1864.08.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 293.

Τῆς 8 Αὐγούστου 1864.

(Σάββατον).

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Συνελεύσεως πλήρους γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§2ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Καλὸς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§4ΚΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ πολλοῦ μένει ἐκκρεμὲς ἓν ζήτημα, τοῦ ὁποίου ἐπελήφθη ἡ Συνέλευσις ἄλλοτε, τὸ ζήτημα τῆς συντάξεως τῶν Γερουσιαστῶν· τινὲς ἐξ αὐτῶν εὑρίσκονται εἰς τὸν τάφον ἤδη, καὶ δὲν ἔχουσι τὰ πρὸς ζωάρκειαν· ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ ἀποφασίσῃ ἢ τὸ ἓν ζήτημα, ἢ τὸ ἄλλο· ἢ νὰ λογαριασθῇ ἡ σύνταξις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν 500 δραχμῶν, ἢ τῶν 650· εἶναι δίκαιον, εἶναι πρέπον νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα πλέον. Ἔπειτα, Κύριε Πρόεδρε, προχθὲς παρεπέμφθη ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ συμβάσεως διὰ σήμερον· τοῦτο πρέπει νὰ τελειώσῃ, πρῶτον, διότι ἔχομεν καὶ ὑποχρέωσιν ἀπέναντι ξένης Δυνάμεως· διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι εἶναι προτιμώτερον νὰ συζητηθῇ πρὸ παντὸς ἄλλου τὸ ζήτημα αὐτὸ, καθόσον ἄλλως δὲν θὰ ἔχωμεν καιρὸν παρὰ μετὰ 8 ἡμέρας, διότι τὸ ἄλλο Σάββατον θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις· πρέπει λοιπὸν νὰ ἐπιληφθῶμεν, καθόσον καὶ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη μεγάλης συζητήσεως.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν σύνταξιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἠκολούθησα τὴν σειρὰν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προτάσεων.

§6ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Αὐτὴ ἡ σύμβασις εἶναι παραδεδεγμένη παρὰ πάντων. Δυνάμεθα νὰ τὴν συζητήσωμεν ἀμέσως.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις παρὰ δέκα; (ἐγείρονται πολλοὶ).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω λοιπὸν σᾶς ἐρωτήσει, ἂν θέλετε πρὸ πάντων νὰ συζητηθῇ ἡ τηλεγραφικὴ σύμβασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§9ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θεωρῶ ὅτι παρακαίρως ὁ Κ. πληρεξούσιος τῶν Ἰωαννίνων ἔφερε τὴν πρότασιν αὐτήν· καθόσον πρὸ πάσης ἄλλης συζητήσεως σήμερον πρέπει νὰ ἀναπτυχθῇ ἡ πρότασις τῶν Κυρίων πληρεξουσίων τῆς Κερκύρας. Μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς προτάσεως ταύτης, ἂς σκεφθῇ ἡ Συνέλευσις ποῖον νομοσχέδιον θέλει θεωρήσει ὡς μᾶλλον κατεπεῖγον, διὰ νὰ προτάξῃ εἰς τὴν συζήτησιν.

§10ΚΑΛΟΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν Κ. Πετιμεζᾶν, ὅτι ὡς πρὸς τοῦτο ὁ κανονισμὸς ὁρίζει, αἱ ἀναπτύξεις καὶ αἱ ἐπερωτήσεις προηγοῦνται πάντων τῶν ἄλλων ζητημάτων. Ἐννοοῦσα λοιπὸν νὰ τεθῇ πρῶτον νομοσχέδιον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ περὶ συμβάσεως· αἱ ἀναπτύξεις ὅμως καὶ ἐπερωτήσεις προηγοῦνται.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις εἶναι νὰ τεθῇ πρῶτον νομοσχέδιον τὸ περὶ τηλεγραφικῆς συμβάσεως.

§12ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα λοιπὸν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· πρῶτο ἀντικείμενον εἶναι ἡ ἀνάπτυξις τῆς προτάσεως τῶν πληρεξουσίων Κερκύρας· ὁ Κ. Κωνσταντᾶς ὁ προτείνας ἔχει τὸν λόγον.

§14ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, Κύριοι, οἱ ἀντιπρόσωποι Κερκύρας ἔθεσαν ἐπὶ τῆς τραπέζης τῆς Συνελεύσεως πρότασιν, ἡ ὁποία εἶναι λίαν σπουδαία, διότι ἡ πρότασις αὕτη προτίθεται ν’ ἀποφασίσῃ περὶ ζωῆς ἢ θανάτου ἑνὸς ὁλοκλήρου λαοῦ. Ἡ πρότασις λέγεται πρὸ πάντων, ὅτι ἀφορᾷ τὸ Κερκυραϊκὸν ἀγροτικὸν ζήτημα· ἀλλ’ ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ εἴπω, ὅτι τὸ Κερκυραϊκὸν ζήτημα ἀφορᾷ ἅπαν τὸ ἔθνος, καθότι εἶναι Ἡφαίστειον, ἐκ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ ἐκραγῇ ἐντὸς ὀλίγου μέγας κίνδυνος, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ συνταράξῃ πᾶσαν τὴν ἡμετέραν κοινωνίαν. Ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν ἁπάντων τῶν ἀντιπροσώπων, ὅπως προσέξωσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ εὐσυνειδότως συνεργασθῶσι καὶ φέρωσι θεραπείαν ἐπὶ δεινῶν, τὰ ὁποῖα ἐσώρευσε 600 ἐτῶν ξενοκρατεία. Συναισθάνομαι, Κύριοι, τὸ βάρος τῆς εὐθύνης, τὸ ὁποῖον ὁ λαὸς τῆς πατρίδος μου ἐπέβαλεν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους της, καὶ διὰ τοῦτο ἀδιαφορῶ περὶ τῆς ἀνικανότητος εἰς τὸ νὰ ἀναπτύξω εὐκόλως ἕνα τοιοῦτον κοινωνικὸν ζήτημα, ἀφ’ οὗ μάλιστα ἀναβαίνω τὸ βῆμα τοῦτο πρώτην φορὰν, καὶ πρώτην φορὰν λαμβάνω τὴν τόλμην νὰ ὁμιλήσω εἰς τὸ δημόσιον· πιστεύω ὅμως, ὅτι συγγνώμη ἐκ μέρους ὑμῶν ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ζητήματος θέλει συγχωρήσει τὴν ἀδυναμίαν μου· παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας εἰς τὸ δίκαιον τῆς αἰτήσεως τοῦ Κερκυραϊκοῦ λαοῦ. Ὁ Κερκυραϊκὸς λαὸς παριστάνει πληθυσμὸν, ὁ ὁποῖος διαιρεῖται εἰς δύω διακεκριμένα μέρη, εἰς τιμαριούχους καὶ εἰς ὑποτελεῖς. Ὁ τιμαριωτισμὸς ἐν Κερκύρᾳ δὲν εἶναι πρόσφατος· αὐτὸς ἀνέρχεται εἰς τὰς πλέον ἀπωτάτας ἐποχὰς τῆς μεσαιωνικῆς ἱστορίας. Πολλοὶ νομομαθεῖς Κερκυραῖοι ἠμφισβήτησαν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἱστορικὸν μνημεῖον, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ ἐξάγεται τὸ σημεῖον τοῦ χρόνου, κατὰ τὸ ὁποῖον εἰσήχθη αὐτὸ τὸ ἀγροτικὸν σύστημα εἰς τὴν Κέρκυραν. Λανθάνονται ὅμως πολὺ, καθότι ὁ Μάρμορας, συγγραφεὺς Κερκυραῖος, συγγράψας περὶ τὰ τέλη τῆς ΙΖʹ. ἑκατονταετηρίδος ἐν Βενετίᾳ, φέρει μὲ θετικὸν τρόπον ἀποδείξεις τῶν σημείων τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον ὑπήχθη ἡ Κερκυραϊκὴ κοινωνία εἰς τὴν ἀθλίαν ταύτην κατάστασιν. Κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τοῦ Βυζαντινοῦ Αὐτοκράτορος Μιχαὴλ τοῦ Κομνηνοῦ, ἡ Κέρκυρα καθὼς ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέρη, εἶχον ἐξουσιασθῆ ὑπὸ διαφόρων κατακτητῶν. Ἡ Κέρκυρα ἦτο πάντοτε ἐκτεθειμένη εἰς τὰς ἀπειλὰς καὶ τὰς ἐπιδρομὰς διαφόρων βαρβάρων λαῶν· μεταξὺ τῶν ὁποίων κατ’ ἀρχὰς τὴν εἶχον κυριεύσει καὶ οἱ Σικελοί. Οἱ Κερκυραῖοι ἀπέκρουσαν τοὺς Σικελούς· προσέβαλον καὶ ἓν μέρος τοῦ στρατοῦ αὐτῶν, καὶ ἀπέκλεισαν αὐτὸ εἰς τὸ μέρος τῆς Ἀκροπόλεως, τὸ βλέπον πρὸς τὴν Ἤπειρον, ἀρχηγοῦντος τοῦ Μιχαὴλ Κομνηνοῦ; ἐρχομένου τότε ἐκ Βενετίας· οὗτος εἶδεν τὸν κίνδυνον, εἰς τὸν ὁποῖον εὑρίσκετο ὁ Κερκυραϊκὸς λαὸς, καὶ συνεβούλευσεν αὐτὸν νὰ διαιρέσῃ τὴν νῆσον εἰς 24 τιμάρια, καὶ νὰ δώσωσιν αὐτὰ εἰς τοὺς κυριωτέρους προὔχοντας τῆς νήσου, μὲ τὴν ὑποχρέωσιν αὐτοὶ μὲν νὰ παρέχωσι στρατὸν διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς νήσου, οἱ δὲ κάτοικοι νὰ πληρώνουν τὸν φόρον τοῦ δεκάτου. Προϊόντος τοῦ χρόνου, κατὰ τὴν σύστασιν αὐτῶν τῶν τιμαρίων, ἐπῆλθεν ὁ Κάρολος ὁ ἐξ Ἀνδηγαβῶν, ὅστις ἐκυρίευσε τὴν Ἀκρόπολιν, καὶ συγχρόνως ἅπασαν τὴν νῆσον, ἵνα ἐκπληρώσῃ τὰ ὀρεκτικὰ σχέδιά του κατὰ τῆς Ἀνατολῆς, διότι ἡ Κέρκυρα εἶναι τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει ὡς γέφυρα εἰς τοὺς Ἀνατολικοὺς λαοὺς, ὅταν θέλωσι νὰ κατακτήσωσι τὴν Δύσιν, καὶ εἰς τοὺς Δυτικοὺς ὅταν θέλωσι νὰ κατακτήσωσι τὴν Ἀνατολήν. Ἡ Κέρκυρα λοιπὸν ὑπέστη ὅλα τὰ δεινὰ τοῦ μεσαιῶνος, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε εἰς τὰ Κερκυραϊκὰ ἤθη, εἰς τὴν κατάστασιν τῆς Κερκύρας ὅλα τὰ ἤθη τῆς μεσαιωνικῆς νομοθεσίας. Ἂν τὶς παρατηρήσῃ ἐκ τοῦ πλησίον τὴν Κέρκυραν, δὲν θέλει ἰδεῖ, εἰμὴ τὸν μέσον αἰῶνα ζῶντα κατὰ τὸ ἔτος 1864. Ὁ Κάρολος τῶν Ἀνδηγαβῶν ἅμα ἔλαβε τὴν κυριαρχίαν τῆς νήσου ἐκείνης ἀφῄρεσε τὰ τιμάρια ἐκ τῶν ἐγχωρίων προὐχόντων καὶ ἀπέδωκεν αὐτὰ εἴς τινας ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ του καὶ ἀνέπτυξε καὶ ἐφήρμοσε κατ’ ἔκτασιν τὴν τιμαριωτικὴν Νομοθεσίαν· ἀμέσως ἀφῄρεσε τὸ τιμάριον τῆς ὀρθοδόξου ἐκκλησίας, καὶ ἔδωκεν αὐτὸ εἰς τὴν ἐπισκοπὴν τῶν Λατίνων· καὶ ἐντεῦθεν προῆλθεν τὸ τιμάριον τὸ λεγόμενον mensa latina· ἐξηκολούθουν τὰ πράγματα οὕτω πῶς, ἕως οὗ ἡττήθη ὁ Κάρολος τῶν Ἀνδηγαβῶν εἰς τὴν Ἰταλίαν, καὶ οἱ Κερκυραῖοι ὠφελούμενοι ἐκ τῆς ἥττης του, ἐξέβαλον ἐκ τῆς νήσου τὸν στρατόν του, καὶ βοηθείᾳ ἑνὸς στολάρχου Ἑνετοῦ, συνέστησαν ἐπιτροπὴν, ἥτις ἐπῆγεν εἰς τὴν Ἑνετίαν ἐφωδιασμένη μὲ πληρεξούσιον ἐνώπιον τοῦ Δουκός. Ὁ Δοὺξ ὑπέγραψε ἓν Χρυσόβουλον, συνιστάμενον εἰς 11 ἄρθρα, καὶ μεταξὺ τῶν δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα ἐχορήγησεν εἰς τὴν Κέρκυραν, ἐπεκύρωσε καὶ τὰ τιμάρια, τὰ ὁποῖα κατεῖχον οἱ ξένοι τιμαριοῦχοι. Ἀπέστειλαν μετὰ ταῦτα οἱ Ἑνετοὶ εἰς τὴν Κέρκυραν καὶ ὅλους τοὺς ἀριστοκράτας τῆς πατρίδος των, οἱ ὁποῖοι ἔπασχον, χορηγοῦντες εἰς αὐτοὺς, ἢ κτήματα ἀδέσποτα, ἢ καὶ ἕτερα κτήματα φορολογούμενα. Ἐκ τοῦ συστήματος τῶν τιμαρίων προῆλθον ἕτερα συστήματα ἰδιοκτησίας. Τὸ σύστημα τῆς ἀγροληψίας καὶ τῆς ἐμφυτεύσεως. Διὰ τοῦτο ὁ Κ. Σαντόριος, εἷς τῶν ἐμβριθεστέρων νομομαθῶν τῆς Κερκύρας, λέγει, ὅτι δὲν δύναται νὰ εὕρῃ τὴν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ σύστημα τῆς ἀγροληψίας εἰσήχθη εἰς Κέρκυραν. «Φρονῶ, λέγει, ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν ἀγροδοτῶν, οὐδὲν ἔχουσι γραπτὸν συμβόλαιον, ἀλλὰ στηρίζονται μόνον ἐπὶ συνεχοῦς τινὸς πραγματικῆς κατοχῆς, ἣν δικαστικαὶ ἀποφάσεις ἐγγυῶνται καὶ ἐξασφαλίζουσι». «Τὰ σωζόμενα συμβόλαια δὲν ἀνήκουσιν εἰς ἀρχαίας ἐποχάς. Ὁπωσδήποτε ὅμως, πάντῃ ἀδιάφορος ἐπὶ τοῦ προκειμένου σκοποῦ καθίσταται ἡ ἱστορικὴ ἔρευνα τῶν πηγῶν τοῦ ἀρχαίου τούτου συμβολαίου.» Ἡ ἀγροληψία λοιπὸν προῆλθεν ἐκ τοῦ τιμαριωτικοῦ συστήματος, διότι οἱ χωρικοὶ ὑποχρεωμένοι νὰ δίδωσι τὸ δέκατον ἦσαν συγχρόνως ὑπόχρεοι νὰ δίδωσι καὶ ἕτερα δῶρα, τὰ ὁποῖα ἐλέγοντο κανίσκια ἢ συγκράτειαι. Ταῦτα ἦσαν σημεῖον ὑποτελείας· ὁσάκις ἔλλειπον ἐκ τῆς ἐπιδόσεως τοῦ δεκάτου αὐτῶν, ὑπεχρεοῦντο διὰ τοῦ δικαστηρίου, ἢ διὰ τῆς καταναγκαστικῆς τιμαριωτικῆς ὁδοῦ, ἥτις ἦτον ἡ ἄμεσος προσωπικὴ βία, νὰ παραχωρήσωσι τὸ αὐτὸ κτῆμα, καὶ νὰ τὸ λάβωσι πάλιν μὲ ἀγροληπτικὸν δικαίωμα. Ἐκτὸς τούτου ὑπεχρεοῦντο νὰ δώσωσι καὶ ἓν μέρος τῶν ἐλευθέρων κτημάτων εἰς τὸν τιμαριοῦχον. Οἱ τιμαριοῦχοι εἶχον δικαίωμα πρὸς τὸ προστατεύειν τοὺς ὑποτελεῖς. Ὁσάκις τις ἔπραττε βαρέα ἐγκλήματα πρὸς τοὺς ἰδιώτας ἢ τὴν πολιτείαν, εἶχον τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαλλάττωσιν αὐτὸν πάσης καταδιώξεως τοῦ Νόμου, ἕνεκα τοῦ δικαιώματος τοῦ ἀσύλου, μὲ τὸ ὁποῖον ἦσαν αἱ οἰκίαι των περιβεβλημέναι· διότι ὁ ἐγκληματίας προσέτρεχεν εἰς τὸν τιμαριοῦχον ἔθιγε τὴν τοῖχον τῆς οἰκίας του, a La Casa sacrata.» Ἡ δὲ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ τὸν συλλάβῃ· ὁ τιμαριοῦχος πρὸς ἀνταμοιβὴν ἐλάμβανε τότε τὰ κτήματα τοῦ γεωργοῦ καὶ τὰ ἐπέστρεφεν εἰς τὴν οἰκογένειάν του μετὰ τοῦ δικαιώματος τῆς ἀγροληψίας. Διάφοροι ἄλλαι ἀδικίαι συνέτεινον εἰς τὸ νὰ ἐπικρατήσῃ τὸ σύστημα τοῦτο. Κατὰ διαφόρους καιροὺς, οἱ χωρικοὶ γεωργοὶ ἐλάμβανον ἀνάγκην δανείων τοκογλυφικῶν, ἀλλὰ μὴ ἔχοντες νὰ πληρώσωσι τὸν ὀφειλέτην ὑπέβαλλον τὰ κτήματά των εἰς δικαίωμα τετάρτου, ἕκτου κτλ. πρὸς τὸν τοκογλύφον, ἢ ὑπεχρεοῦντο νὰ πληρώσωσι ἐτησίως κανόνας· ὥστε Ἡ ἀγροληψία καὶ ἡ ἐμφύτευσις ὡς πρὸς τὴν πηγὴν των δὲν εἶναι ἢ ἄλλος τρόπος τοῦ τιμαριωτικοῦ συστήματος. Τὰ καταθλιπτικὰ τιμαριωτικὰ δικαιώματα διαρκοῦν καὶ μέχρι τὴν σήμερον, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἔχουσι δικαίωμα οἱ τιμαριοῦχοι νὰ ἀπολαμβάνωσι τὸ δέκατον, διατηροῦν εἰσέτι καὶ τὰ διάφορα δῶρα καὶ Κανίσκια. Εἴς τινα δὲ μέρη τῆς νήσου ἐπικρατεῖ εἰσέτι καὶ τὸ σύστημα νὰ ὑποχρεώνωσι τοὺς χωρικοὺς νὰ προσφέρωσι καὶ ἐργασίας. Ἀνέγνωσα εἰς διάφορα μέρη τῆς νήσου περιερχόμενος αὐτὴν διαφόρους παραλαβὰς αἱ ὁποῖαι ἀφέθησαν ὑπὸ τῶν μισθωτῶν τῶν τιμαρίων ἐπὶ παραλαβῇ πλακούντων ἐριφίων, ἀλάντων; ὁ δυστυχὴς γεωργὸς εἶναι ὑπόχρεως νὰ προσφέρῃ τὸ ⅓ ἑνὸς πλακοῦντος, ἑνὸς ἐριφίου, τὸ μέγεθος τοῦ ὁποίου δύναται νὰ ᾖναι αὐθαίρετον, καὶ ἐκ τοῦ ἀπροσδιορίστου τῶν δικαιωμάτων προκύπτει ἡ μεγίστη αὐθαιρεσία τῶν δικαστῶν, ὅπως καταπιέζωσι τὸν δυστυχῆ χωρικόν· παρέχονται δέσμαι ἀκανθῶν, διὰ νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς κλείσιμον ἀμπελίων· λαμβάνεται μέρος καὶ ἀπὸ τὸν φλοιὸν τοῦ ἀραβοσίτου· λαμβάνονται 10 τριαντάφυλλα διὰ τὸν μῆνα Αὔγουστον· καὶ ἄλλα τοιαῦτα ἀλλόκοτα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα καταστρέφουν ὅλην τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ χωρικοῦ, καθότι δυνάμει τῶν νόμων μας, ὅταν τις δὲν πληρώσῃ τὰ τοιαῦτα δικαιώματα ἐπὶ 3 ἔτη, ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ τιμαριοῦχος νὰ τὸν στερήσῃ τῆς κυριότητος τοῦ κτήματος, πολλάκις, ἐπειδὴ δὲν ἐπλήρωσεν ἓν κοιλὸν σίτου, ἓν ὀρνίθιον, χάνει πολύτιμον ἰδιοκτησίαν ὁ χωρικός. Καὶ τοῦτο, Κύριοι, συμβαίνει καθημέραν, καὶ ἂν ἡ Συνέλευσις δὲν λάβῃ ἓν μέτρον δραστήριον, αὐτὸς, λέγω, ὁ Κερκυραϊκὸς λαὸς θὰ ᾖναι ἀκτήμων καὶ φερέοικος. Τί δὲ εἶναι ἡ ἀγροληψία; εἶναι συμβόλαιον διὰ τοῦ ὁποίου ὁ ἀγροδότης, (ὁ τιμαριοῦχος κατὰ τὸ ἀγροληπτικὸν συμβόλαιον λέγεται ἀγροδότης) δίδει τὸ κτῆμα πρὸς τὸν γεωργὸν ἐπὶ τῇ ὑποσχέσει νὰ ἔχῃ ἓν μερίδιον τῶν καρπῶν καὶ μικρὰ δῶρα συνιστάμενα εἰς πτηνὰ καὶ ἄλλα πράγματα ἀναγκαῖα εἰς διασκέδασιν· ἀλλ’ ἡ ἐκτίμησις τοῦ μεριδίου διὰ τὸ ποσοστὸν δικαίωμά του γίνεται ἐπὶ τῶν ἐλαιοδένδρων, τὰ δὲ μέσα τῆς ἐκτιμήσεως εἶναι καταθλιπτικώτατα· διότι κατὰ τὴν 18 τοῦ 8βρίου ὁ ἀγροδότης ἢ ὁ τιμαριοῦχος, λαμβάνων μετ’ αὐτοῦ ἐκτιμητὴν ἄπειρον ἢ ἀσυνείδητον, ἐκτιμᾷ τὸν καρπὸν, καὶ μολονότι εἶναι ὁ καρπὸς εἰς σαθρὰν κατάστασιν ἀντὶ 5 κοιλῶν ἐκτιμᾷ 35 τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπόχρεως ὁ ἀγρολήπτης νὰ πληρώσῃ εἰς σταθερὰν ποσότητα ἐλαίου, διότι, ἐὰν ἄλλως ἀντισταθῇ ἐπίκειται εἰς αὐτὸν ἡ ἀγωγὴ ἐπὶ ἀγεωργία, καὶ ἑπομένως ἡ φυλάκισις καὶ ἡ ἐπανέλευσις τοῦ κτήματος. Ἐντεῦθεν ἡ κατάστασις τοῦ χωρικοῦ εἶναι ἀθλιεστάτη, διότι ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ ἑπταπλάσιον τοῦ ὀφειλομένου δικαιώματος! Καὶ ἑπομένως ὅτε ἐπέρχεται ὁ καιρὸς τῆς εἰσπράξεως, ὁ χωρικὸς οὐ μόνον δίδει ὅ,τι ἐκ τοῦ ἀγροληπτικοῦ κτήματος κέκτηται, ἀλλὰ δίδει καὶ ὅ,τι ἐκ τῶν ἄλλων ἐλευθέρων κτημάτων των εἰσπράττει· οὕτω δὲ καταστρέφεται ἡ οἰκογένεια τοῦ γεωργοῦ. Καὶ ἐὰν θέλῃ νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν ἐπιείκειαν τοῦ ἀγροδότου τὸ μόνον μέσον, τὸ ὁποῖον τῷ ἀπομένει εἶναι, νὰ ὑποδουλώσῃ ἅπασαν τὴν οἰκογένειαν αὐτοῦ διὰ βίου καὶ τοὺς ἀπογόνους του εἰς μεγαλείτερον ἀγροληπτικὸν δικαίωμα· εἰς τοιαύτην κατάστασιν ἔφθασεν ἡ Κερκυραϊκὴ κοινωνία ἐκ τοῦ τοιούτου συστήματος, ὥστε ἅπασα ἡ πόλις ἐξαιρουμένων τῶν ἀπολαμβανόντων τῶν τοιούτων δικαιωμάτων, καὶ ἅπας ὁ λαὸς τῆς ἐξοχῆς καὶ τῶν προαστείων εἶναι εἰς κατάστασιν ἀναστατώσεως, διότι ὑπάρχουσι καὶ τίμιοι πολῖται, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνέχονται νὰ προσβάλληται δωρεὰν ἡ ἀνθρωπότης ὑπὸ μιᾶς μερίδος τῶν συμπατριωτῶν των, τιμαριούχων ἀποκαλουμένων. Ἡ ἀγανάκτησις κατέστη γενικὴ, διὰ τοῦτο καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν κατὰ τοῦ ἀγροτικοῦ συστήματος. Ἔχω, Κύριοι, νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἔκθεσιν πρὸς τὸν ἔκτακτον ἀπεσταλμένον κατὰ τὰς Ἰονίους νήσους, τοῦ ἐπάρχου Κερκύρας, ὅστις διὰ μιᾶς ἐπισήμου ἐπιστολῆς αὐτοῦ ἐξηγεῖ τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου. (Ἀναγινώσκεται ἐπιστολὴ τοῦ ἐπάρχου Κερκύρας). Καὶ ὁ γράφων ταῦτα εἶναι ὁ ἔπαρχος Κουρκουμέλης, εἷς τῶν μεγάλων γαιοκτημόνων τῆς νήσου· αὐτὸς λαμβάνει τὴν πρωτοβουλίαν, ἵνα μὴ ἐπέλθωσιν ἕτερα δεινότερα δυστυχήματα εἰς τὴν πατρίδα του καὶ εἰς τὴν οἰκογένειάν του. Οὐχ ἧττον ὅμως καὶ ὁ τόπος, Κύριοι, ἀπεφάνθη· ὁ Κύριος ἀρχιδικαστὴς τῆς Ἑπτανήσου ἐξέδωκε πόνημα δι’ οὗ συμβουλεύει ὅπως ἡ Κυβέρνησις λάβῃ κατεπειγόντως ἕνα μέτρον ὅπως προλάβῃ τοὺς κινδύνους. Ὡσαύτως ὁ Κύριος Πολυλᾶς, ἕτερος Ἀγροδότης Κερκύρας, καὶ ὅστις φαίνεται, ὅτι καταφέρεται σήμερον κατ’ ἐκείνων, οἵτινες ὑποκινοῦν τὸ ζήτημα τοῦτο, προέτεινεν ἄλλοτε τὴν κατάργησιν τῶν τιμαρίων. Ἀμφότεροι ὅμως προτείνουσι μέτρα τὰ ὁποῖα, ὡς ἐκ τῆς συζητήσεως θέλει προκύψει, περιπλέκουσι περισσότερον τὸ ζήτημα. Ὁ Κύριος Μιχαὴλ Πολυλᾶς, ἕτερος τιμαριοῦχος, ἐξασκῶν δικαιώματα ἐφ’ ἑνὸς τῶν κυριωτέρων τιμαρίων Κερκύρας, προτείνει ὡσαύτως τὴν κατάργησιν τῶν τιμαρίων μὲ τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως. Ἐπὶ τέλους ἡ δημοσιογραφία Κερκύρας, ἀπεφάνθη πολλάκις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι ἡ λύσις αὐτοῦ ἀπεκτήθη πρὸ πολλοῦ ὑπὸ τῆς κοινῆς γνώμης. Νῦν ὁπόταν ὁ λαὸς συνῃσθάνθη ὅτι εἶναι ἐλεύθερος δύναται δικαίῳ τῷ λόγῳ νὰ ἀπαιτήσῃ ὄχι ἐλεημοσύνην πλέον ἀλλὰ δικαιοσύνην. Ἐξεδίδετο κατὰ τὴν περίδον τῆς 11 Ἰουνίου Βουλῆς ἐφημερὶς ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ, ἥτις ἐξέθετε τοῦ λαοῦ τὰς δυστυχίας, ἀλλ’ οὐδεὶς ἐλάμβανεν αὐτὰς ὑπ’ ὄψιν. Ἡ ἐφημερὶς αὕτη, ἰδοὺ πῶς ἐκφράζεται. «Καὶ τώρα, καθὼς πάντα, εἰς τὸν μῆνα ποῦ μπαίνει θὰ ἀρχίσῃ πάλαι ὁ πόλεμος ἀνάμεσα εἰς τοὺς ἀγρολήπτας καὶ τοὺς ἀγροδότας—γιατὶ δὲν εἶναι μοναχὰ τὰ μερτικά, ὅπου θὰ πλερωθοῦνε, ἀλλὰ εἶναι καὶ τὰ σολιάτικα—καὶ περιπλέον τὰ προστύχια—καὶ θε νἄχωμε τὰ συνηθισμένα, ἤγουν ἀπόφασες στὰ καλήτερα παζάρια γιὰ τὰ σολιάτικα καὶ τὰ μερτικά, κατὰ τὸ παρὸν ἀπὸ 3 τάλλαρα ἡ ξέστα, καὶ παρεμπρὸς καὶ 4 ἢ καὶ πλειότερο—πρώτη κανονιὰ εἶναι τὸ προνομιοῦχον ἔνταλμα— δεύτερη τὸ ἐμφανιστήριο—τρίτη ἡ κλῆσις—τέταρτη ἔνταλμα σφραγίσεως,—πέμπτη ἔνταλμα ἐνεχυριάσεως,—ἕκτη ἔνταλμα μεσεγγυήσεως,—ἑβδόμη ἔνταλμα πλειστηριασμοῦ,—ὀγδόη ἔνταλμα παραδόσεως καὶ ἐννάτη ἔνταλμα φυλακώσεως—γιὰ νὰ πλουτίσῃ πρώτη ἡ Κυβέρνησις, ὅπου πουλεῖ τὸ χαρτί, δεύτερο οἱ Ἑβραῖοι, καὶ τρίτον ἐκεῖνοι ὁποῦ τσοὺ μοιάζουνε. — Καὶ καλὰ μ’ ἐκείνους ὁποῦ μένουν σκοτωμένοι μὲ αὐταῖς τσὴ κανονιαῖς, ἀμὰ ἐκεῖνοι ὁποῦ πιάνονται σκλάβοι, ἤγουν ποῦ μπαίνουνε στὴ φυλακὴ, ἂν ἔχουνε καὶ φαμελειὰ ἀνήλικα θὰ πεθάνῃ ἀπὸ τὴ πεῖνα. Τέλος πάντων ἐφέτω εἶναι ἡ συντέλεια τῶν χωρικῶνε, γιατὶ θὰ μπῇ στὴ ἐξοχὴ πλειότερο ἀπὸ 200 χιλιάδες τάλλαρα χρέη, χωρὶς νὰ φᾶνε τίποτε.» Ἀλλ’ οὐδεμία φιλάνθρωπος φωνὴ ἠκούσθη ὑπὲρ τοῦ λαοῦ ἐν τῇ Βουλῇ ἐκείνῃ. Τώρα ὅμως ἔπαυσεν ἡ παράκλησις· ἐπὶ τοσοῦτον ἐξηγέρθησαν αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ λαοῦ ὥστε ὑπεχρέωσαν ἐσχάτως τοὺς πληρεξουσίους νὰ ὑποσχεθῶσι τὴν κατάργησιν τῶν τιμαρίων, τὴν τροποποίησιν τῶν ἀγροληψιῶν, καὶ τὴν νομοθέτησιν μέτρου πρὸς ἐξόφλησιν τῶν δανείων. Διὰ τοῦτο ἐπέτυχον εἰς τὰς ἐκλογὰς πάντες οἱ ὑποσχεθέντες νὰ ὑποστηρίξωσι τὰς δικαίας ταύτας ἀπαιτήσεις, οἱ δὲ ἄλλοι ἀπέτυχον. Ὁ Κύριος Καποδίστριας, ὅστις κατέχει τὴν πρώτην θέσιν μεταξὺ τῶν μεγάλων οἰκογενειῶν τοῦ τόπου, πρῶτος συνῃσθάνθη τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς εὐχὰς τῶν ἐκλογέων του εἰπὼν ἔν τινι ἐγγράφῳ αὑτοῦ δηλώσει, «ὅτι θέλει ἐργασθῆ ὅπως προσέλθῃ ἡ ποθητὴ λύσις τῶν ἐπιτοπείων ἐκείνων ζητημάτων τὰ ὁποῖα ἐπασχολοῦσι τὴν κοινὴν γνώμην ἐνταῦθα, τοὐτέστι ἡ ἐπὶ ἐλευθερίων καὶ δικαίων βάσεων διοργάνωσις τῶν περὶ τῆς ἰδιοκτησίας Νόμων.» Ὁ Κύριος Παγκράτης τιμαριοῦχος, ἀναγνωρίζων τὴν ἀδικίαν ἥτις ἐγίνετο ἐπὶ 600 ἔτη εἰς τὴν Κέρκυραν, ὑπεσχέθη καὶ αὐτὸς τὴν κατάργησιν τοιούτων τυραννικῶν θεσμῶν, λέγων ἔν τινι ἐπιστολῇ του τὰ ἑξῆς «δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι θέλω ὑποστηρίξει τὴν κατάργησιν τῶν τιμαρίων καὶ τῶν ἀγροληψιῶν.» Ὁ Κύριος Ῥάλλης, ἕτερος τιμαριοῦχος χωρικός, ἐπίσης καὶ αὐτὸς βλέπων τὴν πατρίδα καταθλιβομένην ὑπὸ τὸν πέλεκυν τῆς τυραννίας, ἀπεφάσισε νὰ ἐγκαταλείψῃ ὅλα τὰ συμφέροντά του νὰ καθήσῃ μεταξὺ ἡμῶν λαμβάνων τὴν πρωτοβουλίαν ὅπως αἱ σχέσεις τοῦ ἀγροδότου καὶ τοῦ ἀγρολήπτου τροποποιηθῶσι, καὶ καταργηθῶσι τὰ τιμάρια. Μὴ νομίσητε ὅμως, Κύριοι, ὅτι ἡμεῖς ἐστάλημεν ἐδῶ ὑπὸ τοῦ λαοῦ, ἵνα ἀδικήσωμεν τοὺς ἐπ’ αὐτὸν ἐξασκοῦντας δικαιώματα, ὡς πέποιθα, ὅτι τινὲς θέλουσιν εἰπεῖ μετὰ στόμφου ἐν τῇ Συνελεύσει. Ἡμεῖς Κύριοι, οἱ ὁποῖοι ἐχαρακτηρίσθημεν ὡς ἐπιδιώκοντες τὴν διατάραξιν τῆς Κερκυραϊκῆς κοινωνίας ἐπροτείναμεν μέτρα, τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον δὲν ἱκανοποιοῦσι κατὰ πάντα τὰς δικαίας ἀπαιτήσεις τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ οὔτε πλησιάζουσιν εἰς τὰς ἰδέας τῶν Κυρίων, οἵτινες ἔλαβον τὴν πρωτοβουλίαν διὰ τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς πατρίδος ἐκ τῆς μεσαιωνικῆς ταύτης καταστάσεως. Τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἐπροτείναμεν προχθές, καὶ τὸ ὁποῖον ἐτέθη ἐπὶ τῆς τραπέζης τῆς Συνελεύσεως διὰ νὰ ἐπασχολήσῃ τὴν προσοχὴν ὑμῶν εἶναι ψήφισμα ὅπερ συμβιβάζει τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ λαοῦ καὶ συγχρόνως τῶν δανειστῶν καὶ δικαιούχων· εἶναι πρότασις, ἥτις περιορίζεται ἐντὸς τῶν στενῶν ὁρίων τῆς αὐστηρᾶς δικαιοσύνης. Ἂς ἐνθυμηθῇ ἡ Συνέλευσις ὅτι ὁ Κερκυραϊκὸς λαὸς ἅμα εἶδε τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν ὑψωμένην ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τῶν Φρουρίων του, οὐδὲν ἀπῄτησεν εἰμὴ τὴν ἀτομικὴν ἐλευθερίαν του, καθόσον ἐξ ὅσων συντόμως καὶ ἀτέχνως διηγήθημεν καὶ τὰ ὁποῖα πολὺ καλήτερον ἀπὸ ἐμὲ, οἱ Ἰόνιοι πληρεξούσιοι γνωρίζουσιν, ἐν Κερκύρᾳ ἡ ἀτομικὴ ἐλευθερία τοῦ πολίτου κατεστράφη· ὁ χωρικὸς τῆς Κερκύρας δὲν διαφέρει οὐδόλως τοῦ δουλοπαροίκου τῆς Ῥωσσίας ἢ τοῦ σκλάβου τῆς Ἀμερικῆς, διότι καθὼς ἐκεῖνοι πωλοῦνται μὲ τὸ κτῆμα τοιουτοτρόπως καὶ οἱ Κερκυραῖοι χωρικοί· διὰ τοῦτο ἰδόντες τὴν ἑλληνικὴν σημαίαν ὑψωθεῖσαν ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τῆς Πατρίδος των, εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀπέβλεψαν εἰμὴ εἰς τὴν ἀτομικὴν ἐλευθερίαν των καὶ τὸ μεγαλεῖον τοῦ ἔθνους. Εἰς μάτην οἱ ῥᾳδιουργήσαντες τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου καὶ Ἑλλάδος ὑπεκίνησαν τὴν καταστροφὴν τῶν φρουρίων· εἰς μάτην διεθρύλλησαν τὰ μύρια ἐναντίον τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἕκαστος λίθος ὅστις ἀνετινάσσετο εἰς τὸν ἀέρα ἀντὶ νὰ προκαλῇ τὴν κατάπνιξιν τοῦ ἐθνικοῦ αἰσθήματος, ἐξ ἐναντίας ἐπροκάλει μέγαν ἐνθουσιασμὸν ὅστις ἐξωτερικεύετο διὰ τῆς φωνῆς «ζήτω ἡ ἕνωσις τῆς Ἑπτανήσου καὶ Ἑλλάδος.» Πιστεύων δὲ ὁ λαὸς οὗτος, ὅτι ἡ μήτηρ αὐτῶν Ἑλλὰς θέλει θεραπεύσει τὰς πληγάς του, ὅτι ὁ ἑλληνισμὸς θέλει φέρει ὀξὺν πέλεκυν κατὰ τῶν ἔργων τῆς ξενοκρατίας, ἔσπευσε καὶ ἔστειλεν ἀντιπροσώπους ἐν μέσῳ ὑμῶν, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ καυχηθῶσι ἐπὶ τιμιότητι, οὐχὶ ὅμως καὶ ἐπὶ παιδείᾳ, ἵνα μὴ ἄνδρες ζήσαντες ἐν προδοσίαις καὶ μισελληνισμῷ μολύνωσι τὸ ἱερὸν ἔδαφος τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἐπὶ τῷ σκοπῷ ὅπως ὑμεῖς λάβητε τὴν πρωτοβουλίαν καὶ ἐξαγάγητε αὐτὸν ἐκ τοῦ λαβυρίνθου εἰς τὸν ὁποῖον ἔῤῥιψεν αὐτὸν ἡ ξένη προστασία. Ἐὰν ἑπομένως ἡ Συνέλευσις δὲν λάβῃ σπουδαῖα μέτρα ὅπως μάθῃ αὐτὸς ὁ λαὸς ὅτι μέλλει ἐντὸς ὀλίγου νὰ ἀποκτήσῃ τὴν ἐλευθερίαν του, βεβαίως εἶναι ἀδύνατον νὰ κρατηθῇ ὑφ’ οἱασδήποτε δυνάμεως· θέλομεν ἰδεῖ εἰς τὴν Κέρκυραν τὰς σκηνὰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας εἴδαμεν καὶ ἐν Γαλλίᾳ κατὰ τὸ ἔτος 1781, διότι αἱ αὐταὶ φέρουσι αἰτίαν τά αὐτὰ ἀποτελέσματα, ἡ δὲ Κέρκυρα δὲν εἶναι ἄλλο τι κοινωνικῶς εἰμὴ ὅ,τι ἡ Γαλλία πρὸ τῶν 1781. Ὅστις ἀγαπᾶ τὴν εὐδαιμονίαν τῆς πατρίδος ἂς συνεργασθῇ μετὰ φιλοτιμίας ὅπως ἐξέλθῃ αὐτὸς ὁ λαὸς ἐκ τῆς τοιαύτης καταστάσεως· ὅστις ἀπεναντίας νομίζει ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῶσι μέτρα θεραπευτικὰ, ἂς συλλογισθῇ ὁποῖα τρομερὰ ἀποτελέσματα δύνανται νὰ προξενήσωσι τὰ ἀδικήματα, τῶν ὁποίων τὴν ἐκδίκασιν καθυποβάλλει εἰς τὴν φρόνησιν τῆς Συνελεύσεως ἡ ἀντιπροσωπεία Κερκύρας. Ἐγὼ μὲν ταῦτα μόνον εἶχον νὰ εἴπω ἵνα ὀλίγον τι ἰχνογραφήσω καὶ ἀναπτύξω τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν· ἔπειτα οἱ ῥήτορες τῆς Συνελεύσεως κινούμενοι ὑπὸ ἁγνοῦ αἰσθήματος φιλανθρωπίας καὶ πατριωτισμοῦ, θέλουσιν ἀναπτύξῃ αὐτὴν στηριζόμενοι ἐπὶ ἐπιστημονικῶν ἀρχῶν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν κανονισμὸν ἡ πρότασις θέλει τυπωθῆ καὶ παραπεμφθῆ εἰς τὰ τμήματα, τὰ ὁποῖα ἀφοῦ συζητήσωσιν ἰδίως, θέλουσι συστήσει ἐπιτροπὴν, ἥτις θέλει ἐπεξεργασθῆ τὸ ψήφισμα καὶ θέλει φέρει ἔκθεσιν ἐν τῇ Συνελεύσει. Αὐτὴ εἶναι ἡ τακτικὴ ὁδός.

§16ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἠμπορῶ νὰ εἴπω δύω λέξεις;

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§18ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶμαι τόσον εἰδήμων εἰς τὰ προηγούμενα τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ ἤκουσα νὰ ἐπαναλαμβάνεται, ὅτι καίτοι αὐτὰς τὰς διατυπώσεις διαλαμβάνει ὁ κανονισμὸς, πολλάκις καὶ ἐπανειλημμένως ἡ Συνέλευσις, ὅταν βλέπῃ τὸ κατεπεῖγον, ἐπιλαμβάνεται ἀμέσως τῆς συζητήσεως.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ προβλέπει καὶ αὐτὸ ὁ κανονισμὸς, ἀλλ’ ἐγὼ ὡς Πρόεδρος ὀφείλω ν’ ἀναγγείλω τί θὰ κάμω ἄνευ νέας ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως· ἂν κηρύξῃ ἡ Συνέλευσις τὴν πρότασιν κατεπείγουσαν τότε τυποῦται, διανέμεται, εἰσάγεται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ φέρεται ἀπ’ εὐθείας εἰς συζήτησιν ἄνευ προηγουμένης ἐκθέσεως.

§20ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Προτείνω τὸ κατεπεῖγον ἐπὶ τούτῳ καὶ μόνῳ τῷ σκοπῷ· ν’ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μέτρον περὶ τοῦ Κερκυραϊκοῦ ζητήματος, νὰ ἐκδώσῃ δὲ κατεπειγόντως ψήφισμα, ὅπως ἀνασταλῶσιν αἱ φυλακίσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπαναλαμβάνονται καθημερινῶς εἰς Κέρκυραν κατὰ τῶν ὀφειλετῶν αὐτῶν τῶν τιμαρίων καὶ ἄλλων φεουδαλικῶν δικαιωμάτων· ν’ ἀνασταλῶσιν αἱ ἀπαιτήσεις ἐπὶ τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων, ἄχρις οὗ ἡ Συνέλευσις λάβῃ ἓν ὁριστικὸν μέτρον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Τὴν πρότασιν ταύτην προτείνω ὡς κατεπείγουσαν.

§21ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§22ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Προσθέτω δὲ, ἐὰν ἡ Συνέλευσις τὸ εὕρῃ σύμφωνα μὲ τὰς ἀρχὰς τῆς φιλανθρωπίας, ν’ ἀποφυλακισθῶσι πλέον τῶν 300 πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι στενάζουν ὁλονὲν εἰς τὰς φυλακὰς δι’ αὐτὰ τὰ ζητήματα.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ παραδώσητε τὴν πρότασίν σας ἐγγράφως, Κύριε Λομβάρδε.

§24ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εὐθύς.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν Κ. πληρεξούσιον, ὅτι τὸ νὰ παραπέμψῃ ἡ Συνέλευσις, θὰ εἰπῇ, ὅτι τὴν θεωρεῖ ἀξίαν συζητήσεως· οὕτω μάλιστα λέγει ὁ κανονισμός. Ἑωσοῦ διατυπώσῃ ἐγγράφως τὴν πρότασίν του ὁ Κ. Λομβάρδος, ἠμπορεῖ ἡ Συνέλευσις νὰ προχωρήσῃ εἰς τοῦτο· ἠκούσατε, ὅτι θέλει νὰ συζητηθῇ κατεπειγόντως ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀπήγγειλεν, ἤτοι νὰ ἀποφυλακισθῶσιν οἱ φυλακισμένοι, οἱ προσωποκρατούμενοι διὰ τοιαῦτα καθυστερήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ Κ. Κωνσταντᾶς, καὶ δεύτερον νὰ ἀνασταλῶσιν αἱ καταδιώξεις. Πολλοὶ τῶν πληρεξουσίων ζητοῦσι τὸν λόγον.

§26ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι, κηρύττομαι μὲ ὅλας τὰς δυνάμεις τῆς ψυχῆς μου ὑπὲρ τοῦ κατεπείγοντος, καὶ πιστεύω, ὅτι ὅλοι κηρύττεσθε, καὶ ὅλοι ἐπιθυμεῖτε νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ συζήτησις τῆς σπουδαίας προτάσεως τῶν Κ. Κ. πληρεξουσίων Κερκύρας Δὲν πιστεύω, ὅτι ὑπάρχει Ἕλλην, ὅστις ἀκούσας τὰς διεπούσας τὴν κοινωνίαν ἐκείνην ἀρχὰς νὰ μὴ συγκινηθῇ, νὰ μὴ συνταραχθῇ· δὲν πιστεύω, λέγω, νὰ ὑπάρχῃ πληρεξούσιος, καὶ πολὺ περισσότερον Ἕλλην, τοῦ ὁποίου τὸ πολιτικὸν, ἡ ἰδιότης, τὸ κύριον γνώρισμα νὰ μὴν ᾖναι ἡ συναίσθησις τῆς ἰσότητος, ἐνῷ ὅλον εἰς τὸν ἑλληνισμὸν ὑπάρχει ἐνσαρκωμένη ἡ ἰδέα τῆς ἀρχῆς ταύτης, πιστεύω, ὅτι οὔτε ἐν τῇ Τουρκικῇ ἐπικρατείᾳ, τοιαῦται τιμαριωτικαὶ ἀρχαὶ, καὶ συμφέροντα προνομιοῦχα ὑπάρχουν. Κηρύττομαι λοιπὸν μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς μου ὑπὲρ τοῦ κατεπείγοντος τῆς προτάσεως αὐτῆς καὶ τῆς ταχείας ἐπιψηφίσεώς της, καὶ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τῶν ὑπαρχουσῶν ἐθίμων καὶ ὑποχρεώσεων τῆς κοινωνίας τῆς Κερκύρας· διατί; διότι εἶναι σπουδαιότατον ζήτημα· καὶ διὰ τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ τὸ σκεφθῶμεν, νὰ τὸ μελετήσωμεν, καὶ δυνάμεθα νὰ τὸ μελετήσωμεν χωρὶς νὰ χάσωμεν καιρὸν, χωρὶς νὰ προσκρούσωμεν εἰς τὴν ἀκάθεκτον ἐπιθυμίαν τῶν Κερκυραίων, εἰς τὴν ἀκράτητον ἀπαίτησιν νὰ λυθῇ ἓν ζήτημα, τοσοῦτον κοινωνικόν· δυνάμεθα νὰ τὸ παραπέμψωμεν εἰς τὰ τμήματα νὰ τυπωθῇ σήμερον, αὔριον δὲ νὰ ὁρίσωμεν ὑποχρεωτικῶς νὰ συνέλθουν καὶ ἐκλέξουν μίαν ἐπιτροπὴν ἑνδεκαμελῆ ἐξ ἀνδρῶν νομομαθῶν, ἀναμὶξ ἐκ τῶν πληρεξουσίων τῆς Ἑπτανήσου καὶ τῆς Ἑλλάδος καὶ νὰ σκεφθοῦν ἀπὸ κοινοῦ νὰ λύσουν τὸ σπουδαῖον αὐτὸ ζήτημα, χωρὶς βεβαίως νὰ προσβάλωμεν τὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου τοῦ νέου πολιτισμοῦ. Καθόσον ἀφορᾷ δὲ τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Λομβάρδου δύναται νὰ κηρυχθῇ κατεπείγουσα καὶ νὰ συζητηθῇ· ὅσον ἀφορᾷ τὴν προσωποκράτησιν 50, 100, 200, 300 ἀνθρώπων, φρονῶ, ὅτι δὲν προσκρούει εἰς τίποτε νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀναστέλλεται ἡ καταδίωξις καὶ κατόπιν θὰ σκεφθῶμεν τί θὰ γείνῃ περὶ τούτου.

§27Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι! Βεβαίως ὅλοι συνεκινήθημεν, ἀκούσαντες ἕνα τῶν πληρεξουσίων τῆς Κερκύρας διηγούμενον τὰ δεινὰ, τὰ ὁποῖα ὑποφέρουν οἱ κάτοικοι τῆς Κερκύρας, καὶ ἅπαντες, πιστεύω, εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ φέρωμεν μίαν διόρθωσιν. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει τις ὁ ἀντιλέγων περὶ τοῦ κατεπείγοντος. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο· ἠκούσατε, ὅτι εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὑπάρχουσι καθιερωμένα τόσα προνόμια, τὰ ὁποῖα βεβαίως εἶναι συνδεδεμένα μὲ τὴν νομοθεσίαν, ἥτις διεῖπε μέχρι τοῦδε τὴν Ἑπτάνησον. Ἐν τοιαύτῃ λοιπὸν περιπτώσει πρέπει νὰ σκεφθῶμεν πολὺ καὶ νὰ προσέξωμεν μήπως προσβάλωμεν κεκτημένα δικαιώματα, μήπως φέρωμεν ἀνατροπήν τινα εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα. Διὰ τοῦτο κηρυττόμενος ἀπὸ τοῦδε καθ’ ὅλων τῶν προνομίων, λέγω, ὅτι διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς καλὸν ἀποτέλεσμα, εἶναι καλὸν νὰ σκεφθῶμεν, ὡς εἶπεν ὁ Κύριος Δαγρὲς, ἀλλὰ δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν ἰδέαν του νὰ τεθῇ αὐτὴ ἡ πρότασις εἰς τὰ τμήματα. Φρονῶ, ὅτι δυνάμεθα καλλίτερον νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα, ὅταν βαδίσωμεν μίαν ἄλλην ὁδόν. Πρὸ ἡμερῶν εἷς τῶν πληρεξουσίων τῆς Ἑπτανήσου ὑπέβαλε πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἐδέχθη ἡ Συνέλευσις, νὰ συστηθῇ μία ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν τμημάτων τῆς Συνελεύσεως, νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀφομοιώσεως τῆς νομοθεσίας καὶ εἰς τὰς δύο ἐπικρατείας. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, Κύριοι, συνεστήθη, περιέχει ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἄνδρας νομομαθεῖς καὶ μεγάλης πείρας, κατὰ τὸ ἥμισυ ἐξ Ἑπτανήσου, καὶ τῆς Ἑλλάδος. Λέγω λοιπὸν, ὅτι κηρύττοντες τὴν πρότασιν αὐτὴν κατεπείγουσαν, δυνάμεθα νὰ τὴν παραπέμψωμεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν, ἥτις νὰ προσκληθῇ παρὰ τῆς Συνελεύσεως νὰ σπεύσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος νὰ ὑποβάλῃ μίαν ἔκθεσιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, διὰ τῆς ὁποίας ν’ ἀποφαίνεται, ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῶσι τὰ προνόμια. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὴν δευτέραν πρότασιν τοῦ πληρεξουσίου Κ. Λομβάρδου, νομίζω, ὅτι κ’ ἐδῶ πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, ἂν δυνάμεθα· εἶναι ἀληθὲς ὅτι πάσχουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι καὶ βαρέως, καὶ μένει εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ σκεφθῇ ἂν δύναται ν’ ἀνατρέψῃ κεκτημένα δικαιώματα· διότι ἠξεύρετε, ὅτι οἱ νόμοι δὲν ἔχουσιν ὀπισθενεργὸν δύναμιν· αὐτοὶ ἔχουσι κεκτημένα δικαιώματα· νομίζει ἡ Συνέλευσις, ὅτι πρέπει νὰ προβῇ εἰς τοῦτο; εἶναι κυρία. Τὸ κατ’ ἐμὲ λέγω, ὅτι πρέπει νὰ προσέξωμεν πολὺ μήπως καταστρέψωμεν κεκτημένα δικαιώματα. (θόρυβος). Νὰ σᾶς εἰπῶ τί ἐννοῶ κεκτημένα δικαιώματα· ὅταν ἐγὼ ἀπέκτησα δυνάμει τῶν νόμων τῶν κειμένων μίαν ἀπαίτησιν, καὶ, ἂν ἐπέλθῃ καταστροφὴ αὐτοῦ τοῦ νόμου, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ὀπισθενεργὸν δύναμιν.

§28ΠΟΛΛΟΙ. Ἀναστολὴν θὰ κάμωμεν.

§29ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναστολὴν μόνα τὰ δικαστήρια δύνανται νὰ ἐνεργήσουν. (θόρυβος). Σᾶς εἶπα, ὅτι δὲν ἐπιμένω πολύ. Ἂν Κύριοι, ἔλθουν αὔριον ἀπὸ μίαν ἐπαρχίαν τῆς Ἑλλάδος 200 ἄνθρωποι εὑρισκόμενοι εἰς τὰς φυλακάς......

§30ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὸ διαφέρει.

§31ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κ’ ἐκεῖ μάλιστα δυνάμεθα, διότι πρόκειται περὶ τοῦ δημοσίου· ἐδῶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπεμβῶμεν εἰς ἰδιωτικὴν περιουσίαν· ἀλλ’ ἐὰν ἡ Συνέλευσις θέλῃ, ἄλλο πρᾶγμα.

§32ΚΑΛΟΣ. Κύριοι, ὅλως διακεκριμέναι εἶναι αἱ δύω προτάσεις, ἡ τῶν πληρεξουσίων τῆς Κερκύρας καὶ ἡ τοῦ πληρεξουσίου Ζακύνθου Κ. Λομβάρδου. Οἱ μὲν Κερκυραῖοι εἰσάγουν πρότασιν αὐτοτελῆ, οὐσιαστικὴν, περὶ κανονισμοῦ τῶν ὑποχρεώσεων καὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ ἀπέναντι τῶν τιμαριούχων· ἡ πρότασις αὕτη εἶναι σπουδαία, χρῄζει μελέτης καὶ σκέψεως καὶ ἐξετάσεως πολλῆς, ἑπομένως δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ κατεπείγουσα καὶ νὰ ἔλθῃ ἐνώπιόν μας ἀπ’ εὐθείας, διότι ἔχει ἀνάγκην τροποποιήσεως καὶ πολλῶν ἄλλων μεταβολῶν καὶ εἰς τὸ λεκτικὸν καὶ εἰς τὸ σκεπτικόν της. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν· φρονῶ λοιπὸν, ὅτι, καὶ ἐν τῷ συμφέροντι τῶν πληρεξουσίων τῆς Κερκύρας καὶ ἡμῶν εἶναι, νὰ παραπεμφθῇ ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Κωνσταντᾶ καὶ τῶν λοιπῶν εἰς τὰ τμήματα καὶ ν’ ἀκολουθήσῃ τὸν δρόμον τοῦ κανονισμοῦ. Ἔρχεται ἡ πρότασις τοῦ Κ. Λομβάρδου, ἥτις εἶναι καὶ αὕτη αὐτοτελὴς, καὶ ἔχει σκοπὸν προληπτικὸν δηλ. θέλει νὰ προλάβῃ τὴν διατάραξιν τῆς δημοσίας τάξεως, καὶ πᾶν ὅ,τι εἶναι τοιοῦτον ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ἀποφασίζετε. Ἑπομένως ἐὰν σήμερον ἀποφανθῆτε ὅτι ἡ πρότασις αὕτη εἶναι κατεπείγουσα, δὲν παραγράφετε δικαιώματα τρίτων, ἀλλὰ ἐξασφαλίζετε τὰ δικαιώματα ὁλοκλήρου τῆς κοινωνίας. Ἂν αὔριον ἡ φυλάκισις αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων ἤθελε διαταράξει τὴν δημοσίαν τάξιν, τότε ἠθέλατε τὸ νομίσει ἀναγκαῖον; Πρέπει ἀπὸ τοῦδε νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν αὐτοτελῆ ταύτην πρότασιν, ἥτις σκοπὸν ἔχει νὰ προλάβῃ τὴν διατάραξιν τῆς δημοσίας τάξεως. Διὰ ταῦτα προτείνω ἡ μὲν μία πρότασις πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ τμήματα, ἡ δὲ ἄλλη νὰ θεωρηθῇ κατεπείγουσα καὶ νὰ συζητηθῇ τὸ προσεχὲς Σάββατον.

§33ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ Κύριος Διομήδης.

§35ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἂς ὁμιλήσῃ ἄλλος, καὶ κατόπιν.

§36ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τάξις εἶναι αὕτη· Διομήδης, Ζαΐμης, Παντολέων, Μίλησης, Πετσάλης.

§38ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν, Κ. Πρόεδρε.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν ἂν ἐφωτίσθη. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἐφωτίσθησαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἀνίστανται σχεδὸν ὅλοι). Ἀκούσατε, Κύριοι, τὴν πρότασιν «Ἡ Συνέλευσις παραδεχθεῖσα τὸ κατεπεῖγον ἐπὶ τῆς προτάσεως τῶν πληρεξουσίων Κερκύρας περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, ψηφίζει· ά) Ἄχρις οὗ ἡ Συνέλευσις λάβῃ ὁριστικὰ περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος Κερκύρας μέτρα, ἀναστέλλεται ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου τοῦ ὁρίζοντος τὴν προσωπικὴν κράτησιν τῶν ἐν Κερκύρᾳ χρεωστῶν ἀγροληπτικῶν μεριδίων, σολιοστίκων καὶ ἑτέρων κτηματικῶν παροχῶν. βʹ) Ἐξουσιοδοτεῖται ἡ Κυβέρνησις ὅπως διὰ διατάγματος ἀναστείλῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν μέχρι τοῦδε ἐκδοθέντων ἐνταλμάτων συλλήψεως, κωλύσῃ τὴν ἔκδοσιν ἑτέρων καὶ διατάξῃ τὴν ἀποφυλάκισιν τῶν ὑπὸ κράτησιν διατελούντων ὀφειλετῶν.

ΧΡΙΣΤΟΔ. ΠΟΦΑΝΤΗΣ, ΚΩΝΣ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ.

ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ.

Ἐν πρώτοις θέλω ἐρωτήσει τὴν Συνέλευσιν ἐὰν παραδέχηται τὸ κατεπεῖγον.

§40ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Καὶ ἐὰν γίνῃ δεκτὸν, δὲν θὰ διέλθῃ ἀπὸ καμμίαν ἐπιτροπήν;

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βέβαια.

§42ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νομίζω ὅτι καὶ εἰς τοὺς Κερκυραίους εἶναι συμφέρον νὰ διέλθῃ ἀπὸ ἐπιτροπήν.

§43ΤΙΝΕΣ. Ἡ ἄλλη πρότασις.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποίαν ἡμέραν ὁρίζει ὁ προτείνων Κ. Λομβάρδος;

§45ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἂν ᾖναι δυνατὸν σήμερον ἢ τὴν Τρίτην, ὅτε σχολάζει ἡ Συνέλευσις (θόρυβος).

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζετε, Κύριοι, ὅτι μὲ τὰς φωνὰς θὰ κάμετε τίποτε; Ὅταν γίνῃ ἡσυχία, θὰ προβῇ ἡ συζήτησις καὶ αἱ ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως θὰ ᾖναι δικαιότεραι, καὶ ἡ συνείδησις ἑκάστου θὰ ᾖναι ἀσφαλεστέρα· τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον τίθεται, εἶναι τὸ ἑξῆς· Ἐὰν ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ πληρεξούσιος Κερκύρας Κ. Κωνσταντᾶς, ἐὰν αὕτη θὰ κηρυχθῇ κατεπείγουσα ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως· καὶ ἐρωτῶ τὸν Κ. Λομβάρδον, ὁ ὁποῖος ἐπρότεινε τὸ κατεπεῖγον, ποίαν ἡμέραν ὁρίζει;

§47ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ λέγω τὴν Τρίτην ὅπου δὲν ἔχομεν συνεδρίασιν (θόρυβος).

§48ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καθὼς παρετήρησε καὶ ὁ Κ. Καλὸς, δύω ὑπάρχουν ἀνεξάρτητοι προτάσεις, ἡ μία περὶ ἑνὸς προσωρινοῦ μέτρου, καὶ ἡ ἄλλη περὶ τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ Κύριος Κωνσταντᾶς. Ἐὰν γίνῃ δεκτὸν τὸ προσωρινὸν μέτρον, τότε δὲν ἐννοῶ τὸ κατεπεῖγον· διὰ τοῦτο, νομίζω, νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν περὶ τοῦ προσωρινοῦ μέτρου, καὶ ἐὰν γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις ἐκείνη καὶ παύσουν αἱ καταδιώξεις καὶ αἱ κρατήσεις, τότε δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος διὰ νὰ σπεύδωμεν, τότε ἠμποροῦμεν νὰ παραπέμψωμεν τὴν πρότασιν εἰς τὰ τμήματα ν’ ἀποφανθῇ μία ἐπιτροπὴ, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ δυνηθῶμεν καὶ ἡμεῖς νὰ σχηματίσωμεν μίαν γνώμην περιεσκεμμένην, ὥστε προτείνω νὰ προηγηθῇ ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως περιλήψεως συντηρητικῶν μέτρων.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ μὴ ὑπολάβητε, Κύριε Πληρεξούσιε, ὅτι αὐτὸ προέρχεται παρ’ ἐμοῦ, σᾶς παρακαλῶ ν’ ἀκούσητε τὸ ψήφισμα «Ἡ Συνέλευσις παραδεχθεῖσα τὸ κατεπεῖγον ἐπὶ τῆς προτάσεως τῶν Κ. πληρεξουσίων Κερκύρας ψηφίζει.» Οὕτω τὸ θέτει ὁ προτείνων καὶ ἐγὼ δὲν εἰμπορῶ ν’ ἀπομακρυνθῶ.

§50ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Λοιπὸν, «ἡ Συνέλευσις λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν τῶν πληρεξουσίων Κερκύρας.»

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε λοιπὸν τὸ ψήφισμα, θέλω ἐρωτήσει τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν θέλῃ ἀμέσως νὰ γίνῃ συζήτησις.

§52ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐὰν ἡ πρότασις ᾖναι κατεπείγουσα, θέλει τυπωθῆ καὶ θέλει παραπεμφθῇ νὰ συζητηθῇ εἰς πρώτην συνεδρίασιν, ἀλλὰ νὰ συζητηθῇ αὐθημερὸν αὐτὸ ἀντίκειται, καὶ νομίζω ὅτι ὅλαι αἱ κηρυττόμεναι κατεπείγουσαι προτάσεις δὲν δύνανται νὰ συζητηθῶσιν αὐθημερὸν, ἀλλὰ τυποῦνται, τίθενται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς προσεχοῦς συνεδριάσεως καὶ συζητοῦνται τότε· ἑπομένως ἐὰν ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Λομβάρδου θεωρηθῇ κατεπείγουσα, πρέπει νὰ τυπωθῇ (θόρυβος).

§53ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπορῶ πῶς ὁ Κύριος Μεσσηνέζης χώνεται εἰς τοιαύτας λεπτομερείας, ἀφοῦ βλέπομεν τόσον κόσμον καὶ ὑποφέρει (θόρυβος).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ἡσυχίαν, δὲν εἶναι ἀφορμὴ διὰ νὰ θορυβήσετε.

§55ΚΑΛΑΜΙΔΑΣ. Ὑπάρχουν πολλαὶ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐκηρύχθησαν κατεπείγουσαι καὶ ἐσυζητήθησαν αὐθημερὸν, λοιπὸν αὐτὸ εἰμπορεῖ νὰ γίνῃ καὶ τώρα.

§56ΔΙΟΜΗΔΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ. Κύριοι πληρεξούσιοι τῆς Κερκύρας, μὴ παρεξηγήσητε τὴν ὁμιλίαν μου, εἶμαι Ἕλλην καὶ αἰσθάνομαι τόσον τὸ αἴσθημα τῆς δικαιοσύνης ὅσον καὶ πᾶς ἄλλος, καὶ δὲν ὑποχωρῶ εἰς οὐδένα, οὔτε ἐπὶ πατριωτισμῷ, οὔτε ἐπὶ δικαιοσύνῃ. Λοιπὸν πιστεύσατε, Κύριοι, ὅτι τὸ συμφέρον ὅλων ἡμῶν καὶ μάλιστα ἡμῶν ὅσοι δὲν εἴχομεν εὐτυχίαν νὰ γνωρίζωμεν ἐκ τοῦ πλησίου καὶ ὑμᾶς καὶ τοὺς συμπολίτας ὑμῶν, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχομεν τὴν ἐλαχίστην ἰδέαν πῶς ζῆτε εἰς τὰς νήσους σας νομοθετικῶς, εἶναι νὰ θριαμβεύσῃ τὸ δίκαιον. Πάντες ἔχομεν τὴν διάθεσιν νὰ συντελέσωμεν νὰ λάβητε πληρέστατον δίκαιον, ἀλλὰ μὴ μᾶς ἀφαιρεῖτε τὴν εὐχαρίστησιν νὰ συντελέσωμεν εἰς τοῦτο ἀποφασίζοντες ἐν γνώσει. Μὴ θέλετε νὰ ἀφαρπασθῇ ἡ ψῆφος μιᾶς συνελεύσεως ἄνευ πλήρους γνώσεως ἡμῶν. (θόρυβος). Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, ἐπιτρέψατε ἐν τιμῇ, ἐν γνώσει, γινώσκοντες δηλαδὴ τὰ πράγματα, νὰ δώσωμεν τὴν ψῆφόν μας· μὴ ἀπαιτεῖτε παρ’ ἡμῶν μόνον ἀπὸ τὸ αἴσθημα τῆς συμπαθείας κινούμενοι ἀπέναντι τῆς ἀφηγήσεως τῶν δεινῶν, τὰ ὁποῖα πάσχουν οἱ χωρικοὶ τῆς Κερκύρας, νὰ παρασυρθῶμεν καὶ εἰς ἀπόφασιν. Εἴμεθα νομοθέται, ἀναλαμβάνομεν μίαν εὐθύνην μεγίστην ἀπέναντι ὅλων τῶν κατοίκων τῆς Κερκύρας· πρέπει ἡ πλειονότης, ἡ ὁποία θὰ σχηματισθῇ, καὶ εἶναι εὐχῆς ἔργον νὰ μὴ σχηματισθῇ πλειονότης, ἀλλὰ παμψηφία, ἐν πλήρει γνώσει ν’ ἀποφασίσῃ. Ὅσοι ἐπροτείνατε τὸ κατεπεῖγον, πιστεύετε, ὅτι γνωρίζομεν ἡμεῖς περὶ τίνος ἀληθῶς πρόκειται; ἀγνοοῦμεν, κύριοι, ἐντελῶς τὰ πράγματα· μὴ θέλετε νὰ μᾶς μεταδώσητε τὴν πεποίθησίν σας ἄνευ λόγων. Ὁ Κύριος Βελιανίτης ἢ καὶ ἄλλοι, ἔχουσι πεποίθησιν μεγάλην ὑπὲρ τῆς προτάσεως, διότι ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς λόγους πολιτικούς· ὅταν δυνηθῶσιν ὅμως νὰ μεταδώσωσι τοὺς λόγους τούτους καὶ εἰς ἡμᾶς, τότε θὰ ψηφίσωμεν καὶ ἡμεῖς ἐν πεποιθήσει. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον τοῦ κατεπείγοντος· εἶναι μοναδικὸν τὸ φαινόμενον τοῦτο. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἐπερωτήσεως ἢ ἄλλου τινὸς ἀντικειμένου, δύναται νὰ ἐννοηθῇ τὸ κατεπεῖγον· ἀλλ’ ἐδῶ πρόκειται περὶ μέτρων συνεχομένων μὲ τὴν κατάργησιν νομοθεσίας παλαιᾶς καὶ προνομίων· ἄρα ἀνάγκη νὰ ἐννοήσωμεν τίνα τὰ προνόμια ταῦτα καὶ ποῦ κεῖται τὸ παράνομον. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸ ἄλλο μέτρον, τοῦ νὰ ἀναστείλωμεν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων καὶ ν’ ἀποφυλακίσωμεν τοὺς ὑπάρχοντας ἐν τοῖς φυλακαῖς, πρῶτον πρέπει νὰ μάθωμεν, ἐγένοντο φυλακίσεις μετὰ τὴν ἕνωσιν; Ἤκουσα τοὐναντίον, ὅτι δὲν τολμοῦν νὰ ἐξέλθουν κάτοικοι τῆς πόλεως εἰς τὰ χωρία· εἴθε νὰ μὴ ᾖναι ἀληθὲς τοῦτο· ἐὰν ὅμως ᾖναι ἀληθὲς καὶ ἑπομένως ἀπέχουν πολὺ τοῦ νὰ κάμνουν ἐκτελέσεις οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως, ἐὰν ἑπομένως ἄνευ ἀληθοῦς ἀνάγκης καὶ ἀνάγκης ἀναποδράστου ἀνοίξωμεν τὰς φυλακὰς, ἀμφιβάλλετε ὅτι θέλει παρεξηγηθῆ πολὺ ἡ ἀπόφασίς μας; Πρὸς τί λοιπὸν νὰ μὴ ἀναβάλωμεν δύο, τρεῖς ἡμέρας διὰ νὰ λάβωμεν ἐν τῷ μεταξὺ καιρὸν νὰ σκεφθῶμεν καὶ πληροφορηθῶμεν ἀκριβέστερα περὶ τῆς καταστάσεως τῆς Κερκύρας; Ἀκούω, ὅτι εἰς τοιαύτην κατάστασιν ἐρεθισμοῦ εἶναι τὰ πνεύματα, ὥστε ἔρχονται οἱ δυστυχεῖς χωρικοὶ εἰς τὴν πόλιν καὶ δὲν εὑρίσκουν πίστωσιν πρὸς ἀγορὰν πραγμάτων δέκα δραχμῶν, ἀφ’ ἑτέρου ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως εὑρίσκονται οἰκονομικῶς εἰς δεινὴν θέσιν καὶ ἔλλειψιν ἐργασίας καὶ ἐμπορίου ὡς ἐκ τῆς πολιτικῆς μεταβολῆς· πρὸς τί λοιπὸν νὰ μὴ ἀναβάλωμεν δύω τρεῖς ἡμέρας τὴν λῆψιν τοῦ προτεινομένου μέτρου; Ἂν ᾖναι δίκαιον, νὰ τὸ λάβωμεν, ἀλλὰ θὰ τὸ λάβωμεν ἐν πλήρει γνώσει. Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἀναλόγως τῆς σπουδαιότητος τοῦ ἀντικειμένου, πρέπει μία Συνέλευσις ἐθνικὴ, ἐκ 400 πληρεξουσίων, νὰ προβῇ, οὐχὶ ἄνευ ἐξετάσεως καὶ εἰς τὴν στιγμὴν ν’ ἀποφασίσῃ. Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι δὲν γνωρίζομεν τὰ διατρέχοντα ἐν Κερκύρᾳ, καὶ δὲν πρέπει νὰ κρύπτωμεν τὴν ἄγνοιάν μας.

§57ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν. Ἐνταῦθα ὁ Κ. Παντολέων ἀναβαίνει τὸ βῆμα.

§58ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κ. Παντολέων! σταθῆτε· θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν ἐὰν ἐφωτίσθη. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἐφωτίσθησαν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἔπαυσεν ἡ συζήτησις. Τώρα θέλω ἐρωτήσει τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν παραδέχηται τὴν ἄμεσον συζήτησιν τῆς προτάσεως περὶ ἀναβολῆς καὶ λοιπῶν.

§60ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀντιβαίνει εἰς τὸν κανονισμόν· (θόρυβος).

§61ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε!

§62ΠΟΛΛΟΙ. Ἔπαυσεν ἡ συζήτησις.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ· δὲν εὐχαριστεῖσθε ἀπὸ τὴν διεύθυνσιν τὴν ἐδικήν μου;

§64ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, εὐχαριστούμεθα.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀφήσατέ με νὰ διευθύνω ἐγώ.

§66ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἷς τῶν πληρεξουσίων ὑπέβαλε τὴν πρότασιν νὰ συζητηθῇ ἀμέσως· ἤκουσα δὲ τὸν Κύριον Λομβάρδον, ὁ ὁποῖος εἶναι πατὴρ αὐτῆς τῆς προτάσεως καὶ εἶπε νὰ συζητηθῇ τὴν Τρίτην.

§67ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Παρενόησε, διὰ τὴν ἄλλην πρότασιν ἴσως.

§68ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν ὁ Κύριος Λομβάρδος δὲν ἐπρότεινε τὴν σήμερον, προτείνω ἐγώ.

§69ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε, Πρόεδρε, τὸ Προεδρεῖον ἀναλαμβάνει μεγάλην εὐθύνην ἀπέναντι τῆς Συνελεύσεως, ὅταν παρουσιαζόμενοι διὰ μιᾶς πλειονοψηφίας, ζητοῦν καθ’ ἑκάστην νὰ ῥίπτουν ζητήματα, νὰ τὰ συζητοῦν αὐθημερὸν, καὶ νὰ ἀφαρπάζουν καὶ προκαταλάβουν τὴν μειοψηφίαν· (θόρυβος).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριε, αὐτὸ ἀφορᾷ ἐμέ. Κύριε Μαυρομιχάλη, καὶ ὁ Κ. Μεσσηνέζης τὸ εἶπε, καὶ ἤδη μᾶς τὸ ἐπαναλαμβάνετε, ὅτι κατὰ τὸν κανονισμὸν κατεπείγουσαι κηρυττόμεναι αἱ προτάσεις τυποῦνται καὶ λαμβάνουν θέσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀπαγορευτικὴ διάταξις τοῦ κανονισμοῦ, ὥστε νὰ μὴ προσδιορισθῇ καὶ συντομώτερος χρόνος τῆς συζητήσεως, φθάνει μόνον ἡ πλειοψηφία τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως νὰ τὸ ἀποφασίσῃ· δὲν βλέπω καμμίαν ἀντίφασιν.

§71ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ κανονισμὸς ἀνεγνωρίσθη ἀπ’ αὐτὸ τὸ Σῶμα καὶ ὑπερασπίζει τὰ δικαιώματα ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τῆς μειονοψηφίας· (θόρυβος).

§72ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπὶ τῆς τάξεως, λέγω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ δώσητε τὸν λόγον εἰς κανένα.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σᾶς ἀπαντήσω εἰς αὐτό. — Μὲ κακοφαίνεται ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἐπικρίνητε εὐκόλως, ἔχετε τὴν διάθεσιν, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ κάμετε. Σᾶς λέγω λοιπὸν, ἠξεύρετε, ὅτι δύναται ὁ Πρόεδρος νὰ ἐπιτρέψῃ τὸν λόγον, διότι θὰ θέσῃ τὸ ζήτημα, καὶ ἔρχονται καὶ τοῦ λέγουν δὲν δύνασαι νὰ θέτῃς ζήτημα κατεπείγοντος χωρὶς τύπωσιν, διανομὴν καὶ προσδιορισμὸν ἡμέρας· δὲν εἶναι ζήτημα αὐτό; δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσῃ;

§74ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὐτὰ εἰπώθησαν προτήτερα.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἰπώθησαν προτήτερα. Ὁρίστε Κ. Μαυρομιχάλη.

§76ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἐὰν τὸ Προεδρεῖον παραδεχθῇ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, θὰ ἔχῃ συνέπειαν τὴν πίεσιν τῆς μειοψηφίας, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, εἴτε δεξιὰ, εἴτε ἀριστερά. Ὁσονδήποτε σπουδαῖον καὶ ἂν ᾖναι τὸ ζήτημα, διαφορὰ 24 ὡρῶν δὲν δύναται νὰ κλονίσῃ τὴν τάξιν· ζητῶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ κανονισμὸς, καὶ προσθέτω, ἐὰν τὸ ζήτημα ᾖναι τόσον κατεπεῖγον, ὥστε 24 ὡρῶν διαφορὰ νὰ δύναται νὰ προσβάλῃ τὴν τάξιν, τότε νὰ συνέλθῃ ἡ Συνέλευσις αὔριον. Ἀλλὰ, Κύριε Πρόεδρε, παραδεχόμενος τὴν ἀρχὴν, ὅτι ὁσάκις μία πλειοψηφία φέρει μίαν πρότασιν δύναται νὰ τὴν συζητήσῃ αὐθημερὸν, προκαλεῖτε συνεπείας, διὰ τὰς ὁποίας καὶ τὸ προεδρεῖον καὶ ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ μετανοήσῃ. Διὰ ταῦτα ἀποδεχόμενος τὴν σπουδαιότητα καὶ τὸ κατεπεῖγον τῆς ὑπὸ συζήτησιν προτάσεως προτείνω αὔριον, ἡμέραν ἀνέσεως (θόρυβος).

§77ΠΟΛΛΟΙ. Σήμερον.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Χρηστίδης, (θόρυβος). Κύριοι, θὰ διακόψω, δὲν ἠμπορῶ νὰ προεδρεύω εἰς ἓν συνέδριον, τὸ ὁποῖον θορυβεῖ οὕτω.

§79ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Μᾶς ζητεῖτε τὸ κατεπεῖγον, μᾶς ζητεῖτε νὰ συζητήσωμεν κατεπειγόντως, διὰ ποίους λόγους; ἤκουσα διὰ λόγους ἀσφαλείας, διότι εἶναι κίνδυνος αὐτὸς ὁ τόπος νὰ πέσῃ εἰς τὴν πυρκαϊάν· ἂν ᾖναι ἀληθὲς τοῦτο, πρέπει ν’ ἀκούσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς τὸ εἴπῃ, καὶ ἂν τὸ εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις, καὶ εἴπῃ ἐπαπειλοῦνται σκάνδαλα, ὀφείλομεν ἀμέσως νὰ λάβωμεν μέτρα· ἄνευ τούτου ὅμως νὰ πέσωμεν ἀπὸ τὸν κανονισμὸν, καὶ νὰ κάμωμεν κατεπεῖγον, διότι τὸ λέγει ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος, εἶναι λάθη, τὰ ὁποῖα ἐξαχρειόνουν τὴν Συνέλευσιν (θόρυβος).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, Κύριοι, νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν· δὲν εὕρηκα κανένα ἐξ ὅσων κάμνουν διακοπὰς καὶ ὁμιλοῦν, ἐνῷ δὲν πρέπει νὰ ὁμιλοῦν, νὰ ἔχῃ δίκαιον. Αἱ γνῶμαι εἶναι καθαραὶ, δὲν εἶναι πολύπλοκα ζητήματα πολιτικὰ, τὸ ζήτημα εἶναι καθαρὸν, πρέπει νὰ συζητήσωμεν σήμερον ἢ ὄχι; ὁ δὲ θόρυβος δὲν γίνεται βεβαίως πρὸς διευκρίνησιν τοῦ ζητήματος, δὲν ἠξεύρω διὰ τί γίνεται· κακὴ ἕξις εἶναι; δὲν ἠξεύρω. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν ἡσυχία. Ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος ἔχει τὸν λόγον.

§81ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργ. τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅτι, Κύριοι, τὸ ζήτημα εἶναι λίαν σπουδαῖον, διότι ἐξαιρετικῶς εἰς τὴν Κέρκυραν ὑπάρχει καθιερωμένη μία ἀρχὴ ἐναντίον τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας, ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει εἰς κανὲν ἄλλο μέρος, αὐτὸ τὸ ἐννοεῖτε χωρὶς ἐγὼ νὰ σᾶς δώσω κἀμμίαν ἐξήγησιν, καὶ ὅτι κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἰδίως ἀπὸ τοὺς ἐντίμους πληρεξουσίους Κερκύρας, ἡ καταδίωξις ἐνεργεῖται ἤδη αὐστηρότερον συνεπεία τῶν τελευταίων γεγονότων, ἠμπορῶ Κύριοι, νὰ σᾶς τὸ βεβαιώσω· ἠξεύρομεν πρὸς δὲ, ὅτι ὑπῆρχον εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον προσπάθειαι, ὑποψίαι τινὲς, αἱ ὁποῖαι πιστεύω, ὅτι δὲν θέλουν πραγματοποιηθῆ, καὶ ὅμως ὑπῆρχον ὑποψίαι πῶς ἡ τάξις δύναται νὰ κλονισθῇ. Νομίζω διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ, Κύριοι, ὅτι, ἐπειδὴ σήμερον μίαν ὡρισμένην καὶ θετικὴν πληροφορίαν δὲν ἔχομεν, ἐπειδὴ ὅμως δυνάμεθα νὰ τὸ εἰκάσωμεν, ὅτι ἠμποροῦν ἐκεῖ νὰ ἐπέλθουν ἄτοπα, διότι πολλοὶ ἄνθρωποι ὑπάγονται εἰς τὰς ὑποχρεώσεις αὐτὰς, διὰ τοῦτο νομίζω καὶ ἐγὼ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ παραδεχθῆτε σήμερον τὸ κατεπεῖγον· μετὰ τοῦτο, ἀφοῦ παραδεχθῆτε τὸ κατεπεῖγον, θέλετε σκεφθῆ περὶ τοῦ δικαίου τοῦ ζητήματος ἢ μή. Ὅτι ὅμως εἶναι ἀναπόφευκτος ἀνάγκη γρήγορα νὰ λυθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα, δὲν πρέπει νὰ ἔχητε κἀμμίαν ἀμφιβολίαν. Κύριοι, μὴ μὲ ἐρωτήσητε νὰ σᾶς δώσω πληροφορίας, διότι ἐπισήμους πληροφορίας δὲν ἠμπορῶ νὰ δώσω σήμερον· ἐὰν μὲ ἐρωτᾶτε.

§82ΛΑΠΑΣ. Δὲν χάνεται δὲ τὸ κεφάλι τὸ ἐδικό σας, διότι εἶσθε ἐδῶ ἐμὲ τί θέλω, λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιληφθῆτε τοῦ ζητήματος σήμερον.

§83ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ.

§84ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅσοι ὁμιλοῦν περὶ τοῦ κανονισμοῦ, ἂς μάθωσιν, ὅτι, τῇ προτάσει των, χιλιάκις καὶ χιλιάκις παρεβιάσθη ὁ κανονισμός.

§85ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐπὶ πέντε μῆνας, Κ. ὑπουργὲ, ποτὲ δὲν παρεβιάσθη ὁ κανονισμός.

§86ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἐντίμου Κ. Μεσσηνέζη, εἴτε ὡς προέδρου, εἴτε ὡς πληρεξουσίου ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ· δύναται νὰ βεβαιώσῃ ὁ Κ. Μεσσηνέζης δημοσίως ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ὅτι πολλάκις δὲν ἦλθον εἰς τὴν Συνέλευσιν ταύτην ζητήματα, τὰ ὁποῖα αὐθημερὸν ἐσυζητήθησαν καὶ ἐψηφίσθησαν, καὶ σπουδαῖα ζητήματα;

§87ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§88ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐπὶ τῆς μεσοβασιλείας ναί.

§89ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, βεβαιῶ τὸ ἐναντίον. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, τῇ προτάσει τοῦ ἐντίμου Κ. Ἀρτέμη, παρεδέχθημεν ἐδῶ αὐθημερὸν τὴν ἀναγνώρισιν ἀνθυπασπιστῶν ὀκτώ.

§90ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἦτο παραβίασις τοῦ κανονισμοῦ (θόρυβος).

§91ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς κάμω μίαν ἐρώτησιν;

§92ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅσας θέλεις.

§93ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀλληλογραφία εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τῆς καταστάσεως αὐτῶν τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπισπεύδονται τόσον σήμερον, διότι, ἀφ’ ὅσα μᾶς εἶπες, δὲν μᾶς εἶπες τίποτε.

§94ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἄφησέ με νὰ τελειώσω. Λοιπὸν λέγω, ὅτι τὸ προηγούμενον εἶναι τοιοῦτον καὶ θέλετε ἀκόμη νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι δὲν εἶσθε συνεπεῖς; Ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ἀκόμη τοῦ φρουράρχου προχθές....

§95ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἦτο παράνομος (θόρυβος).

§96ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ προηγούμενα ἔχομεν πολλά· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνάγκην, ἡ ὁποία ἀποκαθιστᾷ αὐτὴν τὴν αἴτησιν συζητητέαν, σήμερον σᾶς ἐξήγησα ὅσους λόγους εἶχον καὶ ὅσας πληροφορίας ἠδυνήθην νὰ σᾶς φέρω, μένει σεῖς νὰ τὰς ἐκτιμήσητε, καὶ νὰ παραδεχθῆτε ὅ,τι κρίνετε συμφερώτερον.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Ζαΐμης ἔχει τὸν λόγον.

§98ΖΑΪΜΗΣ. Μετὰ τὴν περιεσκεμμένην καὶ μετριοπαθῆ ἀγόρευσιν τοῦ πληρεξουσίου τῆς Κερκύρας Κ. Κωσταντᾶ, δὲν ἐπίστευον ποτὲ, ὅτι ὁ Κ. πληρεξούσιος τῆς Ζακύνθου Κ. Λομβάρδος ἤθελεν ἔλθει νὰ ῥίψῃ ἀληθῶς σκάνδαλον ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως. Πρὸ 15 ἡμερῶν οἱ πληρεξούσιοι τῆς Κερκύρας ὑπέβαλον πρότασιν περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος τῆς νήσου ταύτης, καὶ οἱ ἔντιμοι πληρεξούσιοι ἐζήτησαν τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ 8 ἡμέρας, μέχρις ὅτου φθάσωσιν ἔγγραφά τινα. Ἡ ἀναβολὴ αὕτη, Κύριοι! ἐσήμαινεν ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἦτο τόσον κατεπεῖγον, δὲν ἦτο τόσον ἐπικείμενον, δὲν ἦτο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἠπείλει ἀπὸ ἡμέραν εἰς ἡμέραν τὴν ἔκρηξιν ἐμφυλίου πολέμου εἰς τὴν Κέρκυραν. Τὸ ζήτημα εἶναι βεβαίως σπουδαιότατον καὶ ἐγὼ πρῶτος ἀναγνωρίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπιφέρῃ ἀπόφασίν τινα, ἀλλ’ ἀπόφασιν συμβιβάζουσαν τὰ δικαιώματα τῶν ἰδιοκτητῶν μὲ τὰ δικαιώματα καὶ μὲ τὰς ὑποχρεώσεις τῶν καλλιεργητῶν· ἀλλὰ, Κύριοι, διὰ νὰ γίνῃ τοῦτο ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ σπουδάσῃ τὸ ζήτημα· οὐδεὶς δὲ γνωρίζει αὐτὸ, καὶ ἐκτὸς δύο ἢ τριῶν ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως οὐδεὶς κἂν ἔχει ἐπὶ τῆς τραπέζης του τὸν πολιτικὸν κώδηκα τῆς Ἑπτανήσου διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ σπουδάσῃ τὰ δικαιώματα τῶν ἀγροληπτῶν καὶ τῶν κυρίων τῆς γῆς.

§99ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§100ΖΑΪΜΗΣ. Ὅλα δὲ τὰ ζητήματα ταῦτα, ὡς καὶ τὸ ζήτημα τῆς φυλακίσεως, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ὡμίλησεν ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος τῆς Κερκύρας, ὁ Κ. Κωσταντᾶς, συνδέονται καὶ συνάπτονται στενῶς μὲ τὸ κύριον ζήτημα, μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἰδιοκτησίας. Δὲν δύνασθε δὲ, Κύριοι! ἐξ ἀπροόπτου νὰ δώσητε ψῆφον συμφώνως μὲ τὴν συνείδησίν σας, ἂν θέλωσι σήμερον νὰ Σᾶς ὑποχρεώσουν νὰ ἀποφασίσητε τὴν ἀναβολὴν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως· νομίζω λοιπὸν, Κύριοι! ὅτι διὰ νὰ δυνηθῆτε νὰ ἐκφέρητε ἐν γνώσει ψῆφον περὶ τούτου, πρέπει νὰ λάβητε τὸν ἁρμόδιον καιρὸν, ἵνα μελετήσητε ὅσον εἶναι δυνατὸν τὸ ζήτημα εἰς τὴν οὐσίαν του· δὲν εἶναι δὲ εὔκολον ἄνευ μελέτης καὶ ἄνευ γνώσεως νὰ ἀνατρέψητε νομοθεσίαν, ἥτις συνδέεται μὲ σπουδαῖα ζητήματα, μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἰδιοκτησίας, πρέπει ἡσύχως, πρέπει ὁμαλῶς νὰ προβῆτε εἰς οἱανδήποτε ἀπόφασιν. Παραπέμψατε τὴν κυρίαν, τὴν οὐσιώδη πρότασιν εἰς ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία ἂς ἐκλεχθῇ αὔριον ὑπὸ τῶν τμημάτων, εἰς τὴν ἰδίαν δὲ ἐπιτροπὴν παραπέμψατε καὶ τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου Κ. Λομβάρδου καὶ ὑποχρεώσατέ την ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος νὰ σᾶς φέρῃ μίαν ἔκθεσιν περὶ τούτου· ἀλλ’ ὅταν Σᾶς λέγουν, ἀναστείλατε τὴν προσωπικὴν κράτησιν, πράξατε τοῦτο καὶ ἐκεῖνο, ὅ,τι καὶ ἂν πράξητε, θὰ τὸ πράξητε, χωρὶς νὰ ἔχητε γνῶσιν τοῦ ζητήματος· καί ὅταν μία Συνέλευσις ἄνευ γνώσεως ἑνὸς ζητήματος, πιστεύουσα ἁπλῶς εἰς πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν γινώσκει, προβαίνῃ εἰς μέτρα ῥιζικὰ, βεβαίως, Κύριοι, μία τοιαύτη Συνέλευσις δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἀποστολήν της. (εὖγε, εὖγε).

§101ΠΟΦΑΝΤΗΣ. Μόλον ὅτι Κύριοι, ἡ ὑγεία δὲν μοὶ ἐπιτρέπει, ἐζήτησα τὸν λόγον ὅπως ὑποστηρίξω τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς συνελεύσεως καὶ ἰδίως ἐκείνην τῶν πληρεξουσίων Κερκύρας. Πάντες οἱ πληρεξούσιοι σᾶς διαβεβαιοῦσιν, ὅτι σήμερον τὰ διατρέχοντα ἐν τῇ νήσῳ ἐκείνῃ εἶναι λίαν σοβαρὰ, λίαν ἐπίφοβα, εἶναι περιπτώσεις, αἵτινες δύνανται νὰ ἐπιφέρουσιν ἀποτελέσματα δυσάρεστα ὄχι μόνον εἰς τὴν κοινωνίαν τῆς Κερκύρας, ἀλλὰ δι’ ὅλους τοὺς Ἕλληνας· τοσοῦτον κατεπιέζεται ἡ Κερκυραία κοινωνία, ὥστε ἡμεῖς οἱ Κερκυραῖοι, οἵτινες καλὰ γνωρίζομεν τὰ ἐκεῖ διατρέχοντα, φοβούμεθα μήπως ξένοι δάκτυλοι εἰσῆλθον ὅπως προκαλέσωσι ξένην κατοχήν. (θόρυβος) Μὲ συγχωρεῖτε, ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσω ἐλευθέρως. Μετὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς οἱ πολῖται ὑπέπεσον λυσσώδεις κατὰ τῶν χωρικῶν, καὶ ἐξεδίδοντο τὰ ἐντάλματα φυλακίσεως καθ’ ἑκάστην, ὥστε φυλακαὶ καὶ καταστήματα δὲν ὑπάρχουν πλέον ἐν Κερκύρᾳ, ὅπως κλείσωσι τοὺς τοσούτους καταδιωκομένους ἀγρολήπτας, ὅτι ἡμεῖς οἱ Κερκυραῖοι σᾶς διαβεβαιοῦμεν περὶ τῶν τοιούτων ἐξαιρετικῶν περιστάσεων, σᾶς διαβεβαιοῦμεν ὅτι οἱ χωρικοὶ εἶναι εἰς ἀθλίαν οἰκονομικὴν κατάστασιν, σᾶς βεβαιοῦμεν περὶ αὐτῶν τῶν ἐξαιρετικῶν περιπτώσεων· ἡ Κέρκυρα ἐνεπιστεύθη εἰς ἡμᾶς τὴν βαρεῖαν ταύτην ἀποστολὴν, ἡ Κύρκυρα μᾶς ἐξέλεξεν, ὅπως ἔλθωμεν εἰς τοὺς κόλπους τῶν συναδέλφων μας, καὶ οἱ συνάδελφοι διστάζουσι νὰ πιστεύουν εἰς τοὺς λόγους μας.

§102ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§103ΠΟΦΑΝΤΗΣ. Καὶ ἐζητήθησαν πληροφορίαι ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως· θαυμάζω βεβαίως εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν, καὶ μάλιστα προσβάλλει ἡ συνέλευσις τὴν ἀξιοπρέπειάν της, καθότι, ὅταν μία ἀντιπροσωπεία μέρους τινὸς τῆς ἐπικρατείας ὁμοφώνως διαβεβαιοῖ περίπτωσίν τινα, πιστεύω, ὅτι ὅλοι οἱ συνάδελφοι ὀφείλουσι μετὰ τῆς ἀντιπροσωπείας αὐτῆς νὰ ᾖναι ὅλοι σύμφωνοι νὰ πιστεύουν, ὅτι αὐτοὶ ἢ μέρος αὐτῶν διαβεβαιοῖ ὡς ἀληθὲς, διότι ἡ δύναμις εἶναι ὅλη ἐδική μας.

§104ΜΕΡΙΚΟΙ. Μὲ λόγους μόνον δὲν χάνεται ὁ κόσμος.

§105ΠΟΦΑΝΤΗΣ. Τὸ ἐπουσιῶδες ζήτημα, τὸ ὁποῖον οἱ ἀντιπρόσωποι Κερκύρας ὑπέβαλον ὑμῖν, εἶναι ζήτημα δουλείας, τοῦτ’ ἐστὶ κατάργησις δουλείας· ὅταν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ζητήματος, θέλω σᾶς ἀποδείξει, ὅτι εἰς μίαν γωνίαν τῆς αὐτονόμου Ἑλλάδος ὑπάρχει δουλεία καὶ δουλεία εἰς ὅλην τὴν ἐνέργειάν της· εἶναι ἡ Κέρκυρα σήμερον Κύριοι! ἔχετε μίαν ἄλλην ἐγγύησιν, ἐζητήσατε καὶ τὰς πληροφορίας τῆς Κυβερνήσεως, τί σᾶς εἶπεν ὁ Κ. ὑπουργός;

§106ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ὁ ὑπουργὸς δὲν μᾶς εἶπε τίποτε.

§107ΠΟΦΑΝΤΗΣ. Ὁ ὑπουργὸς δὲν ἠθέλησε νὰ εἴπῃ τι ἐνώπιόν σας, διότι ἠξεύρετε κατὰ ποῖον τρόπον ὀφείλει ὑπουργὸς νὰ φέρεται ἐνώπιον μιᾶς Συνελεύσεως, ἔχετε παράδειγμα ξένης ἐπικρατείας καὶ τῆς ἐλευθέρας Ἀγγλίας, ὅπου οἱ ὑπουργοὶ παρουσιάζονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν ἔχουν κανένα δισταγμὸν καὶ ψεύδη νὰ εἴπουν καὶ τὰς μεγαλειτέρας ἀληθείας νὰ ἀποκρύψουν καὶ μετὰ τὴν δημοσίευσίν των τότε νὰ φανῇ ὅτι ὁ ὑπουργὸς ἐκάλυψε τὰς ἀληθείας, ἢ ἀνέφερε γεγονότα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὅλως ἀντίθετα· σήμερον δύναται ὁ ὑπουργὸς νὰ γινώσκῃ τι καὶ δὲν συμφέρει εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ τὸ δημοσιεύσῃ, νὰ τὸ κηρύξῃ δημοσίως· ἀλλὰ σᾶς εἶπεν, ὅτι ὑποθέτει περὶ τοῦ κατεπείγοντος, ὅτι τὸ κατεπεῖγον θεωρεῖται ὑπ’ αὐτοῦ σπουδαῖον καὶ ὅτι κατὰ τὴν γνώμην τοῦ ἤθελεν εἶσθαι καλὸν σήμερον νὰ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ ζητήματος ἡ Συνέλευσις· καὶ περὶ τίνος ζητήματος; περὶ τοῦ ζητήματος τῆς προσθήκης ἐλευθεριῶν· μία Ἑλλὰς ὑπάρχει ἡ προστάτις τῶν ἐλευθεριῶν, ἡ πηγὴ τῆς ἐλευθερίας· ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ νὰ ἀρνηθῆτε τὴν ἐλευθερίαν εἰς τοὺς ἀδελφούς; (χειροκροτήματα). Δὲν σᾶς ζητοῦμεν κατάργησιν νομοθεσίας, ἀναστολὴν ἁπλῆν τῆς ἐκτελέσεως αὐτῆς δι’ ἀντικείμενα προσωπικῆς ἐλευθερίας· αὐτὸ καὶ μόνον ζητοῦμεν.

§108ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις;

§110ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν ὅτι τὸ ἄρθρον 33, τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως τῶν κατεπειγουσῶν προτάσεων, δὲν ἀπαγορεύει τὸ νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις καὶ ταχύτερον χρόνον συζητήσεως· καὶ δὲν παραδέχομαι ὅτι ἐπὶ τῶν προέδρων τῶν πρὸ ἐμοῦ ἐγένετο κατάχρησις· φθάνει ἡ πλειονοψηφία νὰ τὸ ἀποφασίσῃ, διότι ἡ πλειοψηφία ἀποφασίζει. Τὸ ἄρθρον 33 λέγει. «Ἄρθρον 33. Εἰς περιστάσεις, ὧν τὸ κατεπεῖγον προτεινόμενον ὑπό τινος τῶν πληρεξουσίων, κρίνεται παραδεκτέον παρὰ τῆς Συνελεύσεως, ἡ πρότασις, ἀναγινωσκομένη, τυποῦται, διανέμεται καὶ συζητεῖται εἰς τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν, περιλαμβανομένη εἰς τὴν ἡμερησίαν ταύτης διάταξιν.» Δὲν ὑπάρχει διάταξις, οὔτε ἐκ τοῦ ἄρθρου ἐξάγεται ὅτι δὲν δύναται νὰ κηρυχθῇ κατεπείγουσα εἰς ταχύτερον χρόνον· ὑποθέσατε ὅτι παρουσιάζεται ἀνάγκη τόσον κατεπείγουσα, ὥστε ἡ Συνέλευσις, νομίζει ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν αὐτῆς, δὲν δύναται λοιπὸν ἡ πλειοψηφία νὰ κάμῃ τοῦτο; Τοιοῦτον ἐννόησα τὸ πνεῦμα τοῦ κανονισμοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ὑπήκουσα πάντοτε εἰς τὴν πλειοψηφίαν.

§112Ρ. ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ὁ μόνος χαλινός, Κ. Πρόεδρε, ὁ ὁποῖος διέπει τὰ νομοθετικὰ Σώματα, εἶναι ὁ κανονισμός.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω ἐρωτήσει τὴν Συνέλευσιν ἂν παραδέχεται τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως ἀμέσως.

§114ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Ἢ τὸν τρόπον.

§115ΖΑΪΜΗΣ. Ἐγὼ εἶπον νὰ σχηματισθῇ ἐπιτροπὴ τῶν τμημάτων, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ παραπεμφθῇ ἡ πρότασις αὕτη τῶν πληρεξουσίων Κερκύρας· εἰς ταύτην δὲ νὰ σταλῇ καὶ ἡ πρότασις τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ Κ. Λομβάρδος, μὲ ῥητὴν ἐντολὴν ἐντὸς τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος νὰ φέρῃ ἔκθεσιν.

§116ΠΟΛΛΟΙ. (ἐξ ἀριστερῶν) Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπωτέρω.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύο προτάσεις ὑπεβλήθησαν, ἡ μὲν περὶ ἀμέσου συζητήσεως, ἡ δὲ παραπέμπουσα εἰς τὰ τμήματα προσκαλούμενα αὔριον πρὸς τοῦτο, ὅπως ἐκλέξωσιν ἐπιτροπὴν, εἰς ἣν νὰ παραπεμφθῇ καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο, καὶ νὰ φέρωσιν ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος ἔκθεσιν. Θέλω ἐρωτήσει ἐπὶ τοῦ πρώτου ζητήματος τῆς ἀμέσου συζητήσεως.

§118ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ζαΐμη εἶναι τροπολογία εἰς τὴν πρότασιν τοῦ νὰ συζητηθῇ σήμερον, καὶ ἑπομένως εἶναι ἡ ἀπωτέρω.

§119ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ζαΐμη εἶναι σύμμικτος.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νὰ κηρυχθῇ ἡ πρότασις κατεπείγουσα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πάντες) ἐγένετο δεκτὸν παμψηφεί. Τώρα δύο προτάσεις ὑπάρχουσιν, ἡ μὲν εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀμέσου συζητήσεως, ἡ δὲ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ τμήματα, ὅπως φέρωσι τὴν ἔκθεσιν ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος. Θέλει ἐρωτήσει ἐπὶ τοῦ πρώτου.

§121ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Κ. Ζαΐμης μοὶ φαίνεται ἐπρότεινε τὴν τρίτην.

§122ΖΑΪΜΗΣ. Εἶπον ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος, διότι πρέπει νὰ γίνῃ μελέτη ὅλων τῶν νόμων, οἱ ὁποῖοι συνάπτονται μὲ τὸ ζήτημα.

§123ΠΟΛΛΟΙ. (Ἐξ ἀριστερῶν) Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπωτέρω.

§124ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ἡ ἀπωτέρω· ὁ Κ. Λομβάρδος ἔκαμε τὴν πρότασιν, καὶ εἶπε νὰ κηρυχθῇ ὡς κατεπείγουσα· ἐπὶ τῆς συζητήσεως δὲ ἐπαρουσιάσθη ὁ Κ. Ζαΐμης, ὁ ὁποῖος σᾶς ἐξέθεσε τοὺς λόγους νὰ μὴ συζητηθῇ ἀμέσως, καὶ εἶπε νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία νὰ φέρῃ ἔκθεσιν ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος. Ἀπωτέρω λοιπὸν εἶναι ἡ τοῦ Κ. Ζαΐμη.

§125ΠΟΛΛΟΙ. (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ἔχητε τὴν γενναιότητα ν’ ἀποφαίνεσθε μετὰ παῤῥησίας καὶ καθαρῶς. Νομίζω, ὅτι τὸ προτεινόμενον παρὰ τοῦ Κ. Ζαΐμη εἶναι τὸ τακτικὸν, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι θέλει ἐντὸς τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος ἡ ἐπιτροπὴ νὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἔργων της· δὲν βλέπω δὲ αἴτια διάφορα ἐναντίον τῶν προτεινόντων τοῦ νὰ γίνῃ κατεπείγουσα ταχύτερον· μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἀπωτέρα.

§127ΖΕΡΒΑΣ. Ἔχει ἔννοιαν ἀνασταλτικὴν, καὶ ὡς τοιαύτη ἡ πρότασις προτιμᾶται.

§128ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὁποιονδήποτε θέμα θέσατε Κ. Πρόεδρε, τὸ ζήτημα θὰ λυθῇ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον· παρατηροῦμεν μόνον ὅτι ἡ ψηφοφορία θέλομεν νὰ γίνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑποστηρίζουν εἴκοσι; (ἐγείρονται πολλοὶ πληρεξούσιοι ἐκ δεξιῶν ὑπὲρ τοὺς 20). Ἐκ πείρας γνωρίζω, ὅτι ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία φέρει πολλὴν ἀργοπορίαν, διότι σηκώνεσθε καὶ φεύγετε. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ καθήσητε πάντες, καὶ ἀφοῦ ψηφοφορήσῃ ἕκαστος, δύναται νὰ εἰσέρχηται εἰς τὸ δωμάτιον.

§130ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Παρατηρῶ τοῦτο, ὅτι ἡμεῖς ψηφοφοροῦμεν ὄχι, καὶ ἐννοοῦμεν ὅτι τὸ ζήτημα νὰ συζητηθῇ ἐντὸς τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος, σύμφωνα μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ζαΐμη, καὶ τοῦτο ἵνα μὴ κάμωμεν δύο ψηφοφορίας.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύο γνῶμαι ὑπάρχουσιν, ἡ μὲν τῆς ἀμέσου συζητήσεως, καὶ ἡ γνώμη παραπέμψεως εἰς ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν τμημάτων, ὅπως φέρῃ ἔκθεσιν ἐντὸς τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἄμεσον συζήτησιν λέγουν ναὶ, οἱ παραδεχόμενοι δὲ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ζαΐμη λέγουσιν ὄχι. Ὥρα 1 παρὰ 20. Ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία. Ὥρα 1 καὶ ¼.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας εἶναι τὸ ἑξῆς. Ἐψηφοφόρησαν τὸ ὅλον 308. — 164 εἶπον ναὶ, — 143 εἶπον ὄχι. Εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ὑπερίσχυσεν ἑπομένως ἡ πρότασις τοῦ νὰ συζητηθῇ ἀμέσως· πρὶν ὅμως τούτου, ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν ἐζήτησε τὸν λόγον ἵνα εἴπῃ τι εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§133Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Πρίν ἢ προβῆτε, Κύριοι, εἰς τὴν κατ’ οὐσίαν συζήτησιν τῆς προτάσεως τῆς ἀφορώσης τὸ Κερκυραϊκὸν ζήτημα, ἐνόμισα ὅτι ὀφείλω νὰ σᾶς ὑπομνήσω τὴν ἀνάγκην τῆς ταχείας ἐπιψηφίσεως τῆς τηλεγραφικῆς συμβάσεως· διότι ἂν αὕτη ἀφεθῇ μετὰ τὴν ἀπόφασιν ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἀφορώσης τὸ Κερκυραϊκὸν ζήτημα, ἐνδέχεται νὰ παρέλθουν πολλαὶ ἡμέραι καὶ νὰ μὴ εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν ν’ ἀνταλλάξωμεν τὴν σύμβασιν ταύτην διὰ τοῦ ἀτμοπλοίου τοῦ ἀναχωροῦντος τὴν προσεχῆ Τρίτην· καὶ ἐντεῦθεν θὰ μείνῃ ἐκκρεμὴς ἐπὶ πολὺν καιρὸν ἡ τηλεγραφικὴ σύμβασις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας.

§134ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ προτιμηθῇ.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Δηλιγιάννη νὰ συζητηθῇ ἀμέσως;

§136ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα! Μάλιστα!

§137ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ ἀκολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἀπεφάσισεν ἡ Συνέλευσις αὐτὴν τὴν στιγμὴν.

§138ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ τοῦτο λέγω.

§139ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἐπρότεινεν ὁ Κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι λόγοι ἰσχυρώτατοι, τοὺς ὁποίους ὀφείλει ἡ Συνέλευσις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ προτιμήσῃ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, καθ’ ἣν μάλιστα δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίῤῥησις· ἡ Συνέλευσις ἅπασα εἶναι σύμφωνος εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῆς συνθήκης.

§140ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα! Μάλιστα! δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὑπάρχει σύμπνοια;

§142ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα! Μάλιστα! Ἀναγινώσκεται τὸ ψήφισμα ὡς ἑξῆς· «Ἡ μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος ἀφ’ ἑνὸς καὶ Τουρκίας ἀφ’ ἑτέρου συνομολογηθεῖσα ἐν Κωνσταντινουπόλει τὴν εἰκοστὴν ἕκτην Ἰουλίου (ἑβδόμην Αὐγούστου) ἐνεστῶτος ἔτους σύμβασις περὶ τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας, συγκειμένη ἐκ 12 ἄρθρων, τῆς ὁποίας τὸ κείμενον ἕπεται, θέλει ἔχει πλήρη καὶ νόμιμον ἰσχύν.»

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο καλεῖται ἡ Συνέλευσις νὰ ψηφίσῃ· ἡ σύμβασις ἐτυπώθη, διενεμήθη, καὶ ἐλάβετε γνῶσιν αὐτῆς· ἡ συζήτησις καὶ ψηφοφορία θέλει περιστραφῆ εἰς τὰ πρῶτα ἄρθρα, ἐκτὸς ἂν θέλῃ τις νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὡς ἐναντίος.

§144ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἐπὶ τοῦ ὅλου ὑπάρχει καμμία ἀντίῤῥησις;

§146ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὸ ἀναγνωσθὲν ψήφισμα νὰ ἐγερθῶσιν (ἀνίστανται σχεδὸν ὅλοι)· ἐγένετο δεκτόν. Ἔχετε ἀνάγκην τῆς ἐπικυρώσεως τοῦ μέρους τούτου τῶν πρακτικῶν, Κ. Ὑπουργέ;

§148ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΞΩΤΕΡ. Ὄχι.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως· παρακαλῶ, ἡσυχία· πρῶτος ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Καλλιγᾶς.

§150ΚΑΛΟΣ. Ἀλλ’ ἔχω ζητήσει ἐγὼ τὸν λόγον.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τῷ ὄντι διὰ μίαν τροπολογίαν.

§152ΤΙΝΕΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ καὶ ἀναπτυχθῇ πρῶτον ἡ πρότασις.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα πρότασις τοῦ Κ. Ὀδυσσέως· «Τὸ ὑπὲρ Κερκύρας ζητούμενον μέτρον περὶ ἀναστολῆς καταδιώξεως δι’ ἰδιωτικὰ χρέη νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους.»

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Καλλιγᾶς.

§155ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πρέπει πρῶτον νὰ ἀκούσω τὴν ἀνάπτυξιν. Ὁ Κ. Λομβάρδος ἀναβαίνει τὸ βῆμα.

§156ΤΙΝΕΣ. Σύντομα, Κ. Λομβάρδε.

§157ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Συντομώτατα, καὶ εἶμαι εὔελπις, ὅτι ἔπειτα ἀπὸ τὴν μικρὰν αὐτὴν ἀνάπτυξιν, ἡ Συνέλευσις δὲν θὰ ἔχῃ ἀνάγκην περαιτέρω πληροφοριῶν· καὶ λέγω τοῦτο, διότι ἕως τώρα τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ ἐθεωρήσαμεν ὡς ζήτημα φιλοτιμίας· τώρα θὰ τὸ θεωρήσωμεν ὑπὸ τὴν πραγματικὴν αὐτοῦ ἔποψιν. Δὲν ἐρχόμεθα, Κύριοι, ἐδὼ νὰ κάμωμεν προτάσεις κοινωνιστικάς. Τὸ εἶπον ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν, δὲν ἐρχόμεθα λοιπὸν νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν ἐπέκτασιν τῆς προτάσεως εἰς ὅλον τὸ Κράτος.

§158ΤΙΝΕΣ. (ἀριστερόθεν) διατί;

§159ΠΟΛΛΟΙ. Μὴ διακόπτετε.

§160ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Διότι δὲν θέλομεν νὰ προστατεύσωμεν τοὺς ἐν κακῇ πίστει ὀφειλέτας, ἀλλὰ ἐννοοῦμεν νὰ προστατεύσωμεν τοὺς ἀδίκως ὑποκύπτοντας εἰς τὴν καταδίωξιν κακῶν δανειστῶν· διότι τὴν ἀνάγκην τὴν κατεπείγουσαν τοῦ μέτρου τούτου μᾶς τὴν ἐσύστησαν συμφώνως οἱ 20 πληρεξούσιοι τῆς Κερκύρας, ἐνῷ τὴν κατεπείγουσαν ἀνάγκην τοῦ βʹ. τούτου μέτρου δὲν ἠξεύρω ποία ἄλλη ἀντιπροσωπεία ἄλλης ἐπαρχίας συμφώνως τὴν ἐσύστησεν.

§161ΤΙΝΕΣ. (Ἀριστερόθεν). Ὅλοι, ὅλοι.

§162ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ διὰ τὴν Ζάκυνθον δὲν τὸ θέλω, διότι τιμάρια ἐκεῖ δὲν ὑπάρχουν. Ὅπου λοιπὸν ὑπάρχουν, ἂς τὸ εἴπουν καὶ εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ δράμωμεν εἰς βοήθειάν των.

§163ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχουν πουθενά.

§164ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐφαρμόσωμεν τοῦτο παρὰ διὰ τὴν Κέρκυραν. Συνεστήσαμεν ὡς κατεπείγουσαν τὴν πρότασιν ταύτην καὶ ἐζητήσαμεν νὰ ψηφισθῇ σήμερον αὐθημερὸν, ὄχι διὰ νὰ πιέσωμεν τὴν συνείδησιν κανενὸς, ἀλλὰ διότι ἐπιστεύομεν καὶ θὰ τὸ πιστεύσῃ μεθ’ ἡμῶν ὅλον τὸ κοινὸν, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀκούει καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικά μας, ὅτι περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος εἴμεθα ἀρκούντως φωτισμένοι. Καὶ πῶς κατὰ τὰς ἰδέας τοῦ Κυρίου Ζαΐμη σκανδαλώδης ἦτον ἡ διαγωγὴ ἐμοῦ τοῦ ἐλθόντος νὰ ὑποστηρίξω τὴν ὁμόθυμον ἔκφρασιν 20 ἀντιπροσώπων μιᾶς Νήσου, τὸ κοινὸν ἂς δικάσῃ, ἂν δὲν ἦτο ἀληθῶς σκανδαλώδης ἡ ἰδική του διαγωγὴ, ὅστις μόνος ἤθελε.

§165ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα· (θόρυβος ἀριστερόθεν).

§166ΑΧΟΛΟΣ. ....... (θόρυβος).

§167ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τῆς συγκεχυμένης φωνῆς, τῆς ὁποίας δὲν ἠμπορῶ νὰ διακρίνω, δὲν ἠμπορῶ νὰ δώσω ἀπάντησιν· εἰς φωνὴν καθαρὰν τὴν ὁποίαν ἤκουσα, καὶ ἡ ὁποία εἶναι τοῦ Κυρίου Ἀχόλου, ἀπάντησιν δὲν δίδω· δίδω τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Κύριον Ἄχολον νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλει. Ὁ Ἄχολος ἐμὲ δὲν ἠμπορεῖ νὰ προσβάλῃ.

§168ΑΧΟΛΟΣ. Εἶμαι ἀντιπρόσωπος μιᾶς Ἐπαρχίας.... (θόρυβος).

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάμνω τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν ἀγορεύσαντα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κατηγορῇ κανένα συνάδελφόν του.

§170ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἔπρεπε νὰ κάμητε τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν πρῶτον, καὶ τότε ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ κάμετε παρατήρησιν εἰς ἐμὲ, ἐὰν ἔπειτα ἀπὸ τὴν παρατήρησίν σας ἤθελα εἴπῃ τι· ἀλλ’ ἀφήσατε ἀπαρατήρητον τὸν πρῶτον, ἑπομένως εἶχα τὸ δικαίωμα.

§171ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§172ΑΧΟΛΟΣ. Ζητῶ τὸν λόγον, Κύριε πρόεδρε.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποίαν παρατήρησιν ἐννοεῖτε;

§174ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Κύριος Ζαΐμης, ὅτι ἦλθα νὰ ὑποστηρίξω πρότασιν σκανδαλώδη· ἀφοῦ ὑμεῖς δὲν ἐκάματε καμμίαν παρατήρησιν, νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ᾖναι ἀνεκτὴ καὶ ἡ ἰδική μου παρατήρησις.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς εἶπα διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον εἴπατε πρὸς τὸν κύριον Ζαίμην, ἀλλὰ τώρα ὅταν ἀπετάνθητε εἰς ἕνα πληρεξούσιον ὅτι δὲν καταδέχεσθε νὰ ἀπαντήσητε.

§176ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ εἶπα καὶ ἄλλοτε ὅτι εἰς ἐκφράσεις μὴ κοινοβουλευτικὰς δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀπαντήσω.

§177ΠΟΛΛΟΙ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Λομβάρδε.

§178ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν φέρομεν, Κύριοι, δὲν πρόκειται νὰ καταλύσῃ τίποτε ἀπὸ τὴν ὑπάρχουσαν νομοθεσίαν, δὲν πρόκειται νὰ προσβάλῃ τὰ δικαιώματα κανενός· πρόκειται νὰ προλάβῃ κακὴν ἐξάσκησιν δικαιώματος· καὶ ἡ κακὴ ἐξάσκησις τοῦ δικαιώματος ἐννοεῖτε πολὺ καλὰ, ὅτι εἶναι ταυτόσημος μὲ ἀδικίαν, κακὴ μεταχείρισις δικαιώματος, ἥτις ὁλονὲν ἐνεργεῖται ἐν Κερκύρᾳ, ὅπως ἐκδικηθῶσιν ἰδιαίτεραι ἐξάψεις, δὲν ἐξετάζω ἂν ᾖναι καλαὶ ἢ κακαὶ, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσι, καὶ ἕνεκα τῆς ἐξάψεως, ἥτις προῆλθε συνεπείᾳ τοῦ ἀποτελέσματος τῶν τελευταίων ἐκλογῶν· βλέπετε, ὅτι τινὲς ἀντιπρόσωποι τῆς νήσου ταύτης, ἐξαιρουμένων τῶν ἰδιαιτέρων πληροφοριῶν τὰς ὁποίας ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔχει, σᾶς βεβαιοῦσι συμφώνως, ὅτι καθημερινῶς φυλακίζονται ἄνθρωποι, καθημερινῶς πωλοῦν τὰ ζῶα τοῦ μὲν καὶ τοῦ δὲ πτωχοῦ, δι’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπεν προτήτερα ὁ κύριος Κωσταντᾶς, τοὐτέστι δι’ ἓν αὐγὸν, δι’ ἓν δεμάτι ἀγκάθια κτλ. Δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ μία πρόνοια κατεπείγουσα δι’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Ὅσον τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ καθιερωθῇ ἡ ἄμεσος ψήφισις αὐτῆς τῆς προτάσεως ὡς προηγούμενον καὶ διὰ τὰς μετὰ ταῦτα· ἐὰν προτήτερα ἐγένετο ἠμπορεῖ νὰ ἦτο παρομοία περίστασις μετὰ τῆς σημερινῆς· ἀλλὰ τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα δικαιολογοῦσιν ὄχι μόνον τὴν κήρυξιν τοῦ κατεπείγοντος, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀμέσου ψηφίσεως, εἶναι αὐτά. Ἡ κοινωνία τῆς Κερκύρας εὑρίσκεται εἰς θέσιν ἐξημμένην, καὶ πλέον τῶν 300, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας μᾶς δίδουν οἱ ἔντιμοι πληρεξούσιοι Κερκύρας, εὑρίσκονται εἰς τὰς φυλακὰς, καὶ ἂν ἀφήσετε νὰ παρέλθῃ μία ἄλλη ἑβδομὰς, ἄλλοι 300 θέλουν εἰσαχθῆ· σήμερον εἶναι σάββατον ἡμέρα, καθ’ ἣν ἀναχωρεῖ τὸ ἀτμόπλοιον· ἐὰν ἤθελεν ἀναβάλετε εἰς ἄλλην ἡμέραν τὴν πρότασιν ταύτην, ἤθελεν ἐπέλθει τὸ ἄλλο σάββατον, διότι αἱ ἄλλαι ἡμέραι εἶναι ὡρισμέναι διὰ τὸ σύνταγμα. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀρκετὰ δικαιολογημένον νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως ταύτης, ἥτις δὲν πρόκειται νὰ καταστρέψῃ τι, εἰμὴ νὰ σταματήσῃ ἕνα χείμαῤῥον, ὅστις ἐὰν ᾖναι ἐπίφοβος, ἀλλὰ διεγείρει ὑποψίας ὅτι ἠμπορεῖ νὰ προξενήσῃ πολλὰ ἐντὸς τῆς εἰρηνικῆς κοινωνίας. Ὅσον τὸ κατ’ ἐμὲ ἡ συνείδησίς μου μὲ πλήρη ἡσυχίαν ἐψήφισεν, καὶ πλήρει ἡσυχίᾳ θέλω ψηφίσει καὶ εἰς τὸ ἑξῆς τοιαύτας προτάσεις ὅταν ᾖναι δικαιολογημέναι (θόρυβος).

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τίνος ζητήματος ἀγορεύετε;

§180ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἔχω ἐνώπιόν μου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλω νὰ σκεφθῶ σύμφωνα μὲ τὸν ἐγκέφαλον, τὸν ὁποῖον μοῦ ἐχάρισεν ὁ παντοδύναμος, διὰ νὰ ἠμπορέσω νὰ ἔλθω ἀναλόγως μὲ τὰ ἐπιχειρήματά μου εἰς τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον εἶναι τοῦτο· ἀνάγκη νὰ ψηφίσωμεν μὲ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους σᾶς εἶπα, ἀμέσως χωρὶς χρονοτριβῆς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι εἶμαι καὶ ἐγὼ ὀλίγον τρίβων εἰς κοινοβουλευτικὰ καὶ γνωρίζω πολὺ καλὰ, ὅτι ἕνας μόνον ὅταν θέλῃ, δύναται νὰ παραλύσῃ μίαν Συνέλευσιν, ἔστω καὶ ἀπὸ 400 ἀνθρώπους, νὰ μὴ φθάσῃ ποτὲ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἀρκεῖ νὰ πεισθῶμεν ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ πρότασις αὕτη καὶ ἀρκεῖ νὰ τὴν ψηφίσωμεν χωρὶς περαιτέρω συζήτησιν καὶ χωρὶς νὰ κατατρίψωμεν ὅλην τὴν ἡμέραν καὶ τὴν ἑβδομάδα, διότι καὶ ἕνας μόνον ἀρκεῖ, ὡς σᾶς εἶπον, νὰ παρατείνῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα.

§181ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Τί νὰ ψηφίσωμεν, Κύριε Λομβάρδε; καὶ διατί;

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἐμποδίσετε τὸν ἀγορεύοντα νὰ ἀγορεύῃ ὅπως θέλει.

§183ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἰδοὺ τὸ ψήφισμα. αʹ) Ἄχρις οὗ ἡ Συνέλευσις λάβῃ ὁριστικὰ περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος Κερκύρας μέτρα, ἀναστέλλεται ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου τοῦ ὁρίζοντος τὴν προσωπικὴν κράτησιν τῶν ἐν Κερκύρᾳ χρεωστῶν ἀγροληπτικῶν μεριδίων, σολιωτίκων καὶ ἑτέρων κτηματικῶν παροχῶν. βʹ) Ἐξουσιοδοτεῖται ἡ Κυβέρνησις, ὅπως διὰ διατάγματος ἀναστείλῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν μέχρι τοῦδε ἐκδοθέντων ἐνταλμάτων συλλήψεως, κωλύσῃ τὴν ἔκδοσιν ἑτέρων καὶ διατάξῃ τὴν ἀποφυλάκισιν τῶν ὑπὸ κράτησιν διατελούντων ὀφειλετῶν.

ΧΡΙΣΤΟΔ. ΠΟΦΑΝΤΗΣ, ΚΩΝΣ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ,

ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ.

§184ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Μόνον τῆς ἐξοχῆς ἢ καὶ τῆς πόλεως;

§185ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Τὰ σολιώτικα εἶναι ὀλίγα εἰς τὴν πόλιν.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Καλλιγᾶς.

§187ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι! Ἂν ἔρχωμαι ἀπροπαρασκεύαστος νὰ ὁμιλήσω περὶ σπουδαίου ζητήματος, βεβαίως δὲν εἶναι σφάλμα ἐμόν· ἦτον ἀδύνατον τὸ νὰ προμαντεύσω. Τὸ λέγω ἁπλῶς, διὰ νὰ ζητήσω τὴν ἀνοχὴν τῆς Συνελεύσεως, ἂν αὐτοσχεδιάζων ὑποπέσω εἰς λάθη περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐξακριβώσω ὡς ἔπρεπεν. Οὐχ ἧττον, καὶ ἐξ ὅσων πληροφοριῶν ἔλαβον καὶ τὴν Κέρκυραν ἐπισκεφθεὶς καὶ τὰς ἄλλας Νήσους, ἀπὸ τοῦδε ἐσχημάτισα πεποίθησιν ἐναντίον τῆς γενομένης προτάσεως. Πρόκειται περὶ ἀναστολῆς τοῦ τρόπου τῆς ἐκτελέσεως διὰ προσωπικῆς κρατήσεως ἐν τῇ Νήσῳ Κερκύρᾳ. Καὶ πρῶτον ἀποτείνω τὴν παρατήρησιν πρὸς τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ἡ γενομένη παρ’ αὐτοῦ τοὐλάχιστον τὸν δεικνύει ἀνακόλουθον εἰς τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν, ὅτε αὐτὸς ἐπέμεινεν ἐν τῇ 13 ἐνδόξῳ Ἰονίῳ Βουλῇ, νὰ διατηρηθῇ ἡ ἰσχὺς τῶν Ἰονίων Νόμων μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συντάγματος. Ἐν τούτοις πρὶν ἔλθῃ ἡ ὥρα, τὴν ὁποίαν αὐτὸς ὁ ἴδιος ἔθεσεν, ἤλλαξε γνώμην δεικνύων ἢ ὅτι τότε δὲν εἶχε σκεφθῆ ὀρθῶς, ἢ ὅτι τώρα ἐπλανήθη. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω οἱαδήποτε ἄλλα αἴτια, οὔτ’ ἔχω τὸ δικαίωμα, τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον μοῦ ἐπιτρέπεται, εἶναι νὰ ἀναλύσω τὴν πρότασιν αὐτὴν καθ’ ἑαυτήν· διὰ ποίαν αἰτίαν ἀκούεται ὅτι πρόκειται μόνον περὶ τῆς Κερκύρας; διὰ ποίαν αἰτίαν ἐνεργοῦνται τοιαῦτα μέσα μόνον ἐν Κερκύρᾳ; Τοῦτο, Κύριοι, εἶναι ἄξιον μελέτης καὶ μεγάλης παρατηρήσεως, μελέτης ὄχι μόνον διὰ τὸν νομοθέτην, ἀλλὰ καὶ διὰ πάντα ἄνθρωπον, ὅστις δὲν εἶναι ἀδιάφορος εἰς τὴν τύχην τοῦ πλησίον του. Οἱ αὐτοὶ νόμοι διέπουν καὶ τὰς ἑπτὰ νήσους, τὰ αὐτὰ ἔνδικα μέσα.

§188ΣΟΛΩΜΟΣ. Ἡ αὐτὴ ὑπαλληλία.

§189ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἶναι τὰ αὐτὰ τιμάρια;

§190ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὰ αὐτὰ τιμάρια.

§191ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§192ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὰ πάντα τὰ αὐτά· καὶ θέλετε νὰ σᾶς προσθέσω καὶ ἄλλο τι; Ὅτι ἡ φύσις ἐπροίκισε μὲ ἀνώτερα δῶρα τὴν Κέρκυραν· καὶ μολαταῦτα ἡ αὐτὴ νομοθεσία λειτουργοῦσα διὰ τῶν αὐτῶν μέσων, διὰ τῆς αὐτῆς δυνάμεως καὶ ἐν ταῖς 7 νήσοις, οὐχ ἧττον ἀναδεικνύει τοιαύτην ἀνισότητα· δὲν ἀκούεται εἰς οἱανδήποτε ἄλλην νῆσον νὰ ζητῆται ἀναστολὴ τῆς ἐκτελέσεως, δὲν ἀκούετε νὰ γίνεται λόγος περὶ καταπιέσεως τῆς μιᾶς τάξεως.

§193ΣΟΛΩΜΟΣ. Εἶναι ἡ μαρτυρικὴ Κεφαλληνία· ἔχει δικαίωμα περισσότερον νὰ ζητήσῃ μίαν ἄλλην τάξιν πραγμάτων, καὶ ὅμως σιωπᾷ.

§194ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διὰ ποίαν αἰτίαν αὐτὴ ἡ ἐξαιρετικὴ κατάστασις τῆς Κερκύρας; τὸ κατεπεῖγον, τὸ ὁποῖον ἐζητήσατε, βεβαίως διὰ τοῦτο τὸ ἐζητήσατε, νὰ ἐμποδίσητε πᾶσαν συζήτησιν διὰ νὰ μᾶς ἀποκλείσητε ἀπὸ τοῦ νὰ ἀποφασίσωμεν ἐν συνειδήσει καὶ νὰ θέσωμεν, οὕτως εἰπεῖν, τὸν δάκτυλον εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων. Ἐπιτρέψατέ μοι λοιπὸν καὶ περὶ τῆς νομοθεσίας νὰ λαλήσω καὶ περὶ τῆς Κερκύρας καὶ περὶ τῶν ἄλλων νήσων· εὐρεῖα θέλει γίνει ἡ συζήτησις, εὐρυτάτη, διότι πρόκειται νὰ διασείσητε ἀρχὴν θεμελιώδη τῆς τάξεως. Ὅταν ζητῆτε νὰ συμπράξητε ὑπὲρ τοῦ ὀφειλέτου κατὰ τοῦ δανειστοῦ, ἀμέσως γεννᾶται ἡ δυσπιστία ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἡ ἀσφάλεια ἐκλείπει, διότι οὐδεὶς ἠξεύρει ἂν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐγγυήθη εἰς αὐτὸν ὁ νόμος, ἔχουν κῦρος· οὐδεὶς δύναται νὰ δώσῃ οἱανδήποτε ἀξίαν εἰς αὐτὰ τὰ δικαιώματα. Ναί, πρόκειται περὶ προσωπικῆς ἐλευθερίας, καὶ ἡ προσωπικὴ κράτησις πρὸς ἐκτέλεσιν ἰδιωτικῶν ἀπαιτήσεων ἔχει τὸ ἐπαχθές· ἀλλὰ διὰ τοῦτο πρέπει ἀμέσως, ἀνεξετάστως, ἄνευ οἱασδήποτε ἄλλης ἐρεύνης, νὰ θέσωμεν τὴν χεῖρα; Ἂν ἔρχεσθε μὲ τοιοῦτον πνεῦμα, τότε ὀρθότατα ἀντιπαρατηροῦν καθ’ ἡμῶν ὅτι δὲν ὑπάρχει μόνον ἐκεῖ ἡ προσωπικὴ κράτησις, δὲν φέρουν μόνον ἐν Κερκύρᾳ τοὺς ὀφειλέτας εἰς τὰς φυλακάς, ἀλλὰ καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα διὰ τὰ χρέη πρὸς τὸ δημόσιον, μάλιστα αὐτὴν τὴν ἐποχὴν ὅτε τὰ χρέη τοῦ δημοσίου εἰσπράττονται, ὅτε συγκομίζονται αἱ πρόσοδοι καὶ ἡ εἴσπραξις ἐνεργεῖται ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν προσωπικῆς κρατήσεως. Μὴ νομίζετε λοιπὸν ὅτι εἶναί τι ἐξιδιασμένον ἐν Κερκύρᾳ· ἡ προσωπικὴ κράτησις εἶναι γενικὴ καθ’ ὅλον τὸ Κράτος (θόρυβος), ἂν θέλετε νὰ σᾶς ὁμιλήσω περὶ τιμαρίων, εἶμαι εἰς κατάστασιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχητε καὶ ὀλίγην ὑπομονὴν νὰ ἀκούσητε. Ψηφίζετε τὸ κατεπεῖγον καὶ ἔπειτα ἐμποδίζετε τὴν συζήτησιν, καὶ μοῦ λέγετε ἀδιακόπως τιμάρια καὶ τιμάρια· θέλετε μάθει τί ἐστὶ τιμάριον.

§195ΓΟΝΤΙΚΑΣ. .... (θόρυβος).

§196ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν γνωρίζω ποῖος εἶναι ὁ ἔξοχος νομομαθὴς, ὁ ὁποῖος μοῦ δίδει τὰ ἔξοχα μαθήματα περὶ νομοθεσίας, ἀλλὰ θέλει μὲ συγχωρήσει νὰ ζητήσω τὰ μαθήματα ἀπὸ τοῦ βήματος περὶ τῆς συγκριτικῆς νομοθεσίας. Ποία εἶναι ἡ νομοθεσία τῆς Ἑπτανήσου; αὐτὸ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναλύσω. Ἀκούετε τιμάρια, ἀκούετε φάσματα, μορμολύκεια, ἀκούετε τέρατα, τὰ ὁποῖα ἡ φαντασία τὰ κοσμεῖ καὶ τὰ πλάττει τοιουτοτρόπως, ὥστε νὰ ταράττουν ποίους; ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀνεξετάστως τὰ πάντα πιστεύουσι. Ποία εἶναι ἡ νομοθεσία τῆς Ἑπτανήσου; Ἰδοὺ ποία εἶναι· ἐν Ἑπτανήσῳ ἡ σχέσις μεταξὺ χωρικῶν καὶ ἰδιοκτητῶν εἶναι διττή. Κατ’ ἀμφοτέρους ὅμως τοὺς τρόπους ἡ σχέσις ἔχει μᾶλλον τὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἐδῶ ἀποδίδομεν κατὰ τοὺς νομικοὺς ὅρους τοὺς παρ’ ἡμῖν ἐν χρήσει εἰς τὴν ἐμφύτευσιν· ἡμεῖς τὴν ἐμφύτευσιν διακρίνομεν τῆς μισθώσεως κατὰ τοῦτο, ὅτι ἡ ἐμφύτευσις εἶναι δικαίωμα κληρονομικὸν, ὅτι μεταβαίνει εἰς τὰ τέκνα, ὅτι δὲν διαλύεται διὰ τοῦ θανάτου, ἀλλ’ εἶναι ἀδιάῤῥηκτος καὶ διηνεκής. Αἱ σχέσεις μεταξὺ χωρικῶν καὶ ἰδιοκτητῶν ἐν Ἑπτανήσῳ εἶναι λοιπὸν σχέσεις διηνεκεῖς. Πῶς ἐγεννήθησαν αἱ διηνεκεῖς αὗται σχέσεις ἐν Ἑπτανήσῳ; ἐγεννήθησαν πραγματικῶς διότι εἶναι προϊὸν κληρονομία καὶ κληροδότημα ἀρχαιοτέρας ἐποχῆς, τὴν ὁποίαν ἂν θέλετε ὀνομάζομεν τιμαριωτικήν. Ἀπεκρυσταλλώθη λοιπὸν, οὕτως εἰπεῖν, ὁ ἀρχαῖος τιμαριωτισμὸς, καὶ ἕνας ἔγεινεν νέος Κώδηξ πολιτικὸς, μοὶ φαίνεται, δὲν δύναμαι νὰ σᾶς τὸ εἴπω θετικῶς, ὅτι ἀντέγραψαν πολλὰ ἐκ τοῦ κώδηκος τῆς Νεαπόλεως, καθόσον ἀναφέρονται εἰς τὰς ἀγροτικὰς ἰδιοκτησίας· ἀπεκρυσταλλώθησαν λοιπὸν αἱ σχέσεις μεταξὺ χωρικῶν καὶ ἰδιοκτητῶν. Αὐτὴ ἡ σχέσις τῆς ἐμφυτεύσεως τώρα ὑποδιαιρεῖται. Δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς τὰ ὀνόματα, τὰ ὁποῖα μεταχειρίζεται ὁ Κώδηξ τῆς Ἑπτανήσου, ἐκτὸς ἂν μὲ βοηθήσουν οἱ νομικοὶ αὐτῆς, ἀλλὰ θέλω σᾶς εἰπεῖ ἀμέσως τὰ πράγματα· τὰ ὀνόματα δὲν προσθέτουν τίποτε, ἀλλ’ ἴσως φέρουν σύγχυσιν εἰς τὸν μὴ εἰδότα. Ὑποδιαιρεῖται λοιπὸν ἡ ἐμφύτευσις εἰς 2 κατηγορίας ἡ μὲν εἶναι ἡ ἐμφύτευσις, ὁποίαν ἀκριβῶς τὴν ἐννοοῦμεν ἐν Ἑλλάδι, τουτέστι καθ’ ἣν ὁ χωρικὸς πληρόνει ὡρισμένον κανόνα ἀνεξαρτήτως τῆς παραγωγῆς, τοῦ ποσοῦ τοῦ προϊόντος· καὶ ὀνομάζεται ἐδαφονομή. Αὐτὸς ὁ κανὼν ἐν Ἑπτανήσῳ πληρόνεται εἴτε εἰς χρήματα, εἴτε εἰς εἶδος τοιούτου εἴδους ἐμφυτεύσεις εἶναι ὀλίγαι, εἶναι αἱ σπανιώτεραι ἐν Ἑπτανήσῳ· ἡ ἄλλη κατηγορία τῶν ἐμφυτεύσεων εἶναι συνηθεστέρα, εἶναι ἡ κατηγορία τῶν ἐμφυτεύσεων, καθ’ ἃς ὁ χωρικὸς πληρόνει ποσοστὸν τοῦ προϊόντος, καὶ αὐτὰς τὰς ὀνομάζουν, ἐὰν δὲν λανθάνωμαι ἀγροληψίας, καὶ ὀνομάζεται ἀγρολήπτης ὁ χωρικὸς καὶ ἀγροδότης ὁ ἰδιοκτήτης. Ὁ χωρικὸς ἐργάζεται, ὁ χωρικὸς δαπανᾷ, καλλιεργεῖ, ἔρχεται κατόπιν ἡ ἐποχὴ τοῦ προϊόντος, καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην ὀφείλει νὰ δώσῃ ποσοστόν τι, δηλ. τὸ ἓν τρίτον καθ’ ὑπόθεσιν, ἢ τὸ ἥμισυ ἢ πλέον τοῦ ἥμισυ καὶ οὕτω καθεξῆς.

§197ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Ὄχι τὸ ἥμισυ.

§198ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δι’ αὐτὸ λέγω ποσοστὸν διὰ νὰ μὴ ἔλθω εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἓν τρίτον καὶ μοῦ εἴπητε τὸ ἕνα τέταρτον, ἢ σᾶς εἴπω τὸ ἕνα τέταρτον, καὶ μοῦ εἴπητε ὄχι τὸ ἕνα δεύτερον. Σᾶς λέγω λοιπὸν ποσοστὸν πηλίκον καὶ ἐννοῶ ὅλην τὴν ποικιλίαν τῆς ἀναλογίας. Αὐτὴ ἡ σχέσις εἶναι ἡ συνειθεστέρα· δὲν ἠξεύρω πῶς αὐτὸ ἀρέσκει καὶ εἰς τοὺς χωρικοὺς καὶ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, ἐνῷ, ἂν θέλητε, εἶναι ἡ βαρυτέρα, κατὰ τοῦτο, διότι ὁ κανὼν, ὅταν ᾖναι σταθερὸς, συνήθως προσδιορίζεται κατώτερος τοῦ μέσου ὅρου τοῦ προϊόντος· καὶ εἰς τοὺς εὐτυχεῖς χρόνους ὁ χωρικὸς ἔχει μεγάλην ὠφέλειαν, διότι θὰ πληρώσῃ τὸν κανόνα ἐκεῖνον καὶ θὰ ἔχῃ μέγα περίσσευμα.

§199ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Μὰ καὶ εἰς τὰς ἀγροληψίας διανέμεται ὁ κανών.

§200ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μὰ τὶ σᾶς λέγω καὶ ἐγώ; διανέμεται, καὶ θὰ ὁμιλήσω πῶς διανέμεται, καὶ θὰ ἔχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ μὲ ἀκούσητε.

§201ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Μὴ ἀναμιγνύεσθε εἰς τὰ Ἑπτανησιακὰ, διότι δὲν τὰ γνωρίζετε.

§202ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἠξεύρετε λοιπὸν, Κύριε, διατὶ ὁμιλῶ; θὰ εἴπω σφάλματα ἐπίτηδες, διὰ νὰ σᾶς δώσω ἀφορμὴν νὰ ἔλθετε νὰ εἴπητε τὴν ἀλήθειαν (γέλωτες). Νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι ἐν ὅσῳ ὁ Κ. Πρόεδρος μοῦ διατηρεῖ τὸν λόγον, καμμία διακοπὴ δὲν θέλει μὲ καταβιβάσει ἀπὸ τὸ βῆμα, καὶ καμμία παρατήρησις δὲν θέλει μὲ κάμει νὰ χάσω τὴν σειρὰν τοῦ λόγου μου. Ἐπιμένω λοιπὸν καὶ ἐπανέρχομαι, διότι μὲ κάμνετε καὶ ἐπαναλαμβάνω τὰ ἴδια πράγματα δὶς, ὅτι κατὰ τὴν ἐμφύτευσιν κατὰ τὴν ὁποίαν πληρόνεται κανὼν σταθερὸς μᾶλλον ὠφελεῖται ὁ χωρικὸς· οὐχ ἧττον προτιμᾶται ἐν Ἑπτανήσῳ ἡ ἀγροληψία. Ποῖα εἶναι τώρα τὰ κακὰ τῆς ἀγροληψίας; συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς τὰ ἐκθέσω, καὶ συγχρόνως νὰ σᾶς τὰ ἐξηγήσω διατὶ αὐτὰ τὰ κακὰ δὲν παρίστανται ἐν Κεφαλληνίᾳ, διατὶ αὐτὰ ποσῶς δὲν φαίνονται ἐν Ζακύνθῳ, οὔτε ἐν Ἰθάκῃ, οὔτε ἐν Λευκάδι, ἀλλὰ μόνον ἐν Κερκύρᾳ. Πρέπει λοιπὸν ἀκριβέστερον νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ἐν Κερκύρᾳ καὶ Ἑπτανήσῳ ὀνομαζομένην ἀγροληψίαν. Ἰδοὺ, Κύριοι, ἡ σχέσις αὕτη κατὰ τοὺς κυριωτέρους χαρακτῆρας· δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ σᾶς εἴπω ὅλην τὴν λεπτομέρειαν, ἀλλὰ κατὰ τοὺς κυριωτέρους χαρακτῆρας ἀποτελεῖ ἑταιρίαν μεταξὺ κυρίου καὶ χωρικοῦ, ὅστις εἶναι ὡς ἐπίμορτος, διότι ὀφείλει ποσοστὸν τοῦ προϊόντος· εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ ἐξευρεθῇ ἑκάστοτε τὸ ὅλον προϊὸν καὶ μετὰ ταῦτα νὰ προσδιορισθῇ τὸ ποσοστὸν, τὸ ἕνα τρίτον, τὸ ἥμισυ ὅσον εἶναι συμπεφωνημένον. Πῶς εὑρίσκεται αὐτὸ τὸ ποσοστόν; Ὅπου ὁ ἰδιοκτήτης ζῇ ἐντὸς τοῦ κτήματός του, ὅπου ὁ ἰδιοκτήτης εὑρίσκεται, οὕτως εἰπεῖν, εἰς ἄμεσον καὶ ἠθικὴν σχέσιν μετὰ τοῦ χωρικοῦ, εἰς σχέσιν, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέψατέ μοι νὰ τὴν ὀνομάσω οἰκογενειακὴν, ἐκεῖ οὐδεμία ἐγείρεται φιλονεικία, πόσον εἶναι τὸ ὅλον τοῦ προϊόντος, πόσον τὸ ὀφειλόμενον μέρος. Ἐν ταῖς λοιπαῖς νήσοις οἱ ἰδιοκτῆται ζῶσιν ἐντὸς τῶν κτημάτων, ἐπιμελοῦνται καὶ τὰ κτήματα, ἐπιμελοῦνται καὶ τοὺς χωρικούς, φερόμενοι πρὸς αὐτοὺς ἐπιεικῶς, καὶ τῷ ὄντι διατηρεῖται σχέσις ἁρμονίας καὶ ἀγάπης μεταξὺ ἰδιοκτήτου καὶ χωρικοῦ. Ἐν Κερκύρᾳ, Κύριοι, τοῦτο δὲν ὑπάρχει· μὴ νομίζετε, ὅτι ἦλθον νὰ σᾶς κρύψω τὴν ἀλήθειαν, ἢ νὰ παραμορφώσω τὰ πράγματα διὰ νὰ παρασύρω τὴν Συνέλευσιν ὑπὲρ τῆς γνώμης μου· σᾶς εἶπον, ὅτι ἦλθον ἀπροπαρασκεύαστος καὶ εἰμπορῶ νὰ ὑποκύψω εἰς λάθη. Ἀλλὰ σᾶς προτρέπω νὰ διορθώσητε αὐτὰ τὰ λάθη διὰ νὰ κρίνῃ ἡ Συνέλευσις ἐν γνώσει τοῦ ἀληθοῦς. Ἐν Κερκύρᾳ ὁ ἰδιοκτήτης ζῇ ἐν τῇ πόλει, ζῇ βίον ἀνέσεως, βίον, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ τὸ εἴπω, μαλθακὸν καὶ ἀργίας, dolce far niente. Ἀλλ’ ὁ βίος τῆς ἀναπαύσεως δὲν προάγει τὰ κτήματα, ὁ ὀφθαλμὸς τοῦ Κυρίου πιαίνει τὸν ἵππον. Τί συμβαίνει ἐκ τούτου; ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς ὑπάρχει ψυχρότης μεταξὺ ἰδιοκτήτου καὶ χωρικοῦ, ἥτις βαθμηδὸν προχωρεῖ μέχρις ἐχθροπαθείας. Ὅταν ἔρχηται ὁ χωρικὸς εἰς τὴν πόλιν, ὁ κάτοικος τῆς πόλεως βλέπει αὐτὸν περιφρονητικῶς ἐξ ὑψηλοτέρας περιωπῆς. Ὁ χωρικὸς τῆς Κερκύρας εἶναι εὐαίσθητος. Μεταξὺ τῶν πολλῶν ἐλαττωμάτων ἔχει αὐτὸ τὸ μέγα προτέρημα τῆς εὐαισθητίας, ὅταν μάλιστα τὸν ὀνομάζουν ilvillano. Ἔρχεται λοιπὸν ὁ χωρικὸς εἰς τὴν πόλιν, καὶ ἔρχεται νὰ ἐπισκεφθῇ τὸν ἰδιοκτήτην. Ἀπὸ τῆς πρώτης ἐκείνης ἐπισκέψεως, ἅμα πατήσῃ τὸ κατώφλιον τῆς θύρας τοῦ ἰδιοκτήτου, συστρέφεται, κοχλάζει ἡ καρδία του, οὕτως εἰπεῖν, εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν ἐκρήξεως ἐναντίον τοῦ ἰδιοκτήτου. Ὅταν λοιπὸν ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ σχέσις τῆς ψυχρότητος καὶ τῆς ἐχθροπαθείας, νομίζετε, ὅτι φιλικῷ τῷ τρόπῳ θέλουν διαλύσει τὴν διαφορὰν, πόσον εἶναι τὸ ὅλον, ποῖον καὶ πόσον τὸ ποσοστὸν τὸ ὀφειλόμενον εἰς τὸν ἰδιοκτήτην; βεβαίως ὄχι! Ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ ὁποῖος ἐντρυφᾷ ἐν τῇ πόλει, ὁ ὁποῖος ἐπιθυμεῖ ὅσον ἔνεστι νὰ ζῇ ἀνετώτερον, καὶ δὲν ὑποκύπτει ποσῶς εἰς κόπους, ὥστε νὰ φάγῃ τὸν ἄρτον ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου, ὡς λέγει ἡ θεία γραφὴ, αὐτὸς, Κύριοι, τί θέλει; θέλει ὥστε τὸ μέρος του ὅσον ἔνεστι ν’ αὐξήσῃ, θέλει νὰ παραστήσῃ λοιπὸν, ὅτι τὸ ὅλον προϊὸν εἶναι ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὁμολογεῖ καὶ μαρτυρεῖ ὁ χωρικός. Ἐὰν ὁ χωρικὸς λέγῃ, ὅτι εἶναι δέκα, ὁ ἰδιοκτήτης λέγει ὄχι, εἶναι 15. Ἐὰν ὁ χωρικὸς λέγῃ, ὅτι εἶναι 15, ὁ ἰδιοκτήτης λέγει ὄχι εἶναι 20; εἶναι τὸ nde irae it odia. Ἄρχεται λοιπὸν ἀμέσως ἡ διένεξις· ποία εἶναι ἡ συνέπεια τῆς διενέξεως; ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἐξακρίβωσις τοῦ προϊόντος. Πῶς θὰ γίνῃ αὐτή; δι’ ἐκτιμήσεως· ἡ Νομοθεσία ἡ Ἑπτανησιακὴ πολλάκις ἐκανόνισε περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκτιμήσεως, καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς ποία εἶναι ἡ τελευταία διάταξις· μοὶ φαίνεται ὅμως, ὅτι κατὰ τὰς τελευταίας διατάξεις, ὁ ἰδιοκτήτης δικαιοῦται νὰ προστρέξῃ εἰς τὸν εἰρηνοδίκην καὶ νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτοῦ τὸν διορισμὸν ἑνὸς ἐκτιμητοῦ.

§203ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἔτζι.

§204ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θέλετε τὸ διορθώσει κατόπιν· ἐγὼ δὲν θὰ κοιμηθῶ ἐδῶ εἰς τὸ βῆμα, θὰ τελειώσω τὸν λόγον μου καὶ θὰ καταβῶ ἀμέσως (γέλως). Ἔρχεται λοιπὸν ὁ ἐκτιμητὴς, ὁ ὁποῖος προσδιορίζει τὸ προϊὸν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς ἐκτιμήσεως, ἡ ὁποία γίνεται ἐκτελεστὴ, ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ ἰδιοκτήτης ν’ ἀπαιτήσῃ. Καὶ εἰς τὰς ἄλλας νήσους συμβαίνει ἐνίοτε νὰ γίνωνται ἐκτιμήσεις, ἀλλ’ εἶναι τοῦτο σπανιώτερον, εἰς τὴν Κέρκυραν εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, κανὼν, ἐκεῖ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον πᾶς ἰδιοκτήτης προστρέχει εἰς τὸ ἔνδικον μέσον, τὸ ὁποῖον προσφέρει ὁ νόμος διὰ νὰ προσδιορισθῇ διὰ τῆς ἐκτιμήσεως τὸ ὅλον τοῦ προϊόντος, ἀλλ’ ἀπ’ αὐτῆς τῆς πηγῆς προέρχονται αἱ ὀδύναι. Δὲν εἶναι ὅμως δυστυχῶς ἡ μόνη· ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὸ προϊὸν τῆς Κερκύρας συνίσταται, ὡς γνωρίζετε, εἰς τὸ ἔλαιον, ἡ Κέρκυρα εἶναι ὅλη ἐλαιοφόρος σχεδὸν, ἐκτὸς μικροῦ μέρους τῆς νήσου, καὶ ἡ φύσις τόσον βοηθεῖ τὴν ἐλαιοφυτείαν, ὥστε αὐτὰ τὰ δένδρα παράγουν αὐτομάτως ἄνευ οἵας δήποτε καλλιεργείας. Αὐτὴ ἡ, οὕτως εἰπεῖν, μεροληψία τῆς φύσεως ἐν Κερκύρᾳ στρέφεται πρὸς βλάβην τῶν χωρικῶν, τοὺς ὁποίους ποσῶς δὲν προκαλεῖ νὰ ᾖναι ἐργατικοί. Εἶπον, Κύριοι, τὰ ἐλαττώματα τῆς πόλεως, δὲν πρέπει ν’ ἀποσιωπήσω καὶ τὰ ἐλαττώματα τῆς ἐξοχῆς. Τί νομίζετε, ὅτι εἶναι αὐτὰ τὰ δένδρα; εἶναι οὐρανομήκη, ὡς αἱ λεῦκαι ἐν Ἑλλάδι· βλέπετε ποῖον μῆκος ἔχουν αἱ λεῦκαι ἐν Ἑλλάδι, τοσοῦτον μῆκος ἔχουν αἱ ἐλαῖαι ἐν Κερκύρᾳ, διότι ποτὲ δὲν καθαρίζονται, ποτὲ δὲν βλέπετε ν’ ἀποκόπτωνται τὰ ξυλώδη καὶ ἄγονα.

§205ΤΙΝΕΣ. Μᾶς ἐμποδίζει ὁ νόμος.

§206ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἠξεύρω καὶ περὶ τοῦ νόμου αὐτοῦ. Αὐτὰ τὰ δένδρα λοιπὸν ἔχουν κλάδους ἐπ’ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔπαυσαν νὰ ᾖναι παραγωγικοὶ, ἔχουν κλάδους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ξύλον ἁπλοῦν, καὶ βλέπετε, ὅτι αὐτὸ λέγουν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπει ὁ νόμος νὰ ἀποκόψουν; δὲν εἶδον ὅμως νὰ ζητήσουν κατεπειγόντως ἐδῶ νὰ μεταβληθῇ ὁ νόμος ὅπως καθαρίσουν τὰς ἐλαίας των (γέλωτες), δὲν ἐζήτησαν ν’ ἀναστείλωμεν καὶ αὐτὸν τὸν νόμον, τὸν ἀπαγορεύοντα τὴν κλάδευσιν! Αὐτὸ ἤθελε τοὺς ἐπιβάλει κόπους νὰ ἀναβοῦν εἰς τὰ δένδρα, νὰ λάβουν ἀνὰ χεῖρας πρίονας καὶ πελέκεις νὰ τὰ καθαρίσουν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ποτὲ δὲν τὸ ἔκαμον. Αὐτὰ τὰ δένδρα λοιπὸν ποτὲ δὲν καλλιεργοῦνται. Καὶ ἄλλο ἀκόμη· δὲν θέλετε ἰδεῖ ποτε νὰ σκάψουν λάκκον γύρω τοῦ δένδρου τῆς ἐλαίας· τὰ ἄγρια χόρτα φύονται καὶ ἀναβαίνουν ἐπὶ τοῦ δένδρου, καὶ ἐν τοσούτῳ αὐταὶ αἱ ἐλαῖαι κατὰ περιόδους δίδουν μέγιστον ποσὸν, καὶ ἴσως ἐλπίζεται ὅτι καὶ κατ’ αὐτὸ τὸ ἔτος μέλλει νὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη εὐτυχία· ὅταν δὲ ὑπάρχῃ ἐλαιοφορία δύναται νὰ δώσῃ ἡ Κέρκυρα 300,000 βαρέλας ἐλαίου, καὶ ἴσως καὶ περισσότερον, δηλ. τρία ἑκατομμύρια ταλλήρων, 18, 20 ἑκατομμύρια δραχμῶν καὶ περισσότερα. Τοιοῦτος ὑπάρχει πλοῦτος, τοιοῦτον πλοῦτον ἐπεδαψίλευσεν ἡ φύσις ἀπὸ τῆς ἡμέρας, ὅτε ἐφυτεύθη ἡ ἐλαία ἐν Κερκύρᾳ, καὶ ἐφυτεύθη νομίζω ἐπὶ Ἑνετῶν, οἱ ὁποῖοι ἔδιδον βραβεῖον διὰ τὴν φυτείαν ἐλαίας. Τί συμβαίνει, Κύριοι, ἀκόμη; Δὲν εἶναι μόνον ὅτι δὲν καθαρίζονται αἱ ἐλαῖαι, ἀλλὰ δὲν συλλέγεται ὁ καρπὸς ἀπὸ τοῦ δένδρου, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς γῆς· περιμένουν νὰ πέσῃ ἡ ἐλαία αὐτομάτως; ἀπὸ τῆς γῆς διὰ νὰ τὴν συλλέξουν. Αὐτομάτως φύεται, αὐτομάτως πίπτει. Τὶ συμβαίνει, Κύριοι; αὐτὰ ὅλα θὰ σᾶς ἐξηγήσουν πολλὰ πράγματα, ὅσον τὰ νομίζετε ἀδιάφορα, ἠξεύρω ὅτι δὲν εἶναι ἀστεῖα, τερπνὰ εἰς τὴν ἀκοὴν, ἀλλὰ δὲν ἦλθον νὰ ἡδύνω τὴν ἀκοήν σας· ἐὰν ἤθελον νὰ σᾶς τέρψω, ἤθελον ἔλθει μὲ τὸν αὐλόν μου ἐδῶ (γέλωτες). Λοιπὸν, λέγω, περιμένουν νὰ πέσῃ ἡ ἐλαία, θέλετε ἰδεῖ πόσον εἶναι σπουδαῖον αὐτὸ, πόσον συντελεῖ, διὰ νὰ ἐξηγήσῃ τὴν προσωπικὴν κράτησιν. Περιμένουν νὰ πέσῃ πρὸ τῶν ποδῶν καὶ τότε συλλέγουν τὴν ἐλαίαν. Πότε γίνεται, Κύριοι, ἡ ἐκτίμησις; γίνεται τὸν 7βριον ἢ τὸν Ὀκτώβριον, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, καὶ πότε συνάζεται ἡ ἐλαία; ἀπὸ τοῦ 9βρίου μέχρι τοῦ Μαΐου, μόλις εἰς τὸν Μάϊον μῆνα τελειόνει ἡ συλλογὴ τῆς ἐλαίας ἐν Κερκύρᾳ, καὶ προκαλῶ τοὺς Κερκυραίους νὰ μοῦ εἴπουν, ὅτε δὲν εἶναι ἀληθές. Τώρα νὰ μάθητε διὰ ποίαν αἰτίαν σᾶς λέγω αὐτὰς τὰς περιστάσεις, διότι νομίζουν τινὲς, ὅτι πρέπει ν’ ἀναλύσω τὰς ξηρὰς διατάξεις τοῦ νόμου, τοὺς γενικοὺς ὁρισμοὺς, διὰ νὰ καταλάβουν ἓν πρᾶγμα. Ὄχι, Κύριοι, μελετήσατε τὴν κοινωνίαν, ἀνοίξατε τοὺς ὀφθαλμούς σας καὶ ἀναγνώσατε αὐτὸ τὸ βιβλίον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἰδίαν φωνήν. Τί συμβαίνει, Κύριοι; ἡ ἐκτίμησις γίνεται κατὰ τὸν Ὀκτώβριον, ὁ ἐκτιμητὴς βλέπει τὸ δένδρον, βλέπει τὸν καρπὸν ἐπὶ τοῦ δένδρου, καὶ κατὰ ὑπολογισμὸν ἀποφαίνεται. Αὐτὸς ὁ ὑπολογισμὸς νομίζετε, ὅτι πραγματοποιεῖται, ὅτι συλλέγεται αὐτὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐξετίμησεν ὁ ἐκτιμητὴς ἐπὶ τοῦ δένδρου; ὅλα τὰ τυχηρὰ ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς ἐκτιμήσεως εἶναι εἰς βάρος τοῦ χωρικοῦ. Ἰδοὺ διὰ τὶ ὁ χωρικὸς στενάζει. Εἶναι τῷ ὄντι μέγα πλημμέλημα τῆς νομοθεσίας, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ πλημμέλημα, ὡς βλέπετε, δὲν προέρχεται μόνον ἀπὸ τὸν νομοθέτην, ἀλλὰ προέρχεται ἀπὸ τὸ ἐλάττωμα τοῦ χωρικοῦ, ἀπὸ τὴν ὀκνηρίαν του, ὁ ὁποῖος, οὔτε τὴν ἐλαίαν του ἐπιμελεῖται, οὔτε τὸν καρπόν του ἐγκαίρως συλλέγει, ἀλλὰ περιμένει νὰ πέσῃ, περιμένει ἡ φυσικὴ δύναμις πάλιν διὰ τῶν χειρῶν της νὰ τὸν φέρῃ ἐνώπιον τῶν ποδῶν του, καὶ τότε νὰ κύψῃ νὰ συνάξῃ τὸν καρπὸν, αἱ γυναῖκες μᾶλλον συλλέγουν τὰς ἐλαίας, παρὰ οἱ ἄνδρες. Ὅλα τὰ τυχηρὰ λοιπὸν εἶναι εἰς βάρος τοῦ χωρικοῦ. Τί συμβαίνει; Ἐὰν ἐξετιμήθη τὸ προϊὸν 100 καὶ προσδιωρίσθη καθ’ ὑπόθεσιν τὸ ⅓ = 33, ὁ χωρικὸς πρέπει νὰ πληρώσῃ αὐτὰ τὰ 33, καὶ ἐντοσούτῳ μετὰ ταῦτα διὰ τῆς βλάβης, ἡ ὁποία προέρχεται ἐκ τῆς ἀτμοσφαίρας καὶ ἐξ ὅλων τῶν τυχηρῶν συμβάντων, χειμάῤῥων, ὑετῶν, ἀντὶ νὰ συλλέξῃ 100 συλλέγει 80. Πραγματικῶς λοιπὸν πληρόνει 33 εἰς τὰ 80, δηλαδὴ πολὺ περισσότερον τοῦ ⅓, καὶ ἐὰν ἔχῃ νὰ δώσῃ τὸ ½, πληρόνει 50 ἀντὶ 40. Δὲν εἶναι ὅμως μόνον τοῦτο· ἔρχονται ἄλλαι διατάξεις τοῦ Νόμου περὶ τῶν ὁποίων ἠκούσατε· νομίζω ὅτι ὁ Κ. Κωνσταντᾶς πληρεξούσιος Κερκύρας ὑπέβαλε προτάσεις, κυρίως τὸ τῆς κακογεωργησίας. Καθ’ ὑπόθεσιν, ὅταν ὁ ἰδιοκτήτης βλέπῃ, ὅτι δὲν καλλιεργεῖται καλῶς τὸ κτῆμα, ὅτι ὁ χωρικὸς, ὁ ὁποῖος ἔχει κληρονομικὸν δικαίωμα ἐπ’ αὐτοῦ, τὸ ἀμελεῖ, ἔχει μετὰ τριετίαν, νομίζω, τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ νὰ γίνῃ ἔρευνα δικαστικὴ, καὶ ἂν ἐξάγηται, ὅτι τῷ ὄντι κακῶς καλλιεργεῖ τὸ κτῆμα, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸν ἐξώσῃ, ἢ ὡς λέγουν ἐν Ἑπτανήσῳ τῆς ἐπανελεύσεως. Ἀλλὰ δὲν ἔρχομαι εἰς τοῦτο, ἔρχομαι εἰς τὸ διὰ τί ὑπάρχει ἡ προσωπικὴ κράτησις. Ὁ χωρικὸς, ὁ ὁποῖος ἔχει κληρονομικὰ δικαιώματα ἐπὶ τοῦ κτήματος, ἔλαβε παρὰ τοῦ νομοθέτου τὴν ἄδειαν νὰ ὑποβάλῃ ἑαυτὸν καὶ εἰς ἀνώτερον ζυγὸν, καὶ τοῦτο ἴσως δὲν ἠδυνήθην ἀκριβῶς νὰ ἐννοήσω· ἀλλὰ δίδω ἀφορμὴν διὰ νὰ τὸ ἐξηγήσουν ὅσοι τὸ γνωρίζουν κάλλιον ἐμοῦ. Ἔδωσε μίαν ἄδειαν ὁ νομοθέτης δουλικοῦ ζυγοῦ. Ὅταν ὁ χωρικὸς ἔχῃ ἀνάγκην χρημάτων διὰ νὰ λάβῃ αὐτὰ παρέχων ἐγγύησιν εἰς τὸν δανειστὴν, ὑπόσχεται εἰς αὐτὸν ἐκτὸς ἐκείνου, τὸ ὁποῖον δίδει εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ὑπόσχεται νὰ δίδῃ ποσοστόν τι τοῦ προϊόντος, καὶ δὲν ἠξεύρω, ἐὰν καὶ αὐτὸ ὀνομάζεται σολιάτικο. Ἐπιβάλλει λοιπὸν εἰς ἑαυτὸν ὁ χωρικὸς καὶ ἄλλα βάρη, καὶ βλέπετε τοιουτοτρόπως, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς αὐτά. Ἐπίσης ἐπιτρέπεται νὰ συνομολογηθῇ συνάμα κανὼν (σολιάτικο) καὶ μίσθωμα. Ἡ αὐτὴ νομοθεσία ὑπάρχει ἐν Κεφαλληνίᾳ, ἡ αὐτὴ ὑπάρχει ἐν Ζακύνθῳ· οὐχ ἧττον δὲν γογγύζει, δὲν στενάζει ὁ χωρικὸς, καὶ διὰ τί; διότι εἶναι ἐπιμελὴς, διότι εἶναι οἰκονόμος, καὶ διότι συζῇ, ὅπως σᾶς εἶπον, μετὰ τοῦ ἰδιοκτήτου, καὶ δὲν ἔρχεται εἰς φιλονεικίαν· ἀλλὰ προσθέσατε αὐτὰ τὰ δύω ἐλαττώματα, τὸ ἐλάττωμα τῆς ἀκηδίας τοῦ ἰδιοκτήτου, καὶ τὸ ἐλάττωμα τῆς ὀκνηρίας τοῦ χωρικοῦ, καὶ τότε παρίσταται ἡ νομοθεσία εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε τῷ ὄντι πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἐν Κερκύρᾳ ὑπάρχει νόσος. Τὸ δικαίωμά του ὁ ἰδιοκτήτης αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐξετιμήθη καὶ προσδιωρίσθη πῶς θὰ τό εἰσπράξῃ; ἐδῶ εἶναι τὸ μέγιστον ζήτημα· ποίαν ἀσφάλειαν ἔχει ὁ ἰδιοκτήτης ὅτι δὲν θ’ ἀποστερηθῇ τῶν προϊόντων τῆς γῆς τῆς ἰδιοκτησίας του; ὁ νομοθέτης βεβαίως ἔδειξε πολλὴν αὐστηρότητα, ὅταν ἐπέτρεψε τὸ μέσον τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, ὅταν εἶπεν, ὅτι ἡ καθυστέρησις συνεπάγεται τὴν προσωπικὴν κράτησιν. Ἐν Ἑλλάδι διὰ τοιαῦτα χρέη δὲν ἀπαγγέλλει ὁ νόμος προσωπικὴν κράτησιν, ἀπήγγειλε διὰ τὰ χρέη τὰ ἐμπορικὰ, ἀπήγγειλε προσωπικὴν κράτησιν, ὅπου ὑπάρχει δόλος, ὅπου ὑπάρχει ἀπάτη, ὅπου ὑπάρχει ἀθέμιτος αἰτία τοῦ χρέους· οὐδέποτε ὅμως ἀπήγγειλε διὰ ὑποχρεώσεις προερχομένας ἐκ τῶν σχέσεων μεταξὺ χωρικοῦ καὶ ἰδιοκτήτου, ἐπιτρέπει ὅμως, ἐὰν δὲν μὲ λανθάνῃ ἡ μνήμη, ἡ πολιτικὴ Δικονομία εἰς τὸ συμβόλαιον τῆς μισθώσεως, ἐπιτρέπει νὰ συνομολογηθῇ ἡ προσωπικὴ κράτησις.

§207ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§208ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σᾶς λέγω περὶ τῆς πολιτικῆς δικονομίας τῆς Ἑλλάδος, τὴν ὁποίαν θὰ μοῦ δώσητε τὴν ἄδειαν νὰ γνωρίζω καὶ ἐγώ· σᾶς παραβάλλω τὰς δύω νομοθεσίας. Σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ ἡμετέρα πολιτικὴ δικονομία ἐπιτρέπει νὰ συνομολογῆται ἡ προσωπικὴ κράτησις ἐπὶ μισθώσεως κτημάτων ὡς μέσον ἐκτελέσεως, ἀλλ’ ἅμα δὲν συνομολογηθῇ, δὲν ὑπάρξῃ ῥητὴ μνεία ἐν τῷ συμβολαίῳ περὶ προσωπικῆς κρατήσεως, δὲν δύναται νὰ ζητηθῇ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι κατὰ τοῦτο διαφέρουν αἱ δύω νομοθεσίαι. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ ἡμέτερος νομοθέτης λέγει, ὅτι δύναται νὰ συνομολογηθῇ ἐν τῷ συμβολαίῳ, ἐκεῖνο ὁ νομοθέτης τῆς Ἑπτανήσου τὸ ἀπεφάσισεν ἀνέκαθεν καὶ ἐκ προοιμίων καὶ τὸ ἔθεσεν ὡς κανόνα. Εἶπε λοιπὸν, ὅτι ἐπιτρέπει τὴν ἐκτέλεσιν διὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Τώρα, Κύριοι, ἐὰν ἡμεῖς θέσωμεν τὴν χεῖρα ἐντὸς αὐτῆς τῆς νομοθεσίας, τὴν ὁποίαν βλέπετε, ὅτι ἀτελῶς πως δύναμαι νὰ σᾶς ἐξηγήσω, διότι ἔλαβον ὀλίγον καιρὸν νὰ μελετήσω· δὲν ἠξεύρω πῶς π. χ. ὁ Κ. ὁ ὁποῖος φωνάζει ἐκεῖ ἐπάνω, ὁ Κ. Ἀντωνόπουλος ἢ ὁ κ. Γόντικας, φωτισθέντες δι’ ἐκτάκτου ἐμπνεύσεως ἢ διὰ τῆς ἐπιφωτήσεως θείου πνεύματος, ἔμαθον ἀμέσως αὐτὴν τὴν νομοθεσίαν, ἠξεύρουν ἀμέσως ποῦ νὰ θέσουν τὴν χεῖρα, καὶ εἶναι ἕτοιμοι νὰ δώσουν ψῆφον· ἐγὼ, Κύριοι, διστάζω, καὶ διστάζω διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· διότι ὅπως παριστάνει τὸ πρᾶγμα ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ὁ ὁποῖος εἶναι, νομίζω, καὶ ὁ πατὴρ τῆς προτάσεως, ὁ Κ. Λομβάρδος, δὲν μὲ πείθει, ἂς λέγει, σᾶς τὸ ζητοῦμεν ὡς κατεπεῖγον, ὡς πρᾶγμα πολὺ ἀναγκαῖον· διατὶ; διότι ὑπάρχει πυρετώδης κατάστασις ἐν Κερκύρᾳ, συνεπείᾳ τῶν ἐκλογῶν, τῶν ἐκλογῶν διὰ τῶν ὁποίων ὑπερίσχυσαν οἱ χωρικοὶ, καὶ κατέβαλον τοὺς ἰδιοκτήτας, καὶ ἑπομένως οἱ ἰδιοκτῆται πνέουν ἐκδίκησιν, ὡς μέσον δὲ αὐτῆς μεταχειρίζονται σήμερον τα ἔνδικα μέσα καὶ ζητοῦν τὴν προσωπικὴν κράτησιν. Οὕτω τὸ παρέστησεν ὁ Κ. Λομβάρδος, ὅτι ὑπάρχει πνεῦμα ἀντιδράσεως· ἐνεργήσατε σεῖς καὶ μᾶς ἀπεκλείσατε τῶν ἐκλογῶν· ἡμεῖς τώρα θὰ μεταχειρισθῶμεν ὅλα τὰ μέσα τῆς ἐκδικήσεως· θὰ σᾶς ῥίψωμεν εἰς τὰς φυλακάς· θὰ ζητήσωμεν τὴν ἐνέργειαν τῶν νόμων· ἀλλὰ δύναται τοῦτο νὰ βεβαιωθῇ; Τὸ κατ’ ἐμὲ δὲ δὲν ἤκουσα τὸν Κ. Λομβάρδον νὰ τὸ βεβαιοῖ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως.

§209ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἤμην εἰς τὴν Κέρκυραν.

§210ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Βλέπετε, ἐπίστευσεν εἰς τοὺς πληρεξουσίους Κερκύρας.

§211ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. (Κερκύρας). Δὲν ἤμεθα ἀξιόπιστοι;

§212ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς γνωρίζω. Πῶς θέλετε νὰ πιστεύσω ἐκείνους τοὺς ὁποίους δὲν γνωρίζω ἐξ ὑμῶν, δὲν γνωρίζω παρὰ τὸν Κ. Καποδίστριαν.

§213ΓΡ. ΠΟΦΑΝΤΗΣ. Ἔπρεπε νὰ τοὺς γνωρίζετε· ἔχετε βλέπω πολὺ ὡραίας πολιτικὰς ἀρχάς.

§214ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πῶς θέλετε νὰ γνωρίζω τινὰ ὅταν δὲν ἔλαβα σχέσεις μετ’ αὐτοῦ; Ὁ Κύριος Λομβάρδος, βλέπετε, δὲν βεβαιοῖ τι ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, ὁ Κύριος Λομβάρδος ἐγένετο συνήγορος, ἀλλὰ δὲν ἔρχεται νὰ βεβαιώσῃ τι. Τί μᾶς λέγει, ἵνα μᾶς δώσῃ περισσοτέραν πίστιν τοῦ πράγματος; μανθάνω, λέγει, εἶδον γράμματα ἐκ Κερκύρας, ὅτι 300 ἀπειλοῦνται διὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, καὶ 300 εἶπεν ὁ Κ. Λομβάρδος, ἂν θέλετε προσθέσετε καὶ ἓν μηδενικόν.

§215ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ...............

§216ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Φθάνει νὰ ὁμιλήσητε καὶ προσετέθη. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἤκουσα 300. Διὰ νὰ πιστεύσω, Κύριοι, ὅτι 300 ὑπάρχουν εἰς τὰς φυλακάς, ἢ 300 πρόκειται νὰ τεθοῦν εἰς τὰς φυλακάς, καὶ ἵνα πιστεύσω, ὅτι τοῦτο γίνεται ἐκ πνεύματος ἀντεκδικήσεως, τὸ ὁποῖον ἂν ὑπερισχύσῃ δύναται νὰ προκαλέσῃ, δὲν ἠξεύρω, πόσους χειμάῤῥους, ἕνα ἢ δύο εἶπεν ὁ Κύριος Λομβάρδος, ἢ περισσοτέρους, ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ παρουσιάσωσι καὶ τὴν στατιστικὴν καὶ νὰ εἴπωσι, πέρυσι δὲν ἐγένετο ἐκλογὴ, δὲν ὑπερίσχυσαν οἱ χωρικοὶ κατὰ τῆς πόλεως, πόσαι ἀποφάσεις ἐξεδόθησαν πέρυσι περὶ προσωπικῆς κρατήσεως.

§217ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δώδεκα χιλιάδες.

§218ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ εἰς τὰ 61;

§219ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τριανταεννέα χιλιάδες.

§220ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ εἰς τὰ 60; θέλετε νὰ προχωρήσωμεν; φθάνει· εὐχαριστῶ (γέλως). Δώδεκα χιλιάδες λοιπὸν πέρυσι, ὅτε δὲν ὑπῆρχεν ὁ θρίαμβος τῆς ἐξοχῆς κατὰ τῆς πόλεως, τριανταεννέα πρὸ δύο ἐτῶν καὶ σήμερον πρόκειται περὶ 300! τόσους εἶπεν ὁ Κύριος Λομβάρδος· (θόρυβος)

§221ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. .... (θόρυβος).

§222ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πόσους θέλετε, Κύριε Λομβάρδε, εἰπέτε μοι. Λοιπόν, Κύριοι, ἡ νομοθεσία αὕτη δὲν πρέπει νὰ μεταβληθῇ ἀνεξετάστως. Δὲν λέγω ὅμως ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραβλέψωμεν τὸ κακὸν, καὶ ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν ἀδιάφοροι. Νομίζετε, ὅτι ἔχω σκληρὰν τὴν καρδίαν, διότι σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν σᾶς γνωρίζω προσωπικῶς, καὶ μολαταῦτα σᾶς τιμῶ, μὴ νομίσητε ὅτι ἔχω σκληρὰν τὴν καρδίαν εἰς τὸ πάθημα μιᾶς νήσου 80,000 κατοίκων· δὲν ἔχετε τοιοῦτον προηγούμενον, τοὐναντίον, Κύριοι, ἐγὼ μελετῶ, ἐργάζομαι, ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἐπιθυμῶ νὰ εὕρω ἀληθῆ θεραπείαν, δὲν δέχομαι ὅμως ἀμέσως καὶ ἐκ τοῦ προχείρου ὅ,τι φέρετε πρὸς ὑποστήριξιν τῆς προτάσεώς σας· ὅταν μὲ εἰπῆτε πῶς εἶναι κακὴ ἡ νομοθεσία, διατὶ εἶναι ὀλεθρία, ἐκ τίνος τρόπου συντείνει μάλιστα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐλαττωμάτων, τὰ ὁποῖα ὑπερέχουν ἐν Κερκύρᾳ, σᾶς ἀκούω προθύμως. Καὶ τὶ νομίζετε; ὅτι ὁ νομοθετῶν εἶναι παντοδύναμος καὶ μία διάταξις δύναται ὅλους νὰ σᾶς κάμῃ πλουσίους, καὶ ὅτι θέλετε νὰ σᾶς δώσῃ ὅλας τὰς γαίας.....

§223ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἴμεθα πλούσιοι, ἀλλὰ μᾶς κλέπτουν.

§224ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τοῦτο τὸ λέγει, ὅστις ἀγαπᾷ τὸ ξένον. Οἱ κοινωνισταὶ εἰς τὴν Γαλλίαν ἔλεγον ὅτι ἡ ἰδιοκτησία εἶναι ὅλου τοῦ κόσμου.

§225ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν ἀναστολήν.

§226ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν σᾶς ὁμιλῶ οὔτε περὶ Δύσεως, οὔτε περὶ ἀνατολῆς, σᾶς ὁμιλῶ περὶ ἀναστολῆς. Δὲν ἔρχονται, βλέπετε νὰ σᾶς εἴπουν εἶναι κακὴ ἡ νομοθεσία, καὶ νὰ τὴν διορθώσωμεν, ἀλλὰ δι’ ἑνὸς ψηφίσματος ἀμέσως θέλετε νὰ ἐξασφαλίσητε τὸ ἀτιμώρητον τῆς παραβάσεως τοῦ κειμένου νόμου. Ἤθελεν εἶσθαι πολὺ τολμηρὸν, καὶ πιστεύω ὅτι ὁ φίλος μου Κύριος Λομβάρδος ποτὲ δὲν θέλει τὸ κάμει, ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ σᾶς ζητήσῃ νὰ μεταβάλλετε νομοθεσίαν πρὶν ἀποπλεύσῃ τὸ ἀτμόπλοιον. Δὲν ἔρχονται δὲ νὰ ζητήσουν τὴν μεταβολὴν τῆς νομοθεσίας, ἔρχονται νὰ ζητήσωσι τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐνεργείας τῶν νόμων, τὴν καταστροφὴν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουν μόνον εἰς ἡμεδαποὺς ἀλλὰ καὶ ἀλλοδαποὺς, ἔρχονται νὰ σᾶς ζητήσουν τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐκτελέσεως τῶν νόμων· καὶ πῶς ὑποστηρίζουν τὸ πρᾶγμα; ὅτι ὑπάρχει κίνδυνος periculum in mora. Οἱ πολῖται φαίνονται ἐκδικητικοὶ κατὰ τῆς ἐξοχῆς, θέλουν νὰ καταφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια, ἵνα ζητήσωσι τὰ ἴδια δικαιώματα, ἵνα ζητήσωσιν αὐτὸ τὸ μίσθωμα, αὐτὸ τὸ ἀγροληπτικὸν χρέος, ἔρχονται δὲ νὰ τιμωρήσωσι τοὺς χωρικοὺς, διότι δὲν ἔδωσαν τὰς ψήφους των εἰς τοὺς πολίτας, καὶ θέλετε νὰ δεχθῶ αὐτὸ χωρὶς νὰ εἰπῆτε οὔτε λέξιν, χωρὶς νὰ μοὶ δώσητε συγκριτικὴν κατάστασιν; Ἂν εἴχατε 39,000 ἀποφάσεις ἄλλοτε, φέρετέ μοι 10,000 σήμερον. Τὸ νὰ ζητῶμεν ὅμως τὴν ἀναστολὴν τῶν νόμων, παριστάνει διάθεσιν, ἥτις πρέπει νὰ μαρτυρηθῇ ἐξωτερικῶς διὰ πράξεων ἀναμφισβητήτων· ἵνα πιστεύσω, ὅτι πνεῦμα ἐκδικήσεως ἐμφωλεύει εἰς μίαν τάξιν ὁλοκλήρου κοινωνίας, πρέπει νὰ ἴδω αὐτὸ τὸ πνεῦμα τῆς ἐκδικήσεως νὰ ἐξωτερικευθῇ, πρέπει νὰ ἴδω μίαν αὔξησιν, μίαν ὑπερβολὴν συγκριτικῶς πρὸς τὰ παρελθόντα ἔτη· νὰ μοὶ εἴπητε 39,000 ἦσαν πέρυσι, 60,000 εἶναι τώρα, ὥστε ἐμφαίνεται ἐκδίκησις· ὅσα ὅμως φέρετε ἐνταῦθα ὡς ἐπιχειρήματα, δὲν εἶναι ἢ ἐπιχειρήματα τοῦ βήματος. Ποσῶς δὲν λέγω τι κατὰ τῆς εἰλικρινείας τοῦ Κ. Λομβάρδου· ὁ Κ. Λομβάρδος πιστεύει μόνον εὐκολώτερα ἀπὸ ἐμὲ, καὶ ἄλλοτε εἶδον τὸν Κύριον Λομβάρδον πολὺ πλέον εὔπιστον, καὶ μεταξὺ τοῦ Κ. Λομβάρδου καὶ ἐμοῦ ὑπῆρχε διαφορὰ, ὅτι ἐγὼ εἶμαι δύσπιστος, ὁ δὲ Κ. Λομβάρδος εὔπιστος. Ἀλλ’ ὅταν μοῦ ἀφαιρέσητε ἐκ τοῦ μέσου αὐτὸ τὸ φοβερὸν ἐπιχείρημα τῆς ἐκδικήσεως, αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐξάπτει τὰς ψυχὰς πρὸς διαίρεσιν καὶ ὁπλίζει τοὺς μὲν κατὰ τῶν δὲ, ὅταν ἀφαιρέσητε αὐτὸ τὸ φοβερὸν ἐπιχείρημα, καὶ μὲ ἐρωτήσητε, εἶναι ἔργον φρονήσεως; εἶναι ἔργον συνέσεως; μία σοβαρὰ Συνέλευσις, ἡ ὁποία προβαίνει σπουδαίως, καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ φέρῃ τὴν ἀληθῆ θεραπείαν εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ οὐχὶ διατάραξιν, μία Συνέλευσις, ἡ ὁποία θέλει νὰ στηρίξῃ τὸ ὀρθὸν, καὶ καταστρέψῃ τὸ νοσῶδες, ἡ ὁποία θέλει νὰ θέσῃ θεμέλια ἑδραῖα, εἶναι ἔργον αὐτῆς ν’ ἀναστείλῃ τοὺς νόμους; Πρέπει νὰ τοὺς ἐξετάσωμεν· πρέπει νὰ τοὺς ἀντικαταστήσωμεν, καὶ νὰ σκεφθῶμεν πῶς θέλομεν ἐπαναφέρει καὶ πάλιν ἀγάπην καὶ φιλίαν μεταξὺ ἰδιοκτήτου καὶ χωρικοῦ, πῶς θέλει ἔλθει ἡ ἁρμονία ἄνευ τῆς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ προοδεύσῃ ἡ κοινωνία, εἴτε ὅλη ὁμοῦ, εἴτε ἐν μέρει. Ἀναστέλλοντες τὴν ἐνέργειαν τῶν νόμων, ἁπλῶς σαλεύετε τὰς βάσεις αὐτῶν. Διατὶ τότε δυσανασχετεῖτε κατὰ τῶν προτεινόντων τὴν ἀναστολὴν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, διὰ τὰ δημόσια χρέη; Ἡ προσωπικὴ κράτησις, ὅπως ἐνεργεῖται, καὶ ἐνεργεῖται ἐντὸς τοῦ νόμου διὰ τῆς ἀπαιτήσεως χρέους πρὸς τὸ Δημόσιον, εἶναι περιβεβλημένη μὲ πολὺ ὀλιγωτέρας ἐγγυήσεις ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι χορηγοῦνται εἰς τὴν Ἑπτάνησον διὰ τὸ χρέος τοῦ ἀγρολήπτου.

§227ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ..........

§228ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ ἤκουσα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴπατε ὑμεῖς, καὶ δὲν πιστεύω νὰ μὲ μεμφθῆτε, ἂν μὲ τόσην εὐλάβειαν ἤκουσα τοὺς λόγους σας, καὶ ἐξ αὐτῶν συνέλεξα τὸ φῶς, ἵνα σᾶς ἀπαντήσω.

§229ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν Κ. Καλλιγᾶν, ὅτι ἀργοῦμεν, καὶ θ’ ἀναχωρήσῃ τὸ ἀτμόπλοιον.

§230ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ ἀτμόπλοιον ἀναχωρεῖ εἰς τὰς ἕξ· ἔπειτα πρὸ ὀλίγου ἐψηφίσαμεν τηλεγραφικὴν σύμβασιν· πέμπομεν τηλεγράφημα (γέλως).

§231ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἤμεθα Σῶμα σπουδαῖον, ἵνα ἀκούσωμεν σπουδαίαν συζήτησιν.

§232ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κ. Δαγρὲ, ἂν ἔχητε καὶ ὑμεῖς ν’ ἀπαντήσητε, λάβετε τὸν λόγον.

§233ΔΑΓΡΕΣ. Θὰ βασανίζητε λοιπὸν τὴν Συνέλευσιν μέχρι τῆς ἕκτης.

§234ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πέντε μῆνας δὲν ὡμίλησα ἐν τῇ Συνελεύσει, καὶ δὲν πρέπει νὰ παραπονῆται ἡ Συνέλευσις ἂν σήμερον ὁμιλήσω περισσότερον. Λοιπόν, Κύριοι, ἡ πρότασις περὶ ἀναστολῆς τῶν νόμων εἶναι πρότασις ἐναντία τῆς τάξεως, εἶναι πρότασις ἐναντία τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων, εἶναι πρότασις, ἥτις σαλεύει τὰ θεμέλια τῶν νόμων· πᾶσα ἀναστολὴ τοῦ νόμου δὲν εἶναι ἄλλο εἰμὴ περιφρόνησις τῶν νόμων καὶ τοῦ νομοθέτου. Θέλετε νὰ παύσῃ ἡ προσωπικὴ κράτησις; Μάλιστα νὰ παύσῃ· ἀλλὰ νὰ συζητήσωμεν κατ’ οὐσίαν τὸν νόμον· νὰ τὸν μεταβάλωμεν· ἐνόσῳ ὅμως ὑπάρχει, πρέπει νὰ τὸν σεβώμεθα ζητοῦντες τὴν ἀναστολὴν τοῦ νόμου, θέλετε νὰ καλύψετε, οὕτως εἰπεῖν, τὸν ἀνδριάντα τῆς δικαιοσύνης διὰ μέλανος πέπλου· θέλετε νὰ φιμώσητε τὸ στόμα τοῦ νόμου· θέλετε ν’ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὰς χεῖρας τοῦ νόμου τὴν μάχαιραν, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν εἶναι σεβαστός. Πάντοτε, Κύριοι, θέλω εὑρεθῇ ἐναντίος εἰς τοιαύτας πράξεις, αἱ ὁποῖαι σαλεύουν τὴν ἰσχὺν τῶν νόμων· καὶ δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά. Μὴ νομίσητε, ὅτι ἔρχομαι ἀπὸ τοῦ βήματος προκατειλημμένος κατὰ τῶν Κερκυραίων· ὄχι· δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ σοβαρώτερον προηγούμενον. Ἐγώ, Κύριοι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπολέμησα τὰ ἔκτακτα μέτρα, διότι τα ἐθεώρησα ὅτι εἰσάγουν ἀρχὴν ἀνήθικον· καὶ ὅπως ἐπολέμησα τὰ ἔκτακτα μέτρα, οὕτω πολεμῶ καὶ τὴν πρότασιν ταύτην, διότι εἰσάγει ἀνήθικον ἀρχήν.

§235ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος κάμνω τὴν παρατήρησιν, ὅτι οἱ νόμοι τῆς Ἑπτανήσου ἐψηφίσθησαν παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ ᾖναι ἀμετάτρεπτοι μέχρι τῆς ἐλεύσεως τῶν πληρεξουσίων..... (Θόρυβος).

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Καλὸς εἶναι ὑπέρ· ἔχει τὸν λόγον.

§237ΚΑΛΟΣ. Σᾶς ἀναγινώσκω, Κύριοι, τὴν πρότασίν μου. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ψηφίζει. Ἄρθρον 1. Μέχρι νεωτέρας διατάξεως ἀναστέλλεται ἡ προσωπικὴ κράτησις κατὰ τῶν ἐν Κερκύρᾳ ἀγροληπτῶν, πρὸς ἀπότισιν χρεῶν, πηγαζόντων ἐξ ἀγρομισθώσεως. Ἄρθρον 2. Οἱ ἐν ταῖς φυλακαῖς κρατούμενοι ἀπολύονται. Ἄρθρον 3. Διὰ τῶν ἀνωτέρω διατάξεων οὐδόλως παραβλάπτονται τὰ κατὰ τῶν ἀγροληπτῶν τούτων δικαιώματα τῶν ἀγροδοτῶν ἢ τιμαριούχων. Κύριοι, εἶμαι καὶ ἐγὼ ὀπαδὸς τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ προαγορεύσας· ἀλλ’ ἡ ἀρχὴ αὕτη δὲν ἔχει πάντοτε τὴν αὐτὴν ἐφαρμογήν ὅταν ἐκ μιᾶς διατάξεως τοῦ νόμου προβλέπεται κίνδυνος, ὀφείλετε, ὀφείλουν τὰ νομοθετικὰ σώματα νὰ τὸν προλαμβάνουν. Ἐνδέχεται νὰ ἔχωσιν ἄδικον οἱ ἀγρολῆπται, ἐνδέχεται νὰ ἔχωσι δίκαιον οἱ ἀγροδόται, τὸ ζήτημα ὁπωσδήποτε τὸ κοινωνικὸν ἠγέρθη ἐν Ἑπτανήσῳ, ἰδίως ἐν Κερκύρᾳ, ὀφείλομεν ἑπομένως νὰ τὸ ἐξετάσωμεν, ὀφείλομεν νὰ προλάβωμεν πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ διαταράξῃ τὴν τάξιν καὶ νὰ ἔχῃ συνεπείας σοβαράς. Δὲν πιστεύω βεβαίως καὶ ἐγὼ καθ’ ὁλοκληρίαν, ὅτι αὔριον ἐνδέχεται νὰ διαταραχθῇ ἡ τάξις· εἶχον τὴν πεποίθησιν ὅτι, ἂν οἱ ἔντιμοι πληρεξούσιοι τῆς Κερκύρας ἐδέχοντο τὴν ἀναβολήν, ἤθελε λυθῆ τὸ ζήτημα συμφερώτερον καὶ δι’ αὐτοὺς καὶ διὰ τὴν Συνέλευσιν. Ἡ ἐπιμονὴ ὅμως τοῦ νὰ καταναγκασθῇ ἡ Συνέλευσις νὰ ψηφίσῃ τὸν Νόμον αὐθωρεί, ἔβλαψεν αὐτοὺς, ἔβλαψε καὶ τὴν Συνέλευσιν. Διὰ τῆς τροποποιήσεώς μου ἐπὶ τῆς εἰσαχθείσης προτάσεως ἔχω σκοπὸν νὰ διακριθῇ ὅτι ἀφαιροῦμεν κεκτημένα δικαιώματα. Τὰ δικαιώματά των διατηροῦσιν ἀνέπαφα οἱ ἀγροδόται. Ἔχομεν καθῆκον, ἀφοῦ ἐν Κερκύρᾳ ὁ νόμος εἶναι κακός, νὰ τὸν μετατρέψωμεν, ἀλλ’ ἐνόσῳ δὲν μετατραπῇ, δυνάμεθα νὰ τὸν ἀναστείλωμεν προσωρινῶς· ἡ ἀναστολὴ δὲ δὲν γίνεται ἐπ’ ἄπειρον, δὲν ἀφαιρεῖ τὰ δικαιώματά των· ἀφοῦ ἡ κατάστασις ἐκείνη πάνθ’ ὁμολογεῖται ὡς κακὴ, ἀφοῦ τοιαύτην τὴν ἀποδέχεται ἡ κοινωνία, διατὶ νὰ μὴ λάβωμεν τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς ἀποτροπὴν παντὸς κακοῦ, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἰσχύος τῶν νόμων περὶ ἰδιοκτησίας ἐν Κερκύρᾳ; Βεβαίως ἡ ἀπόφασις τῆς Ἰονίου Βουλῆς, ὅτι θέλουν ἰσχύει οἱ νόμοι μέχρις ὅτου συνέλθουν ἐνταῦθα οἱ Ἑπτανήσιοι, δὲν σημαίνει ὅτι οἱ νόμοι ἐκεῖνοι ἔπαυσαν ἰσχύοντες, ἢ ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς μεταβάλωμεν, ἐξακολουθοῦν· ἡμεῖς ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς μεταβάλωμεν· ἐνόσῳ ὅμως δὲν τοὺς μεταβάλλετε ἰσχύουν, τὴν σήμερον μᾶς ζητοῦν ν’ ἀναστείλωμεν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων· ἐτροποποίησα δὲ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ Κ. Λομβάρδος· διότι καὶ τὸ λεκτικὸν αὐτῆς δὲν συνᾴδει μὲ τὰ συνταγματικὰ ἔθιμα, καθόσον δὲν ἐξουσιοδοτεῖται ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία· ὁ νόμος εἶναι ὁ ὑπέρτερος πάντων· ὁ νόμος διδάσκει τὶ πρέπει νὰ γίνῃ· ὡς πρὸς τὴν τροποποίησίν μου δὲν παραβλάπτει τὰ δικαιώματα τῶν ἀγροληπτῶν καὶ ἀγροδοτῶν· πιστεύω ὅθεν ὅτι θέλει γίνει παραδεκτὴ αὕτη μᾶλλον ἢ ἐκείνη τοῦ Κ. Λομβάρδου.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Πανταλέων ἔχει τὸν λόγον.

§239ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Κύριοι, εἶναι δυσχερὲς πρᾶγμα τὸ νὰ ἔρχηταί τις νὰ ἀναιρέσῃ ῥήτορα, ὁ ὁποῖος ἀνέβη πάντοτε τὸ βῆμα τοῦτο, μετὰ πολλῆς φήμης καὶ μετὰ χειροκροτήσεων, εἶναι δύσκολον νὰ ἔλθῃ τὶς νὰ πολεμήσῃ τὰ σοφὰ ἐπιχειρήματα τοῦ προλαλήσαντος (θόρυβος). Νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ ᾖναι ἐλευθέρα πάσης αὐθαιρεσίας· ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ ζητήματος τούτου ἐσχημάτισα ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔπρεπε σπουδαίως νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τοῦ κοινωνικοῦ τούτου ζητήματος καὶ οὐ μόνον σπουδαίως, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπιταχύνῃ· ὁ προλαλήσας ῥήτωρ σᾶς εἶπε, τὶ θέλετε, Κύριοι, νὰ παραβιάσητε τοὺς νόμους νὰ τοὺς καταπατήσητε, νὰ τοὺς θέσητε εἰς ἀργίαν· δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀνεχθῆτε, ἀλλ’ ἐγὼ ἤθελον ἀπαντήσει εἰς τὸν προλαλήσαντα ῥήτορα, ὅτι ἔχομεν καὶ νεώτερα καὶ ἀρχαιότερα παραδείγματα, κατὰ τὰ ὁποῖα οἱ νόμοι ἐκοιμήθησαν. Καὶ μετὰ τὴν ἐν Μαντινείᾳ μάχην οἱ νόμοι τῆς Σπάρτης, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ 800 ἔτη ἔμειναν ἀπαραβίαστοι, ἐκοιμήθησαν· καὶ πρὸ ὀλίγου ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ ἐκοιμήθη ὁ νόμος ὁ δημοτικός, ἐσταμάτησεν ἡ ἐνέργεια τῶν πολιτικῶν δικαστηρίων, εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων κατὰ τοῦ δήμου Ἀθηναίων, διότι ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε τοῦτο ἐν μιᾷ συνεδριάσει, διότι δὲν ὑπῆρχε δημοτικὸν Συμβούλιον. Δὲν εἶναι λοιπὸν καθόλου παράδοξον ν’ ἀνασταλῇ καὶ ἡ ἐνέργεια τῶν νόμων εἰς τὴν περίστασιν ταύτην. Ὁ ὑψηλότερος νόμος, ὁ ἀνώτερος νόμος, εἶναι ἡ σωτηρία τῶν λαῶν. Αἱ φρόνιμαι κυβερνήσεις, τὰ φρόνιμα βουλευτικὰ σώματα, προλαμβάνουν τὰ κακὰ, καὶ δὲν θέλουν νὰ βαδίσουν μὲ τὸν διαβήτην εἰς χεῖρας, καὶ μὲ τὰς ψυχρὰς σκέψεις τοῦ προλαλήσαντος κ. Καλλιγᾶ. Σᾶς εἶπεν ὅτι δὲν γνωρίζει αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι ἔρχεται ἐντελῶς ἀνέτοιμος, καὶ μόλα ταῦτα ἴδετε ἐπὶ μίαν ὥραν εἰς ποίας λεπτομερείας ἐμβῆκε περὶ τῆς νομοθεσίας τῆς Ἑπτανήσου· ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις, ὅλα τὰ δικαιώματα τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν, ὅλα τὰ ἀνέφερε· θὰ εἰπῇ λοιπὸν ὅτι ὁ ἔντιμος προλαλήσας ἠθέλησε κοντὰ εἰς τὴν μεγάλην του ῥητορείαν, νὰ προσθέσῃ καὶ τὴν εὐφυΐαν τῆς ἀνακαλύψεως, ὅτι ἐδύνατο νὰ γνωρίζῃ καὶ πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐσπούδασεν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐσπούδασε πολὺ καλὰ, διότι πρὸ ὀλίγου μεταβὰς εἰς Κέρκυραν ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, φαίνεται, ἐξέτασε περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Ἀλλὰ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ κάμω τὴν παρατήρησιν ὅτι δὲν ἦτο ποσῶς κοινοβουλευτικὸν νὰ διαψεύσῃ ἀποτόμως 20 πληρεξουσίους βεβαιοῦντας, ἢ μᾶλλον ἅπαντας τοὺς πληρεξουσίους τῶν Ἰονίων, περὶ ἑνὸς πράγματος, λέγων αὐτὸς τὸ ἐναντίον· ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι τῶν Ἰονίων ἐβεβαίωσαν ὅτι ἡ νομοθεσία τῆς Κερκύρας διαφέρει τῆς Κεφαλληνίας, τῆς Ζακύνθου, κτλ. καὶ ὅτι δὲν εἶναι τὸ αὐτὸ σύστημα τὸ Φεουδαλικόν, ἀφοῦ ὁ Κ. Κωσταντᾶς σᾶς ἀνέφερεν ἱστορικῶς τὰ αἴτια, τίνι τρόπῳ εἰσήχθη καὶ ἀποκατεστάθη ἡ νομοθεσία αὕτη εἰς Κέρκυραν. Ἡ νομοθεσία λοιπὸν εἶναι ἐντελῶς ἐξαιρετική· καὶ ἀφ’ οὗ ἦναι τοιαύτη, μὴ νομίζητε ὅτι ἡμεῖς σήμερον ἐν τῇ Ἐθνικῇ Συνελεύσει πρόκειται νὰ νεωτερίσωμεν, νὰ καταπατήσωμεν ἢ νὰ σταματήσωμεν τὴν ἐνέργειαν τῶν Νόμων. Τὴν ἐνέργειαν αὐτὴν τῶν νόμων τὴν ἐσταμάτησαν αἱ Βουλαὶ τῆς Ἑπτανήσου, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ὑπὸ τὴν ξενικὴν ἐπήρειαν τῆς Ἀγγλίας. Καὶ ἡμεῖς τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος καθήμενοι σήμερον ἐνταῦθα θὰ κλείσωμεν τὰ ὦτα εἰς τὰς φωνὰς τῶν ἀδελφῶν μας, οἱ ὁποῖοι ἄλλο δὲν ζητοῦν παρὰ μόνον δικαιοσύνην; τί σᾶς εἶπεν ὁ προλαλήσας; προσέξατε· τί πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν σήμερον; νὰ ἀφαιρέσητε τὰ δικαιώματα τῶν δανειστῶν καὶ νὰ τὰ περιποιήσητε εἰς τοὺς χρεώστας. Κύριοι, τοῦτο εἶναι μία παραμόρφωσις τῆς ἀληθείας, εἶναι μιὰ καταπάτησις τοῦ δικαίου. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰ δικαιώματα τῶν δανειστῶν, καὶ νὰ τὰ ἀποδώσωμεν εἰς τοὺς ὀφειλέτας, δὲν πρόκειται νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς ἐγγυήσεις τῶν δανειστῶν καὶ νὰ περισσεύσωμεν τὰς τῶν ὀφειλετῶν, ἀλλὰ πρόκειται ἁπλῶς νὰ ἀναστείλωμεν τὴν ἐκτέλεσιν ἀποφάσεων ἢ συναλλαγμάτων, τὰ ὁποῖα τί συνεπάγουσι; τὴν προσωπικὴν κράτησιν τοῦ πολίτου. Ἐγὼ, Κύριοι, ἔχω πρότασιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, διὰ τῆς ὁποίας ζητῶ ἐντελῶς νὰ καταργηθῇ ἡ ἀφαίρεσις τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας τοῦ πολίτου διὰ πᾶν οἵον δήποτε συνάλλαγμα. Ὅταν δανείζῃ τις πρέπει νὰ προσέχῃ ἂν ὁ ὀφειλέτης του ἔχει περιουσίαν, ἂν εἶναι ἀξιόχρεως καὶ τίμιος· ποτὲ δὲν πρέπει νὰ συγχωρήσωμεν νὰ τοῦ ἀφαιρέσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τοῦ ἔδωσεν ὁ Θεὸς καὶ εἶναι ἀναφαίρετον, τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν. Οὐδέποτε, Κύριοι, ὁ φρόνιμος νομοθέτης προτιμᾷ τὴν περιουσίαν τοῦ δανειστοῦ ἀπὸ τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν τοῦ πολίτου. Εἰς τὴν πλάστιγγα τῆς δικαιοσύνης εἶναι ἀνεκτίμητος ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία. Δὲν σαλεύονται τὰ θεμέλια τῆς κοινωνίας, ἂν πρὸς καιρὸν σταματήσωμεν τὴν ἐνέργειαν νομοθεσίας τοῦ μεσαιῶνος, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας μάλιστα στερεοῦνται περισσότερον, διότι ἡ δικαιοσύνη στηρίζει τὰ κράτη. Ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία, Κύριοι, δὲν δύναται νὰ δοθῇ ὡς ἐγγύησις εἰς τὰ πολιτικὰ συναλλάγματα. Εἰς τὴν Ἑλλάδα μολαταῦτα συνεστήθη μία Νομοθεσία, ἥτις δὲν εἶναι οὔτε τυραννικὴ οὔτε εἰς ἄκρον ἐλευθέρα, ὁ Νομοθέτης ὅμως ἐστάθη πολὺ φειδωλῶς εἰς τὴν καταπάτησιν τῆς ἀτομικῆς ἐλευθερίας τοῦ πολίτου· εἰς τὰ συμβόλαια τῶν ἐνοικιάσεων μόλις καὶ μετὰ βίας ἐπιτρέπει τοῦτο· ὡσαύτως ὅπου ὑπάρχει δόλος ἢ ἀπάτη, τότε μόνον προκειμένου περὶ ἀποζημιώσεως δύναται ὁ νομοθέτης νὰ σκεφθῇ περὶ προσωπικῆς ἐλευθερίας· εἰς οὐδεμίαν ὅμως ἄλλην περίστασιν ἐπιτρέπει τοῦτο. Λοιπὸν σᾶς παρακαλῶ τὶ εἶναι τὸ ψήφισμα τῆς Βουλῆς τῆς Ἑπτανήσου; ὅτι, ἅμα παύσῃ ἡ Ἑπτάνησος τοῦ νὰ ἦναι Ἰόνιος πολιτεία καὶ συσσωματωθῇ μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ἀμέσως ἡ Νομοθεσία ἐκείνη παύει. Ἐγὼ ἠμποροῦσα νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι καθὼς ἡ προσωπικὴ κράτησις εἶναι κατηργημένη εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ τὰ πολιτικὰ συναλλάγματα, δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τοῦτο καὶ εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν. Ἐδῶ, Κύριοι, ἔρχεται ὁ ἔντιμος Κύριος Κωνσταντᾶς καὶ σᾶς ἀναγινώσκει ἀναφορὰς, μακρὰς ἐκθέσεις, ἐφημερίδας, πράξεις, ἀποφάσεις, σᾶς φέρει τὰς μαρτυρίας τόσων γαιοκτημόνων, οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι ἀπὸ τὰ λείψανα τῆς βαρβαρότητος, τὰ ὁποῖα ἔμειναν παρ’ ἡμῖν κατὰ δυστυχίαν ἓν εἶναι καὶ τοῦτο, ὡς ἐκ τῆς τοποθεσίας εἰς ἣν εὑρέθημεν πλησίον τῆς Ἰταλίας. Ἔρχεται ὁ Κύρ. πληρεξούσιος καὶ λέγει ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι παρὰ μία σχέσις πολιτικὴ, καὶ ἐξ αὐτῆς γενιᾶται ἡ προσωπικὴ κράτησις. Ἔπειτα, ὁ Κ. Καλλιγᾶς ἐμβαίνει εἰς μίαν ἀνάπτυξιν περὶ ἐμφυτεύσεως περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν χωρικῶν τῶν ἰδιοκτητῶν, εἰς λεπτολογίας περὶ τῶν ὁποίων δὲν πρόκειται ἐπὶ τοῦ παρόντος· αὐτὰ καλὸν εἶναι νὰ τὰ ἐξετάσωμεν, ὅταν θὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς μεταβολῆς τῆς νομοθεσίας νὰ ἴδωμεν, ἂν αὐτοὶ οἱ Νόμοι στηρίζωνται εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς δικαιοσύνης, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡμεῖς θὰ τοὺς κυρώσωμεν καὶ ἠμποροῦν οἱ χωρικοὶ νὰ φωνάζουν ὅσον θέλουν, ἂν ὅμως αὐτὴ ἡ νομοθεσία ᾖναι λείψανον τῆς βαρβαρότητος τοῦ μεσαιῶνος καὶ στηρίζεται εἰς τὴν ἀδικίαν, ἡμεῖς θέλομεν τὴν μεταβάλει· καὶ εἶμαι πεπεισμένος εἰς τὸν πατριωτισμὸν ὅλων τῶν Κερκυραίων, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι θέλουν χειροκροτήσει, ὅταν ἡ Συνέλευσις αὕτη ψηφίσῃ μὲ τὸ δίκαιον· καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ ἀληθὲς συμφέρον τοῦ πολίτου, ἡ νομοθεσία νὰ ᾖναι δικαία, νὰ μὴν ᾖναι καταπιεστικὴ διὰ καμμίαν τάξιν τῆς πολιτείας, διότι ἡ ἀδικία καταστρέφει ὄχι μόνον πόλεις, ἀλλὰ ὁλόκληρα Κράτη. Ἀλλοίμονον εἰς τὴν κοινωνίαν ἐκείνην, ἥτις στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀδικίας! Τί σᾶς εἶπον Κύριοι; δὲν εἶναι τίποτε αὐτά. Ἀστειεύθησαν, Κύριοι, σοβαροὶ ῥήτορες μὲ τὰ ἱερώτερα δίκαια τῶν πολιτῶν· εἶναι ἀνάξιον τοῦ βήματος τούτου νὰ ἔρχωνται σπουδαῖοι ῥήτορες νὰ γελάσουν καὶ ἀστειευθοῦν (εὖγε, εὖγε). Εἶναι ἀνάξιον τοῦ ὑψηλοῦ τούτου βήματος νὰ ἀναβῇ ἕνας ῥήτωρ, τοῦ ὁποίου ἡ φωνὴ εἶναι φωνὴ τῆς πατρίδος, καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ἐγὼ διστάζω, δὲν πιστεύω, δὲν εἶναι ἀκριβεῖς αἱ πληροφορίαι, δὲν εἶναι φυλακισμένοι τόσοι ἄνθρωποι· 300 εἶναι ὀλίγοι, προσθέσατε καὶ ἓν μηδενικὸν ἀκόμη (εὖγε, εὖγε). Τοιαῦτα δικαιώματα σπουδαίως συζητοῦνται καὶ κατεπειγόντως ἀποφασίζονται· διότι βεβαιωθῆτε, ὅτι πολλάκις ἡ σύγκρουσις τοιούτων δικαιωμάτων φέρει τοὺς ἀνθρώπους εἰς ἀπελπισίαν· «Τὸ γὰρ πολὺ τῆς θλίψεως γεννᾷ παραφροσύνην». Ἔχετε δεινότερα ἐπακόλουθα, ἂν δὲν προλάβητε. Ὁ φρόνιμος νομοθέτης βλέπει μακρὰν τὸν κίνδυνον, τὰ νέφη, καὶ ἀναλόγως τοῦ κινδύνου διευθύνει τὸ σκάφος τῆς πολιτείας· δὲν τὸ ῥίπτει κατὰ κρημνῶν κατὰ σκοπέλων, προβλέπει τὰ κύματα τῆς τρικυμίας τὰ νέφη καὶ σώζει τὸ σκάφος (εὖγε εὖγε). Νομίζω, Κύριοι, περιττὸν νὰ μακρηγορήσω, νομίζω ἀρκετὰ τὰ λεχθέντα.

§240ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, Μάλιστα!

§241ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Κύριοι, αὐτὸ τὸ βῆμα ἔχει πολλοὺς σκοπέλους· δὲν ἀπέχει τὸ Καπιτώλειον ἀπὸ τὴν Ταρπηΐαν Πέτραν. Ἔχομεν βέβαια καὶ ἀκροατήριον τὸ ὁποῖον μᾶς κρίνει, ἔχομεν δημοσιογράφους οἵτινες αὐστηρῶς μᾶς ἐπικρίνουν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἄξιον τῆς προσοχῆς σας· πρέπει νὰ προσέξετε. Παρατηρήσατε ὑπὸ μίαν ἔποψιν ὑψηλοτέραν τὴν κατάστασιν τῆς κοινωνίας ἐκείνης, χωρὶς νὰ ὑπάγητε ὡς τὸν Κύριον Καλλιγᾶν νὰ περιηγηθῆτε ἐὰν αἱ ἐλαῖαι εἶναι ὑψηλαὶ ἢ χαμηλαί. Φιλοσοφικώτερον καὶ ὑψηλότερον σκεφθῶμεν, Κύριοι, τὴν κατάστασιν τῆς κοινωνίας, καὶ σταθμίσητε τὸν χείμαρον, τὴν ὁρμὴν, ἥτις εἶναι ἕτοιμος νὰ ἐκραγῇ. Σᾶς τὸ βεβαιοῖ ἡ ψηφοφορία λαοῦ ἑξήκοντα χιλιάδων, ἥτις ἀπέκρουσε τοὺς ἰδιοκτήτας· διὰ τί; ὁ λαὸς εἰς τὰς ἐκλογὰς εἶναι θαυμάσιος· ὁ λαὸς εἶναι δίκαιος. Θέλεις ὁ λαὸς νὰ σὲ ἐκλέξῃ; πρέπει νὰ τὸν περιποιηθῇς, (χειροκροτήματα.) Συμφωνῶ ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τοῦ ψηφίσματος τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος Συνάδελφός μας Κύριος Λομβάρδος καθυπέβαλε μὲ τὴν τροποποίησιν τοῦ Κυρίου Καλοῦ.

§242ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν, ἐφωτίσθημεν, Κύριε Πρόεδρε.

§243ΕΤΕΡΟΙ (ἀριστερόθεν). Παρῆλθεν ἡ ὥρα (ἐγείρονται καὶ ἀποχωροῦσι.)

§244ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Ὄχι, ὄχι· νὰ τελειώσωμεν τώρα· διότι ἡμεῖς, Κύριε Πρόεδρε, λέγομεν ὅτι ἐφωτίσθημεν καὶ πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις. Λοιπὸν ἐρωτήσατε τὴν Συνέλευσιν ἂν ἐφωτίσθη (ἐξακολουθοῦσιν ἀριστερόθεν ἀναχωροῦντες.)

§245ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Λοιπὸν ἀπὸ σκοποῦ ἀναχωροῦν.

§246ΔΑΓΡΕΣ. Πρέπει νὰ μείνουν νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§247ΖΕΡΒΑΣ. Σᾶς λέγω ὅτι τὸ νόσημα αὐτὸ εἶναι γενικὸν, (θόρυβος.)

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχουν ζητήσει τὸν λόγον 19.

§249ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Ὁ λόγος, Κύριε Πρόεδρε, δι’ ὃν ἀναχωροῦμεν εἶναι ὅτι ἐκουράσθημεν.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, ἐπειδὴ ἀποχωροῦν καὶ παρῆλθε καὶ ἡ ὥρα, θὰ διαλύσω τὴν συνεδρίασιν.

§251ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Ἡ Συνέλευσις διαλύεται τῇ συναινέσει αὐτῆς· ἐρωτήσατε λοιπὸν, Κύριε Πρόεδρε.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς ὥρας γίνεται τῇ συναινέσει αὐτῆς· καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι ποτὲ δὲν ἐκαθήσαμεν μετὰ τὰς 3.

§253ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, ὄχι, Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὴν διαλύσετε ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς Συνελεύσεως. Ἀναγνώσατε τὸν κανονισμόν.

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν σᾶς λέγω, ὅτι ἐγὼ θὰ τὴν διαλύσω. Διαλύω τὴν Συνεδρίασιν. (ὥρα 3 καὶ 10/60). Ὁ Πρόεδρος Οἱ Γραμματεῖς.

Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ.

Χ. Κανελλόπουλος.