1864.08.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 294.

Τῆς 10 Αὐγούστου 1864.

(Δευτέρα.)

Ὥρα 9 π. μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Συνελεύσεως πλήρους γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνονται. Κύριοι, σήμερον ἐνῷ ἠρχόμην εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἐντὸς τῆς αὐλῆς ἦσαν παρατεταγμέναι περὶ τὰς 50 γυναῖκας, μελανοφοροῦσαι, αἱ ὁποῖαι μὲ περιεστοίχισαν, καὶ μοὶ ἔδωσαν καὶ μίαν ἀναφοράν· ἦσαν ὅλαι, φαίνεται, γυναῖκες ἀγωνιστῶν, αἱ ὁποῖαι πάσχουν, καὶ αἱ ὁποῖαι ἐνόμισαν, ὅτι πρέπει ν’ ἀποτανθῶσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ζητοῦσαι παρ’ αὐτῆς νὰ λάβῃ πρόνοιαν. Ταῖς παρέστησα, ὅτι ὑπάρχει ἐκκρεμὲς νομοσχέδιον, ἐν τῷ ὁποίῳ θέλει ἀποφασισθῆ περὶ ὅλων τῶν ἐκκρεμῶν περὶ ἀγωνιστῶν ζητημάτων. Ἡ ἀναφορὰ, ἡ ὁποία δὲν ἔχει τίποτε ἄξιον προσοχῆς, εἶναι τὰ κοινῶς λεγόμενα, καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν ν’ ἀναγνωσθῇ.

§4ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Δὲν εἶναι οὔτε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ κατέταξα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διότι εἴδατε, ὅτι κατ’ ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως προηγοῦνται ἄλλα ἀντικείμενα.

§6ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ ἔλευσις τῶν ἀδελφῶν Ἑπτανησίων μᾶς εὗρεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ψηφίσματος τοῦ περὶ ἀγωνιστῶν. Ἡ σπουδαιοτάτη αὕτη συζήτησις τοσάκις ἐπαναληφθεῖσα ἐν τῇ Ἐθνικῇ Συνελεύσει, διεκόπη· μετὰ δὲ τὸ σημαντικὸν τοῦτο γεγονὸς ἐτέθησαν ἄλλα ἀντικείμενα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, σπουδαῖα καὶ αὐτά. Παρατηρῶ ὅμως, ὅτι τὴν ἡμέραν τὴν ἐπιοῦσαν, καθ’ ἣν ἔμελλε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις τοῦ περὶ ἀγωνιστῶν νόμου, εἶχον ὁμιλήσει πλεῖστοι καὶ εἶχεν ἐξαντληθῆ σχεδὸν ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου· εἶχον δὲ ἐπιφέρει πολλὰς τροποποιήσεις ἐπ’ αὐτοῦ σχεδὸν πάντες οἱ ὁμιλήσαντες· θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους πληρεξουσίους νὰ ἀναθέσωσιν εἰς τὸν Κ. πρόεδρον νὰ ζητήσῃ παρ’ ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, νὰ συνέλθωσιν εἰς μίαν ἐπιτροπὴν νὰ συζητήσωσι τὰς γνώμας των, μέχρις οὗ καταρτισθῇ καὶ παρουσιασθῇ ἀπηρτισμένον τι εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Συνελεύσεως, διότι ἄλλως, ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν πάλιν τὴν συζήτησιν, θὰ γίνῃ σπουδαία ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, διότι θὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι, ὅσα εἴπομεν ἄλλοτε νὰ τὰ ἐπαναλάβωμεν, καὶ θὰ παρέλθουν πολλαὶ ἡμέραι· πρὸς δὲ, ὅταν αἱ γνῶμαι καταρτισθῶσιν εἰς ἓν ὁμόγνωμον ψήφισμα, νὰ προσδιορισθῇ μία ἡμέρα τῆς ἑβδομάδος ἐκ τῶν ἐν ἀργίᾳ, ὥστε εἰς 5 συνεδριάσεις νὰ τελειώσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο· φρονῶ ὅμως, ὥστε ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ν’ ἀποφασίσῃ πρῶτον περὶ κατεπειγόντων τινῶν μέτρων ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἤτοι περὶ χηρῶν καὶ ὀρφανῶν ἐπιζώντων καὶ μετὰ ταῦτα νὰ συζητήσῃ τὸν νόμον, καθόσον ἀφορᾷ τὰ δικαιώματα τῶν ἀγωνιστῶν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωρίζετε, ὅτι κατὰ τὸν κανονισμὸν αἱ τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται, παραπέμπονται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία ἐπεξειργάσθη τὸ νομοσχέδιον· λοιπὸν εἰμπορεῖ νὰ γίνῃ τὸ αὐτὸ, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ, ἂν θέλῃ, νὰ προσκαλέσῃ τοὺς παρουσιάσαντας τὰς γνώμας.

§8ΠΟΛΛΟΙ. Κατὰ τὸν κανονισμὸν νὰ γίνῃ.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μᾶς ἐδόθη ἑτέρα ἀναφορὰ ἔχουσα τοιοῦτον ἀντικείμενον· εἶναι δήμαρχος ὁ ἀναφερόμενος, καὶ λέγει, ὅτι ἐξεδόθη θέσπισμα κατὰ τὸν 7βριον τοῦ 63 ὑπὸ τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, καὶ δι’ αὐτοῦ ἐπαύετο, ἀλλὰ δὲν ἐξετελέσθη, δὲν ἐκοινοποιήθη· καὶ ἀναφέρεται ἤδη εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἤδη τῷ κοινοποιεῖται τὸ ἔγγραφον.

§10ΠΟΛΛΟΙ. Ν’ ἀναγνωσθῇ. Ἀναγινώσκεται ἡ ἀναφορά.

§11ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Εἶχον ζητήσει τὸν λόγον πρὶν ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορὰ, διὰ νὰ προσκληθῇ ὁ ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ, πῶς ἐξετέλεσε θέσπισμα τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ Βασιλέως, διότι τὸ θέσπισμα αὐτὸ δὲν ἠδύνατο πλέον νὰ ἐκτελεσθῇ παρὰ ἀνανεούμενον διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Βασιλέως.

§12ΧΑΡ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Τὸν λόγον, Κ. Πρόεδρε.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν μέλλοντα ν’ ἀγορεύσῃ, ὅτι μόνον περὶ τοῦ δρόμου, τὸν ὁποῖον θὰ λάβῃ ἡ ἀναφορὰ, θὰ ὁμιλήσητε.

§14Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Μάλιστα. Ὁ δήμαρχος Λεβαδείας, ὡς σχεδὸν καὶ ὅλοι οἱ δήμαρχοι τοῦ Κράτους, ἐννοεῖτε, Κύριοι, πόθεν ἐπήγαζον, ἦσαν Δήμαρχοι τῆς ἀφοσιώσεως, ὡς τότε ἔγραφον οἱ ἔπαρχοι μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν.

§15ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Δὲν εἶναι αὐτὸς δήμαρχος τοῦ Ὄθωνος.

§16ΛΑΠΑΣ. Εἶναι. (θόρυβος).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι.

§18Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Θὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ ἐπερώτησις αὕτη δὲν εἶναι ἐπερώτησις.

§19ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἔχω τὸν λόγον, Κ. Πρόεδρε.

§20ΛΑΠΑΣ. Κανένα λόγον δὲν ἔχεις, κάθησε κατὰ γῆς (γέλωτες).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Δήμαρχος αὐτὸς λοιπὸν, ἐναντίον τῶν ἀρχῶν τῆς μεταπολιτεύσεως, ἦτον ἑπόμενον ὅτι δὲν ἤθελεν ἐνεργεῖ τὸ καθῆκόν του, συμφώνως μὲ τὰς ἀρχὰς τῆς προσωρ. Κυβερνήσεως· καὶ πράγματι, αὐτὸς ὑπέβαλε διάφορα προσκόμματα καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων, καὶ ἐν γένει ὁ Δῆμος κατέστη ἐλεεινός.

§22ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Κ. Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπὶ τοῦ ζητήματος, πρέπει ἐὰν θέλῃ νὰ ἀντικρούσῃ, τὴν ἡμέραν.....

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶπον καὶ ἐγώ.

§24Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Ἐπειδὴ ὑπέβαλε λοιπὸν τὴν αἴτησιν ὁ Κ. Σουλτάνης, δι’ αὐτὸ θυσιάζομεν τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους, διὰ τὸ χατῆρι τοῦ Κ. Σουλτάνη.

§25ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Ἔχετε δίκαιον, Κ. Πρόεδρε, διότι θὰ γεννηθῇ συζήτησις ματαία.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ποίαν ἡμέραν ὁρίζετε;

§27ΤΙΝΕΣ. Τὸ Σάββατον.

§28ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. (Θόρυβος) τὴν Παρασκευήν.

§29ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ Σάββατον.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθησαν, Κύριοι, προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀφοροῦν τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον, ἤτοι τὸ Σύνταγμα· εἶναι πρότασις τοῦ Κ. Κυπαρίσση, ἀφορῶσα τὴν ἐπιγραφὴν τοῦ βʹ. κεφαλαίου τοῦ εὐθὺς μετὰ τὴν θρησκείαν καὶ τὸ περὶ τῆς ἰσότητος τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων ἐνώπιον τοῦ νόμου· ὑπάρχει ἑτέρα προσθήκη εἰς τὸ ἄρθρον 105 ὑπὸ τοῦ πληρεξουσίου Γλαράκη, καὶ ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ ἄρθρον 95· καὶ τρίτη πρότασις μὴ ἀφορῶσα τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, ἀλλ’ ἔχουσα οὕτω· «νὰ κατασκευασθῇ δημοσίᾳ δαπάνῃ γέφυρα ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Πασαβέτου, πρὸς διευκόλυνσιν τῆς συγκοινωνίας»· τὴν μὲν πρώτην τοῦ Κ. Κυπαρίσση, ὡς ἀφορῶσαν ἀντικείμενον, εἰς τὸ ὁποῖον ἴσως θὰ φθάσωμεν σήμερον, θέλομεν κρατήσει καὶ ἀναγνώσει, τὰς δὲ λοιπὰς παραπέμψει εἰς τύπωσιν.

§31ΤΣΕΛΙΟΣ. Κ. Πρόεδρε, νομίζω πρὸ ἡμερῶν ὑπεβλήθη εἰς τὸ Προεδρεῖον μία ἀναφορὰ ἑνὸς μεγάλου ἀγωνιστοῦ, τοῦ γνωστοῦ συνταγματάρχου Βέῤῥη, καὶ ἔκτοτε δυστυχῶς δὲν ἀνεγνώσθη.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ναὶ, πρὸ μηνὸς ὑπεβλήθη τοιαύτη ἀναφορὰ τοῦ συνταγματάρχου Βέῤῥη, ὅστις παραπονεῖται διὰ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν κατέχει ὡς δυσανάλογον τῶν ἐκδουλεύσεών του. Παρακαλῶ τοὺς Κυρίους πληρεξουσίους νὰ συνέλθωσιν αὔριον εἰς τὰ τμήματα.

§33ΤΙΝΕΣ. Ποίαν ὥραν;

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν 10.

§35ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν νόμων τί κάμνει;

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσεκάλεσα αὐτὴν ἀπὸ προχθὲς νὰ συνέλθῃ αὔριον, διότι, προσκαλέσας ἀπὸ ἕκαστον τμῆμα ἓν ἐκ τῶν μελῶν, ἔλαβον τὴν πληροφορίαν, ὅτι εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ συνέλθῃ εἰς γενικὴν συνεδρίασιν.

§37ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλεῖσθε ν’ ἀναβάλετε τὴν συγκάλεσιν τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς διὰ τὴν Πέμπτην.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ, λοιπὸν τὴν Πέμπτην.

§39ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τί ἐννοεῖτε νὰ συνέλθῃ εἰς γενικὴν συνεδρίασιν τὸ τμῆμα;

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς ἐπιτροπῆς ἦτο τοιαύτη, νὰ διαιρεθῇ εἰς τμήματα καὶ ἕκαστον τμῆμα νὰ συνέλθῃ καὶ νὰ εἴπῃ, εἰς τὸ δεῖνα κεφάλαιον ἀπήντησα αὐτὴν τὴν ἀνωμαλίαν, αὐτὴν τὴν διάταξιν, καὶ νομίζομεν ὅτι ἔχει ἀνάγκην διορθώσεως.

§41ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ τὰ εἴπῃ αὐτά;

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι εἰς τὴν γενικὴν συνεδρίασιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§43ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Τί γίνεται ἡ ἐπιτροπὴ τῆς συγχωνεύσεως; Σᾶς ἀνήγγειλα, ὅτι τὸ οἰκονομικὸν μέτρον εἶναι ἕτοιμον.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσεκάλεσα ἀπὸ ἕκαστον τμῆμα ἀνὰ ἓν μέλος καὶ ἐζήτησα πληροφορίας, ἐὰν ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ ἀναγνώσουν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐργασιῶν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Τὸ τμῆμα τὸ οἰκονομικὸν εἶναι εἰς κατάστασιν τοιαύτην, τὸ τμῆμα ὅμως τὸ διοικητικὸν δὲν εἶναι· ἔχει ἀνάγκην μάλιστα τριῶν συνεδριάσεων ἀκόμη, ὅπως μὲ ἐβεβαίωσεν ὁ Κ. Μαρῖνος. Τὸ τμῆμα τὸ δικαστικὸν ἐπίσης δὲν δύναται, προχθὲς μὲ ἐβεβαίωσαν νὰ συνέλθῃ εἰς γενικὴν συνεδρίασιν, εἶχεν ἀνάγκην μιᾶς τοὐλάχιστον συνεδριάσεως· τὸ ἐκκλησιαστικὸν εἶναι ἕτοιμον πρὸ πολλοῦ, ἀλλὰ μοὶ ἀνεκοίνωσεν, ὅτι, μετὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἰδιαιτέρων προτάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο περὶ προσθήκης εἰς τὰ δύω πρῶτα ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, κρίνει ἀνάγκην νὰ συνέλθῃ ἐν γένει διὰ νὰ σκεφθῇ, καὶ μετὰ τὴν συζήτησιν αὐτῶν νὰ προβῇ εἰς μίαν ἀπόφασιν· μὲ εἶπεν, ὅτι τὴν τρίτην δύναται νὰ συνέλθῃ, ἀλλ’ ἦτο τὸ μόνον τμῆμα καὶ διὰ τοῦτο δὲν τὸ συνεκάλεσα τὴν τρίτην. Ἐπὶ τῶν προσθηκῶν εἰς τὸ Σύνταγμα περὶ ἐκλογῆς ἀρχιερέων κτλ. ἐνθυμεῖται ἡ Συνέλευσις, ὅτι αἱ ἀγορεύσεις εἶχον σταματήσει εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ Κ. Ἀννίνου.

§45ΚΑΛΟΣ. Ὁ Κ. Διαμαντόπουλος παρεχώρησεν εἰς ἐμέ.

§46ΠΟΛΛΟΙ. Ἐρωτήσωμεν.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι οἱ Κύριοι Σολιώτης, Ἀντώνιος Μαυρομιχάλης, Ζαΐμης, Γλαράκης, Βούβουλης, Ἴκλεμος, Μαρῖνος, Ῥοντήρης, Χρηστόπουλος, Γόντικας, Μαυρομαρᾶς, Καλλιγᾶς, Καλὸς, Β. Βαλτινὸς, Παντολέων καὶ Δαγρές.

§48ΚΑΛΟΣ. Εἶχον μίαν πρότασιν καὶ θέλω μόνον δέκα λέξεις νὰ εἴπω ὑπὲρ αὐτῆς (θόρυβος).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὁποῖαι αἱ γνῶμαι αἱ προταθεῖσαι διὰ νὰ σᾶς ἐπαναφέρω εἰς τὸ ζήτημα, καὶ τότε θ’ ἀποφασίσητε, ἐὰν θ’ ἐξακολουθήσῃ ἢ ὄχι ἡ συζήτησις.

§50ΔΑΓΡΕΣ. Πρὶν ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις θὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν συνέλευσιν, ὅτι προχθὲς δὲν ἠδυνήθημεν νὰ λύσωμεν ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον οἱ πληρεξούσιοι Κερκύρας ὑπέβαλον καὶ διάφοροι ἄλλοι, παρέστησαν ὡς λίαν σπουδαῖον, καὶ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐνδιαφέρει ἐπαρχίαν ὁλόκληρον καὶ μεγάλην, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ λυθῇ ταχέως. Ἐπειδὴ τρεῖς ἡμέραι τῆς ἑβδομάδος εἶναι προσδιωρισμέναι διὰ τὸ σύνταγμα, καὶ βεβαίως δὲν πρέπει νὰ διακοπῇ ἡ εἰς τοῦτο ἐργασία δι’ οὐδένα λόγον, καὶ ἐπειδὴ τὸ σάββατον εἶναι ἑορτὴ καὶ δὲν θὰ ἐργασθῶμεν, προτείνω νὰ συνέλθωμεν αὔριον. Ἤθελον δὲ παρακαλέσει τὸν Κύριον Πρόεδρον καὶ τοὺς συναδέλφους διὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰς ἐργασίας μας, πρέπει καὶ ἡ διάλυσις τῆς συνεδριάσεώς μας νὰ ἐκτελῆται σύμφωνα πρὸς τὸν κανονισμὸν, ὄχι ὅπως ἔλαβε χώραν προχθές, τὸ ὁποῖον ἐλύπησε καὶ ἐμὲ, καὶ τὸ πλεῖστον τῆς συνελεύσεως, καὶ τὸ ὁποῖον εὔχομαι νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ· λοιπὸν πρὶν ἀποφασισθῇ παρὰ τοῦ σώματος ἡ διάλυσις τῆς συνεδριάσεως, δὲν πρέπει οὐδὲ ἡμεῖς νὰ φύγωμεν, οὐδὲ ὁ πρόεδρος νὰ διαλύῃ τὴν συνεδρίασιν ἐναντίον τῶν συμφερόντων τῆς κοινωνίας.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρατηρῶ εἰς ὅ,τι εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος, ὅτι προχθὲς κατὰ τὴν πεποίθησίν μου ἤθελον πραγματικῶς μεροληπτήσει καὶ ζημιώσει καὶ τὴν συνέλευσιν καὶ τὸ ζήτημα, διότι τὰ συμφέροντα τῆς συνελεύσεως καὶ τοῦ ζητήματος ταυτίζονται, ἐὰν ἤθελον παρατείνει τὴν συνεδρίασιν· ἡ ὥρα ἦτον ὑπὲρ τὴν 3 καὶ ½. Γνωρίζετε, ὅτι ὁ κανονισμὸς δὲν ἀναφέρει τὴν ὥραν τῆς λήξεως τῶν συνεδριάσεων, διότι ὁ κανονισμὸς ὁ ἀρχαῖος ἐκανόνιζεν ἄλλως τὰ τῶν συνεδριάσεων, ἐσχάτως δὲ ἐκανονίσθη ἄλλως, ἀπεφασίσθη νὰ ἐρχώμεθα ἀπὸ τῆς 9, καὶ καθιερώθη ὅτι μέχρι τῆς 2 τὸ πολὺ δύναται νὰ διαρκέσῃ ἡ συνεδρίασις. Κατὰ τὴν ὥραν αὐτὴν ἐνόμισα, ὅτι εἶχον δικαίωμα νὰ διαλύσω τὴν συνεδρίασιν δυνάμει τοῦ κανονισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει τοῦτο εἰς τὸν πρόεδρον, παρελθούσης τῆς ὥρας. Ἐγγράφως δὲν ὑπάρχει τοῦτο, ἡ σταθερὰ ὅμως συνήθεια καθιστᾷ νόμον ἔγγραφον. Παρετήρησα, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ προτείνοντος, κατὰ τὴν 3 καὶ ½ ὥραν, ὅτι ἐσηκώθησαν οἱ πλεῖστοι τῶν πληρεξουσίων ν’ ἀναχωρήσωσιν, ἀπήυδησαν, καὶ ἐὰν ἤθελον νὰ διατηρήσω τὴν Συνεδρίασιν, ἤθελον μεροληπτήσει, ἤθελον παραβῆ τὸ καθῆκόν μου. Αἱ συνεδριάσεις δὲν πρέπει νὰ γίνωνται διὰ τῆς πιέσεως. Ὅταν ἐγείρεται τὸ μεγαλείτερον μέρος τῆς Συνελεύσεως ἵνα ἀναχωρήσῃ, συνεδρίασις δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ (θόρυβος). Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, μὴ θορυβῆτε, βεβαίως δὲν εἶναι καιρὸς ἀνακρίσεων, καὶ διὰ τοῦτο κάμνω τὴν ἁπλῆν παρατήρησιν. Ἐνθυμεῖται ἡ Συνέλευσις ὅτι ἔγεινε ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καὶ ἡ διαφορὰ ὑπῆρξαν 20 ψῆφοι· οἱ 143 πληρεξούσιοι δὲν ἤθελον οὔτε κἂν νὰ ἐξακολουθήσωσι, καὶ διὰ τοῦτο ἠθέλησαν ἀπ’ ἀρχῆς νὰ ἀναχωρήσωσιν. Ἐνόμισα, λοιπὸν ὅτι ἦτο καλόν, ἀφοῦ ἠγέρθησαν πολλοὶ, νὰ μὴ θελήσω νὰ κάμω συνεδρίασιν βεβιασμένην, στέλλων τοὺς κλητῆρας δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ ὅπως προσκαλῶσι τοὺς πληρεξουσίους· παρατηρῶ δὲ, ὅτι αἱ παρατηρήσεις αὗται, οὐ μόνον ὑπάρχει δικαίωμα νὰ γίνωνται, ἀλλὰ καὶ πρέπει, ὅταν ἀνακαλύπτηται εἰς τὸ προεδρεῖον μεροληψία, ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν μὲ ἴδατέ ποτε μεροληπτοῦντα· σᾶς ἐρωτῶ· ἐὰν δὲν ἐνθυμῆσθε, ὅτι ἐγὼ ὁ ἴδιος ἐπάλαισα πρὸς τοὺς πολιτικοὺς φίλους μου τοὺς ἐν τῇ Συνελεύσει ἐπὶ δύω ὥρας, ὅταν ἐζήτουν νὰ μὴ ἐπιτρέψουν νὰ τεθῇ ζήτημα περὶ προτιμήσεως τῆς συζητήσεως ἐκείνης. Ἀλλὰ σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι δυνάμεις διὰ νὰ ἐπιδείξω μεγαλειτέραν ἀμεροληψίαν εἰς τὴν Συνέλευσιν δὲν ἔχω· εὔχομαι ὁ διάδοχός μου νὰ ἔχῃ.

§52ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν. Πρέπει νὰ ἤμεθα σύμφωνοι πρὸς τὸν κανονισμόν. Ἀπεφασίσαμεν νὰ συνερχώμεθα ἀκριβῶς τὴν 9 ὥραν. Πολλοὶ ἔρχονται ἀκριβῶς κατὰ τὴν ὡρισμένην ὥραν τῆς 9 καὶ ἡ συνεδρίασις, νομίζω, ἀπαρτίζεται περὶ τὴν 11. Ἐννοεῖτε λοιπὸν, ὅτι οἱ ἐρχόμενοι τὴν 9 καὶ μένοντες 2 ὥρας περιμένοντες τοὺς ἄλλους, ὅταν ἀπαρτισθῇ ἡ Συνέλευσις, ἤδη εἶναι κουρασμένοι· διὰ τοῦτο, Κ. Πρόεδρε, προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὥστε τὸ προεδρεῖον νὰ ᾖναι κατηρτισμένον κατὰ τὴν 9 ὥραν, τότε ν’ ἀρχίζῃ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου· ἅμα δὲ τελειώσῃ ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος, καὶ δὲν εἶναι παρόντες οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ προεδρεῖον νὰ διαλύῃ τὴν συνεδρίασιν. Καὶ εἶναι προτιμώτερον νὰ ματαιωθῇ ἡ συνεδρίασις μιᾶς ἢ δύω ἡμερῶν παρὰ νὰ γίνηται αὐτὸ τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον γίνεται καθ’ ἡμέραν, διότι πραγματικῶς ὁ ἐρχόμενος τὴν 9 ὥραν, δὲν δύναται ν’ ἀνθέξῃ πέραν τῆς τρίτης. Λέγω λοιπὸν, ὅτι πρέπει ἀκριβῶς ν’ ἀρχίζῃ ἡ συνεδρίασις τὴν 9, τῶν δὲ ἐλλειπόντων νὰ δημοσιεύωνται τὰ ὀνόματα καὶ νὰ θεωρῶνται ὡς ἐλλείποντες τῶν σπουδαιοτέρων καθηκόντων κατ’ αὐτὴν τὴν ἐποχήν.

§53ΔΑΓΡΕΣ. Νὰ μὴ διαλύηται δὲ ἡ Συνέλευσις ἅμα 10, 20 δὲν θέλουν, ἀλλὰ τῇ ἐπινεύσει αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως.

§54ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ ΑΘ. Κ. Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ νὰ προκαλέσητε ἀπόφασιν, καθ’ ὅσον μοὶ ἐγένετο ἡ ὀρθὴ παρατήρησις, ὅτι ὄχι μόνον νὰ δημοσιεύωνται τὰ ὀνόματα, ἀλλὰ, καθὼς καὶ εἰς ἄλλα κοινοβούλια γίνεται, νὰ μὴ λαμβάνουν τὴν μισθοδοσίαν των.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν, ἀφοῦ ἐρωτήσω τὴν γνώμην σας, δυνάμεθα πάλιν νὰ φέρωμεν τροποποιήσεις τινὰς περὶ τῆς ὥρας. Ἂς ἐξακολουθήσωμεν ἤδη τὸ ἔργον μας. Πρῶτον, Κύριοι, διαιρῶ τὰ ζητήματα εἰς 2, εἰς ἀναβλητικὰς προτάσεις, καὶ εἰς οὐσιαστικάς. Τρεῖς ἀναβλητικαὶ προτάσεις ὑπεβλήθησαν κατὰ τὴν συζήτησιν. Ἡ μία ἀναβλητικὴ πρότασις προτείνει τὴν παραπομπὴν τοῦ ζητήματος εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἀφομοιώσεως τῆς νομοθεσίας· ἡ δευτέρα δὲ προτείνει νὰ ἀπεκδυθῇ πάσης ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐργασίας ἡ Συνέλευσις, καὶ νὰ παραπέμψῃ τὸ ψήφισμα εἰς τὴν Α. βουλευτικὴν περίοδον, ἡ τρίτη εἶναι νὰ παραπεμφθῇ ἐπίσης εἰς τὴν Α. βουλευτικὴν περίοδον, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι οἱ μὲν θέλουν νὰ γίνῃ ἀπόφασις διὰ ψηφίσματος, οἱ δὲ θέλουν νὰ καταχωρηθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Αἱ οὐσιαστικαὶ προτάσεις εἶναι αἱ ἑξῆς· ἡ πρότασις, ἡ ὁποία περιέχει τῶν πολλῶν τὰς ὑπογραφάς· αὐτὴν τὴν πρότασιν τὴν τροπολογοῦν ἕτεροι πληρεξούσιοι, προτείνοντες αὐτολεξεὶ νὰ γίνῃ δεκτὴ, ἀλλὰ νὰ μὴ καταχωρηθῇ, ὅπως οἱ πολλοὶ ζητοῦσιν εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ νὰ διατυπωθῇ εἰς ψήφισμα. Ὑπάρχουν ἕτεραι οὐσιαστικαὶ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀφοροῦν ἄλλα ἀντικείμενα. Ἡ μὲν ἀφορᾶ τὴν ἐκλογὴν τῶν Ἀρχιερέων, ἑτέρα δὲ τὴν μὴ ἀνάμιξιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἰς τὰ τοῦ Κλήρου. Ὑπάρχει πρότασις ἑτέρα τοῦ Κ. Εὐμορφοπούλου, ἥτις ἀφορᾶ τὸν κλῆρον τῶν Δυτικῶν.

§56ΔΑΓΡΕΣ. Προκαλέσατε τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως ὡς πρὸς τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως τῶν Κερκυραίων.

§57ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Αὔριον.

§58ΕΤΕΡΟΙ. Τὴν Πέμπτην.

§59ΒΕΛΙΑΝΙΤΗΣ. Εἶναι καλήτερον αὔριον, διότι ἂν τυχὸν παραταθῇ ἡ συζήτησις, δυνάμεθα νὰ διορίσωμεν καὶ τὴν Πέμπτην, διότι ἔχομεν ἄλλην ἡμέραν.

§60ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐὰν ἤθελε παραπεμφθῆ εἰς τὰ τμήματα, ἤθελε μᾶς εὐκολύνει πολὺ εἰς τὴν συζήτησιν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπω, ὅτι ὑπάρχουσι διάφοροι γνῶμαι, οἱ μὲν θέλουν τὴν Τρίτην, οἱ δὲ τὴν Πέμπτην.

§62Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι λελυμένον, διότι, ὅταν ἡ Συνέλευσις διὰ πλειοψηφίας ἀπεφάσισεν, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι κατεπεῖγον καὶ ἤρχισε τὸ σάββατον ἡ συζήτησις, ἕπεται λοιπὸν, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον ὑπὲρ τῆς Τρίτης, καὶ οὐχὶ τῆς Πέμπτης.

§63ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον, αὔριον.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσκαλοῦνται λοιπὸν οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι αὔριον κατὰ τὴν συνήθη ὥραν τῶν συνεδριάσεων. Περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου, Κύριοι, σᾶς ἐξέθεσα τὴν ὑπόθεσιν, εἶναι πολλοὶ ἐγγεγραμμένοι.

§65ΜΙΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ ΠΟΛΛΟΙ ΑΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι αἱ ἀναβλητικαὶ προτάσεις δὲν ἀφοροῦν τὴν προσθήκην, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐπρότεινα, ἀλλὰ μόνον τὴν παραπομπὴν τοῦ ζητήματος εἰς τὰ νομοθετικὰ σώματα.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι αἱ προτάσεις αἱ ἀναβλητικαὶ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν μόνον τὴν ὑπὸ τῶν πολλῶν γενομένην πρότασιν.

§68ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀνεπτύχθη τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὸν Δυτικὸν κλῆρον.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ἀντιῤῥήσεις πρέπει νὰ γίνωνται ἐν καιρῷ. Πιθανὸν νὰ ἔκαμα λάθος. Λοιπὸν ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἐν καιρῷ· ὁ Κ. Εὐμορφόπουλος ὑπέβαλε πρότασιν, ἡ ὁποία ἀνεγνώσθη καὶ ἐτυπώθη, καὶ πρὶν ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν ἀνέφερον καὶ αὐτήν.

§70ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασίς μου δὲν συνδέεται μετὰ τῶν ἄλλων.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν Κ. Εὐμορφόπουλον, ὅτι εἶναι τῆς αὐτῆς φύσεως ἡ πρότασις, οὐχὶ ὅτι ἀφορᾶ τὸ ἴδιον ἀντικείμενον, εἶναι τῆς αὐτῆς φύσεως, διότι πρόκειται νὰ προστεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα διάταξις περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν ἐπισκόπων τῶν Δυτικῶν.

§72ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις αὕτη οὐδόλως ἀνεπτύχθη.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔπρεπε νὰ ζητήσητε νὰ τὴν ἀναπτύξητε πρὶν ἢ ἡ Συνέλευσις φωτισθῇ.

§74ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤμην προφήτης νὰ γνωρίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου.

§75ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Εὐμορφοπούλου εἶχε τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ· ἂν κανεὶς δὲν ἔκαμε λόγον περὶ αὐτῆς, σημαίνει ὅτι ἐθεώρησε τὴν πρότασιν ὡς μὴ ἐπιδεκτικὴν συζητήσεως· διότι εἶναι φανερὸν, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ καθιερώσωμεν νέα δόγματα τῆς Παπικῆς ἐκκλησίας, (ὁ Κ. Εὐμορφόπουλος ἐπιμένει νὰ ὁμιλήσῃ).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιτρέπετε εἰς τὸν Κ. Εὐμορφόπουλον νὰ εἴπῃ δύω λέξεις;

§77ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§78ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν. (Ὁ Κ. Εὐμορφόπουλος ἀναβαίνει ἐπὶ τοῦ βήματος διὰ νὰ ὁμιλήσῃ).

§79ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, δὲν ἔχει κανεὶς πλέον τὸν λόγον.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ὀρθὸν, ἀλλὰ μόνον διὰ τῆς ἀνοχῆς ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ δώσῃ τὸν λόγον (θόρυβος).

§81ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύνασθε, Κύριοι, νὰ μοῦ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον......... (θόρυβος), τὸ βῆμα εἶναι ἐλεύθερον... ...... (θόρυβος).......

§82ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις, ἐτυπώθη, οὐδεὶς τὴν ἀνέπτυξε.

§83ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν δὲν θέλετε, ἀποῤῥίψατέ την, ὀφείλετε ὅμως νὰ ἀκούσητε τοὺς λόγους ἐκείνου, ὁ ὁποῖος τὴν ὑπέβαλε (θόρυβος παρατεταμένος).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐπιτραπῇ ὁ λόγος εἰς τὸν Κ. Εὐμορφόπουλον, ὅπως ἀναπτύξῃ τὴν πρότασίν του, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι), παρεδέχθη.

§85ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ά. καὶ τοῦ βʹ. ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ γʹ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ προσθέσωμεν καὶ ἕτερον ἀφορῶν τὰ θρησκευτικὰ, σχετιζόμενον μὲ τὰ δύο προηγούμενα. Ὡς γνωρίζετε, Κύριοι, εἰς τὴν Σύρον, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, κατοικοῦσι καὶ ἀδελφοὶ τὸ δυτικὸν δόγμα πρεσβεύοντες· ἤκουσα δέ τινας ἐξ αὐτῶν παραπονουμένους κατὰ τοῦ Μακαριωτάτου Πάπα Ῥώμης καὶ λέγοντας, διὰ τί νὰ μὴ χορηγῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἐγχώριον Δυτικὸν κλῆρον νὰ ἐκλέγῃ τὸν ἐπίσκοπόν του, ἀλλ’ οὗτος νὰ στέλλῃ εἰς τὴν πατρίδα μας ὅν τινα θέλῃ, γενόμενος αἴτιος πρὸς ἡμᾶς μὲν ἀδικήματος, πρὸς δὲ τὴν ἡμετέραν πολιτείαν σκάνδαλον καὶ κράτος ἐν κράτει ἀνεγείρων; Εὑρισκόμενοι ἤδη, Κύριοι, εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ πολιτεύματός μας, φρονῶ κατάλληλον τὴν περίστασιν καὶ τὴν προσγενομένην ἀδικίαν τῶν κληρικῶν συναδελφῶν συμπολιτῶν μας νὰ θεραπεύσωμεν, ἐξ ὧν πολλοὶ καὶ παιδείαν καὶ ἀρετὴν καὶ ἱκανότητα ἔχουσι, καὶ τὴν πολιτείαν μας ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ περιπετείας θρησκευτικὰς, εἰς ἃς πολλάκις ὤθησεν ὁ πολὺς θρησκευτικὸς ζῆλος τῶν ἀπὸ τῆς Ῥώμης πεμπομένων ἐπισκόπων, εἰς τὸν Ἅγιον Πατέρα, ἐνῷ τὸ δικαίωμα τοῦτο οὐδ’ αὐτὴ ἡ ὁμόθρησκος αὐτοῦ Γαλλία τοῦ χορηγεῖ. Εἶναι πιθανὸν κανεὶς ἐξ ὑμῶν ν’ ἀναβῇ κατ’ ἐμοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος (καὶ δὲν πιστεύω νὰ εὑρεθῇ Ἕλλην ὑπερασπιζόμενος ἀνύπαρκτα δικαιώματα τῆς Ῥωμαϊκῆς Ἐκκλησίας), νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι συνθήκας ἔχομεν μὲ τὰς Δυνάμεις καὶ κωλυόμεθα. Εἶναι μέγα, νομίζω, λάθος, προλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι πλανῶνται οἱ τὰ τοιαῦτα διανοούμενοι. Καμμία ἐκ τῶν Δυνάμεων δὲν διενοήθη ποτὲ νὰ προσβάλῃ τὰ κυριαρχικὰ τοῦ ἔθνους ἡμῶν δικαιώματα. Εἴμεθα εἰς τὴν σύνταξιν τῶν νόμων τῆς πολιτείας μας, ἐκπληροῦμεν τὴν στιγμὴν ταύτην τὸ καθῆκόν μας, καὶ τὴν ἐντολὴν, ἣν τὸ ἔθνος μᾶς ἀνέθεσε, ἐκτελοῦμεν· καὶ τὸ καθῆκόν μας τὸ ὑψηλὸν, τὸ ἐθνικὸν, καὶ οὐδεμίαν βλάβην εἰς αὐτὸ προξενοῦμεν. Ἡ πρότασίς μου, Κύριοι, εἶναι σπουδαία, ὅλοι γνωρίζετε τὰς ἐνεργείας τῆς Ῥώμης, εἶναι πρότασις ἐθνικὴ, ἐθνικωτάτη καὶ ὡς τοιαύτην τὴν συνιστῶ εἰς τὴν σύνεσιν καὶ τὸν πατριωτισμόν σας, ἐπικαλούμενος συνάμα ἰουδαϊκῶς τὴν ἐπιψήφισίν σας· καὶ πεισθῆτε, Κύριοι, πεισθῆτε, ὅτι δὲν θέλετε μεταμεληθῆ, οὔτε ἡμεῖς, οὔτε τὰ τέκνα ὑμῶν. Ἰδοὺ ἡ πρότασίς μου, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀναγινώσκω. Πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιν. Προτείνω, ὡς πρόσθετον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ὅπως οἱ Δυτικοὶ ἐν Ἑλλάδι ἐπίσκοποι ἐκλέγωνται ἀπ’ εὐθείας καὶ μεταξὺ αὑτῶν ὑπὸ τοῦ αὐτόχθονος Δυτικοῦ κλήρου· ὁ δὲ Μακαριώτατος ἅγιος Πάπας Ῥώμης νὰ ἐπικυρώνῃ, ἐὰν θέλῃ, τὴν ἐκλογὴν, κατὰ τοὺς κανόνας τῆς Δυτικῆς ἐκκλησίας. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 5 Αὐγούστου 1864.

Ὁ πληρεξούσιος Σύρου

Δ. ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ.

§86ΚΑΛΟΣ. Ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος ἐκ Σύρου, θέλων βέβαια νὰ περιποιηθῇ τοὺς ἐντολεῖς του μᾶλλον, ἢ νὰ καθιερώσῃ ἀρχὴν, ἥτις δύναται νὰ τεθῇ ἐν τῷ συντάγματι, ἦλθε σήμερον μὲ πρότασιν, ἥτις ἀντίκειται ὅλως διόλου εἰς τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ τοῦ Ἔθνους.

§87ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Συζητεῖται αὐτὴ ἡ πρότασις σήμερον, Κύριε Πρόεδρε;

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, εἶναι τυπωμένη καὶ διανεμημένη, καὶ κατ’ ἐξαίρεσιν τῷ ἐδόθη ὁ λόγος.

§89ΚΑΛΟΣ. Ἡ Ἑλλὰς, Κύριοι, ὡς γνωρίζετε, ἐκηρύχθη ἔθνος ἀνεξάρτητον διὰ συμβάσεως μεταξὺ τῶν τριῶν Δυνάμεων καὶ τῆς Υ. Πύλης· καθ’ ἣν ἐποχὴν συνετάσσετο ἡ σύμβασις ἐκείνη, ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Γαλλίας ἐπρότεινεν ὅπως διατηρηθῶσι καὶ μετὰ τὴν νέαν ἐγκατάστασιν τῆς Ἑλλάδος τὰ προνόμια καὶ τὰ δικαιώματα ὅσα οἱ Δυτικοὶ εἶχον πρὶν, ὑπὸ τὴν προστασίαν τῆς Γαλλίας, καὶ διὰ πράξεως κοινῆς τῶν τριῶν Δυνάμεων ἀπεφασίσθη ἵνα ἐξακολουθήσωσι καὶ εἰς τὸ μέλλον ἀπολαμβάνοντες οἱ Δυτικοὶ ὑπήκοοι τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος τὰ αὐτὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα εἶχον καὶ ἐπὶ τῆς δυναστείας τῶν Ὀθωμανῶν. Κύριοι, ἡ πρότασις τοῦ ἐκ Σύρου πληρεξουσίου ὅπως ἔχῃ, θέλει παρεμβάλει πολλὰς δυσκολίας, καὶ ἴσως θὰ ἔχωμεν καὶ ἀπαιτήσεις, αἵτινες δύνανται νὰ ἔχωσι σοβαροτάτας συνεπείας. (θόρυβος).

§90ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί εἶναι αὐτὰ, διὰ τῆς λόγχης θὰ μᾶς ἐπιβάλωσι;

§91ΚΑΛΟΣ. Εἶναι συμφέρον μέγιστον σοῦ καὶ ἐμοῦ, Κύριε πληρεξούσιε, διὰ νὰ ἐξετασθῇ τοῦτο. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσωμεν πᾶν ὅ,τι ἀνάγεται εἰς τὰ ἐσωτερικὰ πράγματα ἡμῶν. Καθιερώσαμεν τὴν προστασίαν τῆς ἐλευθερίας τῶν θρησκειῶν τῶν ἄλλων, καὶ ἐπράξαμεν τοῦτο διὰ τῶν δύο προηγουμένων ἄρθρων, ἐκωλύσαμεν δὲ τὸν προσηλυτισμὸν καὶ ἐπράξαμεν πολὺ καλά· δὲν ἔχομεν ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσωμεν τὰ τῶν δογμάτων καὶ τῆς λατρείας τῶν ἄλλων θρησκευμάτων. Τὸ Παππικὸν Κράτος ἐξασκεῖ δικαιώματά τινα ἐπὶ τῶν καθολικῶν πολιτῶν Ἑλλήνων· καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἐξωτερικὴν διοίκησιν, ὑπάρχει νόμος· τὸ καταστατικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅπου ἐν ἄρθρῳ 3 διατάσσονται τὰ περὶ τῶν σχέσεων τῶν ἄλλων ἐκκλησιῶν μὲ τὴν Ἑλληνικὴν πολιτείαν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι καθιερώθη τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, δηλ. νὰ ἐξετάζῃ ἂν αἱ ἀποφάσεις τοῦ Πάππα δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσιν ἐν Ἑλλάδι ἢ ὄχι.

§92ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ποίας ἐποχῆς εἶναι αὐτὸ τὸ καταστατικόν;

§93ΚΑΛΟΣ. Τοῦ 1833.

§94ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἔχομεν ἄλλο μεταγενέστερον.

§95ΚΑΛΟΣ. Ἀδιάφορον. Τὸ καταστατικὸν αὐτὸ στηρίζεται εἰς ἓν πρωτόκολλον τὸ τῆς 3 Φεβρουαρίου, καὶ δὲν δύναται νὰ μεταβληθῇ· οἱ καθολικοὶ πολῖται Ἕλληνες ὡς πρὸς τὰ τῆς θρησκείας των ἐξακολουθοῦν ν’ ἀπολαμβάνουν τὰ αὐτὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα ἀπελάμβανον καὶ ἐπὶ τῆς κυριαρχίας τοῦ Σουλτάνου. Διὰ τοῦτο ἀντιτάσσομαι κατὰ τῆς προτάσεως ταύτης. Τὴν θεωρῶ ἀντικειμένην εἰς τὰς συνθήκας, καὶ εἰς τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον διεῖπε τὰς συνεδριάσεις ἡμῶν εἰς τὰ δύο προηγούμενα ἄρθρα.

§96ΔΙΟΜΗΔΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ. Εἶμαι, Κύριοι, ἐναντίος καὶ εἰς τοὺς δύω προλαλήσαντας. Ὁ Κ. Εὐμορφόπουλος ἔκαμε τὴν πρότασίν του, ὁρμώμενος ἐκ τοῦ συμφέροντος τῶν ἡμεδαπῶν καθολικῶν τῶν ἐν Σύρῳ καὶ ἀλλαχοῦ, τῶν ὑπηκόων Ἑλλήνων· ὁ Κ. Καλὸς ἀντέκρουσεν αὐτήν. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀντικρουστέα ἡ πρότασις τοῦ Κ. Εὐμορφοπούλου δι’ ἄλλους λόγους παρὰ τὸν ἐπικινδυνωδέστατον, τὸν ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ Κ. Καλός. Ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες νὰ γείνωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου συνήγοροι εἰς τὸ νὰ ἐπισκευασθῇ ἐπὶ βλάβῃ τῆς Ἑλλάδος ἡ ἔννοια μιᾶς φράσεως ἀορίστου, ἑνὸς πρωτοκόλλου; Ὁμοιάζει τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο πρὸς τὸ τοῦ Κ. Ἰακωβάτου, ὅστις ἐπεκαλέσθη ἄλλο πρωτόκολλον καθ’ ἡμῶν, τὸ περὶ τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου. Τίνα ὑποχρεωτικότητα ἔχουν φράσεις ἀόριστοι τοιούτων πρωτοκόλλων, εἰς ἃ ἡμεῖς δὲν μετέσχομεν, ἀπέναντι τῆς αὐτονομίας μας καὶ τῶν συνεχομένων μετ’ αὐτῆς δικαιωμάτων; Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν Κ. Εὐμορφόπουλον, διότι νομίζει, ὅτι ἡ θεραπεία εἶναι εὔκολος. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος, ὄχι· δὲν δύνανται τοιαῦτα ζητήματα εὐχερῶς νὰ λυθῶσιν ἀπὸ Συνέλευσιν Κράτους αὐτονόμου μὲν, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ παντοδυνάμου. Ἐὰν ἡ Ἀγγλία δὲν δύναται νὰ λύσῃ πράγματι τὸ ζήτημα τῆς καθολικῆς Ἰρλανδίας, δηλαδὴ τὸ κατὰ πόσον θὰ ἐπηρεάζῃ τὸν κλῆρον τῆς Ἰρλανδίας ὁ Πάππας, νομίζετε εὔκολον τοῦτο εἰς ἡμᾶς; Πρέπει νὰ θέσωμεν ἓν ἄρθρον εἰς τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠξεύρομεν βέβαια κατὰ πόσον θέλει ἐκτελεσθῆ; Ἰδοὺ τὸ σφάλμα τοῦ Κ. Εὐμορφοπούλου, τὸ νὰ ζητῇ νὰ τεθῇ ἡ πρότασίς του εἰς τὸ Σύνταγμα, ἐν ᾧ μένει εἰς τὴν φρόνησιν, εἰς τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως, καθόσον δύναται, νὰ περιορίσῃ κατ’ ὀλίγον τὰς ἀξιώσεις τὰς Παππικὰς, αἱ ὁποῖαι ἀντιβαίνουσιν εἰς τὴν αὐτονομίαν τοῦ ἔθνους· διότι κατ’ οὐσίαν ἡ πρότασις εἶναι δικαιοτάτη χάριν τῶν συμφερόντων τῆς αὐτονόμου πολιτείας μας. Ἡ πολιτεία χρεωστεῖ νὰ γνωρίζῃ τίνες εἶναι οἱ λειτουργοὶ μιᾶς ἑκάστης θρησκείας, δηλαδὴ ὄχι μόνον τῆς ἐπικρατούσης, ἀλλὰ κατὰ μείζονα λόγον καὶ τῶν ἄλλων θρησκειῶν, διότι ἐκ τῆς ἰδιότητός των καὶ τῶν φρονημάτων των ἐξαρτᾶται ἂν ὠφελῶσιν ἢ βλάπτωσι. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ Γαλλία μισθοδοτεῖ τοὺς λειτουργοὺς ὅλων τῶν θρησκευμάτων, ὅσα ἐγκρίνει νὰ ἰσχύωσι παρ’ αὐτῇ. Τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6 τοῦ Συντάγματος τοῦ Γαλλικοῦ λέγουν, ὅτι θρησκεία τῶν πολλῶν Γάλλων εἶναι ἡ καθολικὴ, ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἄλλη ἀνεγνωρισμένη θρησκεία τελεῖ τὰ ἑαυτῆς ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν νόμων. Διὰ τοῦτο καὶ τῶν ἄλλων θρησκειῶν τοὺς λειτουργοὺς ἡ Γαλλία ὡσαύτως μισθοδοτεῖ. Τί σημαίνει τοῦτο; Ἐπίβλεψιν τῆς πολιτείας· τοὺς παρακολουθεῖ ἡ πολιτεία καὶ ἠξεύρει ποῖοι εἶναι· ἔχει συμφέρον νὰ γνωρίζῃ ἂν ἡ δεῖνα θρησκεία, νέα θρησκεία συμβιβάζηται μὲ τὸ καθεστὼς πολίτευμα, μὲ τὴν δημοσία τάξιν καὶ τὴν ἠθικὴν, ἢ ἐγκρύπτῃ ἄλλους σκοποὺς, προσέχει ὥστε οἱασδήποτε ἐγκεκριμένης θρησκείας οἱ λειτουργοὶ νὰ ᾖναι Γάλλοι τὸ φρόνημα καὶ τὸ συμφέρον. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ Ἑλλὰς χρεωστεῖ νὰ ἠξεύρῃ ποῖοι εἶναι οἱ λειτουργοὶ τῶν ἄλλων ἀνεκτῶν θρησκειῶν, καὶ νὰ βεβαιωθῇ ἂν ᾖναι ἀφωσιωμένοι εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος. Πάσης ἀνεκτῆς ἐν Ἑλλάδι θρησκείας οἱ λειτουργοὶ πρέπει νὰ θέσουν τὴν χεῖρά των ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου καὶ νὰ ὁρκισθοῦν, ὅτι σέβονται καὶ ὑπακούουν εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς νόμους τῆς Ἑλλάδος. Λοιπὸν ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, πάντες οἱ ἱερεῖς καὶ οἱ Ἀρχιερεῖς καθολικοὶ, πρέπει νὰ ᾖναι ὑπήκοοι Ἕλληνες καὶ εὐχόμεθα νὰ ἐνεργήσῃ οὕτως ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ μέλλοντι, ὥστε νὰ μὴ ἱερουργοῦν παρ’ ἡμῖν καὶ ἐπηρεάζουν τὰς συνειδήσεις τῶν καθολικῶν ὑπηκόων τῆς Ἑλλάδος πρόσωπα μὴ ἑλληνοφρονοῦντα, οὐδ’ ἔχοντα ἄλλα συμφέροντα παρὰ τὰ τῶν πολλῶν Ἑλλήνων, καὶ οὐχὶ νὰ στέλλωνται παρὰ τοῦ Πάππα ἱερεῖς καὶ Ἀρχιερεῖς εἰς τὴν Ἑλλάδα ἄνθρωποι, ὄντες ὑπήκοοι Ἰταλοὶ ἢ Αὐστριακοί. Μόνον κατὰ τὸ δόγμα δύνανται νὰ διαφωνῶσι πρὸς ἡμᾶς τοὺς πολλοὺς Ἕλληνας οἱ ὀλίγοι συμπολῖται ἡμῶν καθολικοὶ, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ κατὰ τὰ πολιτικὰ αἰσθήματα, ἢ κατὰ τὰ ὑλικὰ συμφέροντα. Ἀλλ’ ὁ Πάππας δὲν εὐχαριστεῖται νὰ ἐνδώσῃ ἄκων εἰς τὰς δικαίας ταύτας ἀξιώσεις, αἵτινες συνέχονται μὲ τὴν αὐτονομίαν τῆς Ἑλλάδος· τοῦτο δὲν ἐμποδίζει ὅμως τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιμείνῃ εἰς καταλλήλους περιστάσεις νὰ ἀντιτάξῃ ἀνένδοτον θέλησιν, ἐπωφελουμένη καὶ ἐκ τῆς πολιτικῆς, οὐδὲ ἀναγνωρίζει ἡ Ἑλλὰς, ὅτι ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1830 ὑπάρχει ὅρος τις περιορίζων τὴν αὐτονομίαν καὶ κυριαρχίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ὡς κακῶς ἐξέλαβεν ὁ Κ. Καλός. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι κυρία νὰ διευθετήσῃ τὰ καθ’ ἑαυτὴν, ἔχει ὅλα τὰ δικαιώματα τῶν αὐτονόμων πολιτειῶν· ἀλλ’ εἰς τὴν ἐπιδίωξιν τῶν δικαιωμάτων τούτων, ὅταν μάλιστα ἔρχωνται εἰς σύγκρουσιν μετὰ ἀξιώσεων τοῦ Πάππα ἢ ἄλλων πολιτειῶν, ἀπαιτεῖται φρόνησις καὶ ἐμπειρία πολιτική. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ τεθῇ τίποτε ἐν τῷ Συντάγματι, καὶ ἂς φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὑπὸ τὴν εὐθύνην της, νὰ περιορίσῃ τὰς παππικὰς ἀξιώσεις ἐντὸς τοῦ κύκλου τοῦ συμβιβαζομένου πρὸς τὴν ἀληθῆ αὐτονομίαν τῆς Ἑλλάδος.

§97ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, Κύριε Πρόεδρε.

§98ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Νομίζουν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Ἐπικράτεια δύναται νὰ κανονίζῃ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν Ἀρχιερέων τῆς Ῥώμης; Ἐὰν ἔχωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἄλλη σκέψις δὲν δύναται νὰ μᾶς ἐμποδίσῃ. Τὸ ἔχομεν λοιπὸν ἢ ὄχι τὸ δικαίωμα;

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίς εἶναι ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Εὐμορφοπούλου; οἱ ἐγγεγραμμένοι εἶναι οἱ ἑξῆς. Ζαΐμης.

§100ΖΑΪΜΗΣ. Εἶμαι κατά.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡρ. Πετιμεζᾶς.

§102ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶμαι κατά.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ῥοντήρης.

§104ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Εἶμαι κατά.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παντολέων.

§106ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Εἶμαι κατά.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀθ. Πετσάλης.

§108ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶμαι ὑπέρ.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον.

§110ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι! Δὲν συμφωνῶ οὔτε μὲ τὸν προλαλήσαντα, τὸν ἔντιμον Κ. πληρεξούσιον Σπετζῶν καὶ καθηγητὴν τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου παρ’ ἡμῖν, οὔτε μὲ τὸν πληρεξούσιον Ἰωαννίνων Κ. Καλόν. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐπιστήσῃ στενῶς τὴν προσοχήν της καὶ νὰ μὴ θεωρήσῃ τὸ ζήτημα μικροῦ λόγου, εἶναι ζήτημα μεγίστου λόγου, συνδέεται μὲ τὸ δικαίωμα τῆς κυριαρχίας παντὸς ἔθνους, καὶ πάντες ὅσοι ἤθελον ἀμφισβητήσει ἔστω κατ’ ἐλάχιστον τὸ δικαίωμα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως εἰς τὸ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς αὐτὴν ὁ Κ. Εὐμορφόπουλος, αὐτὸ βεβαίως θέλουν ν’ ἀμφισβητήσουν τὰ δικαιώματα τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν κυριαρχίας. Οὐδέποτε, Κύριοι, εἰς κἀνὲν Εὐρωπαϊκὸν ἔθνος, οὐδεμία κυβέρνησις, μήτε αὐταὶ αἱ καθολικαὶ, τῶν ὁποίων ἡ θρησκεία εἶναι ἐμπόδιον, ἂν θέλητε, εἰς τὸ ν’ ἀναγνωρίζηται ἀπόλυτος ἡ κυριαρχία αὐτῶν εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν θρησκευτικῶν πραγμάτων, οὔτε αὐτὰς, λέγω, δὲν ἐπιτρέπουν εἰς ἄλλην ἐξουσίαν καὶ ἄλλον ἡγεμόνα ἀπολύτως νὰ διορίζῃ καὶ νὰ ὀνομάζῃ τοὺς Ἐπισκόπους εἰς τὰ κράτη των. Αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐπαρουσιάσθη εἰς τὴν Εὐρώπην ἀπὸ τὸν 13 αἰῶνα, ἀπὸ τὴν ἐποχὴν ἀκόμη, ὅταν τὰ ἔθνη ἔκυπτον ὑπὸ τὸ σκότος τῆς ἀμαθείας, καὶ μ’ ὅλον τοῦτο εὑρέθησαν ἡγεμόνες, οἵτινες, συναισθανόμενοι τὸ καθῆκον τὸ ὁποῖον εἶχον πρὸς τὴν κοινωνίαν, τὴν ὁποίαν ἀντεπροσώπευον, ἤρχισαν ἔκτοτε ν’ ἀμφισβητήσουν τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὴν ξένην κυριαρχίαν, ἥτις εἶχε σφετερισθῆ τοῦτο ἐπὶ τοῦ καθολικισμοῦ. Πῶς ἄρα εἶναι δυνατὸν κατὰ τὸν 19 αἰῶνα, κατὰ τὸ 1864, συνεδριαζούσης Ἑλληνικῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ὕστερον ἀπὸ μεγαλουργὸν ἐπανάστασιν, ἥτις εἶχε σκοπὸν ν’ ἀνεγείρῃ ἐπὶ ἀκραδάντων βάσεων τὰ δικαιώματα τοῦ ἔθνους, θέλει εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς σήμερον νὰ καταστήσωμεν ἀμφισβητούμενον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναμφίβολον εἰς τὴν Εὐρώπην; Βεβαιωθῆτε, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν ὁ καθολικισμὸς δὲν εἶχεν ἄλλα ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα τὸν κάμνουν νὰ βαδίσῃ βραδέως εἰς τὴν κατάκτησιν τῶν θρησκευτικῶν ἐλευθεριῶν, ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχεν ἡ Ἀνατολικὴ Ἐκκλησία, ἂν δὲν εἶχε τὸ ἐμπόδιον, ὅτι ἐπὶ τοῦ καθολικισμοῦ αὐτοῦ στηρίζονται οἱ περισσότεροι θρόνοι τῆς Εὐρώπης, καὶ καθὼς ὁ σοφὸς Cuizot ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ Sonderbund εἶπεν, ἡ παραγνώρισις ἢ ἀθέτησις ἑνὸς τῶν δικαιωμάτων, μιᾶς τῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας ὑπερασπίζει ὁ καθολικισμὸς, εἶναι τὸ σημεῖον τῆς ἀνατροπῆς τῶν θρόνων τῆς Εὐρώπης. Βλέπετε λοιπὸν ἐκ τούτου, ὅτι τὰ θρησκευτικὰ ἀντικείμενα ἐντὸς τῶν καθολικῶν Κρατῶν συνδέονται στενῶς μὲ τὰ ἀντικείμενα τῆς διοικήσεως καὶ μὲ τὴν ὕπαρξιν τῶν πολιτικῶν κοινωνιῶν. Ἐὰν δὲ εἰς τὴν Γαλλίαν αὐτὴν ἡ Γαλλικὴ κυβέρνησις ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ὀνομάζῃ αὐτὴ καὶ νὰ διορίζῃ τοὺς Ἐπισκόπους ἐντὸς αὐτῆς, καὶ ἀρνῆται τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὸν Πάππαν, ἑπομένως τὸ καθιέρωσεν εἰς τὸ Κονκορδάτον, τολμᾶτε ὑμεῖς ν’ ἀμφισβητήσητε εἰς τὴν Συνέλευσιν, τὴν ἀντιπροσωπεύουσαν τὴν κυριαρχίαν τοῦ ἔθνους, τὸ νὰ ἐξασκήσῃ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐξασκεῖ ἡ Γαλλικὴ κυβέρνησις; Προσθέτω, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν εἶναι δόγμα πολιτικὸν, ὅτι εἰς καμμίαν θρησκείαν ἐκ τῶν ἀνεκτῶν, ὅσαι ἔχουν μόνιμον πληθυσμὸν ἐντὸς τοῦ Γαλλικοῦ Κράτους σπουδαῖον, οὐχὶ δὲ καὶ τῶν διαβατικῶς ὁδοιπορούντων ὀπαδῶν των, εἰς καμμίαν θρησκείαν δὲν ἀναγνωρίζεται οὔτε ἐπίσκοπος, οὔτε ἁπλοῦς ἱερεὺς, ἂν δὲν ᾖναι Γάλλος. Τοῦτο ὑπάρχει ἐκεῖ προσέτι καθιερωμένον ὄχι μόνον περὶ τῶν διαμαρτυρομένων, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν Ἰουδαίων. Τὴν ἀρχὴν λοιπὸν ταύτην οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, οὔτε θεωρητικῶς, οὔτε πρακτικῶς· ἀλλὰ σᾶς εἶπον, ὅτι περιορίζουν τά καθήκοντα, τὰ δικαιώματα τῆς ἑλληνικῆς κυριαρχίας, πρωτόκολλα. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς, τὰ πρωτόκολλα ἐκεῖνα δὲν ἔχουν ἄλλον σκοπὸν, εἰμὴ νὰ ὑπερασπίζουν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ θρησκεύματος, ἡ δὲ ἐλευθερία τοῦ θρησκεύματος δὲν προσβάλλεται ἐκ τῆς ἀρχῆς, ὅτι οἱ ἐπίσκοποι καὶ αὐτοὶ οἱ ἱερεῖς πρέπει νὰ ᾖναι πολῖται Ἕλληνες· ἀπ’ ἐναντίας κανονίζεται ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῆς, ὅπως ὑπάρχει κανονισμένη εἰς αὐτὰ τὰ καθολικὰ κράτη. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἔλθῃ κυβέρνησις Εὐρωπαϊκὴ νὰ παραπονεθῇ, ὅτι ἐπράξαμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πράττουν αὐταὶ καθημερινῶς συμφωνοῦσαι διὰ συνθηκῶν μὲ τὸν Πάππαν, διὰ τοὺς λόγους, οὓς σᾶς ἐξεθέσαμεν. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ, Κύριοι, τὴν Ἀγγλίαν, ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ προλαλήσας ἔντιμος πληρεξούσιος Σπετζῶν νὰ μὴ συμφωνήσω παντάπασιν εἰς καμμίαν τῶν θεωριῶν, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ἐνώπιόν σας, ἀφορώσας τὸ Ἀγγλικὸν ἔθνος, οὐδὲ νὰ ὑποδεχθῶ ὡς ἀκριβῆ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα σᾶς ὑπέβαλεν, ὅτι δηλαδὴ τὸ Ἀγγλικὸν ἔθνος δυσκολεύεται νὰ κανονίσῃ τὰς σχέσεις τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας εἰς τὴν Ἰρλανδίαν. Ὅστις ἐσπούδασε τὴν Ἀγγλικὴν ἱστορίαν ἔμαθεν ἐξ αὐτῆς, ὅτι τὸ ἀγγλικὸν ἔθνος πρεσβεύει, ὅτι ὅλα ἐν γένει τὰ θρησκευτικὰ ἀντικείμενα ὑπάγονται εἰς τὴν ἀπόλυτον κυριαρχίαν τοῦ ἔθνους, ἡ δὲ Ἀγγλικὴ ἱστορία εἶναι πλήρης τοιούτων παραδειγμάτων. Μάθετε, ὅτι μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν τὸ Ἀγγλικὸν ἔθνος ἔπραξε κατὰ τὸ 1688, ἐξέδωκε νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ὑπέβαλε 36 ἄρθρα πίστεως εἰς τοὺς ὑπηκόους του, καὶ ἂν δὲν ὡρκίζοντο εἰς αὐτὰ, ἀπεκλείοντο ἀφ’ ὅλα τὰ πολιτικὰ δικαιώματα. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὴν καθολικὴν θρησκείαν, σᾶς λέγω, ὅτι καὶ σήμερον, ταύτην τὴν στιγμὴν, οἱ ἀγγλικοὶ νόμοι δὲν ἀναγνωρίζουσι τὴν ὕπαρξίν της, προσποιοῦνται ὅτι δὲν ἠξεύρουν, ὅτι δὲν ὑπάρχει· αὐτὸ εἶναι τὸ πλάσμα, τὸ ὁποῖον ἐνεργεῖται εἰς τὴν Ἀγγλίαν, καὶ μάλιστα τελευταῖον, ὅταν ὁ Πάππας εἶχεν ἀποστείλει ἕνα Καρδινάλιον, τοῦ ὁποίου κατὰ τὴν στιγμὴν ἐλησμόνησα τὸ ὄνομα.

§111ΤΙΝΕΣ. Ὁ Wiseman.

§112ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Εἶναι Ἄγγλος.

§113ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν πειράζει· ἡ Ἀγγλικὴ κοινωνία ἐτέθη εἰς ταραχὴν, ἡ Κυβέρνησις ἐσκέπτετο νὰ ἐφαρμόσῃ τοὺς αὐστηροὺς Ἀγγλικοὺς Νόμους, ἀλλὰ τότε ὁ Wiseman ἀπέφυγεν τὴν καταδίωξιν οἰκειοποιηθεὶς θέσιν μὴ νομικῶς ὑπάρχουσαν ἐν Ἀγγλίᾳ, ὠνομάσθη ἀπεσταλμένος ἐπίσκοπος οὐχὶ ἐν Weftminfter, ἀλλ’ εἰς.... διότι ἅμα ἤθελε εἰπεῖ τὸ πρῶτον ἦτο καταδιώξιμος ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς σημάνσεως, δηλαδὴ περαστικὸς, μουσαφίρης (ἐπίσκοπος τυχαίως ἐκεῖ εὑρισκόμενος). Τοσαύτη δὲ εἶναι ἡ αὐστηρότης τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἀγγλικῶν νόμων, καθόσον ἀφορᾷ τὰς σχέσεις μετὰ τοῦ Πάππα, ὥστε μίαν φορὰν, δὲν ἐνθυμοῦμαι πότε, ἀλλ’ ἦτον ὁ ἀοίδιμος Canning ὑπουργὸς τότε, ὁ Πάππας εἶχε πέμψει ἐπιστολὴν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν· ὁ δὲ ἀοίδιμος Canning ἑτοιμάζετο νὰ ἀπαντήσῃ, ἀλλὰ γενομένου ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἀπεφασίσθη, ὅτι οὐδεμία σχέσις ἐπιτρέπεται μεταξὺ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Πάππα, ὑφισταμένων τῶν κατὰ τοῦ καθολικισμοῦ νόμων. Ταῦτα δὲ σᾶς λέγω διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω πόσον εἶναι ἐσφαλμένα ὅσα σᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ Ἀγγλικὸν ἔθνος δὲν αἰσθάνεται δύναμιν εἰς ἑαυτὸ νὰ ἐξομαλύνῃ τὰς ἀνωμαλίας τὰς ἀναφυομένας εἰς τὰς σχέσεις τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας ἐν Ἰρλανδίᾳ. Φρονῶ δὲ, ὅτι ὄχι μόνον εἶναι καθῆκον ἡμέτερον, ὄχι μόνον δὲν δύναται οὐδεὶς νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ, ἀλλὰ διϊσχυρίζομαι ἀκόμη, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη πρέπει νὰ καθιερωθῇ ἐντὸς τοῦ συντάγματος· δὲν συμφωνῶ δὲ μὲ τὴν θεωρίαν τινῶν, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται καὶ σᾶς λέγουν, ὅτι εἰς τὸ σύνταγμα πρέπει νὰ καθιερῶνται ἁπλῶς γενικαὶ διατάξεις. Αἱ γενικαὶ διατάξεις ἀπεδείχθησαν ὑπὸ τῆς πείρας μηδὲν, ἂν δὲν ὑπάρχουν καὶ αἱ συμβοηθοῦσαι ὑπάλληλοι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἔρχωνται εἰς ἐνίσχυσιν τῶν γενικῶν· τοὐλάχιστον ἡ ἱστορία τοῦ Ἀγγλικοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον μόνον δύναται νὰ σεμνύνηται καὶ καυχᾶται, ὅτι ἀνέκαθεν μέχρι σήμερον ἐβάδισεν ἀπαρασαλεύτως ἐπὶ τῶν ἀρχῶν τῆς ἐλευθερίας, καὶ ἔχει δίκαιον νὰ καυχᾶται ὅτι ἡ ἐλευθερία εἰς αὐτὸ εἶναι αὐτοφυὴς, αὐτόχθων, (hear the borne) ἐγεννήθη εἰς τὸν τόπον, καὶ ποτὲ δὲν ἀνεχώρησεν, ἐγεννήθη ἐκεῖθεν, τὸ Ἀγγλικὸν ἔθνος μᾶς διδάσκει διὰ τῆς ἱστορίας του, ὅτι ὁσάκις ἐπρόκειτο νὰ ἐξασφαλίσῃ μίαν ἐλευθερίαν, ποτὲ δὲν περιωρίσθη εἰς τὸ νὰ καθιερώσῃ τὴν θεωρίαν της μόνον. Ἂν σπουδάσῃ τις τοὺς Ἀγγλικοὺς νόμους, θέλει ἰδεῖ εἰς αὐτοὺς περιττὰ πολλὰ, θέλει ἰδεῖ ἐπαναλήψεις ἀπείρους, θέλει ἰδεῖ εἰς τοὺς πολιτικοὺς καὶ συνταγματικοὺς νόμους νὰ γίνηται λόγος περὶ δικονομίας, διότι τὸ Ἀγγλικὸν ἔθνος εἶναι πρακτικὸν, βαδίζει ἀσφαλῶς εἰς τὸν σκοπόν του· ἐξ ἐναντίας ὅλα τὰ θεωρητικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τὸν τελευταῖον αἰῶνα ἐπαρουσιάσθησαν εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅλα, τὸ ἓν κατόπιν τοῦ ἄλλου, ἔπεσαν ὡς μὴ περιβεβλημένα μὲ πρακτικὰς ἐγγυήσεις καὶ μὴ στηριχθέντα ἐπὶ τῆς ἱστορίας ἑκάστου ἔθνους. Φρονῶ, ὅτι ἐὰν σήμερον ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ἥτις εἶναι κυρίαρχος, ἥτις εἶναι παντοδύναμος, καὶ ἂς λέγῃ ὁ προλαλήσας, ὅτι δὲν εἶναι παντοδύναμος, διότι ἂν δεχθῶμεν ὅτι δὲν εἶναι παντοδύναμος, εἶναι ὑπάλληλος, ἐὰν, λέγω, ἡ Ἐθνοσυνέλευσις δὲν καθιερώσῃ τὴν ἀρχὴν, περὶ ἧς ὁ λόγος, εἰς τὸ σύνταγμα, ἐγὼ ἀπελπίζομαι, ὅτι θὰ καθιερωθῇ ἀκολούθως. Διὰ τοῦτο λέγω καὶ διϊσχυρίζομαι, ὅτι πρέπει νὰ καθιερωθῇ ἐντὸς τοῦ Συντάγματος, ἐνῷ εἶμαι ἐναντίος τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ νὰ καταχωρηθῇ ἡ ἑτέρα ἐκείνη διάταξις ἡ ἀφορῶσα τοὺς Ἀρχιερεῖς τῆς ἀνατολικῆς ἐκκλησίας, διότι αὐτὸ ἀφορᾷ ἡμᾶς αὐτοὺς, ἡμεῖς εἴμεθα ἐνταῦθα καὶ ἡμεῖς ἐσόμεθα καὶ μετὰ ταῦτα, δηλονότι Ἕλληνες ἀνατολικοί· ἐνῷ καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο ζήτημα, ἐὰν σήμερον ἀκόμη, ὁπότε ἔχομεν ἀπόλυτον ἰσχὺν, μᾶς παρουσιάζουν ἀμφιβολίας, ἀμφιβάλλετε, ὅτι μετὰ ταῦτα δὲν θὰ εὑρεθοῦν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι νὰ ὑποστηρίζουν τὰ δικαιώματα αὐτῶν ὡς πραγματικὰ καὶ ἰσχυρά; Αὐτὸς εἶναι, Κύριοι, ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος μὲ ἠνάγκασε νὰ συμπράξω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Εὐμορφοπούλου, διότι τὸ ζήτημα συνδέεται στενῶς μὲ τὴν συνείδησίν μου, μὲ ὅλα τὰ προηγούμενα τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας, προηγούμενα σκανδαλώδη, προηγούμενα τοῦ καθολικισμοῦ καὶ τῆς προπαγάνδας. Εἶναι σκανδαλῶδες, ἐνῷ ἔχομεν πληθυσμὸν ἑλληνικὸν καὶ κατοίκων καθολικῶν περὶ τὰς 80 χιλιάδας, νὰ ἔρχωνται Ἐπίσκοποι, οἱ ὁποῖοι οὔτε ἡμᾶς γνωρίζουσιν, οὔτε τὰ ἤθη μας, καὶ νὰ ἐπιφορτίζωνται τὴν θρησκευτικὴν ἀνατροφὴν τῶν Ἑλλήνων αὐτῶν· δὲν εἶναι περιφρόνησις μεγίστη, μυκτηρισμὸς τῆς ἀνατολικῆς ἐκκλησίας, ὅταν οἱ ὑπάλληλοι αὐτῆς, οἱ Ἐπίσκοποι καὶ Ἀρχιεπίσκοποι ὑπάγωνται κατὰ τὸν διορισμὸν τῆς ἐγχωρίου ἐξουσίας νὰ ὑπάρχουν καθολικοὶ, οἵτινες νὰ μὴ ἀναγνωρίζουν τὸ κῦρός της; Μερικοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν τὸ Σύνταγμα ἀλλ’ εὐχαριστοῦνται εἰς ἁπλᾶς λέξεις, βεβαίως εἰμποροῦν νὰ ἦναι εὐχαριστημένοι μὲ μόνην τὴν λέξιν ταύτην. Ἀλλὰ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν νὰ τὸ στηρίξουν εἰς ἀρχὰς βεβαίας, θετικὰς, ἀσφαλεῖς, αὐτοὶ βεβαίως δὲν εἰμποροῦν νὰ ἦναι εὐχαριστημένοι. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν, Κύριοι, τὸ οὐσιωδέστερον, τὸ ἐπισφαλέστερον ἀντικείμενον, τὸ ἔχον σχέσιν ἄμεσον μὲ τὴν συνείδησιν ἑνὸς ἔθνους, ἑνὸς λαοῦ, νὰ ἀνήκῃ εἰς ξένον ἡγεμόνα, εἰς ξένην ἐξουσίαν νὰ τὸ κανονίσῃ; Ἠξεύρετε πόσην ἐπιῤῥοὴν ἀσκεῖ ἡ θρησκεία ἐπὶ τῶν συνειδήσεων· δὲν πρέπει ἄρα ἡ πολιτικὴ ἀρχὴ νὰ ζητῇ ἐγγύησιν ἀπὸ τοὺς λειτουργούς της; Καὶ ποίαν ἐγγύησιν; Μήπως ζητοῦμεν νὰ προσβάλωμεν τὰ δικαιώματα τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας; ζητοῦμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀναγνωρίζει ὁ καθολικισμὸς εἰς τὴν Εὐρώπην, τουτέστιν ἡ Κυβέρνησις νὰ προτείνῃ καὶ ὁ Πάππας νὰ ἐπικυροῖ τοὺς ποιμενάρχας· προσέτι θέλομεν νὰ καθιερώσωμεν ὅ,τι καὶ παρὰ τοῦ καθολικισμοῦ ὑπάρχει παραδεδεγμένον εἰς πολλὰ Κράτη, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τῆς θρησκείας πρέπει νὰ ἀνήκουν εἰς τὸ Κράτος, ἐν ᾧ ἐκπληροῦν τὸ ἔργον των, τουτέστιν ὁ καθολικὸς κλῆρος τῆς Ἑλλάδος νὰ σύγκειται ὑπὸ πολιτῶν Ἑλλήνων.

§114ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι! ἐνόμισα, ὅτι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Σύρου Κ. Εὐμορφόπουλος ὑπέβαλεν εἰς τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως, δὲν ἤθελεν ἀξιωθῇ τόσης συζητήσεως, οὔτε ἤθελε λάβει τὴν σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν· ἀναζητῶν δὲ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον φαίνεται εἰς πολλοὺς τὸ ζήτημα τοῦτο σπουδαῖον καὶ ἄξιον συζητήσεως, εὑρίσκω, ὅτι ὁ λόγος οὗτος εἶναι μία καθαρὰ, μία ἁπλουστάτη σύγχυσις. Ἐσύγχυσαν, Κύριοι, προφανῶς τὴν ἐξωτερικὴν διοίκησιν τῆς ἐκκλησίας, κατὰ τὴν ὁποίαν αὕτη συνδέεται μετὰ τῆς πολιτείας, μὲ τὴν ἐσωτερικὴν αὐτῆς διακόσμησιν, καθ’ ἣν συνδέεται μᾶλλον μὲ τὰ δόγματα αὐτῆς. Ἐνόμισαν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Εὐμορφοπούλου στρέφεται εἰς ἁπλοῦν ἀντικείμενον τῆς ἐξωτερικῆς διοικήσεως τῆς Δυτικῆς ἐκκλησίας, καὶ σᾶς εἶπον «ἡ ἐκκλησία αὕτη ζῇ καὶ ὑπάρχει ἐν τῇ ἑλληνικῇ πολιτείᾳ· πῶς λοιπὸν δύναται αὕτη νὰ μείνῃ ξένη, μὴ λαμβάνουσα γνῶσιν τοῦ τί ἐνεργεῖ καὶ πράττει ἐντὸς αὐτῆς ἡ Δυτικὴ ἐκκλησία;» Ἀλλὰ, σᾶς ἐρωτῶ, τοιαύτη εἶναι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Εὐμορφοπούλου; Ὄχι, Κύριοι· ἡ πρότασις αὕτη, ὡς γνωρίζετε, κανονίζει τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐκλέγονται οἱ Ἀρχιερεῖς τῆς Δυτικῆς ἐκκλησίας, τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ἀνάγεται προφανῶς εἰς τὴν ἐσωτερικὴν διακόσμησιν τῆς Δυτικῆς ἐκκλησίας, διότι συνδέεται στενῶς μὲ τοὺς κανόνας, μὲ τὰς παραδόσεις καὶ μὲ τὸ πνεῦμα τῆς ἐκκλησίας ταύτης· ἀλλ’ εἰς τοιοῦτον ἀντικείμενον ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπέμβωμεν. Διατί; Ἀκούσατε. Ἡ πολιτεία, Κύριοι, μόνον τῆς ἐπικρατούσης ἐκκλησίας δύναται νὰ κανονίσῃ τὴν ἐσωτερικὴν κατάστασιν, ἐπὶ τῶν λοιπῶν ὅμως ἐκκλησιῶν, αἵτινες ζῶσιν ἐν αὐτῇ, οὐδὲν ἄλλο ἔχει δικαίωμα ἢ νὰ ἐπιτηρῇ καὶ ἐφορεύῃ τὴν ἐξωτερικὴν αὐτῶν ἐνέργειαν, διότι κατὰ τὸ μέρος τοῦτο πᾶσα ἐκκλησία πίπτει εἰς τὸν κύκλον τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας· ἐξηγῶ σαφέστερον τὴν ἰδέαν μου. Καθιερώσαντες ὡς ἐπικρατοῦσαν θρησκείαν ἐν Ἑλλάδι τὴν ὀρθόδοξον ἀνατολικὴν, ἐννοοῦμεν, ὅτι εἰς ταύτην πιστεύει ἡ πολιτεία· ἑπομένως ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσωμεν καὶ τὴν ἐσωτερικὴν τῆς ἐκκλησίας κατάστασιν, ἀποβλέποντες εἰς τοὺς κανόνας, εἰς τὰς παραδόσεις, εἰς τὰ ἤθη, εἰς τὸ πνεῦμα καὶ εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς θρησκείας, ἡ ὁποία εἶναι ἰδική μας, ὡς ἐπικρατοῦσα. Τὰς ἄλλας θρησκείας ἐκηρύξαμεν ἀνεκτάς· τουτέστιν ἡ πολιτεία δὲν πιστεύει εἰς αὐτὰς, τῇ εἶναι ξέναι· δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα ἑπομένως νὰ ἐπέμβωμεν εἰς τὴν ἐσωτερικὴν διακόσμησιν τῶν ἐκκλησιῶν αὐτῶν, κανονίζοντες ὅ,τι διόλου δὲν ἀνήκει εἰς ἡμᾶς. Παρατηρήσατε δὲ εἰς ποῖα ἀτοπήματα δύναται νὰ μᾶς φέρῃ ἡ τοιαύτη ἐπέμβασις εἰς ξένα καθήκοντα· θέλετε νὰ κανονίσητε τὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν ἀρχιερέων τῆς Δυτικῆς Ἐκκλησίας· καὶ διὰ τὶ ἐλησμονήσατε, παρακαλῶ, τῆς τῶν Διαμαρτυρωμένων ἐκκλησίας, ἥτις ἐπίσης εἶναι ἀνεκτὴ, καὶ ζῇ ἐν τῇ Ἑλλ. πολιτείᾳ; διατὶ νὰ σταθῆτε ἕως ἐδῶ; (θόρυβος). Τί θορυβεῖτε; ἀναλύω, βλέπετε τὴν πρότασίν σας. Προχωρήσατε περαιτέρω, κανονίσατε καὶ τρόπον, καθ’ ὃν θὰ ἐκλέξουν ἐν Ἑλλάδι οἱ Ἰμάμιδες τὸν ἀρχιμάμην των (θόρυβος). Διὰ τὶ σᾶς σκανδαλίζει τοῦτο; Ἀνεγνωρισμένη καὶ ἀνεκτὴ δὲν εἶναι παρ’ ἡμῖν καὶ ἡ Μωαμεθανικὴ θρησκεία; Διὰ τὶ νὰ μὴ κανονίσητε ὡσαύτως καὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θὰ ἐκλέγηται ἐν Ἑλλάδι ὁ ἀρχιραββῖνος τῶν Ἰσραηλιτῶν; (γέλως) Ἐπειδὴ δὲ, φιλοτίμως διεκδικοῦντες τὰ δικαιώματα τῆς πολιτείας, ζητεῖτε νὰ κανονίσητε τὰ ἐσωτερικὰ τῆς Παππικῆς ἐκκλησίας κατὰ τὸν τύπον τῆς Ἀνατολικῆς, ἀφοῦ παραδεχθῆτε τὴν συζητουμένην πρότασιν, ἐπεκτείνατε αὐτὴν, ψηφίζοντες τὴν ἑξῆς πρότασιν· «οἱ Ῥαββῖνοι τῆς ἐν Ἑλλάδι Ἰσραηλιτικῆς ἐκκλησίας ἐκλέγουν τὸν Ἀρχιραββῖνον, καὶ οἱ Ἰμάμιδες τῆς ἐν Ἑλλάδι Μωαμεθανικῆς ἐκκλησίας ἐκλέγουν τὸν ἀρχιμάμην κατὰ τὸν τύπον τῆς Ἀνατολικῆς Ὀρθοδόξου τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας» (γέλως).

§115ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Οἱ Ἰσραηλῖται εἰς τὴν Χαλκίδα κάμνουν μόνοι των τὸν Ῥαββῖνον.

§116ΠΑΠΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Καὶ τὸν ἐπικυρόνει ἡ πολιτικὴ ἀρχή.

§117ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Ὄχι τὸν ἀναγνωρίζει.

§118ΜΙΛΗΣΗΣ. Αἱ διακοπαὶ, τὰς ὁποίας ἀκούω πρὸς τὸ μέρος τοῦτο, μοὶ ἀποδεικνύουν, ὅτι ἀναλύων τὸ πνεῦμα τῆς προτάσεώς των, ἔφθασα εἰς τὸ ὅριον τοῦ γελοίου· δὲν πταίω ὅμως ἐγὼ διὰ τοῦτο· (γέλως). Ἂς περιορισθῶμεν λοιπὸν ἀκριβῶς εἰς τὰ ὅρια τῆς ἐνεργείας, τὰ ὁποῖα μᾶς διαγράφουν οὐ μόνον ῥηταὶ συνθῆκαι, ὡς ἠκούσατε, μηδόλως καταργούμεναι διὰ τῆς ἑτερομεροῦς θελήσεως τῆς Συνελεύσεως, ἔστω καὶ κυριάρχου, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ λογικὴ φύσις τῶν πραγμάτων· ἂς κανονίσωμεν τῆς ἐπικρατούσης θρησκείας τὴν ἐκκλησίαν κατά τε τὴν ἐσωτερικὴν καὶ τὴν ἐξωτερικὴν αὐτῆς διοίκησιν, ἐπὶ δὲ τῶν λοιπῶν ἐκκλησιῶν ἂς περιορισθῶμεν εἰς ἁπλῆν ἐπίβλεψιν τῆς ἐξωτερικῆς διοικήσεως, ὅπως φρονίμως ἔπραξεν ὁ Νομοθέτης τοῦ 1833 διατάξας, ὅτι οὐδεμία διαταγὴ ξένης Ἐκκλ. ἀρχῆς ἐκτελεῖται ἐν τῷ κράτει, ἐὰν δὲν λάβῃ γνῶσιν ταύτης ἡ πολιτικὴ ἀρχή. Τοῦτο, ἀλλὰ τοῦτο μόνον δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἐκκλησιῶν. Ὁ Κύριος Πετσάλης ἐπεκαλέσθη τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας· λυποῦμαι, διότι δὲν ἠννόησεν, ὅτι τὸ παράδειγμα πολεμεῖ τὸ σύστημά του. Ἐλησμόνησεν ὁ Κύριος Πετσάλης, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ἡ ἐπικρατοῦσα θρησκεία εἶναι ἡ Δυτική· ἤκουσά τινα λέγοντα δηλαδὴ τῆς πλειονοψηφίας τῶν Γάλλων· ἡ τοιαύτη ἑρμηνεία τῆς λέξεως ἐπικρατοῦσα εἶναι παράλογος. Ἐπικρατοῦσα θρησκεία εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν πρεσβεύει ἡ πολιτεία ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τοῦ κοινωνικοῦ καὶ πολιτικοῦ οἰκοδομήματος, διότι κοινωνία καὶ πολιτεία ἄθεος εἶναι ἓν τέρας, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἡ πολιτεία καταφεύγει ἀποκλειστικῶς, ὁσάκις ἔχει ἀνάγκην θρησκευτικῆς ἀρωγῆς. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐπικρατοῦσα θρησκεία ἐν Γαλλίᾳ εἶναι ἡ Δυτικὴ, ἡ Γαλλικὴ πολιτεία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσῃ τήν τε ἐσωτερικὴν καὶ τὴν ἐξωτερικὴν διοίκησιν τῆς ἐκκλησίας ταύτης· σεῖς ὅμως θέλοντες νὰ κανονίσητε τὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν ἀρχιερέων τῆς Δυτικῆς ἐκκλησίας, ἐξέρχεσθε ἀπὸ τὸν κύκλον τῆς νομίμου ἐνεργείας σας, κανονίζοντες ξένα ἀντικείμενα, καὶ τοῦτο εἶναι ἐπισφαλὲς καὶ ἐπικίνδυνον. Ὁ νομοθέτης, Κύριοι, ὁ ὀρθῶς ἐννοῶν τὴν ἀποστολὴν καὶ τὸ ἔργον του, οὐδέποτε ἐξέρχεται τῶν ὁρίων τῆς πολιτείας, τὴν ὁποίαν εἶναι κεκλημένος νὰ διακοσμήσῃ· οὐδέποτε κάμνει ἐκδρομὰς εἰς τὸν ἠθικὸν κόσμον, οὔτε ἐπεμβαίνει εἰς τὰ ὅρια ἄλλης ἐπικρατείας, αἰωρούμενος οὕτως εἰς ἕνα αἰθέριον καὶ ἀόριστον κοσμοπολιτισμόν. Κεκλημένοι νὰ διακοσμήσωμεν τὴν ἡμετέραν πολιτείαν, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπέμβωμεν εἰς ἄλλην ἀρχὴν, εἰμὴ καθ’ ὅσον ἡ ἐνέργεια αὐτῆς σχετίζεται μὲ τὴν πολιτείαν. Ἐπειδὴ δὲ αἱ ξέναι θρησκεῖαι δὲν συνδέονται, τὸ ἐπαναλαμβάνω, μὲ τὴν πολιτείαν, διότι αὕτη μίαν μόνην θρησκείαν δύναται νὰ πρεσβεύῃ, τὴν ἐπικρατοῦσαν, ὁ νομοθέτης κατ’ οὐδένα λόγον δύναται νὰ κανονίσῃ τὴν ἐσωτερικὴν τούτων διοίκησιν. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ κανονίσωμεν τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπισκόπων τῆς Δυτικῆς Ἐκκλησίας, ὡς ἀναγομένην εἰς τὸν ἐσωτερικὸν της ὀργανισμόν. Ζητοῦντες δὲ νὰ παραβῆτε τὰ ὅρια τῆς νομίμου ἐνεργείας, δὲν κανονίζετε, ἀλλὰ καταστρέφετε τὸν ἐσωτερικὸν ὀργανισμὸν τῆς Δυτικῆς ἐκκλησίας. Καὶ τῳόντι, ὅ,τι μᾶς ζητεῖ ἡ πρότασις, εἶναι ἐναντίον τοῦ πνεύματος καὶ τῶν ἀρχῶν τῆς Παππικῆς ἐκκλησίας, προφανέστατα ἐναντίον. Κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς ἐκκλησίας ταύτης, πᾶσα ἐξουσία συγκεντροῦται εἰς τὸν ἀρχηγόν της, τὸν Πάππαν. Ὁ Πάππας εἶναι ἀπόλυτος κυρίαρχος καὶ πνευματικῶς καὶ κοσμικῶς, συγκεντρώνων ἐν ἑαυτῷ πᾶσαν δύναμιν, καὶ διὰ τοῦτο ἔχει τὴν ἐξουσίαν καὶ νέα δόγματα ἀκόμη νὰ καθιεροῖ· πάντες γινώσκετε τὸ νέον δόγμα, τὸ ὁποῖον ἐσχάτως ἀνεκήρυξεν ὁ Πάππας, τὸ τῆς ἀσπίλου συλλήψεως τῆς Θεοτόκου. Τί ζητεῖτε σεῖς διὰ τῆς προτάσεως νὰ κάμητε; νὰ εἰσαγάγητε τὸν δημοκρατικὸν ὀργανισμὸν τῆς ἀνατολικῆς ἐκκλησίας εἰς τὴν Παππικὴν, κανονίζοντες νὰ ἐκλέγωνται οἱ Δυτικοὶ Ἐπίσκοποι ἀπὸ τοὺς ἱερεῖς καὶ ὄχι ἀπὸ τὸν Πάππαν. Μὴ πρὸς Θεοῦ, Κύριοι, μὴ λησμονῆτε, ὅτι ἄλλος εἶναι ὁ ὀργανισμὸς τῆς Ἀνατολικῆς ἐκκλησίας, καὶ ἄλλος ὁ τῆς Δυτικῆς· μὴ λησμονῆτε, ὅτι αὐτὸ μάλιστα ἀποτελεῖ τὴν δόξαν τῆς Ἀνατολικῆς ἐκκλησίας, ὅτι ὠργανίσθη συμφώνως μὲ τὸ πνεῦμα τῶν Ἀποστόλων, τουτέστι μὲ τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος, ἐνῷ ἡ Δυτικὴ ἐκκλησία ὠργανίσθη ὑπὸ πνεύματος ἀπολυτισμοῦ καὶ ἀναρχίας, καὶ τοῦτο διακρίνει ἀπ’ ἀλλήλων τὰς δύο ἐκκλησίας· μὴν ἀντιποιῆσθε δικαιώματα ἀλλότρια κανονίζοντες ἢ μᾶλλον καταστρέφοντες τὸν ἐσωτερικὸν διοργανισμὸν ξένης ἐκκλησίας, διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ πνεύματος τῆς ἡμετέρας ἐκκλησίας. Μὲ πολὺ δίκαιον εἰμπορεῖ νὰ σᾶς εἴπῃ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος τῆς Ῥώμης. «Σᾶς εὐχαριστοῦμεν, Κύριοι, διὰ τὴν καλοσύνην, κανονίσατε τὰ τῆς ἐκκλησίας σας καὶ ἀφήσατε τὴν ἰδικήν μου ὅπως ἔχει.» Τελειόνων ὁ προαγορεύσας εἶπεν, ὅτι τὸ ἀντικείμενον, περὶ οὗ ὁ λόγος, θίγει τὴν συνείδησιν καὶ δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ξένη αὐτοῦ ἡ πολιτεία. Ἀλλὰ δι’ αὐτὸ τοῦτο, Κύριοι, ὅτι τὸ ἀντικείμενον τὸ ὑπὸ συζήτησιν θίγει τὴν συνείδησιν, δι’ αὐτὸ τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον τῆς πολιτείας. Ἡ συνείδησις ἀνήκει ἐντελῶς εἰς τὸν ἠθικὸν κόσμον, ἐκφεύγουσα τὴν ἐνέργειαν τῆς πολιτικῆς ἀρχῆς, ἥτις ἀσεβεῖ, ὅταν εἰσέρχηται εἰς τὸ ἀπόκρυφον αὑτῆς θυσιαστήριον· ἡ πολιτικὴ ἀρχὴ ἔχει μόνον τὸν ἔξω ἄνθρωπον ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν της, ὁ ἔσω ἀνήκει εἰς τὸν Θεόν. Δὲν ἐπιχειρῶ, Κύριοι, τὸν ἔλεγχον τῶν ἱστορικῶν παραδειγμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ προαγορεύσας ἔντιμος πληρεξ. Κ. Πετσάλης, λέγω μόνον, ὅτι, ὅσοι ἀναγινώσκετε Εὐρωπαϊκὰς ἐφημερίδας γνωρίζετε, ὅτι τὸ ὄνομα, τὸ ὁποῖον ἀνέφερε, τὸ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου τῆς Οὐεστμίνστερ, ἐγένετο ἀντικείμενον μακρᾶς καὶ σφοδρᾶς συζητήσεως ἐν τῷ Ἀγγλικῷ κοινοβουλίῳ κατὰ τὸ 1856. Νομίζω, κἀνεὶς ἐκ τούτων τῶν ῥητόρων δὲν ἠμφισβήτησεν εἰς τὸν Πάππαν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ τὸν Ἐπίσκοπον τῶν ἐν Ἀγγλίᾳ Καθολικῶν. Ἡ συζήτησις ἐκείνη προεκλήθη, διότι τὸ ὄνομα τοῦ Οὐάϊσμαν ἐγέννησε σκάνδαλον· ἦτο προηγουμένως Διαμαρτυρούμενος, κατόπιν δὲ μετέβαλε τὸ θρήσκευμα, καὶ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος τῆς Ῥώμης, διὰ τὸν λόγον τοῦτον, φαίνεται, ἐξελέξατο αὐτὸν Ἀρχιεπίσκοπον τοῦ Οὐεστμίνστερ· ἡ Ἀγγλικὴ ὑπερηφάνεια ἐπληγώθη εἰς τὸ ἄκρον, καὶ ὅμως ἡ πολιτικὴ ἀρχὴ τὸν ἀνεγνώρισε μὲ πράγματα, μὲ ὑπεκφυγὰς, ὅπως θέλετε, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ὅμως τὸν ἀνεγνώρισεν. Οὕτω πολιτεύονται, Κύριοι, τὰ ἔθνη, καὶ αὐτὰ τὰ ἰσχυρὰ, σεβόμενα ἐν παντὶ τὰ δικαιώματα τῶν ἄλλων· διότι ὁ ἀσφαλέστερος τρόπος τοῦ νὰ καταστήσῃ ἔθνος τι τὰ δικαιώματά του σεβαστὰ, καὶ μάλιστα ἔθνος μικρὸν καὶ ἀσθενὲς, εἶναι νὰ σέβηται τὰ τῶν ἄλλων δικαιώματα (εὖγε).

§119ΠΟΛΛΟΙ (ἐγειρόμενοι). Ἀρκετὰ, ἐφωτίσθημεν.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ Κύριοι Πληρεξούσιοι προσκαλοῦνται νὰ ἐξέλθωσι τῶν δωματίων· θὰ προχωρήσωμεν εἰς ψηφοφορίας πολλάς. Ὡς πρὸς τὴν τελευταίαν πρότασιν τοῦ Κ. Εὐμορφοπούλου, σᾶς παρατηρῶ, ὅτι μοὶ ὑπεβλήθη πρότασις ὑπὸ τοῦ Κ. Βλάση Βαλτινοῦ ἀναβλητικὴ, ἔχουσα ὡς ἑξῆς. «Ἡ Συνέλευσις ἀπέχουσα πάσης οἱασδήποτε ἐπεμβάσεως ὡς πρὸς τὴν διοίκησιν τῶν μὴ ὀρθοδόξων ἐκκλησιῶν, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν»· οὐσιαστικαὶ δὲ ὑπεβλήθησαν δύο· ἡ τοῦ Κ. Πετσάλη ἔχουσα ὡς ἑξῆς· «Οἱ Ἀρχιεπίσκοποι καὶ οἱ Ἐπίσκοποι καὶ οἱ ἱερεῖς τοῦ καθολικοῦ κλήρου πρέπει νὰ ᾖναι πολῖται Ἕλληνες»· μοι ὑπεβλήθη προσέτι ἡ τοῦ Κ. Ζέρβα, ἡ ὁποία ὅμως ἀφορᾷ ἄλλο ζήτημα· «ἐπίσης καὶ ἅπασαι αἱ ἑτερόδοξοι καὶ ἀνεκταὶ ἐν Ἑλλάδι ἐκκλησίαι εἶναι αὐτοκέφαλοι διευθυνόμεναι ὡσαύτως ὑπὸ Συνόδου». (γέλωτες) Ὡς πρὸς τὴν πρότασιν ταύτην, ἀφορᾷ ζήτημα λελυμένον. Θ’ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις ἐν πρώτοις ὡς πρὸς τὴν πρότασιν τὴν ὑπογεγραμμένην ὑπὸ τῶν πολλῶν, μετέπειτα ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Ῥοντίρη, τρίτον ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Εὐμορφοπούλου, τέταρτον δὲ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Ζέρβα· ἡ τοῦ Κ. Πετσάλη θεωρεῖται ὡς τροπολογία· ὁ Κ. Εὐμορφόπουλος συγχωνεύει τὴν πρότασίν του εἰς τὴν τοῦ Κ. Πετσάλη. (θόρυβος)

§121ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῶν πολλῶν ζητῶ νὰ γείνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζητεῖτε αὐτὸ, ὅταν ἔλθῃ ἡ οὐσία, ἢ τὸ ζητεῖτε εἰς τὴν ἀναβολήν; Ἰδοὺ ποῖαι εἶναι αἱ προτάσεις αἱ ἀναβλητικαί· ἡ πρότασις τοῦ Χρηστοπούλου καὶ Καλοῦ προτεινόντων νὰ παραπεμφθῇ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἀφομοιώσεως τῆς πολιτείας.

§123ΦΩΣΚΑΡΔΗΣ. Καὶ εἰς αὐτὸ τὸ τῆς ἀναβολῆς ἡμεῖς ζητοῦμεν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι· ἡ πρότασις αὕτη ἀφορᾷ τοῦτο· νὰ τεθῇ ἐν τῷ Συντάγματι, ὅτι νέος νόμος θέλει κανονίσει τὰ περαιτέρω τῆς διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας ἐκλογῆς τῶν Ἀρχιερέων ὑπὸ τοῦ κλήρου· ἀλλὰ δὲν εἰμποροῦμεν νὰ ἔλθωμεν ἀμέσως εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι προηγοῦνται ἄλλα ζητήματα· ά) προτείνεται ἡ Συνέλευσις νὰ μὴ λάβῃ ὅλως διόλου ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἀλλὰ νὰ τὴν παραπέμψῃ εἰς τὰ Βουλευτικὰ σώματα· βʹ) προηγεῖται ἐκείνη, ἡ ὁποία λέγει, νὰ κρατήσῃ μὲν ἡ Συνέλευσις αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἀλλὰ νὰ τὴν ἀναβάλῃ μέχρις ὅτου ἡ ἐπιτροπὴ ἀποφανθῇ· γʹ) ἔρχεται ἡ οὐσία, ἐὰν αὗται αἱ δύο ἀποῤῥιφθῶσι, καὶ τότε ἡ Συνέλευσις θ’ ἀποφανθῇ ἐὰν ἐν τῷ Συντάγματι.

§125ΣΧΙΝΑΣ. Εἶναι καὶ τρίτη, νὰ καταχωρηθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἔκαμα τὴν ἔκθεσιν σήμερον εἰς τὴν Συνέλευσιν περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ ζητήματος, εἶπον τρεῖς ἀναβλητικαὶ προτάσεις ὑπῆρχον· μία νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἀφομοιώσεως· ἕτεραι δύο εἰς τὴν πρώτην βουλευτικὴν Σύνοδον, μὲ τὴν διαφορὰν, ἡ μία νὰ γείνῃ ψήφισμα, καὶ ἡ δευτέρα νὰ γείνῃ μνεία εἰς τὰ πρακτικά. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Κ. Σολιώτης καὶ ὁ Κ. Σχινᾶς νὰ συνεννοηθῶσι διὰ νὰ μὴ κάμωμεν δύο ψηφοφορίας;

§127ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν συμφωνῶ.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζουν 20; (ἐγείρονται πολλοί). Ἀκούσατε, Κύριοι, τὸ θέμα. Ἡ ἀπωτάτη πασῶν τῶν προτάσεων εἶναι ἡ τοῦ Κυρίου Μιχαὴλ Σχινᾶ, διότι δὲν προτείνει ἡ ἀναβολὴ νὰ γείνῃ διὰ ψηφίσματος, ἀλλὰ διὰ σημειώσεως ἐν τοῖς πρακτικοῖς. «Προτείνω νὰ σημειωθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς κατ’ ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως ὅτι νέος καταστατικὸς νόμος θέλει ἐκδοθῇ ὑπὸ τῆς πρώτης βουλευτικῆς Συνόδου κανονίζων τῇ γνωμοδοτήσει καὶ τῆς ἐκκλησίας, κατὰ τὰς διατάξεις τῶν ἱερῶν κανόνων, τὰ περὶ ἐκλογῆς τῶν Ἀρχιερέων καὶ τὰ τῶν καθηκόντων καὶ δικαιωμάτων αὐτῶν τε καὶ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ὡς καὶ τὰ τοῦ λοιποῦ κλήρου, καὶ εἴτι ἄλλο ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν τῆς ἐκκλησίας, λαμβανομένου ὑπὸ σκέψιν καὶ τοῦ ἐν Ἑπτανήσῳ ἐπικρατοῦντος ἐθίμου τῆς ἐκλογῆς τῶν Ἀρχιερέων ὑπὸ τοῦ Κλήρου, διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας·» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην λέγουν ναί· καὶ οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία. Διακόπτεται.

§129ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Συγχωνεύω καὶ ἐγὼ τὴν ἰδικήν μου πρότασιν.

§130ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Μίαν διασάφησιν παρακαλῶ (θόρυβος)....

§131ΠΕΤΡΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πρόκειται νὰ ψηφοφορήσωμεν. Ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν παραδεχθῇ ἡ Συνέλευσις τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Σχινᾶ, ὅλαι αἱ ἄλλαι προτάσεις πίπτουσι; ναὶ ἢ ὄχι;

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλαι πίπτουσι· τοῦ Εὐμορφοπούλου δὲν πίπτει, ἡ τοῦ Κ. Πετσάλη ὡσαύτως, ἡ τοῦ Κ. Ῥοντήρη ὡσαύτως, (θόρυβος). Ἡσυχία Κύριοι.

§133ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Δὲν ἡσυχάζομεν, διότι δὲν ἐφωτίσθημεν.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὐκρινέστερον δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἐκθέσω τὸ πρᾶγμα. Ἰδού, Κύριοι, ἡ ἐξήγησις. Σας ἀνέγνωσα τὴν πρότασιν, ἣν θέλομεν ψηφηφορήσει· αὕτη φέρει ἀναβολὴν ὡς πρὸς τὴν οὐσιαστικὴν πρότασιν τῶν πολλῶν. Ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Σχινᾶ εἶναι νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά, «ὅτι νέος καταστατικὸς Νόμος θέλει ἐκδοθῆ ὑπὸ τῆς πρώτης βουλευτικῆς συνόδου κανονίζων, τῇ γνωμοδοτήσει καὶ τῆς ἐκκλησίας, κατὰ τὰς διατάξεις τῶν ἱερῶν κανόνων, τὰ περὶ ἐκλογῆς τῶν Ἀρχιερέων καὶ τὰ τῶν καθηκόντων καὶ δικαιωμάτων αὐτῶν τε καὶ τῆς ἱερᾶς Συνόδου, ὡς καὶ τὰ τοῦ λοιποῦ κλήρου καὶ ὅ,τι ἄλλο ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν τῆς ἐκκλησίας, λαμβανομένου ὑπὸ σκέψιν καὶ τοῦ ἐν Ἑπτανήσῳ ἐπικρατοῦντος ἐθίμου τῆς ἐκλογῆς τῶν Ἀρχιερέων ὑπὸ τοῦ κλήρου διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας.» Δευτέρα πρότασις ἀναβλητικὴ ἦτο τοῦ Κυρ. πληρεξουσίου Καλαβρύτων, ὅστις ἐζήτησε νὰ γείνῃ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον νὰ ἀναθέτῃ καλῶς τὸν κανονισμὸν ἐπὶ τῶν πραγμάτων τούτων διὰ νόμου εἰς τὴν Αʹ. Βουλευτικὴν σύνοδον, δὲν διαφέρει τῆς τοῦ Κ. Σχινᾶ, εἰμὴ κατὰ τὸν τύπον. Τρίτη πρότασις εἶναι τοῦ νὰ παραπεμφθῇ ἡ ὑπὸ τῶν 50 ὑπογραφεῖσα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς συγχωνεύσεως. Ἡ ἀπωτέρα εἶναι τοῦ Κ. Σχινᾶ.

§135ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Διὰ νὰ εὐκολύνωμεν τὴν ψηφοφορίαν νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλόν, ἀναχωροῦντες ἀπὸ τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον τείνουσιν ὅλαι αἱ ἀναβλητικαὶ προτάσεις, ὅσαι ἐννοοῦσι νὰ μὴ ἐγγραφῇ, εἰς τὸ Σύνταγμα ἡ πρότασις, νὰ εἴπωσι ὄχι, ὅσοι ἐννοοῦσι νὰ ἐγγραφῇ νὰ εἴπωσι ναί. (θόρυβος). Ἂν κερδίσῃ ἡ ἰδέα τῶν 50 τοῦ νὰ γραφῇ εἰς τὸ Σύνταγμα, τελειόνομεν ἀμέσως, ἂν δὲ ὑπερισχύσῃ ἡ ἐναντία ἰδέα, τότε ἐρχόμεθα εἰς τὴν κατάταξιν ὅλων τῶν ἄλλων προτάσεων· διότι π. χ. ἂν πρὸς στιγμὴν ὑπερισχύσῃ ἡ ἰδέα τῆς ἐγγραφῆς εἰς τὸ Σύνταγμα, τότε πρὸς τί νὰ χάνωμεν τὸν καιρὸν διὰ τὴν ψηφοφορίαν τῆς προτάσεως τοῦ Κυρίου Σχινᾶ καὶ τῶν ἄλλων;

§136ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Βάλτου, ἀντιβαίνει ὅλως διόλου εἰς τὰ ἤδη ψηφισθέντα. Ὁ Κ. Σχινᾶς λέγει, οὐ μόνον νὰ μὴ γραφῇ εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ νὰ μὴ ἀποφασισθῇ, νὰ μὴ προδικασθῇ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν θὰ γίνηται ἡ ἐκλογὴ τῶν Ἀρχιερέων· εἰς τὸν νόμον ὅμως νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ τάξις ἡ συνειθιζομένη εἰς τὴν Ἑπτάνησον· νὰ συνταχθῇ τὸ νέον καταστατικὸν λέγει, λαμβανομένου ὑπὸ σκέψιν καὶ τοῦ ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ τῶν κανονισμῶν καὶ τῶν παραδόσεων τῆς ἐκκλησίας, ὄχι ὅμως νὰ γραφῇ τοῦτο εἰς τὸ Σύνταγμα. Οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι τῆς Ἑπτανήσου, ὅσοι ὑπέγραψαν αὐτὴν τὴν πρότασιν λέγουν, ὄχι μόνον νὰ γραφῇ ἀλλὰ νὰ προαποφασισθῇ ἀπὸ τοῦδε, ὅτι θὰ γείνῃ ἐκλογὴ διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας καὶ ἀπὸ τὸν κλῆρον. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Σολιώτη λέγει, νὰ μὴ προαποφασισθῇ τίποτε, ἀλλὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν Αʹ. ἐρχομένην Βουλευτικὴν Σύνοδον νὰ σκεφθῇ περὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων. Ὁ κλῆρος σήμερον εἰς τὴν Ἑπτάνησον δὲν εἶναι χειραφετημένος, πρέπε λοιπὸν νὰ χειραφετηθῇ καὶ ἀποφασίσῃ τὰ πάντα. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Σχινᾶ εἶναι σπουδαιοτέρα.

§137Δ. ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ζητοῦμεν τὸν λόγον.

§138ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ νέας συζητήσεως· ἐξήγησις μόνον ἐγένετο εἰς τὸ θέμα.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν πρότασιν.

§140ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία. Ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὸ ἀποτέλεσμα· ἐψηφοφόρησαν 278, κατὰ τῆς προτάσεως 140, ὑπὲρ αὐτῆς 137, εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ὅθεν ἡ πρότασις ἔπεσεν.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Σολιώτης δὲν δύναται νὰ ἀποσύρῃ τὴν πρότασίν του;

§143ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δεχόμεθα τὴν πρότασιν ἡμεῖς οἱ προτείναντες.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασίς σας, Κύριε Σολιώτη, δὲν διαφέρει ἀπὸ τὴν ἀποῤῥιφθεῖσαν. Ἐννοεῖτε, ὅτι θέλετε νὰ σημειωθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς ψήφισμα.

§145ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Διαφέρει κατὰ πολὺ, διότι ἡ πρότασίς μου εἶναι ἀναβλητικὴ καὶ ὡς πρὸς τὴν τροπολογίαν τοῦ Κυρίου Ῥοντήρη, ἐκτὸς δὲ τούτου ἡ πρότασίς μου εἶναι τοιαύτη, ὥστε διὰ ψηφίσματος ὑποχρεοῦμεν τὴν Α. Βουλευτικὴν Σύνοδον νὰ λάβῃ πρὸ παντὸς ἄλλου νομοθετήματος ὑπὸ σκέψιν τὰ τῆς διοικήσεως τῆς ἐκκλησίας.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὴν πρότασιν. «Προτείνομεν, ὅπως οἱ Σ. καὶ ΣΑʹ. ἐκκλησιαστικοὶ νόμοι μεταῤῥυθμισθῶσι, ψηφιζομένων ὡς νόμων τοῦ Βασιλείου, εἴτε, ὅπερ ὀρθότερον καθ’ ἡμᾶς, παρὰ τῆς Αʹ. Βουλῆς τῶν ἐπισυναπτομένων ἐν τῇ προτάσει ταύτῃ νομοσχεδίων, ἤτοι ά. περὶ ἱερᾶς Συνόδου καὶ διοικήσεως τῆς ἐκκλησίας, βʹ. περὶ ἐπισκοπῶν καὶ ἐπισκόπων, γʹ. περὶ ἱερατικῶν σχολείων, καὶ δʹ. τὸ πρὸ καιροῦ, παρὰ τῆς ἐπὶ τοῦ κλήρου ἐπιτροπῆς τῆς Συνελεύσεως, εἰσαχθὲν ψήφισμα περὶ συστάσεως ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου καὶ χορηγίας εἰς τὸν δευτερεύοντα κλῆρον.» Ὑποστηρίζεται παρὰ 10; (δὲν ἐγείρεται οὐδεὶς πρὸς ὑποστήριξιν).

§147ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποστηρίζηται παρὰ 10· εἰς τὸ Σύνταγμα δύναται νὰ φέρῃ πᾶς τις τροποποιήσεις, ἐγὼ δὲν τὴν ὑποστηρίζω, οὐχ ἧττον ὅμως δύναται νὰ φέρῃ πᾶς τις τροποποίησιν.

§148ΑΘΑΝ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι πᾶσα πρότασις, ἥτις ἀφορᾷ καὶ τροπολογίαν ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, πρέπει νὰ ὑποστηρίζηται παρὰ 10, διότι μία πρότασις ἢ τροπολογία, ἡ ὁποία δὲν ὑποστηρίζεται παρὰ 10, δὲν εἶναι ἀξία συζητήσεως.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ δὲν ὑποστηρίζεται παρὰ 10, δὲν τίθεται εἰς ψηφοφορίαν· ἀναβλητικὴ εἶναι ἡ τοῦ Κυρ. Καλοῦ, ὅστις προτείνει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς συγχωνεύσεως, ἔχουσα ὡς ἑξῆς. «Ἡ Συνέλευσις ἀπέχουσα νὰ περιλάβῃ ἐν τῷ Συντάγματι τὴν περὶ ἐκλογῆς τῶν Ἀρχιερέων πρότασιν, ὡς ἔργον νομοθετικῆς ἐξουσίας, παραπέμπει ταύτην εἰς τὴν σχηματισθεῖσαν ἐπιτροπὴν τῆς ἑνώσεως τῆς νομοθεσίας.»

§150ΜΙΛΗΣΗΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ ἕτερον ζήτημα· ἡ πρότασις, ὅπως ἀνεγνώσθη, λύει ζητήματα, πρῶτον ἂν ἡ Συνέλευσις ἀπέχῃ νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὸ Σύνταγμα ὡς διάταξιν συντακτικὴν τὴν πρότασιν τῶν πολλῶν πληρεξουσίων, καὶ βʹ. ἂν ἐννοῇ νὰ τὴν παραπέμψωμεν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Πρέπει νὰ λυθῇ πρῶτον τὸ ζήτημα· θέλει λοιπὸν ἡ Συνέλευσις νὰ ἐγγράψῃ τὴν πρότασιν αὐτὴν ὡς συνταγματικὴν διάταξιν, ναὶ ἢ ὄχι;

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὕτω πᾶσα πρότασις, ἡ ὁποία ἀποκλείει τὴν Συνέλευσιν νὰ ψηφοφορήσῃ, εἶναι ἀναβλητικὴ ὅταν ἔλθῃ ἡ οὐσία τότε θὰ τὴν διαιρέσωμεν εἰς δύο ζητήματα, καὶ ἡ Συνέλευσις θὰ ἐκλέξῃ τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο.

§152ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Διὰ νὰ διευκολύνωμεν τὸ ζήτημα, συγκατατιθέμεθα ἡ πρότασίς μας νὰ γείνῃ ψήφισμα.

§153ΠΟΛΛΟΙ. Τότε εἴμεθα σύμφωνοι.

§154ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἴμεθα ἐναντίοι νὰ γείνῃ ψήφισμα, ἀλλὰ λέγω, ὅτι τὸ ψήφισμα αὐτὸ δὲν εἰμποροῦμεν νὰ τὸ καταστήσωμεν ἀμέσως, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν ποῖαι ἀρχαὶ διέπουσι τὴν νομοθεσίαν τῆς Ἑπτανήσου καὶ ποῖαι τῆς Ἑλλάδος.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τέλος πῶς μετεβλήθησαν τὰ πράγματα· αἱ δύω προτάσεις ἐπὶ τῆς οὐσίας συνεχωνεύθησαν εἰς μίαν, τὴν τοῦ Κ. Βουδούρη, καθ’ ἣν τὸ περιεχόμενον τῆς προτάσεως τῶν πολλῶν θὰ γείνῃ ψήφισμα· ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν δὲν γίνεται συγχώνευσις καὶ τῆς προτάσεως τῆς ὑπὸ ψηφοφορίαν ἤδη, διότι αὕτη ὁρίζει ἀπὸ ποῖον θὰ γείνῃ τὸ ψήφισμα, δηλ. νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς συγχωνεύσεως. Ἂν θέλητε νὰ συμφωνήσητε καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ......

§156ΣΧΙΝΑΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Βουδούρη εἶναι νέα;

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, ἡ αὐτή. Λοιπὸν συνεβιβάσθητε;

§158ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον θέλω θέσει εἰς τὴν Συνέλευσιν εἶναι, ἂν ἡ Συνέλευσις παραδέχεται τὴν πρότασιν τῶν πολλῶν, τροποποιημένην κατὰ τοῦτο, ὅτι, ἀντὶ τοῦ «νέος περὶ διοικήσεως νόμος θέλει ἐκδοθῆ,» νὰ τεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα, «νὰ γείνῃ ψήφισμα»· ὁ Κ. Βουδούρης λέγει. «Προτείνω ὅπως ἡ νέα πρότασις περιβληθῇ διὰ τοῦ τύπου ψηφίσματος.» Μὲ ἄλλας λέξεις· «Ἡ ἐν Ἀθήναις κτλ. ψηφίζει. Ἄρθρον μοναδικόν. Νέος περὶ διοικήσεως τῆς ἐκκλησίας νόμος, διατηρῶν τὰς ἤδη ἐν τῷ Βασιλείῳ......

§160ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἡμεῖς οἱ φρονοῦντες, ὅτι πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἐννοοῦμεν νὰ τὴν μελετήσῃ καλῶς, καὶ νὰ φέρῃ ψήφισμα οἱονδήποτε· δύναται καὶ τὸ ἴδιον νὰ φέρῃ.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει δίκαιον ὁ Κ. Βαλτινός· πρέπει νὰ προηγηθῇ τῆς ψηφοφορίας αὐτοῦ τοῦ ψηφίσματος ἡ ἄλλη, διότι αὕτη δὲν ὁρίζει τί θὰ περιέχῃ τὸ ψήφισμα, ἀλλ’ ἁπλῶς, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἐπιφέρῃ μίαν γνωμοδότησιν εἴτε ὑπὲρ εἴτε κατά.

§162ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§163ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι χαρακτηρίζετε ὡς ἓν μέρος τῆς ἀναβολῆς, ὅ,τι εἶναι τρόπος ἐκτελέσεως ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως. Ἡ Συνέλευσις πρέπει, μοὶ φαίνεται, ν’ ἀποφανθῇ ποῖον τύπον θὰ δώσῃ εἰς αὐτὴν τὴν πρότασιν, τύπον ψηφίσματος ἢ συντακτικῆς διατάξεως, ἢ οἱασδήποτε ἄλλης. Ἀφοῦ ἀποφανθῇ περὶ τῆς παραδοχῆς, τότε ἔρχεται ὡς δεύτερον ζήτημα, αὐτὴ ἡ ἀπόφασις πῶς θὰ ἐκτελεσθῇ, θὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἢ ὄχι; Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα ποίαν ὄψιν θὰ λάβῃ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ, Κύριε Μίληση, ὑπέπεσα εἰς τὴν πλάνην αὐτὴν, ἐνόμισα, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τοῦτο ὡς πρῶτον ζήτημα, σκεφθεὶς, ὅπως σκέπτεσθε ὑμεῖς· ἀλλὰ μετὰ ταῦτα, μετὰ τὴν παρατήρησιν τοῦ Κ. Βαλτινοῦ εἶδον, ὅτι τοῦτο ἦτον ἓν λάθος, διότι ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει τὴν ἐλευθερίαν νὰ σκεφθῇ ὅπως θέλει, εἰμπορεῖ νὰ εἴπῃ, ὅτι δέχεται ἢ ὄχι τὰ προτεινόμενα, ὅτι δὲν παραδέχομαι τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν κτλ.

§165ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν ἐννοοῦν αὐτὸ, μάλιστα.

§166ΚΑΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Αὐτὸ ἐννοοῦν.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δύω ψηφολέκται.

§168ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ ἐπιτροπὴ ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος νὰ φέρῃ τὸ ψήφισμα, διὰ νὰ μὴ νομίζουν οἱ Ἑπτανήσιοι, ὅτι θέλομεν νὰ τὸ παραγκωνίσωμεν, θέλομεν νὰ μελετηθῇ καλῶς.

§169ΣΧΙΝΑΣ. Ποῖον εἶναι τὸ θέμα;

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ «Ἡ Συνέλευσις ἀπέχουσα νὰ περιλάβῃ ἐν τῷ συντάγματι τὴν περὶ ἐκλογῆς τῶν Ἀρχιερέων πρότασιν, ὡς ἔργον τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, παραπέμπει ταύτην εἰς τὴν σχηματισθεῖσαν ἐπιτροπὴν τῆς ἑνώσεως τῆς νομοθεσίας.

Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Α. ΚΑΛΟΣ.

§171ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ πρῶτον μέρος πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ.

§172ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Μάλιστα. (Διορθοῦται ἡ πρότασις).

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξηλείφθη τὸ πρῶτον μέρος. Μένει λοιπὸν «ἡ Συνέλευσις παραπέμπει τὴν περὶ ἐκλογῆς τῶν Ἀρχιερέων πρότασιν εἰς τὴν σχηματισθεῖσαν ἐπιτροπὴν τῆς ἀφομοιώσεως τῆς νομοθεσίας, ὑποχρεουμένην νὰ εἰσαγάγῃ τὸ ταχύτερον τὴν περὶ τούτου γνώμην αὐτῆς».

§174ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ἀναστάσεως.

§175ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακριθῇ δι’ ἀναστάσεως, ὅταν ᾖναι 138 μὲ 140.

§176ΖΕΡΒΑΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι αὐτὴ ἡ δευτέρα πρότασις εἶναι κατὰ διαφορὰν μόνον λέξεων ἐν τῷ αὐτῷ ἐξαγομένῳ καὶ ἐν τῷ αὐτῷ τύπῳ τοῦ Κ. Σχινᾶ.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς κάμνω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Σχινᾶ ἀπηλλοτρίου τὴν Συνέλευσιν ἀπὸ τοῦ θέματος τούτου, ἐνῷ ἡ πρότασις αὕτη πρόκειται νὰ ἀποφασίσῃ, ὥστε ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπιληφθῇ καὶ νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα. Λοιπὸν εἶναι «Ἡ Συνέλευσις παραπέμπει τὴν περὶ ἐκλογῆς τῶν Ἀρχιερέων πρότασιν εἰς τὴν σχηματισθεῖσαν ἐπιτροπὴν τῆς ἀφομοιώσεως τῆς νομοθεσίας, ὑποχρεουμένην νὰ εἰσαγάγῃ τὸ τα-

χύτερον τὴν περὶ τούτου γνώμην αὐτῆς.»

Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, Α. ΚΑΛΟΣ.

Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν Κύριοι, 273· ὑπὲρ τῆς προτάσεως 147, κατὰ τῆς προτάσεως 123· ἠρνήθη δὲ εἷς· ὥστε ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή. Ὁ Κύριος Ῥοντήρης ἐπρότεινε τὴν ἑξῆς πρότασιν «Εἰς τὴν χειροτονίαν τῶν Ἀρχιερέων καὶ πάντων τῶν τοῦ κλήρου ἀξιωματικῶν ἡ κοσμικὴ ἐξουσία δὲν ἀναμιγνύεται παντάπασιν.» Ὁ Κύριος Ἀθανάσιος Πετιμεζᾶς ἀγορεύων ἐπρότεινε τὴν μεταβολὴν δύω λέξεων, τὴν χειροτονίαν εἰς ἐκλογὴν καὶ τὴν κοσμικὴν εἰς ἐκτελεστικήν. Ὁ Κ. Ῥοντήρης δὲν ἔχει ἀντίῤῥησιν;

§179ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν ἔχω.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ πρότασις ἔχει ὡς ἑξῆς· «Εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν Ἀρχιερέων καὶ πάντων τῶν τοῦ κλήρου ἀξιωματικῶν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν ἀναμιγνύεται παντάπασιν.»

§181ΒΑΛΤΙΝΟΣ ΚΑΙ ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶνε σχετική, νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§182ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τώρα ὅπου θὰ ψηφοφορήσωμεν, ἂν θέλῃ ἡ Συνέλευσις, ἂς τὴν παραπέμψῃ καὶ πέραν τῆς Ἐπιτροπῆς (Θόρυβος μέγας).

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι. Ὅλα ὅσα εἴπατε ἐν τῷ μεταξὺ εἰμπορεῖτε νὰ τὰ θεωρήσητε ἄγραφα, δὲν ἤκουσα τίποτε.

§184Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ Προεδρεῖον ἐρωτηθὲν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἄλλων ψηφοφοριῶν, ἐὰν αὐταὶ ἤθελον φέρει τὴν παραμικρὰν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς τύχης τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Ῥοντήρη, εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀνεξάρτητος. Ἑπομένως ἐπιμένω, ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ῥοντήρη.

§185ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγει κανείς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ῥοντήρη, οὔτε θέλομεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐπροδικάσαμεν διὰ τῆς προηγουμένης ψηφοφορίας, ἀλλὰ λέγομεν, ὅτι εἰς τὸ Σύνταγμα δὲν πρέπει νὰ εἰσάγωνται προτάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι οὐσιαστικαί, καὶ ὅτι ὅπως παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἡ πρότασις τῶν πολλῶν, τοιουτοτρόπως φρονοῦμεν, ὅτι καὶ αὐτὴ πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς αὐτὴν, ὥστε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς προτάσεις καὶ φέρῃ ἓν τέλειον ψήφισμα.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ Κ. Βαλτινός.

§187ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Κόκκινος.

§189ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ὡσαύτως.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔπεται ὁ Κ. Γλαράκης.

§191ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Δὲν ἀρνούμεθα, ὅτι προδικάζεται τὸ ζήτημα, καὶ ὅτι ἑπομένως ἂν γείνῃ παραδεκτὴ ἡ γνώμη τοῦ Κ. Ῥοντήρη, ὅτι θὰ δεσμευθῇ ἡ ἐπιτροπή· ἀλλὰ θέλομεν νὰ δεσμεύσωμεν τὴν ἐπιτροπὴν διὰ τοῦ Συντάγματος, σκοπεύομεν νὰ δεσμεύσωμεν καὶ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Θέλομεν ἑπομένως αἰωνίως νὰ μὴ γείνῃ ἄλλος νόμος παρὰ αὐτός.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐννοῶ, Κύριοι, τί θέλετε νὰ εἴπητε. Ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις ἐψήφισε πρὸ μικροῦ, εἶχε ὡς ἑξῆς. Ἡ Συνέλευσις παραπέμπει εἰς τὴν σχηματισθεῖσαν ἐπιτροπὴν τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ τὴν διατάττει νὰ φέρῃ ταχέως τὴν γνώμην της· εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτῆς τῆς προτάσεως ἦτο μία θεωρία, ἥτις ἐξηλείφθη· τώρα ἐδῶ εἶνε μία πρότασις τοῦ Κ. Ῥοντήρη, ἥτις λέγει νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς ἐδάφιον εἰς τὸ σύνταγμα· «εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν Ἀρχιερέων καὶ πάντων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ κλήρου, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν ἀναμιγνύεται παντάπασι». Τώρα γεννᾶται μία πρότασις ἢ τροπολογία· λέγουν, ἡ πρότασις αὕτη νὰ παραπεμφθῇ πρὸς ἐπεξεργασίαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, καθὼς καὶ ἡ ἄλλη· Λοιπὸν εἶναι δύω ζητήματα, καὶ θὰ ἐρωτήσω καὶ διὰ τὰ δύω.

§193ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἀπεφασίσθη διὰ τῆς προηγουμένης ψηφοφορίας· τί ἀπεφάσισεν ἡ Συνέλευσις; τὸ ζήτημα περὶ χειροτονίας τῶν Ἀρχιερέων νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, νὰ ἐγκρίνῃ αὐτὴ καὶ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Συνέλ. ἔκθεσιν· τί ζητεῖ ὁ Κ. Ῥοντήρης; νὰ καθιερωθῇ εἰς τὸ σύνταγμα τὸ ἴδιον τοῦτο. Μοὶ φαίνεται, ὅτι προσβάλλεται ἡ ἰδία Συνέλευσις, ἐνεργοῦσα δύω ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς ἰδίας προτάσεως· ἐγὼ θεωρῶ τὴν πρότασιν ταύτην παραπεμφθεῖσαν, δυνάμει τῆς προηγουμένης ψηφοφορίας, εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§194ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχει καθόλου δίκαιον ὁ Κ. Πετσάλης νὰ ἰσχυρίζεται, ὅτι διὰ τῆς τελευταίας ψηφοφορίας συμπαρέπεμψεν ἡ Συνέλ. καὶ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ῥοντήρη εἰς τὴν ἐπιτροπήν· καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος. Πρῶτον, διότι καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως τῶν πολλῶν πληρεξουσίων Ζακύνθου κτλ. ἔγειναν ὅλως διόλου δύω διακεκριμέναι συζητήσεις...

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἔχετε δίκαιον· ἀλλ’ ἀκούσατε· ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ πολλοὶ, λέγει, «νέος νόμος κ.τ.λ. θέλει κανονίσει τὰ περαιτέρω περὶ διοικήσεως τῆς ἐκκλησίας κ.τ.λ.» σᾶς παρακαλῶ, αὐτὸ τὸ ζήτημα λύει τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινε ὁ Κ. Ῥοντήρης, ὅτι δὲν πρέπει ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ ἐπεμβαίνῃ;

§196ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι.

§197ΠΟΛΛΟΙ. Ναὶ, τὸ λύει.

§198ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ. Δὲν μᾶς εἴπετε, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν προδικάζει;

§199ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καθόλου δὲν λύει τὸ ζήτημα, διότι ἰδοὺ τὶ γίνεται. Τινὲς μὲν ἐθεώρησαν, ὅτι ἡ πρότασις τῶν πληρεξουσίων Ζακύνθου καὶ λοιπῶν δὲν ἠδύνατο νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸ Σύνταγμα, διότι ὑπῆρχεν εἰδικὴ διάταξις περὶ ψηφοφορίας, καὶ ὅτι αὐτὰ ἦσαν ἀντικείμενα νόμου ὀργανικοῦ, ἐδῶ ὑπεστηρίχθη ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ῥοντήρη ὑποστηρίζουσα μίαν ἀρχὴν, πρέπει νὰ τεθῇ ἐν τῷ Συντάγματι· καὶ διὰ τοῦτο, Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ἐθέσατε ἐν ἀρχῇ τὸ ζήτημα, εἴπετε, ὅτι κεχωρισμένως θέλει ψηφοφορηθῆ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ῥοντήρη.

§200ΚΑΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἂς ψηφοφορηθῇ, Κύριε Πρόεδρε.

§201ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Συντάσσομαι μὲ τὴν γνώμην τοῦ Κ. Πετσάλη, καὶ νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν κεῖται ἐκεῖ ὅπου ὁ ἀξιότιμος Κ. Πρόεδρος καὶ ὁ ἔντιμος πληρεξ. Καλαβρύτων τὸ ἔθεσαν. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἐὰν ἡ γνώμη τοῦ Κυρίου Προέδρου ἐθεώρησεν ὡς ψηφοφορητέαν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ῥοντήρη. Τὸ ζήτημα εἶναι ἐὰν μετὰ τὰ γεγονότα τῆς Συνελεύσεως καὶ τῆς ψηφοφορίας εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἐπιψηφίσωμεν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ῥοντήρη ἢ ὄχι. Ἔχομεν πραγματικῶς ἐνώπιόν μας τὴν πρότασιν τῶν πολλῶν, ἥτις παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἀφομοιώσεως τῆς νομοθεσίας· τὸ ἀποτέλεσμα, Κύριοι, τῆς ψηφοφορίας, τὴν ὁποίαν πρὸ μικροῦ ἐκάμετε, εἶναι, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη, εἰς τὴν ὁποίαν παρεπέμφθη τὸ ζήτημα, μέλλει ν’ ἀναλάβῃ τὴν εἰσήγησιν μιᾶς γνώμης πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ἥτις θέλει χρησιμεύσει ὡς βάσις νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα, πῶς καὶ κατὰ τίνα τρόπον νὰ γίνηται ἡ ἐκλογὴ τοῦ κλήρου ἀπὸ τῆς ὑποψηφιότητος μέχρι τῆς χειροτονίας. Αὐτὴ λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ περιλαμβάνει ἀναγκαίως ἐν ἑαυτῇ καὶ τὸ καθῆκον τοῦ νὰ προσδιορίσῃ ποῖον ἔσεται τὸ μέρος τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν Ἀρχιερέων, ἐὰν ἡ πολιτικὴ ἐξουσία θὰ μετέχῃ εἰς αὐτὴν, ἐὰν ἡ ψῆφός της θὰ ᾖναι ψῆφος ἐκλογῆς, ἢ ἀρνητικὴ ἀπαρεσκείας ἐναντίον ἑνὸς ὑποψηφίου ὡρισμένου. Ὅτι δὲ, Κύριοι, ἂν σήμερον ἐπιληφθῆτε νὰ συζητήσητε καὶ ψηφίσητε τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ῥοντήρη, ἀνεξαρτήτως τῆς πρώτης ψηφοφορίας, τὸ πρᾶγμα εἶναι καθαρὸν, καθαρώτατον, διότι κατὰ τὴν γνώμην τοῦ Κ. Ῥοντήρη καταχωρουμένην μάλιστα ἐν τῷ Συντάγματι, ἐὰν ψηφοφορήσητε αὐτὴν, ἐξ ἀνάγκης ἐννοεῖτε κατηργημένον τὸν τρόπον τὸν καθεστῶσα μέχρι τοῦδε ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπισκόπων· ἐὰν ἐννοήσητε νὰ τὴν ἀφήσητε ἐκκρεμῆ ἑωσότου ἡ Ἐπιτροπὴ σᾶς φέρῃ μίαν νέαν γνώμην......

§202ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§203ΜΑΚΡΗΣ. Ἀφαιρέσατέ του τὸν λόγον, Κ. Πρόεδρε, εἶναι ἐπὶ τῆς οὐσίας (θόρυβος).

§204ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κάμετε ν’ ἀκούηται ὁ ἀγορεύων.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ἐπαναλαμβάνητε ὅ,τι εἶπον ἄλλοι· ἕνας ἐπεμβαίνει εἰς τὴν οὐσίαν, εἶναι περιττὸν νὰ τὸ εἴπῃ καὶ δεύτερος· ἄλλος εἶπε, θέλει ἡσυχίαν, εἶναι περιττὸν νὰ τὸ εἴπῃ καὶ δεύτερος.

§206ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ῥοντήρη δὲν δύναται νὰ ψηφοφορηθῇ χωρὶς νὰ προδικάσωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου εἴπομεν· καὶ διὰ τοῦτο συντάσσομαι πληρέστατα μὲ τὴν γνώμην τοῦ Κ. Πετσάλη, καὶ φρονῶ, ὅτι δὲν δυνάμεθα ποσῶς νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Ῥοντήρη χωρὶς ν’ ἀποκλείσωμεν ἐντελῶς τὴν πολιτείαν ἀπὸ τὴν μετοχὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀπεφασίσαμεν ὅτι θὰ ἔχῃ.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις, παραπέμπουσα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὰ ζητήματα ταῦτα, δὲν ἐννοῶ πῶς δὲν εἰμπορεῖ νὰ κρατήσῃ ἓν ζήτημα καὶ νὰ τὸ ἀποφασίσῃ, ἔστω καὶ νὰ περιορίσῃ τὴν ἐπιτροπήν· πρῶτον αὐτό· δεύτερον σᾶς λέγω ἓν ἄλλο· εἰμπορεῖ νὰ ἔσφαλε τὸ προεδρεῖον, ὅταν εἶπε δὶς ἢ καὶ τρὶς, ὅτι δὲν ἐπηρεάζει τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ῥοντήρη ἡ ψηφοφορία ἡ γενομένη, ἀλλ’ ἔπρεπε τότε νὰ κάμητε τὰς παρατηρήσεις, διότι τώρα εἶναι ἠναγκασμένη ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὰς παλαιὰς ψηφοφορίας· διότι δύο πληρεξούσιοι μέλλοντες νὰ ψηφοφορήσωσι μὲ ἠρώτησαν ἂν ἐπηρεάζῃ, ἢ ὄχι· τοῖς εἶπον ὄχι, κ’ ἐψηφοφόρησαν· πῶς εἰμπορῶ λοιπὸν ἐγὼ νὰ μεταβάλλω· δὲν ἔχει δὲ καμμίαν πρακτικὴν ἀξίαν, διότι τὸ πολὺ πολὺ ἕνας κόπος θὰ δοθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν, νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην της πάλιν, καὶ ἤθελε τελειώσει ἡ ψηφοφορία ἕως τώρα.

§208ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν. Ὁ Κ. Ἀθανάσιος Πετσάλης ἀναβαίνει τὸ βῆμα.

§209ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§210ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἔχω πρὸ ὑμῶν τὸν λόγον Κ. Πετσάλη.

§211ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω ἐρωτήσει τὴν Συνέλευσιν ἐὰν ἐφωτίσθη· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Παρακαλῶ, καθήσατε, νὰ γείνῃ δι’ ἀναστάσεως.

§213ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§214ΚΑΛΟΣ. Διὰ τῆς ψηφοφορίας, ἐὰν γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ τεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα, ὅπως ἔχει, θὰ τὴν συζητήσωμεν (θόρυβος).

§215ΤΙΝΕΣ. Ἐσυζητήθη (θόρυβος).

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ἀκούσατε· ἠδυνήθην ἐν τῷ μέσῳ τοῦ θορύβου νὰ ἐννοήσω, ὅτι ἐγεννήθη ἡ ἑξῆς ἀπορία· ἐὰν μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως θὰ δοθῇ ὁ λόγος ἐπὶ τῆς οὐσίας. Σᾶς κάμνω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Ὅταν πρώτην φορὰν ἔθεσα ὑπὸ συζήτησιν τὴν πρότασιν τῶν πολλῶν, εἶπον, ἐνθυμοῦμαι κάλλιστα, εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι τὰ πρακτικὰ τὸ διαλαμβάνουν, ὅτι δύο συγγενεῖς προτάσεις παρουσιάζονται, ἡ μὲν ὑπὸ τῶν πολλῶν ὑπογεγραμμένη, ἡ δὲ ὑπὸ τοῦ Κ. Ῥοντίρη· διὰ τοῦτο θέτω, εἶπον, ἀμφοτέρας ὑπὸ συζήτησιν, καὶ διὰ τοῦτο ἐνθυμοῦμαι κάλλιστα, ἀφοῦ ἀνέπτυξέ τις τὴν πρότασιν τῶν πολλῶν, τότε ἐδόθη ὁ λόγος εἰς τὸν Κύριον Ῥοντίρην, μολονότι δὲν εἶχε σειρὰν, διὰ ν’ ἀναπτύξῃ τὴν ἰδικήν του. Ἦλθεν ὁ Κύριος Καλλιγᾶς καὶ εἶπε, ὅτι τὴν μίαν ὑποστηρίζει, ἀλλὰ νὰ γείνῃ ψήφισμα, τὴν δὲ τοῦ Κ. Ῥοντίρη τὴν ἀποκρούει. Ἦλθον καὶ ἄλλοι καὶ ὡμίλησαν ἐπὶ τῶν δύο. Ἐνθυμεῖσθε προσέτι, ὅτι ἀφοῦ ἐπεσωρεύθησαν προτάσεις ἐπὶ προτάσεων, ἐτέθη τὸ ζήτημα νὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις, καὶ ἔκλεισεν. Ἐτακτοποιήθησαν τὰ ζητήματα καὶ διῃρέθησαν εἰς ἀναβλητικὰς καὶ εἰς οὐσιαστικὰς προτάσεις. Τώρα ἀφοῦ ἐξηντλήσαμεν τὰς ἀναβλητικὰς προτάσεις καὶ τὰς τῆς οὐσίας τῆς πρώτης, τῆς ὑπὸ τῶν πολλῶν ὑπογραφείσης, ἔχομεν τὴν ἀναβλητικὴν καὶ τὴν οὐσιαστικὴν τοῦ Κ. Ῥοντίρη· ἐπὶ οὐδεμιᾶς δὲ δὲν θὰ γείνῃ συζήτησις. Θὰ προβῇ ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν ψηφοφορίαν ἁπλῶς.

§217ΚΑΛΟΣ. Τὸν λόγον. (θόρυβος).

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Χριστοπούλου ἔχουσαν οὕτως. «Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ῥοντίρη παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἀφομοιώσεως τῆς νομοθεσίας, ὅπως ληφθῇ καὶ αὕτη ὑπ’ ὄψιν μετὰ τῶν λοιπῶν προτάσεων.»

§219ΚΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε! (θόρυβος). Ἡ ἀρχὴ ἐσυζητήθη, τὰ καθ’ ἕκαστα δὲν ἐσυζητήθησαν... (θόρυβος).

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ παρατήρησις εἶναι ἄκαιρος, διότι τώρα πρόκειται περὶ ἀναβλητικῆς προτάσεως· αὐτὴν τὴν ἔνστασιν νὰ τὴν κάμητε ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς οὐσίας, καὶ τότε βλέπομεν, ἂν ἔχητε δίκαιον. Λοιπὸν παρακαλῶ καθήσατε νὰ ψηφοφορήσητε δι’ ἀναστάσεως.

§221ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Χρηστοπούλου, καθ’ ἣν ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ῥοντήρη, ἔχουσα οὕτω, «εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν Ἀρχιερέων καὶ πάντων τῶν τοῦ κλήρου ἀξιωματικῶν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν ἀναμιγνύεται παντάπασι,» θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἀφομοιώσεως, θὰ εἰποῦν ναί, οἱ δὲ λοιποὶ ὄχι.

§223ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Προηγεῖται ἡ γνώμη τοῦ Κυρίου Πετσάλη (θόρυβος).

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Πετσάλης ἰσχυρίζεται, ὅτι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ λύσητε ἤδη, εἶναι λελυμένον, διότι παραπέμψαντες τὰ πρῶτα ζητήματα, ἐννοεῖται, παρεπέμψατε καὶ τὰ δεύτερα. Ἀναγκάζομαι νὰ ἐρωτήσω, οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι εἶναι λελυμένον τὸ ζήτημα τῆς παραπομπῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοὶ) (θόρυβος). Θὰ θέσω τὸ ἀνάπαλιν.

§225ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Δὲν ἐπείσθητε, Κύριε Πρόεδρε;

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε, διατὶ δὲν ἐπείσθην, διότι πολλοὶ εἶπον πῶς ἐπλανήθησαν. Τώρα θέλουν συνεννοηθῆ ἐκεῖνοι...

§227ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (θόρυβος).

§228ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐρωτήσατε, Κύριε Πρόεδρε!

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ τὶ νὰ ἐρωτήσω εἰς τοιοῦτον θόρυβον; ὅταν ἀναπτύσσηται τοιοῦτον ἐνδιαφέρον, δὲν τολμῶ ν’ ἀποφανθῶ, διότι γνωρίζετε ὑμεῖς οἱ ἴδιοι, ὅτι καὶ τὴν ὑπόληψιν τοῦ Προέδρου δὲν τὴν σέβονται πολλοί.

§230ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· (θόρυβος).

§231ΕΤΕΡΟΣ. Τὸ ζήτημα ἐτελείωσε (θόρυβος).

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ σᾶς παρακαλῶ, ὅταν δὲν ἀπεφάνθη τὸ προεδρεῖον, ὅτι ἐλύθη τὸ ζήτημα, νομίζετε, ὅτι δὲν ἐμποροῦν νὰ προτείνουν τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν; (θόρυβος). Ἤθελον νὰ ἐννοήσω ποῦ στηρίζουν τὴν ἐναντίαν ἰδέαν. Ἰδοὺ ὁ κανονισμὸς τὶ λέγει· «Ὁπόταν ἡ Συνέλευσις ψηφίζῃ δι’ ἀναστάσεως, ὁ πρόεδρος συμβουλευόμενος τὸ γραφεῖον ἀπαγγέλλει τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δοκιμασίας, ἥτις δύναται νὰ ἐπαναληφθῇ ἐν περιπτώσει ἀμφιβολίας· κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν ψηφοφορία γίνεται εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, ὁσάκις 20 πληρεξούσιοι τὸ ἀπαιτήσωσι, (θόρυβος). Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, ἐγὼ ἑρμηνεύω οὕτω τὸν κανονισμὸν. Ὥστε προσεκάλεσα τὴν Συνέλευσιν δι’ ἀναστάσεως ν’ ἀποφανθῇ......

§233ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καὶ ἀπεφάνθη.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀποφαίνεται, ἐνόσῳ δὲν ἀποφαίνεται τὸ Προεδρεῖον· λοιπὸν ἔχουν τὸ δικαίωμα 20 πληρεξούσιοι νὰ ζητήσουν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν· τὸ ἐζήτησαν νὰ γείνῃ ὀνομαστικὴ κλῆσις. (θόρυβος) Θὰ χαρακτηρίσω τὴν Συνέλευσιν ὡς ἐν θορύβῳ καὶ θὰ λύσω τὴν συνεδρίασιν· τί νὰ κάμω! Τὸ θέμα εἶναι τὸ ἑξῆς· λέγουν ναί, ὅσοι παραδέχονται, ὅτι διὰ τῆς προηγηθείσης ψηφοφορίας ἐλύθη τὸ ζήτημα, καὶ ὅτι ἑπομένως ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ῥοντήρη παρεπέμφθη ἤδη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν· λέγουσιν ὄχι, ὅσοι θεωροῦν, ὅτι δὲν εἶναι ἀποφασισμένον τὸ ζήτημα αὐτὸ, ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀποφασισθῇ. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· ἐν τῷ μέσῳ τῆς ψηφοφορίας ἐγείρεται φιλονεικία περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ θέματος.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ μικροῦ ἡ Συνέλευσις, Κύριοι, παρέπεμψε τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Καλοῦ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς συγχωνεύσεως. Πρὶν γείνῃ ψηφοφορία, καὶ ἐνῷ ἐγίνετο, ἠρώτησεν ἕνας ἢ δύο, ἐὰν εἰς τὴν παραπομπὴν ταύτην, ἐὰν γείνῃ δεκτὴ, συμπεριλαμβάνηται καὶ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ῥοντήρη. Τὸ Προεδρεῖον εἶπεν ὄχι. Ἀφοῦ ἐτελείωσεν ἡ ψηφοφορία ἐκείνη, ἦλθεν ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ῥοντήρη· τότε ἐπροτάθη, ὅτι αὐτὴ εἶναι τοιαύτη, ὥστε περιλαμβάνεται εἰς τὸ θέμα τὸ ψηφοφορηθὲν, ἄρα δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ νὰ ψηφοφορηθῇ ἐὰν πρέπει νὰ παραπεμφθῇ καὶ αὐτή. Ὅσοι νομίζουν λοιπὸν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ῥοντήρη παρεπέμφθη μετὰ τῶν ἄλλων εἰς τὴν ἐπιτροπὴν λέγουν ναί, ὅσοι νομίζουν, ὅτι δὲν παρεπέμφθη λέγουν ὄχι.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὸ ἀποτέλεσμα· ἐψηφοφόρησαν τὸ ὅλον 215, 105 εἶπον ναί, 109 ὄχι καὶ εἷς ἠρνήθη, οὕτω λοιπὸν ἀπεῤῥίφθη τὸ ἀπαράδεκτον διὰ ψήφων 109· μένει νὰ ψηφοφορήσωμεν ἂν πρέπῃ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ναί ἢ ὄχι. Ἐπειδὴ παρῆλθεν ἡ ὥρα διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 4¼.

Ὁ Πρόεδρος

Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Α. Νικολαΐδης.