βλέπετε, λοιπὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ διϊσχυρίζωνται οἱ Κύριοι οὗτοι, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο πρέπει νὰ τὸ θεωρήσωμεν ὡς δικαίωμα ἀγῶνος, εἶναι καθαρῶς δικαίωμα ἐγχώριον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τοπικὰ συμφέροντα καὶ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀντιπροσωπευθῶσι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰσότητος. Ἐπειδὴ ὅμως ἐκ τῶν ἔξω χωρῶν τῶν ὑπὸ τὸν ζυγὸν τὸν τουρκικὸν εὑρισκομένων μετηνάστευσαν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἤθελον νὰ ἀποτελέσωσιν δήμους ἰδίους τὸ ἔθνος πρὸς χάριν καὶ αὐτῶν τῶν μεταναστατῶν, ἐπειδὴ ὑπέθεσεν, ὅτι ἦτο δυσχερὲς νὰ ἐκλέξωσι βουλευτὴν, εἶπεν, ὅτι ἕνας δῆμος ἐκ μεταναστατῶν ὅταν ἀποτελέσῃ ἀριθμὸν μέχρι τοῦ ἡμίσεως τοῦ ἀριθμοῦ, ὃν πρέπει νὰ ἔχῃ μία ἐπαρχία ἵνα ἐκλέγῃ βουλευτὴν, νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ στέλλῃ ἕνα βουλευτήν. Βλέπετε, λοιπὸν, ὅτι αὐτὸ τὸ πρᾶγμα εἶναι πολλὰ εὐκρινὲς, ὅταν ἀπαρτισθῇ ἀριθμὸς καὶ γεννηθοῦν συμφέροντα ἐγχώρια, νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα καὶ ἐκεῖνοι, ἂν καὶ καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ, νὰ στέλλωσιν ἕνα ἀντιπρόσωπον. Τὸ νὰ ἔρχωνται ὅμως οἱ Κύριοι νὰ σᾶς λέγουν, ὅτι, ἐπειδὴ ἠγωνίσθησαν, νὰ στέλλουν βουλευτὴν, τότε πρέπει τὸ δικαίωμα τοῦτο νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας. Ἡ Κρήτη ἔχει συνοικισμὸν, ἔχει τρεῖς δήμους, ἂς ἑνωθῶσι λοιπὸν καὶ οἱ τρεῖς, καὶ ἂν ἀπαρτίσουν ἕνα ἀριθμὸν, ὃν ἀπαιτεῖ ὁ νόμος, νὰ στέλλωσιν ἕνα βουλευτήν. Περὶ τοῦ ἀπαραδέκτου δὲν κάμνω λόγον, διότι ἐλύθη ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν.

§58ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος συνάδελφος Κύριος Τριτάκης μετ’ ἄλλων πληρεξουσίων ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ταύτης, εἶναι πρότασις λίαν σοβαρὰ, ἀξία τῆς προσοχῆς τοῦ μεγάλου τούτου ἐθνικοῦ σώματος. Ἡ πρότασις αὕτη, Κύριοι, οὐδόλως δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ κατὰ πρόσωπον, οὐδόλως δύναται νὰ πέσῃ ἐνώπιον τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους, διὰ τοῦτο ἦλθον εἰς τὸ βῆμα τοῦτο διὰ νὰ σᾶς προτείνουν τὸ ἀπαράδεκτον.

§59ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἴχομεν τὴν τόλμην νὰ τὴν πολεμήσωμεν κατὰ πρόσωπον, καὶ νὰ τὴν ἀποῤῥίψωμεν, καὶ σήμερον πάλιν τὴν ἐπαναλαμβάνεται.

§60ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Ἡ πρότασις μᾶς λέγουν εἶναι δεδικασμένη, ἐὰν ἡ πρότασις αὕτη τοῦ δεδικασμένου ἐπροτείνετο ἀπὸ ἕνα ἄνδρα νομομαθῆ, ἤθελον βεβαίως λυπηθῇ διὰ τὴν ἄγνοιάν του, ἀλλ’ ὅταν προτείνηται ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἀμοιροῦν τῆς ἐπιστήμης τοῦ δικαίου, νομίζω, ὅτι ἀγνοοῦν πάντη τί ἐστὶ δεδικασμένον. Δεδικασμένον, Κύριοι, εἶναι ἓν ζήτημα εἴτε ἐνώπιον βουλευτικοῦ σώματος, εἴτε ἐνώπιον δικαστηρίου συζητηθῇ καὶ ἀποφασισθῇ, καὶ ἡ ἀπόφασις ὑπάρχει γεγραμμένη. Ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος, ὁ ὁποῖος ἦλθε νὰ μᾶς κλείσῃ τὸ στόμα μὲ τὴν ἔνστασιν τοῦ δεδικασμένου, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως γεγραμμένην καὶ νὰ μᾶς τὴν ἀναγνώσῃ, ἀλλὰ τοιαύτην ἀπόφασιν εὐτυχῶς δὲν ἔχομεν, καὶ εἴμεθα ἐλεύθεροι νὰ ὑποστηρίξωμεν οὐχὶ τὰ δικαιώματα ἡμῶν, διότι κἀνεὶς ἀπὸ ἡμᾶς δὲν ἔχει τὴν ἀξίωσιν τοῦ ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ καὶ ἐκ νέου τὴν δούλην πατρίδα, διὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς καὶ σεῖς, εἶμαι βέβαιος, ὅτι λυπεῖσθε, καὶ ποθῆτε νὰ ἰδῆτε ζῶντες ἐλευθέραν τὴν γῆν ταύτην. Κἀνεὶς ἀπὸ ἡμᾶς δὲν ἔχει τὴν ἀπαίτησιν αὑτὴν, βεβαιωθῆτε, οὔτε τὴν βεβαιότητα, ὅτι θὰ ἐκλεχθῇ αὔριον βουλευτὴς ἵνα ὑποστηρίξῃ τὰ δικαιώματά του.

§61ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Τὸ ἀπαράδεκτον συζητοῦμεν;

§62ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ ὑποστηρίξωμεν, δὲν εἶναι περιωρισμένον, καὶ λυποῦμαι, διότι οὐδεὶς τῶν προλαλησάντων ἀνεβίβασε τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὴν ἁρμοδίαν θέσιν. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι μέγα, εἶναι σοβαρὸν, εἶναι ἐθνικὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἦλθεν ἡ πρότασις, ὅτι πρέπει νὰ ὑποστηριχθῶσι τὰ δικαιώματα ὅλων τῶν σωματείων. Τί εἶναι τὰ σωματεῖα; Κύριοι! τὰ σωματεῖα εἶναι αἱ ὑποδεδουλωμέναι ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον τὰ ὅπλα μεθ’ ἡμῶν καὶ μὲ τοὺς πατέρας ἡμῶν, ἔλαβον τὰ ὅπλα καὶ ἔκαμον καὶ ἄλλας μεγάλας θυσίας εἰς τὸν βωμὸν τῆς πατρίδος, ἵνα ἐλευθερώσωσιν αὐτὴν ἢ νὰ ἀποθάνουν· αὐτὰ εἶναι ὁ σύνδεσμος ὁ ἀδιάῤῥηκτος τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς· αὐτὸς ὁ σύνδεσμος πρέπει νὰ πληρωθῇ μίαν ἡμέραν καὶ εὐτυχῶς εἰς τοῦτο τὸ σημεῖον τείνει ὁ Ἑλληνισμός. Ὅστις παρεμβάλλει οἱονδήποτε ἐμπόδιον εἰς τὴν πρόθεσιν αὐτὴν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὁ τοιοῦτος, Κύριοι, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ εἰμὴ ὡς πλανώμενος εἰς τὴν κρίσιν του. Τί σημαίνει, Κύριοι πληρεξούσιοι, βουλευταὶ ἀπὸ τὰ σωματεῖα; ποίαν δαπάνην θὰ προξενήσουν; (θόρυβος). Ἀλλὰ ποίαν ἐθνικὴν, ποίαν μεγάλην ἐθνικὴν σημαίαν παρουσιάζουν; παρουσιάζουν τὴν σημαίαν τοῦ 1821, παρουσιάζουν τὴν ἕνωσιν τὴν ἐθνικὴν, παρουσιάζουν τὸν ἀδιάῤῥηκτον σύνδεσμον μέχρις οὗ ὁ Ἑλληνισμὸς ἐκπληρώσῃ ἐν τῇ ἀνατολῇ τὴν ἀποστολήν του, τὴν ἀποστολὴν τοῦ πολιτισμοῦ, τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐλευθερίας καὶ ἴδῃ τὰς ὑποδεδουλωμένας ἐπαρχίας ἐλευθέρας. (εὖγε, εὖγε). Μὴ λοιπὸν ῥηγνύετε τὸν σύνδεσμον αὐτὸν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸν ἐξασφαλίσητε διὰ παντὸς μέσου. Παρατηρήσατε, Κύριοι, τί ἔκαμεν τὸ ἔθνος, ἡ πατρίς σας; ἀναγνώσατε τὴν ἱστορίαν, θὰ ἰδῆτε καὶ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος συνεδριάζον εἰς τὴν ἐθνικὴν Συνέλευσιν τῆς Ἐπιδαύρου, συνηθροισμένον ὅλον, ὁλόκληρον, ἄνευ ἐξαιρέσεως, ἄνευ ἄλλης ἰδέας, διότι συνεδρίασε ἵνα ζήσῃ ἐλεύθερον ἢ νὰ ἀποθάνῃ, διότι συνεδριάζον ἔλαβε τὰ ὅπλα, διότι συνεδριάζον εἰς τὴν ἐθνικὴν Συνέλευσιν παρουσίασε τὴν ἑνότητα τὴν Ἑλληνικήν· θεωρῶ περιωρισμένους, λίαν περιωρισμένους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ φέρουν διάῤῥηξιν μεταξὺ τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ δι’ ἀτομικὰ συμφέροντα νὰ φέρουν τοιαύτην περιωρισμένην πρότασιν.

§63ΜΙΛΗΣΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον.

§64ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Πρὸς τὸ συμφέρον σοῦ τοῦ ἰδίου ὁμιλῶ· (ἀποτείνεται πρὸς τὸν Μίλησην). Ἐγὼ ἐννοῶ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος τὸ μέγα, ὄχι τὸ περιωρισμένον, τὸ στενόν. Παρατηρήσατε, ὅτι εἰς ἁπάσας τὰς Συνελεύσεις, καὶ οἱ Μακεδόνες, καὶ οἱ Θρᾷκες, καὶ οἱ Βούλγαροι καὶ ἐν γένει πᾶσα ἡ Ἑλληνικὴ φυλὴ συνεδρίαζε, καὶ ἐψήφιζε, καὶ ἀπεφάσιζεν ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ γένους. Κύριοι, αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία, ἡ ὁποία ἔχει ἓν μεγαλεῖον, ὅτι ὁ Ἕλλην συνελήφθη, ἐγεννήθη, ἀνετράφη μὲ αὐτὴν τὴν μεγάλην ἰδέαν. Τί εἶναι ἡ μεγάλη ἰδέα, Κύριοι; Εἶναι ἡ ἕνωσις τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος μετὰ τῶν δούλων ἐπαρχιῶν. Νομίζετε, ὅτι θέλομεν νὰ γίνωμεν βουλευταί; πολλοῦ γε καὶ δεῖ· δὲν ἔχομεν βεβαιότητα περὶ τούτου· θέλομεν μόνον νὰ μὴ διαιρεθῇ ἡ Ἑλληνικὴ ἑνότης, θέλομεν ὥστε καὶ οἱ ἔξω ὁμογενεῖς, ἀτενίζοντες πρὸς τὴν γῆν ταύτην, νὰ θεωρῶσιν, ὅτι ἀτενίζωσι πρὸς τὴν πατρίδα αὐτῶν. Θέλομεν, Κύριοι, τὸ αἴσθημα αὐτὸ νὰ μὴ τὸ ψυχράνωμεν, διότι, ὅστις ὑπῆρξε σύγχρονος, ἐνθυμεῖται ὁποῖα σκάνδαλα ἐγεννήθησαν κατὰ τὸ 1843 καὶ 44. Ἐνθυμεῖται κατὰ πόσον ἐζημιώθη ἡ πατρὶς, καὶ πόσον ἐθλίβη ἡ καρδία τῶν εὐγενῶν αὐτῆς τέκνων. Θέλω λοιπὸν ἐκεῖνο τὸ ἁμάρτημα, τὴν περιωρισμένην ἰδέαν στενοκεφάλων τινῶν, ἡ ἐθνικὴ αὕτη Συνέλευσις σήμερον νὰ τὸ ἐξαλείψῃ καὶ ν’ ἀναγνωρίσῃ αὐτὸ τὸ δικαίωμα ὡς ἕνα Ἑλληνικὸν τρόπαιον, τὸ ὁποῖον νὰ διαμένῃ περιλαμπὲς εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα· μέχρις οὗ ὁ Ἕλλην φθάσῃ εἰς τὸν προορισμόν του. Ἅπασαι αἱ ἐθνικαὶ Συνελεύσεις ἐνέκριναν, δὲν ἠρώτησαν πόθεν εἶναι αὐτὸς ὁ πληρεξούσιος, καὶ ἀπὸ ποίαν ἐπαρχίαν. Ὁ Καραϊσκάκης εἰς τὰ στρατόπεδά του δὲν διέκρινε τοὺς Ἕλληνας, ἀλλ’ ἔλεγεν, ὅτι ὅλοι εἶσθε Ἕλληνες, πολεμεῖτε ὑπὲρ τῆς πατρίδος, σκέπτεσθε, βουλεύεσθε τὰ καλὰ καὶ συμφέροντα αὐτῆς. Σᾶς λέγω, ὅτι κατὰ τὴν τρίτην Σεπτεμβρίου τὸ δικαίωμα τοῦτο περιωρίσθη πρὸς βλάβην τῆς πατρίδος (διακόπτεται ὁ ῥήτωρ ἀγορεύων ὑπὸ φωνῶν πολλῶν πληρεξουσίων). Αὐτὸν τὸν τρόπον τῆς ἀντιπολιτεύσεως, Κύριοι, ἐγὼ δὲν τὸν ἐννοῶ. Διὰ τῶν φωνῶν δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν βεβαίως. Δὲν λέγω ὅτι ὑμεῖς ἔχετε μικρότερον πατριωτισμὸν καὶ ἀγάπην εἰς τὴν Πατρίδα. Σᾶς θεωρῶ ἐπίσης ἀγαθοὺς πολίτας, Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ, τάχα ὡς ἄνθρωποι εἴμεθα ἀλάνθαστοι εἰς τὰς ἀποφάσεις μας; Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὑποπέσωμεν καὶ εἰς σφάλματα; Λοιπὸν, Κύριοι, ἐγένοντο καὶ πολλαὶ παρεξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔβλαψαν τὸ μεγαλεῖον, καὶ σημειώσατε πολὺ καλά, ὅτι ἑνωμένοι ἤμεθα ἰσχυροὶ καὶ μεγάλοι, διῃρημένοι ἤμεθα μηδέν. Ἐὰν, Κύριοι, διασπάσετε τὸν ἐθνισμὸν, ἐὰν τὴν γραμμὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐσφαλμένη πολιτικὴ διπλωματία ἔσυρε μεταξὺ τοῦ ἑλληνισμοῦ καὶ εἶπεν, ἐδῶ εἶναι ὁ ἐλεύθερος Ἕλλην καὶ ἐκεῖ ὁ δοῦλος, καὶ διῄρεσε γονεῖς ἀπὸ τέκνα, ἀδελφοὺς ἀπὸ ἀδελφῶν, ἐὰν αὐτὴν τὴν γραμμὴν σεῖς σήμερον, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, τὴν ὑψώσητε εἰς Κινεζικὸν τεῖχος, τετέλεσται ἡ πατρὶς, τετέλεσται πᾶσα πρόοδος. Στρέψατε τὰ ὄμματά σας παντοῦ ἐντὸς αὐτῆς τῆς Πρωτευούσης σας, καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, νὰ ἴδητε τὰ ἔργα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἄνευ διακρίσεως καὶ θὰ μοῦ εἴπητε πῶς αὐτὰ τὰ μεγάλα ἔργα γίνονται διὰ τὸν ἕνα βουλευτὴν, τὸν ὁποῖον θὰ στείλωσιν οἱ Θρᾷκες, οἱ Μακεδόνες, οἱ Κρῆτες, οἱ Σάμιοι; ὄχι δὲν εἶναι αὐτό. Ἐγὼ ἤθελον φέρει μίαν πρότασιν, ἥτις ἐδύνατο νὰ παρεξηγηθῇ, ἀλλὰ δὲν τὴν φέρω διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῇ· ἐγὼ διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω πόσον ἐνταῦθα εἴμεθα ἀφιλοκερδεῖς καὶ ζητοῦμεν τὸ μεγαλεῖον τῆς Ἑλλάδος, ἤθελα σᾶς εἰπεῖ, ὅτι νὰ ἀντιπροσωπεύωνται ἡ Θρᾴκη, ἡ Ἤπειρος, ἡ Κρήτη, ἡ Σάμος, ὄχι διὰ νὰ κάμουν δικαιώματα, διὰ τὰς 2,000 δραχμὰς, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα, διὰ νὰ στρέψουν τὰ ὄμματά των οἱ ἔξω ὁμογενεῖς, καὶ νὰ λέγουν «οἱ Βουλευταὶ αὐτοὶ ἀντιπροσωπεύουν καὶ ἡμᾶς· καὶ ἂν καὶ ἔχωμεν τὴν δυστυχίαν νὰ ὑποκύπτωμεν εἰς τὸν ἔξω ζυγὸν, ἡ πατρίς μας μᾶς ἐναγκαλίζεται». Καθὼς λοιπὸν, Κύριοι, ἡ Ἑλληνικὴ ἑνότης ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως δὲν διεσπάσθη, οὕτως ἐννοῶ καὶ τώρα νὰ ἐξακολουθήσῃ· εἴμεθα εἰς τὸν δρόμον, ἡ Ἑλληνικὴ ἐπανάστασις δὲν ἐτελείωσε, ἔκαμε σταθμὸν, ἀνακωχήν. Καὶ συλλογισθῆτε, Κύριοι, πόσων ἀγαθῶν τοῦτο θέλει εἶσθαι πρόξενον, νὰ σᾶς ἀπαριθμήσω τὰ καλὰ εἶναι περιττὸν, διότι ὁ λόγος μου θὰ διαρκέσῃ παραπολὺ καὶ σᾶς βλέπω ἀνησυχοῦντας. Φρονῶ λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἡ πρότασίς μου δὲν εἶναι ἀπαράδεκτος· ἀλλὰ καὶ ἂν ἦτο, ἔπρεπε τὸ ἐθνικὸν τοῦτο συνέδριον νὰ εἴπῃ σήμερον, ὅτι ἡ Ἤπειρος, ἡ Θρᾴκη, ἡ Κρήτη, ἡ Σάμος, ἡ Μακεδονία, τὰ Ἰωνικὰ παράλια, νὰ ἔχουν βουλευτὴ, οἱονδήποτε πληθυσμὸν καὶ ἂν ἔχουν· μάλιστα, Κύριοι, ἂν ἐννοῆτε τὸν ἑλληνισμὸν, τὴν ἀποστολήν σας, ἐκτὸς ἂν ἦσθε στενοκέφαλοι.

§65ΖΕΡΒΑΣ (στρατηγὸς). Ἡ ἱστορία τοῦ Σουλίου, Κύριοι, εἶναι γνωστὴ· μόνον σᾶς λέγω, ὅτι τὸ Σοῦλι ἐπολέμησε κατὰ τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ εἰς τὰ 1804, εἰς τὰ 20 ἐσηκώθη καὶ ἦλθε καὶ ἐσήκωσε τὴν ἐπανάστασιν 3, 4 μῆνας πρὶν σηκωθῇ ἡ ἐπανάστασις αὐτή· ἀπ’ ἐκεῖ ἦλθον ἐδῶ καὶ ἐκάθισαν ἐδῶ· σήμερον εὑρίσκονται εἰς τὸ Ἀγρίνιον καὶ εἰς τὴν Ἔπακτον. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ δώσῃ εἰς τὸ Σοῦλι ἕνα βουλευτὴν, διότι πάντοτε καὶ ὅτε εἴμεθα εἰς τὸ Σοῦλι 2 βουλευτὰς τοὺς εἴχαμεν οἱ Σουλιῶται εἰς τὰς ἐθνικὰς Συνελεύσεις, εἰς τὴν Ἐπίδαυρον, εἰς τὴν Τροιζῆνα, εἰς τὸ Ἄργος κτλ. Διὰ τοῦτο παρακαλοῦμεν τὴν Συνέλευσιν νὰ δώσῃ ἕνα βουλευτὴν, διὰ νὰ κρίνῃ αὐτὰ τὰ δικαιώματα τῶν ἀγωνιστῶν, ὁποῦ αἰωνίως αἱ Συνελεύσεις εἶχον ἀποφασίσει διὰ νὰ μᾶς δώσουν πατρίδα, καὶ ὁ Πετρόμπεης, καὶ ὁ Κολοκοτρώνης, καὶ ὁ Ζαΐμης εἶναι ἐδῶ ὅλοι (κρατεῖ ἀνὰ χεῖρας ἔγγραφά τινα), καὶ ἡ ἀντιβασιλεία παρεχώρησε 200,000 στρέμματα γῆς διὰ νὰ μᾶς διανεμηθοῦν, καὶ ὅμως δὲν ἔχομεν μήτε μίαν πῆχυν γῆς. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ κάμῃ τοῦτο, καὶ θὰ κάμῃ τιμὴν εἰς τὸ ἔθνος, ὄχι κατηγορίαν.

§66ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, ὅτε εἰσήχθη κατὰ τὴν συγκρότησιν τῆς παρούσης Συνελεύσεως τὸ ζήτημα τῶν σωματείων, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, παρουσιάσθησαν διάφοροι προτάσεις, διὰ τῶν ὁποίων ἐζητεῖτο ἕκαστον σωματεῖον νὰ ἀντιπροσωπευθῇ διὰ τοῦ αὐτοῦ ἀριθμοῦ πληρεξουσίων, διὰ τοῦ ὁποίου ἀντεπροσωπεύθη ἄλλοτε εἰς τὰς ἄλλας τοῦ ἔθνους συνελεύσεις, ἤτοι τὸ μὲν τῶν Κρητῶν ἐξ 8–12 πληρεξουσίων, τὸ τῶν Ἠπειρωτῶν ἐκ 4, τὸ τῶν Θεσσαλῶν ἐπίσης κλπ. Σφοδρὸς ἐγένετο τότε λόγος περὶ τοῦ δικαιώματος τούτου, τὸ ὁποῖον ἐζήτουν οἱ παρουσιάσαντες τὰς προτάσεις των, καὶ ἂν θέλετε πολλάκις τινὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐζήτησαν νὰ ἀνακινήσουν τὸ ἀποτρόπαιον ἐκεῖνο ζήτημα, διὰ τοῦ ὁποίου διῄρησαν ἄλλοτε τὸ ἔθνος εἰς αὐτόχθονας καὶ ἑτερόχθονας· ἀλλ’ ἡ φρόνησις τῆς συνελεύσεως, προλαβοῦσα, δὲν ἔδωσεν εἰς τοὺς κυρίους τούτους πρόχειρον τὴν ἀφορμὴν, διότι ἄτομα μὲν ἴσως, ἀλλὰ τὸ ἔθνος οὐδέποτε ἐννόησε νὰ διαιρεθῇ εἰς τὴν ὑπάρχουσαν Ἑλλάδα καὶ τὴν ἔξω τῶν ὁρίων· διαγράφον δὲ ἐν τῷ δικαιώματι μιᾶς μεγάλης ἐπαναστάσεως εὐρύτερον κύκλον ὁρίων, αἰωνίως ἐν ὅσῳ θὰ ὑπάρχῃ τὸ ὄνομα Ἑλλὰς θέλει θεωρεῖ τὸ ὑπάρχον ἐλεύθερον κράτος ἀναποσπάστως συνδεδεμένον μετὰ τῆς ἔξω μεγάλης Ἑλλάδος. Ἡ παροῦσα λοιπὸν συνέλευσις ὑπὸ τοιούτου ἐμφορουμένη πνεύματος παρεδέχθη τὴν παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθεῖσαν τότε πρότασιν, ἵνα ἕκαστον σωματεῖον πέμψῃ ἐνταῦθα τὸν ἀντιπρόσωπόν του, διὰ νὰ ὑπάρχῃ καὶ εἰς τὴν παροῦσαν συνέλευσιν καθὼς καὶ εἰς τὰς παρελθούσας ἡ εὐγενὴς καὶ ζῶσα ἐκείνη διαμαρτύρησις, τὴν ὁποίαν ὅλοι οἱ Ἕλληνες αἰσθάνονται κατὰ τοῦ ἀδίκου τοῦ γένους χωρισμοῦ, καὶ ἡ διαβεβαίωσις εἰς τὸ μέλλον, ὅτι οὐδέποτε τὸ ἔθνος συνῆλθεν εἰς συνέλευσιν χωρὶς νὰ περιλαμβάνῃ τοὺς φυσικοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἀναμένουν μίαν ἡμέραν τὴν κατάλληλον στιγμὴν, ἵνα ἐκδικούμεναι τὰ ἀπαράγραπτα δικαιώματα αὐτῶν ἑνωθῶσι μετὰ τῆς μητρὸς αὐτῶν Ἑλλάδος. Κύριοι! Καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τῆς Γʹ. Σεπτεμβρίου 1844, ὅτε μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος ἐπρόκετο νὰ συζητηθῇ ὁ ἐκλογικὸς νόμος, σφοδρὰ καὶ τότε ἠγέρθη συζήτησις ἐπὶ δύω ἡμέρας διαρκέσασα περὶ τοῦ δικαιώματος τούτου τῶν σωματείων τοῦ νὰ ἀντιπροσωπευθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν. Ὡμίλησαν δὲ τότε ῥήτορες δεινοὶ καὶ παρέστησαν τὴν ἀναπόφευκτον ἀνάγκην, ὅτι τὰ σωματεῖα πρέπει νὰ ἔχωσι τοὺς Βουλευτάς των εἰς τὰς μελλούσας Βουλάς. Οὐχ’ ἧττον ὅμως, Κύριοι, ἡ Συνέλευσις ἐκείνη, οὐκ οἶδα πῶς σκεφθεῖσα, διὰ μικρᾶς καὶ ἀσημάντου πλειονοψηφίας ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν, ἀποφασίσασα, ἵνα μόνον οἱ εἰς συνοικισμοὺς ἐν τῇ Ἑλλάδι συνερχόμενοι καὶ φθάνοντες τὸν ἥμισυν ἀριθμὸν τῆς μικροτέρας ἐν Ἑλλάδι ἐπαρχίας δύνανται νὰ ἀντιπροσωπεύωνται δι’ ἑνὸς Βουλευτοῦ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἴσως τινὲς φρονοῦσιν ὅτι καὶ σήμερον εὑρισκόμεθα εἰς ὁμοίας περιστάσεις τῶν χρόνων τοῦ 1844, καθ’ ἃς ἡ συνέλευσις ἐσκέφθη περιωρισμένως πως. Ὄχι, Κύριοι, κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, τὰ πράγματα ἤλλαξαν μορφήν. Διότι ἓν γεγονὸς, σπουδαῖον γεγονὸς, ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα σπανιώτατα ἀπαντᾷ τις εἰς τὴν ἱστορίαν, μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ φρονῶμεν τοῦ λοιποῦ ἄλλως πως, μᾶς δίδει λέγω τὸ ἐνδόσιμον νὰ φανῶμεν γενικώτεροι τῶν πληρεξουσίων τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1844. Ἴσως, Κύριοι, οὐδεὶς ἐκ τῶν πληρεξουσίων τῶν λαβόντων μέρος εἰς τὴν συνέλευσιν ἐκείνην ἐφαντάζετο, ὅτι μετ’ ὀλίγα ἔτη ἡ Ἑπτάνησος ἔμελλε νὰ ἀποτελέσῃ μέρος τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος, ἀντιθέτως βέβαια οἱ πάντες ἔχοντες ἐστραμμένα τὰ βλέμματα αὐτῶν πρὸς ἄλλο σημεῖον συνεκέντρωνον τὴν προσοχήν των καὶ τὸν νοῦν των, ὠθοῦντες καθ’ ἑκάστην τὰς προσπαθείας των. Ἀλλ’ ἐν τῇ ἐξακολουθήσει τῶν εὐγενῶν τούτων προσπαθειῶν ἰδοὺ ἓν ἕτερον σπουδαῖον γεγονὸς πίπτει ἐν τῷ μέσῳ καὶ ἀπολαμβάνομεν ἓν μέγα εὐτύχημα, τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου.

§67ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Ἀμφιβάλλω ἂν εἶναι εὐτύχημα.

§68ΒΕΛΙΑΝΙΤΗΣ. Παρακαλῶ τὸν στενογράφον νὰ σημειώσῃ τὴν φράσιν ταύτην τοῦ Κυρίου Πετρινοῦ.

§69ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Θεόπεμπτον μάλιστα εὐτύχημα εἶναι, Κ. Πετρινέ. Ἡ Ἑπτάνησος ἤδη ἀποτελεῖ μέρος τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπικρατείας. Τὸ μέγα τοῦτο ἐθνικὸν γεγονὸς μᾶς δίδει τὸ ἐνδόσιμον νὰ διαπλασιάσωμεν ἀπὸ τοῦδε τὰς ἐλπίδας μας περὶ τῆς ἀπελευθερώσεως πολλῶν ἄλλων τυραννουμένων εἰσέτι ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος. Ἂν ἡ Ἑπτάνησος, ἡ ὁποία ἄλλοτε διὰ συνθήκης πέντε μεγάλων εὐρωπαϊκῶν δυνάμεων εἶχε παραχωρηθῆ ὑπὸ τὴν προστασίαν τῆς πανισχύρου Ἀγγλίας, παρεχωρήθη σήμερον καὶ προσετέθη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν διὰ μόνην τὴν ἰδέαν, ὅτι, ὑπάρχοντος Ἑλληνικοῦ ἔθνους, ἡ ξένη προστασία ἐπὶ Ἑλληνικῆς χώρας εἶναι ἄσκοπος, διατί θέλομεν ἀπελπισθεῖ σήμερον τοῦ νὰ ζητήσωμεν τὴν πραγματοποίησιν τῶν πεποιθήσεων ἡμῶν, πεποιθήσεων τοσοῦτον σταθερῶν, τοσοῦτον δικαίων, τὰς ὁποίας ἕκαστος Ἕλλην τρέφει ἐντὸς τοῦ στήθους του, πεποιθήσεων καὶ πόθων στηριζομένων εἰς τὰ ἀπαράγραπτα τῶν ἐθνικοτήτων δικαιώματα, ὅτι ἡ Ἑλλὰς μίαν ἡμέραν θὰ φθάσῃ εἰς τὸν ἀληθῆ προορισμόν της; (εὖγε! εὖγε!) Κύριοι, οὔτε κἂν συζήτησις, οὐδὲ κἂν λόγος δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἂν δικαιοῦνται νὰ ἀντιπροσωπευθῶσιν οἱ ἔξω Ἕλληνες ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τῆς Ἑλλάδος. (χειροκροτήματα). Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μεταξὺ τῶν ἔσω καὶ ἔξω Ἑλλήνων οὐδὲ φράσις διαιρέσεως ἂς μὴν ἀκουσθῇ! Νὰ εἶναι βλάσφημα τὰ χείλη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοῦδε ἤθελον προφέρει τὰς λέξεις ἑτεροχθόνων καὶ αὐτοχθόνων (εὖγε! εὖγε!) (ῥαγδαῖα πανταχόθεν χειροκροτήματα.) Κύριοι, ἴσως τινὲς νομίζουσιν, ὅτι οἱ ἔξω Ἕλληνες, ἂν ἀντιπροσωπευθῶσιν διὰ Βουλευτῶν, θὰ βαρύνουσι διὰ τοῦ ἀριθμοῦ εἰς τὰς ἀποφάσεις τῶν μελλόντων βουλευτικῶν σωμάτων. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν τούτων, διότι οὗτος δύναται νὰ περιορισθῇ ὅσον θέλετε. Πρόκειται μόνον περὶ τῆς ἰδέας, περὶ ἑνὸς ἰδανικοῦ δεσμοῦ, ὅστις θὰ συνδέῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον ὁλόκληρον τὴν Ἑλληνικὴν φυλὴν, ἰδοὺ ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς, κατ’ ἐμὲ, τῆς παρούσης συζητήσεως.

§70ΠΟΛΛΟΙ. Ἀπὸ ἕνα.

§71ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἀδιάφορον ἂν θὰ ᾖναι ὀκτὼ ἢ δέκα οἱ Βουλευταὶ οὗτοι, διότι κατ’ ἐμὲ, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω παντάπασι νὰ τὸ εἴπω, ὅτι εἷς καὶ μόνος ἂν ᾖναι ἀρκεῖ· καὶ θέλει ἐξευρεθῇ ὁ τρόπος. Τὸν τρόπον τοῦτον τὸν ἀφίνω εἰς τὴν συνείδησίν σας εἰς τὴν φρόνησίν σας ἀμέσως ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ τὸν ἐξεύρητε. Κύριοι, εἶναι δίκαιον, ἐρωτῶ, εἶναι ἐθνικὸν ἡ Κρήτη, ἡ εὐφορωτάτη ἐκείνη νῆσος, ἡ ἀπ’ ἀνατολὰς μέχρι δυσμῶν μεσημβρινῶς περιζωνύουσα τὴν Ἑλλάδα δι’ ἐκτάσεως 140 Ἀγγλικῶν μιλίων, ἡ μέχρι τέλους τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος παλαίσασα γενναίως καὶ νικήτρια ἐξελθοῦσα τῆς πάλης, ἀλλὰ πάλιν τῇ ἀποφάσει τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν δουλείαν, εἶναι δίκαιον, λέγω, νὰ μένῃ ἄνευ ἀντιπροσώπου εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν; (θόρυβος) Δὲν ὑποστηρίζω, Κύριοι, τοὺς ἰδανικοὺς ἢ τοὺς ὀλιγανθρώπους συνοικισμοὺς, ἀλλ’ ἐπιμένω εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει νὰ ἀντιπροσωπευθῶσιν οἱ Κρῆτες, ὁ δὲ τρόπος τῆς ἐκλογῆς τῆς ἀντιπροσωπείας των ἀδιάφορον δι’ ἐμὲ ἂν ὀνομάζηται συνοικισμὸς τῆς Μινώας, τῆς Λαχανάδος ἢ τοῦ Ἀδάμαντος, ἀπαιτῶ ὥστε οἱ Κρῆτες νὰ δικαιοῦνται νὰ ἀντιπροσωπεύωνται. Καὶ τοῦτο διότι μέχρι σήμερον ἡ γενναία ἐκείνη νῆσος διατηρεῖ μίαν ὁλόκληρον ἐπαρχίαν, τὰ Σφακιὰ, διαμαρτυρουμένην πάντοτε μὲ τὰ ὅπλα εἰς τὰς χεῖρας κατὰ τῶν τυράννων της, καὶ ἀρνουμένην τοὺς φόρους της, ὥστε δικαίῳ τῷ λόγῳ πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύηται. Κύριοι, μὴ φανῆτε φειδωλοὶ εἰς τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἀφήσατε καὶ εἰς τὴν Κρήτην νὰ ἀντιπροσωπευθῇ καὶ εἰς τὴν Ἤπειρον καὶ εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ εἰς τὴν Θρᾴκην καὶ εἰς τὴν Χῖον καὶ εἰς τὴν Σάμον, καὶ εἰς ἄλλα ἀκόμη μέρη, καὶ ἐξεύρετε ἡμεῖς τὸν τρόπον, καὶ ὁρίσατε ἡμεῖς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀντιπροσώπων των· διὰ νὰ μὴ δίδητε τοῦ λοιποῦ ἀφορμὴ διαιρέσεως μεταξὺ τῶν ἔσω καὶ ἔξω Ἑλλήνων (εὖγε! εὖγε!)

§72ΠΟΛΛΟΙ. Ἀπὸ ἕνα.

§73ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Συλλογισθῆτε, ὅτι τὰ λαμπρότερα τρόπαια τῆς ναυτικῆς ἱστορίας μας, αἱ ἀθάνατοι καὶ ἀποτελεσματικαὶ ἐκεῖναι ναυμαχίαι μας δὲν ἐγένοντο ἐντὸς τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος. Ἤρχισαν ἀπὸ τὸ ἅγιον ὄρος, τὴν Τένεδον, τὴν Ἐρισσὸν, καὶ κατέβησαν εἰς τὴν Χῖον, εἰς τὴν Σάμον, εἰς τὴν Κῶ, εἰς τὸν Γέροντα, καὶ ἐκεῖθεν ἐξετάνθησαν μέχρι τῆς Ἀλεξανδρείας. Διατὶ ὁ στόλος μας, Κύριοι, ἐναυμάχησεν εἰς τὰ παράλια τῆς μικρᾶς Ἀσίας καὶ εἰς τὴν Αἴγυπτον καὶ εἰς τόσα ἄλλα μέρη; διὰ νὰ ὑπερασπίσῃ ἄραγε τὰ παράλια τῆς Πελοποννήσου; ὄχι βέβαια! ἀλλὰ διὰ νὰ σώσῃ τὸν Ἑλληνισμὸν τὸν κατοικοῦντα εἰς τὴν μικρὰν Ἀσίαν, τὸν ὁποῖον κατεπολέμουν ὁλόκληραι ὀρδαὶ Τούρκων τῆς Ἀνατολῆς. Ἐξακολουθούσης τῆς ἐπαναστάσεως, ὁ Ἑλληνικὸς στόλος ἦτο ὁ ἄγρυπνος φύλαξ τῶν κινδυνευόντων Ἑλλήνων· τεσσαράκοντα χιλιάδες Τοῦρκοι κατέβησαν ἀπὸ τὰ ἐνδότερα τῆς Ἀνατολῆς, ἵνα ἐξοντώσωσιν τὴν φωλεὰν τῶν γενναίων πολεμιστῶν τῆς Ἀνατολῆς· τὴν Σάμον, οἱ δὲ Σάμιοι ἰδόντες τὸν κίνδυνον ἔγραψαν, προφθάσατε Ἕλληνες διὰ τῶν πλοίων σας νὰ μᾶς σώσητε! Εἰς τὴν φωνὴν τοῦ κινδύνου ἔσπευσε τότε ὁ στόλος καὶ ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν τῶν ἀθανάτων ναυάρχων Ἀνδρούτζου καὶ Γεωργίου Σακτούρη κερδίσας τὴν ἀθάνατον ἐκείνην τῆς Σάμου ναυμαχίαν ἔσωσε τὴν νῆσον. Μετὰ τόσους λοιπὸν ἀγῶνας καὶ θυσίας ὁλοκλήρου τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας, μετὰ τοσαύτας σφαγὰς καὶ δηώσεις ὁλοκλήρων πόλεων, τὸ ἐπὶ ποταμῶν αἱμάτων ἀνιδρυθὲν μικρὸν ἀλλ’ ἐλεύθερον τοῦτο ἔθνος, δὲν ἀνήκει, Κύριοι, εἰς μόνους ἡμᾶς τοὺς ἐλευθέρους Ἕλληνας, ἀλλ’ εἰς ὁλόκληρον τὸ Ἑλληνισμόν. Πρὸ μικροῦ Κύριοι, ἐν τῷ μέσῳ τῆς ὁμιλίας μου ἤκουσα φωνήν τινα εἰποῦσαν, ὅτι καὶ ἐκ τῆς Κίνας θὰ ἔχωμεν Βουλευτάς. Ἂς μάθῃ λοιπὸν ἡ φωνὴ αὕτη, ὅθεν δήποτε καὶ ἂν ἐξῆλθε, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σήμερον τὸ φαντάζεται ὡς ὄνειρον, ἴσως πρὸ τοῦ ὁ αἰὼν οὗτος λήξῃ δὲν θὰ ἐρυθριᾷ νὰ ζητῇ νὰ διεκδικήσῃ τὰ ἐθνικὰ δικαιώματα καὶ μέχρι τῶν ὀχθῶν τοῦ Γάγγου ὅπου ἄλλοτε ὁ Ἕλλην κοσμοκράτωρ μέγας Ἀλέξανδρος ἔστησε τὰς νικητρίας αὐτοῦ σημαίας. (ῥαγδαῖα χειροκροτήματα.)

§74ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, νὰ ἐκφράσω πρὸ πάντων τὴν ἀπορίαν μου, πῶς Συνέλευσις σπουδαία, σεβομένη ἑαυτὴν, δύναται νὰ ἐξαντλῇ τὰς πολυτίμους στιγμάς της, ἐπανερχομένη εἰς συζήτησιν ἐπὶ ἀντικειμένου, ἐφ’ οὗ μόλις πρὸ τριῶν ἢ τεσσάρων ἡμερῶν ὁριστικῶς ἀπεφάσισε. Σφόδρα ἐκπεπληγμένος παρίσταμαι εἰς τὴν προκειμένην συζήτησιν, καὶ νομίζω, συγχωρήσατε μοι τὴν φράσιν, νομίζω ὅτι ὀνειρεύομαι. Καὶ πῶς θέλετε τῳόντι νὰ μὴν ἐκπλήσσωμαι, πῶς θέλετε νὰ μὴ θεωρῶ ὅτι ὀνειρεύομαι, ὅταν ἐνθυμῶμαι τὴν θερμὴν καὶ ταραχώδη ἀγανάκτησιν, ἥτις χθὲς ἔτι κατέλαβεν ὅλας τὰς πολιτικὰς ἀποχρώσεις τῆς Συνελεύσεως κατὰ μιᾶς προτάσεως, φαινομένης ὅτι εἶχε σκοπὸν νὰ ἀνατρέψῃ τὰ ἀποφασισμένα ἐπὶ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν Βουλευτῶν; «Ἐντροπὴ, ἐφώναζον ἐκ τῆς δεξιᾶς· αἶσχος, ἐφώναζον ἐκ τῆς ἀριστερᾶς· σέβας πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, ἐφώναζον ἐκ τοῦ κέντρου· μὴ δίδωμεν εἰς τὸν λαὸν τὸ ὀλέθριον παράδειγμα τῆς πρὸς τὰ καθεστῶτα ἀσεβείας.» Σήμερον δὲ, ὁποία μεταβολή! Ζητοῦν τινὲς νὰ ἀνατρέψῃ ἡ Συνέλευσις ὅ,τι διὰ μεγίστης πλειονοψηφίας καὶ πανδήμως ἀπεφάσισεν...............

§75ΣΟΥΪΔΑΣ. Δὲν λέγεται ἀλήθειαν.

§76ΠΟΛΛΟΙ. Μὴ διακόπτετε.

§77ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔχετε δίκαιον, Κύριε Σουΐδα, δὲν εἶπα τῳόντι ὅλην τὴν ἀλήθειαν· διότι ἔπρεπε νὰ προσθέσω, ὅτι δὶς μάλιστα ἀπεφάνθη περὶ τούτου ἡ Συνέλευσις. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν ἐπανελάβετε τὴν πρότασίν σας, καὶ ἡ Συνέλευσις τὴν ἀπέῤῥιψεν ἐκ νέου, κυρώσασα τὰ πρακτικὰ καὶ ἐμμείνασα εἰς τὴν ἀπόφασίν της — Ζητοῦν, λέγω, τινὲς νὰ ἀνατρέψωμεν σήμερον ὅ,τι χθὲς ἀπεφασίσαμεν. Καὶ ὅμως θρησκευτικὴ σιωπὴ καὶ δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ καὶ εἰς τὸ κέντρον! πάντες ἀκούουν μετὰ βαθείας προσοχῆς τὴν συζήτησιν· καὶ τί λέγω; χειροκροτοῦνται μάλιστα ζωηρῶς οἱ ὑπὲρ τῆς προτάσεως ἀγορεύοντες! Αἴ! Κύριοι, πλειότερον σέβας πρὸς ὑμᾶς αὐτοὺς καὶ πρὸς τὰς ἀποφάσεις σας· λησμονεῖτε ὅτι αὗται, ὁριστικῶς καταρτιζόμεναι, ἀποτελοῦν τοὺς νόμους τῆς πολιτείας, εἰς οὓς ὀφείλετε ὑπακοήν; Ὅταν οἱ ἀντιπρόσωποι ἑνὸς ἔθνους λησμονοῦν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν τὸ πρὸς ἑαυτοὺς ὀφειλόμενον σέβας, ὥστε νὰ περιφρονοῦν τὰς ἰδίας ἑαυτῶν ἀποφάσεις, ὥστε νὰ καταπατοῦν τοὺς νόμους τῆς πολιτείας, ἡ δὲ παρεστῶσα κοινὴ γνώμη χειροκροτῇ ἐνθουσιωδῶς τὴν ἀκατονόμαστον ταύτην ἐκτροπήν, εἰς τὸ δυστυχὲς τοῦτο ἔθνος ἀληθὴς ἐλευθερία δὲν δύναται ποτὲ νὰ ἐπικρατήσῃ· διότι ἡ ἐλευθερία εἶναι τέκνον ἁγνὸν τῆς ἠθικῆς, καὶ ἡ ἠθικὴ δὲν δύναται ποτὲ νὰ συνυπάρχῃ μὲ τὴν σκανδαλώδη καταπάτησιν τῶν κειμένων νόμων, παρ’ αὐτῶν μάλιστα, οἵτινες ἐτάχθησαν φρουροὶ καὶ φύλακες αὐτῶν (εὖγε). Καὶ διὰ τί, Κύριοι, ζητοῦν ν’ ἀνατρέψωμεν τὴν ἀπόφασίν μας; εἶναι ἆρά γε αὕτη τόσον ἄδικος, τόσον παράλογος καὶ τόσον ἐναντία εἰς τὰ ἀληθῆ τῆς πατρίδος συμφέροντα, ὥστε νὰ ἀποφασίσωμεν ἐπὶ μίαν στιγμὴν νὰ κάμωμεν τὴν μεγίστην θυσίαν, τὴν ὁποίαν ἀπαιτοῦν, ἀντικαθιστῶντες αὐτὴν δι’ ἐναντίας ἀποφάσεως; Ἐγὼ τοὐναντίον δὲν ἐννοῶ, πῶς σπουδαῖοι ἄνθρωποι τολμοῦν νὰ ὑποστηρίξουν τὴν προκειμένην πρότασιν, ἀγωνιζόμενοι ν’ ἀφαρπάσουν καθ’ οἱονδήποτε τρόπον μίαν βεβιασμένην ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως. Συγχωρήσατέ μοι νὰ εἴπω δύο λέξεις περὶ τῆς οὐσίας, ἀφοῦ κατεδικάσθη ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπανέρχεται ἀεννάως εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἡ πρότασις, Κύριοι, ἐφ’ ἧς κατ’ ἐπανάληψιν ζητοῦν τὴν ψῆφόν σας, δὲν εἶναι μόνον καθαρὰ φενάκη, ἀναξία νὰ παρασύρῃ σπουδαίους ἀνθρώπους, ἀλλὰ νοθεύει προφανῶς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν εἰς αὐτὴν τὴν πηγήν της. Οἱ βουλευταὶ δὲν ἀντιπροσωπεύουν ἀναμνήσεις, οὔτε πόθους, ἢ αἰσθήματα — εὐγενῆ, ἱερὰ, τίς τὸ ἀρνεῖται; — ἀλλ’ ἀντιπροσωπεύουν ἰδέας, ἀρχὰς καὶ συμφέροντα τῆς πολιτικῆς κοινωνίας, διὰ τὴν ὁποίαν βουλεύονται. — Ἑπομένως, ἐκπροσωποῦντες τὴν πραγματικὴν κοινωνίαν, οἱ βουλευταὶ πρέπει νὰ ἐξέρχωνται ἐκ τῶν σπλάγχνων αὑτῆς· ἄλλως ἡ ἀντιπροσωπεία εἶναι νόθος, ψευδὴς, καὶ ἡ ἐπ’ αὐτῆς στηριζομένη καὶ ἐνεργοῦσα πολιτεία δὲν ἔχει σταθερὰν καὶ ἀσφαλῆ βάσιν. Ἡ ἐλευθέρα Ἑλλὰς, Κύριοι, οὔτε τὰς ἀναμνήσεις της περιεφρόνησεν, οὔτε τὸ μέλλον της ἐλησμόνησεν, οὔτε ἀγνώμων ἐφάνη ποτὲ πρὸς ἀδελφοὺς, καταδικασθέντας ὑπὸ ἀδίκου καὶ σκληρᾶς διπλωματίας εἰς τὴν δουλείαν. Ἀλλὰ τὸ αἴσθημα καὶ τὸ καθῆκόν της τοῦτο διετράνωσεν, ὅταν καὶ ὅπως ἔπρεπε. Μὴ λησμονήσετε ὅτι, ὁσάκις τὸ ἔθνος συνῆλθεν εἰς Συνέλευσιν, ἀείποτε προσεκάλεσε νὰ συμμετάσχουν τῆς ἐθνικῆς ταύτης πανηγύρεως καὶ οἱ τῶν δούλων ἐπαρχιῶν ἀδελφοί· ἡ τελευταία μάλιστα ἐπανάστασις ἐπεξέτεινε τὸ δικαίωμα τοῦτο, εἰσαγαγοῦσα καὶ τὰς προξενικὰς περιφερείας· καὶ ἐγὼ, ὅστις αὔριον θὰ κατηγορηθῶ ὡς ἀποκλειστικὸς καὶ στενοκέφαλος, ἐγὼ πρῶτος, τὸ ἐνθυμεῖσθε, ὑπέβαλον πρότασιν περὶ ἀντιπροσωπείας τῶν σωματείων. Διατί; διότι, ὅταν πρόκηται νὰ τεθῶσιν αἱ βάσεις τῆς πολιτείας, ἐφ’ ὧν στηρίζεται ὄχι μόνον τὸ παρὸν, ἀλλὰ καὶ τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος, καὶ δίκαιον τότε καὶ εὔλογον εἶναι νὰ λάβουν μέρος εἰς τὸ ἔργον πάντες οἱ ἁπανταχοῦ Ἕλληνες, διότι πάντες οἱ Ἕλληνες ἔχομεν ἓν κοινὸν μέλλον. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, πρόκηται περὶ κανονισμοῦ τοῦ παρόντος, ὅταν πρόκηται περὶ διαῤῥυθμίσεως τοῦ κανονικοῦ καὶ καθ’ ἡμέραν, οὕτως εἰπεῖν, βίου τῆς Ἑλλάδος, ἡ ἀντιπροσωπεία τότε δὲν πρέπει νὰ περιλάβῃ, εἰμὴ μόνον τὰ ἀληθῆ, τὰ πραγματικὰ στοιχεῖα τοῦ τόπου. Ἄλλως, ἐπαναλαμβάνω, ἡ ἀντιπροσωπεία εἶναι νόθος, εἶναι ψευδὴς, καὶ ἡ ἐπ’ αὐτῆς στηριζομένη ἐνέργεια τῆς πολιτείας εἶναι ἀναγκαίως σκολιὰ καὶ ἐθνοβλαβής. Σύνδεσμον, ἑνότητα ζητοῦν, Κύριοι, μετὰ τῶν ἔξω Ἑλλήνων. Καὶ τίς εἶναι ἐναντίος τῆς ἑνότητος; εἰς τίνος Ἕλληνος καρδίαν δὲν ἐμφωλεύει τὸ ἱερὸν αὐτὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ζωηρὸν παρέλαβε παρὰ τοῦ πατρός του διὰ νὰ τὸ παραδώσῃ ζωηρότερον εἰς τὸ τέκνον του; Ἀλλὰ νομίζουν, ὅτι ἡ ἁγία αὕτη ἑνότης κατορθοῦται, ἢ κἄν κερδίζῃ τι, ἐὰν δώσωμεν δικαίωμα ἀντιπροσωπείας εἰς τὰ σωματεῖα καὶ ἀποκτήσωμεν οὕτω Βουλευτάς, οἵους πληρεξουσίους βλέπομεν σήμερον, ἀνθρώπους μηδεμίαν σχέσιν ἔχοντας μὲ τοὺς ὑπὸ δουλείαν ἀδελφούς; Τὸ παράδειγμα γειτονικοῦ καὶ ὁμοιοπαθοῦς ἔθνους πρέπει νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι τὴν ἑνότητα τοῦ ἡμετέρου ἔθνους δὲν πρέπει ν’ ἀναζητήσωμεν εἰς τοιαύτας κενὰς καὶ ἑώλους ἰδέας. Ναί, Κύριοι! ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐκπληρώσῃ τὸ μέγα μέλλον της καὶ τὴν μεγάλην ἀποστολήν της ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἐὰν κατορθώσῃ νὰ κυβερνᾶται καλῶς, ἐὰν κατορθώσῃ νὰ θέσῃ τὰς βάσεις ἀληθοῦς εὐνομίας, γινομένη, κατ’ ἐπίσημόν τινα λόγον, πρότυπον Βασιλείου ἐν τῇ Ἀνατολῇ, διὰ νὰ χρησιμεύῃ ὡς λαμπρὸς καὶ μεγαλοπρεπὴς φανός, φωτίζων τοὺς ἐν τῇ σκοτίᾳ τῆς δουλείας ἀδελφοὺς τὸ φῶς ἔμφρονος καὶ συνετῆς ἐλευθερίας. Τότε, ἀλλὰ μόνον τότε, θὰ εἰσέλθῃ σταθερῶς εἰς τὴν πορείαν τοῦ μέλλοντός της καὶ θὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς εὐλόγους ἀξιώσεις τῶν ἁπανταχοῦ Ἑλλήνων, οἵτινες οὔτε γοητεύονται, οὔτε παρασύρονται μὲ κενὰ καὶ ἰδανικὰ δικαιώματα. Κυβέρνησις δέ, Κύριοι, κανονικὴ καὶ εὐνομία ἀληθὴς δὲν δύναται ποτὲ νὰ ὑπάρξῃ, ἐὰν ἐκ πρώτης ἀφετηρίας νοθεύσωμεν ἡμεῖς καὶ στρεβλώσωμεν τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Μετὰ θλίψεως εἶδον, Κύριοι, νὰ ἐπισείουν καὶ σήμερον τὸ δυσειδὲς φάσμα τοῦ αὐτοχθονισμοῦ, διὰ νὰ ἐκφοβίσουν τοὺς ἁπλουστέρους. Πρὸ εἴκοσιν ἐτῶν ἀπ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ βήματος ἄνθρωποι, τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα ἐβλάφθησαν καιρίως ἐκ τῆς γενναίας ἐκείνης ἐξεγέρσεως τοῦ τόπου, ἔῤῥιψαν κατὰ πρόσωπον αὐτοῦ τὴν καταχθόνιον μομφὴν τῆς ἀποκλειστικότητος καὶ διαιρέσεως. Ὁ τόπος τότε, εἴτε ἀπὸ εὐγενῆ περιφρόνησιν, εἴτε ἀπὸ εὐγενεστέραν ἀνεξικακίαν, ἐσιώπησε. Καὶ ἡ μαύρη ἐκείνη συκοφαντία διεδόθη ἀπὸ τὸ ἓν ἕως εἰς τὸ ἄλλο ἄκρον τοῦ ἑλληνισμοῦ, καὶ οἱ ὑπὸ δουλείαν ἀδελφοὶ τὴν ἐπίστευσαν, καὶ οἱ ἄνθρωποι ἡμεῖς τοῦ τόπου ἐθεωρήθημεν ὡς ἀμερίμνως κοιμηθέντες ὑπὸ τὸ εὐσκιόφυλλον δένδρον τῆς ἐλευθερίας, ὡς ἄθλιοι ξενηλάται, καὶ χάσμα εὐρὺ ἠνοίχθη μεταξὺ ἀδελφῶν καὶ ἀδελφῶν! Ἐπιστεύαμεν, Κύριοι, ὅτι ὁ χρόνος, ὁ ἀκαταμάχητος οὗτος σύμμαχος τῆς ἀληθείας, καὶ ἰδίως μία τελευταία ἐποχή, καθ’ ἣν ἡ ἐλευθέρα Ἑλλάς, πιστεύσασα μίαν στιγμήν, ὅτι ὅτι ἦλθεν ἡ ὥρα, ἠλεκτρίσθη ὡς εἷς ἄνθρωπος, καὶ χωρὶς κἄν νὰ σκεφθῇ, ἐῤῥίφθη τυφλῶς εἰς τὰς περιπετείας καὶ τοὺς κινδύνους ἀγῶνος ἀνίσου καὶ καταστρεπτικοῦ, ἐπιστεύαμεν, λέγω, ὅτι ταῦτα πάντα εἶχον διασκεδάσει τὸ μαῦρον τοῦτο φάσμα. Καὶ ὅμως μετὰ εἴκοσιν ὅλα ἔτη, ἰδοὺ ἐπαναλαμβάνεται σήμερον ἡ αὐτὴ μομφὴ μετὰ τοῦ αὐτοῦ πάθους, ὡς καὶ μετὰ τῆς αὐτῆς ἀδικίας καὶ ἐπιβουλῆς. Ἡ σιωπὴ πλέον εἶναι ἔγκλημα· ὁ τόπος ὀφείλει τέλος πάντων νὰ διεκδικήσῃ τὴν δεινῶς ὑβριζομένην τιμήν του· λυποῦμαι δέ, Κύριοι, διότι ἡ ἀσθενής μου φωνὴ δὲν δύναται νὰ φθάσῃ ἕως εἰς τὰ ἀπώτατα ἄκρα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, διὰ νὰ ἀκούσουν οἱ πάντες τὴν ἀπολογίαν ἡμῶν, συστηματικῶς ὑβριζομένων, συστηματικῶς λοιδορουμένων καὶ συκοφαντουμένων. Ἀποκλειστικοί, στενοκέφαλοι οἱ ἐλεύθεροι Ἕλληνες! Ἀλλὰ τίνας λοιπὸν καὶ ἀπὸ τίνος δημοσίου λειτουργήματος ἀπεκλείσαμέν ποτε; Ἀναφέρομαι εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν σας, Κύριοι. Ἀνοίξατε τοὺς καταλόγους τῶν κατὰ καιροὺς ὑπουργῶν, ἀνοίξατε τοὺς ἐλέγχους τοῦ στρατοῦ, τοὺς καταλόγους τῶν δημοσίων ἐν γένει ὑπαλλήλων, τὰ βιβλία τῶν συντάξεων, ἀναγνώσατε καὶ ὁμολογήσατε τότε εἰς ποίαν ἀναλογίαν εὑρίσκονται οἱ ἐκ τῆς ἐλευθέρας καὶ δούλης Ἑλλάδος δημόσιοι στρατιωτικοὶ καὶ πολιτικοὶ ὑπάλληλοι. Μεταβῆτε εἰς αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, διατρέξατε ἐν γένει καθ’ ὅλας αὐτῆς τὰς διευθύνσεις τὴν πολιτείαν, ῥίψατε, ἂν θέλετε, ἓν βλέμμα καὶ ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου τῆς Συνελεύσεως, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θέλετε αἰσθανθῆ, ὅτι οὐδέποτε ὑπῆρξε πλέον ἄδικος, πλέον μαύρη συκοφαντία ἀπὸ αὐτὴν, τὴν ὁποίαν μὲ τόσην τόλμην μᾶς ῥίπτουν κατὰ πρόσωπον. Ποῦ λοιπὸν ἡ ἀποκλειστικότης; ποῦ ἡ διαίρεσις; πότε καὶ ποῖον ἐκ τῶν δούλων ἐπαρχιῶν Ἕλληνα ἀπεκλείσαμεν τοῦ νὰ ἔλθῃ εἰς τοὺς κόλπους τῆς μητρὸς Ἑλλάδος, ἵνα συνταυτίσῃ τὴν τύχην του μὲ τὴν ἰδικήν μας, καὶ συμπράξῃ εἰλικρινῶς εἰς τὸ μέγα ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ ἑλληνισμοῦ; Ἀλλὰ δὲν εὐχαριστοῦνται εἰς τοῦτο. Ὄχι, Κύριοι! Ζητοῦν διαιρέσεις, ζητοῦν ἐξαιρετικὰ δικαιώματα, ζητοῦν προνόμια. Ἀξιοῦν, ζῶντες ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι, νὰ διακρίνωνται ἀπ’ αὐτῆς, συνιστῶντες ἰδίας κοινότητας, ἰδίους συνοικισμοὺς, ἴδια σωματεῖα, τοὐτέστι Κράτη ἐντὸς τοῦ Κράτους. Ἡ γωνία αὕτη, βλέπετε, εἶναι τόσον μεγάλη, ὥστε αἱ διακρίσεις αὗται δὲν φαίνονται! Ἐν ὀνόματι λοιπὸν τῆς ἑνότητος ζητεῖται ἡ διαίρεσις· ἐν ὀνόματι τῆς ἀδελφότητος ζητοῦνται αἱ διακρίσεις καὶ τὰ προνόμια, ἐν ὀνόματι τῆς ὁμονοίας ζητεῖται ἡ ῥῆξις καὶ ἡ διχοστασία. Ἂν δέ ποτε ὁ τόπος, πνιγόμενος ἀπὸ τὴν ἀδικίαν, ὑψώσῃ φωνὴν, προβάλλεται ἀμέσως τὸ φοβερὸν φάσμα τοῦ αὐτοχθονισμοῦ, καὶ ὁ τόπος σιγᾷ, διότι φοβεῖται μήπως παρεξηγηθῇ· σιγᾷ, λέγω, καὶ ἐνδίδει καὶ ὑποχωρεῖ. Καὶ ἀληθῶς, Κύριοι, ὁ τόπος ἐνέδωκε καὶ ὑπεχώρησεν, ὅταν ἐπέτρεψε τὴν σύστασιν τῶν συνοικισμῶν, ὡς ἰδίων ἐκλογικῶν περιφερειῶν, τοὐτέστι τὴν ὕπαρξιν κεχωρισμένων κοινοτήτων ἐντὸς τῶν δήμων καὶ ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, οἵτινες ὑπ’ αὐτὴν τὴν ὄψιν εἶναι Κράτη ἐντὸς τοῦ Κράτους, πρᾶγμα προφανῶς ἐναντίον εἰς τὰ συμφέροντα ἑνὸς μικροῦ τόπου, ὅστις ἔχει ἀνάγκην συγκεντρώσεως καὶ ἁρμονικῆς ἐνεργείας, διὰ νὰ ζήσῃ καὶ ἀναπτυχθῇ. Καὶ ὅμως οὐδὲ τοῦτο τοὺς ἱκανοποιεῖ. Ἰδοὺ ἐξεγείρονται σήμερον δριμεῖς κατὰ τῆς νομίμου ἀξιώσεως ἡμῶν, τοῦ νὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς τοὺς συνοικισμούς των καὶ ν’ ἀποτελέσουν τὸ ἥμισυ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς μικροτέρας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, διὰ νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγουν ἴδιον Βουλευτὴν «Ἀποκλειστικότης, φωνάζουν, ἀφόρητος ἀποκλειστικότης!» Αἴ! καὶ τί λοιπὸν θέλουν οἱ Κύριοι; τί ζητοῦν, διὰ νὰ ἱκανοποιηθοῦν, ὡς λέγουν, οἱ ἔξω Ἕλληνες, τοὺς ὁποίους αὐτοὶ μόνοι ἀντιπροσωπεύουν; διότι ἡμεῖς εἴμεθα Κινέζοι; Ζητοῦν, θέλουν δέκα ἄνθρωποι συνῳκισμένοι νὰ δύνανται νὰ ἐκλέγουν ἴδιον Βουλευτήν. Ἀλλ’ αὐτὴ, Κύριοι, εἶναι ὕβρις, αὐτὸς εἶναι ἐμπαιγμὸς κατὰ τοῦ τόπου, Συνέλευσις δὲ, σεβομένη ἑαυτὴν, ποτὲ δὲν θέλει τὸ ἀνεχθῆ. Τοιαύτην ἀξίωσιν μόλις ἤθελον ἔχει κατακτηταὶ ἀπέναντι κατακτωμένων, καὶ ὁ τόπος οὗτος ἀπὸ κἀνένα δὲν κατεκτήθη. Σᾶς ἐδέχθημεν καὶ σᾶς δεχόμεθα μὲ ὅλην τῆς ψυχῆς ἡμῶν τὴν τρυφερότητα, ὡς ἀδελφοὺς, ὡς ἴσους πολίτας μιᾶς καὶ ἀδιαιρέτου πολιτείας, ὡς εἰλικρινεῖς συνεργάτας τοῦ μεγάλου μέλλοντος τῆς πατρίδος, ἀλλὰ σᾶς ἀποκρούομεν μὲ ὅλην τῆς ψυχῆς ἡμῶν τὴν δύναμιν, ὡς δεσπότας, ὡς κατακτητὰς, ὡς προνομιούχους. Παρουσιάζεσθε ἀείποτε ὑπὸ τὸ προσωπεῖον τῆς μεγάλης ἰδέας, διότι ἠξεύρετε ὁποῖον θέλγητρον, ὁποίαν γοητείαν ἐξασκεῖ ἡ ἁγία αὕτη ἰδέα εἰς ἡμᾶς. Τὸ προσωπεῖον τοῦτο πρέπει νὰ σχισθῇ, διότι κρύπτει τὴν πλέον ἀνυπόμονον φιλαρχίαν μερικῶν ἀτόμων, ἡ ὁποία φοβεῖται ν’ ἀποκαλυφθῇ καθ’ ἑαυτὴν εἰς τὸ φῶς. Κἀνὲν δικαίωμα δὲν ἔχετε νὰ ἐκπροσωπῆτε καὶ ὑπερασπίζεσθε σεῖς ἀπέναντι ἡμῶν τὰ δικαιώματα τῶν δούλων Ἑλλήνων Πολῖται τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος εἶσθε καὶ σεῖς, ὅπως καὶ ἡμεῖς, καὶ δὲν σᾶς δίδομεν τὴν ἐξαιρετικὴν τιμὴν τοῦ νὰ ἀντιπροσωπεύετε τὴν μεγάλην ἰδέαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τὴν ὁποίαν, ἂν ὄχι πλέον, τοὐλάχιστον ἐξ ἴσου μὲ ὑμᾶς, καὶ αἰσθανόμεθα καὶ ἐκπροσωποῦμεν. Συλλογισθῆτε δὲ ὅτι βεβηλόνετε τὴ ἱερὰν αὐτὴν ἰδέαν, ὅταν ἐξυπηρετῆτε δι’ αὐτῆς ἴδια δικαιώματα, ἐξαιρετικὰ προνόμια καὶ προσωπικὰς διακρίσεις, καὶ διαιρῆτε οὕτω τὸ ἔθνος, ἐνῷ φωνάζετε κατὰ τῆς διαιρέσεως. Ἐπεκαλέσθησαν, Κύριοι, τοὺς κοινοὺς ἀγῶνας, τὰς κοινὰς θυσίας καὶ τὰ κοινὰ παθήματα κατὰ τὴν μεγάλην ἡμῶν ἐπανάστασιν. Καὶ τίς ἠρνήθη τοῦτο; τίς διενοήθη ποτὲ νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ, ἢ κἂν νὰ ἐλαττώσῃ, τὴν ἀξίαν τῶν μεγάλων ἐκείνων ἀγώνων καὶ τῶν δεινῶν παθημάτων τῶν δούλων ἀδελφῶν; Ἀλλὰ πρὸς τί ἡ ἀνάμνησις αὐτῶν ἐνταῦθα; Πρὸς οὐδὲν ἄλλο, Κύριοι, εἰμὴ διὰ νὰ καταπλήξουν τὴν φαντασίαν τῶν ἁπλουστέρων καὶ ἐπισκοτίσουν τὴν ἐλευθέραν ἐνέργειαν τῆς κρίσεώς των. Ἡ δραματικὴ παράστασις τῶν κατορθωμάτων τῆς ἐπαναστάσεως εἶναι μία φωτεινὴ νεφέλη, ἐντὸς τῆς ὁποίας σᾶς περικαλύπτουν, διὰ νὰ σᾶς ὁδηγήσουν κατόπιν εἰς τὸν σκοτεινὸν θάλαμον τῶν προσωπικῶν διακρίσεων καὶ προνομίων. Μὴ ἐξαπατηθῆτε, Κύριοι, ἀπὸ τὴν ἐπιτηδείαν ταύτην τακτικὴν διεκδικήσατε φιλοτίμως, διεκδικήσατε μετὰ θάῤῥους, τὰ ἀληθῆ καὶ πραγματικὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύετε, καὶ ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι ἐν τούτῳ κεῖται καὶ τὸ μέλλον καὶ τὸ ἀληθὲς μεγαλεῖον τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς (εὖγε).

§78ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε, Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§79ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν συνέλευσιν. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί).

§81ΠΟΛΛΟΙ. Θὰ ὁμιλήσῃ καὶ ἕνας ἄλλος.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐνθυμηθῇ τὰ σπουδαῖα ἔργα, τὰ ὁποῖα ὑπολείπονται (θόρυβος).

§83ΛΟΥΖΗΣ. Τοῦτο εἶνε τὸ σπουδαιότερον ἀφ’ ὅλα.

§84ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Κ. Πρόεδρε, εἰς τὴν Συνέλευσιν τῆς Γʹ. Σεπτεμβρίου ὀκτὼ ἡμέρας ἐσυζητήθη αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§85ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τώρα εἶνε ἡ Ἑπτάνησος ἐδὼ μέσα, καὶ εἶνε ἡ Ἤπειρος καὶ ἡ Θεσσαλία ἐδὼ μέσα.

§86ΤΙΝΕΣ. Τί φωνάζεις;

§87ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Φωνάζω, διότι τὸν Ὄθωνα οἱ ἀπέξω τὸν ἐδίωξαν, ὁ Ἀρτέμης, ὁ Κορωναῖος, ὁ Ζιμβρακάκης, ὁ Τριτάκης (θόρυβος).

§88ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας ποῖον εἶνε, Κ. Πρόεδρε;

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸ διακρίνω, ἦτον ἀμφίβολον (θόρυβος).

§90Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κ. Πρόεδρε, διατί τόσος θόρυβος; ἂς ὁμιλήσῃ καὶ εἷς ἀκόμη.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠμποροῦν νὰ ζητήσουν καὶ ἄλλοι κατόπιν νὰ σᾶς ἀντικρούσουν.

§92ΜΑΡΙΝΟΣ. Ἂς ὁμιλήσουν, θέλομεν νὰ συζητήσωμεν (θόρυβος).

§93ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κ. Πρόεδρε, νὰ δοθῇ ὁ λόγος εἰς τὸν Κ. Λομβάρδον νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἕως ἑσπέρας διὰ νὰ διευκρινισθῇ.

§94ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐὰν νομίζεται ὅτι δὲν ἀξίζει τὸν κόπον.... (θόρυβος ἀριστερά).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη (θόρυβος). Κύριοι, ἔχομεν διαφόρους προτάσεις· ἔχομεν ά. τὴν ἔνστασιν τοῦ ἀπαραδέκτου.

§96ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Ποίας προτάσεως;

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τῆς ἰδικῆς σας.

§98ΣΟΥΪΔΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ ἀπαραδέκτου στηρίζεται εἰς τὸ ὅτι διὰ τοῦ Συντάγματος ἀπεφασίσθη τὸ ζήτημα τῶν συνοικισμῶν. Τὸ ἀπαράδεκτον προτάσσεται πάντοτε· θέλετε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§100ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις λέγει «προτείνω τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Σούϊδα καὶ λοιπῶν ὡς ἀντικειμένων εἰς τ’ ἀποφασισθέντα διὰ τοῦ 66 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος καὶ διὰ τοῦ 3 ἄρθρου τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου.

§102ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Κ. Πρόεδρε, κάμνω τὴν παρατήρησιν, ὅτι, ἂν αἱ ἄλλαι προτάσεις ἐμπεριέχουν τὴν Κρήτην, ν’ ἀπαλειφθῇ, διότι ἔχω ἰδιαιτέραν πρότασιν.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀπαράδεκτον....

§104ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ γίνῃ λόγος περὶ Κρήτης.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κ. Τριτάκη, δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§106ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Ἐγὼ, Κ. Πρόεδρε, διαμαρτύρομαι, δὲν παραδέχομαι (θόρυβος).

§107Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Ἢ ὅλοι ἢ κανένας, καὶ θὰ ῥίψωμεν καὶ τοὺς Ψαῤῥιανοὺς κάτω.

§108ΣΟΥΪΔΑΣ. Κ. Πρόεδρε, θέλομεν νὰ δοκιμάσωμεν τὴν τύχην μας μόνοι μας (θόρυβος).

§109ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ νὰ μ’ ἀκούσητε (θόρυβος μέγας καὶ φωναὶ κάτω κάτω).

§110ΤΙΝΕΣ. Κ. Πρόεδρε, διατί δὲν προχωρεῖ ἡ ψηφοφορία;

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ ἀπειλεῖ αὐτὸς ὁ Κύριος, ἔχει τὴν τόλμην νὰ μὲ προσβάλλῃ. Δὲν πρέπει ν’ ἀνεχθῇ τὸ σῶμα τοιαύτην διαγωγὴν ἀπέναντι τοῦ Προέδρου του (θόρυβος). Ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τοὺς ψηφολέκτας Ἀλέξ. Δόσιον καὶ Ν. Καμπάνην.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη τὸ ἑξῆς ψήφισμα. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις

ΨΗΦΙΖΕΙ.

Ἄρθρον μοναδικόν. «Ἀπὸ τῆς πρώτης Ἰανουαρίου 1865 θέλει ἐφαρμοσθῆ πᾶσα ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία εἰς τὴν Ἑπτάνησον».

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Πληρεξούσιοι· ἡ γενομένη ψηφοφορία θέλει καθιερώσει τὴν ὀλεθρίαν ἀρχὴν τῆς ἀνακλήσεως τῶν ἀποφάσεων τῆς Συνελεύσεως, καὶ δύναται νὰ παραλύσῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς ἐπὶ τῶν σπουδαίων ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα κεῖνται ἐκκρεμῆ ἐνώπιόν της καὶ χρῄζουσι σοβαρᾶς συζητήσεως καὶ συντόνου λύσεως, ὡς ἀποβλέποντα τὰ μεγάλα τοῦ ἔθνους συμφέροντα, μοὶ παρέχει δ’ ἀφ’ ἑτέρου τὸ ἐνδόσιμον νὰ ὑποθέτω, ὅτι διὰ τῆς πράξεώς της ταύτης ἡ Συνέλευσις ἐπιδοκιμάζει τὰς ὕβρεις καὶ τοὺς προπηλακισμούς, οἵτινες μοὶ ἀπηυθύνθησαν εἰς τὴν εὐσυνείδητον ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός μου, ὅτε τὸ προκείμενον ζήτημα ἐσυζητήθη καὶ ἐλύθη ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν. Διὰ ταῦτα, Κύριοι Πληρεξούσιοι, δὲν δύναμαι νὰ θεωρήσω πλέον ἐμαυτὸν ὡς δυνάμενον νὰ συντελέσω εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν συμφερόντων τῆς Πατρίδος, διευθύνων τὰς πολυταράχους τῆς Συνελεύσεως ἐργασίας, ἐπὶ μεγίστῃ τῆς φθινούσης ὑγείας μου βλάβῃ, καὶ ἑπομένως παραιτοῦμαι τοῦ ἀξιώματος τοῦ Προέδρου, ἀφίνων εἰς τὴν ἱστορίαν νὰ κρίνῃ ἂν τὴν διαπιστευθεῖσαν ἐμοὶ ἐξουσίαν ἐξεπλήρωσα εὐσυνειδότως καὶ ἀμερολήπτως.

§114ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὁποία δήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν πρὸ καιροῦ ἔκαμεν ἡ Συνέλευσις, εἶναι ἀπόφασις, ἡ ὁποία ἐξῆλθεν ἀπὸ τὴν συνείδησίν της· ἂν νομίζῃ ὁ Κ. Πρόεδρος ὅτι προσεβλήθη, εἴτε διότι ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη τὸ ἀπαράδεκτον, εἴτε μὴ, δι’ αὐτὴν τὴν διαγωγὴν τῆς Συνελεύσεως δὲν δύναται νὰ παραπονεθῇ ποτε· ἂν διέπραξε καί τι, ἡ Συνέλευσις δὲν παρεπονέθη κατὰ τοῦ Προέδρου· ἄν τινες φωναὶ ἠκούσθησαν, εἴτε ἐκ τῆς μιᾶς, εἴτε ἐκ τῆς ἄλλης πτέρυγος, αὗται ἦσαν φωναὶ ἀντιπροσωπεύουσαι ἄτομα. Ὁ Κ. Πρόεδρος λοιπὸν δὲν δύναται νὰ παραιτηθῇ, ἂν δὲν δεχθῇ τὸ Σῶμα τὴν παραίτησίν του, καὶ θέλει μείνει εἰς τὴν θέσιν του μέχρις ὅτου τὸ Σῶμα ἀποφασίσῃ (θόρυβος).

§115ΚΑΛΑΜΙΔΑΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ παύσῃ ὁ ἐγερθεὶς ἐν τῇ Συνελεύσει σάλος καὶ ἐπανέλθῃ ἐν μέσῳ αὐτῆς ἡ εἰρήνη· καί τοι ἀνήκων εἰς τὸν Θετταλικὸν συνοικισμὸν, ὅστις εἶναι ὁ σημαντικώτερος ἁπάντων τῶν λοιπῶν, προτείνω τὴν ἀνάκλησιν ἁπασῶν τῶν περὶ συνοικισμοῦ προτάσεων.

§116ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§117ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως εἶναι ἡ ἀμερόληπτος κεφαλὴ αὐτῆς, αὐτὸς δὲν πρέπει, οὔτε νὰ παραφέρηται, οὔτε νὰ πυρέσσῃ ἐπὶ τῆς ἕδρας του· ὀφείλει δὲ ἑκάστοτε ὡς ἐκπροσώπων τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀπαγγέλλῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας τῶν πληρεξουσίων.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἔλθῃ ἄλλος τις ἐνταῦθα. Δὲν ἀντέχω πλέον εἰς τὸν ἀγῶνα· βλέπετε, ὅτι εἶναι ἀνώτερος τῶν δυνάμεών μου. Διότι πανταχόθεν μὲ ἐπιβουλεύονται. Γνωρίζω πόθεν προέρχεται ἡ πρότασις (θόρυβος).

§119ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐπειδὴ, Κύριε Πρόεδρε, καὶ τὸ λέγω παῤῥησίᾳ, ἔδωκα τοσάκις ὑπὲρ ὑμῶν τὴν ψῆφόν μου, ὅπως ἀνυψωθῆτε εἰς τὸν δίφρον τῆς Προεδρείας, ὁμιλῶ μὲ ὅλην τὴν πρὸς ὑμᾶς συμπάθειαν, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ἐν πλήρει ἀμεροληψίᾳ. Ὑμεῖς ὀφείλετε ὡς Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως νὰ σέβησθε ἑαυτὸν, καὶ νὰ κατασταίνητε σεβαστὸν τὸ Σῶμα τοῦτο, καὶ θέλετε τὸ καταστήσει σεβαστὸν, ὅταν ὑμεῖς πρῶτος δίδητε τὸ καλὸν παράδειγμα ὑποκύπτοντες εἰς τὰς ἀποφάσεις τῶν πλειόνων, καὶ ἀπαγγέλλοντες τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας, ἀδιαφόρως ἂν τοῦτο ἀπέβη σύμφωνον πρὸς τὰς ἀτομικὰς ὑμῶν συμπαθείας, ἢ οὐχί· ἄλλως δὲ, Κύριε Πρόεδρε, συγχωρήσατέ μοι νὰ τὸ εἴπω, δὲν εἶσθε πλέον ὁ Πρόεδρος, ὁ ἀμερόληπτος, ὁ προϊστάμενος ἐπίσης τῆς τε πλειονοψηφίας καὶ τῆς μειονοψηφίας, ἀλλὰ γίνεσθε ὁ Πρόεδρος ὁ φατριαστὴς (ἐπιδοκιμασίαι).

§120ΠΟΛΛΟΙ. Ἀπαγγείλατε τὸ ἀποτέλεσμα.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰς συνεπείας θὰ τὰς ὑποστῆτε σεῖς.

§122ΠΟΛΛΟΙ. Ἡμεῖς μάλιστα.

§123ΕΤΕΡΟΙ. Κατόπιν ἀφομοίωσις.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε νὰ μείνητε πάντες εἰς τὰς θέσεις σας, νὰ μὴ ἀποσυρθῇ κανείς. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 247, 113 εἶπον ναὶ, 130 εἶπον ὄχι, 4 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἄρα ἡ ἔνστασις τοῦ ἀπαραδέκτου ἀπεῤῥίφθη.

§125ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὸ ψήφισμα τῆς ἀφομοιώσεως νὰ ἔλθωμεν.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖτε νὰ μεταβάλωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§127ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργ. Ἐσωτ.). Εἶμαι κατὰ τῆς μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ ἐπιμένω νὰ ὁμιλήσω. Εὑρίσκεσθε, Κύριοι, καθὼς παρατηρῶ μὲ λύπην μου, εἰς μέγαν ἐρεθισμὸν, δὲν ἐξετάζω, ἐὰν ὁ ἐρεθισμὸς αὐτὸς ᾖναι δίκαιος ἢ ἄδικος.

§128ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Δικαιότατος.

§129ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σᾶς λέγω δὲ, ὅτι τὰ μεγάλα τῆς πατρίδος συμφέροντα δὲν ἐξετάζονται, οὔτε ἀποφασίζονται ὑπὸ τὴν πίεσιν τοῦ ἐρεθισμοῦ καὶ τῆς ἀγανακτήσεως· (θόρυβος). Πρόκειται, Κύριοι, ν’ ἀποφασίσητε περὶ τῶν σχέσεων ἑνὸς λαοῦ μεγάλου, ἡμῶν μετὰ τῶν ἀδελφῶν μας ἰονίων, ἑνὸς λαοῦ μεγάλου, ἀποτελοῦντος τὸ ¼ τῆς Ἑλλάδος, ἑνὸς λαοῦ, ὁ ὁποῖος τοσοῦτον χρόνον ἔζησεν ὑπὸ διαφορετικοὺς Νόμους, ὑπὸ διαφορετικὰς ἕξεις. Κύριοι! εἰς τὴν Ἰταλίαν παρετηρήσατε τὶ ἐγένετο, εἰς τὴν Ἰταλίαν, ὅπου παρομοία συγχώνευσις ἔλαβε χώραν, ἐκεῖ περὶ τῶν μεγάλων συμφερόντων τῆς πατρίδος ἐσκέφθησαν μὲ ψυχρὸν αἷμα, ὡς πολῖται, μὴ ἀποβλέποντες παρὰ εἰς τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος καὶ μόνον εἰς αὐτὸ, εἰς τὴν Ἰταλίαν ἀκόμη πλήρης δὲν ἐγένετο ἡ ἀφομοίωσις. Καὶ ἠξεύρετε διὰ τί; διότι αἱ ἕξεις, τὰ ἔθιμα, οἱ νόμοι τοῦ ἑνὸς τόπου ἀνέτρεπον τὴν κατάστασιν τοῦ ἄλλου καὶ δὲν ἤθελον ἐκεῖ νὰ φέρωσι τὴν σύγχυσιν, τὰς ταραχὰς, τὸν ἐμφύλιον πόλεμον (θόρυβος), τὸ χάος. Δὲν ἀκούω τὰς φωνάς σας, πρόκειται νὰ ἐκτελέσω τὸ καθῆκόν μου, καὶ δὲν δύνασθε νὰ μὲ ἀναχαιτίσητε. Ἔχω, Κύριοι, τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι ἀκόμη ὑπουργὸς τοῦ Βασιλέως, καὶ δὲν ὀφείλω νὰ ἐκθέσω ἐνώπιόν σας τὰς συνεπείας μιᾶς βιαίας ἀποφάσεως; Ἂν, Κύριοι, θελήσητε διὰ μιᾶς νὰ ἐπιβάλητε μίαν ὁλόκληρον νομοθεσίαν εἰς τὴν Ἑπτάνησον, θέλετε ἐπιφέρει τὸ χάος, θέλετε νὰ καταστρέψητε, ὅ,τι ὑπάρχει ἤδη, δότε τοὐλάχιστον καιρὸν μικρὸν, ἵνα γνωρίσητε τὶ θέλετε ἀντικαταστήσει εἰς ὅ,τι καταστρέψητε. Ἡ ἀπόφασίς σας θέλει εἶσθαι ἐπικίνδυνος, θέλετε ἀφήσει τὸν τόπον ἀκυβέρνητον, θέλετε ἐμψυχώσει τὰ ἔνοχα πάθη· συλλογισθῆτε, ὅτι εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὸν πυρετὸν τῆς ἐπαναστάσεως, ἄνευ χρημάτων, ἄνευ ὑλικοῦ καὶ δυνάμεων, καὶ δὲν πρέπει, Κύριοι, εἰς τὴν κακὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη τὸ ἔθνος ἐπὶ δύω ἔτη, δὲν πρέπει νὰ προσθέσητε νέας αἰτίας, νέας ἀνωμαλίας, νέας συγχύσεις. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν, Κύριοι, νὰ μὴ ἀποφασίσητε περὶ ἀφομοιώσεως ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς ἀγανακτήσεως. Πρέπει τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ τὸ ἀναβάλωμεν, ἵνα τὸ συζητήσωμεν πράως καὶ ἡσύχως, διότι, ἂν ἀποφασίσητε σήμερον, ἡ ἀπόφασίς σας θὰ ἔχῃ κακὰς καὶ ὀλεθρίας συνεπείας, δὲν δύναμαι νὰ τὸ κρύψω τοῦτο, οὔτε νὰ σιωπήσω, ὅτι ἂν θελήσητε νὰ ἀνατρέψητε σήμερον τὸ ὑπάρχον ἐν Ἑπτανήσῳ, θέλετε φέρει τὴν σύγχυσιν καὶ τὴν ἀταξίαν. Λοιπὸν, Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ λύσωμεν σήμερον τὸ ζήτημα αὐτὸ, ἀλλὰ νὰ τὸ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον, ὅτε δὲν θὰ πιεζώμεθα ἀπὸ ἀγανάκτησιν καὶ ἐρεθισμόν. Σᾶς ἐξορκίζω λοιπὸν εἰς τὸ ὄνομα τῆς πατρίδος νὰ μὴ προχωρήσητε.

§130ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν· οἱ παραδεχόμενοι τὸ νὰ μεταβληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀφομοιώσεως παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα). Θὰ ἐρωτήσω τἀνάπαλιν.

§132ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν ἐννόησαν πολλοί· ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ ἔλθῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα σήμερον.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἐννοεῖται. Πρόκειται περὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς σημερινῆς.

§134ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ προσθέτω, ὅτι ἐπρότεινα τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἅμα συζητηθῇ ὁ ἐκλογικὸς Νόμος καὶ ὁ δημοτικός.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§136ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν νέου Προεδρείου. (θόρυβος).

§138ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι. Ὅταν τὸ 1862 ἡ Ἑλλὰς ἡ ἀποτελοῦσα τὸ Ἑλληνικὸν βασίλειον δικάσαν τὸν Βασιλέα Ὄθωνα ἀπέπεμψεν αὐτὸν καὶ προσεκάλεσε τοὺς λαοὺς ἵνα ἀποστείλωσι πληρεξουσίους εἰς μίαν ἐθνικὴν Συνέλευσιν, ἡ Ἑλλὰς δὲν ἠγνωμόνησε πρὸς τὴν μὴ ἐλευθέραν ἀδελφὴν αὐτῆς· ἡ τότε προσωρινὴ Κυβέρνησις ἐνόμισε χρέος αὐτῆς νὰ προσκαλέσῃ ἀπὸ τὰ πέρατα τῆς ὑφηλίου τοὺς Ἕλληνας, νὰ συνεδριάσωσιν ἐντὸς τοῦ μεγάλου κοινοβουλίου καὶ νὰ σκεφθῶσι περὶ τῶν γενικῶν συμφερόντων, ἡ δὲ Συνέλευσις καταρτισθεῖσα προέβη ἔτι πλέον καὶ προσεκάλεσε τοὺς δούλους Ἕλληνας νὰ στείλωσι τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῶν.

§139ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἡ συζήτησις ἔκλεισεν.

§140ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ ἐπιθυμία τῆς Συνελεύσεως ταύτης, ἡ ἐπιθυμία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὁλοκλήρου ἐψεύσθη, ἄνθρωποι μηδόλως κατοικοῦντες εἰς τὰς ἐπαρχίας τὰς δεδουλωμένας οὔτε γνωρίζοντες τὰς ἐπιθυμίας τῆς πατρίδος αὐτῶν ἀπετέλεσαν τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἔξω ἐπαρχιῶν.

§141ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§142ΒΛΑΣΙΟΣ ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἡ Ἑλλὰς ψηφίζουσα τότε, ὅτι δύνανται νὰ στείλωσιν ἀντιπροσώπους αἱ δοῦλαι ἐπαρχίαι, ἐνόμιζε πάντοτε, ὅτι ἡ ἰδέα αὕτη ἤθελεν ἐκτιμηθῆ, ὅτι τὰ σωματεῖα ἤθελον στείλει ἀντιπροσώπους ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ μέρη, ἀτυχῶς ὅμως οὐδὲν τούτων ἐγένετο. Ἕλληνες, τὴν πατρίδα δούλην ἔχοντες, ἐγκατεστημένοι ἐνταῦθα καὶ ἀπολαμβάνοντες τῶν Ἑλληνικῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, αὐτοὶ διεξεδίκησαν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἡ Συνέλευσις παρεχώρησεν εἰς τοὺς ἔξω κατοικοῦντας, καὶ αὐτοὶ παρακάθηνται μεταξὺ ἡμῶν· ἐννοεῖτε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι τὴν σήμερον οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν σωματείων συνεδριάζοντες μὲ ἡμᾶς οὐδόλως ἀντιπροσωπεύουν τὰ συμφέροντα τῶν ἔξω ἐπαρχιῶν, διότι τὰ συντακτικὰ αὐτῶν ἔργα ἐπεραιώθησαν. Ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὸ 1844 ἀνεγνώρισε δικαιώματα εἰς τοὺς συνοικισμοὺς, καὶ ἡ σημερινὴ Συνέλευσις διὰ τῆς ψηφοφορίας της πρὸ ὀλίγου ἔδωσε τὴν ἄδειαν ὅπως συζητηθῇ ἂν δύνανται νὰ ἔλθωσιν ἀντιπρόσωποι εἰς τὰς μελλούσας βουλὰς τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος, ὄχι μόνον τῶν συνοικισμῶν, ἀλλ’ ἐν γένει τῶν Σωματείων. Κύριοι πληρεξούσιοι, διὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης ἡ Συνέλευσις ἐνόμισεν, ὅτι παίζει, ἢ ἠθέλησε τάχα νὰ περιποιηθῇ τὴν μεγάλην ἐκείνην ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς οἱ ἄλλοι οἱ κατακριθέντες ὡς αὐτόχθονες ἐπίσης περὶ πολλοῦ ποιούμεθα; Μάλιστα, Κύριοι, ἐπειδὴ τὸ θέλετε νὰ ἔλθωσιν ἀντιπρόσωποι τῶν ἔξω ἐπαρχιῶν, ἂς ἔλθωσι καὶ ἂς συνεργασθῶσι μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔλθωσι ἀπὸ τὰ ἐκτὸς, ἐγκατεστημένοι εἰς τὰς ἔξω ἐπαρχίας.

§143ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§144ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νὰ ἔλθουν Θρᾶκες, ὄχι ὁ Κ. Παντολέων, ὁ ὁποῖος οὐδέποτε ἐπεσκέφθη τὴν Θράκην, νὰ ἔλθωσι Θρᾶκες, ἀπὸ ἐκεῖ, νὰ ἔλθωσιν Ἠπειρῶται, ὄχι ὡς ὁ Κ. Σίμος, ὅστις, ὅταν ἤθελε νὰ προαχθῇ διὰ τοῦ ἀντιπροσωπικοῦ συστήματος, ἐφώναζεν εἰς τὰς ἐκλογὰς en avant la jeunesse, καὶ γενόμενος μετὰ ταῦτα ὑπουργὸς κατεβίβασε τὸν Ὄθωνα ἀπὸ τοῦ Θρόνου τῆς Ἑλλάδος.

§145ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Καλὰ δὲν ἔκαμεν;

§146ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Θαυμάζω τοὺς Ἑπτανησίους, οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι εἶναι αὐτοὶ οἱ προστάται τῆς μεγάλης ἰδέας, καὶ ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες τὶ εἴμεθα; Ἀφοῦ καταδέχονται νὰ συνεργάζωνται μὲ ἡμᾶς τοὺς κουφοὺς τοὺς δούλους τοὺς ἀνοήτους.... (Θόρυβος).

§147ΜΑΡΙΝΟΣ. Οὐδέποτε τοιαύτη ἰδέα ἐξεφράσθη ἀπὸ κανένα ἐκ τῶν Ἰονίων.

§148ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, διὰ νὰ μὴ μᾶς παρεξηγήσητε ἡμᾶς τοὺς αὐτοχθονίζοντας, κατὰ τὴν ἰδέαν σας, ἔρχομαι νὰ ἀναλύσω κατὰ πόσον σπουδαῖον εἶναι τὸ ζήτημα τοῦτο. Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὅταν ἡ μικρὰ αὐτὴ γωνία τῆς Ἑλλάδος τῆς μεγάλης ἐλευθερώθη διὰ τῶν αἱμάτων τῶν ἐγκατοίκων αὐτῆς, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι στίφη Μακεδόνων, Βουλγάρων, Θρακῶν, Ἠπειρωτῶν, Σουλιωτῶν, Σαμίων καὶ λοιπῶν εἰργάσθησαν εἰς τὸ μεγάλον τοῦτο ἔργον, ἀλλὰ, Κύριοι, ἐὰν εἰργάσθησαν οἱ ἄνδρες οὗτοι, καὶ ἐὰν ἐπέτυχον εἰς τὴν ἐλευθέρωσιν τῆς χώρας αὐτῆς, δὲν πρέπει νὰ νομίζωσιν, ὅτι ἔχουσιν ἐπὶ τῆς γῆς ταύτης τῆς ἐλευθέρας δικαιώματα περισσότερα ἡμῶν τῶν ἄλλων. Καὶ προκαλῶ τοὺς Ἑπτανησίους, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς ψήφου των ἐπεβάρυνον σήμερον εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον βεβαίως θὰ ἔχῃ εἰς τὸ μέλλον μεγάλην ἐπιῤῥοὴν, τοὺς παρακαλῶ νὰ διέλθωσιν ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, ἀπὸ τοῦ Ταινάρου μέχρι τῆς Ὄρθρυος, καὶ ἀπὸ τὸν Ἀμβρακικὸν κόλπον μέχρι τοῦ Μαλιακοῦ καὶ θέλουν ἴδει πολλὰς νέας πόλεις, διότι ὅλαι αἱ πόλεις τῆς Ἑλλάδος ἐπίσης κατεστράφησαν καὶ ἡ γῆ ἀκόμη ἀναμιχθεῖσα μὲ τὸ αἷμα ἀνεζυμώθη ἐκ νέου. Τὸ ἔθνος εἰς ἣν κατάστασιν εὑρίσκεται ἤδη, εὑρίσκεται διὰ τῶν ἱδρώτων τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων· μετὰ τὸν ἀγῶνα, Κύριοι, οἱ κόποι, τὰ βάσανα, οἱ ἱδρῶτες τοῦ κατοίκου ἔφερον τὴν Ἑλλάδα εἰς ἣν εὑρίσκεται κατάστασιν· δὲν δύναται λοιπὸν κανεὶς, ὅσον ζηλότυπος καὶ ἂν ᾖναι ὑπὲρ τῆς μεγάλης ἰδέας, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς πολεμεῖ, δὲν δύναται οὐδεὶς νὰ διαφιλονεικήσῃ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ πολίτης Ἕλλην εἰς τὸ νὰ συσκέπτεται περὶ τῶν ἰδιαιτέρων τοῦ τόπου συμφερόντων καὶ νὰ σκέπτηται αὐτὸς καὶ μόνος. Προκειμένου, Κύριοι, περὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ τόπου, περὶ τοῦ διαθέσεως τῶν φόρων, περὶ τῆς διαθέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, οὐδεὶς ἄλλος ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὴν ἰδέαν νὰ λαμβάνῃ μέρος, παρὰ οἱ ἄνθρωποι τοῦ τόπου, καὶ τὸ λέγω μετὰ λύπης, ὅτι ἀπὸ πολλοῦ χρόνου δὲν εἶδον ἀπομακρυσμένους οἴκοθεν καὶ τοὺς πληρεξουσίους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὡς πρὸς τὰ ζητήματα ταῦτα τίποτε δὲν ἀντιπροσωπεύουσι, τίποτε δὲν ἔχουσι νὰ χάσωσι. Ἔρχομαι, Κύριοι, χωρὶς νὰ κρύπτωμαι διόλου, νὰ ἐρωτήσω, τί τὸν μέλλει τὸν ἀνεψιόν μου τὸν Σωμάκην, ἀντιπρόσωπον τῶν Ἀσπροποταμιτῶν, τί τὸν μέλλει περὶ τοῦ τόπου τούτου; τί τὸν μέλλει τὸν Κάσσιον, ἂν διὰ τῆς ψήφου του ὡς Βουλευτοῦ ἐπιβαρύνει μὲ 10, 30, 50 ἑκατομμύρια τὸ ἔθνος;

§149ΣΩΜΑΚΗΣ. Ὅσον μέλλει διὰ τὸν Βάλτον τὸν ἀντιπρόσωπον τῶν Βαλτινῶν.

§150ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τί τὸν μέλλει, Κύριοι, πάντα, ὅστις μετὰ τὴν διάλυσιν δὲν ἔχει τόπον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ δώσῃ λόγον τῶν πράξεών του, τί τον μέλλει διὰ τὰς πράξεις αὐτοῦ; Εἴμεθα, Κύριοι, ξενηλάται ἡμεῖς οἱ ἄλλοι; διαιροῦμεν τὸ ἔθνος εἰς αὐτόχθονας καὶ ἑτερόχθονας; Ὄχι. Γυρίσατε εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα καὶ θέλετε ἰδεῖ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω. Παντοῦ ἐργάζονται ὡς ἀδελφοὶ, ὅλοι, ὅσοι ἐκ τῶν ἔξω ἐπαρχιῶν ἠθέλησαν διὰ τῆς παρουσίας των νὰ τιμήσουν τὸ ἔδαφος τοῦτο, ἀπὸ ποίαν ὑπηρεσίαν ἀπεκλείσθησαν; Ποῦ ἐμποδίσθησαν νὰ ἐξασκήσωσιν ἀπαράλλακτα μὲ τοὺς ἄλλους ἐγκατοίκους τὰ πολιτικά των δικαιώματα; Δὲν ἔδωκεν ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν πληρεξουσίους ἑτερόχθονας; ὁ συνοικισμὸς τῶν Μακεδόνων ἔδωσε τὸν νέον Δόσιον, ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν τὸν πατέρα Δόσιον. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀριθμήσω ὅλα τὰ ἄτομα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως ὡς πληρεξούσιοι ἐπαρχιῶν, ἐνῷ ἕλκουσιν ἔξωθεν τὸ γένος; Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ σᾶς ἐνθυμήσω μίαν ἐποχὴν, ἥτις ἠδύνατο νὰ παρεξηγηθῇ, ἀλλ’ ἔχασε τὴν ἀξίαν της, διότι ἡ δύναμις ἐκείνη παρῆλθεν. Εἷς Κύριος πληρεξούσιος εἶπεν, ὅτι οἱ ἔξωθεν εἶναι ἱκανώτεροι ἡμῶν, τὸ ὁποῖον παραδέχομαι· ὁ στρατὸς μέχρι τοῦ 1862 εἶχεν εἰς ὅλας τὰς θέσεις ἐπὶ κεφαλῆς μὴ αὐτόχθονας, καὶ ἐννοεῖτε τὸν λόγον.

§151ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Διὰ τί;

§152ΜΙΛΗΣΗΣ. Διότι εἴμεθα ἀποκλειστικοί!

§153ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἡ Σάμος ἔχει τὸν ἀντιπρόσωπόν της, τὸν Κ. Δεκάτην. Σάμιος εἶναι ὁ πληρεξούσιος τῆς Χαλκίδος Κ. Ἀγγελινίδης. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀριθμήσω ὅλους; Εἴπατέ το μόνοι σας πόσοι ἀπὸ τὰ ἐξωτερικὰ μέρη δὲν εἶσθε πληρεξούσιοι τῶν ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐπειδὴ πολλοὶ πολλάκις ἀποτυγχάνουσιν, εἰς τὰς ἐκλογὰς ὡς πολῖται Ἕλληνες, διότι αἴφνης ἄλλοι ὑπερισχύουσιν, εἶναι ἀνάγκη ἄρα ἡ Συνέλευσις ὀρθοφρονοῦσα νὰ ἀνοίξῃ εἰς τὰ ἴδια ἄτομα νέας θέσεις πρὸς ἐξάσκησιν πολιτικῶν δικαιωμάτων; Λοιπὸν, Κύριοι, σᾶς ζητῶ ἐξαιρετικῶς καὶ δι’ ἐμὲ, ἐὰν ἡ ἐπαρχία Βάλτου εἰς τὰ 1865 δὲν μὲ ἐκλέξῃ βουλευτὴν, παρακαλῶ νὰ μὲ ψηφίσετε ἀπὸ τοῦδε βουλευτήν. Πλεῖστοι Κρῆτες, Κύριοι, εἶναι ἐγκατεστημένοι εἰς τὸν τόπον, πλεῖστοι ἠθέλησαν νὰ φύγουν ἀπὸ τὸν ζυγὸν τῶν Τούρκων, καὶ πολλοὶ ἐνθυμοῦνται κάλλιον ἐμοῦ, ὅτι ἐπὶ τῶν Βουλῶν ὑπῆρξαν Βουλευταὶ Κρῆτες συναγωνισθέντες ὡς πολῖται τῆς Μήλου. Οἱ Σάμιοι ἐπίσης θὰ ἐξασκήσουν τὰ βουλευτικὰ αὑτῶν δικαιώματα ὡς πολῖται Ἕλληνες καὶ ὁ φίλος μου Κ. Ἀγγελινίδης θὰ ἐκτεθῇ καὶ πάλιν ὡς Χαλκιδεὺς, καὶ εὔχομαι νὰ ἐπιτύχῃ, ἐπίσης καὶ ὁ Κ. Σταμάτης· καὶ ὁ φίλος μου Κ. Χρηστίδης, καὶ ἄλλοι· ἂν ἀποτύχωσι, θὰ ἀποτύχωσι δι’ ὃν λόγον θὰ ἀποτύχω αἴφνης καὶ ἐγώ. Λοιπὸν, Κύριοι, διατί αὐτὰ τὰ ἐξαιρετικὰ προνόμια; Ἠδύναντο νὰ κατηγορήσωσιν ἡμᾶς τοὺς λεγομένους αὐτοχθονίζοντας, ἐὰν δι’ ἑνὸς ψηφίσματος ἠθέλαμεν ἀποκλείσει τοὺς ἔξωθεν Ἕλληνας νὰ μετέχωσι τῶν πολιτικῶν μας δικαιωμάτων. Τὸ θεωρεῖτε, Κύριοι, λίαν ἀδιάφορον τὸ ζήτημα τοῦτο; Θεωρεῖ ὁ Κ. Καλλιφρονᾶς, ὅστις καὶ σήμερον διὰ τῆς ψήφου του ἐπεβάρυνεν, ἀδιάφορον, ἐὰν δέκα βουλευταὶ ἔλθωσι τῶν σωματείων; Ποίας ἰδέας θέλουσιν ἀντιπροσωπεύει οἱ Κύριοι οὗτοι; Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου οἱ ἐξ Ἑπτανήσου ὁρμώμενοι πληρεξούσιοι νομίζω, ὅτι ἔσφαλον μὴ ἐξετάσαντες τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος (θόρυβος). Δὲν ἔχω, Κύριοι, πολλὰ νὰ προσθέσω, εἰμὴ νὰ διαμαρτυρηθῶ κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σήμερον τὸ ἑσπέρας ἢ αὔριον θὰ γεμίσωσι τὰς στήλας τῶν ἐφημερίδων μὲ ἄρθρα καθ’ ἡμῶν τῶν αὐτοχθονιζόντων. Λέγω εἰς αὐτοὺς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὰ 1827, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ὁ Καποδίστριας ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἠνέῳξε τὰς πύλας της εἰς τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι αἴφνης οὐδόλως εἰς τὸν ἀγῶνα συμμετέσχον· ἐὰν δὲν μὲ λανθάνῃ ἡ μνήμη, ὁ στρατὸς πλημμυρεῖ ἀπὸ μεγάλους γαλονοφόρους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶδον τὴν τουρκικὴν πυρίτιδα, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ δὲν εἶδον.

§154ΣΟΥΪΔΑΣ. Τὸν Καλλέργην τὸν λησμονεῖτε; (θόρυβος).

§155ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὸν Καλέργην λέγει νὰ ἐνθυμηθῶ, τὸν γενικὸν πολίτην· ἀλλ’ ὁ γενικὸς ἐκεῖνος πολίτης διὰ τῆς σπάθης του ἠνάγκασεν τὸν βασιλέα Ὄθωνα νὰ δώσῃ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1843, δὲν ἦλθεν ὅμως ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἁρπάσῃ ψήφους διὰ νὰ τοὺς διαχειρισθῇ ὑπὲρ ἑαυτοῦ. — Λοιπὸν, Κύριοι, λέγω ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ κατηγορηθῇ, δὲν δυνάμεθα νὰ κατηγορηθῶμεν ἡμεῖς αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι θὰ ὀνομασθῶμεν αὐτόχθονες, διότι προκαλῶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι γράψει καθ’ ἡμῶν, νὰ μᾶς ἀναφέρωσι τοὺς λειτουργοὺς τῆς ὑπηρεσίας ὀνομαστὶ, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι, ἂν οὐχὶ τὰ ⅔, κατὰ τὸ ἥμισυ ὅμως εἶναι αὐτόχθονες καὶ ἑτερόχθονες. Δὲν δυνάμεθα νὰ κατηγορηθῶμεν, ὅτι ἀπεκλείσαμεν τοὺς ἔξωθεν ἕλκοντας τὸ γένος Ἕλληνας, ὅτι δὲν τοὺς ἐθεωρήσαμεν ἀδελφοὺς, δὲν δυνάμεθα νὰ κατηγορηθῶμεν, ὅτι ἀπεκλείσαμεν αὐτοὺς ἀπὸ τῆς ἐξασκήσεως τῶν ἀστυκῶν καὶ πολιτικῶν δικαιωμάτων. Ποῖοι ἦσαν οἱ μέχρι τοῦδε δήμαρχοι τῶν Ἀθηνῶν; Ὅλοι ἔξωθεν εἷλκον τὸ γένος. Δὲν δύνανται νὰ μᾶς κατακρίνωσι, διότι ἡ Ἑλλὰς ἐδέχθη καὶ ἐδιοικήθη ἀπὸ ὑπουργεῖα μέχρι τῆς σήμερον, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ πλειονοψηφία εἷλκε τὸ γένος ἔξωθεν.

§156ΣΟΛΩΜΟΣ. Ὁ πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως προχθὲς δὲν ἦτον ἔξωθεν;

§157ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Δὲν δύνανται λοιπὸν νὰ μᾶς κατηγορήσουν ὡς αὐτοχθονίζοντας, ὡς θέλοντας νὰ περιλάβωμεν εἰς κύκλον στενώτατον τὴν Ἑλλάδα. Ἄλλως τε, Κύριοι, ἐὰν εἴχατε μεγάλην θέλησιν σεῖς οἱ ἀγαπῶντες νὰ ἴδητε εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐπαρχίας τῆς δούλης Ἑλλάδος, ἂν θέλετε νὰ ἴδητε τὸν σταυρὸν κυματίζοντα εἰς τὰ πεδία τῆς Θεσσαλίας τῆς Ἠπείρου, τῆς Μακεδονίας, τῆς Θράκης καὶ λοιπῶν ἄλλων μερῶν, ἂν θέλετε, πιστεύσατέ με, δὲν θὰ ἐψηφίζατε οὕτω, διότι γεννᾶτε διὰ τῆς ψήφου σας.....

§158ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Διαίρεσιν.

§159ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὄχι μόνον διαίρεσιν, ἀλλὰ γεννᾶτε εἰς τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἐνταῦθα, δικαιώματα, τὰ ὁποῖα θὰ φοβηθῶσι νὰ χάσωσι προσπαθοῦντες διὰ τὰ ἐξωτερικά. Εἰς τὰ 1854, ἐξαιρουμένων ὀλίγων φίλων μας, ἐρωτῶ τοὺς Ἑπτανησίους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠθέλησαν νὰ τὸ σπουδάσουν, οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ ἔξωθεν ἕλκοντες τὸ γένος, ἐπῆγαν εἰς τὰ παιδία τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου;

§160ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Διατί δὲν ἀναφέρει καὶ τὰ 1821;

§161ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὑπῆγαν στίφη ἀπὸ τὴν Μάνην καὶ λοιπὰς τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος ἐπαρχίας καὶ κάμνω τὴν τιμὴν νὰ προσθέσω καὶ Κρῆτας, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν γενναίως.

§162ΠΟΛΛΟΙ. Ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη ὑπῆγαν.

§163ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἠξεύρετε, Κύριοι, διατί τὸ 1854 οἱ ὑπάλληλοι οἱ ἔξωθεν ἕλκοντες τὸ γένος δὲν ἠθέλησαν νὰ χάσωσιν ἀπὸ τὰς χεῖράς των τὸ κλειδὶ τοῦ ταμείου; διότι ἐδειλίασαν μὴ χάσωσι καὶ τοῦτο καὶ τὸ ἔξω. Ἐπροτίμησαν ὅθεν νὰ μείνουν ἐνταῦθα. Τὸ 1821, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐνθυμίζουν, εἶναι πάντη διάφορον, ἦτο ἀγὼν τότε ὑπὲρ τῶν ὅλων, δὲν ἦτο ὑπὲρ ὠφελείας ἀτόμων. Ὅταν, Κύριοι, ἡ περὶ Κρητῶν πρότασις διήρχετο ἀπὸ χειρὸς εἰς χεῖρα, μοὶ ἐπροτάθη ἐπίσης, ἀλλὰ τὴν ἀπέκρουσα, καὶ ὀφείλω νὰ τὸ εἴπω, εἰς τοὺς στενούς μου φίλους τὴν ἀπέκρουσα, διότι ἐπρομάντευα ποῦ ἤθελον καταντήσει τὰ πράγματα· ἂν ἔμενε μεμονωμένη ἡ περὶ Κρητῶν πρότασις, ἡ Συνέλευσις μὲ πνεῦμα ἥσυχον ἐδύνατο νὰ τὴν ἐξετάσῃ, καὶ πολὺ πιθανὸν νὰ μὴ ἐνίκα ἡ ἰδέα μου, ἥτις ἦτο νὰ μὴ τὴν παραδεχθῶμεν· ἀλλὰ βλέπετε εἰς ποῖον λαβύρυνθον περιεπλέχθημεν; Πρόκειται λοιπὸν νὰ δοθῇ οὐχὶ ἰδίᾳ εἰς τοὺς Κρήτας, ἀλλὰ καὶ εἰς Ἕλληνας ἄλλων χωρῶν. Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη τὴν συζήτησιν, ἂν εἰς τὰς Βουλὰς πρέπῃ νὰ ἀντιπροσωπευθῇ τὸ ἐξωτερικὸν Ἑλληνικὸν στοιχεῖον· δὲν θέλω πολεμήσει τὴν ἰδέαν ταύτην· ἀλλὰ νὰ ἤμεθα εἰλικρινεῖς· μὴ ἐργάζησθε περὶ προσώπων περὶ τῶν ἀτομικῶν σας συμφερόντων, μὴ θέλετε νὰ ἔχητε νὰ ἀσφαλίσητε μὲ 5, 10, ἢ 100 οἰκογενείας, ἐνῷ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι θέλομεν ἀνταγωνίζεσθαι μὲ 20, 30, 50 χιλιάδας κατοίκους τῆς ἐπαρχίας. Ἐστὲ εἰλικρινεῖς. Τὸ ἐξωτερικὸν Ἑλληνικὸν στοιχεῖον δὲν εἶναι ἰδίᾳ ἡ Κρήτη, ἡ Θράκη, ἡ Σάμος, ἡ Χίος, ἡ Κάσσος κλπ. εἶναι ἡ Ἑλλάς· καὶ ἡ Ἑλλὰς λοιπὸν πρέπει νὰ στέλλῃ ἕνα ἀντιπρόσωπον, ἡ Ἑλλὰς ἡ δούλη.

§164Δ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Εἶναι ἡ πρότασίς μου.

§165ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τότε, Κύριοι, ἐννοῶ τὴν Ἑλλάδα σκεπτομένην περὶ τῆς μεγάλης ἰδέας, τότε σᾶς ἐννοῶ, σᾶς, οἱ ὁποῖοι ἐψηφίσατε, τότε ἐννοῶ διατί θέλομεν ὥστε ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Μεγάλης Ἑλλάδος νὰ ᾖναι εἰς τὸ βουλευτήριον, ἄλλως πᾶν, ὅ,τι πράξετε ἀσχέτως πρὸς τὴν ἰδέαν ταύτην, τὸ πράττετε ὡς ἄτομα καὶ ὄχι ὡς Ἕλληνες γενικοὶ, τὸ πράττετε οἱ Κρῆτες διὰ τὸν Κρῆτα, οἱ Χῖοι διὰ τὸν Χῖον, οἱ Θρᾷκες διὰ τὸν Θρᾷκα, καὶ τοιουτοτρόπως φροντίζετε νὰ καταρτισθῶσι σωματεῖα μικρὰ ἀπὸ 50, 100 οἰκογενείας, ἢ ψυχὰς, καὶ ἐρχόμενοι ἀντιπρόσωποι αὐτῶν, νὰ φενακίζουν τὴν Ἑλλάδα τὴν πραγματικήν. — Ἐπιθυμῶ, Κύριοι, ἀκόμη, ἂν ἡ Συνέλευσις προβῇ εἰς τὸ μέτρον νὰ δώσῃ δικαιώματα εἰς τὰ σωματεῖα, ἐπιθυμῶ νὰ σκεφθῇ διὰ νὰ ᾖναι ἡ ἀπόφασις καταναγκαστικὴ δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, διὰ νὰ σκεφθῶσι περὶ τῆς πατρίδος των· ἐπιθυμῶ ὥστε τότε ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος νὰ στερηθῶσι τῶν πολιτικῶν των δικαιωμάτων ὅλοι ὅσοι εἶναι ἔξωθεν, καὶ νὰ ἀποτελῶσιν ὁμάδας, οἱ Θρᾷκες Θρᾳκῶν, οἱ Σάμιοι Σαμίων, οἱ Κρῆτες Κρητῶν κτλ. Αὐτὸ ἐννοῶ, ὄχι ἔρχεσθε καὶ προτείνετε προτάσεις μερικάς, δι’ ὧν νὰ ἐκλέγωνται Βουλευταὶ ὁ φίλος μου Κ. Δόσιος ἀπὸ τὰς Ἀθήνας, ὁ υἱός του ἀπὸ τὸ Σωματεῖον· ὁ Σουλιώτης ἀπὸ τὸ Ἀγρίνιον, ὁ Σουλιώτης ἀπὸ τὸ Σωματεῖον τῶν Σουλιωτῶν· ὁ Σάμιος Ἀγγελινίδης ἀπὸ τὴν Χαλκίδα, ἀπὸ τὸ Σωματεῖον τῶν Σαμίων ὁ ἄλλος· ποῦ θὰ καταντήσωμεν τότε; Ἔλθετε σεῖς, Κύριοι, οἱ ὁποῖοι ἐνομίσατε, ὅτι ἐσώσατε τὸ ἔθνος καὶ τὴν μεγάλην ἰδέαν, νὰ δικασθῶμεν μαζί· τί δύναται τότε νὰ εἴπῃ ὁ κόσμος, εἰμὴ ὅτι ἡ Συνέλευσις οὐδόλως ἐσκέφθη ὅταν ἐξέφερε τὴν ἐτυμηγορίαν αὐτήν; Ὑποβάλλω εἰς τὴν ψῆφόν σας τὴν ἀκόλουθον πρότασιν, δι’ ἧς προσκαλοῦνται πάντες οἱ ἐν Ἑλλάδι ἐγκαταστημένοι καὶ ἔξωθεν ἕλκοντες τὸ γένος Ἕλληνες ν’ ἀποστέλλωσιν ἕνα καὶ μόνον Βουλευτὴν, ὅστις θέλει εἶσθαι οὕτω πανελλήνιος ἀντιπροσωπεύων τὴν δούλην Ἑλλάδα· (ἐγχειρίζει αὐτὴν εἰς τὸν Πρόεδρον).

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Δ. Μαυροκορδάτου. «Πάντες οἱ ἐν Ἑλλάδι ἐγκατεστημένοι πολῖται Ἕλληνες οἱ ἐκ τῶν μὴ ἐλευθέρων χωρῶν καταγόμενοι ἐκλέγουσιν ὁμοῦ ἕνα Βουλευτήν.»

§167ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§168ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Δύω λέξεις νὰ εἴπω, Κύριοι.

§169ΠΟΛΛΟΙ. Περιττόν. Εἰς ψηφοφορίαν, Κ. Πρόεδρε.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. Ὅλαι λοιπὸν αἱ ἄλλαι τοιουτοτρόπως ἀποῤῥίπτονται.

§171ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 5 παρὰ ¼ Μ. Μ.

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Α. Νικολαΐδης. Σ. Λογιωτατίδης.