1864.04.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 254.

Τῆς 6 Ἀπριλίου 1864.

(Δευτέρα.)

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, καὶ τῆς Συνελεύσεως πλήρους γενομένης, ἤρξατο ἡ Συνεδρίασις. Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προλαβούσης Συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι!

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, πληροφοροῦμαι, ὅτι πολλοὶ τῶν κυρίων πληρεξουσίων προτίθενται ν’ ἀναχωρήσωσι μὲ τὸ προσεχὲς ἀτμόπλοιον. Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι οὐχὶ μόνον τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τῶν πληρεξουσίων τῶν Ἰονίων, ἀλλὰ καὶ διάφορα ζητήματα, τὰ ὁποῖα βεβαίως θέλουσιν ἀναφανῆ κατὰ τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἑνώσεως, ἀπαιτοῦσιν ἀναγκαίως τὴν παρουσίαν τῶν κυρίων πληρεξουσίων, καὶ παρακαλῶ αὐτοὺς νὰ ἀπόσχωσι τοῦ ν’ ἀπομακρυνθῶσι τῆς ἕδρας τῆς Συνελεύσεως.

§4ΚΑΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἡ πρότασις, ἡ εἰσαχθεῖσα προχθὲς, δὲν ἐφάνη τὶ θὰ γίνῃ, νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἐπανέλθῃ, διότι διὰ ταύτης θὰ ἀναγκασθῶσι καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ νὰ μὴ ἀναχωρήσωσι.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραβιάσεις τοῦ κανονισμοῦ δὲν δύναμαι νὰ συγχωρήσω. Εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπευθυνθῶ εἰς τὸ ἀκροατήριον ἕνεκα παρεκτροπῶν τινων, αἵτινες ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ἐκ μέρους ἀκροατῶν. Αἱ παρεκτροπαὶ αὗται μὲ ἀναγκάζουσι νὰ παρατηρήσω πρὸς ἅπαντας τοὺς κυρίους ἀκροατὰς, ὅτι τὸ μεγαλεῖτερον καθῆκον παντὸς ἐλευθέρου πολίτου εἶναι ὁ σεβασμὸς πρὸς τοὺς νόμους τῆς πατρίδος του· ὁ νόμος ἐπιβάλλει εἰς τοὺς κυρίους ἀκροατὰς νὰ μένωσιν ἁπλοῖ θεαταὶ τῶν συζητήσεων τῆς Συνελεύσεως καὶ ν’ ἀπόσχωσι πάσης ἐπιδείξεως, πάσης ἐπιδοκιμασίας ἢ ἀποδοκιμασίας. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω μόλον τοῦτο, ὅτι πρὸ καιροῦ ἤδη τὸ ἀκροατήριον ἔδειξε τοιαύτην διαγωγὴν, τοιοῦτον σεβασμὸν πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ὥστε πολλάκις, καί τοι μὴ προσελθούσης φρουρᾶς ἵνα φρουρήσῃ τὴν Συνέλευσιν, ἀπήντησα πρὸς τὸν Κύριον φρούραρχον, ὁ ὁποῖος ἐζήτει ν’ ἀναγγείλῃ τὸ τοιοῦτον εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τὸ κάμῃ, διότι παρατηρῶ, ὅτι ὁ σεβασμὸς, τὸν ὁποῖον δεικνύει τὸ ἀκροατήριον, καὶ πρὸς τοὺς νόμους καὶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν, εἶναι ἀρκοῦσα φρουρά. Ἐλπίζω ὅτι τὴν διαγωγὴν ταύτην θέλει διατηρήσει καὶ σήμερον τὸ ἀκροατήριον. Ὁ Κύριος Ἰάλεμος ἐζήτησε τὸν λόγον διὰ μίαν ἐπερώτησιν,

§6ΙΑΛΕΜΟΣ. Κύριοι, ἐπερωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, πρῶτον, διατὶ ἠνέχθη ἐναντίον τῶν συνταγματικῶν ἐθίμων τὴν ἐπέμβασιν ἰδιαιτέρων ὑπαλλήλων τῆς Αὐλῆς εἰς τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὁ Βασιλεὺς ἀνέθηκεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον· δεύτερον, εἰδικώτερον, διατὶ ἠνέχθη τὴν ἐπέμβασιν αὐτῶν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου, ὡς ἐξάγεται ἔκ τινος ἰδιαιτέρας ἐπιστολῆς τοῦ Τιμολέοντος Φιλήμονος, ἰδιαιτέρου γραμματέως τοῦ ἰδιαιτέρου συμβούλου τῆς Α. Μ. Τρίτον, ποῖα μέτρα ἔλαβε διὰ νὰ συμβιβάσῃ μὲ τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους καὶ τῆς Βασιλείας τὴν παρ’ Αὐτῇ ὑπηρεσίαν ἀνθρώπων, κηρυξάντων ἀναγκαίαν τὴν διάλυσιν τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἐπιδιωκόντων αὐτὴν διὰ πολλῶν μέσων, καὶ τέταρτον, διατὶ οὐδὲν νόμιμον μέτρον ἔλαβε πρὸς καταδίωξιν τῶν διὰ τοῦ τύπου ἀμφισβητησάντων τὴν νομιμότητα τοῦ Γεωργίου καὶ τῆς ἐκλεξάσης αὐτὸν Συνελεύσεως. Περιμένω τὴν ἀπάντησιν τοῦ Ὑπουργείου, ἵνα ἀναπτύξω τὴν ἐπερώτησίν μου.

§7ΖΑΪΜΗΣ. Δέχομαι σήμερον νὰ γίνῃ συζήτησις.

§8ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Αὔριον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν λέγει ὅτι, ἂν ἡ Συνέλευσις θέλῃ, δύναται καὶ σήμερον ν’ ἀπαντήσῃ.

§10ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Σήμερον.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Ἰάλεμος ἔχει τὸν λόγον, ἵν’ ἀναπτύξῃ τὴν ἐπερώτησίν του.

§12ΙΑΛΕΜΟΣ. Πρέπει ν’ ἀκούσω τὸν Κύριον Ὑπουργόν.

§13ΖΑΪΜΗΣ. Πρέπει ν’ ἀναπτύξῃ ὁ Κύριος Ἰάλεμος τὴν ἐπερώτησίν του.

§14ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις δέχεται ν’ ἀναπτυχθῇ ἡ ἐπερώτησις, ἂς ἔλθῃ ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ ἂς ἀναπτύξῃ τὴν ἐπερώτησίν του εἰς ἣν εἶναι μελετημένος.

§15ΙΑΛΕΜΟΣ. Δὲν μοὶ εἶναι εὔκολον νὰ προβῶ εἰς μακρὰς ἀναπτύξεις καὶ συζητήσεις πρὶν ἢ ἀκούσω ποῖα τῷ ὄντι μέτρα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις. Δὲν μοὶ εἶναι εὔκολον, λέγω, νὰ ἀναπτύξω τὴν ἐπερώτησίν μου πρὶν γνωρίσω τὶ φρονεῖ περὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις, τὶ μέτρα ἔλαβε, ποίαν ἰδέαν ἔχει περὶ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν, ἂν τὰ θεωρῇ ἐπίσημα, ἂν ἀναγνωρίζῃ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν ὡς ὑπηρεσίαν νόμιμον, ὡς ὑπηρεσίαν νομίμου ἐξουσίας. Δὲν μοὶ εἶναι εὔκολον νὰ προβῶ εἰς μακρὰς ἀναπτύξεις πρὶν ἢ μάθω ὅλα ταῦτα. Μ’ ὅλα ταῦτα, Κύριοι, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι πρὸ πολλοῦ ἤδη σωματεῖόν τι οἰκειοποιούμενον ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν καὶ οἱ Συνταγματικοὶ θεσμοὶ, καὶ ὁ Βασιλεὺς ἀνέθηκεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ζητεῖ νὰ παρεμβάλλῃ προσκόμματα εἰς τὴν Κυβερνητικὴν πορείαν τοῦ τε παρελθόντος καὶ τοῦ ἐνεστῶτος ὑπουργείου.

§16ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ποῖον εἶναι τοῦτο;

§17ΙΑΛΕΜΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω. Πρὸ πολλοῦ ἤδη εἶναι γνωστὸν, Κύριοι, ὅτι ἡ ἐξουσία αὕτη ἡ ἔκνομος, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς ἔδωκε, ζητεῖ νὰ σχηματίσῃ κέντρον τι ἐνεργείας, διὰ νὰ ματαιώσῃ πᾶν ὅ,τι ἐγέννησε, πᾶν εἰς ὅ,τι ἀπέβλεπεν ἡ ἐπανάστασις, καὶ διὰ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν κατάστασιν ἐκείνην ἐκ πείσματος, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς ἅπασα ἀνέτρεψεν. Ἰδίως, Κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα τῆς Ἑπτανήσου ἐνέργειά τις τῆς ἐξουσίας αὐτῆς, τῶν ἰδιαιτέρων συμβούλων, τῶν ἰδιαιτέρων γραμματέων, προέβη εἰς τόσην αὐθάδειαν, ὥστε ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως διεπραγματεύθη τὰ σπουδαιότερα τῶν ζητημάτων, καὶ δὲν δύνανται νὰ μοὶ ἀρνηθῶσιν, ὅτι ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως διεπραγματεύθησαν τὰ ζητήματα ταῦτα, διότι ἐλθοῦσα ἐνταῦθα ἐπιτροπή τις εὗρεν ἐντελῶς ἀπροπαρασκεύαστον τὴν Κυβέρνησιν· ἡ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ δεχθῇ τὸν νόμον παρὰ τῆς ἐκνόμου ταύτης ἐξουσίας. Καὶ ἐπειδὴ ὅροι τινὲς ἦσαν συμπεφωνημένοι μεταξὺ τῆς ἐκνόμου ἐξουσίας καὶ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐλθούσης ἐνταῦθα, ὅροι, τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις δὲν παρεδέχετο, ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἔῤῥιψεν εἰς τὸ πρόσωπον τῆς Κυβερνήσεως πᾶσαν διαπραγμάτευσιν καὶ ἀπῆλθε περιφρονήσασα αὐτήν. Καὶ δὲν εἶναι τὸ δεῖγμα τοῦτο μόνον τῆς ἐκνόμου αὐτῆς ἐξουσίας, τὸ ὁποῖον μὲ ἠνάγκασε ν’ ἀπευθύνω τὴν ἐπερώτησιν ταύτην εἰς τοὺς ὑπουργούς. Πρὸ πολλοῦ γνωρίζετε, ὅτι χάρται τινὲς ῥιφθέντες εἰς τὸ μέσον ἤθελαν νὰ παραστήσωσι τὴν Συνέλευσιν ὡς μηδὲν ἀπέναντι τῆς ἐκνόμου αὐτῆς ἐξουσίας. Οἱ τεθέντες μεταξὺ τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ ἔθνους δὲν ἔκαμναν παρὰ νὰ ἐπαναλαμβάνωσιν ὅ,τι ἐπανελάμβανον ἄλλοτε ὄργανά τινα τοῦ τύπου, τὸ ὁποῖον δὲν θέλω ν’ ἀναφέρω. Οἱ χάρται οὗτοι ἔλεγον, ὅτι μὲ μίαν μονοκονδυλιὰν δύναται νὰ κάμῃ, ὥστε νὰ ἐκλείψῃ ἡ Συνέλευσις, καὶ τὸ χειρότερον, τοὺς γράφοντας κατὰ τῆς νομιμότητος τῆς ἐκλογῆς τοῦ Γεωργίου, κατὰ τῆς νομιμότητος τῆς Συνελεύσεως, αὐτοὺς τοὺς ἔφερεν ἡ ἔκνομος αὕτη ἐξουσία εἰς ἀντιπαράστασιν ἐσχάτως μετὰ τοῦ Βασιλέως, προσκαλέσασα τὸν γράψαντα τὰ τοιαῦτα νὰ συμφάγῃ μετ’ Αὐτοῦ, ἐν ἀγνοίᾳ Του βεβαίως. Τὸ σκάνδαλον τοῦτο ἐξηκολούθει ἀπ’ ἀρχῆς τῆς ἐλεύσεως τῆς Βασιλείας· οἱ μερικοὶ κλονισμοὶ, οἵτινες παρεστάθησαν ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἀπὸ τῆς νέας Δυναστείας, ὅλαι αἱ ἔκτοτε σφοδραὶ συζητήσεις τῆς Συνελεύσεως ἔσχον τὴν ἀρχὴν εἰς τὰς ἐνεργείας τῆς ἐκνόμου ταύτης ἐξουσίας. Ἠξεύρετε ὅτι ἡ τοποθέτησις τοῦ στρατοῦ ὑπῆρξεν ἓν ἐκ τῶν ἀντικειμένων, ἓν ἐκ τῶν ἐλατηρίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς προὐκάλεσαν τοὺς μικροὺς ἐκείνους κλονισμούς. Εἰς τὴν τοποθέτησιν ταύτην ἡ ἔκνομος αὕτη ἐξουσία τοσοῦτον ἐπέμενεν, ὥστε τὸ ἐκαυχᾶτο καὶ διὰ τοῦ χάρτου ἐκείνου, ἐν τῷ ὁποίῳ ἔλεγεν, ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶναι μηδὲν ἀπέναντι αὐτῆς. Εἶναι περιττὸν, Κύριοι, νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ἐγὼ, ὅτι ἡ τοποθέτησις ὅπως ἐγένετο ὑπῆρξε τὸ κυριώτερον ἐλατήριον τῶν κλονισμῶν τούτων καὶ ὅλων τῶν σφοδρῶν συζητήσεων, αἵτινες προεκαλέσθησαν ἐντὸς τοῦ συνεδρίου αὐτοῦ, καὶ τῶν ἀταξιῶν, αἵτινες ἐγένοντο εἰς τὸ κράτος, ἀφορμὴ ὑπῆρξεν ἡ τοποθέτησις, διὰ τὴν ἐπίτευξιν τῆς ὁποίας ἡ ἔκνομος ἐξουσία ἐπέμενε τόσον πολὺ, ὥστε μετὰ καυχήσεως καὶ ὑπερηφανείας ἔβλεπε τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐπιμονῆς της. Ἰδίως δὲ, Κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα τῆς Ἑπτανήσου, ἡ ἔκνομος αὕτη ἐξουσία, ἡ ὁποία ἐνήργει καὶ ἐξωτερικῶς νὰ διαστρέψῃ τὸ ζήτημα, ἡ ὁποία ἤθελε νὰ παρεμβάλῃ προσκόμματα εἰς τὴν ἀποτελεσματικὴν διαπραγμάτευσιν, θέτουσα ὅρους, τοὺς ὁποίους οὐδόλως δύναται νὰ ἀνεχθῇ ἡ Ἑλλὰς, ὑπῆρξε σκανδαλώδης. Ἰδιαίτερον ἀκόμη, εἰς τὴν ἐσωτερικὴν διοργάνωσιν τοῦ ζητήματος ἐπέστησε πολὺ τὴν προσοχήν της, διότι ἐκεῖθεν ἔμελλε νὰ ἀντλήσῃ, ἐνόμιζε τοὐλάχιστον, τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων ἤθελε νὰ καταστρέψῃ τὸν σκοπὸν καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐπαναστάσεως. Πρὸ πολλοῦ ἀνευρίσκει τις προσκόμματα εἰς πᾶν βῆμα, τὸ ὁποῖον σκοπὸν ἔχει τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν ἀρχῶν τὰς ὁποίας ἐπεζήτει ἡ ἐπανάστασις. Ὁ δημοτικὸς νόμος, ὁ ἐκλογικὸς νόμος, τὸ σύνταγμα, δὲν παύουσιν ἀπαντῶντα προσκόμματα, πρὸς ἐκμηδένισιν τῶν μεγάλων ἀρχῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἀπέβλεπεν ἡ μεταβολὴ, καὶ τοῦτο νομίζουν ὅτι δύνανται νὰ κατορθώσωσι διὰ τῶν ἐνεργειῶν των, τὰς ὁποίας πρὸ πάντων εἰς τὴν Ἑπτάνησον διευθύνουν. Δὲν πιστεύω ποτὲ ὁ λαὸς τῆς Ἑπτανήσου νὰ γείνῃ ὄργανον τοιούτων ἰδεῶν καὶ σκοπῶν, ἀλλὰ τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἐκεῖθεν ἐλπίζουσι νὰ εὕρωσι τὰ μέσα διὰ νὰ καταστρέψωσιν ὅλους τοὺς φιλελευθέρους θεσμούς. Ἀλλὰ πρὸ πάντων, Κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῆτε τὸ σκάνδαλον τὸ νὰ μὴ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν τιμωρίαν ἐκείνων, οἵτινες ὑβρίζουν τὴν Συνέλευσιν, καὶ οἱ ὁποῖοι θέτουσιν ὑπὸ ἀμφισβήτησιν καὶ τὴν νομιμότητα τῆς Βασιλείας. Περιμένω λοιπὸν νὰ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις πῶς θεωρεῖ τὰς ἐπιστολὰς ταύτας· εἰς ποίαν ἐξουσίαν τὰς ἀποδίδει· πῶς θεωρεῖ τὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία ἤθελε νὰ οἰκειοποιηθῇ τὴν ἐδικήν της· ὁποῖα μέτρα ἔλαβε περὶ τούτων, διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ ἀναπτύξω καλλίτερον τὰς ἐπερωτήσεις μου.

§18ΣΧΙΝΑΣ. Ποία εἶναι ἡ ἔκνομος αὐτὴ ἐξουσία;

§19ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Γνωρίζετε τὰς ἐπιστολάς;

§20ΙΑΛΕΜΟΣ. Καὶ τὰς ἐπιστολὰς καὶ τὰ πράγματα νομίζω, ὅτι τὰ γνωρίζετε καλλίτερά μου. Ὁ Τιμολέων Φιλήμων, ἰδιαίτερος γραμματεὺς τοῦ ἰδιαιτέρου συμβούλου τοῦ Βασιλέως, ὁ Τιμολέων Φιλήμων διεπραγματεύθη περὶ τοῦ ζητήματος τῆς Ἑπτανήσου μὲ τὸν Π. Μητροπολίτην Κερκύρας.

§21ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ποία εἶναι ἡ ἡμερομηνία αὐτῆς τῆς ἐπιστολῆς;

§22ΙΑΛΕΜΟΣ. 17/29 Μαρτίου. Ἐν τῇ ἐπιστολῇ αὐτῇ πρὸς τὸν Π. Μητροπολίτην ἀρχομένῃ οὕτω· «Πανιερώτατε, Ἐπειδὴ γράψας πρό τινων ἡμερῶν πρὸς τὸν ἔντιμον Κύριον Παδοβᾶν, ὃν παρακαλῶ νὰ μεταβῇ ἐνταῦθα, διὰ σπουδαίας ὑποθέσεις, ὑποθέτω ὅτι πλέει ἤδη εἰς τὰς Ἀθήνας»........ Βλέπετε τὸ πρῶτον βῆμα τῆς ἐκνόμου αὐτῆς ἐξουσίας, ἡ ὁποία ἀντλεῖ τὴν δύναμίν της δὲν ἠξεύρω πόθεν. «Ὑποθέτω ὅτι πλέει ἤδη πρὸς τὰς Ἀθήνας, καὶ ἑπομένως, ὅτι δὲν θέλει τὸν εὕρει ἐν Κερκύρᾳ ἡ πρὸς αὐτὸν ἐπιστολή μου, λαμβάνω τὸ θάῤῥος, Πανιερώτατε Δέσποτα, ὅπως γράψω πρὸς τὴν ὑμετέραν ἁγιότητα ὅ,τι πρὸς τὸν εἰρημένον φίλον ἔμελλον νὰ γράψω. «Ἡ Ἐλπὶς τῶν Ἀθηνῶν, ἐν τῷ φύλλῳ τῆς 14 Μαρτίου, κατεχώρισεν ἀλληλογραφίαν τινὰ ἐκ Κερκύρας ἀπὸ 6 τοῦ αὐτοῦ μηνός, ἐν ᾗ, δι’ ἐκφράσεων μᾶλλον βεβαιωτικῶν ἢ ἀμφιβόλων, ἀποδίδει εἰς συμβουλὴν τοῦ Κόμητος Σπόνεκ τὴν διαδοθεῖσαν φήμην περὶ τῆς προσεχοῦς διαλύσεως τῆς Ἰονίου Βουλῆς. Τοῦ ἐκ Κερκύρας ἀνταποκριτοῦ τῆς εἰρημένης ἐφημερίδος ἡ πληροφορία ἀντίκειται καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὴν ἀλήθειαν. Οὐ μόνον τοιαύτην συμβουλὴν ἢ τοιαύτην ἰδέαν ἐξέφρασεν ὁ Κόμης, ἀλλὰ καὶ μαθὼν ἑτέρωθεν ὅτι τοιαύτη πρόθεσις ὑπῆρχεν ἴσως, διὰ τῆς τακτικῆς ὁδοῦ καὶ ὡς ἔδει παρεκάλεσεν ἵνα μὴ προβῇ ἡ Προστασία εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν, πρὶν ἢ μάλιστα συνεννοηθῇ ἐπὶ τοῦ προκειμένου μετὰ τοῦ ἑλληνικοῦ στέμματος.» Βλέπετε ὅτι ἡ Βουλὴ πρόκειται νὰ τεθῇ εἰς ἀντιπαράστασιν πρὸς τὴν Συνέλευσιν καὶ δίδεται ἡ συμβουλὴ νὰ μὴ διαλυθῇ ἡ Βουλὴ ἐκείνη· εἰς τὸ μέρος τοῦτο στηρίζεται ὅλη ἡ ἐπερώτησίς μου· δίδεται συμβουλὴ νὰ μὴ διαλυθῇ ἐκείνη ἡ Βουλὴ πρὶν συνομολογηθῶσιν ὅροι τινὲς, πρὶν γείνωσιν ἄλλαι τινὲς συνθηκολογήσεις. «Ὁ Κόμης μὲ παρεκάλεσεν, ἵνα αὐθωρεὶ ἀνακοινώσω τὴν τοιαύτην διάψευσιν εἰς τὴν ὑμετέραν Πανιερότητα, ὅπως πληροφορηθῶσιν οἱ συμπολῖται ὑμῶν τοῦ Ἰονίου περὶ τῆς ἀληθείας τοῦ πράγματος καὶ μὴ γίνωνται ἀδίκως θύματα ψευδῶν, ἴσως δὲ ἐκ προθέσεως, κακοβούλων διαδόσεων, πρὸ πάντων σήμερον, καθ’ ἣν στιγμὴν, τῆς ἑνώσεως τελουμένης, ἀπαιτεῖται μεγίστη σύμπνοια, ὁμόνοια καὶ πνεῦμα εἰρήνης, ὅπως ἑλληνικώτερον καὶ ἐθνικώτερον ἐπιτελεσθῇ ἔργον, ὑπὲρ οὗ τόσαι ἐγένονται ἐθνικαὶ θυσίαι καὶ ὅπερ, ὡς ἐν γένει ἐλπίζει ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος, θέλει σημειώσει νέαν ὅλως καὶ ἐπίζηλον ἐποχὴν ἐν τῇ ἱστορίᾳ τοῦ

Ἑλληνισμοῦ.»

Τ. Ι. ΦΙΛΗΜΩΝ»

Ἐπὶ τοῦ τελευταίου τούτου παραγράφου στηρίζονται ἐπίση σπουδαίως οἱ λόγοι τῆς ἐπερωτήσεώς μου· ἐνταῦθα γίνονται διαμαρτυρήσεις σφοδραὶ καὶ ἔντονοι, διὰ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ ἀποδειχθῇ εἰς τὸν Ἰόνιον λαὸν, ὅτι δὲν ἔχει νὰ φοβῆται τὴν διάλυσιν τῆς ἰονίου Βουλῆς, διότι μετ’ αὐτῆς τῆς Βουλῆς πρόκειται νὰ συνθηκολογήσῃ ἡ ἔκνομος ἐξουσία, διὰ τῆς Βουλῆς νομίζει ὅτι δύναται νὰ κατορθώσῃ τοὺς σκοποὺς, περὶ ὧν σᾶς ὡμίλησα προλαβόντως. Ἄλλη ἐπιστολὴ, Κύριοι, δὲν φέρει εἰς τὸ τέλος ὑπογραφὴν, ἀλλ’ ἀστερίσκους, καὶ τὴν ὁποίαν ἐδημοσίευσεν ὁ Π. Μητροπολίτης Κερκύρας εἰς τοὺς τοίχους τῆς πόλεως ἐκείνης, ὑποδεικνύων ὅτι ἔχει τὸν ἐπίσημον χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον εἶχον αἱ ἄλλαι ἐπίσημοι ἐπιστολαί του, χορηγεῖ ἕτερον δεῖγμα τῶν τοιούτων ἐνεργειῶν. Δημοσιεύομεν, λέγει ἡ ἐφημερὶς τοῦ Μητροπολίτου, τὴν πρὸς τὴν Α. Π. τὸν Μητροπολίτην Κερκύρας ἀπευθυνθεῖσαν ἐκ τῆς πρωτευούσης ἐπιστολὴν, ἥτις ἀφ’ ἑνὸς ἀποδεικνύει τὴν εἰλικρινῆ καὶ τιμίαν διαγωγὴν τοῦ Βασιλέως ἡμῶν ἀπέναντι τῆς Ἑπτανήσου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καθιστᾶ φανερὰν τὴν ἄμοιρον παντὸς εὐγενοῦς αἰσθήματος διαγωγὴν τοῦ Κόμητος Ῥῶσσελ καὶ διαψεύδει στεντωρείᾳ τῇ φωνῇ τὰ ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ ῥηθέντα ὑπὸ τοῦ Λαϋάρδου κατὰ τὴν συζήτησιν τὴν προκληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Κ. Γρέγορυ ἐπὶ τῶν ἐπαχθῶν καὶ ἀνελευθέρων ὅρων, οὓς ἐπέβαλεν ἡ Μεγάλη Βρετανία εἰς τὸ πεῖσμα τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολιτισμοῦ, ὅπως συναινέσῃ εἰς τὴν τῶν Ἰονίων ἐθνικὴν ἀποκατάστασιν. Τοῦτο μαρτυρεῖ προσέτι πόσον ἡ Ἀγγλία ἀκολουθεῖ τοὺς κανόνας τῆς καλῆς πίστεως καὶ τῆς τιμῆς, ἐν ᾧ διδάσκει αὐτοὺς χωρὶς ἀνάγκην καὶ διὰ τῆς βίας εἰς τοὺς ἀσθενεῖς λαούς. Ἀθῆναι 21 Μαρτίου 1864. Σεβασμιώτατε Γέρων, .................. Ὁ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑφυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας Κ. Layard ἀπαντῶν ἐσχάτως εἰς τοῦ Gregory τὴν ὁμιλίαν καὶ θέλων νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ ἀγγλικὴ κυβέρνησις δὲν κατεχράσθη τῆς καλῆς πίστεως τοῦ Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἑνώσεως τῶν Ἰονίων Νήσων, εἶπεν, ὅτι «ἔχει ἀνὰ χεῖρας ἔγγραφα, ἅτινα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι τὰ ζητήματα τῆς ἐξουδετερώσεως καὶ τῆς καταστροφῆς τῶν φρουρίων συνεζητήθησαν, κατὰ τὸν Αὔγουστον, ἐν Κοπεγχάγῃ, ἤτοι πολὺ πρὸ τῆς ἀπὸ τῆς πόλεως ταύτης ἀναχωρήσεως τοῦ Βασιλέως Γεωργίου· ὅτι ἀμφότεροι, ὅ τε Βασιλεὺς καὶ ὁ Κόμης Σπόννεκ πολὺ προσέσχον ἐπὶ τῶν προταθέντων· ὅτι ὁ Κόμης Σπόννεκ, κατὰ τὰ μέσα τοῦ θέρους, οὐ μόνον ἀπεδέχθη τὰς προτάσεις, ἀλλὰ καὶ ὑπέδειξεν, ὅτι ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ γίνῃ Κράτος οὐδέτερον». Ἔλαβον ἐντολὴν, Πανιερώτατε, νὰ διαψεύσω τὰς τοιαύτας πληροφορίας τοῦ Ἄγγλου ὑπουργοῦ, ὅστις βεβαίως δὲν ἔδωκε τὴν ἀπαιτουμένην προσοχὴν εἰς τὰ διπλωματικὰ ἔγγραφα, περὶ ὧν λαλεῖ, καὶ ἀδίκως ἐσύγχυσε τά τε πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα κτλ. Ἐν αὐτῇ διαψεύδεται ῥητῶς τὸ Ἀγγλικὸν ὑπουργεῖον, παριστάμενον ὡς κακῆς πίστεως καὶ δόλιον. Τέλος πάντων καὶ ἐν τῇ ἐπιστολῇ ταύτῃ καταφαίνονται τρανώτατα ποῖαι αἱ ἐνέργειαι, αἱ γινόμεναι ὑπὸ τῆς ἐκνόμου ἐξουσίας. Ἐνταῦθα ὁ ὑπουργὸς τῆς Ἀγγλίας ὀνομάζεται ψεύστης μὲ τὸν ἀποτομώτερον τρόπον· ἀπευθύνονται δὲ κατ’ αὐτοῦ ἐκφράσεις καὶ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος, αἰσθήματα, πηγάζοντα ἴσως ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ἄλλου Κράτους. Ἀλλ’ αἱ ἰδέαι καὶ αἱ σκέψεις, τὰς ὁποίας ἤντλησαν οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ἐκ τῶν σχέσεων ἄλλων κρατῶν πρὸς τὴν Ἀγγλίαν, δὲν δύνανται νὰ ἐπιβαρύνωσι κατ’ οὐδὲν τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος καὶ τὴν Κυβέρνησίν του, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις, τί λέγω εἶμαι βέβαιος, εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὁσάκις ὡμίλησε πρὸς τὴν Ἀγγλίαν, ἐξεύρει νὰ μεταχειρίζηται ὅλην τὴν ἁβροφροσύνην, ἡ ὁποία ὀφείλεται πρὸς φιλελληνικὴν εὐεργέτιδα Δύναμιν· ἀλλ’ ἐνταῦθα, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ἡ διάψευσις στηρίζεται εἰς σκέψεις, εἰς ἰδέας καὶ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα δεικνύουν, ὅτι ἄλλου Κράτους τὰ συμφέροντα ἐπεδιώκοντο, καὶ οὐχὶ τῆς Ἑλλάδος. Ἐπιφυλάττομαι ἅμα ἀκούσω τὴν ἀπάντησιν τοῦ ὑπουργοῦ νὰ εἴπω περισσότερά τινα· ἀλλὰ ὀφείλω ἀπὸ τοῦδε νὰ προσκαλέσω τὴν Συνέλευσιν, ὅπως ἀνακηρύξῃ ὡς ἀντισυνταγματικὴν τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκνόμου αὐτῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν οἰκειοποιήθη ἓν σωματεῖον ἀφανές.

§23ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ποῖον εἶναι αὐτὸ τὸ σωματεῖον;

§24ΙΑΛΕΜΟΣ. Εἶναι ὁ Κόμης Σπόνεκ, ὁ ἰδιαίτερος σύμβουλος τοῦ Βασιλέως, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχεν οὐδεμίαν ἐπίσημον ἐντολὴν, καὶ ὁ ἰδιαίτερος γραμματεὺς αὐτοῦ, Τιμολέων Φιλήμων. Ἀνέλαβον, Κύριοι, ἐγὼ σήμερον μετὰ τοσούτου μεγαλειτέρου θάῤῥους νὰ προκαλέσω τὴν ψῆφόν σας ἐπὶ τοιαύτης ἀποφάσεως, καθ’ ὅσον ἡ Συνέλευσις καλλίτερά μου γνωρίζει, ὅτι εἰς τὰ 1843 ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προὐκάλεσε πρὸ πάντων τὴν ἐξέγερσιν τῆς Ἑλλάδος δὲν ἦτο μόνον ἡ ἐπίτευξις συνταγματικοῦ βίου, ἀλλὰ ἡ ἐνέργεια μερικῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἔθετον πρόσκομμα μεταξὺ τῆς Βασιλείας καὶ τοῦ ἔθνους. Εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἡ Ἑλλὰς θὰ ἀνήχετο τὴν ἀπόλυτον κυβέρνησιν τοῦ ἡγεμόνος, ἂν εἰς τὸν ἀπολυτισμὸν τοῦτον δὲν προσετίθεντο καὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν προωρισμένοι νὰ χρησιμεύωσιν ὡς προπύργιον μεταξὺ τοῦ ἡγεμόνος ἐκείνου καὶ τοῦ ἔθνους. Προβαίνω μετὰ τοσούτου μεγαλειτέρου θάῤῥους νὰ ζητήσω τὴν ψῆφόν σας ἐπὶ τοιαύτης ἀποφάσεως, καθόσον εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὑπὲρ τῆς Βασιλείας ἐργάζεται καὶ ὑπὲρ τῆς ἑδραιώσεως Αὐτῆς πᾶς, ὅστις ζητεῖ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοιούτων ὀργάνων, τὰ ὁποῖα τίθενται πρόσκομμα μεταξὺ τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ λαοῦ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀνομάζομεν ἡμεῖς πίστιν πρὸς τὸν Βασιλέα, ὀνομάζουν εἰς τὴν Ἀγγλίαν loyalty, τιμιότης, εἰλικρίνεια, διότι ὁ Βασιλεὺς ἀπαιτεῖ τοὺς ὑπηκόους του νὰ ᾖναι τῳόντι πιστοὶ καὶ νὰ τοῦ λέγουν εἰλικρινῶς τὴν ἀλήθειαν. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἂν ἀφίνετο ἐντελῶς ἀδέσμευτος ἀπὸ πᾶσαν τοιαύτην ἐξουσίαν εἰς τὴν νεαρὰν αὑτοῦ ἡλικίαν, ἤθελε τῳόντι ῥιφθῆ εἰς τὰς ἀγκάλας τοῦ ἔθνους. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐῤῥίφθη εἰς αὐτὰς, ἀλλ’ ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν νὰ τὸν ἀποσπάσωσιν ἀπὸ τούτων· πᾶν ὅ,τι συνέβη, Κύριοι, πᾶς κλονισμὸς, ὅστις συνέβη ἀπὸ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Βασιλέως καὶ ἐντεῦθεν, ἔχει τὴν πηγὴν του εἰς αὐτὴν τὴν ἔκνομον ἐξουσίαν, καὶ ἂν σήμερον δὲν φροντίσητε νὰ ἀπομακρύνητε αὐτὴν, ἐστὲ βέβαιοι, προπαρασκευάζετε, ἂν οὐχὶ ἀνατροπὰς θρόνων, ἀλλὰ περιπετείας καὶ δοκιμασίας εἰς τὴν Βασιλείαν καὶ εἰς τὸ ἔθνος.

§25Θ. ΖΑΪΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριοι, ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι πολὺ δύσκολος· ἐξ ἐναντίας ὡς ὁ Κύριος Ἰάλεμος ἔθεσε τὸ ζήτημα τὸ πολύκροτον, τὸ ὁποῖον πρὸ 10 ἡμερῶν ἀπασχολεῖ τὴν κοινωνίαν τῶν Ἀθηνῶν, ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι λίαν εὐχερής. Ἀναγνωρίζομεν, Κύριοι, ὡς ἱερὸν τὸ δικαίωμα τῆς ἀντιπολιτεύσεως, νὰ ἀποτείνεται εἰς πᾶσαν στιγμὴν καὶ νὰ ζητῇ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως λόγον τῶν πράξεών της· τὴν ἀντιπολίτευσιν θεωροῦμεν ὡς τὸν πιστὸν φύλακα τῆς πολιτείας. Ὅ,τι δὲ οἱ ἀρχαῖοι Ἰατροὶ ἔλεγον περὶ τοῦ πόνου, ὅτι ὁ πόνος εἶναι ὁ πιστὸς φύλαξ τοῦ σώματος, τὸ αὐτὸ δύναταί τις νὰ εἴπῃ εἰς τὰ νεώτερα Συνταγματικὰ πολιτεύματα περὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι αὕτη εἶναι ὁ πιστὸς φύλαξ τῆς πολιτείας· ἡ ἀντιπολίτευσις παρακολουθοῦσα τὴν διαγωγὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς παραμικροτέρας αὐτῆς πράξεις, καὶ ἐξελέγχουσα τὴν πορείαν αὐτῆς, τὴν καθιστᾷ πάντοτε ἄγρυπνον καὶ ἐπιμελῆ περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός της. Ἐννοοῦμεν λοιπὸν κάλλιστα τὴν ἀντιπολίτευσιν, ὅταν αὕτη ἔρχεται νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως λόγον τῶν πράξεών της, καὶ ἐπευφημοῦμεν εἰς τοιαύτην διαγωγὴν αὐτῆς. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν τὴν τακτικὴν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅταν ἔρχεται νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὄχι λόγον τῶν πράξεών της, ἀλλὰ περὶ τῶν πράξεων τρίτων προσώπων, τὰ ὁποῖα δὲν εὑρίσκονται εἰς οὐδεμίαν συνάφειαν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, τὰ ὁποῖα ἐντὸς τοῦ Συνταγματικοῦ μηχανισμοῦ δὲν κατέχουν θέσιν τινά. Σᾶς ἔπλασαν, Κύριοι, ἔκνομόν τινα ἐξουσίαν, καὶ σᾶς εἶπον, ὅτι αὕτη ἔφερε προσκόμματα εἰς τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν ἐνεστῶσαν· δὲν ἐννοῶ δὲ ποία εἶναι ἡ ἔκνομος αὕτη ἐξουσία. Γνωρίζω, ὅτι ἐν γένει ἡ φαντασία τῶν Μεσημβρινῶν λαῶν εἶναι πολὺ ζωηρὰ, ἀλλὰ δὲν ἠδυνάμην ποτὲ νὰ πιστεύσω, ὅτι ἡ φαντασία τοῦ Κυρίου Ἰαλέμου ἦτο τοσοῦτον ζωηρὰ, ὥστε νὰ δημιουργήσῃ πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουν· ἡμεῖς, Κύριοι, εἴμεθα πρὸ ἑνὸς μηνὸς ἐντὸς τῆς ἐξουσίας, πρὸ ἑνὸς μηνὸς ἐλάβομεν τὴν τιμὴν νὰ κληθῶμεν ὑπὸ τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων, δὲν εὕρομεν οὐδαμοῦ τὴν ἔκνομον αὐτὴν ἐξουσίαν· εἴμεθα ἐλεύθεροι εἰς τὰς ἐνεργείας μας, καὶ δὲν ἀπαντῶμεν οὐδὲν πρόσκομμα. Ποῦ λοιπὸν ὁ Κύριος Ἰάλεμος ἀνεῦρε τὴν ἔκνομον αὐτὴν ἐξουσίαν; τὴν εὗρε, Κύριοι, εἰς 3 ἀστερίσκους, τοὺς ὁποίους εἶδεν εἴς τινα ἐφημερίδα τῆς Κερκύρας· ἰδοὺ, σᾶς εἶπεν, ἡ ἔκνομος ἐνέργεια· τρεῖς ἀστερίσκοι καταχωρημένοι εἰς μίαν ἐφημερίδα, συνδυαζόμενοι μετά τινος ἐπιστολῆς ἄλλου ἰδιώτου, ἀποδεικνύουν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐκνόμου αὐτῆς ἐξουσίας, ἀποτελοῦν, ὡς εἶπε, τὴν ἐξουσίαν ἐκείνην, ἥτις εἶναι προσδιωρισμένη νὰ φέρῃ, ἂν οὐχὶ ἀνατροπὰς θρόνων, ἀλλὰ περιπετείας καὶ περισπασμοὺς εἰς τὴν Βασιλείαν. Κύριοι, ἐν πλήρει συνειδήσει καὶ μεθ’ ὅλης τῆς δυνάμεως τῆς ψυχῆς σας ἀποκρούετε, χωρὶς ἐγὼ νὰ σᾶς εἴπω, τοιαύτας ἰδέας, ῥιπτομένας ἀπὸ τοῦ βήματος. Οὐδεμίαν περιπέτειαν, καὶ οὐδένα περισπασμὸν θέλει πάθει ἡ Βασιλεία ἐν τῇ Ἑλλάδι, ἐνόσῳ μένει ἐντὸς τοῦ ὅρκου, τὸν ὁποῖον ἔδωκε. Καὶ μένει, Κύριοι, εἰς τὸν ὅρκον της, διότι εἶναι Βασιλεία, ἥτις ἠσπάσθη μεθ’ ὅλης τῆς τιμῆς καὶ τῆς ἁγιότητος τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα· (δεξιόθεν, εὖγε! εὖγε!) Αὐτὸ δὲ τὸ θηρίον, ἐναντίον τοῦ ὁποίου ἦλθε μὲ τὴν ζωηροτέραν φαντασίαν νὰ σᾶς καταπλήξῃ, τὸ θηρίον αὐτὸ εὑρέθη ἐντὸς ἐπιστολῆς, φερούσης τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Κυρίου Τ. Φιλήμονος, καὶ ἐντὸς τριῶν ἀστερίσκων, τοὺς ὁποίους ἔφερε μία ἐφημερὶς τῆς Κερκύρας. Τοιαύτην, ὡς εἶπον, ἔκνομον ἐνέργειαν, ἢ ἐξουσίαν, τὸ σημερινὸν Ὑπουργεῖον δὲν εὗρεν οὐδαμοῦ ἐλεύθερον εἰς τὰς ἐνεργείας του, δὲν θεωρεῖ ὑπεύθυνον παρὰ τὸν ἑαυτόν του· καὶ ἐνώπιον ὑμῶν παρουσιαζόμεθα ἡμεῖς οἱ ὑπουργοί, ἕτοιμοι ὄντες νὰ δώσωμεν λόγον τῶν πράξεών μας, καὶ νὰ ὑποστῶμεν ὅλην τὴν εὐθύνην αὐτῶν. Ἀλλά, Κύριοι, σᾶς εἶπεν, ἡ ἔκνομος αὕτη ἐξουσία ἀπαντᾶται εἰς τὰς περὶ Ἰονίων ἐνεργείας. Ἡ ἔκνομος αὕτη ἐξουσία, εἶπεν, ἐνήργησεν εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ὥστε ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Ἑπτανησίων, ἥτις ἦλθεν ἐνταῦθα, ἠναγκάσθη νὰ ῥίψῃ εἰς τὸ πρόσωπον τῆς Κυβερνήσεως τὴν περιφρόνησιν, καὶ νὰ ἀναχωρήσῃ. Εἶναι, Κύριοι, ψεῦδος τοῦτο· καὶ ὅταν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἔρχωνται καὶ λέγωσι τὰ τοιαῦτα, πρέπει νὰ συλλογίζωνται καλῶς, ὅτι δὲν δύνανται νὰ μένωσιν ἄνευ ἀναιρέσεως πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν τὴν παραμικροτέραν ὑπόστασιν. Οὐδεμία ἐπιτροπὴ, Κύριοι, ἦλθεν ἐδῶ. Τρεῖς βουλευταὶ τῆς Ἑπτανήσου, ἐξ ὧν ὁ Πρόεδρος τῆς Ἰονίου Βουλῆς, ἦλθον εἰς Ἀθήνας. Ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε τὴν γνώμην των ὡς πρὸς ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὴν ἕνωσιν· οὐδεμίαν ἐπίσημον ἀποστολὴν εἶχον. Ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην των, οὐδένα ὅρον εὗρε προδιατεταγμένον, οὐδεμίαν δὲ συμφωνίαν προπαρασκευασθεῖσαν ἐγέννησεν· ἤκουσε τὴν γνώμην αὐτῶν, ἐσχημάτισε τὴν ἰδικήν της ὡς πρός τινα ζητήματα οὐσιώδη, καὶ ἐζήτησε μάλιστα καὶ πολλῶν πληρεξουσίων ἐξ ὑμῶν τὴν γνώμην ὡς πρὸς τὰ ζητήματα ταῦτα. Ποῦ εἶναι λοιπὸν αὕτη ἡ ἔκνομος ἐξουσία, ἥτις προητοίμασε τοὺς ὅρους τούτους, τοὺς ὁποίους ἦλθεν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐπιβάλλῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδέχθη, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἠναγκάσθη νὰ ἀναχωρήσῃ περιφρονοῦσα αὐτήν; Οὐδὲν τοῦτο εἶναι ἀληθές. Ἐάν, Κύριοι, ἰδιῶται τινὲς ἔγραψαν ἐπιστολὰς, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει εὐθύνην τινὰ διὰ τὰς ἐπιστολὰς αὐτάς· ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ὑπεύθυνος, εἰμὴ διὰ τὰς ἰδίας της πράξεις. Ἔχετε πράξεις τῆς Κυβερνήσεως νὰ κατακρίνητε; ἔχετε νὰ ἀποδείξητε πράξεις τῆς Κυβερνήσεως παρανόμους, ἀντισυνταγματικάς; ἔλθετε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ τὰς ἐκθέσητε, καὶ ἡμεῖς εἴμεθα ὑπεύθυνοι, καὶ ἐπὶ τέλους ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποφέρωμεν τὰς συνεπείας τῆς ἀποφάσεως ὑμῶν. Ἀλλὰ μὴ ἔρχεσθε καὶ ζητεῖτε λόγον δι’ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα εἶναι κατεχωρημένα εἰς ἐφημερίδας ἰδιωτῶν. Νομίζετε λοιπὸν ὅτι δύνασθε νὰ καταφύγητε εἰς τοιαῦτα ἀληθῆ σκάνδαλα; Εἶσθε πολὺ ἠπατημένοι· ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ δώσῃ λόγον παρὰ διὰ τὰς πράξεις αὐτῆς, οὐδένα δὲ λόγον ἔχει νὰ δώσῃ περὶ τῶν γραφομένων ὑπ’ ἄλλων ἀνθρώπων. Εἰς ἓν Κράτος συνταγματικὸν, ὅπου ἡ ἐλευθερία τῆς ἐνεργείας δὲν ἀπαντᾷ ἄλλο πρόσκομμα παρὰ τὸν νόμον, ἕκαστος εἶναι ἐλεύθερος νὰ γράψῃ ὅ,τι θέλει καὶ νομίζει σύμφωνον μὲ τὰς ἰδέας του, ἀρκεῖ νὰ μὴ παραβιάσῃ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους. Διὰ τούτους, Κύριοι, τοὺς λόγους ἡ Κυβέρνησις ἀποκρούει μεθ’ ὅλης τῆς δυνάμεως τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Ἰαλέμου, καὶ τὴν ἀποκρούει, διότι ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἔχει ἄλλον σκοπὸν παρὰ νὰ ῥίψῃ σκάνδαλα ἐντὸς τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας.

§26ΠΟΛΛΟΙ. (Εὖγε εὖγε.)

§27ΚΑΛΟΣ. Κύριοι, ἐὰν ὁ καταβὰς τοῦ βήματος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἐθεώρει τὴν ἐπερώτησιν ὡς σκάνδαλον, ἀλλ’ ὅπως ἔπρεπε νὰ τὴν θεωρήσῃ εἷς ὑπουργὸς ἐλευθέρου καὶ συνταγματικοῦ κράτους, ἦτο βέβαια ὅλως περιττὸν νὰ ἔλθω εἰς τὸ βῆμα. Ἡ παραγνώρισις αὕτη τοῦ Κ. ὑπουργοῦ μὲ ἠνάγκασε νὰ λάβω τὸν λόγον, καὶ θέλετε μοὶ ἐπιτρέψει νὰ σᾶς ἐξηγήσω κατὰ πόσον τὸ ζήτημα εἶναι καθαρῶς συνταγματικὸν, κατὰ πόσον ὑμεῖς εἶσθε ἁρμόδιοι νὰ ἐπιληφθῆτε τῆς ἐπερωτήσεως, ἀνεξαρτήτως πάσης ἰδέας συμπολιτεύσεως ἢ ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ μόνον ὑπὸ τὸ πρίσμα τοῦ πάθους ὑπὲρ τῶν συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν. Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἔφθασεν ἐν Ἑλλάδι ἐνῆλιξ, κηρυχθεὶς τοιοῦτος παρ’ ἡμῶν· ἀλλ’ ἡ νεαρὰ Αὐτοῦ ἡλικία καὶ ἡ ἀπειρία, πρὸς δὲ καὶ ἡ κατάστασις τοῦ ἔθνους, ἐπέβαλον τὴν ἀνάγκην νὰ ὑπάρχῃ παρ’ Αὐτῷ εἷς σύμβουλος. Καὶ ἔπραξε, φρονῶ, πολὺ καλὰ ὁ πατὴρ αὐτοῦ, ἢ ἄλλος τις, θέσαντες παρὰ τῷ Βασιλεῖ ἡμῶν ἕνα σύμβουλον· αἱ ἐσωτερικαὶ περιστάσεις τοῦ ἔθνους, αἱ περιπλοκαὶ κατὰ τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ ἡ νέα πολιτικὴ, ἣν ἠσπάσθη τὸ ἔθνος, ἀπῄτουν καὶ συμφέρον ἦτο νὰ ὑπάρξῃ εἷς σύμβουλος, ἔχων γνώσεις μεγάλας πολιτικὰς καὶ πεῖραν τοῦ κόσμου. Ἐδόθη τῷ Βασιλεῖ εἷς, καὶ ἀδιάφορον ἦτο εἰς ἡμᾶς νὰ ἐξετάσωμεν τίς ἐστὶν οὗτος. Καθῆκον εἴχομεν ν’ ἀναγνωρίσωμεν τὸ τοιοῦτον τοῦ Βασιλέως δικαίωμα, καὶ τὸ ἀνεγνωρίσαμεν· παρ’ αὐτῷ ἠδύνατο νὰ προσκολληθῇ ὡς γραμματεὺς, ἢ ὅπως ἄλλως θέλετε νὰ τὸν ὀνομάσητε, ὅστιςδήποτε. Ἦτο δικαίωμα αὐτοῦ νὰ προσλάβῃ αὐτὸν, ἀλλὰ τὸ καθῆκον καὶ τοῦ συμβούλου τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ γραμματέως αὐτοῦ περιορίζεται ἐντὸς ἐνεργείας ἀτομικῆς, οὐδέποτε ὅμως καὶ κυβερνητικῆς. Πᾶσα πρᾶξις, ἔχουσα σχέσιν μὲ τὴν κυβέρνησιν, μὲ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου καὶ μὲ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν, διὰ τῶν ὑπουργῶν καὶ μόνον δι’ αὐτῶν πρέπει νὰ ἐνεργῆται. Ὅ,τι δήποτε, εἴτε ὁ Βασιλεὺς, εἴτε ὁ σύμβουλος αὐτοῦ θεωροῦσιν ἀναγκαῖον νὰ γείνῃ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, πρέπει νὰ τὸ ζητῶσι διὰ τῶν ὑπουργῶν, οἵτινες, πείθομαι, εἰσὶ πρόθυμοι νὰ τὸ ἐκπληρῶσιν. Ἂν οἱ ὑπουργοὶ ἀντιτάσσωνται εἰς τὰς τοιαύτας ἀπαιτήσεις, ἢ παραιτοῦνται, ἢ τιμωροῦνται, καὶ λέγων τιμωροῦνται, ἐννοῶ εἴτε παρὰ τῆς Συνελεύσεως, εἴτε παρὰ τῇ κοινῆς γνώμης, ἥτις πολλάκις εἶναι ἀνωτέρα καὶ ἰσχυροτέρα τῆς Συνελεύσεως. Εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ἐξεπλήρωσεν ὁ προσληφθεὶς παρὰ τοῦ ἰδιαιτέρου συμβούλου τοῦ Βασιλέως ὡς ἰδιαίτερος γραμματεὺς τὸ χρέος του ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν συνταγματικῶν ἐθίμων καὶ τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας; ὄχι, ὡς ἐξ αὐτῆς τῆς ἐπιστολῆς ἀποδεικνύεται. Καὶ ἡ παραμικροτέρα παράβασις τοῦ καθήκοντος τούτου δύναται νὰ ἔχῃ σοβαρωτάτας συνεπείας. Καὶ ὁ ἐλαφρότατος μύρμηξ, ὅθεν ἂν διαβῇ ἐπὶ τῆς γῆς, ἀφίνει ἴχνη τῆς διαβάσεώς του· μὴ ἀνεχθῆτε λοιπὸν νὰ διέλθῃ ποτὲ ἐπὶ τῆς πολιτείας ἄλλος παρὰ τοὺς συνταγματικοὺς ὑπουργοὺς, ἂν θέλητε ἀλώβητον, ἀπρόσβλητον, καθαρὸν τὸ σύνταγμα.

§28ΦΩΝΑΙ. Τί ἔπραξεν ὁ Φιλήμων; ἐπροσκάλεσε μίαν ἐπιτροπήν.

§29ΚΑΛΟΣ. Τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ζητῶ καὶ ἐγώ· τὴν ζητεῖ τὸ ἔθνος. Πᾶσα σύμπραξις μετ’ ἐκείνης συντρέχει εἰς τὴν ταχυτέραν ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ μας, τὴν πραγματικὴν ἕνωσιν. Ἐγεννήθη κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ ἑνώσεως ζητήματος τὸ ζήτημα τῆς ὑπάρξεως ἢ μὴ τῆς Ἰονίου βουλῆς, τὸ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πληρεξουσίων καὶ ἄλλα τινὰ, δυνάμενα νὰ περιπλέξωσιν ἡμᾶς εἰς σκάνδαλα· ὤφειλεν ὁ σύμβουλος τοῦ Βασιλέως νὰ καταφύγῃ εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, καὶ διὰ τῶν ὑπουργῶν νὰ ζητήσῃ πᾶν ὅ,τι ἐθεώρει καλὸν νὰ γείνῃ. Δὲν ἔπραξεν οὕτως, ἀλλὰ δι’ ἄλλου προσώπου ἐζήτησε νὰ λύσῃ ζήτημα καθαρῶς κυβερνητικὸν, καὶ ἐντεῦθεν τὸ μεσάζον πρόσωπον λαμβάνει χαρακτῆρα ἐπίσημον· ὁ δὲ τοιοῦτος χαρακτὴρ, ἐστὲ βέβαιοι, κλονίζει, συναισθανθῆτέ το, κλονίζει τὰ θεμέλια τῆς νέας Βασιλείας. Ἐνθυμηθῆτε, ὅτι τὸ κυριώτερον ὅπλον καὶ κατὰ τοῦ αὐθαιρέτου πρὸ τοῦ 1843 ὑπῆρξε τὸ ἀνακτοβούλιον, καὶ μετὰ ταῦτα τὸ ἀνακτορικὸν γραφεῖον. Εὐτυχῶς προΐσταται σήμερον τοῦ ὑπουργείου ἀνὴρ, ὅστις καὶ διὰ διαγγέλματός του ἐζήτησεν ἐπὶ τοῦ ἐκπτώτου ἡγεμόνος νὰ μὴν ὑπάρξῃ ἀνακτοβούλιον, νὰ μὴν ὑπάρξῃ πρόσωπον ἄλλο μεταξὺ βασιλείας καὶ ὑπουργῶν, καὶ θέλετε σεῖς σήμερον νὰ τὸ κηρύξητε ἀναγκαῖον, καὶ νὰ τὸ διατηρήσητε; Ὄχι, Κύριοι! δὲν θέλω νὰ τὸ πιστεύσω, καὶ ἂν τὸ πράξῃ μία πλειονοψηφία, καὶ ἐγὼ καὶ οἱ φίλοι μου θέλομεν διαμαρτυρηθῆ κατὰ πάσης ὑπάρξεως ἀνακτοβουλίου, ἡ δὲ ἱστορία θέλει μᾶς δικαιώσει μίαν ἡμέραν. Ἐκ τῆς ἐπιστολῆς, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέγνωσαν, βλέπετε ὅτι πρόσωπον ἐν τῇ Αὐλῇ διαμένον εὑρίσκεται εἰς σχέσιν μὲ τὴν Ἰόνιον βουλὴν, μὲ τὸν πρόεδρον αὐτῆς, καὶ μὲ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐπιστολὴ αὕτη φέρει τοιοῦτον χαρακτῆρα, ὥστε δικαιούμεθα νὰ ἐξετάσωμεν αὐτὴν, καὶ εὑρίσκοντές την ἀντισυνταγματικὴν καὶ ἐπιβλαβῆ εἰς τὴν πολιτικὴν νὰ ἀπαιτήσωμεν τὴν παῦσιν τοῦ κακοῦ. Κανὲν σκάνδαλον δὲν ῥίπτει εἰς τὴν κοινωνίαν ἡ συζήτησις, ἐξ ἐναντίας αὕτη θέλει ἐνισχύσει τὴν Βασιλείαν. Ἔχω τὴν αὐτὴν μὲ τὸν ὑπουργὸν πεποίθησιν ὅτι ὁ Βασιλεὺς θέλει μείνει ἐντὸς τῶν συνταγματικῶν ὁρίων καὶ λόγῳ τῆς ἀνατροφῆς του καὶ λόγῳ τῶν ὑποσχέσεών του, ἀλλ’ ἄλλα σκάνδαλα περιεκύκλωσαν τὴν Βασιλείαν καὶ θέλουσι τὴν βλάψει· ταῦτα πρέπει νὰ ἐκλείψωσι. Δὲν εἶναι ἰδιώτης ὁ γράφων, Κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν· γράφει ὑπὸ τὸν χαρακτῆρα τοῦ αὐλικοῦ ὑπαλλήλου, καὶ πείσθητι, ὅτι αὔριον δύναται νὰ στραφῇ καὶ καθ’ ὑμῶν αὐτῶν τῶν ὑπουργῶν. Σεῖς εἴχετε καθῆκον, ἀφότου ἐφάνη εἰς τὸν τύπον ἡ ἐπιστολὴ αὕτη, νὰ παρουσιασθῆτε ὅπου ἔδει, καὶ νὰ εἴπητε· «Βασιλεῦ, καὶ ὁ ἰδιαίτερος τῆς Γ. Μεγαλειότητος σύμβουλος καὶ ὁ γραμματεὺς αὐτοῦ παρέβησαν τὰ ὅρια τῆς δικαιοδοσίας των· ἡ διαγωγή των γεννᾷ σκάνδαλα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λείψωσι·» καὶ ἂν οὕτως ἐφέρεσθε, πείθομαι, ὅτι οὐδεμίαν ἠθέλατε ἀπαντήσει δυσκολίαν εἰς τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ εἰς τὴν ῥίζαν του. Καὶ ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡμεῖς σεβόμεθα ἀλλήλων τὰ δικαιώματα. Εἴχετε τὸ καθῆκον καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν σύμβουλον τοῦ Βασιλέως νὰ εἴπητε· «εἶχες τὸ δικαίωμα νὰ προσλάβῃς οἱονδήποτε τῆς ἐκλογῆς σου γραμματέα, ἀλλ’ οὗτος ὤφειλε νὰ περιορισθῇ ἐντὸς τῆς Αὐλῆς, καὶ τὸ πολὺ πολὺ νὰ ἔρχεται εἰς σχέσεις μὲ ἡμᾶς καὶ μόνους ἡμᾶς· προέβη πέραν πολὺ αὐτοῦ τοῦ κύκλου· τίποτε δὲν δύναται νὰ ἐνεργῇ οὗτος ἄνευ ἡμῶν· εἰς οὐδεμίαν νὰ ἔλθῃ σχέσιν διὰ τὰ τῆς πολιτείας μὲ ἰδιώτας, εἴτε μὲ ἀρχάς· ἡμεῖς καὶ μόνοι ἡμεῖς ἔχομεν τὸ τοιοῦτον δικαίωμα.» Ἐὰν, Κύριοι, ἡ ἐπερώτησις ἤρχετο σήμερον διὰ νὰ προσβάλῃ τὸ ὑπουργεῖον, καὶ ἐγὼ ἤθελον τὴν ἀποκρούσει, ἀλλὰ δὲν ἦλθε νὰ προσβάλῃ τὸ ὑπουργεῖον, ἦλθε νὰ ἐνισχύσῃ τὴν κυβέρνησιν συνταγματικῶς. Οὐδόλως, Κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἐγὼ καὶ οἱ πλεῖστοι ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος ἐπιθυμοῦσι νὰ κλονίσωσι σήμερον τὸ ὑπουργεῖον, ἐξ ἐναντίας ἐφρονοῦμεν καὶ φρονοῦμεν, ὅτι θέλομεν εὕρει σύμφωνον εἰς τὴν πρότασιν αὐτὴν καὶ τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα, διότι ἡ πρότασις αὕτη ἔρχεται νὰ ἐνισχύσῃ τὴν ἀρχὴν, ὅτι μόνοι οἱ ὑπουργοὶ πρέπει νὰ ἐνεργοῦν, διότι αὐτοὶ εἶναι ὑπεύθυνοι, καὶ οὐδεὶς ἄλλος· πᾶσα ἄλλου τινὸς ἐνέργεια εἶναι ἀντισυνταγματικὴ καὶ ἐπιβλαβὴς εἴς τε τὴν νέαν δυναστείαν καὶ τὸν τόπον. Ἐκ τῆς ἐπιστολῆς αὐτῆς, ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἐξάγεται καθαρὰ ἀντίπραξις ἐκ μέρους τοῦ γράψαντος, ἢ τοῦ δόντος τὴν ἐντολὴν, κατὰ τῆς παρελθούσης κυβερνήσεως, πρὸς βλάβην τῆς πατρίδος· δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον αὐτὴ ἡ ἐνέργεια ἐξετάθη καὶ μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ ὑπουργείου· ἡ παρελθοῦσα κυβέρνησις ἐζήτησε νὰ λάβῃ πληροφορίας καὶ νὰ διευκολύνῃ τὸ ζήτημα τῆς Ἑπτανήσου: αὐτὴ δὲ ἡ ἐπιστολὴ ζητεῖ νὰ παρεμβάλῃ προσκόμματα, καὶ τὸ μεγαλείτερον πρόσκομμα εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ὑπάρξεως ἢ μὴ τῆς Ἰονίου Βουλῆς. Αἴ, Κύριοι, κανεὶς δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι πᾶσα ἐνέργεια εἰς τοῦτο καὶ μόνον τείνει, εἰς τὸ νὰ θεωρήσῃ ὑπάρχουσαν τὴν Βουλὴν ἐκείνην, καὶ δι’ αὐτῆς νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τῆς Συνελεύσεως· καὶ τότε νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα μεταξὺ ἑνώσεως καὶ διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως, ὅπως ἐφρόνει ὁ ἰδιαίτερος σύμβουλος, ὅτι ἠδύνατο νὰ τεθῇ ἄλλοτε ζήτημα μεταξὺ Βασιλείας καὶ Συνελεύσεως, καὶ ὡς ἐπίστευεν οὗτος, ὅτι ὁ λαὸς σύμπας ἤθελε κηρυχθῆ κατὰ τῆς Συνελεύσεως καὶ ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως, τοιουτοτρόπως πιστεύουσιν, ἂν τεθῇ τὸ ζήτημα σήμερον μεταξὺ Συνελεύσεως καὶ ἑνώσεως, ὅτι ὁ λαὸς θὰ κηρυχθῇ κατὰ τῆς Συνελεύσεως καὶ ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως. Ἂς συλλογισθῶσιν ὅμως οἱ τὰ τοιαῦτα δοξάζοντες, ὅτι πᾶς κλονισμὸς τῆς Συνελεύσεως εἶναι κατὰ τοῦ ἔθνους· ἂς ἀναλογισθῶσιν, ὅτι ὁ Ὄθων διέλυσε τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξε τὸ νὰ κάθηται ὁ Βασιλεὺς ἐκεῖνος τώρα μακρὰν τῆς φιλτάτης του, ὡς ἔλεγεν, Ἑλλάδος. Ναὶ, Κύριοι, εἶμαι πληρέστατα πεπεισμένος, ὅτι ὁ Βασιλεὺς δὲν θὰ προβῇ εἰς τὸ μέτρον αὐτὸ μ’ ὅλας τὰς ἐξωτερικὰς καὶ ἐσωτερικὰς προτροπὰς, ἀλλ’ ἡ ῥαδιουργία δὲν μένει ἄεργος, πολλὰ κατεργάζεται καὶ κατὰ τῆς νέας δυναστείας. Δὲν τὸ λέγω, Κύριοι, διότι ἐνδιαφέρομαι νὰ ὑπάρχω ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, ἐνδιαφέρομαι καὶ πονῶ διὰ τὸν τόπον, ὑπὲρ οὗ ἔπραξα καὶ θὰ πράξω ὅ,τι ἂν δύναμαι. Ναὶ, Κύριοι, πᾶσα ῥῆξις μεταξὺ Συνελεύσεως καὶ Ἰονίου βουλῆς θέλει φέρει κλονισμὸν ἐσωτερικὸν, ὅστις δὲν εἰξεύρω ποῦ θὰ μᾶς ὠθήσῃ. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἡ Συνέλευσις καθῆκον ἔχει νὰ ἐκφράσῃ τὴν σταθερὰν ἐπιθυμίαν νὰ παύσῃ ἡ ἐνέργεια παντὸς ἄλλου ἢ τῶν ὑπουργῶν εἰς πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν κυβέρνησιν καὶ τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, διὰ νὰ γίνῃ συζήτησις, ἐκ τῆς ὁποίας νὰ ἐπέλθῃ ὁ φωτισμὸς τῆς Συνελεύσεως, πρέπει νὰ ὁμιλοῦν ὑπὲρ καὶ κατά.

§31ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρακαλῶ τοὺς ἐγγεγραμμένους ποῖοι εἶναι ὑπὲρ καὶ ποῖοι κατά. Ὁ Κ. Ζέρβας παρεχώρησε τὸν λόγον εἰς τὸν Κ. Δεληγεώργην. Εἶσθε σύμφωνοι μὲ τὸν προλαλήσαντα, Κ. Δεληγεώργη;

§33ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Παντολέων;

§35ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Καὶ ἐγώ.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Γλαράκης.

§37ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Καὶ ἐγώ.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Σαρίπολος;

§39ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εἶμαι ἐναντίος.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον.

§41ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐπίστευον, Κύριοι, ὅτι ἀφ’ ἧς αἰσίως ἐγκαθιδρύθη ἡ νέα βασιλεία ἐν μέσῳ ἡμῶν, ἀφ’ ἧς ἦλθεν αὕτη μετὰ τοσαύτης ἀφελείας καὶ νεανικῆς ἀγαθότητος καὶ εἶπεν ὅτι παραδίδεται πρὸς τὸ ἔθνος, καὶ ἀπέβη ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς χώρας μόνη ἄνευ οὐδενὸς δορυφόρου, καὶ ἐῤῥίφθη εἰς τὰς ἀγκάλας ἡμῶν, ἐπίστευον, λέγω, ὅτι καὶ οἱ μᾶλλον δειμαλέοι ἐξ ἡμῶν πάντα ἤθελον ἀποβάλει φόβον, καὶ ὅτι οὐδέποτε ἰδέαι οὐδεμίαν ἔχουσαι ὑπόστασιν ἤθελον ἀπασχολήσει τὸν νοῦν των, ὅτι οὐδέποτε μέμψεις, οὐδεμίαν ἔχουσαι βάσιν, ἤθελον ἀκουσθῆ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τοῦ ἱδρυμένου ὅπως ἀπ’ αὐτοῦ ἐξενεχθῶσιν αἱ ἀλήθειαι ἐκεῖναι, αἵτινες φωτίζουσαι ἡμᾶς νὰ μᾶς φέρωσιν ἐν ὁμονοίᾳ καὶ πίστει ἀσφαλεῖ νὰ μονιμοποιήσωμεν τὰς ἐλευθερίας τῆς πατρίδος, διδόντες ἡμεῖς αὐτοὶ μαθήματα Ἑλληνικοῦ καὶ ἀκριβοῦς συνταγματικοῦ βίου πρὸς τὸν νεαρὸν ἡγεμόνα ἡμῶν, ὅστις καὶ μακρόθεν χαιρετῶν ἡμᾶς προήγγειλεν, ὅτι τοιαῦτα προσδοκᾷ παρ’ ἡμῶν. Ἀλλὰ δυστυχῶς βλέπω, ὅτι τὸ ἀπαίσιον ἐκεῖνο φάσμα, ὅπερ κατὰ τὴν μεσοβασιλείαν ἔκαμνε πολλοὺς εἰλικρινῶς ἢ καθ’ ὑπόκρισιν, δὲν ἐξετάζω, νὰ λέγωσιν ὅτι πλεῖστοι ὅσοι ἐπιβουλεύονται τὴν ὕπαρξιν ἡμῶν, ὅτι ὑπάρχουσι συμφέροντα ἀντικρουόμενα πρὸς τὰ ἡμέτερα συμφέροντα, καὶ διὰ τοῦτο ἀπειλητικά, ὅτι τὰ συμφέροντα ταῦτα, ὅλως ἐναντία πρὸς τὸ συμφέρον τὸ ἐθνικὸν, τείνουσιν εἰς τὸ νὰ καταπνίξωσιν αὐτὸ, τὸ ἀπαίσιον ἐκεῖνο φάσμα, λέγω, ἐπανέρχεται ἵνα ταράξῃ ἡμᾶς. Πρὸς ποῖον δὲ μέρος ἡ φρικαλέα ῥάβδος του δεικνύει τοὺς λυμεῶνας ἐνεδρεύοντας; παρ’ αὐτῇ τῇ βασιλείᾳ. Ἀλλὰ Κύριοι, λόγοι τοιοῦτοι ἔχουσί τινα πιθανότητα; ἔπρεπε κἂν ν’ ἀκούωνται; Ἂν ἡ ἀρχαία Ἑλλὰς ἔπλασε μύθους, ἔπλασε τοὐλάχιστον μύθους ὡραίους καὶ δὲν πρέπει ἡ νεωτέρα Ἑλλὰς νὰ πλάττῃ γραώδη μυθεύματα, ἐξ ὧν νὰ γίνηται κατάδηλον ὁπόσον κατὰ τὸ καλὸν καὶ τὴν ἐπίνοιαν ἀπολείπεται τῆς ἀρχαιότητος· ὁ μῦθος ὁ σήμερον πλαττόμενος εἶναι ἐκ τῶν τὰ μάλιστα ἀδεξίων μύθων· οὐδεὶς δὲ νοῦν ἔχων, ἔστω καὶ τὸν κοινότατον, θέλει ποτὲ πιστεύσει, ὅτι οἱ ἐγγυτάτω τοῦ Βασιλέως, τὴν μεταξὺ τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ Ἔθνους ῥῆξιν παρασκευάζουσι. Κατωνομάσθησαν πρόσωπα, καὶ πρόσωπα τοιαῦτα ἅπερ ἀφῆκαν ἀναπαύσεις ἐν τῇ ἰδίᾳ αὑτῶν πατρίδι ὅπως ἐλθόντα συνοδεύσωσι νέον ἡγεμονόπαιδα, ὅστις ἦλθεν ἐνταῦθα ἄπειρος τοῦ κόσμου, διὰ νὰ τῷ χρησιμεύσωσιν ὡς Μέντορες εἰς τὸ δύσκολον τοῦ κυβερνᾶν ἔργον, διὰ νὰ μορφώσωσι πρὸς ἀρετὴν τὴν ἀγαθὴν αὐτοῦ καρδίαν. Ὁποίους δὲ παριστᾷ ἡμᾶς εἰς τὰ ὄμματα τῶν τοιούτων ἡ σημερινὴ συζήτησις; Ἀλλοίμονον, ἂν ἐδίδετο ὁ νέος οὗτος βασιλεὺς εἰς ἡμᾶς διὰ νὰ μορφώσωμεν ἡμεῖς τὴν καρδίαν αὐτοῦ, ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ ἐκπροσωποῦντες τὸ ἔθνος ἐρχόμεθα μὲ πάθη ἄγρια νὰ διαπληκτιζώμεθα, καὶ ὑπὸ τὴν εἰδεχθεστάτην παριστάμεθα ὄψιν!

§42ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε, εὖγε!

§43ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐγράφησαν ἐπιστολαὶ λέγουσιν, ἡ μὲν φέρουσα τὴν ὑπογραφὴν νέου τινὸς Ἕλληνος, ἡ δὲ τρεῖς ἀστερίσκους· ἔστω, τὸν νέον ἐκεῖνον λαμβάνω ἐγὼ ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν μου, τὰ αἰσθήματα αὐτοῦ, τὰ φρονήματά του τὰ γνωρίζω, κατ’ οὐδέν εἰσι κατώτερα τῶν παντὸς Ἕλληνος. Ἐν τίνι δικαιώματι τῷ ἀρνεῖσθε ν’ ἀγαπᾷ οὗτος, ὡς καὶ ὑμεῖς, τὴν πατρίδα του; Οὐδὲν ἔχετε δικαίωμα, Κύριοι, νὰ καταφέρησθε καθ’ ἑνὸς συμπολίτου σας, καὶ νὰ παρασταίνητε τοῦτον, ὡς ἄνθρωπον ἐπιβουλευόμενον πᾶν ἱερὸν καὶ ὅσιον. Μήπως δὲν εἶναι καὶ αὐτὸς πολίτης Ἕλλην; Ἐν τίνι λοιπὸν δικαιώματι ἔρχεσθε ὑμεῖς νὰ ἐρίσητε πρὸς αὐτὸν περὶ πατριωτισμοῦ; μονοπώλιον ἔχετε αὐτόν; Ἀλλ’ εἰργάσθη λέγετε, μετ’ ἀνθρώπων κατεχόντων ἐν Ἑπτανήσῳ ἐπίσημον θέσιν· ἐγὼ μακαρίζω αὐτὸν διὰ τοῦτο, καὶ οὐδόλως τὸν φθονῶ, ἂν ἐπ’ ἀγαθῷ εἰργάσθη· τίς δ’ ἐξ ἡμῶν ἔχων φίλους ἐν Ἑπτανήσῳ, δὲν ἔπραξε τὸ αὐτό; Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ αὐτὸς ὑμῖν καταγγέλλω ἐμαυτόν· κἀγὼ εἰργάσθην, κἀγὼ ἔγραψα εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἐπιστολὰς, κἀγὼ λαμβάνω συχνὰς ἐπιστολὰς ἐξ Ἑπτανήσου· καὶ εἰργάσθην καὶ εἰργάσθημεν, διότι ἀνάγκη εἶναι νὰ θερμάνωμεν τὰ δύο ταῦτα τοῦ Ἑλληνικοῦ μέρη, ὅπως θερμὰ ἔτι πλησιάσωμεν ἀλλήλοις, ἵνα ἡ συγκόλλησις αὐτῶν στεῤῥοτέρα ἀποβῇ, καὶ οὕτω τοῦ λοιποῦ μείνωσιν ἓν ἐν ἀδιαῤῥήκτῳ δεσμῷ. Διὰ τὸ ὅτι λοιπὸν λαμβάνει ἐπιστολὰς καὶ πέμπει εἰς Ἑπτάνησον ἔρχεσθε νὰ μεμφθῆτε τὸν νέον τοῦτον, ὡς δῆθεν γράφοντα καθ’ ὑπαγόρευσιν ἄλλων, ὡς δῆθεν ὑψοῦντα παρὰ τῇ νομίμῳ ἄλλην ἔκνομον ἐξουσίαν, καὶ ὡς ἀντίῤῥοπον ἄλλην ἀρχὴν παρὰ τῇ τοῦ βασιλέως ὑπηρετοῦντα; Καὶ πῶς θέλετε νὰ πιστεύσω ὅτι Σεῖς εἶσθε μᾶλλον ζηλότυποι παρὰ τοὺς σήμερον κατέχοντας τὴν ἐξουσίαν ὑπουργούς; καὶ πῶς, ὅταν οἱ ὑπουργοὶ λέγωσιν ὑμῖν μηδένα ἔχητε φόβον, ταῦτά εἰσιν ἐνέργειαι ἰδιωτικαὶ, οὐδόλως τὴν Κυβέρνησιν ἐπισκιάζουσαι, ἡ δὲ Κυβέρνησις εἶναι ὑπεύθυνος αὕτη δὲ καὶ μόνη ὑπέχει τὰς εὐθύνας ἐνώπιον ὑμῶν, αὕτη ἕτοιμος εἶναι νὰ σᾶς δώσῃ λόγον, αὐτῆς τὴν ἐπίσημον ἐνέργειαν δύνασθε νὰ ἐλέγξητε. Ὑμεῖς ἐγείρεσθε αὐτόκλητοι κηδεμόνες τῆς φιλοτιμίας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τοῦτο, ἐνῷ οὐδόλως φιλικῶς πρὸς αὐτὴν διάκεισθε; Ὤ! συγχωρήσατέ μοι νὰ μὴ δώσω πίστιν τοῖς λόγοις ὑμῶν, καί τοι δὲν θέλω νὰ διαῤῥήξω τὸ παραπέτασμα καὶ καταδείξω ὁποῖα τὰ πρὸς τοῦτο κινοῦντα ὑμᾶς μυστικὰ ἐλατήρια. Ἄλλως τε, Κύριοι, ἀπὸ ποίας ποτ’ ἐποχῆς, ἐν ποίῳ ποτὲ συνταγματικῷ Κράτει εὕρηται, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβιβάζηται μέχρι τῶν ὑπουργῶν ἡ εὐθύνη τῶν πράξεων τῶν ἰδιωτῶν; διότι ἐπιστολαί τινὲς ἐγράφησαν παρ’ ἰδιωτῶν, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπισημότητος, θέλουσιν ἐπιβαρύνει τὰ ἐν αὐταῖς τοὺς ὑπουργούς; ἀλλά, λέγουσι, δὲν εἶναι ἰδιώτης ὁ γράφων· ἐγὼ δὲν γνωρίζω εἰμὴ ἕνα καὶ μόνον νόμιμον τρόπον, καθ’ ὃν δίδεται ἡ ἐξουσία, ὁ δ’ ἔννομος οὗτος τρόπος εἶναι ὁ παρὰ τοῦ βασιλέως διδόμενος· ὁ βασιλεὺς τὴν ἐξουσίαν δίδει εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, καὶ τὴν δίδει διὰ τῆς ὑπογραφῆς του, ἐκείνη εἶναι ἡ νόμιμος ἐξουσία. Ὅ,τι δὲ πᾶς Ἕλλην ἰδίᾳ πράττει, ὅ,τι πᾶς Ἕλλην ἐνεργεῖ, τὸ ἐνεργεῖ ἐν τῇ ἀτομικῇ αὐτοῦ ἰδιότητι, καὶ δὲν ἔχει εὐθύνην περὶ αὐτοῦ τὸ ὑπουργεῖον. Ἡ θέσις, τὴν ὁποίαν ἀμφότερα τὰ μνημονευθέντα πρόσωπα κατέχουσιν, ὁ μὲν παρὰ τῷ βασιλεῖ, ὁ δὲ παρὰ τῷ ἰδιαιτάτῳ συμβούλῳ τοῦ Βασιλέως, εἶναι θέσις ὅλως ἰδιωτικὴ, καὶ τῆς συνδρομῆς οὐδενὸς ἔχει ἀνάγκην, ὅπως ὑπάρξῃ· οὐδ’ ἐστὲ ὑμεῖς οἱ ἁρμόδιοι, ἵνα ζητήσητε τὴν ἐκβολὴν αὐτῶν ἀπὸ τῶν ἀνακτόρων· οὐδ’ ἐννοῶ ἐν ὑμῖν τὸ δικαίωμα τὴν ἀπόβλητον ἀπὸ τῆς πολιτείας λογοκρισίαν νὰ συζήσητε ἐν τῷ μεγάρῳ τοῦ Ἡγεμόνος Σας. Ἐὰν τὰ πρόσωπα αὐτὰ ἐθεωροῦντο, ὅτι ἐνεργοῦσί τι πρὸς παρεμπόδισιν τῆς νομίμου κυβερνητικῆς ἐνεργείας, τὰ μόνα ἁρμόδια πρόσωπα, τὰ δικαιούμενα νὰ ζητήσωσι τὴν ἀπομάκρυνσίν των, εἶναι οἱ ὑπουργοὶ, οἱ νεμόμενοι ἐπισήμως τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Ἀλλ’ ὑπετύπωσε κἂν ὁ εἷς ἢ ὁ ἕτερος τῶν προαγορευσάντων ὡρισμένην τινὰ κατηγορίαν, κατέδειξαν κἂν ὡρισμένην τινὰ ἔκνομον ἐνέργειαν, παρακωλύουσαν τὴν κατὰ νόμον κίνησιν τῆς κυβερνητικῆς μηχανῆς, ὅπως δυνηθῶμεν ἡμεῖς νὰ ἐκτιμήσωμεν ἂν ἡ ἐνέργεια αὕτη πραγματικῶς πρὸς κακὸν ἐπενεργῇ ἐπὶ τῆς νεαρᾶς καρδίας τοῦ Βασιλέως, καὶ παρεκβάλλῃ αὐτὸν τῆς νομίμου συνταγματικῆς τροχιᾶς; ὄχι Κύριοι! δὲν ἠδυνήθησαν κἂν νὰ εἴπωσι κατὰ τί εἰσιν ἐπιλήψιμοι αἱ ἐπιστολαὶ ἐκεῖναι, ἡ δὲ μόνη ὡρισμένη αἰτίασις, ἣν ἐκφέρουσιν εἶναι, ὅτι ἔγραψε πρὸς τὸν Μητροπολίτην Κερκύρας, διὰ τὴν ὑποτιθεμένην ἀπουσίαν τοῦ προέδρου τῆς Ἰονίου Βουλῆς. Ἂν ὡς ἀρχὴ πρὸς ἀρχὴν ἔγραφεν, ἐννοῶ, ὅτι ἤθελε γράψει ἐπισήμως ἀλλότρια ἀντιποιούμενος ἔργα καὶ σφετεριζόμενος παράνομον ἐξουσίαν, ἀλλ’ ἂν ἰδιώτης πρὸς ἀρχὴν γράφῃ, πολλῷ δὲ μᾶλλον πρὸς ἰδιώτην, δὲν βλέπω πῶς διὰ τοῦτο μεταβάλλεται ἡ ἰδιωτικὴ τοῦ ἰδιώτου ἐπιστέλλοντος ἰδιότης εἰς ἐπίσημον χαρακτῆρα. Τὸν συλλογισμὸν τοῦτον θεωρῶ λίαν ἁπλοῦν, καὶ πιστεύω, ὅτι οἱ πάντες τὸν ἐννοεῖτε. Ἀλλ’ ἦλθον ἐνταῦθά τινες τῶν βουλευτῶν τῆς Ἑπτανήσου. Ἰδοὺ λοιπὸν θριαμβευτικῶς φωνάζουσιν οἱ ἐπερωτῶντες τὸ ὑπουργεῖον, ἰδοὺ ἡ ἔκνομος ἐξουσία ἐπ’ αὐτοφώρῳ ἐνεργοῦσα. Ἐγὼ ὅμως ἀντιλέγω· καὶ πρῶτον πόθεν δῆλον, ὅτι ἐπὶ τῇ προσκλήσει τῇ ἐξ Ἀθηνῶν ἦλθον οὗτοι; Τίς ἡ ἀπόδειξις ὅτι ἀφίχθησαν ἐν τῷ ἐπισήμῳ αὐτῶν χαρακτῆρι; Καὶ ὑμεῖς μὲν οὐδέτερον τούτων ν’ ἀποδείξητε δύνασθε, ἐγὼ δὲ τοὐναντίον ἁπλούστερον ἄλλον τῆς ἐνθάδε ἐλεύσεώς των λόγον ἐκφαίνω· ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν ἐδημοσίευσε διὰ τοῦ τύπου, τὶ ἦλθον νὰ κάμωσιν ἐν Ἑλλάδι. Ἦλθον νὰ δώσωσιν ἐξ ὀνόματος τῆς Ἑπτανήσου τὸν ἀσπασμὸν πρὸς τὴν μητέρα Ἑλλάδα, καὶ τὸν ἀσπασμὸν τοῦτον τὸν ἐξέφρασεν ὁ ἐν αὐτοῖς ποιητὴς διὰ μειλιχίας αὐδῆς ἀπὸ καρδίας ἀληθῶς ἑλληνικῆς ἐκχυθείσης, καὶ οἱ πάντες συνεκινήθημεν ἀναγνόντες αὐτόν. Ἰδοὺ τὶ ἦλθον νὰ πράξωσιν. Ἐπίσημον ἄρα χαρακτῆρα δὲν ἔφερον· ἀπαραλλάκτως ὡς ἐὰν μεθαύριον κατὰ τὴν εἴσοδον τῆς ἑλληνικῆς ναυστολίας τῆς συνοδευούσης τὸν Βασιλέα ἡμῶν εἰς Κέρκυραν, παρευρεθῶμέν τινες πληρεξούσιοι καὶ χαιρετήσωμεν τὴν πρώτην ἀνύψωσιν τῆς Ἑλληνικῆς σημαίας ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων, ἂν ἀφῆκάν τινας οἱ Ἄγγλοι, τῶν φρουρίων τῆς γῆς τῶν Φαιάκων, δὲν βλέπω πῶς δυνηθήσεταί τις λογικῶς νὰ ἀποδώσῃ εἰς ἡμᾶς ἐπίσημον χαρακτῆρα, κἂν ὑποτεθῇ ὅτι ὑπὸ τοῦ μητροπολίτου Κερκύρας, ἤ τινος ἄλλου, προσεκλήθημεν ἐκεῖ. Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι μεμψιμοιρίαι ἀόριστοι οὐδένα σκοπὸν λογικὸν ἔχουσιν, οὐδεμίαν βάσιν ἔννομον λαμβάνουσιν· αἱ μεμψιμοιρίαι αὗται δὲν δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ἄλλως, εἰμὴ ὅπως ὁ Κύριος Ὑπουργὸς τὰς ἐχαρακτήρισεν, ὡς ῥιπτομένας δηλαδὴ ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ, ὅπως ἐξεγείρωσι σκάνδαλα. Πρέπει πάντως ν’ ἀποκρουσθῶσιν. Ἀποκρούσατέ τας λοιπὸν, Κύριοι, καὶ ἂς ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις, ὅτι «ἀρκουμένη εἰς τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως λεχθέντα, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν», διότι ἔχει ἄλλα πολὺ σπουδαιότερα ἔργα, παρὰ ν’ ἀκούῃ τὰς ὀνειρώσεις τῆς φαντασιοπλήκτου διανοίας τῶν Κυρίων Καλοῦ καὶ Ἰαλέμου (εὖγε, εὖγε! δεξιόθεν).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κύριος Παντολέων.

§45ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Κύριοι, ὁ καταβὰς τοῦ βήματος τούτου συνάδελφός μας σᾶς εἶπεν, ὅτι τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου Κυρίου Ἰαλέμου, καὶ τὴν ὑποστήριξιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Κύριος Καλὸς ἔδωκεν εἰς τὴν ἐπερώτησιν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν, ὠνόμασεν αὐτὰς τὰς δύο ἀγορεύσεις ὡς σκάνδαλα καὶ ὡς φαντασιοπλήκτους. Ἠπόρησα τῇ ἀληθείᾳ, ὅταν ἤκουσα ἀπὸ τὸ στόμα ἑνὸς καθηγητοῦ τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν κατέβαλε Σῶμα Κοινοβουλευτικὸν διὰ τὴν διοικητικὴν πορείαν τοῦ Κράτους, ἠπόρησα διότι ἐν τῷ Συνταγματικῷ Δικαίῳ, δὲν γνωρίζω παρὰ ἕνα ἀνεύθυνον καὶ ἱερὸν πρόσωπον, τὸν Βασιλέα, τὸ κέντρον αὐτὸ τῆς πολιτείας καὶ τοὺς ὑπευθύνους αὐτοῦ ὑπουργούς. Οὔτε εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν βιβλίων, οὔτε εἰς τὴν παράδοσιν τῶν καθηγητῶν, οὔτε εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν συνταγματικῶν ἐθνῶν γνωρίζω, Κύριοι, συνταγματικὴν καθαρὰν πολιτείαν, συγκειμένην ἀπὸ ἄλλα πρόσωπα, εἰμὴ ἀπὸ τὸν ἀνεύθυνον καὶ ἀπαραβίαστον βασιλέα καὶ ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς αὐτοῦ· πᾶν ἄλλο πρόσωπον, τὸ ὁποῖον παρεμβάλλεται μεταξὺ τῶν δύο προσώπων, μεταξὺ αὐτῶν τῶν δύο ἀρχῶν, εἶναι, Κύριοι, ἔκνομον καὶ παράνομον, καὶ πολλὰ ὀρθῶς καὶ συνταγματικῶς οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοί μας σᾶς εἶπον. Κύριοι! τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα διατηρεῖται διὰ τῆς ἐπαγρυπνήσεως καὶ τῆς φρονήσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος, τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, Κύριοι, πρέπει ἀκαταπαύστως νὰ ἐπαγρυπνῆται. Μὴ νομίζετε, ὅτι, ἐὰν ἓν πολιτικὸν σῶμα, συρόμενον ὄπισθεν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, παρασιωπήσῃ καὶ ἐγκαταλείψῃ τὰς συνταγματικὰς ἀρχὰς, τὰς ἀφήσῃ παραβιαζομένας, ὅτι εἰμπορεῖ νὰ ἐγγυηθῇ, ὅτι θὰ μείνῃ εἰς τὴν καθαρότητά του αὐτὸ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα. Πῶς, Κύριοι, κατεστράφη τὸ Σύνταγμα τοῦ 1844; ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, ὅταν αἱ βουλαὶ ἄφησαν νὰ παρεμβληθῇ μεταξὺ τῆς ὑπευθύνου ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ τοῦ ἀνευθύνου ἄρχοντος, ἓν ἄλλο σῶμα, τὸ ὁποῖον ἔδιδε τὴν ὤθησιν. Μὴ θαυμάζετε λοιπὸν, μηδὲ νὰ ταράττεσθε, ἐὰν βλέπετε τοὺς συναδέλφους μας ζητοῦντες τὴν προσοχήν σας διά τι, τὸ ὁποῖον ἐφάνη ἔκνομον καὶ ἀντισυνταγματικόν. Κύριοι, ἡ Ἑλλὰς ηὐτύχησε τῳόντι νὰ ἀπολαύσῃ Βασιλέα λαοπόθητον, ἴσως θεόπεμπτον· ἀλλ’ ὁ Βασιλεὺς οὗτος, Κύριοι, ἔτυχε νὰ μὴ ᾖναι ἐνῆλιξ· ἐδέησε λοιπὸν νὰ λάβῃ σύμβουλον, καὶ ἐγὼ, Κύριοι, παραδέχομαι τὸν σύμβουλον· ἀλλὰ σημειώσατε, Κύριοι, μένων εἰς τὰς συνταγματικὰς ἀρχὰς ἀκριβῶς, δὲν παραδέχομαι ὁ σύμβουλος οὗτος νὰ ἐνεργῇ· δύναται νὰ συμβουλεύῃ καὶ ὁ Βασιλεὺς νὰ ἀνακοινώνῃ τὰς γνώμας του πρὸς τοὺς ὑπευθύνους Αὐτοῦ ὑπουργούς· δὲν νομίζω ὅτι εἶναι συνταγματικὸν νὰ δύναται νὰ λαλῇ ἄλλος πρὸς τοὺς ὑπουργοὺς παρὰ μόνον ὁ Βασιλεὺς, καὶ ὁ Βασιλεὺς νὰ δύναται νὰ ὁμιλῇ πρὸς ἄλλους παρὰ μόνον εἰς τοὺς ὑπουργούς· πρὸς ποῖον ἐλάλουν οἱ ὑπουργοὶ πρὸ τῆς 10ης Ὀκτωβρίου 1862; ἐλάλουν ναὶ πρὸς τὸν Ὄθωνα, ἀλλ’ ἐλάλουν καὶ πρὸς ἄλλα πρόσωπα. Καὶ διατί ἐξηγέρθη σύμπαν τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος; καὶ διατί ἐκινδύνευσε τὴν ἀνεξαρτησίαν του, ἡ ὁποία ἀπεκτήθη διὰ κρουνῶν αἱμάτων; διότι εἶχεν ἐντὸς τῶν ἀνακτόρων πρόσωπα ξένα. Λοιπὸν πᾶν πρόσωπον, εἴτε ἄτομον, εἴτε πρόσωπον, τὸ ὁποῖον παρεμβάλλεται μεταξὺ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ τοῦ Βασιλέως· αὐτὸ δὲν ἔχει θέσιν. Σημειώσατε, Κύριοι, ὅτι, ἂν θέλωμεν ὅλοι ὡς Ἕλληνες νὰ ἔχωμεν καθαρὸν συνταγματικὸν πολίτευμα νὰ μὴ τὸ ἀφήσωμεν νὰ διαφθαρῇ, διότι θὰ μεταμεληθῶμεν βαρέως ἔπειτα, καὶ διὰ νὰ ἐπαναφέρωμεν διόρθωσιν, ἐὰν εἰς τὴν ἀρχὴν δὲν ἐκριζώσωμεν τὸ κακὸν, θὰ διακινδυνεύσωμεν πολύ.

§46ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἰς αὐτὸ εἴμεθα σύμφωνοι καὶ ἡμεῖς.

§47ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Ἀλλὰ, Κύριοι, οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοί μας ἦλθον ὅλως διόλου ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποδείξεως, ἄνευ οὐδεμιᾶς βάσεως νὰ σᾶς φέρουν ἐπερωτήσεις τὰς ὁποίας νὰ χαρακτηρίσουν τινὲς ὡς σκανδαλώδεις; τί ἤθελον αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι μὲ τὰς φαντασιοπληξίας των; μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐκφέρωνται ἀπὸ τοῦ βήματος τόσον ἄδικοι ἐκφράσεις. Ἦλθον μὲ γράμματα, ἦλθον μὲ πράγματα. Σᾶς εἶπον, ὅτι ἰδοὺ μία ἐπιστολὴ, ἡ ὁποία στέλλεται πρὸς τοὺς Ἑπτανησίους, καὶ ἡ ὁποία ἀναφέρει πράγματα διοικητικὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμποροῦσαν νὰ γραφοῦν παρὰ μόνον ἀπὸ τοὺς ὑπευθύνους ὑπουργοὺς, οὐδέποτε ἀπὸ κανένα ἄλλο πρόσωπον. Σᾶς εἶπον, ἰδοὺ μία τάσις ἔκνομος· σᾶς εἶπον, Κύριοι, ἐνῷ ὑπάρχει κυριαρχία τοῦ Ἔθνους ἐνταῦθα στερεουμένη, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι τείνουν νὰ στήσουν ἄλλην ἐξουσίαν. Τί εἶναι ταῦτα παρὰ ἀντισυνταγματικά; πῶς σεῖς προσκαλεῖτε ἐπιτροπὴν; πῶς σεῖς σκέπτεσθε μὲ ἐπιτροπὴν; πῶς ἐνεργεῖτε χωρὶς νὰ ἐρωτήσητε αὐτὸ τὸ κυρίαρχον σῶμα; λοιπὸν νομίζω, ὅτι εἶχον δικαίαν ἀφορμὴν νὰ σᾶς ἐπερωτήσουν ποία εἶναι αὐτὴ ἡ ἐξουσία, αὐτὸ τὸ ἄτομον τὸ ὁποῖον σφετερίζεται τὴν ἰδικήν σας ἐξουσίαν, καὶ ἐνεργοῦν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σεῖς ἔπρεπε νὰ ἐνεργήσητε· καὶ διατὶ σεῖς οἱ ὑπουργοὶ οἱ ὑπεύθυνοι ἐνώπιον τοῦ βασιλέως καὶ ἐνώπιον τοῦ σώματος τούτου δὲν ἐμποδίζετε αὐτὸ τὸ ἄτομον ἀπὸ τὸ ἔγκλημα; ἦτο τοῦτο σκανδαλῶδες, εἶναι φαντασιοπληξία; εἶναι πρᾶγμα Κύριοι, εἶναι παράβασις τοῦ συντάγματος, τὴν ὁποίαν τὸ σῶμα τοῦτο ὀφείλει νὰ καταδικάσῃ· (εὖγε! ἀριστερόθεν). Ἐῤῥέθη μία ἰδέα, ὅτι καὶ ὁ προκαλέσας τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, ἀδιάφορον πῶς ἦλθεν εἰς τὸν νοῦν αὐτοῦ ἡ ἐπερώτησις, καὶ ὁ ὑποστηρίξας τὴν ἐπερώτησιν ταύτην Κ. Καλὸς εἶχε σκοπὸν νὰ ῥίψῃ ἐν τῷ μέσῳ σκάνδαλον, εἶχε σκοπὸν νὰ πολεμήσῃ τὸ ὑπουργεῖον, νὰ ῥίψῃ τὸ ὑπουργεῖον. Ὄχι, Κύριοι, ἠθέλησαν νὰ στηρίξουν τὰς συνταγματικὰς ἀρχὰς καὶ νὰ τὰς στηρίξουν εἰς τὴν ἀρχὴν, εἰς τὴν γένεσίν των· διότι ἓν κακὸν, τὸ ὁποῖον παραμελεῖται εἰς τὰς ἀρχὰς, γίνεται μέγα, γίνεται δυσθεράπευτον καὶ εἶναι πιθανὸν νὰ μᾶς κάμῃ νὰ κλαύσωμεν, ἐὰν δὲν τὸ θεραπεύσωμεν. Δὲν ἠθέλησαν, Κύριοι, νὰ ἐγγίξουν τὸν ὑπέρτατον ἄρχοντα, δὲν ἠθέλησαν νὰ ῥίψουν τὸ ὑπουργεῖον· τὸ ὑπουργεῖον σᾶς τὸ ἄφησαν καὶ τὸ ἀφίνουν. (Ὦ! ὦ! δεξιόθεν). Παρακαλῶ, μὴ καγχάζετε· διότι δὲν κατορθώνετε τίποτε· ἤθελον μόνον νὰ προκαλέσουν τὴν προσοχήν σας, τὴν προσοχὴν ὑμῶν αὐτῶν ὡς Ἑλλήνων, ὡς τέκνων ἀληθῶν τῆς πατρίδος, οἱ ὁποῖοι χρεωστεῖτε νὰ ὑπερασπίσητε αὐτὴν, χρεωστεῖτε νὰ σταματᾶτε ἐντὸς τῶν συνταγματικῶν ὁρίων, νὰ ἀποδοκιμάσητε, ὅ,τι φαίνεται ἀντίθετον τούτων. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ἔλαβον καὶ ἐγὼ τὴν τιμὴν νὰ εἴπω αὐτὰς τὰς ὀλίγας λέξεις.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶς· νομίζω, ὅτι εἶσθε κατὰ τοῦ ἀγορεύσαντος;

§49ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάλιστα, Κύριοι πληρεξούσιοι! Ἡ παροῦσα συζήτησις μὲ ὑπενθυμίζει τὰ λεγόμενα παρ’ ἑνὸς διασήμου πολιτικοῦ καὶ ἱστοριογράφου, μὲ ὑπενθυμίζει τί κατὰ τὰ 1848 ἔγραψεν εἰς τὰ προλεγόμενά του ὁ Κύριος Θιέρσος· ὅταν ὁ Κ. Θιέρσος συνέγραψε κατὰ τῆς κοινοκτημοσύνης, κατὰ τῶν Socialistes, εἶπεν, ὅτι ὅταν ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου τοῦ μαθηματικοῦ ἔρχεται νὰ ἀποδείξῃ τὰ ἀξιώματα τὰ μαθηματικὰ ἐκεῖ πλέον σταματᾷ, ἐκεῖ πλέον δυσκολεύεται, καὶ διατί; διότι τὰ μαθηματικὰ ἀξιώματα δεικνύονται, δὲν ἀποδεικνύονται· δεικνύεται, καὶ ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου ὑπενεργεῖ, σταματᾷ, πείθεται, ὅτι εἶναι ἀληθῆ. Εἰς αὐτὴν τὴν δύσκολον θέσιν εὑρισκόμενος καὶ ἐγὼ σήμερον δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι εἶναι παράνομον ἓν πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει, τὸ ὁποῖον δὲν ὑφίσταται. Δὲν ἔχω ἀνάγκην, Κύριοι, εἰς αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ πείσω τὸν ἑαυτόν μου καὶ νὰ πείσω ὅλους ὑμᾶς, ὅτι ἡ βάσανος καὶ ἡ δοκιμασία εἰς τὴν ὁποίαν αὐτὴ ἡ ἐπερώτησις πρὸ δέκα ἡμερῶν ἐτέθη εἶναι ἀρκετὸν τεκμήριον νὰ πείσῃ πᾶσαν τὴν Συνέλευσιν, νὰ τὴν πείσῃ, Κύριοι, ὅτι οὔτε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔφερον σήμερον αὐτὴν, εἶχον εἰς αὐτὴν πεποίθησιν.

§50ΙΑΛΕΜΟΣ. Πληρεστάτην.

§51ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλὰ τί νὰ σᾶς εἴπω, Κύριοι, ἐπὶ τοῦ νομικοῦ ζητήματος μετὰ τὴν εὔγλωττον καὶ εὐφραδῆ ὁμιλίαν τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τὴν ὁποίαν ὁ καθηγητὴς τοῦ Συνταγματικοῦ δικαίου ὁ Κ. Σαρίπολος σᾶς ἔκαμε; (γέλως ἀριστερόθεν). Μὴ γελᾶτε, Κύριοι, διότι σεῖς ὅσοι γελᾶτε δὲν ἐννοεῖτε τί θὰ εἰπῇ Συνταγματικὸν δίκαιον, σᾶς τὸ λέγω, καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω, ὅτι ἡ ἐπιστολὴ αὐτὴ ὄχι μόνον δὲν περιέχει τι ἀντισυνταγματικὸν, ἀλλὰ θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ἡ θέσις τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου, τὸν ὁποῖον σεῖς ὑπαινίττεσθε διὰ τῆς ἐπερωτήσεως αὐτῆς, εἶναι ἀπ’ αὐτὸν τὸν ἴδιον ἀναγνωρισμένη καὶ οὐδόλως ἐπεμβαίνει εἰς τὰ πράγματα τῆς διοικήσεως, εἰς τὰ πράγματα τῆς Κυβερνήσεως· καὶ διατί, Κύριοι, ὑμεῖς θέλετε νὰ κάμετε σήμερον μίαν αὐθαίρετον ἐξήγησιν μιᾶς ἐπιστολῆς, ἡ ὁποία δὲν ἐξηγεῖται ὅπως ἐσεῖς τὴν ἐξηγεῖτε. Τί λέγει ἡ ἐπιστολή; «Ἡ Ἐλπὶς τῶν Ἀθηνῶν ἐν τῷ φύλλῳ τῆς 14 Μαρτίου καταχωρίζει ἀλληλογραφίαν τινὰ ἐκ Κερκύρας ἀπὸ 6 τοῦ αὐτοῦ μηνὸς, ἐν ᾗ δι’ ἐκφράσεων μᾶλλον βεβαιωτικῶν ἢ ἀμφιβόλων ἀποδίδει εἰς συμβουλὴν τοῦ Κόμητος Σπόνεκ τὴν διαδοθεῖσαν φήμην περὶ τῆς προσεχοῦς διαλύσεως τῆς Ἰονίου Βουλῆς. Τοῦ ἐκ Κερκύρας ἀνταποκριτοῦ τῆς εἰρημένης ἐφημερίδος ἡ πληροφορία ἀντίκειται καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὴν ἀλήθειαν. Οὐ μόνον τοιαύτην συμβουλὴν ἢ τοιαύτην ἰδέαν ἐξέφρασεν ὁ Κόμης, ἀλλὰ καὶ μαθὼν ἑτέρωθεν ὅτι τοιαύτη πρόθεσις ὑπῆρχεν ἴσως, διὰ τῆς τακτικῆς ὁδοῦ, καὶ ὡς ἔδει, παρεκάλεσεν ἵνα μὴ προβῇ ἡ προστασία εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν πρὶν ἢ μάλιστα συνεννοηθῇ ἐπὶ τοῦ προκειμένου μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Στέμματος.» Βλέπετε, Κύριοι, τί αὐτὴ ἡ ἐπιστολὴ λέγει; λέγει, ὅτι παρεκάλεσε καὶ ἐνήργησεν ἐμμέσως καὶ ὄχι ἐπισήμως, καὶ ἐνήργησεν ὡς ἄνθρωπος, κατέχων μίαν τοιαύτην ὑψηλὴν κοινωνικὴν θέσιν, ὥστε ἡ προστασία νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ Βασιλικοῦ Στέμματος τῆς Ἑλλάδος, τοῦτ’ ἔστι μετὰ τοῦ ὑπουργείου. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἂν ὑποθέσωμεν καὶ διὰ μίαν στιγμὴν ὅτι αὐτὴ ἡ ἐπιστολὴ καὶ αὐτοὶ οἱ ἄλλοι, ὡς εἶπεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, οἱ τρεῖς ἀστερίσκοι ἐπαπείλουν τὸ Σύνταγμα τὸ Ἑλληνικὸν, διατί, Κύριοι, κατὰ τὴν 9 Δεκεμβρίου, ὅταν ὁ Κόμης Σπόνεκ ἔγραφεν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς ἐκεῖ Βουλῆς, τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπαπειλεῖτο; ἀφ’ οὗ ἡ ἐπιστολὴ τοῦ Κ. Σπόνεκ πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὴ, πῶς εἶναι ἡ παροῦσα ἡ ὁποία ἔχει τὸν αὐτὸν σχεδὸν χαρακτῆρα; Ἡ ἐπιστολὴ εἶναι καταχωρημένη εἰς τὰς τότε Ἑλληνικὰς ἐφημερίδας, ἀλλὰ δὲν ἤξευρον ὅτι θὰ ἔχω ἀνάγκην αὐτῆς νὰ τὴν φέρω, τὴν ηὗρον ὅμως εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ τῆς Ἀγγλίας τοῦ Κ. Γρέγορυ. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ Κ. Γρέγορυ. «Ἠδύνατο ὁ ἀγορεύων νὰ ἀναφέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀπὸ 9 Δεκεμβρίου 1862 ἐπιστολὴν τοῦ Κόμητος Σπόνεκ ἀπευθυνομένην εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Ἰονίου Βουλῆς. Ἐν τῇ ἐπιστολῇ ταύτῃ ὁ Κόμης Σπόνεκ ἐδήλου, ὅτι ἡ Α. Μ. εἶχε μετὰ βαθυτάτης θλίψεως ἀκούσει περὶ τῆς κατεδαφίσεως τῶν φρουρίων, κτλ. κτλ.»

§52ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἐνέργεια αὐτή.

§53ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε ὑπομονήν! Εἶναι ἐνέργεια, Κύριε Παπαμιχαλόπουλε!

§54ΙΑΛΕΜΟΣ. Ἔχετε δίκαιον, Κύριε Πετιμεζᾶ, διότι καὶ περὶ οὐδετερότητος ἤξευρεν ὁ Κ. Σπόνεκ.

§55ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ, ἔχετε ὑπομονήν. Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι καθὼς καὶ τότε δὲν ἦτο ἀντισυνταγματικὸν οὕτω καὶ σήμερον δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, διότι ὁ Κύριος Σπόνεκ εἰδικὸς σύμβουλος τῆς Α. Μεγαλειότητος τοῦ Βασιλέως Γεωργίου, Βασιλέως, ὁ ὁποῖος ἀνεχώρησεν ἀπὸ τὸν ἕνα πόλον καὶ ὁ ὁποῖος ἦλθε καὶ ἐῤῥίφθη εἰς τὰς ἀγκάλας ἡμῶν, χωρὶς νὰ ἔχῃ κανένα ἄλλον μαζύ του σύντροφον καὶ σύμβουλον παρὰ τὸν Κόμητα Σπόνεκ, Βασιλέως, Κύριοι, ὁ ὁποῖος σᾶς εἶπεν ὅτι θὰ ὁρκισθῇ καὶ μεθ’ ὅρκου καὶ μετὰ τοῦ λόγου τῆς βασιλικῆς ὑψηλῆς τιμῆς του, εἶπεν, ὅτι θέλει τηρήσει ἀπαραβιάστως καὶ ἀπαραμειώτως τὸ Ἑλληνικὸν Σύνταγμα, ὅπως καὶ ἂν τὸ ψηφίσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Συνέλευσις, Βασιλέως ὁ ὁποῖος μέχρι σήμερον ὄχι μόνον δὲν παρενέβαλεν εἰς τὴν συνταγματικὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως πρόσκομμα. (θόρυβος ἀριστερά).

§56ΖΕΡΒΑΣ. Μὴ ἀναφέρῃς τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως, εἶναι ἀνεύθυνον, διαμαρτύρομαι.

§57ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Ἐὰν αὐτὸ ἦναι ἀληθὲς, δὲν πρέπει νὰ σὲ πειράξῃ.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν τάξιν, Κύριοι.

§59ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλ’ ὁ ὁποῖος μάλιστα εἰς τὰ ἄκρα τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου ἔφθασεν, καὶ ἴσως ἔφθασεν εἰς τὰ ἄκρα τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου, διότι δὲν ὑπάρχει σύνταγμα ὡρισμένον νὰ διαγράφῃ ἀκριβῶς τὰ καθήκοντα αὐτοῦ (μπᾶ, μπᾶ ἀριστερόθεν.) Ἔχετε ὑπομονὴν τί μπᾶ καὶ μπᾶ; θέλετε νὰ μοὶ πωλήσητε ἐσεῖς συνταγματικότητα, καθίσατε εἰς τὰς θέσεις σας, γνωριζόμεθα ἡμεῖς (γέλως δεξιά.) Μᾶς ἀνέφερεν ὁ Κύριος πληρεξούσιος ὁ ἐκ Σμύρνης, ὅτι κατὰ τὸ 1843 ἔλαβε χώραν ἡ μεταβολὴ ἕνεκα παρομοίων σχεδὸν περιστάσεων, δὲν μοῦ κακοφαίνεται ποσῶς, ἂν ὁ Κ. Ἰάλεμος ἔκαμε.

§60ΤΙΝΕΣ. Ὁ Καλὸς τὸ εἶπεν.

§61ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὸ εἶπεν ὁ Καλὸς, δὲν μοὶ κακοφαίνεται, λέγω, ὁ πληρεξούσιος τῆς Σμύρνης βεβαίως δὲν ἠδύνατο νὰ γνωρίζῃ τὰ Ἑλληνικὰ πράγματα ἀφοῦ πρὸ δύο ἐτῶν ἀπέκτησε τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν (εὖγε, εὖγε).

§62ΙΑΛΕΜΟΣ. Ἀπατᾶσθε.

§63ΖΕΡΒΑΣ. Τὸ ἑλληνικὸν σύνταγμα τὸ ὑπερασπίζει ὅλη ἡ ἑλληνικὴ φυλή. Τὸ ἑλληνικὸν σύνταγμα τὸ ὑπερασπίζει ὅλη ἡ Ἑλλάς.

§64ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ὅτι ἅπασα ἡ ἑλληνικὴ φυλὴ ἐνδιαφέρεται εἰς τὸ ἑλληνικὸν σύνταγμα, δὲν ἔχω τὴν ἐλαχίστην δυσχέρειαν νὰ τὸ πιστεύσω, καθότι βλέπω ὅτι σήμερον τὸ ἑλληνικὸν σύνταγμα τὸ ὑπερασπίζει ὁ πληρεξούσιος τῆς Σμύρνης, τῆς Ἀνδριανουπόλεως καὶ τῆς Ἠπείρου, κατὰ συνέπειαν εἶμαι πεπεισμένος, Κύριοι ὅτι τὸ σύνταγμα τὸ ὑπερασπίζει ὅλη ἡ ἑλληνικὴ φυλή. Ὁ Κύριος Καλὸς ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος εἶπεν, ὅτι τὴν προκειμένην ἐπερώτησιν, τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν δὲν τὴν θεωρῶ ζήτημα κυβερνητικὸν, ἀλλ’ ἐπειδὴ πονεῖ, ἐνδιαφέρεται διὰ τὸν τόπον, διὰ τοῦτο ὁ Κ. Καλὸς ἔκαμε τὴν ἐπερώτησιν καὶ θέλει τρόπον τινα νὰ διευθετήσῃ, νὰ βάλῃ εἰς τὸν δρόμον κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἤρχισε νὰ παρεκκλίνῃ ἀπὸ τὴν συνταγματικὴν πορείαν της· ἀλλά, Κύριοι, ὅταν αὐτὴ ἡ ἰδία ἔρχεται καὶ σᾶς λέγει· Κύριε Καλὲ, δὲν ἔχομεν εἰς τὴν πορείαν μας τὴν συνταγματικὴν νὰ παραπονεθῶμεν ποσῶς, ὅτι μᾶς παρεμβάλλουν προσκόμματα εἰς τὴν συνταγματικὴν ἐνέργειαν, ὅταν αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ ἁρμοδιώτεροι νὰ ἀποφανθοῦν καὶ νὰ γνωρίζουν τοῦτο, ἔρχωνται καὶ σᾶς λέγουν ὅτι ἡ συνταγματικὴ λειτουργία ἐνεργεῖται ἀκωλύτως ὅλως διόλου, ποῖον δικαίωμα ἔχετε ἐσεῖς νὰ ἔλθητε καὶ νὰ ἐξελέγξητε τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως; πονεῖ τὸν τόπον, λέγει ὁ Κ. Καλὸς, δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι τὸν πονεῖ, τὸ γνωρίζω! πολὺ καλά· ἀρνεῖσθε Κύριε Καλέ! ὅτι τὸν τόπον αὐτὸν τὸν πονεῖ καὶ ὁ Κανάρης καὶ ὁ Ζαΐμης, τὸν πονεῖ καὶ ὁ Κουμουνδοῦρος καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἀπαρτίζουσι σήμερον τὴν Κυβέρνησιν; Κύριοι, δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν τόσην ὀλίγην πίστιν εἰς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἓν παρελθὸν μεγάλο, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐνεστὼς καὶ τὰ ὁποῖα βεβαίως ἔχουν καὶ μέλλον. Φρονῶ λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι, ὅταν δὲν βλέπῃ τις τὸ θηρίον, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ προλαλήσας Κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ πυροβολήσῃ κατ’ αὐτοῦ, φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πυροβολήσῃ, διότι ὁ πυροβολισμὸς εἰς τὸν ἀέρα θέλει ἔχει τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον γνωρίζετε. Εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν εὑρίσκομαι καὶ ἐγὼ, ἀλλὰ, Κύριοι, ἔχομεν καὶ ἓν ἄλλο ζήτημα νὰ ἐξετάσωμεν, τὸ ὁποῖον διέφυγε τὴν προσοχὴν τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι τὸ ἀκόλουθον. Ἴσως μοὶ ἔλθῃ ἡ ἔνστασις διὰ τὴν ἐπιστολὴν περὶ τῆς ὁποίας ἔκαμον λόγον ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, τῆς 9 Δεκεμβρίου, ὅτι κατὰ τὴν 9 Δεκεμβρίου τὸ Ἰόνιον κράτος δὲν ἀπετέλει μέρος τῆς ἑλληνικῆς ἐπικρατείας καὶ κατὰ συνέπειαν καθεὶς εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ γράφῃ, ἀλλὰ σήμερον δὲν ἔχει τὸ πρᾶγμα οὕτω. Σᾶς λέγω, Κύριοι, ὅτι καὶ τότε καὶ τώρα εὑρισκόμεθα εἰς τὰς αὐτὰς περιστάσεις, διατί; διότι ὅτε ἐγράφετο ἡ ἐπιστολὴ, ἡ ὁποία ἐγράφετο τὴν 17/29 Μαρτίου, τότε ὑπεγράφετο ἡ συνθήκη, εἰσέτι δὲν ἐπραγματοποιεῖτο. Σᾶς λέγει ὁ Κ. Σαρίπολος ἀπὸ τοῦ βήματος, σᾶς λέγει, ὅτι πᾶς ἕλλην πᾶς πολίτης ὁποιανδήποτε κατέχει θέσιν, εἴτε ἐπίσημον, εἴτε μὴ, εἶναι ὑποχρεωμένος ἀπὸ τὸ αἴσθημα τῆς πατρίδος, ἀπὸ τὰ αἰσθήματα τοῦ ἰδίου νὰ ἐργασθῇ ὁπωσδήποτε ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως τοῦ Ἰονίου κράτους μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ὄχι Κύριοι, ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως ἡ ὁποία νὰ φέρῃ τὴν διαίρεσιν, ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως ἡ ὁποία νὰ παρουσιάσῃ τὰς λυπηροτέρας ἀσχημίας κατὰ τὴν πραγματοποίησιν, σᾶς λέγω καὶ ἐγὼ ὅτι ὅταν τις δύναται νὰ πράξῃ καὶ δὲν πράττῃ τι ὑπὲρ τῆς πατρίδος του προδίδει τὸ καθῆκόν του. Ἔπειτα, Κύριοι, ἀπὸ τόσα ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου σᾶς εἶπον, εἶμαι πεπεισμένος ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἔχει στερεὰν ἐῤῥιζωμένην ἀκλόνητον πεποίθησιν, ὅτι τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν προσεβλήθη, ὅτι τὸ σύνταγμα κατ’ ἐλάχιστον προσεβλήθη, συγχωνεύω λοιπὸν τὴν πρότασίν μου μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. πληρεξουσίου τοῦ πανεπιστημίου καὶ λέγω, ὅτι ἡ Συνέλευσις θέλει καταλήξει, θέλει περαιώσει τὴν συζήτησιν αὐτῶν μὲ τὸ «ἡ Συνέλευσις ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Δεληγεώργης.

§66ΕΠ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρὸ παντὸς ἄλλου, Κύριοι, ὀφείλω νὰ ἐξελέγξω τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος προκαλούμενος ὑπὸ ἀντιπροσώπου ἐντὸς τοῦ δικαιώματός του, προκαλούμενος περὶ γεγονότων ἀφορώντων εἰς τῆς Βασιλείας τὸ συμφέρον, προκαλούμενος ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν ἡ Βασιλεία τῷ ἐνεπιστεύθη, ἦλθε, μὲ τρόπον οὐδόλως συμβιβαζόμενον πρὸς τὰ συμφέροντα ταῦτα, ν’ ἀποκρούσῃ πᾶσαν συζήτησιν, ἀρνούμενος εἰς τὸν πληρεξούσιον τὸ δικαίωμα τοῦ ἀπευθύνειν τοιαύτας ἐπερωτήσεις, καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ καθῆκον τοῦ ἐξετάζειν ἂν τοιαῦται πράξεις, ὁποῖαι παρὰ τοῦ πληρεξουσίου κατηγγέλθησαν, συνέβησαν ἐν τῇ Ἐπικρατείᾳ, ὡς ἂν εἰ ἠδιαφόρει περὶ τῶν συμφερόντων τῆς Βασιλείας, ὡς εἰ νομίζει, ὅτι ἡ ἐξουσία, περιελθοῦσα εἰς τὰς χεῖράς του, οὐδὲν ἄλλο κατέστη εἰμὴ κιβώτιον ἐντὸς τοῦ ὁποίου κλείει τὰς ἰδέας του καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν του. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ Κύριος Ὑπουργὸς, ὅτι ἡ ἐξουσία του ὑπόκειται εἰς δημοσίαν ἐξέλεγξιν, καὶ ὅτι γίνεται ἔνοχος, καὶ γίνεται ἔνοχος πολλάκις μεγάλων ἀδικημάτων, οὐ μόνον πράττων, ἀλλὰ καὶ παραλείπων νὰ πράξῃ. Ἐλησμόνησεν, ὅτι ἐξελέχθη παρὰ τοῦ Βασιλέως ὑπουργὸς, δυνάμει τοῦ θεσμοῦ τοῦ συντάγματος, ὁ ὁποῖος δίδει εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ τὴν ἰδιότητα τοῦ συμβούλου τοῦ στέμματος, καὶ ὅστις δίδει τὴν ἰδιότητα ταύτην εἰς μόνον αὐτό. Ἂν τοῦτο ἐνθυμεῖτο, δὲν ἤθελέ ποτε εἰπεῖ, ὅτι δὲν ἔχει καθῆκον νὰ φροντίζῃ τί γίνεται περὶ τὸν Βασιλέα, καὶ ὅτι τὸ μόνον μέλημά του εἶναι καὶ ἡ εὐθύνη του περιορίζεται εἰς τοῦτο μόνον, τὸ νὰ δίδῃ λόγον ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τοῦ τί ἔπραξεν. Ἐὰν μὲ τοιαύτας ἰδέας ἐκαθίσατε εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἐκαθίσατε κακῶς, καὶ θὰ γίνετε λίαν ἐπιβλαβεῖς εἰς τὸν τόπον. (Εὖγε, εὖγε ἀριστερόθεν.)

§67ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ (δεξιόθεν). Ἡ δουλειὰ διὰ τὸ πάπλωμα.

§68ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι, Κύριε, ὁστιςδήποτε καὶ ἂν εἶπεν αὐτὴν τὴν λέξιν....

§69ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Ἐγὼ τὴν εἶπα (θόρυβος).

§70ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶσαι πολὺ μικρὸς, ὥστε ν’ ἀτενίσῃς πρὸς ἐμὲ (θόρυβος ἀριστερά). Ναὶ, Κύριοι, δὲν ὑπάρχει κανεὶς τῶν πληρεξουσίων, ὁ ὁποῖος ἀγνοεῖ, ὅτι ἡ ἐξουσία μοὶ προσεφέρθη, ἀλλὰ τὴν ἐξουσίαν δὲν τὴν ἠθέλησα, ὄχι, διότι δὲν θέλω νὰ ὑπηρετήσω τὴν πατρίδα μου, ἀλλὰ διότι δὲν εὗρον τὴν ἐξουσίαν ὑπὸ τοὺς ὅρους.... (θόρυβος).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι.

§72ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τὴν εὗρον μὲ τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας περιβεβλημένην, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ μὲ καταστήσωσιν ὠφέλιμον εἰς τὸν τόπον, ἀναλόγως τῶν δυνάμεών μου. Καὶ θαυμάζω, Κύριοι, ἔτι περισσότερον, διότι τὴν ἀπάντησιν αὐτὴν πρὸς τὸν ἐπερωτήσαντα τὴν ἔδωκεν ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ Κ. Ζαΐμης, παρὰ ἐὰν τὴν ἤθελε δώσει πᾶς τις ἄλλος, διότι ὁ Κ. Ζαΐμης ἐλησμόνησε πολὺ ἐνωρὶς τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ὑπέγραψεν, ὅτε ἐγένετο ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ τὸ ὁποῖον περιεῖχε τὸν σκοπὸν καὶ τὴν ἐντολὴν τῆς Συνελεύσεως καὶ τὸν ὅρκον τοῦ ἔθνους. Εἰς τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο ἐλέγετο: «Διὰ τῆς ἐπαναστάσεως τὸ ἔθνος ἔδειξεν, ὅτι δὲν ἀνέχεται κατάστασιν ἀπάδουσαν εἰς τὸν πολιτισμὸν καὶ τὴν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν πρόοδον τῶν ἐθνῶν, πολιτικὴν ὀπισθοδρομικὴν καὶ τῆς ἠθικῆς πολεμίαν.» Ἐλησμόνησεν ὁ γράψας τί γράφει παρακάτω τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ὑπέγραψεν: «Ἀλλ’ εἰς τὴν συντακτικὴν Συνέλευσιν κεῖται νὰ ἐγκαταστήσῃ εἰς τὸν τόπον, ἀσφαλίζουσα τὸ μέλλον ὅ,τι ἠδυνήθη νὰ στερήσῃ αὐτὸ ἡ πεσοῦσα βασιλεία· διότι ἡ ἐπανάστασις, ἀνατρέψασα ὁλόκληρον τὸ παρελθὸν, οὐδὲν ἄλλο ζήτημα προαπεφάσισεν, εἰμὴ ὡς τύπον τοῦ πολιτεύματος τὴν συνταγματικὴν μοναρχίαν». Ἐνθυμήθητε τί προσθέτει τὸ παρ’ αὐτοῦ ὑπογραφὲν πρόγραμμα: «Τὰ δεινὰ τοῦ παρελθόντος ὑπῆρξαν τόσον μεγάλα, καὶ τόσον διαρκῆ, ὥστε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπατηθῇ περὶ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων αὑτοῦ· ὅθεν ἡ Κυβέρνησις κρίνει περιττὴν πᾶσαν προτροπήν. Πάντες αἰσθανόμεθα, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει ν’ ἀσφαλίσῃ τὴν πολιτείαν, ὅπως μὴ ἐπανέλθῃ ἡ θλιβερὰ ἐποχὴ τῆς παρελθούσης τριακονταετίας, ἐποχὴ ἀσεβείας πρὸς τοὺς νόμους, ἐπιβουλῆς τῶν δικαιωμάτων καὶ τῆς ἠθικῆς τοῦ λαοῦ». Διὸ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν νὰ ἔλθῃ νὰ συμβιβάσῃ τοὺς σημερινούς του λόγους, τὰς σημερινάς του ἀρχὰς, νὰ ἔλθῃ νὰ τὰς συμβιβάσῃ μὲ ὅσα ὑπέγραψεν ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως διὰ τῆς ἰδίας χειρός του. Δὲν θέλει ποτὲ τὸ δυνηθῆ. Ἡ Καμαρίλλα ὑπῆρξεν ὄνομα ἐπαχθὲς καθ’ ὅλον τὸ παρελθὸν, καὶ ἂν ὁ Κ. Ζαΐμης ἤθελεν ἐρωτηθῆ τότε τί ἐνόησεν, ὑπογράφων, ὅτι ἡ ἐπανάστασις κατέστρεψε τὸ παρελθὸν, ἤθελεν εἰπεῖ: κατὰ πρῶτον ἡ Καμαρίλλα νὰ ἐκλείψῃ. Τὸ ἐννοῶ, ἂν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἤρχετο καὶ ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐπιστολὰς, καὶ τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην, ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ ἐκτεθέντα ὡς γενόμενα μέχρι τοῦδε ἀπὸ τὸν καιρὸν, ἀπὸ τὸν ὁποῖον οἱ ἄνθρωποι τῆς ἀντιδράσεως εἰσῆλθον ἐντὸς τῆς Αὐλῆς, καὶ ἤθελεν ἀποδείξει, ὅτι αἱ αἰτιάσεις τοῦ Κ. Ἰαλέμου στηρίζονται εἰς γεγονότα ἀνυπόστατα, διὰ τοὺς λόγους τούτους ἢ ἐκείνους. Εἶπεν ὅμως τίποτε ὁ Κ. ὑπουργός; ἔφερε καμμίαν ἀπόδειξιν ἐναντίαν; ἀνέλυσε τὰ ἔγγραφα; Ἴσως, Κύριοι, ἡ συζήτησις ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ ἕως ἐδῶ· ἴσως ἔπρεπε νὰ εἴπωμεν πρὸς τοὺς ὑπουργοὺς, πρὶν μᾶς δώσητε τὴν ἀπάντησιν, ἣν προκαλοῦμεν, καὶ τὸ καθῆκον σᾶς ὑποχρεοῖ νὰ δώσητε, δὲν ἐρχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Αὐτὸς ὅμως ὁ κατακερματισμὸς τοῦ ζητήματος δὲν εἶναι ὠφέλιμος, ὅθεν ἀναγκάζομαι νὰ ἐξακολουθήσω. Τίνες λόγοι μᾶς παρεκίνησαν, Κύριοι, νὰ φέρωμεν τὰ ζητήματα ταῦτα; παρεκινήθημεν ἀπὸ τὸ συμφέρον τοῦ νὰ καθέξωμεν τὴν ἐξουσίαν, σᾶς εἶπεν εἷς τῶν ἀξιοτίμων Κ. Κ. πληρεξουσίων. Ἀλλὰ τίς εἶναι τυφλὸς καὶ δὲν βλέπει τὸ ἐναντίον! καὶ δὲν βλέπει, ὅτι αἱ πολιτικαὶ μερίδες, αἱ ὁποῖαι φέρουν εἰς μέσον τοιαῦτα ζητήματα, ἀπομακρύνονται ἀπὸ τῆς ἐξουσίας, δὲν τὴν πλησιάζουσιν! Ὁ χαρακτὴρ τῶν ἐπερωτήσεων τούτων εἶναι ἀκραιφανὴς πατριωτισμὸς, ἄνευ οὐδενὸς συμφέροντος, οὔτε ἀμέσου, οὔτε ἐμμέσου. Ὁ μόνος σκοπὸς, ὁ προκαλέσας καὶ ὑποστηρίξας τὴν ἐπερώτησιν, εἶναι νὰ μὴν ὑπάρχῃ εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν παρέχουσι συνταγματικὰς ἐγγυήσεις, ὡς μήτε ἐκλεχθέντες ὑπὸ τοῦ λαοῦ, μήτε ὁρκισθέντες ἐνώπιον τοῦ βασιλέως, οὔτε νὰ ᾖναι πρὸς αὐτὸν ἀληθεῖς καὶ εἰλικρινεῖς σύμβουλοι, οὔτε εἰς τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος προσηλωμένοι, νὰ μὴ ὑπάρχῃ, λέγω, εἰς χεῖρας τοιούτων ἀνθρώπων ἡ διαχείρισις μιᾶς ἐξουσίας, ἡ ὁποία εἰς τὰ συνταγματικὰ κράτη εἶναι ἡ ἰσχυροτέρα ἐνεργὸς ἐξουσία, καὶ ἰδίως ἡ ἐξουσία ἡ ἀνήκουσα εἰς βασιλέα, ὅστις πρώτην φορὰν βλέπει τὸ ἔδαφος τοῦτο, πρώτην φορὰν γνωρίζει τὸν τόπον καὶ ἀναλαμβάνει τὴν διοίκησιν Κράτους, εἰς μίαν ἡλικίαν τόσον νεαράν. Ζητοῦμεν ν’ ἄρωμεν τὴν διαχείρισιν τῆς ἐξουσίας ταύτης ἀπὸ ἀνθρώπους, οἵτινες δὲν παρέχουσι συνταγματικὰς ἐγγυήσεις· καὶ ποῦ ζητοῦμεν νὰ τὴν ἀποδώσωμεν; Ζητοῦμεν νὰ τὴν ἀποδώσωμεν εἰς σᾶς τοὺς ἰδίους, οἱ ὁποῖοι εἶσθε ὑπουργοί. Τὸ κοινοβουλευτικὸν στάδιον εἶναι εὐρύ. Ἀγωνίζεται ἡ Συνέλευσις, ἀγωνίζονται οἱ ἐπερωτήσαντες πρὸς καθιέρωσιν τῆς ἀρχῆς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ νοθεύηται ἡ ἐξουσία νοθεύεται δὲ ἡ ἐξουσία, ὅταν αὕτη ὑπάρχῃ εἰς τὰ πρόσωπα, περὶ ὧν ὁ λόγος, ἀντὶ νὰ ὑπάρχῃ εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς πλειονοψηφίας τῆς Συνελεύσεως, εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι, ἐξελθόντες ἐκ τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ, ὡρκίσθησαν πίστιν καί ὑποταγὴν βασιλικοῦ συμβούλου. Τοιοῦτον δέ τι ὑποστηρίζουσα ἡ Συνέλευσις, μιμεῖται τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ συνταγματικῇ ἐλευθερίᾳ ὀφείλουν τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν πρόοδον, τὴν εὐδαιμονίαν των. Βεβαίως, ἐὰν ἠθέλομεν νὰ πράττωμεν κατὰ τὰ γενόμενα ἐν Νεαπόλει, ἄλλας ἀρχὰς ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν καὶ ἄλλην τόλμην, ἄλλαι ἰδέαι ἔπρεπε νὰ μᾶς κυριεύουν Ἀλλὰ τί γίνεται εἰς τὰ συνταγματικὰ ἔθνη; Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὑπάρχει τὸ Conseil privé, τὸ ἰδιαίτερον συμβούλιον τῆς βασιλείας· ἀλλ’ ὑπάρχει νομοθετημένον ὑπὸ τοῦ ἔθνους, εἶναι θεσμός, προαχθεὶς ἀπὸ τὴν ἐλευθέραν θέλησιν τοῦ λαοῦ, καὶ περιβεβλημένος τὴν προσήκουσαν εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἐγγύησιν. Ἐὰν μόνον σᾶς ἀναγνώσω τὸν ὅρκον, τὸν ὁποῖον τὸ Conseil privé δίδει, θέλετε ἰδεῖ, ὁποία διάστασις ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ ὑπουργήματος, τὸ ὁποῖον τελοῦσιν οἱ κύριοι τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ Κ. Ἰαλέμου, καὶ τοῦ τῶν ἀγγλικῶν συμβούλων. Ἰδοὺ χάριν περιεργείας ὁ μέγας αὐτὸς, ὁ πολυσύνθετος ὅρκος, τὸν ὁποῖον δίδουσι τὰ μέλη τοῦ ἰδιαιτέρου συμβουλίου τοῦ στέμματος. «Faire tout son possible pour conseiller le Souverain avec habileté et prudense. Avoir en vue, dans ses conseils, l'honneur du Souverain et le bien public, sans se laisser influencer par l’ affection, l’ amour, la corruption ou la crainte. Garder secret l'avis du Souverain. Eviter la corruption. Aider a l'exécution des décisions prises par le conseil et resister a toute personne, qui tenterait de faire le contraire. Observer, accomplir et faire tout ce qu'un bon et vrai conseillier doit à son souverain.» «Θέλω καταβάλλει πάντα ζῆλον εἰς τὸ νὰ συμβουλεύω τὸν βασιλέα μετὰ δεξιότητος καὶ φρονήσεως. Θέλω ἔχει πάντοτε ὑπ’ ὄψιν, συμβουλεύων, τὴν τιμὴν τοῦ ἡγεμόνος καὶ τὸ δημόσιον συμφέρον, χωρὶς ν’ ἀφήσω ἐμαυτὸν νὰ ἐπηρεασθῇ εἴτε ἀπὸ τὸ πάθος, εἴτε ἀπὸ τὴν ἀγάπην, εἴτε ἀπὸ τὴν διαφθορὰν, εἴτε ἀπὸ τὸν φόβον. Θέλω φυλάξει πάντοτε μυστικὰς τὰς γνώμας τοῦ ἡγεμόνος. Θέλω ἀποφύγει τὴν διαφθοράν. Θέλω βοηθεῖ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεων τοῦ συμβουλίου καὶ ἀνθίστασθαι εἰς πᾶν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἤθελε προσπαθήσει νὰ πράξῃ τὸ ἐναντίον. Θέλω παρατηρεῖ καὶ ἐκπληροῖ καὶ πράττει πᾶν ὅ,τι ὁ ἀγαθὸς καὶ ἀληθὴς σύμβουλος ὀφείλει πρὸς τὸν ἡγεμόνα του.» Καὶ τί περιέχει, Κύριοι, τὸ Conseil privé; περιέχει τὸ ὑπουργεῖον· ὀνομάζεται ὅμως Conseil privé, διότι ἐκτὸς τῶν ὑπουργῶν ὑπάρχουν καὶ 3 ἢ 4 πρόσωπα, τὰ ὁποῖα συνεργάζονται καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ὁ ἐπίσκοπος τοῦ Καντομβερῆ καὶ δύο ἢ τρία μέλη τῆς Γερουσίας, τὰ ὁποῖα συγχρόνως ἔχουσιν, ὡς προνόμιον οἰκογενειακὸν, τίτλον αὐλικοῦ ἀξιώματος. Καὶ ὁποία εἶναι ἡ δικαιοδοσία τῶν συμβούλων αὐτῶν; Μάθετε, Κύριοι, ὅτι ἡ Ἀγγλία ὁ τόπος, ὁ εὐδαιμονῶν ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ, τὸ συμβούλιον τοῦ στέμματος ὄχι μόνον ὑποβάλλει εἰς τὸν ὅρκον, ὄχι μόνον συγκροτεῖ κατὰ τὸ πλεῖστον ἐκ τῶν ὑπουργῶν, ἀλλὰ συγχρόνως περιορίζει ἐντὸς ὡρισμένων δικαιωμάτων· ὁποῖα εἶναι ταῦτα; πρῶτον μὲν νὰ γνωμοδοτῇ περὶ τῶν πράξεων ἐκείνων, τὰς ὁποίας τὸ Παρλαμέντον διατάττει ν’ ἀποφασίζωνται ἐν συμβουλίῳ· δευτέρα πρᾶξις αὐτοῦ εἶναι τὰ περὶ συνοικεσίων βασιλικῶν καὶ περὶ καλῆς λείας καὶ περὶ καθάρσεως καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὅταν θελήσητε νὰ ἐξέλθητε ἀπὸ τοῦ συστήματος τῆς νομιμότητος, ὅταν θελήσετε νὰ ἐπιτρέψητε, ἐναντίον τῶν θεσμῶν μας, τὴν ἐγκαθίδρυσιν εἴτε μιᾶς φανερᾶς, εἴτε μιᾶς μυστικῆς περιπλέον ἐξουσίας, τότε ἐπιτρέπετε τὴν πλέον φθοροποιὰν ἐπέμβασιν εἰς τὴν διοίκησιν, τότε πλησιάζετε πρὸς τὴν Νεάπολιν, πλησιάζετε πρὸς τὴν αὐλὴν ἐκείνην, ἡ ὁποία κατέστρεψεν ἠθικῶς τοὺς ἡγεμόνας· πλησιάζετε εἰς τὴν αὐλὴν, ἡ ὁποία διὰ νὰ κερδίσῃ τοὺς σκοπούς της, διὰ νὰ φέρῃ τὸ στέμμα ἀπὸ τοῦ ἑνὸς εἰς τὸν ἄλλον διάδοχον, ἀπὸ τοῦ νομίμου εἰς τὸν μὴ νόμιμον διάδοχον, ἐνέβαλεν εἰς ἔχθραν πατέρα πρὸς υἱὸν καὶ ἔπραξε τοσοῦτα ἐγκλήματα, μετῆλθε πλείστας μηχανοῤῥαφίας καὶ διηνεκῶς ἀπεπλάνει τοῦ βασιλέως τὴν συνείδησιν. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἐπανεστατήσαμεν; διὰ τοῦτο ἐκινδύνευσεν ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον καὶ αὐτὴν τὴν ὕπαρξίν της; Διὰ τοῦτο ἐξετέθη εἰς τόσα δεινά; Οὕτως ἡ ἐπανάστασις κατέστρεψε τὸ παρελθόν; καὶ ὅταν λέγω, ὅτι τὸ παρελθὸν πρέπει νὰ ἐκλείψῃ, δὲν λέγω τίποτε ἄλλο, παρὰ τοῦτο, ὅτι ὁ Βασιλεὺς πρέπει νὰ ἔχῃ συμβούλους ἐκείνους, τοὺς ὁποίους τὸ κοινοβούλιον, ἡ πλειονοψηφία αὐτοῦ, δίδει εἰς τὸν ἡγεμόνα ὡς ἀντιπροσώπους του. Αὐτὴν τὴν γνώμην, Κύριοι, νομίζω, ὅτι τὴν ἔχουσι πάντες, διότι οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, ὅτι ἐπιθυμοῦμεν Βασιλέα, ὁ ὁποῖος νὰ ἐπιτρέψῃ ν’ αὐτοκυβερνηθῇ ὁ τόπος. Ἀλλ’ ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ νὰ ὀχυρωθῇ ἔτι πλειότερον εἰς τὴν οὐδετερότητα, τὴν ὁποίαν ἐξέλεξεν ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως εἰς τὸ σημερινὸν ζήτημα, εἶπεν· «ὁποῖοι φόβοι ὑπάρχουσιν; ὁ βασιλεὺς ἵσταται ἑδραῖος ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀγαπᾷ τὸν τόπον.» Καὶ τί ζητήματα εἶναι αὐτὰ, Κύριε ὑπουργὲ, τὰ ὁποῖα ῥίπτετε εἰς τὸ μέσον; Τὸ ἂν ἵσταται ἑδραῖος, εἶναι ζήτημα νὰ τὸ φέρητε, καὶ νὰ τὸ φέρητε οἱ ὑπουργοὶ ἐνώπιον Σώματος, τὸ ὁποῖον ὁμοθυμαδὸν, κατεσπευσμένως, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, μετ’ ἀγαλλιάσεως, μετ’ ἐπευφημιῶν, ἐξέλεξε τὸν Γεώργιον! Ἀλλ’ ἐσυμφωνήσατε νὰ τὸ φέρητε οὕτω πως, διότι θέλετε ν’ ἀποκλείσητε τὴν συζήτησιν, θέλετε νὰ τρομάξητε, θέλετε ν’ ἀποδείξητέ τινας ὡς ζητοῦντας νὰ φέρωσι συγχύσεις καὶ ταραχάς! Ἀλλ’ ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς καὶ ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὑπεραγαπᾷ τὸν Γεώργιον, ὅτι θεωρεῖ αὐτὸν ὡς τὴν κύρωσιν τῆς ἐπαναστάσεώς της, ἀφ’ ἑτέρου ὅμως ποτὲ δὲν πρέπει νὰ ἀμελῇ τὸν Γεώργιον, ἀποκρύπτουσα πάντα ἐνδεχόμενον φόβον, διότι τὸ ἐναντίον λέγει ἡ ἱστορία περὶ ὅλων τῶν ἐν Εὐρώπῃ μεταβολῶν καὶ ἡ ἰδία ἱστορία τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ μεριμνῶμεν πάντοτε περὶ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐγγίζουσιν ἐγγύτερον τὸν βασιλέα. Διότι ἐνεθρονίσθη ὁ Γεώργιος, ἔπαυσαν ἆρά γε ὅλα τὰ ἐξωτερικὰ καὶ ἐσωτερικὰ συμφέροντα; διότι ἐνεθρονίσθη ὁ Γεώργιος, κατέστη ζήτημα εἰς τὸν ἔξω κόσμον ἀδιάφορον ἡ τύχη τῆς Ἀνατολῆς; Ἑπομένως ἡ πρόοδος ἢ ὀπισθοδρόμησις τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐξωτερικῶς εἶναι ζήτημα ἀδιάφορον; Ἐξ ἐναντίας, ἐπαναβλέπω, μὲ λύπην μου, εὐθὺς μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς βασιλείας, καὶ πάλιν τὰς ἐπιθυμίας τὰς ἐξωτερικὰς ἐγειρομένας, τὰς συγκρούσεις τῆς ξένης πολιτικῆς ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, ἐπίμονον προσπάθειαν νὰ κατασταθῇ ἡ Ἑλλὰς καὶ πάλιν παλαίστρα τῶν ἐξωτερικῶν ἐπιῤῥοῶν. — Ἀλλ’ ἐσωτερικῶς, ὁ πόθος, Κύριοι, ὁ ἀπὸ τριακονταετίας τοσοῦτον διακαὴς, ὁ πόθος τῆς βασιλικῆς εὐνοίας, τὰ μυρία συμφέροντα, τὰ ὁποῖα προσέβαλεν ἢ κατέστρεψεν ἡ ἐπανάστασις, τὰ πάθη, τὰ ὁποῖα ἐγέννησε τὸ παρελθόν, ὅλα ταῦτα ἐξηφανίσθησαν, καὶ δὲν ὑπάρχει παρὰ μόνον μία σύμπνοια, μία κοινὴ εὐχαρίστησις, μία ἰδέα, τὴν ὁποίαν πρεσβεύουσι καὶ ἐπιδιώκουσιν οἱ πάντες; Αὐτὴ ἡ Ἑπτάνησος, ἥτις αὔριον ἔρχεται, εἶναι ἄρα ἄγονος καὶ πάσης πολιτικῆς ἰδέας στεῖρα; δὲν θέλει φέρει μεθ’ ἑαυτῆς κᾀμμίαν ἄλλην θυγατέρα, ἀφοῦ ἔτεκε τὴν θυγατέρα της ἕνωσιν; Δυστυχῶς παρετηρήσατε, Κύριοι, εἰς τὴν ἱστορίαν, ὅτι κατὰ πᾶσαν μεταβολὴν, οἵα ἡ ἡμετέρα, τὴν ἐπιοῦσαν ἤρξατο ἡ ἀντίδρασις. Δὲν ἐπέρασαν πολλοὶ μῆνες ἀπὸ τῆς Ἰουλιανῆς ἐπαναστάσεως καὶ ὁ θρόνος ἤρξατο νὰ κλονίζηται ὑπὸ τῆς πεσούσης δυναστείας, ἀπὸ τὰς φατρίας, τὰ συμφέροντα καὶ τὰς ἀντιδράσεις. Καὶ τί προσέτι παρετηρήθη, Κύριοι; — Τῶν πλέον ἀντιθέτων κομμάτων ἡ ἕνωσις! Οἱ δημοκράται ἡνώθησαν μὲ τοὺς νομιμόφρονας καὶ ἐντὸς ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους ὑψώθη τῆς ἐπαναστάσεως ἡ σημαία παρὰ τὸν θρόνον τοῦ Φιλίππου. — Τί βλέπετε εἰς τὴν Ἀγγλικὴν ἐπανάστασιν; ἦλθεν ὁ Γουλιέλμος ἐπὶ τοῦ θρόνου καὶ δὲν ἔμεινεν εἰμὴ ὀλιγίστους μῆνας ἥσυχος. Ὁ Ἰάκωβος, τὸ αἱμοβόρον ἐκεῖνο θηρίον, αὐτὸς ὁ βασιλεὺς τοῦ Ζέφρεη, ἐσχημάτισεν ἀμέσως Αὐλὴν ἀπὸ τοὺς ἰδίους ὑπηκόους τοῦ Γουλιέλμου, καὶ, εὑρισκόμενος ἐν τῇ ἐξορίᾳ, κατώρθωσε νὰ λάβῃ πίστωσιν εἰς τὰ ταμεῖα τῶν ξένων Αὐλῶν καὶ νὰ διαφθείρῃ καὶ αὐτοὺς τοὺς ὑπουργοὺς τοῦ Γουλιέλμου· καὶ, ἂν δὲν ἐπήρχετο ταχέως ὁ θάνατος, ἀμφιβάλλω ἂν ἡ βασιλεία τοῦ Γουλιέλμου βιαίως δὲν ἤθελε παύσει. Ὄχι, Κύριοι, δὲν προαναγγέλλω τίποτε· δὲν ἔχω νὰ δείξω κᾀνένα κίνδυνον ἐπικείμενον· ἀλλ’ ἀποκρούω μετ’ ἀγανακτήσεως τοὺς κομπασμοὺς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐγγυῶνται τὰ ἐναντία. Καὶ ὅταν βλέπω ἀφορμὰς, αἱ ὁποῖαι τείνουν νὰ καταστήσωσι καὶ πάλιν ἔκρυθμον τὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἐννοῶ πῶς ἡ ἁβροφροσύνη καὶ ἄλλα τοιαῦτα αἰσθήματα, κυριαρχοῦντα ἐν τοῖς σαλονίοις, πρέπει νὰ φιμώσωσι τὰ στόματα τοῦ Κοινοβουλίου! Τῳόντι, Κύριοι, δὲν ἀγνοεῖ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν, ὅτι πολὺς καιρὸς δὲν παρῆλθεν, ἀφ’ ὅτου, τὸ ἐπαναλέγω, οἱ ἄνθρωποι τῆς ἀντιδράσεως κατέκτησαν τὴν ἐξουσίαν, καὶ ἀμέσως ἐτέθη τὸ μέγιστον ζήτημα, ἡ ὕπαρξις τῆς Συνελεύσεως, εἰς τὴν δημοσιότητα, οὐχὶ βεβαίως ἀπὸ τοὺς ἐφημεριδογράφους, ἀλλὰ ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσιν ἐν τῇ Αὐλῇ. Καὶ δὲν πιστεύω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει τὸ ἀρνηθῆ, ὅτι μεταξὺ τῆς Ἐλπίδος καὶ τῆς Αὐλῆς πολὺς ἐγένετο θόρυβος καὶ πάταγος ἐν τῇ δημοσιότητι περὶ τῆς διαλύσεως ἢ μὴ τῆς Συνελεύσεως, καὶ ὅτι ἐπιστολαὶ δημοσίᾳ ἀντηλλάγησαν ἀνυπόγραφοι μὲν, ἀλλ’ ἐκ τῆς Αὐλῆς πάντοτε προερχόμεναι, αἱ ὁποῖαι σὺν τοῖς ἄλλοις ἔλεγον τὸ ἑξῆς, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τὸ ἀναγνώσω καὶ μετὰ ταῦτα νὰ τὸ μεταφράσω. «Dans la disposition actuelle des esprits, au milieu de l'indignation des classes industrielles et laborieuses contre les hommes, qui ont entraîné le pays à une guerre patricide, rien de plus aisé, Monsieur le Rédacteur, que la dissolution de l’ Assemblée en vertu d'une simple ordonnance.» «Εἰς τὴν παροῦσαν κατάστασιν τῶν πνευμάτων, ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἀγανακτήσεως τῶν κλάσεων τῶν βιομηχανικῶν καὶ τῶν γεωπονικῶν τῆς Ἑλλάδος ἐναντίον τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι παρέσυραν τὸν τόπον εἰς ἐμφύλιον πόλεμον, οὐδὲν πλέον εὔκολον, Κ. συντάκτα, εἰμὴ ἡ διάλυσις τῆς Συνελεύσεως δι’ ἑνὸς ἁπλοῦ Β. Διατάγματος.» «Personne n'ignore que sil'on posait devant la nation la question en ces termes. «Assemblée ou Royauté» le verdict unanime serait incontestablement contre l'Assemblée.» «Κανεὶς δὲν ἀγνοεῖ, ὅτι ἐὰν ἤθελε τεθῆ τὸ ζήτημα πρὸς τὸ ἔθνος οὕτω πως «Συνέλευσις ἢ βασιλεία», ἡ ἐτυμηγορία ἡ ὁμόφωνος ἤθελεν εἶσθαι ἀναμφιβόλως ἐναντίον τῆς Συνελεύσεως.» «Personne n'ignore non plus les cris sérieux, qui se sont élevés dans les provinces contre les membres de la Constituante.» «Οὐδεὶς ἀγνοεῖ ἐπίσης τὰς σπουδαίας κραυγὰς αἱ ὁποῖαι ὑψώθησαν ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας ἐναντίον τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως».

§73ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἔχετε τὴν συνέχειαν, Κύριε Δεληγεώργη;

§74ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι, μ’ ὅλην τὴν εὐχαρίστησιν θέλω ἀκούσει οἱονδήποτε τῶν Κυρίων ὑπουργῶν νὰ ἔλθῃ νὰ διαψεύσῃ ἐπισήμως, ὅτι τοιαύτη ἐπιστολὴ δὲν προῆλθεν ἀπὸ ὑπάλληλον τῆς Αὐλῆς. Σᾶς λέγω, μὲ τὴν μεγαλειτέραν εὐχαρίστησιν θέλω τὸν ἀκούσει, διότι δὲν ἔρχομαι ν’ ἀγορεύσω δι’ ἄλλον τινὰ λόγον, παρὰ μόνον καὶ μόνον, διότι νομίζω, ὅτι αἱ βεβαιώσεις, τὰς ὁποίας ἡ ἐπερώτησις περιλαμβάνει, εἶναι ἀναμφισβήτητοι· ὅθεν μὲ τὴν μεγαλητέραν εὐχαρίστησιν θέλω ἀκούσει μίαν διαβεβαίωσιν ἐπίσημον, ὅτι πάντα ταῦτα ἐπλάσθησαν, ὅτι δὲν εἶναι διόλου ἀληθῆ ἢ ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀποδοθῶσιν εἰς τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἀκαταπαύστως συζητοῦσι μετὰ τοῦ Βασιλέως, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπιτετραμμένοι τὴν ἀνατροφὴν αὐτοῦ, οἱ ὁποῖοι τὸν φωτίζουσι, τὸν διδάσκουσι καὶ εἶναι οἱ ἀχώριστοι σύντροφοι Αὐτοῦ. Ἀλλὰ, Κύριοι, τί ἀπήντησεν ἡ Κυβέρνησις, μολονότι ἡ ἐπερώτησις ἀναφέρει τὰ γεγονότα ταῦτα, μολονότι ὁ ἐπερωτήσας ἐζήτησε παρὰ τοῦ ὑπουργείου τὴν πληροφορίαν τί ἔπραξεν, ὅταν εἶδεν ἢ ὅταν βλέπῃ, ὅτι ἀπὸ ἀνθρώπους κατοικοῦντας ἐν τοῖς ἀνακτόροις ἐγεννήθησαν ἰδέαι τοιαῦται κατὰ τῆς Συνελεύσεως, ὅτι κατήντησε νὰ θεωρηθῇ παρ’ αὐτῶν ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τοσοῦτον ἐστερημένη δικαιωμάτων καὶ πρὸς τὸ ἔθνος καὶ πρὸς τὸν θρόνον, ὅτι ἐθεωρήθη ἐπὶ τοσοῦτον περιττὴ, ἐθεωρήθη τοσοῦτον εἰς τὴν κοινὴν γνώμην ἐκπεσοῦσα, ὥστε δὲν ἵσταται καὶ δὲν ζῇ, εἰμὴ μόνον ὡς ζυγὸς ἐπὶ τοῦ λαοῦ, ἐνώπιον δὲ τοῦ βασιλέως ὡς μία ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει εἰς αὐτὸν ὁ ὅρκος του, οὐχὶ ὅμως ἡ πεποίθησις καὶ συνείδησίς του; Καὶ λυποῦμαι πολὺ, Κύριοι, ὄχι μόνον, διότι αἱ τοιαῦται ἰδέαι, προερχόμεναι ἀπὸ ἀνθρώπους ἐντεταλμένους τὰ ἔργα τῶν συμβούλων τοῦ στέμματος, φαρμακεύουσι τὴν ἁρμονίαν, ἥτις πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ τοῦ Πανελληνίου τούτου Σώματος καὶ τῆς Ἐξουσίας, παρὰ τῇ ὁποίᾳ ἵστανται, ἀλλὰ καὶ διότι εἰς αὐτὰς τὰς φράσεις καὶ τὰς ἰδέας βλέπω μίαν ἐπιπολαιότητα, ἥτις δὲν προσήκει βεβαίως εἰς τοιαύτης περιωπῆς συμβούλους· διότι μία καὶ μόνη ἰδέα ἤρκει νὰ περιστείλῃ τὴν χεῖρα τοῦ γράψαντος, ἰδέα, τὴν ὁποίαν δὲν ἀγνοεῖ ὁ ἔσχατος Ἕλλην, ὅτι ὅταν ᾖναί τις ἠναγκασμένος νὰ ἔλθῃ εἰς συνεταιρισμὸν μετὰ τινος, δὲν ἀποφασίζει νὰ κηρύξῃ αὐτὸν χρεωκόπον, οὔτε παριστᾷ αὐτὸν μεστὸν ἐλαττωμάτων καὶ κακῆς πίστεως! Καὶ ἂν οἱ ἄνθρωποι, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξῆλθον οἱ λόγοι οὗτοι, δὲν αἰσθάνωνται μίαν τινὰ εὐγνωμοσύνην, οἱ ἄνθρωποι οἱ alter ego τοῦ Βασιλέως δὲν ἀναγνωρίζωσιν εὐγνωμοσύνην διὰ τὰς ἐκδουλεύσεις, τὰς ὁποίας ἡ Συνέλευσις προσέφερεν εἰς τὸ ἔθνος πρὸ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Βασιλέως· καὶ ἂν δὲν αἰσθάνωνται τὴν παραμικρὰν χάριν πρὸς τὸ Σῶμα τοῦτο, ὅπερ κατὰ προτίμησιν ἐπέθηκεν ἓν εὐκλεὲς στέμμα ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τοῦ πρίγκιπος Γουλιέλμου Γεωργίου· ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ αἰσθανθῶσιν, ὅτι, ἔχοντες καθῆκον νὰ στερεώσωσι βασίμως τὸν θρόνον ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους, εἶχον ἀνάγκην τῆς συμπράξεως ἑνὸς Σώματος, τὸ ὁποῖον ἀπέδειξε καὶ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν καὶ μετ’ αὐτὴν τὴν μεγίστην ἐκείνην δύναμιν καὶ ἰσχύν. Ἤρκει νὰ ῥίψωσι τὸ βλέμμα των ἐπὶ τοῦ παρελθόντος τῆς Συνελεύσεως, διὰ νὰ ἴδωσι διὰ τίνων κινδύνων καὶ περιπετειῶν, ἐναντίον ὁποίων καὶ ὁπόσων ῥαδιουργιῶν, ἐναντίον ὁποίων σχεδίων ἐξωτερικῶν καὶ ἐσωτερικῶν, διὰ τῆς μετριοπαθείας καὶ τοῦ συμβιβαστικοῦ χαρακτῆρός της, ἠδυνήθη νὰ φέρῃ εἰς ἄσυλον λιμένα τὰ ἐμπεπιστευμένα εἰς αὐτὴν καθήκοντα, εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἡ Ἑλλὰς, διαῤῥήξασα ὅλας τὰς ἐσωτερικὰς καὶ ἐξωτερικὰς συνθήκας, εἶχεν ἀναλυθῆ εἰς μίαν μόνην ἰδέαν, ὅτι ἔσεται συνταγματικὴ μοναρχία. Δὲν ἐχρειάζετο βεβαίως μέγας νοῦς, οὔτε μεγάλη ἱκανότης διὰ νὰ ἐννοήσῃ αὐτὰς τὰς ἀληθείας, καὶ διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι λυποῦμαι ἔτι χειρότερα, διότι παρὰ τῷ συμβούλῳ τοῦ Βασιλέως ὑπάρχει τοιαύτη τις ἐπιπολαιότης. Καταφέρεται, Κύριοι, ἀπευθυνόμενος καθ’ ἑνὸς Σώματος, τὸ ὁποῖον, ἐκτὸς τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν ἐκδουλεύσεων, τὰς ὁποίας κατὰ καθῆκον προσέφερεν εἰς τὴν πατρίδα, περικλείει τοσαῦτα ἄλλα προσόντα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ συγκινήσωσι τοὺς συμβούλους τοῦ στέμματος, καὶ ἔπρεπε νὰ τοὺς πείσωσιν, ὅτι, μὲ κάθε τρόπον ἔπρεπε νὰ διατηρήσωσι τὴν εὔνοιαν καὶ τὰς συμπαθείας του. Ἐκτὸς ὅτι ἀντιπροσωπεύονται ἐν αὐτῷ ὅλαι αἱ τάξεις τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, ὁλόκληρος ἡ Ἑλληνικὴ χώρα, πᾶσαι αἱ κοινότητες τῶν Ἑλλήνων, καὶ αἱ ἐν Εὐρώπῃ καὶ αἱ ἐν Ἀσίᾳ καὶ ἐν Ἀφρικῇ, πᾶσαι αἱ ἰδέαι καὶ αἱ παλαιαὶ καὶ αἱ μέσαι καὶ αἱ νέαι, ἡ Συνέλευσις αὕτη προσέτι, Κύριοι, περικλείει εἰς τοὺς κόλπους της πᾶσαν ἐποχὴν ἀπὸ τοῦ 1821, ὅλας τὰς διασημότητας δύο γενεῶν, καὶ ἐπὶ πᾶσι τὴν ἰδέαν ἐκείνην, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν πολυτιμωτέραν παράδοσιν τῆς ἐθνικῆς παλιγγενεσίας καὶ δίδει εἰς αὐτὴν τὸ ἐπαγωγὸν ὄνομα τοῦ Πανελληνίου. Τοιοῦτον Σῶμα βεβαίως δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὰ συμφέροντα εἰλικρινῶν συμβούλων τοῦ στέμματος νὰ τὸ κλονίσωσιν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς Βασιλείας. Ἀλλ’ ἐγὼ παρατηρῶ, Κύριοι, ὅτι ὄχι μόνον ἀπερισκέπτως ἔῤῥιψαν τὴν ἰδέαν εἰς τὸν τύπον, ὅτι ἡ Συνέλευσις ὡς βάρος μόνον ἵσταται καὶ ἐξ αἰτίας ἑνὸς ὅρκου εἶναι ἀνεκτὴ, οὐδόλως δὲ ἐκ πεποιθήσεως λογίζεται ἀξία ζωῆς, ἀλλὰ συγχρόνως, καὶ ὅταν ἀκόμη ἡ τύχη τῆς Συνελεύσεως αὐτῆς συνεδέθη μὲ τὴν νομιμότητα τῆς Βασιλείας τοῦ Γεωργίου, καὶ ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Τήνου κατήγγειλε τοὺς κηρύττοντας διὰ τοῦ τύπου καὶ ἐδῶ καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ τὸν Γεώργιον παράνομον Βασιλέα, καὶ τότε ἀκόμη ἐφάνησαν ἀδιάφοροι· καὶ ὄχι μόνον ἀδιάφοροι, ἀλλὰ καὶ λίαν φιλόφρονες καὶ περιποιητικοὶ, ὡς ἀνέπτυξεν ὁ ἐπερωτήσας, πρὸς τοὺς διασύροντας τὴν νομιμότητα τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς ἐκλεξάσης αὐτὸν Συνελεύσεως. Ὅταν βλέπῃ τοιαύτην ἀπερισκεψίαν παρὰ τὸ οὖς τοῦ Ἡγεμόνος καὶ τοιαῦτα σφάλματα ἐντὸς τῶν ἀνακτόρων, δύναται νὰ μὴ συλλογισθῇ διὰ μίαν στιγμὴν τὴν θέσιν τοῦ Βασιλέως, δύναται νὰ μὴν ἔλθῃ ἡ Συνέλευσις εἰς ἐπικουρίαν, ὄχι ἀπειλοῦσα, ἀλλὰ συζητοῦσα ἐν πατριωτισμῷ καὶ ἐν ἀδελφικῇ καὶ εἰλικρινεῖ ἀγάπῃ πρὸς τὸν Βασιλέα Γεώργιον;

§75ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε, εὖγε.

§76ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διὰ ταῦτα παρακαλῶ ἁπάσας τὰς ἀποχρώσεις τῆς Συνελεύσεως νὰ συνέλθωσιν ἐπὶ τὸ αὐτό· διότι ἂς ἐνθυμηθῶσι τὸ παρελθὸν, ἂς ἐνθυμηθῶσιν ἂν κανὲν κόμμα, τὸ ὁποῖον πρῶτον ἔπραξε σφάλμα τι πολιτικὸν χάριν τῆς ἐξουσίας, ἂν αὐτὸ ἔμεινεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἂν δὲν ἐγένετο θῦμα τοῦ σφάλματος αὐτοῦ τούτου, ἅπαξ καὶ δὶς καὶ τρὶς καὶ πολλάκις· μολονότι δὲν εἶχον ἀνάγκην ν’ ἀναφέρω τοιαῦτα παραδείγματα πρὸς πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι ἔσωσαν τὴν πατρίδα ἐν δειναῖς περιστάσεσιν, ὡς προεῖπον· ἤρκει νὰ τοῖς ἐνθυμίσω τὸν ὅρκον των πρὸς τὴν πατρίδα, ἤρκει νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν φιλοτιμίαν των, διότι ἐκ τῆς διαγωγῆς, τὴν ὁποίαν θὰ δείξωσιν εἰς τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς νέας Βασιλείας θέλουν κρίνει περὶ αὐτῶν οἱ μεταγενέστεροι· καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ εἰ μὲν παραδώσωσιν εἰς τὰ ἐπερχόμενα κοινοβούλια μίαν νομολογίαν κοινοβουλευτικὴν· ἀξιοπρεπῆ καὶ σώτειραν, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θέλει εὐλογεῖ τὰ ὀνόματά των, ἄλλως θέλει τοὺς καταρᾶται καὶ τοὺς ἀποστρέφεται (χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§77ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Δύω λέξεις, Κ. Πρόεδρε, διότι ἦτο προσωπικόν.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Δηλιγιάννης. (Πολλοὶ τῶν πληρεξουσίων τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος ἀπομακρύνονται.)

§79Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουρ. Ἐξωτερικῶν.). Εἰς ἓν ἄλλο κοινοβούλιον πρὸ 60 ἐτῶν περίπου ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος παραβολὴ, τὴν ὁποίαν δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ μεταχειρισθῶ σήμερον, καὶ δὲν πιστεύω ὅτι θέλετε μὲ κατακρίνει ἂν ἀπὸ παραβολὰς ἀρχίσω, οὐδὲ ὡς εἰκόνας ἀντικοινοβουλευτικὰς μεταχειριζόμενον· διότι καὶ τὸ κοινοβούλιον ἐκεῖνο θεωρεῖται ὡς παριστῶν τὸν τύπον κοινοβουλευτικῆς ἀγωγῆς καὶ ὁ τὴν παραβολὴν μεταχειρισθεὶς θαυμάζεται ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῶν ῥητόρων τῆς Ἀγγλίας Εἷς ῥήτωρ ἐπετέθη μετὰ πικρίας καὶ στόμφου μεγάλου κατὰ τοῦ ὑπουργείου, ὁ δὲ πρόεδρος αὐτοῦ Πὶττ διεδέχθη τὸν ῥήτορα καὶ παρέβαλεν αὐτὸν πρὸς φιάλην ζύθου καλῶς ἐσφραγισμένην, ἥτις, ἐκποματιζομένη παρεῖχε μέγαν κρότον ἕνεκα τῆς ἐξατμίσεως τοῦ ἐν αὐτῇ ἀνθρακικοῦ ὀξέος, καὶ ἐξέχεε τοὺς ἀφροὺς τοῦ ζύθου πλημμυροῦσα τὰς χεῖρας τοῦ ἐκποματίζοντος αὐτήν. (εὖγε, εὖγε) Τῳόντι, Κύριοι, πάταγον ὅμοιον ἀπετέλει καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν ἡ ἀγόρευσις τοῦ προαγορεύσαντος καὶ οἱ ἀφροὶ οἱ ἐξαχθέντες ἐκ τοῦ πατάγου κατέκλυσαν καὶ τὸν Κ. Ζαΐμην καὶ πάντας τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἠγόρευσαν σύμφωνα μὲ τὸ φρόνημα ἐκείνου· χαίρω δὲ πολύ, διότι ὁ πάταγος αὐτὸς προήρχετο ἐκ μόνης τῆς στενοχωρίας τοῦ ἀνθρακικοῦ ὀξέως, δὲν παριστᾷ δὲ δύναμιν ἐκ στοιχείων φυσικῶν ἀποτελουμένην. Καὶ ποῦ, Κύριοι, εἶναι οἱ κίνδυνοι τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος; Ἔρχονται ἐνταῦθα καὶ σᾶς ἀναφέρουν ὀνόματα, τὰ ὁποῖα ἐν τῷ συνταγματικῷ μηχανισμῷ δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν ὕπαρξιν· φέρουσι πράγματα, στηριζόμενοι ἐπὶ ἰδεῶν ἀνυπάρκτων, καὶ ἔρχονται νὰ τρομάξωσι καὶ νὰ κλονίσωσι τὰς πεποιθήσεις τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ ἐπιδείξωσι φόβους ἐπικειμένους καὶ μέλλοντας εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἡ πεποίθησις τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι ἤδη ἐσχηματισμένη, καὶ οἱ φόβοι αὐτῶν σκαιοὶ καὶ μάταιοι (εὖγε, εὖγε). Ὄχι, δὲν σᾶς ἐνοχλοῦμεν, Κύριοι ὑπουργοὶ, σᾶς εἶπον, δὲν ἐρχόμεθα νὰ ἐπικρίνωμεν τὴν πορείαν σας· καὶ πρέπει λοιπὸν θιασῶται τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος νὰ ἔρχεσθε νὰ λέγετε τοιαῦτα; (θόρυβος). Τὸ ὑπουργεῖον, Κύριοι, διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν σᾶς παρέστησεν, ὅτι ἔχει πλήρη συνείδησιν τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν φέρει, ὅτι αἱ πράξεις αὐτοῦ εἶναι προϊὸν τῶν πεποιθήσεών του καὶ ἀποτέλεσμα τῆς θελήσεως αὐτοῦ, ὅτι εἰς τὴν πορείαν αὐτοῦ δὲν συνήντησεν οὐδὲν πρόσκομμα, ἔχει δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι οὐδὲ μέχρι τέλους ἀπαντήσει, ὅτι λαμβάνει τὴν εὐθύνην ὄχι τῶν πράξεων ἐκείνων, τὰς ὁποίας αὐτὸ πράττει, καθὼς ἠθέλησε νὰ εἴπῃ ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον διαδέχομαι εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, ἀλλὰ λαμβάνει τὴν εὐθύνην πάσης πράξεως, πραττομένης ἐν τῇ πολιτείᾳ, φερούσης ὅμως τοὺς χαρακτῆρας καὶ τοὺς τύπους πράξεως Κυβερνητικῆς. Ἀφοῦ, Κύριοι, τὸ ὑπουργεῖον σᾶς παριστᾷ καὶ σᾶς βεβαιοῖ ἐν πλήρει πεποιθήσει τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν φέρει, ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην πασῶν τῶν πράξεων, ὅταν σᾶς βεβαιοῖ, ὅτι ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνεφέρθησαν οἱ προαγορεύσαντες, πᾶν ὅ,τι πραχθῇ, θέλει φέρει τὴν εὐθύνην αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον, ἀγνοῶ πῶς ἀναφέρονται οἱ προαγορεύσαντες εἰς τὰς ἐπιστολὰς, αἱ ὁποῖαι ἐγράφησαν ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι εἶχον συμφέρον νὰ ἀναιρέσουν ψευδολογίας καὶ φήμας, ἃς ἐπίτηδες διέδιδον διὰ νὰ καθάπτωνται τῆς ὑπολήψεως αὐτῶν· θεωροῦμεν ὑπεύθυνον τὸ ὑπουργεῖον διὰ τὰς ἐπιστολὰς καὶ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἕκαστος δύναται νὰ ῥίψῃ, διὰ νὰ ὑπερασπίσῃ ἑαυτὸν ἀπὸ συκοφαντιῶν καὶ σκευωριῶν; καὶ ἀρνεῖσθε τὸ δικαίωμα εἰς πάντα ἄνθρωπον, εἰς οἱανδήποτε θέσιν καὶ ἂν διατελῇ, εἴτε ἐπίσημον, εἴτε ἰδιωτικὴν, νὰ ὑπερασπίσῃ ἑαυτὸν κατὰ διαδόσεων καὶ αἰτιάσεων, κατὰ ψευδολογιῶν καὶ φημῶν; Ἐλπίζω, Κύριοι, ὅτι οἱ συμπολῖται ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι μέγα τὸ συμφέρον καὶ ὑπὲρ τοῦ ἐνεστῶτος καὶ τοῦ μέλλοντος, ὅτι δὲν ἔχουσι τοὺς φόβους, τοὺς ὁποίους οἱ προαγορεύσαντες ἐκήρυξαν ἐντεῦθεν. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἔχουσι καὶ τόσον ἁγνὴν τὴν συνείδησιν αὐτῶν καὶ τοσοῦτον ἀκεραίας τὰς πεποιθήσεις των, ὥστε δὲν παρουσιάζουσιν εἰς αὐτοὺς οὐδεμίαν ἀνησυχίαν, καὶ τοσοῦτον περισσότερον, καθόσον ἔχουσι πλήρη πεποίθησιν, ὅτι ἐκεῖνοι, καθ’ ὧν πλαγίως ἐξηκοντίσθησαν φόβοι καὶ ἀμφιβολίαι καὶ σκέψεις, ὅτι οὗτοι εἶναι παρὰ πιστοὶ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών των, καὶ ὅτι οὐδέποτε τὸ ἔθνος θέλει περιέλθει εἰς κλονισμόν· καὶ ἂν ὑπάρχωσι φόβοι, ἂς μάθωσιν, ὅτι οἱ φόβοι αὐτοὶ εἶναι λόγοι εἰς οὐδενὸς τὰ ὦτα ἀντηχοῦντες (εὖγε, εὖγε). Δὲν εἶναι, Κύριοι, οὔτε ἓξ μῆνες, ἀφοῦ ἡ νέα βασιλεία ἀνιδρύθη, καὶ ἴσως εἶναι ἡ 7η φορὰ, καθ’ ἣν ῥίπτονται ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἐν τῇ Ἑλλάδι ἀνησυχίαι καὶ φόβοι· καὶ ἅμα παρέλθῃ ἑβδομὰς ἀποδεικνύονται μάταιοι καὶ ψευδεῖς· καὶ ὅμως παρέρχεται εἷς μὴν καὶ ἐκ νέου νέοι φόβοι, καὶ ὅμως καὶ πάλιν καὶ οὗτοι μάταιοι ἀποδεικνύονται. Καὶ δὲν παύετε πλέον, ταράττοντες μίαν κοινωνίαν, ἥτις ἀπηύδησεν ἀπὸ τὰς τοιαύτας ἀνησυχίας; Διατελοῦμεν, Κύριοι, εἰς τὴν παραμονὴν συμβεβηκότος μεγάλου διὰ τὴν ἑλληνικὴν ἱστορίαν, συμβεβηκότος, τὸ ὁποῖον θέλει ἔχει μεγάλα ἀποτελέσματα διὰ τὴν Ἑλλάδα· εἰς τὰς παραμονὰς ταύτας διατελοῦντες, πρέπει ὅλοι ἐν μιᾷ πεποιθήσει νὰ συσφίγξωμεν τὰς χεῖράς μας· ἡ ἐπιθυμία μας εἶναι αὐτὸ τὸ συμφέρον τοῦ τόπου καὶ τῆς πατρίδος, καὶ τοῦτο ἀπήτει τὸ συμφέρον τοῦτο. Καὶ ὅμως, Κύριοι, οἱ ὑπερβολικοὶ φόβοι, καὶ ἄκροι πατριωτισμοὶ ἔκαμον ἴσως τινὰς ἐνταῦθα πάλιν νὰ ἀφήσωσι λόγους, οἱ ὁποῖοι ἀντήχησαν πολὺ κακῶς εἰς τὴν χώραν ἐκείνην. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἀπέχωμεν αἰτιῶν τοιούτων· καὶ εἶναι καιρὸς νὰ μάθωμεν, Κύριοι, ὅτι ὁ Ἑπτανησιακὸς λαὸς ἐπίσης ἀγαπᾷ τὴν πατρίδα του, ὡς τὴν ἀγαπῶμεν καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι· εἶναι καιρὸς νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι καὶ ἐὰν τυχὸν πολιτικὰ φρονήματα, ἰδέαι καὶ φρονήματα, διαιρῶσι καὶ τοὺς ἀδελφούς μας ἐκείνους, ὡς καὶ ἡμᾶς, ὁ Ἑλληνικὸς ὅμως σκοπὸς πασῶν τῶν ἀποχρώσεων ἐκείνων, καὶ τῶν φρονημάτων πάντων ἐκείνων, εἶναι ὁ αὐτὸς, ὅστις καὶ ὁ ἰδικός μας, ἡ εὐημερία τῆς πατρίδος, ὑπὸ τὸ σκῆπτρον τοῦ Συνταγματικοῦ Βασιλέως ἡμῶν Γεωργίου· (θόρυβος ἀριστερά).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι.

§81ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀγνοῶ, Κύριοι, τῇ ἀληθείᾳ, ποίαν ἠμποροῦσε νὰ εὕρῃ τις σχέσιν μεταξὺ τῶν ἐπιστολῶν, τὰς ὁποίας σᾶς ἀνέγνωσαν ἐντεῦθεν, καὶ μεταξὺ τῆς συνταγματικότητος Βασιλέων πεσόντων, καὶ Βασιλέων μὴ ὑπαρχόντων πλέον. Ἂν ἠθέλησαν νὰ σᾶς ὑποδείξωσιν, ὅτι ἡ ὑφισταμένη ἐν Ἑλλάδι πολιτεία ἔχει ὁμοιότητα πρὸς τὴν πολιτείαν τοῦ πρώην βασιλείου τῆς Νεαπόλεως, οὐδεὶς θέλει δυνηθῆ νὰ μὴ εἴπῃ εἰς αὐτοὺς, ὅτι τόση εἶναι ἡ μεταξὺ τῶν δύω τούτων πολιτειῶν διαφορά, ὅση εἶναι καὶ ἡ διαφορὰ ἡ μεταξὺ τῆς ὑπαρχούσης ἐν ἡμῖν τάξεως καὶ ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐπειράθησάν τινες νὰ ἀποκαταστήσωσιν, ἀλλ’ ἀποτυχόντες δὲν ἔπαυσαν ἔτι νὰ ποθῶσι — τῆς τάξεως, ἥτις ἐπεκράτησεν εἰς ἄλλα ἔθνη καὶ εἰς ἄλλας ἐποχὰς, αἵτινες ἀφῆκαν ἴχνη ἀξιοκατάκριτα, καὶ τὰς ὁποίας μετὰ φρίκης ἀναφέρουσιν οἱ μεταγενέστεροι. Ἠτιάθησαν τοῦ ἐντίμου συναδέλφου μου, ὅτι ἀκαίρως καὶ περιττῶς εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ὁ θρόνος τοῦ Συνταγματικοῦ Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων εἶναι ἑδραῖος, καὶ ὅτι διὰ τούτου ἤθελεν ἴσως νὰ φέρῃ εἰς ἀμφιβολίαν τὰς συνειδήσεις τινῶν, ἵνα πτοήσῃ ἄλλους. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι δὲν ἠναγκάσθη νὰ σᾶς κάμῃ τὴν ἐξομολόγησιν ταύτην τοῦ φρονήματός του ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου, ἀφοῦ αὐτὸς ὁ Κύριος Ἰάλεμος ἔκαμε χρῆσιν ἄλλων τινῶν φράσεων, αἱ ὁποῖαι ἑπόμενον ἦτο νὰ τὸν ταράξωσιν, ἀφοῦ αὐτὸς ὁ ἴδιος, Κύριος πληρεξούσιος ἐκ Μεσολογγίου, ὅστις ἠθέλησε νὰ ἐπικρίνῃ τὸν Κύριον Ζαΐμην, διότι ἀπήγγειλε τὴν φράσιν ἐκείνην, ἀφοῦ ὁ ἴδιος ἔκαμε μνείαν ἀνατραπέντων θρόνων καὶ ἐπαναστατικῶν κινημάτων· ἂς μάθῃ ὅμως καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος, ἂς μάθουν μίαν ἔκφρασιν, τὴν ὁποίαν οὐχὶ ὡς ὑπουργός, οὔτε ὡς πληρεξούσιος, ἀλλ’ ὡς πολίτης Ἕλλην ἔχω δικαίωμα νὰ εἴπω, ἂς μάθουν, λέγω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς οὐδέποτε θέλει ἐκθέσει εἰς κίνδυνον καὶ ἀμφιβολίαν τὸ ἐνεστὼς καὶ τὸ μέλλον του, ἐνόσῳ ἔχει πλήρη τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ συνταγματικὸς βίος τῆς Ἑλλάδος εἶναι εἰλικρινὴς καὶ ἁγνός· (θόρυβος ἀριστερά).

§82Ρ. ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Μὴ ταράττεσθε, καθὼς ἀφήσατε τοὺς ἄλλους, ἀφήσατε καὶ τούτους νὰ ἐκθέσωσι τὰς ἰδέας των.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι.

§84ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐνόμιζον, Κύριοι, ὅτι ὁ Κύριος πληρεξούσιος τοῦ Μεσολογγίου ἤθελε φωτίσει τὸν Κύριον Ἰάλεμον διὰ τῶν φώτων, τὰ ὁποῖα ἰδιαίτεραι συνεννοήσεις τῷ παρέσχον, ἤθελε τὸν φωτίσει διὰ νὰ μὴ εὑρίσκηται, διὰ νὰ μὴ ἐξακολουθῇ εὑρισκόμενος εἰς τὴν ἀπάτην, μὲ τὴν ὁποίαν σήμερον σᾶς ὡμίλησεν ἐντεῦθεν περὶ τῆς τροπῆς καὶ πλοκῆς, τὴν ὁποίαν ἡ διαπραγμάτευσις τοῦ Ἑπτανησιακοῦ ζητήματος ἔλαβεν· ἐνόμιζον πῶς ἤθελε τὸν φωτίσει, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔκρινα ἀναγκαῖον ἀπολύτως νὰ ἔλθω ἐγὼ ν’ ἀνασκευάσω τὴν πλάνην, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ Κ. Ἰάλεμος περιῆλθεν· εὑρίσκομαι ὅμως εἰς τὴν εὐάρεστον θέσιν νὰ βεβαιώσω ὄχι μόνον τὸν Κ. Ἰάλεμον, ἀλλὰ καὶ τὸν Κ. Δεληγεώργην, ὅτι ἡ Ἑλλὰς μέχρι τοῦδε δὲν παρέστησεν, ὡς ὁ Κ. Δεληγεώργης ἰσχυρίσθη, πεδίον ἐξωτερικῶν ἐπεμβάσεων ἢ δολοπλοκιῶν· καὶ ἐὰν παρέστησεν ἤδη, ἀφίνω ὑμᾶς αὐτοὺς, οἵτινες εἶσθε ἐν γνώσει ὅλων τῶν διατρεχόντων ἐν Ἑλλάδι νὰ τὸ κρίνετε. Εἶναι περιττὸν, Κύριοι, ἴσως νὰ σᾶς καταδείξω ποίαν σχέσιν εἶχεν ἡ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος μετὰ τὴν Ἰουλιανὴν ἐπανάστασιν, ποῖα στοιχεῖα ὁμοιότητος δύναται νὰ εὕρῃ ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἐκείνης μὲ τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν διατελεῖ ἡ κοινωνία ἡμῶν ἤδη. Ὑποθέτω ὅτι, ἐὰν μοὶ ἐδίδετο 15 ἡμερῶν καιρὸς, διὰ νὰ σᾶς παρασκευάσω ἕνα λόγον, ἤθελα βεβαίως σᾶς ἀπασχολήσει καὶ ἐγὼ, τοὐλάχιστον ἐπὶ μίαν ὥραν (εὖγε δεξιά). Ἀλλ’ ὁ καιρὸς αὐτὸς μοὶ ἔλειπεν· ἤθελον ὅμως συμβουλεύσει ὅλους ἐκείνους, οἵτινες τοσοῦτον ἐπιπολαίως μεταχειρίζονται τὸν καιρόν των, ἤθελον τοὺς συμβουλεύσει νὰ περιμείνωσι τὸ πέρας μιᾶς οἰκοδομῆς, ἡ ὁποία ἐγείρεται παρὰ τὸ Πανεπιστήμιον, καὶ ἴσως ἐν ταῖς αἰθούσαις ἐκείναις, ἤθελον ἀφήσει ἐντυπώσεις ζωηρὰς καὶ ἀναμνήσεις πολὺ εὐρείας· διότι ἴσως ὁ καιρὸς ἐν ταῖς αἰθούσαις ἐκείναις δὲν εἶναι τόσον πολύτιμος ὅσον ὁ καιρὸς ἐνταῦθα, διότι τὰ ἐν ταῖς αἰθούσαις ἐκείναις λεγόμενα δὲν δύνανται νὰ ἔχουν ἀποτελέσματα τόσον σπουδαῖα, ὁποῖα ἀποτελέσματα ἔχουν τὰ ἐνταῦθα λεγόμενα (γέλως ἐκ δεξιῶν). Ὅ,τι ὅμως ἰδίως μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν ἦτο ἡ ἀπόσπασις τεμαχίου τινος, τὸ ὁποῖον διά τινος ἐφημερίδος ἐδημοσιεύθη, ἡ ἑρμηνεία, ἥτις ἐδόθη εἰς τὸ τεμάχιον τοῦτο, καὶ τὰ συμπεράσματα τὰ ἐκ τῆς ἑρμηνείας ταύτης ἐξαχθέντα· οὐδὲ γνωρίζω, τῇ ἀληθείᾳ, οὐδὲ εἶμαι τοσοῦτον καλῶς πληροφορημένος, ὅπως ἦτο καλῶς πληροφορημένος ὁ προαγορεύσας, δὲν γνωρίζω, λέγω, εἰς ποῖον ἰδίως ἀνήκουν αἱ σκέψεις ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸ μικροῦ ἠκούσατε· εἰς οἱονδήποτε ὅμως καὶ ἂν ἀνήκωσι, διῆλθον ὁλόκληρον τὴν σειρὰν τῶν συζητήσεων ἐκείνων, τῶν διὰ τῆς δημοσιογραφίας γενομένων· καὶ χρεωστῶ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ σκέψις μου δὲν διαφέρει πολὺ ἀπὸ τὴν σκέψιν, τὴν ὁποίαν ἴσως πολλοὶ ἐξ ὑμῶν ἐκάματε, ὅτι ἡ σκέψις μου εἶναι, ὅτι αἱ συζητήσεις ἐκεῖναι δὲν ἀποδεικνύουν παρὰ καλὴν πίστιν καὶ εἰλικρίνειαν. Δὲν ἔρχομαι, Κύριοι, νὰ ἐλέγξω κανένα ἐξ ὑμῶν, διὰ τὰς φιλαρχικὰς τάσεις του, ἢ διὰ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ μένῃ μακρὰν τῆς ἐξουσίας· νομίζω, ὅτι αἱ τάσεις καὶ αἱ συνήθειαι αὗται δὲν δύνανται ν’ ἀποτελῶσιν, οὐδὲ νὰ παρίστανται ἐντεῦθεν, ὡς ψόγος τινῶν τῶν μὲν, οὐδὲ ὡς ἔπαινος τῶν ἄλλων· αἱ ἀξιώσεις τῶν ἀνθρώπων, αἱ σκέψεις αὐτῶν εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν περὶ τῆς ἰδίας χρησιμότητος κρίσεών των. Ἐννοῶ, Κύριοι, ὅτι ὅταν τις νομίζῃ ἑαυτὸν λίαν χρήσιμον, πολύτιμον εἰς τὴν διοίκησιν τῶν πραγμάτων τοῦ κράτους, ἐννοῶ, ὅτι τὴν πολυτιμότητα ταύτην τῆς χρησιμότητός του δὲν τὴν ἀνταλλάσσει ἀντὶ μικρῶν· ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν κατακρίνω αὐτοὺς, καθὼς ἐπίσης δὲν κατακρίνω καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐν παντὶ καιρῷ εἰσὶν ἕτοιμοι νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα των. Ἂς ἀφήσωμεν, Κύριοι, τὰς περιαυτολογίας ταύτας, διότι ἐκτὸς ἡμῶν, ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, εἶναι πολὺς κόσμος, ὁ ὁποῖος μᾶς βλέπει μακρόθεν, καὶ ὁ ὁποῖος μᾶς ἐξετάζει καὶ μᾶς ἐννοεῖ· καὶ τὰ δικαιώματα ἡμῶν ἐννοεῖ, καὶ τὰς σκέψεις ἡμῶν καταλαμβάνει, καὶ ἠξεύρει καὶ πόθεν ὁρμώμεθα, καὶ ποῦ ἀποβλέπομεν. (Εὖγε, εὖγε). Ἠναγκάσθην, Κύριοι, νὰ πλανηθῶ εἰς ποικίλας ἐκδρομὰς, διὰ νὰ δυνηθῶ ν’ ἀκολουθήσω ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προηγήθησαν εἰς τὴν πορείαν ταύτην. Ἐπανερχόμενος ὅμως ἀπὸ τῶν ἐκδρομῶν τούτων εἰς τὴν ἐπερώτησιν, ὡς διετύπωσεν αὐτὴν ὁ ἔντιμος ἐκ Σμύρνης πληρεξούσιος, ὀφείλω νὰ ὑποβάλω ὑμῖν ὀλίγας παρατηρήσεις διὰ τῶν ὁποίων θέλω φθάσει τάχιστα εἰς τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον σκοπεύω νὰ σᾶς προτείνω. Ἡ ἐπερώτησις, ὡς διετυπώθη, εἶναι, ὅτι ἐκ τῶν ἐπιστολῶν τούτων συνάγεται ἀπὸ τὸν ἔντιμον πληρεξούσιον τὸν ἐκ Σμύρνης, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχει ἐκτὸς τῶν νομίμων συνταγματικῶν ἀρχῶν, καὶ ἔκνομός τις ἐξουσία, ἥτις βεβαίως δὲν κεῖται ἐντὸς συνταγματικῶν μηχανισμῶν. Ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος ἐκ Σμύρνης, καὶ οἱ μετ’ αὐτοῦ συνηγορήσαντες, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ σᾶς δείξουν ποῦ κεῖται αὐτὸ τὸ ἔκνομον· σᾶς ἔφερον ὡς μαρτυρίαν τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ δύο ἐπιστολὰς, δημοσιευθείσας διὰ τῶν ἐφημερίδων, καὶ ἐν αὐταῖς εὗρον ἱδρυμένον τὸν θρόνον τῆς ἐξουσίας ταύτης. Οἱ ἀντιλέξαντες πρὸς τοῦτο, Κύριοι, σᾶς παρέστησαν ὅτι αἱ ἐπιστολαὶ αὗται εἶναι ἔργον καθαρῶς ἰδιωτικὸν, ὅτι δὲν περιέχουν τοὺς χαρακτῆρας οὐδεμιᾶς κυβερνητικῆς πράξεως, ὅτι πάσης κυβερνητικῆς πράξεως, εἴτε ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου πραττομένης, εἴτε ὁπωσδήποτε λαμβανούσης χώραν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κόσμῳ, τὸ ὑπουργεῖον εἶναι ὑπεύθυνον, καὶ δύναται πᾶς τις φέρων μίαν τῶν πράξεων τούτων νὰ ἐγκαλέσῃ ἐνώπιον ἡμῶν τὸ ὑπουργεῖον καὶ νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτοῦ λόγον. Σᾶς παρέστησαν ἀκόμη οἱ συνηγοροῦντες μετὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι αἱ ἐπιστολαὶ αὗται, ἔχουσαι ἰδιωτικὸν χαρακτῆρα, ἀποτελοῦσιν, ἐξασκοῦσι δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἕκαστος τῶν ἰδιωτῶν δύναται νὰ ἔχῃ, διότι τείνουσι πρὸς ἀναίρεσιν αἰτιάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ προσώπου. Ἐκ τῶν εἰρημένων εἴδετε, Κύριοι, ὅτι ἡ ἐπερώτησις δὲν στηρίζεται ἐπὶ πράξεως κυβερνητικῆς· εἴδετε μάλιστα προσέτι, ὅτι ἡ ἐπερώτησις δὲν ἀπευθύνεται κατὰ τοῦ ὑπουργείου, σᾶς τὸ ὡμολόγησεν ὁ Κύριος Καλός. Ἀφίνω λοιπὸν εἰς ὑμᾶς νὰ σκεφθῆτε, ἐὰν δύνασθε νὰ δεχθῆτε ἐπερώτησιν, ἥτις οὔτε πρᾶξιν κυβερνητικὴν ἔχει ὡς ἀντικείμενον, οὔτε ἀπευθύνεται κατὰ προσώπου ὑπουργοῦ. Ἐγὼ, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, σᾶς λέγω ὅτι πᾶσα ἐπερώτησις, ἥτις δὲν ἔχει πρᾶξιν κυβερνητικὴν ἀντικείμενον αὐτῆς, ἥτις δὲν ἀπευθύνεται κατὰ προσώπου ὑπουργοῦ, ἡ ἐπερώτησις αὕτη εἶναι ἀντισυνταγματική· καὶ ἑπομένως προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ κηρύξῃ ἀπαράδεκτον τὴν γενομένην ἐπερώτησιν (εὖγε, εὖγε ἐκ δεξιῶν).

§85ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Πετσάλης.

§87ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ ὁμιλήσῃ εἷς κατά.

§89ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τελευταῖον ἀγορεύει ὁ κατὰ τῆς προτάσεως ὁμιλῶν· πρότασις δὲ εἶναι ἡ ἐπερώτησις.

§90ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ἐδῶ οἱ ὑπουργοὶ δὲν ὁμιλοῦν ὡς ὑπουργοὶ (θόρυβος ἀριστερόθεν).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ὑπουργοὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν, νομίζω, ὅτι ὡμίλησαν ὡς ὑπουργοί· λοιπὸν ἀφήσατε αὐτὸν τὸν Κύριον νὰ ὁμιλήσῃ, καὶ κατόπιν κλείεται ἡ συζήτησις.

§92ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ μόνον μίαν εὐχὴν κάμνω νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε, καὶ ἐὰν θέλετε κάθημαι μέχρι μεσονυκτίου. Ἐνταῦθα ἐξέρχονται τῆς αἰθούσης πολλοὶ ἐκ τῶν Κυρίων πληρεξουσίων τῆς δεξιᾶς πτέρυγος.

§94ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Καθήσατε, Κύριοι, μὴ φεύγετε, ν’ ἀκούσωμεν.

§95ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῶν ἀναχωρούντων). Ἔτσι ἔκαμαν καὶ οἱ ἄλλοι.

§96ΚΑΛΟΣ. Ἐμπρὸς ν’ ἀκούσῃ τὸ ἀκροατήριον, Κ. Πετσάλη.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ἐπικαλεῖσθε τὸ ἀκροατήριον· ἀφήσατέ το νὰ μένῃ καθὼς μένει εἰς τὴν θέσιν του. Εἰς τὴν τάξιν, Κύριοι.

§98ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, δὲν θέλω ἀκολουθήσει τὸν προλαλήσαντα ὑπουργὸν εἰς τὰς παρεκτροπάς, εἰς τὰς ὁποίας τὸν παρέσυρεν ὁ ἐνθουσιασμός του· δὲν θέλω ὡσαύτως τὸν ἀκολουθήσει εἰς τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐπέταξε μὲ τὴν φαντασίαν του. Ἐγὼ πεζὸς μένων, θέλω ὁμιλήσει ἐπὶ τῆς συζητήσεως τῶν πραγμάτων καὶ ἀρχῶν, καὶ θέλω ἀποφύγει ὄχι μόνον περιττὰ πράγματα, ἀλλὰ καὶ περιττὰς λέξεις. Ἐπεθύμουν νὰ μὴν εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι πρὸ ὀλίγου εἶχον ἀποσυρθῆ τῆς ἐξουσίας, καὶ βεβαίως, ἐὰν δὲν ἐγίνετο ἐπερώτησις σκοπὸν ἔχουσα ν’ ἀποδείξῃ τὴν ὕπαρξιν ἀνωμαλίας συνταγματικῆς, ἤθελον μείνει ἀδιάφορος· ἀλλὰ προκειμένου λόγου νὰ συζητήσῃ ἡ Συνέλευσις τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ἐνώπιόν της, ἤμην ἠναγκασμένος κατὰ τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ὑπερασπίσθην ὡς μέλος τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, νὰ ἔλθω καὶ νὰ λάβω μέρος. Ἠπόρησα, Κύριοι, ὕστερον ἀπὸ ἔνδοξον μεταβολὴν, ὁποία εἶναι ἡ ἐκτελεσθεῖσα κατὰ τὸν 8βριον τοῦ 1862, ἀλλ’ ἡ ὁποία καθιέρωσεν ἀμετακλήτως τὸ συνταγματικὸν σύστημα, ὡς μέλλον νὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον, ἠπόρησα, λέγω, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ παρουσιασθοῦν εἴτε ὑπουργοὶ εἴτε ἄλλοι, καὶ ν’ ἀμφισβητήσωσι τὸν χαρακτῆρα τῆς πράξεως, τὸν ὁποῖον παρουσιάζουν αἱ ἐπιστολαὶ, αἱ ἐξελθοῦσαι ἐκ τῶν ἀνακτόρων, φέρουσαι τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Τιμολέοντος Φιλήμονος. Μοὶ ἐφάνη παράδοξον, ὅταν οἱ ὑπουργοὶ εἶπον, ὅτι ἀναδέχονται τὴν εὐθύνην τῶν πράξεων τῶν ἰδικῶν των μόνον. Ὁ πληρεξούσιος τοῦ Μεσολογγίου Κ. Δεληγεώργης πολὺ ὀρθῶς παρετήρησεν, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ δὲν εἶναι ὑπεύθυνοι μόνον δι’ ὅσα πράττουν, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅσα παραλείπουν. Ἐὰν λοιπὸν ἡ πρᾶξις, περὶ ἧς πρόκειται, ᾖναι πρᾶξις ἀντισυνταγματικὴ, οἱ ὑπουργοὶ εἶναι ὑπεύθυνοι, διότι ἀφίνουν εἰς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν δικαίωμα, νὰ μεταχειρίζωνται τὴν ἐξουσίαν. Τί θὰ εἰπῇ ἀναδεχόμεθα τὴν εὐθύνην; Ἀναδεχόμεθα νὰ γίνῃ παραβολὴ καὶ ἐξέτασις τῆς πράξεως πρὸς τὸν νόμον. Αὐτὸ σημαίνει ἡ λέξις εὐθύνη. Εἶναι κανεὶς, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ διϊσχυρισθῇ σπουδαίως, ὅτι εἰς συνταγματικὸν κράτος εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν ἄλλα πρόσωπα, παρὰ ἐκεῖνα τῶν ὑπουργῶν, τὰ ὁποῖα νὰ δύνανται νὰ ἔλθουν εἰς ἀλληλογραφίαν πρὸς ἰδιώτας, περὶ ἀντικειμένων ὑπαγομένων εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Νομίζω, Κύριοι, ὅτι κανεὶς δὲν δύναται νὰ βεβαιώσῃ τοῦτο. Πᾶσα πρᾶξις κυβερνητικὴ πρέπει ν’ ἀποῤῥέῃ ἀπὸ τὴν νόμιμον Κυβέρνησιν. Εἰς δὲ συνταγματικὸν κράτος νόμιμος κυβέρνησις εἶναι οἱ ὑπουργοί. Ἐν τούτοις τί παρουσιάζεται; Παρουσιάζεται ἐπιστολὴ γεγραμμένη ὑπὸ τοῦ Φιλήμονος πρὸς τὸν Μητροπολίτην Κερκύρας Ἀθανάσιον, καὶ πραγματευομένη περὶ ἀντικειμένων ἀφορώντων τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ Φιλήμων τί πρᾶγμα εἶναι εἰς τὰ ἀνάκτορα; εἶναι ἰδιαίτερος Γραμματεὺς τοῦ Κ. Σπόννεκ, ἰδιαιτέρου Συμβούλου τοῦ Βασιλέως. Τί λέγει εἰς τὴν ἐπιστολὴν αὐτήν; λέγει ὅτι γράφει ἐξ ὀνόματος τοῦ Κόμητος Σπόννεκ. Ὅ,τι ἄρα ἐκφράζεται ἐξ ὀνόματος τοῦ Κόμητος Σπόννεκ, θεωρεῖται ὡς ἐκφραζόμενον ἐξ ὀνόματος τοῦ Βασιλέως. Εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ ἐκφρασθῇ ὁποιαδήποτε γνώμη τοῦ Βασιλέως δι’ ἄλλου προσώπου, δι’ ἄλλου ὀργάνου, παρὰ διὰ τῶν ὑπουργῶν; Ἐὰν τοῦτο ἤδη ἔγινεν, ἐρωτῶ, εἰς τοιοῦτον κράτος ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ὑπάρχει συνταγματικὴ Κυβέρνησις; Καὶ τί διαφέρει τότε τὸ κράτος τοῦτο ἀπὸ τὰ κράτη τὰ δεσποτικά; Τί ὑπάρχει εἰς τὰ δεσποτικὰ κράτη, καὶ δὲν εἶναι τὸ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν; Εἰς τὰ δεσποτικὰ κράτη ὑπάρχουν ὑπουργεῖα μυστικὰ καὶ ὑπουργεῖα φανερά. Τί περισσότερον ὑπάρχει ἐκεῖ, τὸ ὁποῖον δὲν φαίνεται καὶ ἐνταῦθα; Τὰ πρόσωπα τὰ μυστικὰ, τὰ ὁποῖα ἐνεργοῦν ὡς ὑπουργοὶ ὄπισθεν τοῦ παρασκηνίου, μήπως εἶναι διαφορετικὰ ἀπὸ τὸ πρόσωπον τοῦ Φιλήμονος, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται ἐνταῦθα; Καὶ ἐκεῖ τὸ κράτος δὲν γνωρίζει αὐτοὺς τοὺς ὑπουργοὺς, ὑπάρχουν ὅμως ἐντὸς τῶν ἀνακτόρων καὶ διὰ τῶν φανερῶν ὑπουργῶν διευθύνουν τὸ κράτος. Τοιαύτη λοιπὸν μυστικὴ ἐνέργεια, τοιαύτη ἐνέργεια, ἡ ὁποία ἐξέρχεται ὅλως διόλου ἀπὸ τὰς συνταγματικὰς ἰδέας, καὶ τὴν ὁποίαν παρουσιάζουν αἱ ἐπιστολαὶ αὗται, ἡ ἐνέργεια αὕτη δὲν προσβάλλει τοὺς συνταγματικοὺς νόμους, δὲν προσβάλλει τὰ συνταγματικὰ ἔθιμα; Τὸ ἔθνος δυσανασχέτισεν ἐναντίον τῆς ὑπάρξεως ἀνακτοβουλίου διευθυνομένου ὑπὸ τοῦ Βέτλανδ, προσώπου πολὺ ἀνωτέρου τοῦ Φιλήμονος, προσώπου, τὸ ὁποῖον διευθύνει τὸ σημερινὸν ἀνακτοβούλιον, ἐπανέστη· ἀλλὰ μόλον τοῦτο ποτὲ δὲν κατεβιβάσθη ἡ τότε μοναρχία εἰς αὐτὸν τὸν βαθμὸν, ὥστε ὁ Βέτλανδ νὰ ἔλθῃ εἰς ἀλληλογραφίαν πρὸς ἰδιώτας περὶ Κυβερνητικῶν ἀντικειμένων. Ἐὰν εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἐπαρουσιάζετο ἐπιστολὴ εἰς τὸν τύπον ὑπογεγραμμένη ἀπὸ τὸν Βέτλανδ, ἐπιστολὴ πραγματευομένη περὶ οἱουδήποτε ἀντικειμένου κυβερνητικοῦ, ἡ κοινωνία βεβαίως ἤθελε πολὺ σκανδαλισθῆ, καὶ μόλον τοῦτο, τί λέγουν σήμερον περὶ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Φιλήμονος; λέγουν ὅτι τὸ παρελθὸν ἀναντιῤῥήτως ἦτο ἐκτὸς τοῦ συνταγματικοῦ νόμου, ἀλλ’ ὅτι τὸ παρὸν εἶναι ἐντὸς τῶν συνταγματικῶν ὅρων, διευθυνόμενον ὑπὸ ἀνακτοβουλίου καὶ ὑπὸ τοῦ Φιλήμονος. Ἐὰν λοιπὸν τὸ παρελθὸν ἀνετράπη, διότι ἦτο ἀντισυνταγματικὸν, ἡ ἐπανάστασις βεβαίως εἶχε σκοπὸν νὰ καθιερώσῃ νέαν κυβέρνησιν ἐντὸς τῶν ἀληθῶν συνταγματικῶν ἀρχῶν, τοιουτοτρόπως, ὥστε νὰ μὴ γίνωνται πλέον ὅμοιαι παρεκτροπαί. Τὴν ἐπιστολὴν τὴν ἀνέγνωσάν τινες καὶ τὴν ἐσχολίασαν κατὰ τὸ συμφέρον των, ἀλλ’ ἡ ἐπιστολὴ αὕτη δὲν δύναται ν’ ἀλλάξῃ χαρακτῆρα, εἶναι ἐπιστολὴ πραγματευομένη περὶ κυβερνητικοῦ ἀντικειμένου, καὶ γεγραμμένη ἀπὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει νόμιμον ἐξουσίαν. Τί ἔπραξεν ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις, πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν συνταγματικῶν νόμων, πρὸς διόρθωσιν τοιαύτης ἀνωμαλίας; Ἐὰν θέλητε νὰ μάθητε, πολλοὶ ὑπουργοὶ ἔξω μὲν τῆς Συνελεύσεως εἶπον, ὅτι ἀποδοκιμάζουν τὴν πρᾶξιν, ἐντὸς δὲ τῆς Συνελεύσεως ἀνέλαβον νὰ τὴν παρουσιάσουν ὡς πρᾶξιν ἀδιάφορον, ὡς πρᾶξιν ἀθώαν. Τοὺς συγχαίρω διὰ τὰς συνταγματικὰς ἀρχάς των. Τότε δὲν ἠξεύρω, ποία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ παρελθόντος καὶ παρόντος, ὅταν ἐκτὸς τῶν ὑπευθύνων ὑπουργῶν ἠμποροῦν νὰ ὑπάρχουν ἕτερα πρόσωπα ἐνεργοῦντα δημοσίας ὑποθέσεις. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πλέον τὴν διαφορὰν, τὴν ὁποίαν εἶχε σκοπὸν νὰ θεμελιώσῃ ἡ ἐπανάστασις. Ἐὰν, Κύριοι, παραδεχθῶμεν, ὅτι εἶναι θεμιτὸν πρόσωπον ἄλλο παρὰ τὸ τῶν ὑπουργῶν νὰ ἐνεργῇ ὁποιανδήποτε δημοσίαν ὑπόθεσιν, τότε εἰς τί χρησιμεύει ἡ εὐθύνη τοῦ ὑπουργείου; Καὶ πῶς δύναται νὰ ὑπάρξῃ εὐθύνη τοῦ ὑπουργείου ὅταν ἄλλα πρόσωπα δύνανται συνάμα νὰ ἐνεργοῦν; Ὁ νόμος κηρύττει ὑπεύθυνον τὸ ὑπουργεῖον δι’ ὅλας τὰς πράξεις τὰς κυβερνητικὰς, διότι ἐννοεῖ, ὅτι μόνον ἀπὸ αὐτὸ πρέπει νὰ προέρχηται πᾶσα κυβερνητικὴ πρᾶξις καὶ ὄχι ἀπὸ ἄλλα πρόσωπα. Ἡ Συνέλευσις δύναται ν’ ἀναγνωρίσῃ σήμερον τὸ νὰ ὑπάρχουν ἄλλα πρόσωπα παρὰ τὰ τῶν ὑπευθύνων ὑπουργῶν, δυνάμενα νὰ διοικῶσι τὸ κράτος, ἀλλὰ τότε ἐξ ἀνάγκης κηρύττει, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ θέλουν εἶσθαι ἀνεύθυνοι. Ἐκτὸς δὲ τούτου ὑπάρχει ἕτερος κίνδυνος, ὅτι μεταβιβάζεται ἡ εὐθύνη ἐκεῖ, ὅπου δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ· ἅμα δὲν ὑπάρχει ὑπουργεῖον πράγματι ὑπεύθυνον δι’ ὅλας τὰς πράξεις τῆς βασιλείας, τότε ἡ βασιλεία, ἄν καὶ δυνάμει τοῦ νόμου ἀνεύθυνος, τίθεται εἰς θέσιν νὰ ᾖναι ἠθικῶς ὑπεύθυνος. Ἡ ἐπιστολὴ τοῦ Φιλήμονος πραγματεύεται ἓν ἀπὸ τὰ μεγαλεῖτερα ζητήματα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται εἰς τὴν πραγμάτωσιν τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου. Αὕτη ἐκφράζει γνώμην καθαρῶς μὴ προερχομένην ἐκ τοῦ ὑπουργείου, διότι τὴν γνώμην αὐτὴν ἐκφράζει ἄλλο πρόσωπον, καὶ οὐχὶ τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν ἦλθε κἂν νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶχε προηγουμένως γνῶσιν περὶ αὐτῆς, ἢ ἔδωκε παραγγελίαν δι’ αὐτὴν, ὅπερ καὶ τότε ἄτοπον, ἀλλὰ δυνάμενον κατά τι νὰ ἐλαττώσῃ τὴν ἀνησυχίαν, ἥτις δικαίως γεννᾶται διὰ τοιαύτην ἔκρυθμον κατάστασιν. Τί ἄλλο συνέβη; Ἡ γνώμη αὕτη ἐγκατελείφθη ἔπειτα καὶ δὲν ἐπραγματοποιήθη. Νομίζετε, Κύριοι, ὅτι εἰς τοῦτο δὲν ὑπάρχει ἐκτὸς τῆς ἀνωμαλίας καὶ ἠθικὴ προσβολὴ κατὰ τῆς βασιλείας; Ἐκτὸς, ὅτι πρόσωπον παράνομον ἁρπάζει τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ κάμνει χρῆσιν βασιλικῶν δικαιωμάτων, γράφων ἐν ὀνόματι τοῦ βασιλέως, ἀντιπροσωπευομένου ὑπὸ τοῦ Κ. Σπόννεκ, ἰδιαιτέρου συμβούλου του, τοιαύτη ὑπόθεσις ἐκθέτει καὶ τὴν ὑπόληψιν τῆς μοναρχίας, μὴ δυνηθείσης νὰ φθάσῃ εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἰδεῶν της. Ὅταν βεβαίως γνώμη ἐκφραζομένη ὑπὸ τοῦ ἰδιαιτέρου συμβούλου τῆς μοναρχίας δὲν πραγματοποιῆται, ἀποδεικνύει τοῦτο, ἢ, ὅτι ὁ μονάρχης κακῶς συνεβουλεύθη, καὶ διὰ τοῦτο ἐπῆλθε μεταμέλεια, ἢ, ὅτι ἡ μοναρχία δὲν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ στηρίξῃ τὰς πεποιθήσεις της. Ὁ Φιλήμων γράφει ὅτι, ὄχι μόνον δὲν ἔδωσε γνώμην ὁ Κόμης Σπόννεκ περὶ διαλύσεως τῆς Ἰονίου Βουλῆς, ἀλλ’ ὅτι ἀντίκειται εἰς αὐτὴν, τουτέστιν ἔχει τὴν ἐναντίαν γνώμην. Ἐν τούτοις τί ἀποδεικνύεται; ὅτι ἦλθεν ἐπιτροπὴ ἐνταῦθα, τὴν ὁποίαν κακῶς προσεκάλεσαν δι’ ἑτέρας ἐπιστολῆς, ἐξελθούσης ἀπὸ τὴν αὐτὴν πηγὴν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξῆλθε καὶ ἡ ἑτέρα, περὶ ἧς ὁ λόγος, καὶ ὅτι πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν ἐνταῦθα ἐλθοῦσαν ἠρνήθη τὸ ὑπουργεῖον τὴν ἐκφρασθεῖσαν διὰ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Φιλήμονος ἰδέαν, τουτέστι τὸ νὰ θεωρηθῇ νομίμως ὑπάρχουσα ἡ Ἰόνιος Βουλὴ μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τῆς προστασίας. Τοιουτοτρόπως ἐξετέθη βεβαίως ἡ ὑπόληψις τῆς Μοναρχίας. Οὐδόλως, Κύριοι, ἀμφιβάλλω, ὅτι ἐνταῦθα παρουσιάζεται τοιαύτη ἀνωμαλία, ἡ ὁποία ἴσως οὐδέποτε ἐπαρουσιάσθη ἢ νὰ παρουσιασθῇ δύναται εἰς ἑτέρου κράτους συνταγματικὴν Κυβέρνησιν. Ἡ συνταγματικὴ Κυβέρνησις ἔχει ὡς συμβούλους τοῦ Βασιλέως τοὺς ὑπουργοὺς, οἵτινες ἐνεργοῦν ἅπασαν τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κράτους, κἀνὲν δὲ ἕτερον πρόσωπον δὲν δύναται νὰ παρεμβαίνῃ νομίμως μεταξὺ αὐτῶν καὶ τοῦ ἡγεμόνος, εἴτε ὡς σύμβουλος, εἴτε ὡς ἐνεργοῦν ὑπηρεσίαν Κυβερνητικήν.

§99ΚΑΦΕΝΤΖΟΓΛΟΥΣ. Δὲν ἦτο ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σου;

§100ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ ἀνάγκη μᾶς ἔκαμε ν’ ἀναγνωρίσωμεν μίαν ἀνωμαλίαν καὶ προσωρινῶς νὰ τὴν παραδεχθῶμεν. Ἀλλ’ ἡ ἀνωμαλία αὕτη, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεκύψαμεν, ὅσον ἀναγκαία ἦτο, ἄλλο τόσον πρέπει νὰ περιορισθῇ ἐντὸς στενῶν ὁρίων· ἡ ἀνάγκη αὕτη εἶναι ἡ ὕπαρξις τοῦ Κόμητος Σπόννεκ ὡς ἰδιαιτέρου συμβούλου τῆς Α. Μεγαλειότητος. Διότι ὑπεκύψαμεν εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην, δὲν ἕπεται, ὅτι πρέπει νὰ ὑποκύψωμεν νὰ ἔχωμεν καὶ τὸν Φιλήμονα νὰ διευθύνῃ τὸ Κράτος ἐκ τοῦ παρασκηνίου τῆς Αὐλῆς. Παραδέχομαι λοιπὸν τὴν ὕπαρξιν τοῦ ἰδιαιτέρου αὐτοῦ συμβούλου, ἀλλὰ τὴν παραδέχομαι οὕτως. Ἠξεύρετε τί θὰ εἰπῇ, ὡς τὸ ἐξήγησεν ὁ Κ. πληρεξούσιος Ἰωαννίνων, ἰδιαίτερος σύμβουλος τοῦ Βασιλέως; Τὸ νὰ μὴν ἔχῃ τὸ πρόσωπον αὐτὸ οὐδεμίαν φανερὰν ἐξουσίαν, οὐδεμίαν ἐπίσημον ἐνέργειαν, νὰ μὴ ἔρχηται εἰς σχέσιν ἐξωτερικῶς πρὸς ἀρχὰς ἢ ἰδιώτας περὶ πραγμάτων ἀναγομένων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον ν’ ἀλληλογραφῇ περὶ αὐτῶν πρὸς ξένους· ἡ θέσις τοιούτου συμβούλου εἶναι μόνον ἀνεκτὴ (tolérée), διότι νομίμως δὲν ὑπάρχει ἀνεγνωρισμένη, ἀφ’ οὗ οὐδεμία πρᾶξις τῆς Συνελεύσεως ἀνεγνώρισε τὴν θέσιν αὐτήν. Ἡ Συνέλευσις ἐκήρυξε τὸν Βασιλέα ἐνήλικα καὶ τὸν ἐκήρυξεν 6 μῆνας πρὸ τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν, συμφώνως πρὸς τοὺς νόμους τῆς Δανίας, συνεπλήρου τὸν χρόνον τῆς ἐνηλικιότητος. Διατί ἔπραξε τοῦτο; Ἦτον ἁπλοῦν καὶ ὡς ἔτυχε; διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τύπον ἄνευ τινὸς σκοποῦ, ἢ εἶχε σκοπόν τινα; ὁ σκοπὸς ἦτο νὰ δώσῃ πλήρη ἀνεξαρτησίαν εἰς τὴν θέλησιν τοῦ Βασιλέως. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ ἦτο τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε τὴν πρᾶξιν ταύτην εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἂν δ’ ὁμοῦ μετὰ τοῦ Βασιλέως ἦλθε καὶ πρόσωπον, ἔχον πεῖραν, ἔχον γνώσεις, ἵνα χρησιμεύσῃ Αὐτῷ ὡς ὁδηγὸς, τοῦτο εἶναι ἰδιαίτερόν τι, τὸ ὁποῖον δὲν δίδει τὸ δικαίωμα εἰς κανένα νὰ μεταχειρισθῇ τὸ ὄνομα αὐτοῦ τοῦ προσώπου, ἢ δὲν ἔχει δικαίωμα αὐτὸ τὸ ἴδιον πρόσωπον, ὡς τοιοῦτον, νὰ παρεκκλίνῃ καὶ παρακροῦον τὴν νόμιμον Κυβέρνησιν νὰ ἔρχηται εἰς συμφωνίας μετὰ πολιτῶν περὶ ἀντικειμένου, ἀναγομένου εἰς τὸ Κράτος. Ὅστις μοὶ διαφιλονεικήσει αὐτὰς τὰς ἰδέας, αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος βεβαίως δὲν εἶναι εἰλικρινής. Ἠξεύρετε κάλλιστα, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δυσηρεστεῖτο κατὰ νομίμου ἀντιβασιλείας τῆς μετὰ τοῦ Ὄθωνος ἐλθούσης· λέγω, νομίμου, διότι ἐσυστήθη διὰ συνθηκῶν. Καὶ τί εἴπομεν εἰς τὴν Συνέλευσιν ταύτην, ὅταν ἐμάθομεν ὅτι ὁ ἡμέτερος Βασιλεὺς εἶναι ἀνῆλιξ; προτιμώτερον εἶναι νὰ κυβερνώμεθα ὑπὸ ἀνήλικος παρὰ νὰ φέρωμεν ἀντιβασιλείαν. Ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι τὸ πρόσωπον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον πρῶτον ἤκουσα αὐτὴν τὴν ἰδέαν. Ἡμεῖς ἠθέλαμεν ν’ ἀποφύγωμεν ἀντιβασιλείαν νόμιμον, ἡ ὁποία ἔχει εὐθύνην καὶ ἠθικὴν καὶ νομικὴν καὶ ἐπροτιμήσαμεν νὰ κυβερνηθῶμεν ὑπὸ μόνου τοῦ Βασιλέως. Θέλετε τώρα νὰ δώσητε μεγαλείτερον δικαίωμα εἰς τὸν ἰδιαίτερον σύμβουλον τοῦ Βασιλέως καὶ νὰ δεχθῆτε ἐνέργειαν ἀντιβασιλείας, μὴ νομίμως ὑπαρχούσης; (θόρυβος). Δὲν εἶναι αἱ λέξεις, αἱ ὁποῖαι κάμνουν τὰ πράγματα, εἶναι τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα δίδουν τὴν ἔννοιαν τῶν λέξεων.

§101ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀπὸ πότε ἔγειναν;

§102ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. Πετσάλην, ἂν τὴν 9 Δεκεμβρίου εἶχε τὰς αὐτὰς ἰδέας.

§103ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θέλω εὐχαριστήσει τὴν περιέργειαν τοῦ Κ. Μίληση καὶ τῶν ὁμοφρονούντων αὐτῷ· καὶ τὴν 9 Δεκεμβρίου εἶχον τὴν αὐτὴν ὡς καὶ σήμερον ἰδέαν.

§104ΤΙΝΕΣ. (δεξιόθεν) διατὶ δὲν παρῃτήθητε; (θόρυβος).

§105ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω εἰς τοὺς διακόπτοντάς με, ὅτι καὶ τότε καὶ σήμερον ἀκόμη, ἂν εὑρεθῶ εἰς τὴν ἰδίαν θέσιν, θὰ ὑπερασπισθῶ τὰς συνταγματικὰς ἀρχάς. Οὐδεὶς δύναται νὰ μᾶς προσάψῃ μῶμόν τινα. Τοιοῦτόν τι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται σήμερον, βεβαίως δὲν ἐπαρουσιάσθη τότε· οὔτε ὁ κόμης Σπόννεκ, οὔτε ὁ Φιλήμων κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν διετελέσαμεν ὑπουργοὶ, ἦλθεν εἰς σχέσεις πρὸς ἰδιώτας περὶ ἀτικειμένου, ἀναγομένου εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους. Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, Κύριοι, καθῆκόν μας ἐλθόντες εἰς τὴν ἐξουσίαν νὰ ὑπερασπισθῶμεν ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ τὰς συνταγματικὰς ἀρχὰς, διότι εἴμεθα ἐκ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐκινδύνευσαν διὰ τὴν μεταβολὴν, εἴμεθα ἐκ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐθέσαμεν ἕνα λίθον εἰς τὸ νέον αὐτὸ κτίριον, τὸ ὁποῖον ᾠκοδομήθη. Τέλος πάντων αἱ πράξεις ἡμῶν, τὰς ὁποίας σεῖς γνωρίζετε, καὶ τὰς ὁποίας κἀνεὶς ἐξ ὑμῶν δὲν ἦτο εἰς κατάστασιν, δὲν εἶχε τὴν δύναμιν καὶ τὴν τόλμην νὰ ἐνεργήσῃ, ἀποδεικνύουν τὰς ἀρχάς μας (ὤ! ὤ! δεξιόθεν). Βλέπετε μὲ ποίαν παῤῥησίαν ὡμιλήσαμεν σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἀμφιβάλλω ἂν σεῖς ἔχητε τὴν γενναιότητα νὰ πράξητε τοῦτο (ὤ! ὤ! δεξιόθεν). Ἡμεῖς τὰς συνταγματικὰς ἀνωμαλίας ἐχαρακτηρίσαμεν εἰς τὴν παραίτησίν μας (θόρυβος),... καὶ σεῖς δὲν τολμᾶτε.....

§106ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Σᾶς ἐδίωξαν.

§107ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἰς τὰς βωμολοχίας δὲν ἀπαντῶ εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν αἰδῶ τιμῆς (θόρυβος).

§108ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Διὰ λογαριασμόν σας.

§109ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Ποῦ τὴν εὗρες σὺ τὴν τιμήν.

§110ΠΕΤΣΑΛΗΣ. «Ὁ Κόμης μὲ παρεκάλεσε, ἵνα αὐθωρεὶ ἀνακοινώσω». Τὸ μέρος τοῦτο τῆς ἐπιστολῆς κἀνεὶς τῶν προλαλησάντων εἴτε ὑπουργὸς, εἴτε ῥήτωρ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος δὲν τὸ ἀνέγνωσεν· ὑποβάλλω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἐστάλη κατ’ εἰσήγησιν καὶ κατὰ διαταγὴν τοῦ ἰδιαιτέρου συμβούλου τοῦ Βασιλέως. Ἐρωτῶ ἑπομένως, ἂν τοιοῦτον ἔγγραφον δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς παρουσιάζον τὴν τερατωδεστέραν ἀνωμαλίαν εἰς συνταγματικὴν Κυβέρνησιν! Ἂν ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι φρονοῦν τὸ ἐναντίον, δύνανται νὰ τὸ φρονοῦν, δὲν ἐνδιαφέρομαι περὶ αὐτῶν, χρεωστῶ ὅμως ἐνώπιον τοῦ ἔθνους νὰ χαρακτηρίσω τὴν ἔκρυθμον καὶ τερατώδη, τὴν μοναδικὴν εἰς τὰ χρονικὰ τῶν συνταγματικῶν ἐθνῶν αὐτὴν πρᾶξιν. Ἠξεύρω, ὅτι τοιαύτη ἀνωμαλία εἶχε παρουσιασθῆ περὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ 18 αἰῶνος εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τῆς Βασιλίσσης Ἄννης, τὸ δὲ ἀγγλικὸν κοινοβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐνεπνέετο ἀπὸ ἀληθῆ πατριωτισμὸν, ἐζήτησε τὴν ἀποπομπὴν ἀπὸ τῶν ἀνακτόρων ῥητῶν προσώπων. Δὲν λέγω ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ προχωρήσῃ μέχρις αὐτοῦ τοῦ βαθμοῦ (θόρυβος).

§111ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἓν βῆμα ἐμπρὸς καὶ δύο ὀπίσω (θόρυβος).

§112ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ταράττονται ὅσοι αἰσθάνονται ὅτι ἐπληγώθη ἡ συνείδησίς των. Τὸ κοινοβούλιον ἐκεῖνο ἔκαμε τοιαύτην ὁποίαν εἶπον πρᾶξιν, ἐὰν δὲ δὲν ἀπαιτῶ ἡ Συνέλευσις νὰ πράξῃ τὸ ἴδιον, ὅπερ οὔτε ἐγὼ συνιστῶ, τοὐλάχιστον ἂς πράξῃ τι ὀλιγώτερον· ἡμεῖς ζητοῦμεν τὸ ὀλιγώτερον, ἡμεῖς ζητοῦμεν ἡ Συνέλευσις νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἐπιθυμίαν της, ἵνα παύσῃ εἰς τὸ ἑξῆς ἡ ἀνωμαλία αὕτη, νὰ παύσῃ τὸ σκάνδαλον. Εἶπόν τινες ὅτι ἐφέραμεν ὑπόθεσιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία δὲν ἔχει κοινοβουλευτικὸν χαρακτῆρα, διότι δὲν ἀφορᾷ τοὺς ὑπουργοὺς, ἀλλ’ ἡ ἔννοια ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διϊσχυρίζονται τοῦτο, εἶναι νὰ δείξωσιν ὅτι κάμνομεν ματαίας συζητήσεις καὶ διὰ τοῦ μέσου τούτου νὰ ἐκφύγωσι τὴν εὐθύνην. Νομίζω, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ εἰς τὴν περίστασιν ταύτην φέρουσι βαρεῖαν εὐθύνην. Ποτὲ, κύριοι, ὑπουργοὶ βλέποντες ὅτι ἄλλοι σφετερίζονται τὴν ἐξουσίαν των, ἐμπνεόμενοι ὑπὸ τῆς τιμῆς, μένουσιν εἰς τὰς θέσεις των!

§113ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ἐμείνατε σεῖς (θόρυβος).

§114ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Μὴ ταράττεσθε, ἀφήσατε τὸν Κύριον Πετσάλην εἶναι ἁρμόδιος νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τιμῆς (θόρυβος, γέλως).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπέχετε ἀπὸ προσωπικὰ ἂν θέλετε νὰ διατηρηθῇ ἡ τάξις. (θόρυβος).

§116ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἐπίσημον παράδειγμα κατὰ τοῦ ὁποίου κανεὶς δὲν θὰ τολμήσῃ ν’ ἀντείπῃ. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Αἰγυπτιακοῦ ζητήματος, μέγας ἀνὴρ, μέγας πολιτικὸς, μέγας ἱστορικὸς, ὁ Thiers, ἔδωσε τὴν παραίτησίν του, διότι ὁ Βασιλεὺς Φίλιππος ἔγραψεν ἐπιστολὴν εἰς τὸν Γυζῶτον, τότε πρέσβυν τῆς Γαλλίας ἐν Λονδίνῳ, ζητήσας πληροφορίας.

§117ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν ἦτο αὐτὸς ὁ λόγος.

§118ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁποία διαφορά! ὁ Βασιλεὺς Φίλιππος ἔγραφε πρὸς πρέσβυν, ὁ δὲ Πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου ἐνόμισεν ὅτι προσεβλήθη ἡ εὐθύνη του, καὶ ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ μείνῃ πλέον εἰς τὰ πράγματα, διότι ἐν ἀγνοίᾳ αὐτοῦ ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἐζήτει πληροφορίας ἀπὸ τὸν πρέσβυν του. Ἐνταῦθα τί ἀκολουθεῖ; ἐνταῦθα διενεργεῖται οὐσιώδης κυβερνητικὴ ὑπόθεσις, οὐχὶ μόνον χωρὶς νὰ ἠξεύρῃ τὸ ὑπουργεῖον, ἀλλὰ καὶ ἐναντίον τῆς γνώμης αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, τὸ ὁποῖον κατέστη ὑπεύθυνον, διότι δὲν ἔφερεν ἀντιῤῥήσεις, διότι κατεδέχθη νὰ ἔλθῃ ἔπειτα εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, ἡ ὁποία προσεκλήθη δυνάμει ἐπιστολῆς τοῦ Φιλήμονος, διότι ἠνέχθη τὸν Φιλήμονα νὰ ἔλθῃ προηγουμένως οὗτος εἰς διαπραγματεύσεις, χωρὶς νὰ ἠξεύρῃ αὐτὸ τίποτε καὶ ἐδέχθη νὰ τῷ ἐπιβληθῇ ὁ Φιλήμων ἐξ ὀνόματος τοῦ κόμητος Σπόννεκ ἐνεργῶν. Ἠξεύρω, ὅτι εἰς ἄλλην ἐποχὴν ἐγένοντο αἱ αὐταὶ ἐνέργειαι, ὁποῖαι καὶ σήμερον, ἵνα καταπνίξωσι τὰς ἐθνικὰς ἐλευθερίας, ἐδίδοντο αἱ αὐταὶ ὑποσχέσεις καὶ βεβαιώσεις, ἴσως ὑπὸ τῶν αὐτῶν προσώπων, ἅτινα ὑποστηρίζουν καὶ τὰς παρούσας ἀνωμαλίας, δυστυχῶς ὅμως ἐψεύσθησαν αἱ ἐλπίδες τὰς ὁποίας ἔδωκαν, τὸ δὲ πρόσωπον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε θῦμα τῶν περὶ ἀσφαλείας τῶν πραγμάτων ὑποσχέσεών των, ἐτιμωρήθη διὰ τῆς ἐξορίας. Ἕκαστος δύναται νὰ συλλογίζεται ὅπως θέλει περὶ τοῦ ζητήματος, ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ φέρωμεν αὐτὸ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους, ὅπως γνωσθῇ κατὰ ποῖον τρόπον ἐννοεῖ τοῦτο νὰ κυβερνηθῇ. Ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως δὲν λύει τὸ ζήτημα, εἰμὴ νομικῶς, διὰ τοῦ κύρους τὸ ὁποῖον ἔχει πᾶν νομοθετικὸν σῶμα· ἡ ἀλήθεια ὅμως τοῦ πράγματος εἶναι ἀνεξάρτητος τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως, ἐὰν πλειονοψηφία φατριάζουσα θελήσῃ νὰ θυσιάσῃ τὰς συνταγματικὰς ἐλευθερίας. Εἶναι περιττὸν νὰ σκανδαλίζωνται τινὲς, ἂν ἡ συνείδησίς των ᾖναι ἥσυχος· βλέπετε πόσον ψυχροὶ εἴμεθα, πόσον ἀπαθεῖς ὑπερασπισταὶ τῶν συνταγματικῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἔθνους. Νομίζετε, ὅτι ἡ συνταγματικὴ Εὐρώπη θὰ ἐπηρεασθῇ ἀπὸ τὴν ἰδικήν σας ἀπόφασιν καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο; Νομίζετε, ὅτι εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅταν ἀκούσωσιν, ὅτι γραμματεὺς ἰδιαίτερος τοῦ ἰδιαιτέρου συμβούλου ἔγραψεν ἐπιστολάς, πραγματευόμενος περὶ κυβερνητικῶν ἀντικειμένων, εἰς κράτος λεγόμενον συνταγματικόν, ὅπου, διότι πρότερον παρεβιάζετο τὸ σύνταγμά του ἐδιώχθη ὁ Βασιλεύς, θέλουν σᾶς ἐπαινέσει, διότι θέλετε καὶ πάλιν νὰ προστατεύσητε τὰς συνταγματικὰς παρανομίας; Νομίζετε, ὅτι θὰ ἐπηρεάσῃ ἡ ἡμετέρα ἀπόφασις τὴν κρίσιν τῆς συνταγματικῆς Εὐρώπης; Ἂν λοιπὸν ἦσθε τόσον βέβαιοι, ὅτι εὑρίσκεσθε ἐντὸς τῆς ἀληθείας καὶ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων εἶναι περιττὸν νὰ ταράττεσθε τόσον. Αὕτη ἡ ἐπιστολὴ, ἡ ὁποία ἐγράφη, ὡς βλέπετε, δὲν εἶναι ἡ μόνη, ἀλλ’ ὑποθέτει ἄλλας προϋπαρχούσας, καὶ ὑποθέτει πολλὰς ἄλλας, τὰς ὁποίας ἡμεῖς δὲν γινώσκομεν. Καὶ τίς ἠξεύρει ἀκόμη πόσα ἄλλα ἀντικείμενα διεπραγματεύθησαν κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον! Διότι ἔφθασεν εἰς γνῶσιν ἡμῶν μία μόνη τοιαύτη ὑπόθεσις δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ κακὸν ἕως ἐδῶ ἐσταμάτησε, μάλιστα ἐξ αὐτοῦ δυνάμεθα νὰ εἰκάσωμεν πολλὰς ἄλλας ἀντισυνταγματικὰς ἐνεργείας, περὶ τῶν ὁποίων πολλοὶ ἔχουσιν ἤδη ὑποψίας. Ἀλλὰ διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω τὸ ἀνόητον θάῤῥος, μὲ τὸ ὁποῖον ἡ ἐξουσία τοῦ Φιλήμονος στέλλει τὰς ἐπιστολάς της, θὰ κάμω ὀλίγας παρατηρήσεις ἐπὶ ἑτέρας τινὸς ἐπιστολῆς, ἡ ὁποία ὡσαύτως ἐστάλη ἀπὸ τὴν αὐτὴν πηγὴν, πρὸς τὸν σκοπὸν μὲν τοῦ νὰ παρουσιάσῃ ἀναίρεσιν κατὰ τῶν γενομένων συζητήσεων ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ δώσῃ νέαν τροφὴν εἰς τὰ πάθη τῶν κατὰ τῆς Ἀγγλίας φανατικῶν. Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν βλέπω νὰ προσηλοῦται ποσῶς ἡ προσοχὴ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος, εἶναι λίαν σπουδαῖον, ἔχει σχέσιν οὐ μόνον μὲ τὴν τιμὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, ἀλλὰ καὶ μὲ τὸ συμφέρον καὶ μὲ τὸ μέλλον τῆς πατρίδος, διότι τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἀπεδείχθη εὐγνῶμον πρὸς τοὺς εὐεργέτας του. Ὁ κύριος Φιλήμων, γράφων πρὸς τὸν Μητροπολίτην Κερκύρας πρὸς ἀναίρεσιν τῶν ἐν τῷ ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ κατὰ τοῦ κυρίου Σπόνεκ ῥηθέντων, σχετικῶς πρὸς τοὺς ἐπαχθεῖς ὅρους τῆς κατεδαφίσεως καὶ ἐξουδετερώσεως, τολμᾷ ἀναιδῶς νὰ ἐξυβρίζῃ καὶ νὰ συκοφαντῇ τὴν Ἀγγλίαν....(παρατεταμέναι διακοπαί).... Πρῶτον κάμνω τὴν παρατήρησιν, διατί νὰ προτιμηθῇ Ἑπτάνησος, ὅπου νὰ παρουσιασθῇ ἡ ἀναίρεσις καὶ ὄχι ἡ Ἑλλάς. Τοῦτο καὶ μόνον ἀρκεῖ, ἵνα ἀποδείξῃ τὸν ἰδιαίτερον σκοπὸν, τὸν ὁποῖον εἶχεν ἡ ἐπιστολὴ αὕτη. Ἀλλὰ, Κύριοι, χωρὶς νὰ θέλω νὰ κάμω παρατηρήσεις, δι’ ὧν ν’ ἀποδείξω τὸ σαθρὸν τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθη ὁ συντάκτης τῆς ἐπιστολῆς, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ τὸ ὅτι παρεξηγήθησαν ἰδέαι ἐκφρασθεῖσαι πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, ἀρκοῦμαι μόνον νὰ εἴπω ὅτι ὁ συντάκτης ἀναιρεῖ αὐτὸς ἑαυτὸν διὰ τῶν ἐπιχειρημάτων του. Οὐδὲν, μᾶς λέγει, ὅτι ὁ κόμης Σπόννεκ ἔπραξεν, εἴτε εἰς Δανίαν εἴτε εἰς Λονδῖνον, ὅθεν διέβη μετὰ τοῦ βασιλέως πρὸς ἀποτροπὴν τῶν ὅρων, ἐνῷ μία μόνη λέξις ἤρκει νὰ τοὺς ἀνατρέψῃ. Προβαίνω δὲ ἤδη νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ ἑτέρας τινὸς ἰδέας τῆς ἐπιστολῆς. Ὁ συντάκτης αὐτῆς συκοφαντεῖ καὶ ἐξυβρίζει τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν εἰς τρόπον, ὥστε προκαλεῖ τὴν ἀηδίαν μᾶλλον ἢ τὴν ἀγανάκτησιν κατὰ τοῦ πάθους τοῦ φανατισμοῦ, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐνεπνεύσθη ὁ γράψας. Κηρύττονται βλάκες οὐχὶ μόνον ὁ ὑφυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας Λαγιάρδος, ὁ Σὶρ Πάγετ, πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας ἐν Κοπενάγῃ, ἀλλ’ ἀκόμη σπουδαιότερα πρόσωπα, ὁ Γλάδστων, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὸ τελειότερον φιλολογικὸν ἔργον, ὁ ὁποῖος ἀνεδίφισε τὴν ἀρχαιότητα αἰῶνας ὀπίσω καὶ ἔμαθε τὴν τότε κατάστασίν της. Ὁ ἀνὴρ οὗτος μετὰ τῶν ἀνωτέρω, μετὰ τοῦ λόρδου Ῥῶσσελ καὶ ὅλου τοῦ ἀγγλικοῦ ὑπουργείου, ἐθεωρήθησαν ὑπὸ τοῦ Φιλήμονος βλάκες, ὅτι παρεξήγησαν τὰς ἰδέας τοῦ Κ. Σπόννεκ, τὸν ὁποῖον κακῶς ἐννόησαν. Αὐτὴν τὴν πηγὴν τὴν ἀντισυνταγματικὴν, ἡ ὁποία ἐνεθρονίσθη ἐντὸς τῶν ἀνακτόρων, αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι παριστοῦν τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἀγνῶμον πρὸς τοὺς εὐεργέτας του καὶ ὑβριστικὸν πρὸς τοὺς μεγάλους ἄνδρας τῆς Ἀγγλίας, αὐτοὺς ἡ πρότασις ἐννοεῖ νὰ φέρῃ εἰς τὴν πρέπουσαν θέσιν των. Εἰς τὴν ἐπιστολὴν ταύτην βλέπετε καί τινα πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀκριβῆ ὡς πρὸς τὴν διαπραγμάτευσιν τῆς συνθήκης, διότι ὑποθέτει ἐπιστολὴν γεγραμμένην εἰς τὸν Κ. Βρουνὼφ, πρέσβυν τῆς Ῥωσσίας, ὑπὸ τοῦ κόμητος Σπόννεκ. Τούτου ἕνεκα ἡ ἐπιστολὴ αὕτη ἐτοιχοκολλήθη εἰς ὅλας τὰς γωνίας τῆς Κερκύρας, μετὰ ταῦτα δὲ ἐδημοσιεύθη καὶ εἰς τὴν ἐφημερίδα τοῦ Μητροπολίτου, ὀνομαζομένην «ἡ κοινότης τῆς Κερκύρας», ἡ ῥηθεῖσα ἐπιστολὴ διεκρίθη ἀντὶ ὑπογραφῆς διὰ τριῶν ἀστερίσκων. Προσέθηκεν ἀκόμη ἡ ἐπιστολὴ τοῦ Φιλήμονος, ὅτι ἡ πρὸς τὸν Βρουνὼφ ἐπιστολὴ τοῦ κόμητος Σπόννεκ ἐτέθη ὡς βάσις τῶν διαπραγματεύσεων ἐν Λονδίνῳ. Ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία διεύθυνε τὰς διαπραγματεύσεις τῆς ὑποθέσεως, ὁμολογῶ, ὅτι οὐδόλως ἐγνώρισα ἢ ὑπωπτεύθην, ὅτι ὑπῆρξε τοιαύτη ἐπιστολή. Διὰ τοῦτο τινὲς τὸν ἰσχυρισμὸν τῆς ἐπιστολῆς αὐτῆς συνδέουν μὲ εἰδικὴν ἀποστολὴν τοῦ φέροντος τὴν ἐπικυρωμένην συνθήκην εἰς Λονδῖνον, διότι ἡ οἰκογένεια αὐτοῦ εὑρίσκεται ἔκπαλαι εἰς σχέσεις πρὸς τὸ πρόσωπον, πρὸς ὃ, λέγουν, ὅτι διευθύνθη ἡ ἐπιστολή. Τὰ πάντα, ὅσα ἐνηργοῦντο καὶ ὅσα ἤρχοντο, ὑπεβάλλοντο εἰς τὸν βασιλέα, ἀλλ’ ἡ ἐνέργεια τοῦ ὑπουργείου ὑπῆρξε πάντοτε ἀνεξάρτητος καὶ ἀνεπηρέαστος. Τί ἄρα ἤθελε νὰ ἐξάξῃ ὁ γράφων ἐκ τοιαύτης ἐπιστολῆς, ἥτις, καὶ ἀληθὴς ἂν ἦτο, ἀναφέρεται εἰς πολὺ μεταγενέστερά των πράγματα, τὰ ὁποῖα ὁ ὑφυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας ἐν τῇ συζητήσει ἐκείνῃ ἀνέφερε. Τὸ νὰ ὑβρίζηται, Κύριοι, καὶ νὰ συκοφαντῆται μία Δύναμις.......

§119ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἂν θέλῃ ἡ Συνέλευσις ἂς ἀναγνωσθῇ.

§120ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§121ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Φαίνεται, ὅτι πολλοὶ δὲν θέλουν ν’ ἀναγνωσθῇ καὶ ἡ Συνέλευσις εἶναι κουρασμένη καθὼς καὶ ἐγώ. Ἐν τούτοις τί ἀποδεικνύεται, Κύριοι, ἀπὸ αὐτὴν τὴν πηγὴν τῶν ἐπιστολῶν; ὅτι ὄχι μόνον ἡ ἀνεξαρτησία, ἡ συνταγματικὴ τῆς Κυβερνήσεως προσεβλήθη, ἀλλὰ καὶ ἡ ὑπόληψις τοῦ Ἔθνους ἐξωτερικῶς προσβάλλεται. Ἡ δύναμις ἐκείνη, ἥτις ὑπεστήριξεν ἡμᾶς εἰς τὰς διαπραγματεύσεις ὄχι μόνον εἰλικρινῶς, ἀλλὰ καὶ ἐνθέρμως, εἶναι πρὸ πάντων ἡ Ἀγγλία. Ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας ἐντεῦθεν.........

§122ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε! Τί εἶναι αὐτά; (θόρυβος).

§123Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καὶ ὁ μέγας ἁρμοστὴς τῆς Ἑπτανήσου εἶναι τὰ μόνα συνδραμόντα διὰ τῶν ἐκθέσεών των τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὰς διαπραγματεύσεις πρόσωπα. Καὶ μόλον τοῦτο ἀπὸ ἕνα Φιλήμονα γράφονται ἐπιστολαὶ, παριστῶσαι πρὸς τὸν λαὸν τῆς Ἑπτανήσου τοιαῦτά τινα, δι’ ὧν περιφρονεῖται οἰκτρῶς ἡ Δύναμις αὕτη, ἀποδίδονται δὲ ψευδῶς τὰ ἀποτελέσματα εἰς ἄλλων ἐνεργείας. Κύριοι! ἂν ἡ Συνέλευσις δὲν προλάβῃ ἐγκαίρως νὰ ἐμποδίσῃ εἰς τὰ πρῶτα βήματά της τὴν ἀντισυνταγματικὴν ἐνέργειαν, ἐὰν δὲν φέρῃ ταχεῖαν τὴν θεραπείαν, φοβοῦμαι πολὺ ὅτι δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ εὐχαριστήσωμεν καὶ ἱκανοποιήσωμεν τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ τόπου (θόρυβος). Ὅσοι λέγουν τὰ ἐναντία, θέλουν νὰ σᾶς ἀποκοιμίσουν καὶ νὰ κλείσουν τοὺς ὀφθαλμούς σας ἐνώπιον τῆς ἱστορίας· θέλουν νὰ ἀποδείξουν τὴν Ἑλλάδα ὅτι διαφέρει ἀπὸ τὸν ἐπίλοιπον κόσμον, ὅτι ἡ ἱστορία τοῦ λοιποῦ κόσμου δὲν ἐφαρμόζεται εἰς αὐτήν. Παντοῦ ὅπου ἔγειναν τοιαῦται μεταβολαὶ, αἱ ἀντιδράσεις ἐξηκολούθουν ἐπὶ πολλὰ ἔτη, εἰς δὲ τὴν Ἀγγλίαν μέχρι τοῦ 1730· δηλαδὴ 60 ἔτη μετὰ τὴν ἔνδοξον μεταπολίτευσίν της. Λοιπὸν τί σᾶς λέγομεν; Ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν νὰ ἐμποδίσωμεν τὰς παρεκτροπὰς, νὰ ἀπομακρύνωμεν τὰ ζιζάνια, τὰ ὁποῖα περιεστοίχισαν τὴν νεαρὰν Βασιλείαν (θόρυβος· παρατεταμέναι διακοπαί). Τινὲς λέγουν ὅτι δὲν βλέπουν κανένα κίνδυνον, δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω τὴν καλὴν των πίστιν, πιστεύω, ὅτι τὸ φρονοῦν, ἀλλὰ, λέγω, ὅτι οἰκτρῶς ἀπατῶνται. Ἕως ὅτου τὰ πράγματα ὑπάρχουν ὅπως σήμερον, ἕως ὅτου δὲν πραγματοποιηθῇ ἡ ἕνωσις τῆς Ἑπτανήσου, ἕως ὅτου δὲν συζητήσωμεν καὶ ἐπικυρώσωμεν τὸ Σύνταγμα, δὲν ἀπολυθῇ ἡ Συνέλευσις καὶ δὲν ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν τακτικὴν ὁδὸν, λέγω, ὅτι πάντοτε κίνδυνος δύναται νὰ ὑπάρξῃ.

§124ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Οὐδέποτε.

§125Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μὲ ἀναγκάζετε νὰ σᾶς εἴπω πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἤθελον νὰ σᾶς εἴπω.

§126ΠΟΛΛΟΙ. Εἴπατέ τα.

§127Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πράγματα, τὰ ὁποῖα γνωρίζουν τινὲς, ἀλλὰ καμώνονται. Ὑπάρχουν προσπάθειαι διαφόρου φύσεως καὶ εἴδους. Ὅστις εἶναι εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ θέλει νὰ φωτισθῇ, πιστεύω, ὅτι δὲν ἔχει δυσκολίαν· αὐτὰς τὰς πληροφορίας δὲν τὰς ἔχω ὡς ἄτομον, ἀλλ’ ὡς μέλος τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως. Ἑταιρίαι ὑπάρχουν καὶ ἔγγραφα ἐπίσημα ξένων Δυνάμεων......

§128ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τί ἐκάματε λοιπόν;

§129ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ εἴπω ποῖα θὰ ὦσι τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν τῶν μυστικῶν ἑταιριῶν, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ σημειώσω τὸ γεγονὸς, νὰ καταδηλώσω τὸ νέφος, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται εἰς τὸν ὁρίζοντα, ὅπως παραστήσω εἰς ὅσους λέγουν, ὅτι οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει, ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς ἐντελῶς ἀσφαλῆ κατάστασιν.

§130ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὐτοὺς τοὺς κινδύνους τοὺς ἀνεκοινώσατε εἰς τὴν διάδοχον Κυβέρνησιν;

§131ΔΑΓΡΕΣ. Ποῖον σκοπὸν ἔχουν αὐταὶ αἱ ἑταιρίαι;

§132ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐρωτήσατε τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν.

§133ΤΙΝΕΣ. Ἀλλὰ σεῖς τὸ ἠξεύρετε.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§135ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν διακόπτομεν, ἀλλ’ ἐρωτῶμεν νὰ μάθωμεν.

§136ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τέλος πάντων ἐγὼ εὑρίσκω τὴν ἑξῆς διάκρισιν μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν, ὅτι ἡμεῖς μὲν, οἱ ὁποῖοι λέγομεν νὰ προσέχητε, νομίζω, ὅτι δεικνυόμεθα προνοητικώτεροι· σεῖς δὲ, οἱ ὁποῖοι λέγετε, ὅτι πρέπει νὰ ἀναπαυώμεθα, δὲν ἠξεύρω ἂν ἔχητε τόσον δίκαιον, καὶ ἂν δὲν θὰ εὑρεθῆτε μετημελημένοι, καθὼς ἄλλοτε, ὅταν μὲ ταῦτα ἀπεκοιμίζετε εἰς τοὺς κινδύνους του τὸ παρελθὸν (θόρυβος). Τέλος πάντων, Κύριοι, εἶναι ἐλευθέρα ἡ ἀριστερὰ πτέρυξ νὰ θεωρῇ καλὴν τὴν κατάστασιν καὶ συνταγματικὴν μὲ τὴν ὕπαρξιν τοῦ Φιλήμονος, διευθύνοντος τὸ ἔργον τῆς μεταπολιτεύσεως.

§137ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§138ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ καθ’ ἡμᾶς ἀποκρούομεν τοιαύτην κατάστασιν, καὶ μάλιστα κηρύττομεν καὶ τοὺς ὑπουργοὺς ὑπευθύνους δι’ αὐτὴν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε οὐδέποτε θέλουν δυνηθῆ νὰ ἀποφύγουν τὴν εὐθύνην των. Σήμερον δὲ προσκαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ψηφίσῃ τὴν ἑξῆς πρότασιν «Ἡ Συνέλευσις, εὐχομένη νὰ παύσωσιν εἰς τὸ ἑξῆς ἡ συνταγματικὴ ἀνωμαλία καὶ τὰ αἴτια αὐτῆς, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν».

§139ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§140ΕΤΕΡΟΙ. (Δεξιόθεν). Ὄχι, ὄχι.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κύριος Διομήδης.

§142ΔΙΟΜΗΔΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ. Δύω λέξεις, Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ μόνον. Νομίζω, ὅτι ἢ σκιαμαχοῦμεν, ἢ τὰ λεχθέντα μέχρι τοῦδε ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἀφορμὴ αὐτῶν εἶναι πρότασις, ἥτις σκοπεύει κατάκρισιν κατὰ τοῦ Ὑπουργείου· διότι, ἂν δὲν περιπλέκηται ἡ ὑπουργικὴ εὐθύνη, τότε εἶναι μάταιον νὰ συζητῶμεν τί ἐγένετο παρὰ προσώπων, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχει οὐδεμία εὐθύνη. Λοιπὸν δὲν βλέπω ἄλλο ἐνταῦθα, παρὰ ἓν ζήτημα ὑπουργικόν.

§143ΥΠΟΥΡΓΟΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Καὶ ἡμεῖς ὡς ὑπουργικὸν τὸ παραδεχόμεθα.

§144ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Τούτου τεθέντος, παρατηρῶ, ὅτι τὸ ὑπουργικὸν ζήτημα δὲν ἐκινήθη εἰς κατάλληλον χρόνον, διότι συνέχεται μετὰ δύω ἄλλων περιστάσεων. Πρῶτον, ἔχει ἀφορμὴν γεγονότα, ἀναβιβαζόμενα μέχρι τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, τοῦ Βασιλέως· καὶ δεύτερον, καταλήγει ἐξ ἀντικειμένου εἰς διαπραγματεύσεις, ἀφορώσας τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου. Εὔχομαι, Κύριοι, πρὸ παντὸς ἄλλου πράγματος νὰ τελεσθῶσι πρότερον τὰ τῆς Ἑπτανήσου ἐν ἀδελφικῇ ὁμονοίᾳ καὶ ἀγάπῃ, καὶ νὰ κατορθωθῇ νὰ διασκεδασθοῦν ἐντελῶς αἱ πολλαὶ παρεξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐν Ἑπτανήσῳ. Πηγὴ τῶν παρεξηγήσεων τούτων εἶναι τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα συνέπεσε νὰ καταφύγουν εἰς τὴν Ἑπτάνησον, καὶ νὰ παραστήσουν ἐξ ἰδίου συμφέροντος τὰ πράγματα ὅλως διάφορα, παρ’ οἷα ἦσαν καὶ εἶναι. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι οἱ πρώην ὑπουργοὶ ἐπὶ πολλοὺς μῆνας ἔμειναν εἰς Ζάκυνθον καὶ εἰς Κέρκυραν, συναναστρεφόμενοι μετὰ τῶν ἐπισημοτέρων ἐκεῖ προσώπων. Ἰδοὺ ἡ ἐξήγησις τῶν παρεξηγήσεων. Ὁπωσδήποτε ὅμως καὶ ἡμεῖς ἐνταῦθα, καὶ οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν Ἑπτανήσιοι, ὁρμώμεθα ἀπὸ τὴν γενικὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ φθάσουν τὰ πράγματα τῆς πατρίδος εἰς αἴσιον πέρας. Εἶναι λοιπὸν πατριωτικὸν ἔργον νὰ ἄρωμεν πᾶσαν ἀφορμὴν, δυναμένην νὰ γεννήσῃ νέα πάθη ὡς ἐκ νέων παρεξηγήσεων. Ἀφοῦ δὲ ἐξομαλυνθῇ τὸ μέγα καὶ ἐθνικὸν ἐκεῖνο ζήτημα, τότε μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ προβῶμεν καὶ εἰς δευτερεύοντα· τότε ἂς ἐξετάσωμεν μετὰ λεπτότητος καὶ τὰ καθ’ ἡμᾶς καθέκαστα. Δὲν λέγω, ὅτι ἡ πρότασις ἐῤῥίφθη ἐπίτηδες, ὄχι· ἀλλ’ ἰδοὺ, ὅτι ἀναμιγνύονται καὶ τὰ Ἑπτανησιακά. Δεύτερον λέγω, ὅτι δὲν ἔπρεπε τοιοῦτον ζήτημα νὰ ῥιφθῇ εἰς δημοσίαν συνεδρίασιν ἐπὶ τῷ σκοπῷ μιᾶς ἀποδοκιμασίας ὑπουργικῆς. Ἐννοῶ ὅτι εἶναι ζήτημα μεγίστης ἀξίας καὶ ἐκ τῶν πρωτίστων, ἀλλὰ καὶ εἰς σπανίας περιστάσεις πρέπει νὰ τίθηται, καὶ ἴσως προτιμώτερον ἐν μυστικῇ συνεδριάσει (θόρυβος). Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, ἐνταῦθα πρόκειται περὶ τῶν ὁρίων, μέχρι τῶν ὁποίων φθάνει ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐξέλεγξις, ἄρα καὶ κατὰ πόσον περιορίζεται ἡ θέσις μιᾶς ἄλλης ἐξουσίας, οὔσης ἴσης μετὰ τῆς νομοθετικῆς. Ὅθεν τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν τῇ ἐφαρμογῇ εἶναι τὸ δυσκολώτερον τῶν ζητημάτων, καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι δι’ ὃν λόγον καὶ ἡμεῖς παραφερόμεθα ἀπὸ τὸ αἴσθημα βέβαια τοῦ νὰ φωτίσωμεν ἀλλήλους ἢ ἄλλους, τοιαύτη παραφορὰ δὲν δύναται καὶ ἀλλαχοῦ νὰ γεννηθῇ. Διὰ τοῦτο σᾶς εἶπον, ὅτι εἰς σπανίας περιστάσεις καὶ μετὰ τῆς δεούσης προσοχῆς πρέπει νὰ τὸ πραγματευώμεθα.

§145ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Ἔγεινε πλέον ὑπουργικὸν ζήτημα.

§146ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ταῦτα τὰ λέγω, Κύριοι, πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ῥίπτονται ἀκινδύνως κατὰ πᾶσαν στιγμὴν εἰς τὴν δημοσιότητα καὶ ἐξετάζονται πανταχοῦ καὶ πάντοτε μὲ μεγάλην λεπτομέρειαν, τὸ ζήτημα τοῦτο περιπλέκεται πάντοτε μὲ τὴν ὑπερτάτην πολιτικὴν τοῦ τόπου κατάστασιν. Ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν ὅμως εἶμαι σύμφωνος μὲ τοὺς ποιήσαντας τὴν πρότασιν. Ἔχω πληρεστάτην πεποίθησιν καὶ λογικῶς δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία εἰς ἀνθρώπους καταγινομένους ἐξ ἐπαγγέλματος εἰς πολιτικὰς μελέτας, ὅτι πρᾶξις οἱαδήποτε ἐν τῇ κοινωνίᾳ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος, εἴτε ἰδιωτικὴ εἴτε πολιτικὴ, ἐπισύρει τὴν εὐθύνην τοῦ ὑπουργείου, χωρὶς νὰ δικαιολογῆται τοῦτο ἀναμιγνύον τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως. Περὶ πάντων εἶναι ὑπεύθυνον τὸ ὑπουργεῖον, καὶ διότι ἐνηργήθη τι, καὶ διότι παρελείφθη· καὶ τὸ περιπατεῖν π. χ. πρόσωπόν τι κατὰ τοιόνδε ἢ τοιόνδε τρόπον ἐπιβαρύνει τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ εὕρῃ τὸν καταλληλότερον τρόπον καὶ χρόνον διὰ νὰ φέρῃ ἐπὶ παντὸς πράγματος τὴν δέουσαν θεραπείαν, διότι ἡ πρὸς τὸν Βασιλέα ἐν παντὶ εὐλάβεια εἶναι κτῆμα καὶ πολιτικὸν κεφάλαιον τοῦ ἔθνους. Παντοῦ, ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον εἰς τὰ συνταγματικὰ κράτη δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ὁ παραλογισμὸς, ὅτι ὑπάρχουν πράξεις βασιλικαὶ, διὰ τὰς ὁποίας οὐδεὶς εἶναι ὑπεύθυνος. Εἰς τὰ συνταγματικὰ κράτη γίνεται, καὶ εὐλόγως, μόνον μετάθεσις τῆς εὐθύνης, δηλαδὴ ἀπὸ τὸ ἀπαραβίαστον πρόσωπον τοῦ Βασιλέως εἰς τὰ ὑπεύθυνα πρόσωπα τῶν ὑπουργῶν. Ἀλλὰ μήπως ὁ Βασιλεὺς δὲν ἐνεργεῖ ἢ δὲν πρέπει νὰ ἐνεργῇ; Τὸ ἄρθρον... τοῦ συντάγματος λέγει, ὅτι οὐδεμία πρᾶξις τοῦ Βασιλέως ἰσχύει ἄνευ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ ὑπουργοῦ· ἄρα ἀναγνωρίζεται πρᾶξις τοῦ Βασιλέως, ἄρα καὶ σκέψις αὐτοῦ καὶ ἐνέργεια. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸν τύπον, ἄλλο εἶναι ἡ πολιτικὴ πρᾶξις, ἤτοι ἡ τετελεσμένη ἐνέργεια, καὶ ἄλλο ἡ σκέψις, ὁ τρόπος τῆς μορφώσεως τῆς ἐνδομύχου ἀποφάσεως, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀποῤῥέει ἡ πρᾶξις· αἱ προπαρασκευαστικαὶ αὗται ἐνέργειαι συνέχονται στενῶς μετὰ τοῦ φυσικοῦ προσώπου. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν πολιτικὴν πρᾶξιν, ταύτην δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ ἡ ἀνωτάτη ἐκτελεστικὴ ἀρχὴ, εἰμὴ μόνον διὰ τῶν νομίμων καὶ ἐπισήμων ὀργάνων, τῶν καὶ ὑπευθύνων. Ἀλλὰ τὰς προπαρασκευαστικὰς ἐνεργείας, τὰς προσπαθείας πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ φωτισθῇ καὶ φθάσῃ εἰς ὁριστικήν τινα ἀπόφασιν, δύναται νὰ κάμῃ καὶ δι’ ἀνεπισήμων προσώπων, ὄχι μόνον ὁ ἀνώτατος ἄρχων, ὅστις πρέπει νὰ ἔχῃ, καὶ εὔχομαι νὰ ἔχῃ θέλησιν, ἤτοι συναίσθησιν καὶ πεποίθησιν ἰδίαν, ἀλλὰ καὶ ὁ πρωθυπουργὸς καὶ ὁ ἁπλοῦς ὑπουργός. Ἐπὶ πάσης πράξεως, acte, ἀπαιτεῖται προηγουμένη ἀπόφασις, ἄρα σκέψις καὶ σύσκεψις, ἢ καὶ σύμπραξις καὶ ἄλλων προσώπων. Εἰς τὰ τοιαῦτα νομίζετε, ὅτι εἶναι δεσμευμένος ὁ Βασιλεύς; τότε ἐξομοιοῦμεν τοὺς Βασιλεῖς μὲ τὸν ἐξορισθέντα ἐν Ἁγίᾳ Ἑλένῃ Ἡγεμόνα. Διὰ νὰ μορφώσῃ μίαν ἰδέαν, πῶς πρέπει ν’ ἀπαντήσῃ εἰς ἀξιώσεις παραλόγους ἢ δικαίας ἐκ τῆς Ἑπτανήσου, ἠδύνατο νὰ πέμψῃ ἕνα ὑπασπιστήν του, ἢ νὰ ἐπιφορτίσῃ καὶ ἕνα ἁπλοῦν ἰδιώτην νὰ λάβῃ πληροφορίας. Δὲν βλέπω λοιπὸν ἀντισυνταγματικόν τι κατὰ τὸν ἐξωτερικὸν τύπον. Ἡ πολιτεία πρὸς μεγάλους σκοποὺς δύναται νὰ μεταχειρισθῇ οἱονδήποτε πρόσωπον· ἔχομεν παραδείγματα καὶ γυναικῶν ἀνωτέρας τάξεως, τὰς ὁποίας μετεχειρίσθησαν εἰς ἀνεπισήμους διαπραγματεύσεις, ἕνεκα τῆς ἐπιῤῥοῆς των ἐπὶ ἄλλων προσώπων. Ἀλλ’ ἰδοὺ καὶ ἄλλο παράδειγμα. Ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν ἱκανότητα τοῦ γενικοῦ γραμματέως του· δὲν δύναται ἆρά γε νὰ μεταχειρισθῇ εἰς προπαρασκευὴν ἐργασίας τινὸς καὶ ξένον τοῦ γραφείου πρόσωπον, τὸ ὁποῖον καὶ νὰ πληρώσῃ ἐξ ἰδίων του; Ταῦτα περὶ τοῦ τύπου. Ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι κατ’ οὐσίαν ἡ συστηματικὴ καὶ διαρκὴς ἀνάμιξις μὴ ἐπισήμων, οὐδ’ ὑπευθύνων προσώπων δύναται δικαίως νὰ προκαλέσῃ μίαν κοινοβουλευτικὴν κατάκρισιν. Ἀλλ’ ὁ τρόπος καὶ ὁ χρόνος περὶ τῶν τοιούτων, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὁ παρών. Ἂς γίνῃ ἡ ἕνωσις τῆς Ἑπτανήσου καὶ κατόπιν εἰσερχόμεθα εἰς τοιαύτας λεπτολογίας· μολονότι καὶ τότε ἀκόμη δὲν θὰ ᾖναι ἀκίνδυνον νὰ φέρωνται καθ’ ἑκάστην τοιαῦτα ζητήματα εἰς τὴν δημοσίαν συζήτησιν. Μόνον ἂν ἐξ ἐπανειλημμένων σφαλμάτων σχηματισθῇ πεποίθησις, ὅτι ταῦτα ἔχουν τὴν πηγὴν των εἰς ἀντισυνταγματικὴν ἐπιῤῥοὴν ἀνεπισήμου τινὸς προσώπου, τότε βεβαίως πρέπει νὰ ἐκφρασθῇ ἡ ἐθνικὴ θέλησις, ἀλλὰ πάντοτε διὰ τρόπου μὴ ἀντικειμένου εἰς τὴν καλὴν ἁρμονίαν καὶ εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν οὐδεμιᾶς τῶν μεγάλων τῆς πολιτείας δυνάμεων. Τελειώνω παρατηρῶν εἰς τοὺς Κυρίους ὑπουργοὺς, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι προσεκτικώτεροι εἰς τὰ τοιαῦτα εἰς τὸ μέλλον· φρονῶ δὲ, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει ν’ ἀποφανθῇ, ὅτι ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§147ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται σχεδὸν οἱ πάντες). Ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη. Δύω προτάσεις ὑπεβλήθησαν ἔγγραφοι ὡς πόρισμα τῶν συζητήσεων· ἡ πρώτη λέγει· «ἡ Συνέλευσις μετὰ τὰ λεχθέντα, εὐχομένη νὰ λείψῃ πᾶν ἀντισυνταγματικὸν πρόσκομμα εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.» Ἡ ἑτέρα λέγει, ἡ τοῦ Σαριπόλου· «ἡ Συνέλευσις ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως λεχθέντα μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§149ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, Κ. Πρόεδρε, (ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 20).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπωτέρω βέβαια εἶναι ἡ λέγουσα ἁπλῶς, ὅτι μεταβαίνει ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν (θόρυβος).

§151ΚΑΛΟΣ. Ὄχι, ἀλλ’ ἡ πρώτη, ἡ εὐχομένη. (θόρυβος).

§152Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀγνοῶ ποία εἶναι ἡ διάθεσις τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ τὸ τακτικὸν θέλω νὰ εἴπω· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐννοεῖται ὡς τοιοῦτον ἀπὸ τὰ ἔθνη, τὰ ὁποῖα εἶναι ἔμπροσθεν ἀπὸ ἡμᾶς εἰς τὸν πολιτισμὸν, εἶναι τὸ ἑξῆς. Ὑποτίθεται ὅτι ὑπάρχει κανονισμένη ἀμετάβλητος ἡ ἐργασία τῶν νομοθετικῶν Σωμάτων διὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποκλεισθῇ οὔτε ἐπερώτησις, οὔτε ἄλλη τις πρότασις, ἥτις ἔρχεται νὰ ἀνακόψῃ τὴν πρόοδον τοῦ κανονισμοῦ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἡ ἁπλῆ μετάβασις εἶναι συνήθης· ἡ Συνέλευσις παρατηρεῖ τὸ παρεμπῖπτον καὶ νὰ ἐπανέρχεται εἰς τὴν κανονικὴν ἐργασίαν της. Λοιπὸν ἡ πρότασις «Ἡ Συνέλευσις μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν» εἶναι ἡ συνήθης πρότασις, ἀπωτέρω δὲ εἶναι ἐκείνη, ἥτις ἔρχεται καὶ ζητεῖ δι’ αἰτιολογίας νὰ μεταβῇ ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἡ πλειονοψηφία ἠμπορεῖ νὰ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει, ἀλλὰ λέγω ποῖον εἶναι τὸ ὀρθὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ πρότερον ἡ ἁπλῆ μετάβασις.

§153ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ὡς ἀπωτέρω πρότασις κατὰ τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος θεωρεῖται πάντοτε, ἅτε ἁπλουστέρα, ἡ ἁπλῆ μετάβασις εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ὅλων τῶν προτάσεων εἶναι αὕτη ἡ ἀπωτέρα, διότι ἀποκλείει τὴν γενομένην συζήτησιν ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος, τοὐτέστιν εἶναι ἡ ὅλως ἀρνητικὴ πρότασις· καὶ διὰ τοῦτο, ἐὰν ὁ προαγορεύσας, ὅστις, φαίνεται, καταγίνεται εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν ἐθνῶν χωρὶς νὰ τὴν ἐννοῇ, ἂν ἐσπούδαζεν ἓν μικρότατον βιβλίον τὸ τοῦ Valette καὶ Bénat St Marcy περὶ τῆς κοινοβουλευτικῆς τάξεως, ἢ ἂν ἐπιμελῶς ἐσπούδαζε τὰ ἔθιμα καὶ τοὺς κανονισμοὺς ἄλλων κοινοβουλίων, δὲν ἤθελεν ἀντιλέγει· ὡς φαίνεται ὅμως δὲν κατεδέχεται τὰ μικρὰ καθὸ ἀνάξια τοῦ ἐπιστημονικοῦ του ὄγκου, ὄγκου ὅμως μόνον ἄνευ βαρύτητός τινος, καὶ ὅλως κούφου, διότι ἤθελε μάθει, ὅτι ἡ ἁπλῆ μετάβασις εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἶναι πάντοτε ἡ ἀπωτέρω. Τοῦτο οὐδαμοῦ εἶναι ζήτημα, μόνον δὲ παρ’ αὐτῷ γίνεται ζήτημα.

§154ΠΟΛΛΟΙ. (ἀριστερόθεν) Ὅποιον θέλουν ἂς προσκληθῇ.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προτείνεται ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Σαριπόλου λέγουσα «ἡ Συνέλευσις ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως λεχθέντα μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§156ΠΟΛΛΟΙ. (δεξιόθεν) Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 20).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα· οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Σαριπόλου λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Γίνεται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν·

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 220 πληρεξούσιοι, 132 εἶπον ναὶ, 87 εἶπον ὄχι, εἷς ἠρνήθη ψῆφον· ἐγένετο λοιπὸν δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Σαριπόλου. (Ζητωκραυγαὶ καὶ χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις, Κύριοι, αὔριον ἔχομεν προϋπολογισμόν. ὥρα 7. παρὰ 15.

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Χ. Σουΐδας.