1864.07.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 277.

Τῆς 17 Ἰουλίου 1864.

(Παρασκευή).

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος Κ. Τιμ. Βάσσος

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν ὑπάρχει;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Βαλτινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§4ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἡ Συνέλευσις, Κύριοι, παρεδέχθη ἄλλοτε τὸ ψήφισμα τὸ ὑπὸ στοιχ. ΟΣΤʹ. Κατὰ διαφόρους ὅμως καιροὺς ἡ αὐτὴ Συνέλευσις βλέπουσα, ὅτι ἐγένοντο δι’ αὐτοῦ ἀδικίαι εἰς πρόσωπα, μετασχόντα διαφοροτρόπως εἰς τὴν Μεταπολίτευσιν, εἰργάσθη καὶ ἀπέδωσεν εἰς πολλοὺς τοὺς βαθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἀφῄρεσε τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος ψήφισμα. Εἰς τὴν ἀρχὴν, ἐὰν ἐνθυμῆσθε, τὰ πρακτικὰ εἶναι ἐδῶ, ἐπολέμησα τὰς ἐξαιρέσεις. Ὅταν ἐσυζητεῖτο ἡ ὑπόθεσις ἐκείνη, εἶπον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ καμμία ἐξαίρεσις, διότι θὰ ἐξαιρεθῶσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσιν ὑπερασπιστάς· καὶ πραγματικῶς μέχρι τοῦδε δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἐμηδενίσθη ἡ ἀξία τοῦ ψηφίσματος ἐκείνου διὰ τῆς προστασίας, τὴν ὁποίαν ἐδώσαμεν εἰς διάφορα ἄτομα· μέχρι τοῦδε ἐξηρέθησαν τοῦ ψηφίσματος οἱ ἔχοντες ὑπερασπιστὰς τοὺς δυνατούς. Ἔρχομαι ἤδη πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν ἀδυνάτων καὶ ζητῶ καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν ἄρσιν τοῦ ψηφίσματος, διότι μένει μόνον εἰς βάρος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν κατώρθωσαν νὰ ἔχωσι πληρεξουσίους, ὅπως τοὺς ὑποστηρίξωσιν, (εὖγε, εὖγε). Ὅταν, Κύριοι, τὴν τελευταίαν φορὰν, δικαίως πράττουσα ἡ Συνέλευσις, ἐπανέφερεν εἰς τοὺς βαθμοὺς τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον ἐνεργητικὸν μέρος εἰς τὴν ἐπανάστασιν τοῦ Φεβρουαρίου, παρεκάλεσα τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασίν μου, ὅπως ὁ Κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸς προσαγάγῃ τὸν κατάλογον τῶν μενόντων ὑπὸ τὸ βάρος τοῦ ψηφίσματος ἐκείνου. Ὁ κατάλογος οὗτος, Κύριοι, εἶναι κατά τι ἀτελὴς, δηλ. πλεονάζει τὸν ἀριθμὸν, φέρει ἀριθμὸν 31, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξαιρέσωμεν ἀπὸ τὸν κατάλογον τοῦτον τοὺς τότε λαβόντας τὸν βαθμὸν, ἤτοι τὸν Ντερέκαν καὶ λοιποὺς, εἶναι δὲ ἑπτὰ τὸν ἀριθμόν. Πρέπει ἐπίσης νὰ ἐξαιρέσωμεν τὸν Κ. Δρακόπουλον, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν σημείωσιν τοῦ Κ. ὑπουργοῦ, ἀντικατεστάθη εἰς τὸν στρατόν· μένουσι λοιπὸν 24. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τοὺς 24 τούτους ὑπάρχει ἡ σημείωσις τοῦ Κ. ὑπουργοῦ, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι 9 ἐξ αὐτῶν ἦσαν ἄλλοτε στρατιωτικοί. Κατὰ συνέπειαν νομίζω, ὅτι καὶ οὗτοι δικαιοῦνται ν’ ἀνακτήσωσι τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ, ὡς καὶ οἱ ἄλλοι οἱ 15, οἱ ὁποῖοι εἶναι σημειωμένοι, προερχόμενοι μὲν καθαρῶς ἀπὸ τὴν τάξιν τῶν πολιτῶν, ἀλλὰ δικαιούμενοι καὶ οὗτοι ν’ ἀνακτήσωσι τὸν βαθμόν των, ὅπως τὸν ἀνέκτησαν οἱ ὑποστηριχθέντες ἀπὸ τὰς κατὰ καιρὸν πλειοψηφίας.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§6ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι μένουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν προστασίαν. Ὑπὲρ τῆς ἰδέας μου ταύτης συνηγορεῖ ἓν σχέδιον ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον οἱ Κύριοι, Ῥοντήρης, Παντολέων, Κανελλόπουλος, Σούϊδας, Νικολαΐδης, Μιχαηλίδης, Μποῦσκος κλπ. εἶχον προτείνει εἰς τὴν Συνέλευσιν. Διὰ τοῦ ψηφίσματος τούτου ἀναγνωρίζονται στρατιωτικαὶ ὑπηρεσίαι. Ἄρθρον 1. Αἱ χορηγηθεῖσαι εἰς τὴν Φεβρουαρινὴν ἐπανάστασιν ὑπηρεσίαι, ὡς καὶ αἱ ὑπηρεσίαι αἱ συντελέσασαι πρὸς ἐπιτυχίαν τῆς Ὀκτωβριανῆς ἐπαναστάσεως θεωροῦνται στρατιωτικαὶ πρὸς τὸ ἔθνος ὑπηρεσίαι. Ὅθεν οἱ πραγματικῶς συμμετασχόντες καὶ διορισθέντες διὰ τοῦτο ἀνθυπασπισταὶ δὲν ὑπάγονται εἰς τὸ διαληφθὲν ψήφισμα. Ἄρθρον 2. Ἐπίσης δὲν ὑπάγονται εἰς τὸ εἰρημένον ψήφισμα οἱ γραμματεῖς καὶ ὑπογραμματεῖς τοῦ Στρατοδικείου, οἱ λαβόντες τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ δυνάμει τοῦ ἀπὸ 9 Ἰανουαρίου 1863 θεσπίσματος τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως, ὡς ὑπαγόμενοι εἰς τὰς διατάξεις τοῦ περὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν νόμου. Ἀθήνῃσι, τῇ 31 Μαΐου 1864. Οἱ Πληρεξούσιοι. Α. Ῥοντήρης, Ν. Πανταλέων, Α. Κανελλόπουλος, Χ. Σούϊδας Κ. Νικολαΐδης, Γ. Μιχαηλίδης, Γ. Μποῦσκος, Γ. Κοσσονάκος.

§7ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐὰν ᾖναι πρότασις, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς νὰ γείνῃ ἀνάπτυξις.

§8ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἀφήσατε νὰ ἔλθω εἰς τὸ ἀποτέλεσμα. Λοιπὸν, Κύριοι, διὰ τοῦ δευτέρου ἄρθρου τῆς προτάσεως τῶν Κυρίων, τῶν ὁποίων ἀνέφερον τὰ ὀνόματα, ἀναγνωρίζονται οἱ βαθμοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ ᾖναι ἀνεγνωρισμένοι, διότι οἱ γραμματεῖς τῶν Στρατοδικείων καὶ ὑπογραμματεῖς ἀπὸ πολῖται λαμβάνουσι τὸν βαθμὸν, ὅπως δήποτε, ἐὰν ἤθελε γίνῃ δεκτὴ αὐτὴ ἡ πρότασις μηδενίζεται τὸ ψήφισμα. Ἐγὼ προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν γενναίως φερομένη εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν προστάτας, ἔχοντας δὲ τὰ αὐτὰ ἴσως καὶ ἀνώτερα πολλῶν ἄλλων διπλώματα, ν’ ἄρῃ ἐκ τοῦ μέσου καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ ψήφισμα ΟΣΤʹ.

§9ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§10ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Σᾶς ἀναγινώσκω τὴν πρότασίν μου· «ἡ Συνέλευσις αἴρει τὸ ὑπὸ στοιχ. ΟΣΤʹ. ψήφισμά της.»

§11ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§12ΤΙΝΕΣ. Ἐκτὸς τῶν ἀπομάχων· (θόρυβος).

§13ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὴν πρότασίν μου ταύτην, στηριζομένην εἰς τὸ δίκαιον, συνιστῶ ὡς κατεπείγουσαν καὶ συζητητέαν αὐθωρεί.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ Κύριος Βαλτινὸς ἔκαμε μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν, ὡς ἠκούσατε, ἀνέπτυξε καὶ ζητεῖ νὰ γείνῃ συζήτησις ἀμέσως ἐπ’ αὐτῆς. Ἐγὼ δὲν τὴν φέρω ὑπὸ συζήτησιν ἄνευ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Σώματος.

§15ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§16ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, ἀμέσως.

§17ΖΕΡΒΑΣ. Ἐγὼ προτείνω νὰ τυπωθῇ.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Ἡρ. Πετιμεζᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§19ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι δύο ὁλόκληρα ἔτη τὸ ζήτημα τῶν ἀνθυπασπιστῶν βασανίζει τὸ Σῶμα· κατὰ διαφόρους περιστάσεις ἦλθον ἐνώπιόν σας μερικαὶ προτάσεις, τὰς ὁποίας ἐπεκυρώσατε, καὶ τὰς ὁποίας ἀσπάζομαι ὡς δικαίας. Σήμερον σᾶς ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ προαγορεύσαντος τὸ ζήτημα τοῦ ν’ ἀποδοθῇ κοινὴ δικαιοσύνη διὰ νὰ λείψωσι τὰ σκάνδαλα, διὰ νὰ λείψωσι τὰ παράπονα καὶ τὸ βασανιστήριον, τὸ ὁποῖον καὶ ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ Κυβέρνησις ὑποφέρει. Τοιαῦται προτάσεις, ὡς τὴν ὑποβληθεῖσαν σήμερον παρὰ τοῦ Κυρίου Βαλτινοῦ, ἡ Συνέλευσις ἐθεώρησεν ἀπειράκις κατεπειγούσας καὶ τὰς ἐπεψήφισε παραχρῆμα· Θεωρῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ ἔνστασις, ἡ ὁποία φέρεται ἀπό τινας, ὅτι δὲν εἶναι καλὸν νὰ ὑποστηριχθῇ τὸ κατεπεῖγον, εἶναι μὲν σύμφωνος πρὸς τὸν κανονισμὸν, ἀπάδει δὲ πρὸς τὰς πράξεις, τὰς ὁποίας τοσάκις ἡ Συνέλευσις ἔκαμε. Προτείνω κατὰ συνέπειαν εἰς τὴν Συνέλευσιν, διὰ νὰ τελειώσῃ πλέον αὐτὸ τὸ ζήτημα, διὰ νὰ μᾶς ἀφήσουν ἡσύχους καὶ ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως καὶ ἐκτὸς αὐτῆς οἱ ἔχοντες ἀπαιτήσεις, νὰ ὑποστηριχθῇ καὶ νὰ τελειώσῃ σήμερον ἡ πρότασις τοῦ Κ. Βαλτινοῦ μὲ μόνην τὴν τροπολογίαν, ἐπειδὴ εἶναι ἀόριστον τὸ «αἴρεται τὸ ψήφισμα», καὶ ἐκ τῆς ἄρσεως τοῦ ψηφίσματος θὰ ἐπαχθῇ εἰς τὸν λόχον τῶν ἀπομάχων μία ἀπειρία ὑπαξιωματικῶν.....

§20ΣΟΥΪΔΑΣ ΚΑΙ ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἶναι ἄλλο ψήφισμα αὐτό.

§21ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε λοιπὸν φρονῶ, ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ παραδεχθῇ τὸ κατεπεῖγον, περιμένω δὲ νὰ ἴδω ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ πολεμήσουν αὐτὸ τὸ κατεπεῖγον.

§22ΖΕΡΒΑΣ. Ἔχω τὸν λόγον κατὰ τοῦ κατεπείγοντος.

§23ΜΑΚΡΗΣ. Ὁ Κ. Ζέρβας εἶναι πάντοτε ἐναντίον.

§24ΠΕΠΑΣ. Διότι δὲν ἔχει συμφέρον.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Ῥοντίρης ἔχει τὸν λόγον.

§26ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν ὁ Κ. Ῥοντίρης ἔχῃ σκοπὸν νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῆς οὐσίας....

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι θὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§28ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Κύριοι, ὁσάκις εἰσάγεται πρότασίς τις, τότε ἐρωτᾶται ἡ Συνέλευσις, ἐὰν ἡ πρότασις αὕτη θεωρῆται κατεπείγουσα, ἐὰν πρέπῃ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ τμήματα, ἢ νὰ τυπωθῇ ἢ νὰ συζητηθῇ. Τώρα δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ λόγος περὶ κατεπείγοντος, διότι ἡ πρότασις αὕτη δὲν εἰσάγεται σήμερον. Ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ὑπογεγραμμένη ὄχι ἀπὸ τὸν Κύριον Βαλτινὸν, εἶναι ἀπὸ ἐμὲ καὶ ἀπὸ 7 ἄλλους. Εἰσήχθη ἄλλοτε, πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἔμελλε νὰ συζητηθῇ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. Ἔγειναν δεκτοί τινες, διὰ δὲ τοὺς ἄλλους διέταξεν ἡ Συνέλευσις νὰ στείλῃ κατάλογον ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς τὸ στάδιον τοῦ κατεπείγοντος, εἴμεθα εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀποφάσεως (θόρυβος) ὅπως θέλετε ἂς γίνῃ· ὁ λόγος εἶναι, ὅτι ἡ πρότασις δὲν εἶναι νέα· προσεκλήθη ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νὰ φέρῃ κατάλογον, καὶ ἔρχεται ὁ κατάλογος, καὶ αὐτὸς ἀνακοινοῦται εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ γίνεται συζήτησις· σήμερον ὅμως ὁ Κ. Βαλτινὸς ἔφερε τροπολογίαν τῆς προτάσεως αὐτῆς, καὶ πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις σήμερον, καὶ πρὶν ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν δικαιοδοσίαν της, δύνανται νὰ γίνουν τροπολογίαι. Διὰ τῆς τροπολογίας αὐτοῦ ὁ Κ. Βαλτινὸς προτείνει τὴν ἄρσιν τοῦ ψηφίσματος· δὲν εἴμεθα λοιπὸν εἰς θέσιν σήμερον ν’ ἀποφασίσωμεν, εἶναι ἢ δὲν εἶναι κατεπεῖγον. Αὐτὸ εἶναι ἀποφασισμένον· ἐσυζητήθη καὶ παρεδέχθη ἐν μέρει. Ἐπὶ τοῦ ἄλλου μέρους ἐζήτησε πληροφορίας ἡ Συνέλευσις, δηλ. εἶναι εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀνακρίσεως· πρόκειται τώρα, ἐὰν θέλῃ νὰ προβῇ εἰς τὴν περὶ οὐσίας ἀπόφασίν της· περὶ κατεπείγοντος, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἰμπορεῖ νὰ τεθῇ ζήτημα.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ Κ. Βαλτινὸς ἔφερεν ὅλως νέαν πρότασιν, διότι ἐὰν ἦτο παλαιὰ, τότε ὤφειλε νὰ ζητήσῃ τὴν προτίμησίν της· ὥστε νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐγὼ ὑπ’ ὄψιν μου, εἶναι ὅλως νέα. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ᾖναι ἄλλη προγενεστέρα· διὰ τοῦτο θὰ δώσω τὸν λόγον εἰς τὸν Κ. Σούϊδαν.

§30ΣΟΥΪΔΑΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τοῦ κατεπείγοντος.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Θεοχάρης εἶναι ἐναντίος;

§32ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὄχι.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Ζέρβας εἶναι ἐναντίον τοῦ κατεπείγοντος;

§34ΖΕΡΒΑΣ. Μάλιστα.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§36ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν ἐπεμβαίνω, Κύριοι, ποσῶς εἰς τὴν οὐσίαν, κατὰ πόσον εἶναι δίκαιαι αἱ παρατηρήσεις τοῦ Κ. Βαλτινοῦ ἢ ὄχι. Παρατηρῶ τοῦτο μόνον· μᾶς ἐπαρουσίασε μίαν πρότασιν, ὅλως διόλου ἀόριστον· μᾶς εἶπε νὰ καταστρέψωμεν τὸ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως. Πρῶτον μὲν ἐγὼ δὲν εἰξεύρω ἐὰν τὸ μνημονικόν μου ᾖναι ἀδύνατον, δὲν ἐνθυμοῦμαι καθόλου, τί λέγει τὸ ψήφισμα αὐτό· πρέπει νὰ ἔχω καιρὸν νὰ τὸ ἀναγνώσω. Δὲν μᾶς ἔφερεν ὡρισμένα πρόσωπα, ὡρισμένα δικαιώματα διὰ νὰ στηρίξωμεν τὴν συνείδησίν μας εἰς τὴν δικαιοσύνην· μᾶς εἶπεν ἀορίστως νὰ καταργήσωμεν τὸ ψήφισμα.

§37ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κ. Ζέρβα, ὅτε ἦλθον αἱ ἐξαιρέσεις, αὐτοὶ εἶχον φίλους, οἱ δὲ ἀδύνατοι δὲν ἔχουν.

§38ΖΕΡΒΑΣ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ ἐπίσης ὑπὲρ τῶν ἀδυνάτων, ὡς ὁ Κ. Βαλτινός. Ἐὰν ὁ Κ. Βαλτινὸς παρέστησε πρόσωπα τινὰ ἀδικηθέντα, καὶ ἐζητοῦσε δικαιοσύνην δι’ αὐτὰ, ἤθελον εἶσθαι μαζή του.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς κάμνω τὴν παρατήρησιν νὰ μείνετε ἐντὸς τοῦ θέματος.

§40ΖΕΡΒΑΣ. Ἐντὸς εἶμαι—Λοιπὸν προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἡ πρότασις τοῦ Κ. Βαλτινοῦ νὰ τυπωθῇ, καὶ συγχρόνως νὰ λάβωμεν καὶ τὸ ψήφισμα ὑπ’ ὄψιν, καὶ νὰ σκεφθῶμεν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Σούϊδας.

§42ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἀπορῶ, πῶς θέλετε νὰ χαρακτηρίσητε αὐτὴν τὴν πρότασιν ὡς πρωτοφανῆ· αὐτὴν πρὸ πολλοῦ τὴν ἐκηρύξατε κατεπείγουσαν· καὶ συμφώνως μὲ τὸ ἄρθρον 33 τοῦ κανονισμοῦ, μετὰ τὴν τύπωσιν 24 ὥρας, συζητεῖται ἡ πρότασις. Αὕτη ἐτυπώθη, ὄχι πρὸ 24 ὡρῶν ἀπὸ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως, ἀλλὰ πρὸ 10 ἡμερῶν, ἂν θέλωμεν νὰ σεβασθῶμεν τὸν κανονισμὸν, ἔπρεπε νὰ συζητηθῇ. Ἔπειτα λέγει ὁ Κ. Ζέρβας, ὅτι δὲν εἶναι γνωστὰ τὰ πρόσωπα· διατί; ὁ Μακρῆς καὶ ὁ Θεαγένης εἶναι γνωστοὶ καὶ τόσοι ἄλλοι. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν εἶναι σημερινή· εἶναι πρότασις, ἥτις ἦλθε πρὸ ἡμερῶν. Ὁ Κ. Βαλτινὸς εἶχε ζητήσει νὰ ἔλθῃ ὁ κατάλογος ὅλων· εἰς τοῦτο συνεφώνησα καὶ ἐγώ· καὶ δυνάμει αὐτῆς τῆς προτάσεως ἐτυπώθη· ὥστε ἡ πρότασις δὲν ἦλθε τώρα. Κατὰ τὸ ἄρθρον λοιπὸν, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέφερα, εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ τὸ συζητήτωμεν, διότι εἶναι προαποφασισμένον· καὶ κατὰ συνέπειαν νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη περὶ τοῦ κατεπείγοντος ἢ μὴ, εἶναι ἀποῤῥιπτέα καθ’ ὁλοκληρίαν, διότι εἶναι ἀποφασισμένον.

§43ΤΙΝΕΣ. Ἐφωτίσθημεν.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ, Κύριοι, τινὲς τῶν Κυρίων πληρεξουσίων λέγουσιν ὅτι ἐφωτίσθησαν......

§45ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι ἀκόμη.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Ἀθ. Γ. Πετιμεζᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§47Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως, ὑπὸ ὁποιανδήποτε ἔποψιν καὶ ἂν ἐξετάσητε τὰς ὑποβαλλομένας εἰς αὐτὴν προτάσεις, ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ κανονισμοῦ· διότι, ἐὰν ὑποθέσωμεν, Κύριοι, ὅτι σήμερον πρόκειται νὰ συζητήσωμεν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ Κ. Βαλτινὸς, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἤθελε παραδεχθῆ ταύτην ὡς κατεπείγουσαν, κατὰ τὸν κανονισμὸν, καί τοι παραδεχθείσης προτάσεώς τινος ὡς κατεπειγούσης, συζητεῖται μετὰ 24 ὥρας. Λέγω ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Β. Βαλτινοῦ, καὶ ἂν ἤθελεν ἀκόμη θεωρηθῆ ὡς κατεπείγουσα, μολονότι ἡ Συνέλευσις δὲν ἀπεφάνθη, δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ σήμερον, κατὰ τὰς διατάξεις αὐτοῦ τοῦ κανονισμοῦ, τὸν ὁποῖον σεῖς ἐκάματε. Δεύτερον, ἐὰν θελήσητε νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔφερον διάφοροι ἄλλοι πληρεξούσιοι, καὶ τὴν ὁποίαν πολλοὶ ἐκ τῶν Κυρίων πληρεξουσίων ἀκόμη δὲν εἶδον, ἐὰν, λέγω, θελήσητε, ἢ θελήσουν νὰ στηριχθοῦν ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης, ἐπειδὴ ἡ πρότασις αὕτη δὲν συνεζητήθη, καθ’ ἣν στιγμὴν προσδιώρισεν ἡ Συνέλευσις, ἔπρεπε νὰ λάβῃ θέσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· καὶ ἐπειδὴ, Κύριοι, ἤρχισε νὰ συζητῆται τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ἀγωνιστῶν τοῦ 21, δὲν δύναται ἤδη αὐτὴ ἡ πρότασις νὰ διακόψῃ ἐκείνης τὴν συζήτησιν, καὶ νὰ ἔλθῃ ὡς προτιμητέα.

§48ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§49ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ τοῦτο λοιπὸν, Κύριοι, πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§50ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἐφωτίσθησαν......

§52ΗΛ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι ζήτημα ζωῆς καὶ θανάτου δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους· δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως πρέπει νὰ γίνῃ (θόρυβος).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, Κύριε Μαυρομιχάλη, θέλω ἐρωτήσει τὴν Συνέλευσιν περὶ τοῦ κατεπείγοντος.

§54ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ἔγεινε πρότασις νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔγεινε πρότασις, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ ἀπὸ 20 τοὐλάχιστον.

§56ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ἐρωτήσατε λοιπόν.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλιγώτεροι τῶν 20). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ κατεπεῖγον τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Βαλτινοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι), ἀπεῤῥίφθη.

§58ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Λοιπὸν οἱ μὴ ἔχοντες ψήφους, χάνουν τοὺς βαθμούς των. Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως Κ. Δεληγεώργης.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τοῦ ψηφίσματος τῶν ἀγωνιστῶν. Ὑπεβλήθησαν διάφοροι προτάσεις ἀφορῶσαι τὸ ἴδιον περὶ ἀγῶνος ομοσχέδιον. Ἐνόμισα, ὅτι πρέπει ἑκάστη πρότασις ν’ ἀναγινώσκηται συζητουμένου τοῦ οἰκείου μέρους τοῦ ψηφίσματος.

§60ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Μάλιστα.

§61ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τὰς 10 τοῦ παρελθόντος σᾶς ὑπέβαλον πρότασιν περὶ τῆς τιμῆς τοῦ εἰσαγωγικοῦ ἅλατος· ἡ πρότασίς μου ἐθεωρήθη κατεπείγουσα, διότι ἀφορᾷ τὸ Δημόσιον συμφέρον, δὲν ἤκουσα ὅμως αὐτὴν ἀναγινωσκομένην.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν Κύριον Ἡλιόπουλον νὰ μὴν ἐκπλήττεται, ὅτι δὲν ἀνεγνώσθη ἡ πρότασίς του, διότι καθ’ ὅλον τὸν παρελθόντα μῆνα δὲν ἐγένετο συνεδρίασις.

§63ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Αὔριον ν’ ἀναγνωσθῇ.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ὁ Κ. Γιολδάσης.

§65ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Ἐνυθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν 30 τοῦ Μαΐου μηνὸς εἶχον ὑποβάλει πρότασιν περὶ τῶν καθυστερουμένων κληρούχων. Ἡ πρότασίς μου αὕτη ἐτυπώθη, διενεμήθη· ἔκτοτε παρῆλθον δύω μῆνες καὶ ἡ πρότασις μου δὲν ἐσυζητήθη. Οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μὲ ἠνάγκασαν νὰ κάμω τὴν πρότασιν ταύτην εἶναι γνωστοὶ εἰς ὅλους, διότι ἀποτελεῖτε μέρος τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν δήμων· ἡ παλαιὰ νομοθεσία περὶ ἀπογραφῆς εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία μὲ ἔφερεν εἰς θέσιν νὰ κάμω τὴν πρότασιν, διότι πολλαὶ περιουσίαι τῶν κληρούχων θελησάντων ν’ ἀποφύγουν τὴν ὑποχρέωσιν σχεδὸν ἐδημεύθησαν· κατὰ συνέπειαν μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν θεωρῶ, κατὰ τὴν κρίσιν μου, λογικὸν καὶ δίκαιον καὶ αὐτοὶ οἱ κληροῦχοι νὰ ἀπαλλαχθῶσιν, ἵνα ἐκλείψῃ τὸ κακὸν αὐτὸ καὶ ἡ δήμευσις τῆς περιουσίας.

§66ΜΙΛΗΣΗΣ. Πρέπει ν’ ἀναπτύξητε τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων στηρίζετε τὴν προτίμησιν.

§67ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Λόγοι εἶναι, ἡ δήμευσις τῆς περιουσίας, καὶ ζημία μεγίστη, τὴν ὁποίαν ὑπέφερον καὶ ὑποφέρουν τὰ δημοτικὰ Ταμεῖα, καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν, ἐπειδὴ δὲν πιστεύω νὰ χρῄζῃ καὶ σπουδαίας συζητήσεως, νὰ προτιμηθῇ ἀφ’ ὅλα τὰ ζητήματα.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται ἡ ἑξῆς πρότασις· νὰ προτιμηθῇ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Γιολδάση, ἡ ὁποία ἔχει ἕνα ἄρθρον· τὸ ἑξῆς· Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ψηφίζει Ἄρθρον μοναδικόν. Οἱ ἐκ τῆς στρατολογίας ὅλων τῶν πρὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1864 ἐτῶν καθυστερούμενοι παρὰ τῶν διαφόρων δήμων τοῦ Κράτους κληροῦχοι ἀπαλλάσσονται τῆς ὑποχρεώσεως τῆς στρατολογίας. Ἀθῆναι, τῇ 30 Μαΐου 1864.

Ὁ πληρεξούσιος

Α. ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ.

§69Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Πρέπει πρῶτον νὰ προηγηθῇ ἡ πρότασις τοῦ κατεπείγοντος καὶ ἔπειτα νὰ ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τῆς προτιμήσεως.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω ἐρωτήσει ἂν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Γιολδάση ὑποστηρίζουν 10 (ἐγείρονται πολλοὶ πληρεξούσιοι πλείονες τῶν δέκα). Ὁ Κ. Χρηστόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§71ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινὰς ἐναντίον τοῦ κατεπείγοντος τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἀνέγνωσεν εἷς τῶν Κυρίων πληρεξουσίων, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν συνδρομὴν τῶν Κυρίων πληρεξουσίων, τῶν ἐνδιαφερομένων διὰ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Συνελεύσεως. Ἡ Συνέλευσις, Κύριοι, εἰσέρχεται ἤδη εἰς νέον στάδιον, πρόκειται νὰ ἐπιληφθῇ ἐντὸς ὀλίγου τῶν σπουδαιοτέρων ἀντικειμένων, ἰδίως τῆς συζητήσεως τοῦ πολιτεύματος καὶ τῶν συνοδευόντων αὐτὸ νόμων. Ἑπομένως ὀφείλει ν’ ἀφήσῃ, κατ’ ἐμὲ, πᾶσαν ἑτέραν πρότασιν, καὶ νὰ ἐπιληφθῇ ἤδη τοῦ νόμου περὶ τῶν ἀγωνιστῶν. Ἤκουσα πολλοὺς τῶν Κ. πληρεξουσίων ἐκτὸς τοῦ περιβόλου ὑποστηρίζοντας αὐτὴν τὴν ἰδέαν. Ἑπομένως πιστεύω, ὅτι καὶ ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου θέλουσιν ἔχει τὴν αὐτὴν ἰδέαν· ἂς ἀφήσωμεν κατὰ μέρος ὅλα τὰ προσωπικὰ ζητήματα, ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα γεννῶσι σκάνδαλον εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ ἂς ἐνασχοληθῶμεν εἰς τὰ ἐθνικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου σᾶς εἶπον· ἤδη ἐπελήφθημεν τῆς συζητήσεως τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τῶν ἀγωνιστῶν, καὶ πολλοὶ ἐξ ἡμῶν ὑπεστήριξαν, ὅτι πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ συνεδριάζῃ ἐκτάκτως· πρὸς τοῦτο ἐγένοντο παράπονα κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἤρχοντο, καὶ οἱ προσερχόμενοι εὑρίσκομεν δικαιολογίαν, ὅτι ἐνῶ ἡμεῖς θέλομεν τὴν συζήτησιν τοῦ Νόμου περὶ ἀγωνιστῶν, οἱ ἄλλοι ἀπέφευγον τὴν Συνεδρίασιν. Παρατηρῶ μὲ εὐχαρίστησίν μου, ὅτι πάντες συνήλθαμεν ἤδη διὰ νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως τοῦ Νομοσχεδίου. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀποφανθῇ ὁριστικῶς, ὅτι μέχρι τῆς ἀποπερατώσεως τῆς συζητήσεως τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τῶν ἀγωνιστῶν νὰ μὴ ἐπιτραπῇ ἡ ἀνάγνωσις καὶ συζήτησις οὐδεμιᾶς προτάσεως. (θόρυβος) Συλλογισθῆτε, Κύριοι, ὅτι ἔχομεν καὶ ἐχθροὺς ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως, οἱ ὁποῖοι διὰ παντὸς τρόπου θέλουσι νὰ προσβάλωσι τὴν Συνέλευσιν· μὴ δίδωμεν λοιπὸν ἀφορμὴν εἰς τοῦτο καὶ νὰ ὑποθέτωσιν ἄλλοι, ὅτι ἐρχόμεθα ἐνταῦθα ὑπὸ τὸ πρόσχημα, ἵνα συζητήσωμεν περὶ τῆς ἀμοιβῆς τῶν ἀγωνιστῶν καὶ ἐπιλαμβανόμεθα ἄλλων ἐπουσιωδῶν ἀντικειμένων.

§72ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κηρύττομαι ὑπὲρ τοῦ κατεπείγοντος τῆς προτάσεως, καθόσον ἔχει ἓν καὶ μόνον ἄρθρον. Δὲν ἀγνοεῖτε, Κύριοι, ὅτι οἱ στρατολογικοὶ κατάλογοι ἐπὶ τῆς πεσούσης δυναστείας συνετάσσοντο ἐκ τῶν φατριαστῶν δημάρχων, οἱ ὁποῖοι ἦσαν προϊόντα τῶν καλπονοθεύσεων. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅλοι ὅσοι κατοικεῖτε τὰς Ἐπαρχίας τῆς Στερεᾶς, ὅτι οἱ πλεῖστοι καταδιωκόμενοι λῃσταὶ καταδιώκονται ὡς νεοσύλλεκτοι· ἀπὸ ὅλας δὲ τὰς ναυτικὰς νήσους τὸ ¼ τῶν ναυτῶν καταδιώκονται ὡς στρατεύσιμοι· ὑπὲρ τὰς 6 χιλιάδας ναυτῶν ἀποδημοῦσιν εἰς τὴν Ἀγγλίαν, Ἀμερικὴν καὶ Αὐστραλίαν. Μόνον ἀπὸ τὰς Σπέτσας ἀπεδήμησαν 100 ναῦται καταδιωκόμενοι ὡς στρατεύσιμοι.

§73ΜΙΛΗΣΗΣ. Καλὸν εἶναι νὰ εἴπωμεν ἀπαλλάσσονται πάντες οἱ εἰς τὸ δημόσιον ὀφείλοντες.

§74ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Αὐτὸ δὲν ἔχει σχέσιν. Κηρύσσομαι λοιπὸν ὑπὲρ τοῦ κατεπείγοντος.

§75ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ὡς κατεπείγουσαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Ὁ Κ. Ζέρβας ἐζήτησε τὸν λόγον νὰ ὁμιλήσῃ εἰς ἓν προσωπικὸν ζήτημα.

§77ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι, ἀφ’ οὗ ἅπαξ ἠγόρευσα ἐπὶ τοιούτου σπουδαίου ἀντικειμένου, ἔπρεπε νὰ μὴ ἐπαναλάβω τὸν λόγον, ἔπρεπε νὰ ἀφήσω τὴν ἀνάπτυξιν αὐτοῦ τοῦ ἱεροῦ ἔργου καὶ εἰς ἄλλους εἰδημονεστέρους ἀνθρώπους· ἀλλὰ δύω βλάσφημοι λέξεις, αἱ ὁποῖαι ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, μὲ ἠνάγκασαν νὰ ζητήσω τὸν λόγον καὶ δὲν θὰ ἐκτανθῶ περισσότερον, ἀλλὰ θὰ ὁμιλήσω μόνον δι’ αὐτὰς τὰς βλασφήμους λέξεις. Ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Σπετζῶν, Κ. Θεοχάρης, εἶπεν ἀγορεύων, ὅτι ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι τῆς Ἑλλάδος δὲν συνεμέθεξαν εἰς τὸν ἀγῶνα.

§78ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τὸ ἐπαναλαμβάνω.

§79ΖΕΡΒΑΣ. Τὴν λέξιν ταύτην τὴν ἐθεώρησα ὡς τὴν μεγαλειτέραν βλασφημίαν· ἰδίως, Κύριοι, εἶπεν, ὅτι αἱ νῆσοι τοῦ Αἰγαίου Πελάγους δὲν ἔλαβον μέρος.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ δὲν εἶναι προσωπικά.

§81ΖΕΡΒΑΣ. Εἶμαι πληρεξούσιος, καὶ ὀφείλω νὰ ὑπερασπισθῶ τὰ δικαιώματα τοῦ ἔθνους.

§82ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Τὰ δικαιώματα τοῦ ἔθνους τὰ ὑπερασπίζεται ὅλη ἡ Συνέλευσις· δὲν εἶσαι ὁ μόνος ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους.

§83ΖΕΡΒΑΣ. Κάμνω τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν ἔντιμον πληρεξούσιον, ὅτι ἅπασα ἡ Ἑλλὰς καὶ οἱ δοῦλοι ἀκόμη ἔλαβον μέρος εἰς τὸν ἀγῶνα. Πολλοὶ τοῦ ἱεροῦ λόχου, οἱ ὁποῖοι ἔπεσαν ὅλοι εἰς τὰ μέρη τῆς Βλαχίας, ἀνήκουν εἰς τὰς νήσους· αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν ἐδῶ οὕτω πως ἔπρεπε νὰ ἐξετάσωσι τὴν ὑπόθεσιν περισσότερον, καὶ ἂν δὲν ἦτο γεννημένος, ὡς ἡ ἡλικία του τὸ ἀποδεικνύει, ἔπρεπε νὰ ὁδηγηθῇ ἀπὸ τὴν ἱστορίαν.

§84ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἀνακαλῶ τὰ ὅσα εἶπον.

§85ΠΟΛΛΟΙ. Τὰ ἀνεκάλεσε (γέλως).

§86ΖΕΡΒΑΣ. Πολὺ καλά· καὶ ἂν τὰ ἀνεκάλεσε, θέλω νὰ δικαιώσω, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προσβάλλονται ἔχουν διπλᾶ δικαιώματα.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ συζήτησις, ἡ ὁποία δὲν ἔχει σκοπὸν μετὰ τὴν ἀνάκλησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Κύριος Θεοχάρης.

§88ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂς μᾶς ὑποσχεθῇ ὁ ῥήτωρ, ὅτι παύει, καὶ ἀνακαλῶ τοὺς λόγους μου.

§89ΖΕΡΒΑΣ. Εἶπον δύω βλασφημίας, ἀνέφερον τὴν μίαν· περὶ τῆς ἄλλης δὲν ὡμίλησα (γέλως). Κατόπιν τοῦ Κυρίου Θεοχάρη παρουσιάσθη ὁ Κύριος Βαλτινός, καὶ τί μᾶς λέγει; ὅτι μόνον τινὲς ἔκαμον τὸν ἀγῶνα· ἀλλὰ μερικοὶ μόνον ἀρχηγοὶ ὑπῆρχον. Λανθάνεται ὁ Κύριος Βαλτινός, διότι καὶ αὐτὸς δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸν καιρὸν τοῦ ἀγῶνος, διότι, Κύριοι, οἱ ἀρχηγοὶ οὗτοι ἐγένοντο κατ’ ἐκλογὴν εἰς ἕκαστον δῆμον, ἐγένετο ἐκλογὴ τοῦ ἀρχηγοῦ, ὥστε κανεὶς Ἕλλην δὲν δύναται νὰ διϊσχυρισθῇ, ὅτι αὐτὸς ἦτον ὁ κινήσας καὶ περαιώσας τὸν ἀγῶνα· αὐτοὶ οἱ πολῖται, Κύριοι, Ἕλληνες διώριζον τοὺς ἀρχηγούς, καὶ ἔτρεχον ὅπου ὁ κίνδυνος τῆς πατρίδος τοὺς ἐκάλει· διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ ὁ μὲν καὶ ὁ δὲ νὰ ἀνακαλέσῃ τὰς βλασφήμους ταύτας λέξεις.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν, ἂν θέλῃ συζήτησιν, νὰ μεταχειρισθῇ ὀλίγην σπουδαιότητα. Ὁ Κύριος Λόντος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§91ΑΝΔΡΕΑΣ ΛΟΝΤΟΣ. Μοὶ φαίνεται, Κύριοι, συγχωρήσατέ μοι νὰ τὸ εἴπω θαῤῥαλέως, ὅτι εἶναι σοφιστικὴ ἐρώτησις, ἡ γενομένη προχθὲς, καὶ σήμερον ὑπό τινων ἐπαναλαμβανομένη, πρὸς τοὺς ἐγγραφέντας, «ἂν θέλωσι νὰ λάβωσι τὸν λόγον κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου» διότι πιστεύω, ὅτι μεταξὺ ἡμῶν οὐδεὶς εἶναι, ὅστις προτίθεται ἢ ἔθετο ποτὲ κατὰ νοῦν νὰ ὁμιλήσῃ κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ποῖος τῷ ὄντι, Κύριοι, δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι τὸ ἔθνος εἰς ἀρχαίας καὶ ἐξαιρετικὰς παρελθούσας ἐκδουλεύσεις, εἰς ἀγῶνας διακεκριμένους, δὲν ὀφείλει ἀποζημίωσιν; ἢ τίς Ἕλλην, εὖ φρονῶν, δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὴν συνδρομήν του εἰς στενάζοντας ἐκ παθήσεων, εὐγενῶν καὶ γενναίων; Κατὰ τῆς ἀρχῆς, Κύριοι, κανεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν εἶναι, ἀλλὰ τινὲς φρονοῦν, καὶ μεταξὺ αὐτῶν καταλέγομαι καὶ ἐγὼ, ὅτι οὔτε ἡ ὥρα εἶναι κατάλληλος νὰ σκεφθῶμεν περὶ τόσον σπουδαίου ἀντικειμένου, οὔτε ἡ διασκευὴ καὶ ἡ οἰκονομία τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου στηρίζεται εἰς βάσεις ὀρθὰς καὶ δικαίας. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς ἀρχῆς, ἀλλ’ ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ χαρακτηρίσω οὕτω πως τὴν ἀντίῤῥησιν, ἐναντίον τῆς πρακτικῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ποία, Κύριοι, εἶναι ἡ ἐντολή μας μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν; ἠκούσατε ὑμεῖς ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν σας ἀναχωροῦντες, ὅτι μᾶς ἐδόθη ἐντολὴ πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς τὸ παρελθὸν, καὶ νὰ φροντίσωμεν περὶ ἐξοφλήσεως παλαιῶν χρεῶν ἢ μᾶς ἐδόθη ἐντολὴ ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ παρὸν, καὶ κατὰ πρῶτον νὰ ῥυθμίσωμεν καὶ συντάξωμεν τὴν ἀσύντακτον πολιτείαν μας, νὰ τὴν συντάξωμεν εὐκόσμως καὶ ἐλευθέρως καὶ νὰ φροντίσωμεν περὶ τῶν σημερινῶν ἀναγκῶν της; Ἀφοῦ ταῦτα διαπράξωμεν, ἐπιτρέπεται τότε νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς τὸ παρελθὸν καὶ νὰ ἔλθωμεν εἰς συνδρομὴν, εἴτε πολλῶν εἴτε ὀλίγων, οἵτινες ἔχουσι δικαιώματα εἰς τὴν ἐθνικὴν εὐγνωμοσύνην. Κύριοι, οἱ σημερινοὶ ἐντολεῖς μας δὲν ἠδύναντο νὰ φανοῦν ὑποδεέστεροι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διώρισαν πληρεξουσίους κατὰ τὰς ἄλλας Συνελεύσεις, καὶ φρονῶ, ὅτι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦμεν μέρος τῆς τελευταίας ταύτης, ἂς τὸ ἐλπίσωμεν, Συνελεύσεως, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ παρεκτραπῶμεν τῆς ὁδοῦ, τὴν ὁποίαν ἐχάραξαν αἱ προηγούμεναι τοῦ ἔθνους Συνελεύσεις. Χαρίσατέ μοι τὴν προσοχήν σας εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο· εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος τῆς Συνελεύσεως τῆς 3 7βρίου· τότε τὰ παθήματα τῶν ἀγωνιστῶν ἦσαν νωπότερα, τότε πολλοὶ ἠδικημένοι ἦσαν ὑποβεβλημένοι εἰς πολλὰς στερήσεις περισσοτέρας ἴσως, παρ’ ὅσαι εἶναι σήμερον, καὶ μολαταῦτα δὲν ἔγινε πρῶτον περὶ αὐτῶν λόγος· ἡ Συνέλευσις ἐκείνη ἐπεράτωσε πρῶτον ὅλας αὐτῆς τὰς ἐργασίας, καὶ κατὰ τὸ τέλος ἐξέδωκε τὸ 5 ψήφισμα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐκανόνισε τὰ ἀφορῶντα τὸ παρελθόν. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ὑμῶν σπουδαίως εἰς τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο, ἵνα ἰδῆτε ὁποίαν τακτικὴν ἠκολούθησε καὶ τὶ διέταξεν ἡ Συνέλευσις ἐκείνη· θέλετε ἰδεῖ, ὅτι διέταξε, ὅ,τι εἶναι, φρονῶ, ὀρθότερον, δικαιότερον ἐκείνου, ὅπερ μᾶς προτείνεται ν’ ἀκολουθήσωμεν σήμερον ἡμεῖς. Ἡ Συνέλευσις ἐκείνη δὲν ἔλαβεν μόνον ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἀδικηθέντας προσωπικῶς ἀγωνιστὰς, ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συνεισέφερον χρηματικῶς εἰς τὸν ἀγῶνα· ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς τὰς γενομένας βαθμολογίας, πλεῖστοι ὅσοι ἠδικήθησαν, καὶ συνέβησαν ἀδικήματα καὶ καταχρήσεις, τὰς ὁποίας καὶ ὑμεῖς γνωρίζετε, καὶ κατὰ τῶν ὁποίων πολλάκις τοῦ ἔθνους ἡ συνείδησις ἐξηγέρθη. Τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο περὶ ὅλων ἐκανόνισε, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ παρατηρήσητε, ὅτι τὰ ἐκανόνισε μὲ τρόπον ἁπλούστερον, εὐπρεπέστερον καὶ λογικώτερον τοῦ προτεινομένου· ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων τίποτε δὲν ἐπεφυλάξατο ἑαυτῇ, ἀλλὰ τὰ πάντα ἀνέθεσεν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν (θόρυβος ἀποδοκιμασίας εἰς πολλὰ θρανία). Ἀλλ’ ὑμεῖς λέγετε, Κύριοι, ὅτι εἶσθε ζηλότυποι τῆς ἐκδικήσεως τῶν ἀρχαίων δικαιωμάτων, θέλετε νὰ πράξητε ὑμεῖς, καὶ νὰ μὴ ἀφήσητε εἰς ἄλλους νὰ πράξουν ὅ,τι ἐπιθυμεῖτε· ἐγὼ παραδέχομαι τὴν ἀντίῤῥησίν σας, τὴν ὁποίαν ἀκούω αὐτὴν τὴν στιγμὴν, παραδέχομαι ὅτι πρέπει νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ δεινὸν αὐτὸ στάδιον. Βεβαίως προτίθεσθε καὶ φροντίσητε ν’ ἀπονεμηθῇ δικαιοσύνη οὐ μόνον πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἠγωνίσθησαν σωματικῶς καὶ δὲν ἔλαβαν, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καὶ τὴν περιουσίαν αὐτῶν κατηνάλωσαν ὑπὲρ τῆς πατρίδος!

§92ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἶναι ψήφισμα ἕτοιμον.

§93ΛΟΝΤΟΣ. Ἐὰν ᾖναι ἕτοιμον, ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ καὶ αὐτὸ μαζὺ μὲ τὸ παρὸν, διότι ἐὰν θλίβηται ἡ ψυχή σας, ὅταν βλέπετε ἕνα ἀγωνιστὴν πεινῶντα, λιμώττοντα, δυστυχοῦντα, πολὺ ἔτι περισσότερον πρέπει νὰ συντριβῇ ἡ καρδία σας, ὅταν ἐνθυμηθῆτε, ὅτι ὑπάρχουν εἰς τὴν Ἑλλάδα οἰκογένειαι, αἱ ὁποῖαι ἦσαν πανόλβιοι πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως, ἐθυσίασαν τὴν περιουσίαν των, καὶ σήμερον λιμοκτονοῦν, δὲν ἔχουν ν’ ἀποκαταστήσουν τὰ τέκνα των. Πῶς λοιπὸν μερίζετε τὸ ζήτημα, θέλετε ν’ ἀποφανθῆτε μόνον περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον σωματικῶς, καὶ παραβλέπετε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκτὸς τούτου προσέφερον ὁλοκαύτωμα εἰς τὸν βωμὸν τῆς πατρίδος ὁλόκληρον τὴν περιουσίαν των; καὶ περὶ τούτου, Κύριοι, οὐδεὶς λόγος γίνεται εἰς τὸ ψήφισμα. Ἀλλὰ τινὲς διϊσχυρίζονται, ὅτι τὸ ἄλλο ψήφισμα θὰ διαδεχθῇ τὸ σημερινόν. Ἀλλά, Κύριοι, ἐὰν θελήσητε καὶ τὰ δύω νὰ τὰ ἑνώσητε, ἂν καὶ περὶ τῶν πρώτων καὶ περὶ τῶν δευτέρων ἀσχοληθῆτε, ὅπως εἶναι εὐπρεπὲς εἰς τὸ σῶμα τοῦτο, εἶναι, σᾶς παρακαλῶ, ἡ ὥρα αὕτη κατάλληλος; χωρὶς νὰ συντάξητε τὴν πολιτείαν, χωρὶς νὰ διορίσητε μίαν ἐπιτροπήν, ἥτις νὰ ἐξετάσῃ περὶ τῶν πόρων τοῦ ἔθνους, χωρὶς νὰ γνωρίσητε ποία εἶναι ἡ σχέσις μεταξὺ τῶν πόρων τοῦ ἔθνους καὶ τῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας θέλετε ὑμεῖς δημιουργήσει διὰ τοιούτων ψηφισμάτων, πῶς δύνασθε εὐσυνειδήτως φερόμενοι μὲ κλειστὰ μάτια νὰ προβῆτε εἰς τόσον μεγάλας καὶ σπουδαίας διὰ τὸ σημερινὸν ἔθνος ἀμοιβάς; Κύριοι, σᾶς εἶπον πρὸ μικροῦ ποία ὑπῆρξεν ἡ ἐντολή, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδωσεν ἡ ἐπαρχία μας· ἐγὼ μίαν ἐνθυμοῦμαι μεγίστην πασῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔδωκα θρησκευτικὴν προσοχήν, νὰ περιορίσωμεν τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους. Ἐῤῥύσατε, Κύριοι, τὸ ἔθνος, ὅτε πρὸ τῆς μεταβολῆς τὸ ἥμισυ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐδαπανᾶτο εἰς τὸν στρατόν. Καὶ τί θέλετε σήμερον διὰ τοιούτου ψηφίσματος νὰ δημιουργήσητε; νὰ πολλαπλασιάσητε τὰς δαπάνας. Κύριοι! τὸ γνωρίζετε, πιστεύω· δὲν εἶμαι ξένος τῶν ὑπισχνουμένων ὠφελημάτων ὑπὸ τοῦ σημερινοῦ ψηφίσματος· ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς κοινῆς ὠφελείας, ἡ προσωπικὴ εἶναι δίκαιον καὶ εὐπρεπὲς νὰ ὑποχωρήσῃ. Ἐνθυμηθῆτε, Κύριοι, τοῦ λόγου μου τὴν ἔναρξιν· σᾶς εἶπα, ὅτι δὲν εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς, ἀλλὰ κατὰ τῆς διασκευῆς, κατὰ τῆς οἰκονομίας τοῦ νομοσχεδίου. Πολεμῶ τὴν διασκευήν, διότι μερίζει τὸν ἀγῶνα, ἀποβλέπει μόνον εἰς προσωπικὰς θυσίας, παραλείπει δὲ τὰς χρηματικάς, ἀδικεῖ μὲ ἄλλας λέξεις. Μοὶ φαίνεται λοιπὸν ἄδικος ἡ διασκευή, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ἐπίσης ἄδικος, ἐπίσης τολμηρὰ, ἡ οἰκονομία τοῦ νομοσχεδίου. Κύριοι! δὲν ἐξηγέρθητε ὑμεῖς οἱ ἴδιοι πρὶν ἔλθετε εἰς τὸν περίβολον τοῦτον κατὰ τῶν γενομένων καταχρήσεων ὑπὸ τῶν πολλῶν ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι συνεστήθησαν, καὶ ἤμειψαν, οὕτως εἰπεῖν, ἢ ἠθέλησαν ν’ ἀμείψουν τὸν ἀρχαῖον ἀγῶνα; Σεῖς κατελογίζεσθε πρότερον μεταξὺ τῶν πολιτῶν, καὶ ἡ συνείδησις τῶν πολιτῶν ἐξηγέρθη πολλάκις διὰ γενομένας σκανδαλώδεις καταχρήσεις· διότι εἴδατε καὶ ταγματάρχας καὶ λοχαγοὺς καὶ ὑπολοχαγοὺς φαλαγγίτας ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπηρέτησαν τὸν ἀγῶνα, οἱ ὁποῖοι τὸ πολὺ πολὺ ἵσταντο ἐνώπιον τῶν ἀγωνιστῶν καὶ προσέφερον εἰς αὐτοὺς τὴν καπνοσύριγγα. Καὶ εἴδετε μεταξὺ τῶν ἀγωνιστῶν τῶν βαθμολογηθέντων μόνον τοὺς ἄνδρας εἰς οὓς ὤφειλεν ἡ πατρὶς εὐγνωμοσύνην; ὄχι· εἶδα, Κύριοι, ἐγὼ ἀγενείους ταγματάρχας, οἱ ὁποῖοι μόλις εἶχον γεννηθῆ κατὰ τὸ 1821. Καὶ διατί ταῦτα τὰ τόσον σκανδαλώδη ἔλαβον χώραν; διότι αἱ καταχρήσεις εἶναι οὐχὶ ἀσυνήθεις δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν εἰς τοιαύτας περιστάσεις. Εἶναι, Κύριοι, τολμηρὰ ἡ οἰκονομία τοῦ νομοσχεδίου· δὲν σᾶς προτείνει μόνον νὰ παραδεχθῆτε μητρῷα, ἀλλὰ ν’ ἀνοίξητε καὶ νέα, δηλ. νὰ εὐρύνητε τὸ στάδιον τῶν καταχρήσεων, διὰ τὰς ὁποίας, ὡς ἔλαβα τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, ἐξηγέρθη ἡ συνείδησις τοῦ ἔθνους. Ἐγὼ μὰ τὴν ἀλήθειαν ἐπεθύμουν νὰ ἴδω τὰ μητρῷα. Ἤκουσα εἰς τὴν πατρίδα μου, καὶ τὸ ἄκουσμα ἠμπορῶ νὰ διαβιβάσω καὶ πρὸς ὑμᾶς, ὅτι πολλάκις ἐπλαστογραφήθησαν τὰ μητρῷα ταῦτα, καὶ ἤκουσα, ὅτι μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουν καταγεγραμμένοι καὶ δικηγόροι σημερινοὶ τῶν εἰρηνοδικείων, οἱ ὁποῖοι ἦλθον, ἐπλήρωσαν καὶ κατεγράφησαν εἰς αὐτά. Καὶ θέλετε νὰ σεβασθῶ ἐγὼ τὴν οἰκονομίαν τοῦ νομοσχεδίου; Νὰ παραδεχθῶ ἀνεξετάστως ν’ ἀποφασίσω διὰ τῆς ψήφου μου νὰ κυρώσω τὰ πλαστογραφημένα ἐκεῖνα ἔγγραφα καὶ νὰ χαρακτηρίσω ἀπὸ σήμερον ὡς ὑπολοχαγοὺς, λοχαγοὺς καὶ ταγματάρχας ἀνθρώπους, οἵτινες ὄχι μόνον δὲν ἦσαν εἰς τὸν ἀγῶνα, ἀλλὰ πιθανὸν νὰ ἐφάνησαν καὶ ὑβρισταὶ τοῦ ἀγῶνος, εἴτε αὐτοὶ εἴτε μᾶλλον οἱ σύγχρονοι τοῦ ἀγῶνος πατέρες αὐτῶν.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου.

§95Α. ΛΟΝΤΟΣ. Ὁμιλῶ ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου. Ἔπειτα, Κύριοι, δὲν ἐβαρύνητε, καὶ ὁμιλῶ πρὸς οἰκοκυραίους, δὲν ἐβαρύνητε καταβάλλοντες χρήματα ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐθνικοῦ Ταμείου εἰς περίθαλψιν καὶ πληρωμὴν φαλαγγιτῶν; Καὶ ἂν πρόκειται νὰ δικαιώσωμεν σήμερον ἀδικηθέντας τινάς, ἂν πρόκειται νὰ ἔλθωμεν εἰς συνδρομὴν παθόντων, δὲν εἶναι Κύριοι, τολμηρὸν εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν τοῦ Ταμείου μας, ν’ ἀνοίξωμεν πάλιν τὸ στάδιον τῶν βαθμολογιῶν καὶ τοὺς βαθμολογηθησομένους νὰ πληρώνωμεν μὲ χρήματα; διότι εἰς τὸ Νομοσχέδιον ὑπάρχει, καθὰ εἴδετε, διάταξις, καθ’ ἣν, ὅσοι δὲν θέλουν νὰ λάβουν κτήματα, δύνανται βαθμολογούμενοι νὰ λαμβάνουν 100, 90 δραχμὰς καὶ καθ’ ἑξῆς. Ἠξεύρετε ποῦ θέλει μᾶς φέρει τὸ Νομοσχέδιον, διὰ τὸ ὁποῖον σᾶς λέγουν, μὴ ἐξανίστασθε, μὴ φοβῆσθε, 200, 300 χιλιάδων δραχμῶν δαπάνη εἶναι ἀρκοῦσα; ἡ δαπάνη θέλει ἀναβῆ εἰς εἰς 3, 4 ἢ καὶ 5 ἑκατομμύρια ἐτησίως Σήμερον λοιπὸν, Κύριοι, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀνεδέχθημεν τοιαύτην εὐθύνην ἀπέναντι τῶν συμπολιτῶν μας, πρὶν συντάξωμεν τὴν πολιτείαν, πρὶν φροντίσωμεν περὶ τῶν παρόντων, πρὶν ἢ πραγματοποιηθῶσιν αἱ ἀναπόφευκτοι ἀνάγκαι τῆς σημερινῆς κοινωνίας, εἶναι δίκαιον, φρόνιμον, εἶναι πατριωτικὸν νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς τὸ παρελθὸν, καὶ οὕτω πως, καὶ περὶ αὐτοῦ ἀδίκως καὶ τολμηρῶς νὰ φροντίσωμεν; Αὐτὴ εἶναι ἡ παρηγορία, τὴν ὁποίαν θὰ φέρωμεν εἰς τοὺς ἐντολεῖς μας, ὅτι κατεβάλαμεν πᾶσαν προσπάθειαν διὰ νὰ φέρωμεν οἰκονομίαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων; Κύριοι, μὲ κατέθλιψε χθὲς ἓν ἄκουσμα, καὶ ἴσως δὲν εἶναι ξένον καὶ τῶν ἐδικῶν σας ἀκοῶν, ὅτι 150 δραχμὰς εἶχε τὸ Ταμεῖον· καὶ ὅταν εἰς τοιαύτην ἐλεεινὴν κατάστασιν εὑρισκώμεθα, ἔρχεσθε σεῖς νὰ ἀποφασίσητε περὶ βαθμολογιῶν, καὶ πληρωμῆς τῶν βαθμολογηθησομένων διὰ χρημάτων, τῶν ὁποίων στερούμεθα; Κύριοι, εἴμεθα ἴσως ἡμεῖς εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ὁ πρὸς τοὺς νόμους σεβασμὸς εἶναι ὁ μόνος ὁδηγὸς τῶν ἀναμιγνυομένων εἰς τὰ πράγματα; καὶ ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ δώσητε ἐγγυήσεις, ὅτι αὐστηρὰ δικαιοσύνη θέλει φυλαχθῆ καὶ εἰς τὴν ἀπονομὴν τῶν βαθμῶν, καὶ ὅτι ὄντως μικρὰ ἔσεται ἡ δαπάνη; παραδεχθῆτε τὰ παλαιὰ μητρῶα, ἀνοίξατε καὶ νέα, καὶ θέλετε ἰδεῖ, μὰ τὴν ἀλήθειαν, καταχρήσεις πολὺ μεγαλειτέρας ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι κατεφλόγισαν τὸ κοινωνικὸν σῶμα, ἐκτὸς, Κύριοι, ἂν θέλετε νὰ μᾶς ἀποδώσουν εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὅτι ἤλθαμεν ἐνταῦθα νὰ φροντίσωμεν περὶ τῶν φίλων καὶ οἰκείων νὰ τοὺς βαθμολογήσωμεν, νὰ τοὺς θέσωμεν ἐπὶ κεφαλῆς τῆς κοινωνίας, διὰ νὰ τοὺς μεταχειρισθῶμεν κατόπιν ὡς ὄργανα κατὰ τῆς θελήσεως τῆς ἰδίας κοινωνίας. Ἔπειτα, ἐγὼ παρατηρῶ καὶ ὑβριστικὰς διατάξεις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ κατὰ τοῦ ἀγῶνος. Κύριοι, ὑπερέβην τὸν μέσον ὅρον τοῦ βίου μου, καὶ ποτὲ δὲν ἤκουσα νὰ γίνεται εἰς τὴν Ἑλλάδα διαστολὴ μεταξὺ μονίμου καὶ μὴ μονίμου στρατοῦ. Μόνιμον, Κύριοι, στρατὸν εἶχεν, ὅταν ὁ μέγας τῆς Ἑλλάδος στρατιωτικὸς ἀρχηγὸς, ὁ Κολοκοτρώνης, μετέβαινεν εἰς τὰ διάφορα πεδία τῆς μάχης; μόνιμον στρατὸν εἶχεν ὁ Ζαΐμης, ὁ Λόντος, ὅταν μετέβησαν εἰς Μεσολόγγιον νὰ τὸ σώσωσιν ὡς καὶ τὸ ἔσωσαν; ἢ ὁ Κυριακούλης, ὅταν ὑπῆγεν εἰς Εὔβοιαν νὰ καταπολεμήσῃ τὸν ἐχθρόν;

§96ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος.

§97Α. ΛΟΝΤΟΣ. Κύριοι, ἂν ἡ Ἑλλὰς εἶχε μόνιμον στρατὸν, καὶ ἐπρόκειτο διὰ τούτου νὰ ἀντιπαλαίσῃ κατὰ τῶν μεγάλων τοῦ ἐχθροῦ δυνάμεων, ἡ Ἑλλὰς ἤθελε βεβαίως ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους ὑποκύψει πάλιν εἰς δουλείαν. Τί ἐσήμαινον, 10, 15, καὶ 20 χιλ. στρατοῦ ἀπέναντι ὑπεραρίθμων ὀρδῶν, αἱ ὁποῖαι εἰσέβαλον εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα, καὶ αἵτινες διὰ τῆς ἰσχύος καὶ πληθύος των ἐδύναντο νὰ κατατροπώσωσι τοὺς ὀλίγους κατὰ τὸ νομοσχέδιον μονίμους στρατούς, τοὺς ὁποίους ἐδύνατο νὰ ἔχῃ εἰς ἐνέργειαν ὁ τόπος; Ὄχι! ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶχε ποτὲ μονίμους στρατούς, καὶ διὰ τοῦτο ὁ ἀγὼν Ἐθνικὸς ὀνομάζεται, καὶ διὰ τί ἀποκαλεῖται ἐθνικός; διότι τὸ ἔθνος συμμετέσχεν αὐτοῦ.

§98ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε, εὖγε.

§99Α. ΛΟΝΤΟΣ. Δὲν ἐσώζετο, Κύριοι, ἡ Ἑλλὰς, τὸ ἐπαναλέγω, ἂν εἶχε 10, 20, ἢ καὶ 50 χιλ. στρατοῦ· ἐσώθη, διότι ὁ πατὴρ τῆς οἰκογενείας, ἂν ἐδύνατο, ἔτρεχεν εἰς τὸ πεδίον τῆς μάχης· ἄφινε τὸ τέκνον του, καὶ τὸ τέκνον του ἐξεπλήρου ἄλλα καθήκοντα πρὸς τὴν πατρίδα. Καὶ ἂν ὁ πατὴρ τῆς οἰκογενείας δὲν ἠδύνατο νὰ κάμῃ τὴν ἐνεργητικὴν ἀντίστασιν κατὰ τοῦ ἐχθροῦ, περιωρίζετο εἰς τὴν παθητικήν· καὶ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὅλη ἡ Ἑλλὰς ἐσώθη διὰ τῆς παθητικῆς ταύτης ἀντιστάσεως· δὲν εἶναι τὰ ἀνδραγαθήματα τῶν ὀλίγων ἡρώων, τὰ ὁποῖα ἔσωσαν τὴν Ἑλλάδα· εἶναι ἡ παθητικὴ ἀντίστασις ὁλοκλήρου τοῦ εὐγενοῦς Ἑλληνικοῦ λαοῦ (εὖγε, εὖγε). Καὶ τί ὀνομάζω παθητικὴν ἀντίστασιν; Ὅταν ὁ λαὸς ἔβλεπεν, ὅτι ἦτον ἐν ἀδυναμίᾳ, δὲν προσήρχετο εἰς τὸν ἐχθρὸν διὰ νὰ προσφέρῃ εἰς αὐτὸν ἄρτον καὶ ὕδωρ· ἄφινε τὴν περιουσίαν του νὰ γίνηται ὁλοκαύτωμα τοῦ πυρὸς, πολλάκις τὰ σπλάγχνα του ἔβλεπεν ὁ λαὸς ἐνώπιόν του σπαραττόμενα, ἀλλὰ εἰς τὴν ἀπόφασίν του νὰ ἐλευθερωθῇ ἔμενε σταθερὸς καὶ ἀκλόνητος. Ἡ παθητικὴ λοιπὸν ἀντίστασις ἐξύψωσε τὸν ἀγῶνά μας, καὶ συνεκίνησε τὴν Εὐρώπην ὅλην νὰ παράσχῃ εἰς ἡμᾶς τὴν συνδρομήν της. Ἐὰν τὸ ζήτημα ἐπρόκειτο νὰ λυθῇ εἰς δύω, τρεῖς μάχας, ἡ Εὐρώπη δὲν ἤθελε φροντίσει καὶ πράξει ὑπὲρ ἡμῶν, ὅσα εὐγενῶς ἔπραξε καὶ ἐνήργησε. Δὲν ἠλευθερώθημεν λοιπὸν διὰ μονίμου στρατοῦ, ἀλλὰ διὰ τῶν ἀγώνων καὶ τῶν θυσιῶν ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους· καὶ ἡ διάταξις, ἡ ἐμπεριλαμβανομένη εἰς τὸ νομοσχέδιον, συγχωρήσατέ μοι νὰ τὸ εἴπω πάλιν, μοὶ φαίνεται ὑβριστικὴ κατὰ τοῦ ἀγῶνος καὶ τοῦ ἔθνους. Κύριοι! ὅταν ὁ Παππαφλέσας ἔπεσε μαχόμενος μόνιμον στρατὸν εἶχεν, ἢ τοὺς ὀλίγους ἀνδρείους Μεσσηνίους, οἱ ὁποῖοι τὸν περιεστοίχισαν καὶ ἔδωκαν τὴν μεγάλην ἐκείνην μάχην, ἥτις ἐξέπληξε τὸν Ἰμβραίμην, ὅστις εἶπεν, ἐὰν εἶχε δέκα Παππαφλέσας ἡ Ἑλλὰς, δὲν ἠδύνατο νὰ τολμήσῃ ν’ ἀποβῇ ἐπὶ τῆς Πελοποννήσου. Ἔπειτα ἄλλα παρατράγωδα καὶ ἔκτακτα βλέπω εἰς τὴν οἰκονομίαν τοῦ νομοσχεδίου. Ἴσως οἱ ἐντολεῖς μας μᾶς ἀπέστειλαν ἐδῶ νὰ φροντίσωμεν μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ περὶ προικοδοτήσεως τῶν δήμων ὅλων τῆς νέας αὐτῆς Ἑλλάδος, ἥτις πρέπει νὰ ᾖναι τὸ κύριον μέλημά μας· διότι ἡ παλαιὰ Ἑλλὰς, πρὸς ἣν ὀφείλομεν βεβαίως βαθὺν σεβασμὸν, παρῆλθε σχεδόν· καὶ τί βλέπω εἰς τὸ νομοσχέδιον; Ἐξαιρετικὰς προικοδοτήσεις, ἀφαιρούσας ἀπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν διὰ ν’ ἀποδοθοῦν εἰς ἕνα τόπον· ὅσον ἡρωϊκὸν καὶ σεβαστὸν εἶναι τὸ μέρος ἐκεῖνο, δὲν πρέπει νὰ δημιουργηθοῦν δι’ αὐτὸ ἐξαιρετικαὶ διατάξεις, διότι τὰς διατάξεις ταύτας ἠμποροῦσαν νὰ ἐπικαλεσθοῦν καὶ πλεῖστα ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος, ἂν λόγῳ καταστροφῆς πρέπει νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις. Κύριοι, ἐγὼ κατοικῶ πόλιν, ἥτις πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως ἦτο πανόλβιος, εὐτυχεστάτη· ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες ἐδεσπόζαμεν οὐχὶ οἱ Τοῦρκοι εἰς τὰς Πάτρας, καὶ εἴμεθα βαθύπλουτοι, καὶ ὅλα τὰ ἐχάσαμεν καὶ λιμοκτονοῦμεν οἱ περισσότεροι· καὶ τὰ ἐχάσαμεν οὐ μόνον, διότι ὁ σίδηρος τοῦ ἐχθροῦ τὰ κατέστρεψεν, ἀλλὰ διότι καὶ προσηνέγκαμεν τὸ ὅλον τῶν περιουσιῶν μας εἰς τὸν ἐθνικὸν αὐτὸν ἀγῶνα. Καὶ διατί, Κύριοι, νὰ μειονεκτήσουν αἱ Πάτραι ἀπέναντι ἑνὸς ἄλλου μέρους οἱουδήποτε; διατί ἡ Μεσσηνία, ἥτις εἶδε τοὺς ἀγρούς της κατερημωθέντας, τὰ δάση της εἰς τὴν πυρκαϊὰν καὶ ὅλην τὴν περιουσίαν της λεηλατηθεῖσαν, ἢ καὶ τόσα ἄλλα μέρη; Πῶς λοιπὸν ἠμπορῶ εὐσυνειδήτως νὰ εἴπω, ὅτι ἡ δεῖνα πόλις πρέπει νὰ προικισθῇ μὲ τὴν δεῖνα προικοδότησιν ἐξαιρετικῶς; Ἀλλὰ, Κύριοι, δὲν εἶναι τολμηραὶ αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου ἐν τῇ οἰκονομίᾳ του· κατὰ τὴν κρίσιν μου πάντοτε ὁμιλῶ, εἶναι καὶ φανταστικαί· καὶ ἀκούσατέ μου διατί. Θέλετε, λέγετε, ν’ ἀνταμείψητε τοὺς ἀγωνιστάς· ἀφίνω τοὺς ἀξιωματικούς, ὁμιλῶ περὶ τῶν ἀθλίων στρατιωτῶν· βραβεύετε αὐτοὺς ἐν τῇ γενναιότητί σας δι’ ἑνὸς γραμματίου 1500 δραχμῶν, καὶ διατάσσετε τὸ γραμμάτιον αὐτὸ νὰ πραγματοποιηθῇ εἰς καλλιεργησίμους καὶ μὴ καλλιεργημένας γαίας. Πρῶτον, Κύριοι, ἂν συλλογισθῆτε ὅτι μετροῦνται 44 ἔτη ἀπὸ τοῦ ἀγῶνος, ἀναγκαίως θὰ συμφωνήσητε μὲ ἐμὲ, ὅτι οἱ πλειότεροι τῶν δυστυχῶν στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι καρτερικῶς ἐπολέμησαν εἰς τὸν ἱερόν μας ἀγῶνα, δὲν ὑπάρχουσι πλέον εἰς τὴν ζωήν· τὰ τέκνα των ὑπάρχουσι, διότι, καθὼς γνωρίζετε, ἂν παραδεχθῆτε ὡς μέσον τοῦ βίου τὰ 55 ἔτη, καὶ ἴσως δι’ αὐτοὺς πρέπει νὰ καταβιβασθῇ ὁ ὅρος αὐτὸς, λογικῶς θὰ σκεφθῆτε, ὅτι ὀλίγιστα ἐξ αὐτῶν τῶν ἱερῶν λειψάνων ὑπάρχουσι. Λοιπὸν οἱ πλεῖστοι ἀπέθανον, καὶ ἔχουσι κληρονόμους. Παραδεχθῆτε, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ πεισθῆτε, ὅτι δὲν ὁμιλῶ ἐν σοφιστείᾳ, ἀλλ’ ἐκφράζω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡ ἰδική σας συνείδησις παραδέχεται· παραδεχθῆτε, ὅτι ἕκαστος αὐτῶν τῶν ἀγωνιστῶν ἔχει τέσσαρας κληρονόμους. Μερίσατε τὸ γραμμάτιον εἰς τέσσαρα· τί ἔχετε διὰ τοὺς κληρονόμους; 350 δραχμὰς δι’ ἕκαστον. Καὶ πῶς θὰ τὰς δώσητε; εἰς μετρητά; ὄχι, διότι δὲν ἔχετε· τὰς δίδετε εἰς γῆν. Καὶ τί ἐστὶ γῆ ἐν Ἑλλάδι μὴ καλλιεργημένη; Αἱ γαῖαι ἢ κεῖνται περὶ τὰς πόλεις ἢ περὶ τὰ χωρία, καὶ αὗται εἶναι αἱ γαῖαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀξίαν τινὰ, διότι εἶναι παραγωγικώτεραι, καὶ διότι δύναταί τις νὰ τὰς θέσῃ εἴτε ἀμέσως εἰς παραγωγὴν, εἴτε νὰ δώσῃ αὐτὰς εἰς μίσθωσιν, καὶ κάτι νὰ ὠφεληθῇ. Λοιπὸν ὅλαι αἱ γαῖαι, αἱ ὁποῖαι κεῖνται παρὰ τὰς πόλεις κατέχονται καὶ καλλιεργοῦνται ἀπὸ τοὺς κατοίκους, μένουν δὲ μὴ κατειλημμέναι αἱ γαῖαι, ὅσαι εἶναι ἄχρηστοι μακρὰν τῶν χωρίων καὶ πόλεων, καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν καμμίαν σχεδὸν ἀξίαν, διότι δὲν εἶναι παραγωγικαὶ, καὶ δὲν εἶναι παραγωγικαὶ, διότι δὲν ὑπάρχουν χεῖρες νὰ τὰς καταστήσουν τοιαύτας. Θὰ ὁρίσητε λοιπὸν διὰ τοὺς κληρονόμους του στρατιώτας 350 δραχμάς, τὰς ὁποίας οὐδέποτε θὰ δυνηθῶσι νὰ λάβωσιν. Ἠξεύρετε ποῖον θὰ ᾖναι τὸ τελικὸν ἀποτέλεσμα ὅλων αὐτῶν τῶν λεγομένων ἀμοιβῶν, τὰς ὁποίας ὑπόσχεσθε; Πρῶτον θὰ μᾶς μυκτηρίσῃ ἡ κοινὴ συνείδησις, αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι ἤθελον λάβει γραμμάτιον, θὰ τὸ πωλήσουν· καὶ εἰς ποίαν τιμὴν θὰ πωληθῶσιν; εἰς ἐλαχίστην· ἴσως γραμμάτιον 1500 δραχμῶν θὰ δυνηθῇ τις νὰ τὸ ἀγοράσῃ ἀντὶ 400. Καὶ τί θὰ γείνῃ Κύριοι; Ἡμεῖς θὰ κάμωμεν τὸ ἀντίθετον ἀφ’ ὅ,τι εἰς ἄλλα μέρη· ἀλλοῦ πολεμοῦν τὴν δουλοπαροικίαν. Ἕνας βλάχος, δὲν θέλω νὰ τὸν ὀνομάσω, γενόμενος Ἡγεμὼν, ἐκλόνισεν ἐκ βάθρων τὴν παλαιὰν κοινωνίαν, διότι ἠθέλησε νὰ φέρῃ ἰσοτιμίαν εἰς τὸ ἔθνος, καὶ ἡμεῖς θέλομεν νὰ δημιουργήσωμεν εἶδος τιμαριωτισμοῦ! τί θὰ γίνουν αὐτὰ τὰ γραμμάτια τὰ παμπληθῆ; θὰ συγκεντρωθοῦν εἰς ὀλίγας χεῖρας, καὶ θὰ τὰ πραγματοποιήσουν ἐκεῖνοι, εἰς οὓς θέλουν περιέλθει ἐξ ἀγορᾶς, καὶ πῶς νὰ τὰ πραγματοποιήσουν; εἰς βάρος καὶ βλάβην τῶν δυστυχῶν κατόχων τῶν γαιῶν, ἀλλὰ θὰ μοῦ εἰπῆτε· ὁ νόμος θὰ ἐμποδίσῃ τοῦτο, ὁ νόμος προστατεύει τοὺς κατόχους. Ὄχι, Κύριοι, ἓν παράδειγμα καὶ δύω ἔχετε, ὅτι ἕως τώρα ὁ σεβασμὸς πρὸς τὸν νόμον δὲν μᾶς χαλιναγωγεῖ; πολλάκις ἕνας καὶ δύω φαλαγγῖται καὶ 4 ἀναντιῤῥήτως ἐναντίον τοῦ νόμου ἐξωβέλισαν τοὺς ταλαιπώρους κατόχους, καὶ δίκην εἵλωτος οἱ δυστυχεῖς χωρικοὶ καλλιεργοῦν σήμερον γαίας, τὰς αὐτὰς οἱ πατέρες αὐτῶν ἔβαψαν μὲ τὸ πολύτιμον αἷμά των· αὐτὰ λοιπὸν, Κύριοι, τὰ γραμμάτια θὰ περιέλθουν εἰς ὀλίγους, αὐτοὶ οἱ ἀγορασταὶ διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα κατὰ δυστυχίαν εἶναι παρ’ ἡμῖν ἐν χρήσει οὐχὶ σπανίως, θὰ καταλάβουν τὰς καλητέρας γαίας καὶ οἱ ταλαίπωροι χωρικοὶ, οἱ ταλαίπωροι συμπολῖταί μας οἱ ὁποῖοι μᾶς ἔστειλαν ἐδῶ νὰ φροντίσωμεν ὄχι περὶ ὀλίγων, ἀλλὰ περὶ ὅλων, θὰ ἀναθεματίσουν τὴν ὥραν καθ’ ἣν συνήργησαν εἰς τοιαύτην ἀποστολήν. Καὶ ποία ἡ ὠφέλεια; 100, 200, 300 τὸ πολὺ δραχμαὶ εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν παθόντων ἀγωνιστῶν! μὴ ἐξευτελίζετε τὰς δάφνας τὰς τεθειμένας ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τῶν ἀγωνιστῶν μὲ εὐτελὲς ἑκατοντάδραχμον, τὸ ὁποῖον ὡς ψυχίον θὰ ῥίψετε εἰς τὰ ἀπολειπόμενα τέκνα των. Σεβασθῆτε Κύριοι! τὴν ἱερὰν κόνιν αὐτῶν, οἵτινες τοιαῦτα δὲν σᾶς ζητοῦν, δὲν σᾶς ζητοῦν ἀμοιβὰς, σᾶς ζητοῦν φρόνιμον σύνταξιν πολιτείας. Σᾶς ζητοῦν νὰ ἀφήσητε τὰ πάθη· σᾶς ζητοῦν ἐπίβλεψιν εἰς τὰ γενικὰ συμφέροντα· ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι φενακισμὸς, εἶναι ψεῦδος (εὖγε). Λοιπὸν, Κύριοι, τὸ εὐτελὲς 100δραχμον, τὸ ὁποῖον θὰ δώσητε, δὲν θὰ παρηγορήσῃ τὴν χήραν καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν ἀγωνιστῶν.

§100ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Δὲν εἶναι 100 δραχμαί.

§101Α. ΛΟΝΤΟΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε· ἔλθετε ἀπ’ ἐδῶ νὰ μὲ ἀντικρούσητε· εἶσθε ἄνθρωπος τοῦ νόμου. Θέλετε, Κύριοι, νὰ ἔλθωμεν εἰς συνδρομὴν τῶν ἀγωνιστῶν, καὶ ἡ κοινὴ συνείδησις νὰ ἐπικροτήσῃ εἰς τὴν ἀπόφασίν μας; σᾶς ὑποβάλλω μίαν προχειροτάτην ἰδέαν· δὲν σᾶς εἶπον προτήτερα, ὅτι οἱ πλειότεροι τῶν ἀγωνιστῶν δὲν ὑπάρχουν εἰς τὴν ζωὴν, ὅτι αὐτοὶ ἔχουν κληρονόμους, καὶ σᾶς ἔθεσα ὡς κατώτατον ὅρον τῆς ὑπάρξεως κληρονόμων τέσσαρας, θὰ λάβῃ ἕκαστος λοιπὸν 300–350 δραχμὰς κατὰ τὸ σχέδιον τοῦ ψηφίσματος. Αὐτοὶ οἱ κληρονόμοι, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀποτελοῦν σήμερον ἰδίας οἰκογενείας. Ἂς ἔλθωμεν λοιπὸν εἰς ἓν γενικὸν μέτρον ὑπὲρ τοῦ ἀγῶνος, διὰ τὸ ὁποῖον ὁλόκληρον τὸ ἔθνος θὰ μᾶς ἐπικροτήσῃ, καὶ θὰ ἐκπληρώσωμεν ὄντως μίαν ἱερὰν ὑπόσχεσιν, ἡ ὁποία ἀπὸ τὰ 21 ἐδόθη εἰς τὸ ἔθνος, ὄχι διανομὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς, διότι καὶ τοῦτο εἶναι ψεῦδος, ἕνας φενακισμός· ἀποφασίσατε, Κύριοι, εἰς ἕκαστον ἀρχηγὸν οἰκογενείας νὰ δοθοῦν 10–15 στρέμματα ἐθνικῆς γῆς, ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὁλονὲν σήμερον κατέχει καὶ καλλιεργεῖ. Καὶ ὅταν θὰ τὰ δώσῃ τε εἰς αὐτὸν, αὐτὸς ἀσμένως θὰ ἐμβλέψῃ εἰς τὴν τοιαύτην σεβαστὴν ἀπόφασίν σας. Θὰ εὐχαριστηθῇ, καὶ ἐὰν κατέχῃ 40, δὲν θὰ δυσανασχετήσῃ νὰ παραδώσῃ μέρος τῶν ἄλλων εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος νὰ γείνῃ γείτων αὐτοῦ. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι εἰς τὰς νήσους δὲν ὑπάρχει ἐθνικὴ γῆ. Κύριοι, ἀληθῆ ἀξίαν θέλετε νὰ δώσητε εἰς τὸν κληρονόμον τοῦ ἀγωνιστοῦ, ἢ ψευδῆ ἀξίαν, καὶ φανταστικήν; Ψευδὴς ἀξία εἶναι τὸ γραμμάτιον· ἀληθὴς ἀξία εἶναι ἡ παραχώρησις τῆς γῆς. Δὲν δύναται ὁ Τήνιος νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Πελοπόννησον ἢ εἰς τὴν Στερεὰν νὰ λάβῃ τὰ 15 στρέμματα τῆς γῆς, τὰ ὁποῖα θὰ ψηφίσητε ὑπὲρ αὐτοῦ; Δύναται νὰ τὰ λάβῃ, διότι ὁ κάτοχος ἀμειβόμενος ὡς προεῖπον δὲν θὰ τὸν ἀποκρούσῃ· ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε, (σᾶς παρακαλῶ, δὲν εἶναι ἕνας ἄτοπος συλλογισμὸς), θὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι δὲν ἔρχεται, ἀλλὰ τὰ 10–15 στρέμματα, τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ ὡς οἰκογενειάρχης, καὶ ὡς κληρονόμος τοῦ ἀγωνιστοῦ, ἔχουν πολὺ μεγαλειτέραν ἀξίαν τοῦ εὐτελοῦς Γραμματίου, τὸ ὁποῖον θὰ τῷ παραχωρήσητε· 10 στρέμματα π. χ. εἰς τὸ Ἄργος πωλούμενα ἔχουν ἀξίαν 2,000 δραχ., 1500 δραχ., καὶ ἡ ἀξία αὕτη εἶναι πραγματική· ὅστις λάβῃ τὰ 10 στρέμματα θὰ εὐχαριστηθῇ ν’ ἀγοράσῃ μὲ τὰς οἰκονομίας του καὶ τὰ ἄλλα 10. Οὕτω λοιπὸν προβαίνετε εἰς τὴν λύσιν τοῦ μεγάλου ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐξ ἀρχῆς ἐνησχόλησε τὴν πολιτείαν. Οὕτω πως ἀμείβετε τοὺς ἀγωνιστὰς, ἢ μᾶλλον ὁλόκληρον τὸ ἔθνος, χωρὶς ν’ ἀδικήσητε κανένα, καὶ τοὺς ἀμείβετε μὲ πραγματικὴν ἀξίαν, καὶ ὄχι φανταστικὴν ἀξίαν, μὲ ἀληθὲς νόμισμα καὶ οὐχὶ πλαστόν.

§102ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἰς τὸν Βάλτον ἔχει 1 δραχ. τὸ στρέμμα.

§103Α. ΛΟΝΤΟΣ. Ἔλα εἰς τὰς Πάτρας, ὅπου ἔχει 200.

§104ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Καὶ ἂν δὲν εὕρῃς ἐκεῖ, γύρισε πίσω.

§105Α. ΛΟΝΤΟΣ. Κύριοι, συμπεραίνω τὸν λόγον μου. Ἡ στιγμὴ δὲν εἶναι ἀκατάλληλος νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ σπουδαίου αὐτοῦ ἀντικειμένου, καὶ ἐπειδὴ ὑπόσχεται τὸ ψήφισμα τὸ εἰσαχθὲν, καὶ ἀποφασίζει περὶ διαθέσεως γῆς, ὑπόσχεται περὶ ἀμοιβῆς ἀμέσως τῶν προσωπικῶς ἀγωνισαμένων, ἀλλὰ κατόπιν καὶ τῶν θυσιασάντων τὴν περιουσίαν των ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος, φρονῶ, ὅτι εἶναι δίκαιον ὅλα αὐτὰ νὰ τὰ συγχωνεύσωμεν, νὰ τὰ συμπεριλάβωμεν εἰς ἓν, καὶ κοινὸν, καὶ γενικὸν, καὶ περὶ ὅλων αὐτῶν νὰ κάμωμεν διατάξεις. Ἐὰν θελήσητε νὰ παραδεχθῆτε τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω, περὶ ἀμοιβῆς εἰς γῆν, καὶ ἀμοιβῆς ὅλων τῶν οἰκογενειαρχῶν, δὲν ἔχω παρὰ νὰ κάμω μίαν μόνην ἁπλουστάτην διάταξιν, τὴν ὁποίαν καὶ σήμερον καὶ αὔριον εἰμποροῦμεν νὰ συζητήσωμεν· καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ εὐγενεστέρα λύσις τοῦ ζητήματος, ἡ ὁποία θ’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς εὐχὰς τοῦ ἔθνους, καὶ ἡ ὁποία θὰ ἐπισύρῃ τὴν εὐλογίαν τοῦ ἔθνους ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν· 10 στρέμματα ἢ 15, ἢ καὶ 20 στρέμματα γῆς, θέλουν ὅλους τοὺς Ἕλληνας καταστήσει ἰδιοκτήτας, καὶ θὰ τοὺς καταστήσουν ἰδιοκτήτας, πρὸς ὄφελος αὐτῶν, σᾶς παρακαλῶ, νὰ προσέξητε, πρὸς ὄφελος αὐτῶν, καὶ οὐχὶ πρὸς ζημίαν τοῦ κράτους, εἴτε τῶν μεγάλων κτηματιῶν· ὁ Γεωργὸς δὲν ἀρκεῖται νὰ ζήσῃ αὐτὸς καὶ ἡ οἰκογένειά του, μὲ τὴν καλλιέργειαν 10–15 ἢ καὶ 20 στρεμμάτων γῆς· ἀναγκαίως αὐτὸς θὰ δώσῃ τὴν προσοχήν του, θὰ καταβάλῃ τοὺς κόπους του καὶ ὅλης τῆς οἰκογενείας του οὐ μόνον εἰς τὸ κτῆμα, τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ ὡς κλῆρον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ κτῆμα τοῦ μεγαλοκτήμονος γείτονός του, ζημία λοιπὸν δὲν θὰ ἐπέλθῃ οὔτε εἰς τοὺς μεγαλοκτηματίας· καὶ τὸ λέγω, διότι μεταξὺ ἡμῶν εἶναι καί τινες μεγαλοκτηματίαι. Ὠφέλεια μεγίστη θὰ προκύψῃ εἰς αὐτοὺς, καὶ ὠφέλεια μεγίστη θὰ προκύψῃ εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον. Διατί; διότι 10–15 στρέμματα γῆς, καλῶς καλλιεργούμενα, ὡς ἴδια, καλῶς φυτευόμενα, καλῶς παραδιδόμενα εἰς τὴν παραγωγὴν, θέλουν πολλαπλασιάσει τὰς προσόδους τῆς ἐπικρατείας. Λοιπὸν ὠφέλεια εἰς τοὺς ἀγωνιστὰς, ὠφέλεια πολὺ μεγαλειτέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν σεῖς προτείνετε διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὠφέλεια εἰς τὸ κράτος, ἐκτέλεσις ἀοιδίμων ὑποσχέσεων τῶν Συνελεύσεων πρὸς ὅλους Ἕλληνας, βελτίωσις, Κύριοι, οὐσιώδης, βελτίωσις σημαντικὴ τῆς καταστάσεως ὅλων τῶν Ἑλληνικῶν οἰκογενειῶν· καὶ τί θὰ θυσιάσητε, Κύριοι; 2 ἢ 3 ἑκατομμύρια γαιῶν. Ἐὰν μὲν παραδεχθῆτε τὸν ἀριθμὸν τῶν 10 στρεμμάτων, εἶναι 2 ἑκατομμύρια, ἐὰν παραδεχθῆτε περισσότερον εἶναι 3 ἢ 4. Καὶ δὲν εἶναι κυρίως εἰπεῖν θυσία, τὴν ὁποίαν θὰ κάμετε· θὰ εὐεργετήσητε τοὺς ἀγαθοὺς κατόχους καὶ καλλιεργητὰς τῶν γαιῶν αὐτῶν, ἀποκατασταίνοντες αὐτοὺς ἐν μέρει ἰδιοκτήτας, καὶ θὰ δυνηθῇ οὕτω ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ, καὶ αἱ μέλλουσαι νὰ συστηθοῦν Τράπεζαι, νὰ κυκλοφορήσουν τὰ κεφάλαιά των, ἡ παραγωγὴ θὰ πολλαπλασιασθῇ, καὶ μυρία ὅσα εὐεργετικὰ ἀποτελέσματα θὰ προκύψουν. Ἐὰν λοιπὸν, Κύριοι, τὸ σεβαστὸν τοῦτο Σῶμα δὲν νομίζῃ ὠφέλιμον νὰ παραδεχθῇ ἀμέσως, ἀφ’ οὗ θέσῃ ὑπὸ βάσανον τὴν πρότασίν μου, τὸ ἱκετεύω δι’ ὅσους λόγους ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς αὐτὸ, νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἀφοῦ ἑτοιμασθῇ καὶ τὸ ψήφισμα περὶ τῆς ἀποζημιώσεως ὡσαύτως τῶν χρηματικὰς θυσίας προσενεγκόντων, καὶ εἶναι ἱερὰ αὕτη ἡ ὀφειλὴ ἱερωτάτη, ἐὰν ἦσθε ἀγαθοὶ πατέρες τοῦ ἔθνους, μὴ τὸ λησμονεῖτε ἀφοῦ παρασκευασθῶσιν ὅλοι, τότε ὅλα ὁμοῦ ἂς εἰσαχθῶσιν πρὸς συζήτησιν, καὶ ἂς προβῶμεν εἰς δικαίαν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν καὶ μόνην θὰ ἐπικροτήσῃ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Μελετόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§107ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν καὶ δὲν δύναμαι νὰ λάβω τὸν λόγον ἀπέναντι τῆς δεινότητος καὶ τῆς γλαφυρότητος, μὲ τὴν ὁποίαν ὁ προλαλήσας ὑπεστήριξε τὰς ἰδέας του, περιορίζομαι ὅμως εἰς μόνα τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα πιστεύω, ὅτι ἀρκετὰ πολεμοῦν τοὺς λόγους του. Κύριοι, ὁ λόγος εἶναι περὶ ἀρχῆς· τὸ ψήφισμα λέγει, ν’ ἀνταμειφθῇ ὁ ἀγών.

§108ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούομεν, Κ. Πρόεδρε, εἰπέτε νὰ γίνῃ ὀλίγη ἡσυχία.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία παρακαλῶ, Κύριοι, καθήσατε.

§110ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀρχὴν αὐτὴν, μοὶ φαίνεται, κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὴν πολεμήσῃ· οὔτε ὁ προλαλήσας τὴν ἐπολέμησεν, ἐνησχολήθη δὲ εἰς διάφορα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὰ καθέκαστα.

§111ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούομεν τίποτε, Κ. Πρόεδρε.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν θέλετε, Κύριοι, νὰ κάμωμεν διακοπὴν, ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν.

§113ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἐνταῦθα γίνεται διακοπὴ ἑνὸς τετάρτου ὥρα 1 παρὰ ¼. Ὥρα 1 καὶ 3.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ὑπάρχει διάθεσις ν’ ἀναβληθῇ ἡ Συνεδρίασις.

§115ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νὰ κανονίσωμεν νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν 1.

§116ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον σᾶς παρακαλῶ εἶναι, νὰ φυλάξητε ἀκριβεστέραν τὴν ὥραν νὰ ἐρχώμεθα εἰς τὰς 9. Διαλύω τὴν συνεδρίασιν. (Ὥρα 1 καί 5.)

Ὁ Προεδρεύων Ἀντιπρόεδρος

Τ. ΒΑΣΣΟΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Γ. Μιχαηλίδης.