1864.04.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 255.

Τῆς 7 Ἀπριλίου 1864.

(Τρίτη).

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, πλήρους γενομένης τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωστοποιῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ὁ Κ. Νικ. Δελιγιάννης ἐζήτησε καὶ ἔλαβεν ἑνὸς μηνὸς ἀπουσίας ἄδειαν. Ἤδη ζητοῦσιν ὁ Κ. Πεσλῆς, ὡς καὶ ὁ Κ. Μιχάλος, ὁ Κ. Λεώπουλος, ὁ Κ. Πεῤῥωτῆς· νὰ δοθῇ;

§4ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Μάλιστα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, διὰ τὰς δαπάνας τῆς Συνελεύσεως ἔχω ἀνάγκην 55 χιλ. δραχμῶν διὰ τὸν μῆνα Μάρτιον, χορηγεῖται ἡ πίστωσις αὕτη;

§6ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, νομίζω ὅτι εἶναι ἔργον δικαιοσύνης ν’ αὐξηθῇ ἡ μισθοδοσία ἑνὸς τῶν ὑπαλλήλων τῆς Συνελεύσεως, τοῦ συντάκτου τῶν πρακτικῶν, Κ. Κόκκαλη. Ὁ ὑπάλληλος οὗτος ἐργάζεται ἀόκνως· καὶ ἡ θέσις του εἶναι θέσις ἐμπιστοσύνης· λαμβάνει 280 δραχμάς· νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον ν’ αὐξηθῇ εἰς 350, εἰς τὸν μισθὸν, τὸν ὁποῖον λαμβάνουν καὶ οἱ δύο ἄλλοι ἀνώτεροι τοῦ γραφείου ὑπάλληλοι. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν αὔξησιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§8ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ μισθὸς οὗτος ἄρχεται ἀπὸ ά. Ἀπριλίου. Ὑποβάλλεται πρότασις τοῦ Κ. Σμόλεντς, ἡ ἑξῆς. «Ἄρθρ. 1. Οἱ διατελέσαντες ὑπουργοὶ καὶ ἐξερχόμενοι τῆς θέσεως ταύτης ἀξιωματικοὶ μεταβαίνουσιν εἰς διαθεσιμότητα οἱουδήποτε βαθμοῦ καὶ ἂν ὦσιν, ἂν δὲν ὑπάρχῃ θέσις κενὴ, ἵνα τοποθετηθῶσιν. Ἄρθρ. 2. Ἀπαγορεύεται ὁ προβιβασμὸς ἀξιωματικῶν ἀπὸ τῆς ἐνεργείας εἰς τὴν κατάστασιν τῆς διαθεσιμότητος. Ἄρθρ. 3. Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ἀπὸ 2 Ἀπριλίου ε. ε. ΡΖΕʹ. Ψηφίσματος περὶ ἐλαττώσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς διαθεσιμότητος ἀπαλείφεται». Ὁ Κ. Σμόλεντς προτείνει τὸ κατεπεῖγον.

§10ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Νὰ μᾶς ἀναφέρῃ τοὺς λόγους.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει λοιπὸν τὸν λόγον ὁ Κύριος Σμόλεντς, ἵνα ἀναπτύξῃ τὸ κατεπεῖγον.

§12ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Λαβὼν κατὰ τὴν προτελευταίαν συνεδρίασιν τῆς Συνελεύσεως τὸν λόγον, εἶπον ὅτι θεωρῶ ἀναγκαῖον, ἀναγκαιότατον νὰ φέρω ἐνώπιον ὑμῶν διασαφήσεις τινὰς ὡς πρὸς μίαν κατηγορίαν ἀξιωματικῶν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἡ Συνέλευσις προέβη μὲ μεγίστην ταχύτητα εἰς μίαν ἀπόφασιν, τῆς ὁποίας αἱ σκληραὶ συνέπειαι δὲν ἐσταθμίζοντο κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς σχετικῆς προτάσεως. Ἐδίστασα τότε νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν ὡς ὑπαγόμενος εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀξιωματικῶν τούτων, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ ὅτι κινοῦμαι ἐξ ἰδίων συμφερόντων· σταθμίσας ὅμως κατόπιν τὰς δυσχερεῖς συνεπείας, αἱ ὁποῖαι θέλουν προκύψει διὰ τοὺς πλείστους τῶν ἀξιωματικῶν τούτων, ἐφρόνουν ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπερνικήσω τὸν δισταγμόν μου, καὶ ὅτι δύναμαι νὰ πράξω τοῦτο χωρὶς νὰ δύναται νὰ μοὶ ἀποδοθῇ ἰδιοτελὴς σκοπὸς, ἀφοῦ γνωστὸν εἶναι, ἂν ὄχι εἰς ὅλους τοὐλάχιστον εἰς πλείστους, ὅτι ἀρκετὰ συνεισέφερον ὑπὲρ τῆς μεταπολιτεύσεως καὶ ὅτι θέσεις καὶ ὠφελήματα δὲν ἐζήτησα καὶ δὲν ἔλαβον. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι διωρίσθην δὶς κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ὑπουργὸς, μάλιστα ἅπαξ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως διὰ πλειονοψηφίας μεγάλης, καὶ ὅμως οὐδεὶς τῶν Κυρίων πληρεξουσίων δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι τὸν παρεκάλεσα νὰ μοὶ δώσῃ τὴν ψῆφον. Σᾶς εὐγνωμονῶ ἐν τούτοις διὰ τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν μοὶ ἐδείξατε τότε. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ κύριον ζήτημα. Κύριοι! διὰ τῆς ἀποφάσεώς σας τῆς 3 Ἀπριλίου ὑποβιβάζετε, παρὰ τὴν θέλησίν σας μέχρις ἐξευτελίσεως, τοὺς ἀνωτέρους βαθμοὺς τῆς ἱεραρχίας τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ.

§13ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὸ κατεπεῖγον.

§14ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Κύριοι! ἂν ᾖναι ἀληθὲς ὅτι οἱ βαθμοὶ οὗτοι ἀπονέμονται διὰ πολυχρονίους ὑπηρεσίας, πρέπει, λέγω, οἱ περιβεβλημένοι μὲ τοὺς βαθμοὺς αὐτοὺς νὰ μὴν ἐξευτελίζωνται κατὰ τὸ τέρμα τοῦ βίου των· πᾶσα ἀναίρεσις τῶν πρὸς τοὺς ὑπηρέτας αὐτοὺς ὑποχρεώσεων τοῦ ἔθνους ἐκτὸς τοῦ ἠθικοῦ ἀποτελέσματος δὲν ἠμπορεῖ εἰμὴ νὰ ἔχῃ ἐπιβλαβεστάτας συνεπείας ὡς πρὸς τὸν ζῆλον καὶ τὴν προθυμίαν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν νῦν καὶ τῶν μεταγενεστέρων ἀξιωματικῶν, διότι καὶ ἡ ἐνεστῶσα καὶ ἡ μέλλουσα κατάστασίς του δὲν εἶναι πλέον ἐξησφαλισμένη, πᾶν δικαίωμα καίτοι χορηγούμενον ὑπὸ νόμου τίθεται εἰς ἀμφιβολίαν. Ἐφαρμόζοντες ἐπὶ τῶν ἀξιωματικῶν τούτων τὰς περὶ μισθοδοσίας διατάξεις, ἐπαναφέρετε τοὺς ὑποστρατήγους καὶ συνταγματάρχας εἰς τὸν μισθὸν τοῦ ὑπολοχαγοῦ, εἰς μισθὸν 230 δραχμῶν. Ἀφαιρουμένων ἐκ τοῦ μισθοῦ τούτου τῶν κανονισμένων κρατήσεων, τοῦτ’ ἔστι διὰ τὸ δημόσιον τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου καὶ 25 δραχμῶν διὰ τὰ τρία στρατιωτικὰ ταμεῖα, τοὐτέστι διὰ τὸ ταμεῖον τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἀξιωματικῶν, τοῦ ταμείου τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν καὶ τοῦ ταμείου πρὸς περίθαλψιν τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν, ἐν ὅλοις 40 δραχμῶν, τοῖς ὑπολείπονται καθαρῶς μισθὸς 190 δραχμῶν, δηλ. ὁ μισθὸς τοῦ ὑπολοχαγοῦ. Καὶ σημειώσατε, Κύριοι, ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν ἀξιωματικῶν τούτων ὑπηρέτησαν τὴν πατρίδα πλέον τῶν 47 ἐτῶν, παρευρέθησαν εἰς τόσας μάχας καὶ πολιορκίας κατὰ τὸν ἀγῶνα, ἑπομένως θεωρῶ ἄδικον νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν σκληρὰν δοκιμασίαν ταύτην κατὰ τὸ τέρμα τοῦ στρατιωτικοῦ των βίου. Ὁ ζῆλός μας, Κύριοι, ὁ ὑπερβολικὸς ζῆλός μας τοῦ νὰ κατορθώσωμεν οἰκονομίας πολλὰς καὶ μεγάλας, καὶ ἡ ταχύτης, ἥτις διεῖπε τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, μᾶς ὤθησεν εἰς ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι ἔφθασαν μέχρι τῆς καταστροφῆς ἀτόμων καὶ οἰκογενειῶν ὁλοκλήρων. Ἐννοῶ, Κύριοι, ὅτι πᾶς ὑπάλληλος, πᾶς στρατιωτικὸς ὀφείλει, χρεωστεῖ νὰ συνεισφέρῃ ἐκ τῶν ἀποδοχῶν του εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἂν ἡ ἐπικράτεια εὑρίσκηται εἰς δυσχερεῖς οἰκονομικὰς περιστάσεις, τοῦτο ἐπράξαμεν τοσάκις μέχρι τοῦδε· φρονῶ ὅμως, ὅτι ἡ συνεισφορὰ αὕτη δὲν πρέπει νὰ φθάσῃ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ γίνῃ πρόξενος τῆς καταστροφῆς τοῦ συνεισφέροντος· ἐπειδὴ ἤμην μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἡτοίμασε σχέδιον, τὸ τὸν νόμον περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, ὅστις ἐκτὸς ὀλίγων τινῶν τροποποιήσεων δὲν εἶναι εἰμὴ μία ἁπλῆ μεταγραφὴ τοῦ γαλλικοῦ νόμου.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν, σᾶς ἔδωσα τὸν λόγον ὡς πρὸς τὸ κατεπεῖγον, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ συζητηθῇ νομοθετικὴ πρᾶξις ἀντιβαίνουσα εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως χωρὶς νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὰς διατυπώσεις τοῦ κανονισμοῦ.

§16ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Τότε λέγω μόνον δύω λέξεις, τότε σᾶς λέγω νὰ εὐαρεστηθῆτε νὰ συζητήσητε τὴν πρότασίν μου ὡς κατεπείγουσαν, πρὶν ἢ κυρωθῇ ὁ προϋπολογισμός.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται τὸ κατεπεῖγον; Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κύριος Χριστόπουλος, ὁ ὁποῖος εἶναι κατὰ τοῦ κατεπείγοντος.

§18ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Σμόλεντς, πρόκειται ν’ ἀνατρέψωμεν ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας ἡ Συνέλευσις αὐτὴ ἔκαμε. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι παραβιάζεται ὁ κανονισμὸς, ὅταν τὴν πρότασιν αὐτὴν τὴν θεωρήσητε κατεπείγουσαν. Λέγω λοιπὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς κατεπείγουσα, διότι αἱ διατάξεις, τὰς ὁποίας περιέχει πρόκειται νὰ μεταβάλωσιν οὐσιώδεις διατάξεις κειμένων νόμων. Ὁ Κύριος Σμόλεντς, φέρων ὡς κατεπείγουσαν αὐτὴν, σᾶς λέγει, ὅτι πρόκειται περὶ ἀγωνιστῶν. Πιστεύω, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ὑπάρχει, ὅστις δὲν σκέπτεται καὶ δὲν μεριμνᾷ περὶ τῶν ἀγωνιστῶν· εἰς τὸν Κύριον Σμόλεντς λέγω, ὅτι μόνον, ὅταν πρόκειται ν’ ἀποκτήσῃ αὐτὸς κάτι τι, συλλογίζεται τοὺς ἀγωνιστάς· καὶ Ὑπουργὸς ὢν ὁ Κύριος Σμόλεντς, ἀγωνιστάς τινας, οἱ ὁποῖοι εἶχον μετατεθῆ εἰς τὴν ἐνεργητικὴν ὑπηρεσίαν, διὰ νὰ ἀποκτήσωσι τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, ὁ Κύριος Σμόλεντς τοὺς ἔφερεν εἰς τὴν φάλαγγα μὲ πλήρεις τὰς ἀποδοχάς. Προχθὲς ὁ Κύριος Σμόλεντς ἐπρότεινε νὰ ἀφαιρεθῇ καὶ ὁ ἵππος τῶν τοιούτων ἀξιωματικῶν, καὶ ἡ Συνέλευσις τὸ παρεδέχθη. Θέλετε περὶ ἀγωνιστῶν, ὅλοι νὰ σκεφθῶμεν; Τί ἐμπαίζετε τὸν ἀγῶνα καθ’ ἑκάστην; ὅταν θέλητε νὰ ὠφεληθῆτε κατά τι, προασπίζετε τὸν ἀγῶνα. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ ὑπόθεσις δὲν εἶναι κατεπείγουσα. Ἔφερε δὲ καὶ ἑτέραν πρότασιν, ἡ ὁποία ἀπαγορεύει νὰ τίθενται εἰς διαθεσιμότητα οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοί, καὶ διὰ τοῦτο ἠθέλατε νὰ διαιωνίσητε τὰς τοποθετήσεις, τὰς ὁποίας ἐκάματε δι’ αὐτῆς τῆς διατάξεως. Λέγω λοιπὸν, ἡ ὑπόθεσις αὕτη νὰ μὴ θεωρηθῇ κατεπείγουσα, ἀλλὰ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ τμήματα, καὶ τότε εἴμεθα σύμφωνοι.

§19ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Ὅ,τι σᾶς εἶπεν ὁ Κύριος Χριστόπουλος δὲν εἶναι ὀρθὸν, διότι ἐγὼ συμπεριέλαβον διατάξεις, ἵνα μὴ γίνεται κατάχρησις, διότι ἐπὶ τῆς ὑπουργείας Βότζαρη, διὰ νὰ δώσουν προαγωγὴν εἰς τὸν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικὸν, ἐπροβίβαζον συνταγματάρχην, καὶ τὸν μετέθετον εἰς τὴν διαθεσιμότητα. Τοῦτο εἶναι μία περιστολὴ μιᾶς καταχρήσεως.

§20ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἐφωτίσθη.

§22ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μᾶς ὑποβληθῇ ὁ κατάλογος ὅλων τῶν διαθεσίμων ἀξιωματικῶν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κατεπεῖγον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κύριος Δαγρὲς διὰ ν’ ἀναπτύξῃ μίαν του πρότασιν.

§24ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι, ὅλοι ἔχετε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀπόφασιν εἰς τὰ πρακτικὰ ὅλων τῶν προηγουμένων Συνελεύσεων. Ἔχετε δὲ ὑπ’ ὄψιν τὸ 105 ἄρθρον τοῦ συντάγματος τῆς ἐν Ἀθήναις Συνελεύσεως, διὰ τῆς ὁποίας προσκαλεῖται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἰς τὴν Αʹ. σύνοδον νὰ λάβῃ μέτρα περὶ διανομῆς ἐθνικῆς γῆς (θόρυβος). Ἐπειδὴ, Κύριοι, πιστεύω ὅτι σκέπτεσθε καὶ σεῖς, καθὼς σκέπτομαι καὶ ἐγὼ, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν θὰ δυνηθῇ ὡς ἐκ τῶν σπουδαίων ἐργασιῶν, τὰς ὁποίας ἔχει νὰ ἐνασχοληθῇ καὶ νὰ λύσῃ ἀκριβῶς τὸ ζήτημα, ἔφερα πρότασιν, καὶ ἡ πρότασίς μου αὕτη ἀποβλέπει τὴν γεωργικὴν τάξιν· ἂν θέλητε νὰ ἐκτείνητε τὰς μεγάλας ἐκτάσεις, τὰς κατεχομένας παρ’ ἡμῶν ἢ παρ’ ἄλλων, ἐκτείνατε· ἐγὼ ὅμως εἶχον σκοπὸν τὸ νὰ ἀποκαταστήσω ἰδιοκτήτους τὰς γαίας τὰς κατεχομένας παρὰ τῆς γεωργικῆς τάξεως. Διὰ τῆς προτάσεώς μου λοιπὸν λέγω, ὅτι προσκαλεῖται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας, ν’ ἀποφασίσῃ ῥητῶς περὶ τῆς ἐκποιήσεως ἢ ἀποκτήσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, καὶ τῶν ἐθνικῶν ἰδιοκτήτων φυτειῶν. Ἐπειδὴ ὅμως εἶναι ἐνδεχόμενον ἡ Συνέλευσις νὰ μὴ δυνηθῇ νὰ τὸ λύσῃ, οὐδὲ νὰ ἐπιμεληθῇ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὰ νομοθετικὰ Σώματα, λέγω ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐντὸς τοῦ 65 δὲν λυθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ ὑπὸ τοὺς ὅρους αὐτοὺς ἀπὸ τῆς ά. Ἰανουαρίου νὰ κηρυχθῶσι πλήρης ἰδιοκτησία αἱ κατεχόμεναι γαῖαι (θόρυβος). Ἀπαντῶ εἰς τοὺς θορυβοῦντας, ὅτι ἡ πρότασίς μου, ὅπως ἐκφράζεται, καὶ ὅπως ἐννοῶ, δὲν ἀποβλέπει τὰς μεγάλας ἐκτάσεις, τὰς κατεχομένας ἀπὸ ἀνθρώπους διακεκριμένους εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ἂν θέλητε πολίτας, ἂν ἐνδιαφέρεσθε εἰς τὴν ἐλευθερίαν, ἂν θέλητε νὰ καταστήσητε τὴν κοινωνίαν αὐτὴν πρότυπον βασίλειον εὐνομουμένης πολιτείας, πρέπει νὰ καταστήσητε τοὺς πολίτας ἰδιοκτήτας, πρέπει νὰ προσκολλήσητε τοὺς πολίτας ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ἔχετε παραδείγματα. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατὰ τὴν ἐπανάστασιν ἀνεφάνησαν λαοὶ τινὲς μάχιμοι, οἱ λαοὶ αὐτοὶ εἶναι τῶν ἐπαρχιῶν, τῶν τμημάτων τῶν δήμων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶχον ἰδιοκτησίαν. Κύριοι, δὲν φέρω τὴν πρότασιν ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν κοινωνικήν. Τὸ ζήτημα θὰ συντελέσῃ καὶ εἰς τὴν ἠθικὴν μόρφωσιν τοῦ ἔθνους, δὲν ἐνόησα νὰ φέρω τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπὸ ἰδιοτέλειαν, καὶ κηρύξατέ με ἄτιμον, ἂν μάθητε ὅτι κατέχω πλειότερα τῶν δέκα στρεμμάτων γῆς· δι’ αὐτῆς, Κύριοι, ἠθέλησα νὰ ἀποβλέψω εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς γεωργικῆς τάξεως· ἂν τοῦτο τὸ ζήτημα δὲν λύσῃ ἡ Συνέλευσις δὲν ἐξεπλήρωσε τὴν ἀποστολήν της· τίποτε δὲν ἔκαμεν· θέσατε ὅσας θέλετε συνταγματικὰς ἀρχὰς, ὅταν ὅμως τὸν γεωργὸν τὸν ἔχετε δουλοπάροικον, τίποτε δὲν ἐκάματε· ὅταν ὁ κάτοικος δὲν ἔχῃ ἰδιοκτησίαν δὲν δύναται νὰ προαχθῇ. Ὑποστηρίζω λοιπὸν τὴν πρότασίν μου ὡς συζητητέαν.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Βουδούρης.

§26Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δυσάρεστος πολυετὴς πεῖρα ἐν ταῖς προλαβοῦσαις βουλαῖς, καὶ σποραδικά τινα πρόσφατα γεγονότα ἐν τῷ συνεδρίῳ τούτῳ μὲ πείθουν, ὅτι, ὅστις παρ’ ἡμῖν ἀποπειρᾶται νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν τῶν ἀκροατῶν του, ἐπὶ ἀντικειμένων ὅλως ναυτικῶν, ἔχει ἀνυπερβλήτους σχεδὸν δυσχερείας νὰ ὑπερπηδήσῃ. Ἐν πρώτοις παντελὴς ἀδιαφορία καὶ ἀποθαῤῥυντικὴ ἀπάθεια ὑποδέχονται τὸν ἀγορεύοντα. Ἂν δ’ ἐπιτύχῃ διὰ πολλοῦ ἀγῶνος ν’ ἀποσπάσῃ ἀπόφασιν ὁποιανδήποτε, αὕτη γίνεται συνήθως τόσον σπασμωδικῶς, τόσον κατεσπευσμένως, ὥστε ἡ ἐπιζητουμένη λύσις ἀποβαίνει ἢ ἐπιζήμιος ἢ ἐντελῶς τοῦ ζητήματος καταστρεπτική. Ἐπροσπάθησα πρὸ ὀλίγων λεπτῶν σκεπτόμενος κατ’ ἐμαυτὸν ν’ ἀνεύρω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους τὰ ναυτικὰ ἀντικείμενα τόσον πολὺ ἀπαρέσκουν, καὶ ὡς πρῶτον καὶ φυσικὸν λόγον θεωρῶ ὅτι ὀλίγοι παρίστανται μεταξὺ ἡμῶν νομοθέται, ἔχοντες ἄμεσον σχέσιν μὲ τὰ συμφέροντα εἴτε τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας, εἴτε τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ· ὁ λόγος αὐτὸς, Κύριοι, ἐξηγεῖ, διατί ἀλήθειαι ἀνεπίδεκτοι ἀντιῤῥήσεως ὑπὸ τὴν ἱστορικὴν, γεωγραφικὴν καὶ πατριωτικὴν ἔποψιν, ὡς αἱ ἐμπεριεχόμεναι εἰς τὸν θαυμάσιον λόγον, τὸν ὁποῖον ἐξέφερε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Λαρίσσης, ἀντὶ νὰ τύχωσιν ἐπιδοκιμασιῶν, μόνον διακοπὰς καὶ ἀντιῤῥήσεις γεννοῦν. Ἄν ποτε, Κύριοι, ὅλαι αἱ οἰκογένειαι τῆς Ἑλλάδος, ἂν ἐν γένει ἡ κοινωνία μας ἔμβαινεν εἰς συνάφειαν μὲ τὸν θαλάσσιον βίον, ὅπως τώρα μόνον μέρη τινὰ, πιστεύω ἀδιστάκτως, ὅτι τότε τὰ ναυτικὰ συμφέροντα θέλουν συζητεῖσθαι καὶ ψυχρότερον καὶ αἱ νομοθετικαὶ ἀποφάσεις, ὅτι σχετιζόμεναι μὲ αὐτὰ, ἤθελον εἶσθαι δικαιότεραι καὶ πλέον σύμφωνοι μὲ τὸν ἀληθῆ προορισμὸν τῆς Ἑλλάδος. Δεύτερος, Κύριοι, λόγος ἰσχυρὸς κατ’ ἐμὲ εἶναι, οἱ θέλοντες νὰ ὑπερασπισθῶσι ναυτικὰ ζητήματα συνήθως πεποίθησιν ἔχοντες εἰς τὴν οὐσιαστικὴν ἀξίαν αὐτῶν τῶν ζητημάτων δὲν φροντίζουν ποσῶς νὰ πείσωσι καὶ ἄλλους περὶ αὐτῶν ἢ νὰ κάμωσι προσκλήσεις τῶν δοξασιῶν των, ἀλλ’ ἀφίνουσιν εἰς τὴν φορὰν τῶν πραγμάτων νὰ κάμῃ ὅ,τι ἴσως δραστηριώτεραι προσωπικαὶ ἐνέργειαι καὶ ὀλίγοι πολιτικοὶ προσηλυτισμοὶ ἤθελον βεβαίως κατορθώσει. Ὅτι, Κύριοι, παρ’ ἡμῖν τὰ καλῶς ἐννοούμενα ναυτικὰ συμφέροντα ἐντελῶς ἐθυσιάσθησαν, ὅτι πᾶν ζήτημα σχετιζόμενον δὲν γεννᾷ πολὺ ἐνδιαφέρον ἀποδεικνύει ἀναντιῤῥήτως ὁ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμὸς—ὁ ταπεινότερος πάντων τῶν προϋπολογισμῶν, τῶν μέχρι τοῦδε παρουσιασθέντων εἰς ἑλληνικὴν Βουλὴν, ἢ εἰς ἑλληνικὴν Συνέλευσιν. Ποτὲ, Κύριοι, ἂν ἡ μνήμη μου δὲν μὲ ἀπατᾷ, ἡ δαπάνη τοῦ κλάδου τούτου δὲν κατεβιβάσθη τόσον, καὶ ἐν τούτοις ἀναγνωρίζω διάθεσιν ἐκ μέρους τινῶν νὰ προβῶσιν ἔτι μακρύτερον. Ἐνῷ, Κύριοι, ὅλαι αἱ ἄλλαι ὑπηρεσίαι, καὶ ἐνῷ ὅλοι οἱ πόροι αὐτῶν ηὔξησαν παρ’ ἡμῖν, μόνον οἱ τοῦ ναυτικοῦ ἐταπεινώθησαν. Ναί, Κύριοι, μόνον οἱ προϋπολογισμοὶ αὐτοῦ τοῦ κλάδου ὑπέστησαν ἀλλεπαλλήλους ἀκρωτηριασμοὺς καὶ καταστρεπτικὰς ἐλαττώσεις, καὶ τοῦτο ἀπέναντι τοῦ ὀρθοῦ λόγου, ἀπέναντι τῶν ἱστορικῶν καὶ πατριωτικῶν παραδόσεων, αἵτινες ὑπὲρ τῆς ὅλως ἐναντίας τάσεως συνηγοροῦν. Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ γίνω ὀχληρὸς ἐπαναλαμβάνων ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα τόσον εὐφυῶς καὶ καὶ τόσον εὐγλώττως ἀνέπτυξε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἔντιμος Κ. πληρεξούσιος Λαρίσσης. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ὅμως ἐν παρόδῳ, νὰ σᾶς διηγηθῶ μικρὸν ἀνέκδοτον, ἐναργῶς ἀποδεικνῦον πόσον ἄλλοι καὶ ξένοι ἀκόμη ἐσκέφθησαν περὶ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων ὡριμώτερα· ἐνθυμεῖσθε βεβαίως, ὅτι κατὰ τὸ 1835 ἐπρόκειτο νὰ πανηγυρισθῇ ἡ ἡμέρα τῆς ἐνηλικιώσεως τοῦ πεσόντος ἡγεμόνος. Τότε εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἐβασίλευεν ἡγεμὼν ναύτης, Γουλιέλμος ὁ Δʹ. ὅστις καὶ ἡ ἱστορία εἶναι ἀλάνθαστος, εἶναι ὁ διατάξας τὴν ἐν Ναβαρίνῳ μάχην. Ὁ Γουλιέλμος καὶ τὸ ὑπουργεῖόν του ἀπεφάσισαν ἐναντίον τῶν παραδόσεων τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐναντίον τῶν συνήθως διεπόντων τὴν διπλωματίαν κανόνων τῆς Ἀγγλίας νὰ στείλῃ ἐν Ἑλλάδι ναύτην πρέσβυν, καὶ ὡς τοιοῦτον ἐξελέξαντο τὸν γνωστὸν πᾶσι φιλέλληνα, τὸν Μακαρίτην Λόρδον Λάϋνς. Τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς διαμονῆς του ἐν Λονδίνῳ ὁ ναύαρχος Λάϋνς, ἐπισκεφθεὶς τὸν Βασιλέα, ἵνα τὸν ἀποχαιρετήσῃ, ἔλαβε περίεργον καὶ σπουδαιοτάτην μετ’ αὐτοῦ ὁμιλίαν, ἀφορῶσαν τὴν τότε κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος. Ὁ ναύαρχος εἶχε μόλις ἀποχαιρετήσει τὸν ἡγεμόνα του καὶ ἐξέλθει τῆς αἰθούσης, ὅτε αὐλικός τις τὸν ἀνακαλεῖ ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ ὁποίου ἐλάμβανε χώραν ἡ ἀκόλουθος ὁμιλία μεταξὺ ἡγεμόνος καὶ πρέσβεως. Ὁ Γουλιέλμος IV δεικνύων χάρτην τινὰ τῆς Εὐρώπης, ὅπου περιείχετο καὶ ἡ Ἑλλὰς τοῦ εἶπε· «Λάϋνς! φρόντισον νὰ ἐπιστήσῃς τὴν προσοχὴν τῶν προκρίτων τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τῶν θαλασσίων συμφερόντων τοῦ ἔθνους των», καὶ παρακολουθῶν ζωηρῶς μὲ τὸν δάκτυλόν του ἐπὶ τοῦ χάρτου τὸ ἀνώμαλον τῆς Ἑλλάδος σχῆμα, λέγει, «οὐδὲν ἄλλο Κράτος ἔχει ἀναλόγως τῆς χώρας του τόσην ἐκτεταμένην παραλίαν ὅσην ἡ Ἑλλάς· ὀφείλεις λοιπὸν νὰ στρέψῃς, ὅσον τὸ δυνατόν, τὴν προσοχὴν τῶν Ἑλλήνων πρὸς τὴν τοῦ ναυτικοῦ των ἀνάπτυξιν, διότι ἐν αὐτῷ κεῖνται καὶ τὰ συμφέροντα καὶ ἡ μέλλουσα δόξα τῆς Ἑλλάδος.» Ὁ Πρέσβυς εἶχεν ἐκ νέου κάμει βήματά τινα, ἵνα ἀναχωρήσῃ, ὅτε καὶ πάλιν ἀνεκάλεσεν αὐτόν, ὁ φιλελληνικώτατος Βασιλεὺς τῷ λέγει, «Λάϋνς, παρετήρησα πόσα ὄρη ἔχει ἡ Ἑλλάς, κάμε προσεκτικὸν καὶ εἰς τοῦτο τὸν Βασιλέα τῆς Ἑλλάδος· εἰπέ του, ὅτι ἔθνος, τὸ ὁποῖον κατοικεῖ χώραν τόσον ὀρεινὴν, δὲν δύναταί ποτε νὰ ὑποδουλωθῇ. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ σπεύσῃ ὁ Βασιλεὺς Ὄθων, νὰ ἐγκαθιδρύσῃ συνταγματικὴν κυβέρνησιν καὶ διοικήσῃ τὴν Ἑλλάδα φιλελευθέρως.» Κύριοι, εἰς τὴν ἀδελφότητα αὐτὴν τῶν χερσαίων καὶ θαλασσίων συμφερόντων, τὴν τόσον περιπαθῶς ὑποδειχθεῖσαν παρὰ ξένου Ἡγεμόνος, ἀναφερόμενος καὶ ἐγὼ, ἱκετεύω τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ φανῇ ἀπαθὴς, ἢ ἀδιαφοροῦσα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὸ ἀνέκδοτον αὐτὸ συνδέει περιπαθῶς τὰ χερσαῖα καὶ θαλάσσια συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος.

§27ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ἔπρεπε νὰ τὸ εἰπῆτε χθὲς αὐτό.

§28Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἂν δὲν τὸ ἐγνωρίζετε πρὶν, δὲν εἶναι ἀνωφελὲς — καὶ δι’ ὑμᾶς ἀκόμη τὸ αὐτὸ, ἂν σήμερον τὸ ἀκούσητε· (θόρυβος). Βλέπετε πόσον ὀρθῶς τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος ἐξετιμήθησαν παρὰ ξένων, ἐνῷ ἡμεῖς ἀσυγγνώστως τὰ παραβλέπομεν. Κύριοι, ἂν ἐρωτήσητε τὸ τελευταῖον μειράκιον τοῦ σχολείου μας, θὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι γνωρίζει, ὅτι ὁ Κίμων μετέφερε καὶ ἐκρέμασε τὸν χαλινὸν τοῦ ἵππου του εἰς τὸν Παρθενῶνα, ἵνα οὕτως ὑποδείξῃ εἰς τοὺς Ἀθηναίους, ὅτι πρὸς τὴν θάλασσαν μόνον ἐκάλουν ν’ ἀποβλέπουν περὶ τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος μεριμνῶντες. Προκαλῶ ὅλους τοὺς Ἀκαδημαϊκοὺς, ὅλους τοὺς ἀρχαιολόγους καὶ σοφοὺς τῆς Εὐρώπης νὰ μᾶς ἀναφέρωσι τὸ ὄνομα τοῦ ἀνδρὸς, ὅστις ἀπεπειράθη νὰ καταβιβάσῃ τὸν χαλινὸν τοῦ ἵππου τοῦ Κίμωνος, διότι ὅ,τι ἡ Ἑλλὰς ἦτο, ἔμεινε, καὶ πρέπει νὰ μείνῃ θαλασσία. Ἐὰν, Κύριοι, αἱ ἀλήθειαι αὗται εἶχον τὴν παραμικρὰν ὑπόστασιν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ βλέπῃ τις μὲ λύπην προϋπολογισμὸν, ὄχι μόνον ἠκρωτηριασμένον, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ ἀγανακτῇ βλέπων ἀκόμη καὶ διαθέσεις εἰς τὸ νὰ γίνωσι νέαι καταστρεπτικαὶ ἐλαττώσεις; Πιστὸς εἰς τὴν ἀρχὴν, ὅτι τὰ συμφέροντα καὶ ὁ προορισμὸς τῆς Ἑλλάδος δὲν ἐπιδέχονται πολλὰς συζητήσεις, περιορίζομαι εἰς τὸ νὰ ἐκφράσω τὴν ἰδέαν, ἥτις δεσπόζει ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου τὰς πεποιθήσεις μου, καὶ αὕτη εἶναι, ὅτι εἰς σημερινὰς περιστάσεις ἤθελεν εἶσθαι ἔργον λίαν ἀλυσιτελὲς καὶ τολμηρὸν νὰ ἐπιφέρωμεν ἀλλαγὰς εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Εἶναι δύσκολον, Κύριοι, εἰς τὴν ἀνώμαλον, εἰς τὴν σπασμωδικὴν αὐτὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα συνήθως, συζητοῦντες νὰ θίξωμεν καθιερωμένους ὀργανισμούς χωρὶς νὰ τοὺς καταστρέψωμεν, καὶ ἑπομένως περαίνων τὰς ὀλίγας παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας εἶχον νὰ κάμω, λέγω, ὅτι κηρύττομαι ὑπὲρ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς ἔχει, καὶ ὅτι θέλω ἰδεῖ μετὰ λύπης προσπαθείας τεινούσας εἰς τὴν διατάραξιν ὁλοκλήρου συστήματος ναυτικοῦ, ἀτελοῦς μὲν, πλὴν ἐν σκέψει ἀποφασισθέντος· πᾶς λίθος λαμβανόμενος ἀπὸ οἰκοδόμημα, τὸ ὁποῖον εἶναι μὲν ἐλλειπὲς καὶ ἐλαττωματικοῦ ῥυθμοῦ, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον τὴν σήμερον δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν οὔτε νὰ σπουδάσωμεν, οὔτε νὰ ἀνοικοδομήσωμεν, φέρει καταστροφήν. Ἐπ’ αὐτῇ τῇ βάσει θέλω ἀκολουθήσει τὴν συζήτησιν τῶν λεπτομερειῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐλπίζω, ὅτι θὰ εὕρω ἐκείνας τὰς συμπαθείας, τὰς ὁποίας ἡ σπουδαιότης τοῦ ἀντικειμένου ὀφείλει νὰ ἑλκύσῃ ὑπὲρ ὅλων, ὅσοι συνηγοροῦν εἰλικρινῶς ὑπὲρ ἐθνικῶν καλῶς ἐννοουμένων συμφερόντων.

§29ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Λυποῦμαι, Κύριοι, διότι μέλλω νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ προϋπολογισμοῦ, μὲ τὸν ὁποῖον ἄμεσον σχέσιν ἔχει καὶ ἡ ἐπαρχία, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω· λυποῦμαι, λέγω, διότι εἰς τὰ καθέκαστα θέλω ἀναγκασθῇ νὰ ὁμιλήσω ὑπὲρ ἐλαττώσεων, καὶ ἐλαττώσεων σημαντικῶν. Παραδέχομαι τὴν ἰδέαν τοῦ προλαλήσαντος, ὅτι πολλαὶ πολλάκις ἐλαττώσεις ἐγένοντο εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον· ἀλλ’ αἱ ἐλαττώσεις αὗται ἦσαν ἀσήμαντοι, οὔτε πρὸς οἰκονομίαν συνέβαλλον, ἀλλὰ πρὸς καταστροφὴν τῆς ὑπηρεσίας μᾶλλον. Ποτὲ, Κύριοι, δὲν ἤθελεν ὑποθέσει τις, ὅτι τὸ ναυτικόν μας ἤθελε καταντήσει εἰς τοιαύτην κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται σήμερον. Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς, Κύριοι, πρέπῃ νὰ ᾖναι ναυτικὸν Ἔθνος ἢ μὴ, τοῦτο τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον ἀφ’ ἑαυτοῦ, διότι, ἂν ἓν μόνον βλέμμα ῥίψῃ τις ἐπὶ τοῦ γεωγραφικοῦ χάρτου καὶ σταθμίσῃ τὴν θέσιν της, θέλει ἀποφανθῆ ἀμέσως, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ᾖναι Ἔθνος ναυτικόν· διότι οὐδὲ τὰ παράλια αὑτῆς, οὐδὲ τὸν ἐπὶ τῆς θαλάσσης πλοῦτον, οὐδὲ τοὺς ἐμπορικοὺς αὑτῆς λιμένας δύναται νὰ ὑπερασπίσῃ ἄλλως, παρὰ διὰ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Ἀλλ’ ὅμως, Κύριοι, ἀπὸ τῆς ἐλεύσεως τοῦ πεπτωκότος Βασιλέως οὐδεμία φροντὶς ἐλείφθη ἐπὶ τῆς σπουδαίας ταύτης δυνάμεως τοῦ ναυτικοῦ· ἐφρόντισαν μόνον αἱ κατὰ καιροὺς παρελθοῦσαι Κυβερνήσεις νὰ αὐξήσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν μισθοδοτουμένων εὐνοουμένων των διὰ βαθμολογιῶν καὶ προβιβασμῶν, χωρὶς νὰ προσέξωσί ποτε εἰς τὴν ἀληθῆ αὔξησιν τοῦ πραγματικοῦ ναυτικοῦ, δηλ. τοῦ ὑλικοῦ. Κύριοι, ναυτικὸν, κατ’ ἐμὴν τοὐλάχιστον ἰδέαν, δὲν ὀνομάζεται ἡ ὁμὰς τῶν μισθοδοτουμένων ἀξιωματικῶν· ἀλλὰ ναυτικὸν λέγεται ἡ ὕπαρξις πλοίων πολεμικῶν, ἐχόντων τὰ ἀναγκαῖα πληρώματα καὶ τοὺς ἀναγκαίους ἀξιωματικούς· τοῦτο ὀνομάζεται ναυτικὸν εἰς ὅλα τὰ Ἔθνη τοῦ Κόσμου. Νὰ νομίζωμεν ὅμως ἡμεῖς, ὅτι μισθοδοτοῦντες τριακοσίους ἀξιωματικοὺς, κατοικοῦντας εἰς τὴν ξηρὰν, καὶ τριακοσίους μόνον ναύτας, ὅτι δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς τὰ ἄλλα Ἔθνη, ἰδοὺ τὸ ναυτικόν μας, ἰδοὺ ὁ προϋπολογισμὸς αὐτοῦ ἀναβαίνει εἰς 1,800,000 δραχμῶν, ἔχομεν ἄρα ναυτικὸν, μὲ τοῦτο οὐδὲ τὸν κόσμον ἐξαπατῶμεν, οὐδὲ τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν μας ἱκανοποιοῦμεν· διὰ νὰ ἐπιδείξωμεν τὸ ναυτικόν μας καὶ ὑπερασπισθῶμεν τὴν περιουσίαν μας, τὸν πλοῦτόν μας, ὅστις εἶναι ἐκτεθειμένος εἰς τὰ μεγάλα καὶ ἐκτεταμένα παράλια τῆς Ἑλλάδος, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑλικὸν ναυτικὸν, καὶ ὄχι προσωπικὸν· πρέπει νὰ ἔχωμεν πλοῖα, διότι τοῦτο ὀνομάζεται κατ’ ἐμὲ ναυτικόν. Ποῖον σκοπὸν ἐκπληροῖ, Κύριοι, ἡ ὕπαρξις τοῦ βασιλικοῦ ναυτικοῦ, ὅπως ὑπάρχει ἤδη; οὐδένα· καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι οὐδεὶς, θέλει μ’ ἀντιτάξει εἰς τοῦτο· οὔτε ἐπίθεσις κατὰ τοῦ Κράτους μας ἂν γίνῃ ἔχομεν ἀναγκαῖον ὑλικὸν ναυτικὸν ν’ ἀντιτάξωμεν, οὔτε ἄμυναν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν διὰ τοῦ παρόντος ναυτικοῦ· εἴμεθα λοιπὸν ἐκτεθειμένοι εἰς τὰς βολὰς τῶν κανονίων ἑνὸς καλῶς κατηρτισμένου πλοίου. Τί θὰ ἀντιτάξωμεν, Κύριοι, ὅταν ὁ ἐχθρὸς ἔλθῃ νὰ ἐπιτεθῇ καθ’ ἡμῶν; Τὸ σμῆνος τῶν μισθοδοτουμένων ἀξιωματικῶν τῆς διαθεσιμότητος; τῆς ἀργίας; τῆς ἐφεδρείας; τῆς ἀποταξίας; τῆς ἐπιταξίας; τοὺς ἐπιτελεῖς; τοὺς ἀποστράτους; Ἢ θὰ ἀντιτάξωμεν τὰς λιβυρνίδας, τὰς ἡμιολίδας, τοὺς μικροσκοπικοὺς Βελισσαρίους, καὶ τοὺς Καρχαρίας; αὐτοὺς θὰ ἀντιτάξωμεν πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν παραλίων τῶν μεγαλουπόλεών μας, τοῦ Πειραιῶς, τῆς Ὕδρας, τῶν Σπετζῶν, τῶν Πατρῶν, τῆς Ζακύνθου, Κερκύρας κλπ; Κύριοι, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ἄλλως πως περὶ τοῦ ἔθνους μας ἂν θέλωμεν νὰ λεγώμεθα ἔθνος καὶ νὰ μὴ περιφρονώμεθα παρὰ τοῦ τυχόντος· πρέπει μὲ μέτρον νὰ ἐλαττώσωμεν ὅπου πρέπει καὶ ν’ αὐξήσωμεν πάλιν ὅπου πρέπει· τὸν προϋπολογισμὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ τὸν καταστήσωμεν ἀνάλογον μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν στρατιωτικῶν, ἀφοῦ ἐξεύρωμεν βεβαίους πόρους, πρέπει νὰ φροντίσωμεν περὶ ὑλικοῦ πλοίων, περὶ κατασκευῆς πλοίων, τὰ ὁποῖα νὰ μὴ ἦναι ποτὲ εἰς ἐνέργειαν, ἀλλὰ νὰ ναυλοχῶσιν εἰς τὸν ναύσταθμον, καθὼς ὅλων τῶν ἐθνῶν· πλοῖα νὰ φροντίσωμεν νὰ κατασκευάσωμεν καὶ ὄχι ἀξιωματικοὺς ἀργοὺς μισθοδοτουμένους· νὰ φροντίσωμεν, λέγω, νὰ κατασκευάσωμεν πλοῖα, νὰ τὰ θέσωμεν, ὅπως ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Γαλλία καὶ πάντα τὰ περὶ τοῦ μέλλοντός των σκεπτόμενα ἔθνη, εἰς τοὺς νεωσοίκους διατηροῦντα μόνον μίαν ἢ δύο μοίρας διὰ τὴν ἀξιοπρέπειάν των καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν των. Ἐὰν, Κύριοι, τὰ τόσον αὐτὰ μεγάλα ἔθνη, τὰ ὁποῖα κρατοῦσιν εἰς χεῖράς των τὴν τύχην τοῦ Κόσμου, καταδέχωνται νὰ ἔχουν τὰ πλοῖά των εἰς τοὺς νεωσοίκους, ἡμεῖς οἱ μύρμηκες δὲν καταδεχόμεθα νὰ ἔχωμεν τοὺς Κάστωρας καὶ Πολυδεύκεις καὶ τὰς ἡμιολίας μας εἰς τὸν Πόρον, ἀλλὰ θέλομεν νὰ τοὺς ἔχωμεν εἰς ἐνέργειαν διὰ νὰ μισθοδοτῶμεν πρόσωπα, καὶ τίποτε περισσότερον! Ἐὰν, Κύριοι, πρόκειται νὰ δικαιώσωμεν τοὺς ἀγωνιστὰς, τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, πρὸς οὓς τὸ ἔθνος ὀφείλει εὐγνωμοσύνην, ὑπάρχει τρόπος· ἀλλ’ οὗτοι εἶναι ὀλιγώτατοι· δὲν πρέπει νὰ δημιουργῶμεν ἐφεδρείας, ἀποταξίας καὶ ἐπιτελεῖς· ἀλλὰ πρέπει νὰ τοὺς θέσωμεν ὑπὸ μίαν σύνταξιν ἀρκετὰ καλὴν, νὰ ζήσωσι καλῶς· αὐτὸς εἶναι ὁ τρόπος· νὰ τοὺς εἴπωμεν, ἡσυχάσατε ἤδη, ἰδοὺ τὸ ἔθνος σᾶς πληρώνει, σᾶς εὐχαριστεῖ διὰ τὰς μεγάλας θυσίας σας, διότι εἶσθε οἱ ναυμάχοι σεῖς οἱ γέροντες, οἵτινες ἐναυμαχήσατε εἰς τὴν Μυκάλην εἰς τὴν Τένεδον, εἰς τὸν Γέροντα, εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν καὶ ἀλλαχοῦ. Ἀλλ’ ἴσως μὲ εἴπῃ τις ἔχομεν ἀνάγκην κατηρτισμένων ἀξιωματικῶν διὰ νὰ ἐπιβαίνωσι τῶν μελλόντων νὰ κατασκευάσωμεν πλοίων· ἀπαντῶ καταφατικῶς· διὰ μιᾶς καλῶς διωργανισμένης ναυτικῆς σχολῆς νὰ διοργανίσωμεν τὸ προσωπικὸν τοῦ ναυτικοῦ τοιοῦτον, ὁποῖον ἁρμόζει σήμερον εἰς τὴν πρόοδον τῆς ἐπιστήμης· παρῆλθεν ἡ ἐποχὴ ἐκείνη, καθ’ ἣν ἡ πολεμικὴ ναυτικὴ ἐπιστήμη ἦτο ὁμοία εἰς ὅλα τὰ ἔθνη· σήμερον οὔτε ἕνα ἀξιωματικὸν δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἔχομεν ἱκανόν, ὅπως ἡ ἐπιστήμη ἀπαιτεῖ· διότι σήμερον πρέπει νὰ κλίνῃ γόνυ πᾶσα ὑπερηφάνεια, πᾶσα εἰδικὴ φιλοτιμία, ἀπέναντι τῆς προόδου τῆς ἐπιστήμης, καὶ ἐπαναλέγω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἔχομεν ἕνα ἢ δύω ἀξιωματικούς, δυναμένους νὰ παραβληθῶσι σήμερον μὲ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν μεγάλων ἐθνῶν, ἂν δὲν τοὺς στείλωμεν εἰς τὰ ἔθνη ἐκεῖνα νὰ σπουδάσωσι. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν γνωρίζει μέχρι τίνος ἔφθασεν ἡ ἐπιστήμη αὕτη ἡ νέα τῆς ναυτικῆς, ἣν καθ’ ἑκάστην μ’ ἔκπληξίν μας ἀναγινώσκομεν εἰς τὰς ἐφημερίδας εἰς τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατασπαράττονται ἀπὸ τὸν ἐμφύλιον πόλεμον, καὶ ἂν βλέπητε τὴν μεγάλην δρᾶσιν, ἥτις διατελεῖ εἰς ὅλους τοὺς ναυστάθμους τῶν μεγάλων ναυτικῶν ἐθνῶν, δὲν εἶναι διότι προμηνύεται πόλεμος, ἀλλὰ διότι ἡ ναυτικὴ τέχνη τοῦ πολέμου ἤλλαξε· σήμερον ὅπως εἶχε πρὸ 5 ἐτῶν ἡ πολεμικὴ τοῦ ναυτικοῦ δὲν εἶναι ἐν χρήσει παντάπασιν· εἶναι ὡς νὰ πολεμῇ τις σήμερον μὲ καρυοφύλι, καὶ ὁ ἄλλος μὲ Μινιέ. Ἀλλά, Κύριοι, ἂς ἐξετάσωμεν· θέλομεν ποτὲ δυνηθῆ ἡμεῖς νὰ διατηρῶμεν ναυτικὸν τοιοῦτον εἰς ἐνέργειαν; ἔχομεν ἀνάλογα μέσα, ἀνάλογον πληθυσμόν, ὥστε νὰ πληρώνῃ φόρους, δι’ ὧν νὰ διατηρῆται ναυτικὸν τοιοῦτον, ὁποῖον νὰ ᾖναι ἀναγκαῖον εἰς ἄμυναν ἢ διὰ ἐπίθεσιν; Κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων. Κατ’ ἐμὲ, ὄχι μόνον δὲν δυνάμεθα νὰ διατηρήσωμεν τοιοῦτον ναυτικὸν, διότι ἀμέσως καταστρεφόμεθα οἰκονομικῶς, ἀλλ’ οὐδὲ πρέπει νὰ φαντασθῶμεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἔστω δι’ ὁποιουδήποτε μέσου ὑπάρχοντος· ἀνάγκη λοιπὸν ἀπὸ σήμερον νὰ φροντίσωμεν νὰ εὕρωμεν τὸν τρόπον, πῶς δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου μὴ πληρόνοντες πολλὰ ἔξοδα νὰ ἔχωμεν τοιοῦτον ναυτικόν. Κύριοι, τὰ συστήματα δὲν εἶναι εὔκολον νὰ γείνωσι καταληπτὰ ἀμέσως καὶ ἐκ τοῦ προχείρου· ὅταν θέλῃ τις νὰ ἐκθέσῃ ἓν σύστημα ἴδιον, πρέπει νὰ τὸ γράψῃ πρῶτον, νὰ τὸ δημοσιεύσῃ, νὰ τὸ ἀναγνώσωσιν οἱ ἄλλοι, νὰ τὸ χωνεύσωσι, καὶ τότε νὰ σχηματισθῇ μία γνώμη περὶ τούτου· σήμερον ἐπιχειρῶ ἁπλῶς νὰ σᾶς προτείνω τὴν ἰδέαν μου, δίδων δι’ αὐτῆς μίαν νύξιν ἐπὶ ἑνὸς νέου συστήματος, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο μήτε σήμερον θὰ λυθῇ μήτε αὔριον· σήμερον μόνον πρόκειται περὶ δαπανῶν μεγάλων ἢ μικροτέρων, σημειωθεισῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ τίποτε περισσότερον· ἐπειδὴ ὅμως γενικὴν περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐξακολουθοῦμεν συζήτησιν, δυνάμεθα ἐν γένει νὰ ἐπιφέρωμεν τὴν γνώμην μας. Κύριοι, ὁ ἀριθμὸς τῶν Ἑλλήνων ἐμποροναυτῶν ἴσως μετὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Ἑπτανήσου ἀναβῇ εἰς 45,000· ὁ στρογγύλος οὗτος ἀριθμὸς κολακεύει πάντα Ἕλληνα καὶ καθιστᾷ αὐτὸν ὑπερήφανον, διότι φαίνεται ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ναυτῶν, οὐδὲ δαπανηρῶν μέσων διὰ νὰ μορφώσωμεν τοιούτους, ὅπως ἔχει π. χ. ἡ Γαλλία διὰ τὸ ναυτικὸν αὐτῆς· ἡ Γαλλία ναυτολογεῖ πολλάκις καὶ ἀπὸ τὸ Grenoble χερσαίους, καὶ μέχρις ὅτου τοὺς γυμνάσῃ νὰ ἀναβαίνουν εἰς τοὺς ἱστοὺς, θέλει τοὐλάχιστον 2 ἔτη, ἐν ᾧ ἡμεῖς τοὺς εὑρίσκομεν ἑτοίμους καὶ λίαν γεγυμνασμένους εἰς τὸ σχολεῖον τῆς πείρας τῶν ἐμπορικῶν πλοίων· οἱ ναῦταί μας, Κύριοι, δύνανται νὰ παραβληθῶσι πρὸς τοὺς ναύτας τῆς Ἀγγλίας καὶ Ἀμερικῆς. Ἀλλ’ οἱ ἐν τῷ μικρῷ καὶ ἀσημάντῳ πολεμικῷ ναυτικῷ μας ναῦται, ναυτολογοῦνται ἆρά γε ἐκ τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ; πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ναυτολογοῦνται συνήθως ἀπὸ τὸν Πόρον, καὶ ἀπὸ ἐπαρχίας οὐχὶ καθ’ ὁλοκληρίαν ναυτικάς. Τρομάζουν λοιπὸν αὐτοὶ οἱ δυστυχισμένοι ἀξιωματικοὶ νὰ τοὺς μορφώσουν ναύτας, μόλις μετὰ 3 ἔτη τὸ κατορθώνουν, καὶ ὅταν ἐξέρχωνται τοῦ Β. Ναυτικοῦ ναυτολογοῦνται μὲ τὰ ἐμπορικὰ μὲ μισθοδοσίαν 5, 6 δραχμῶν ὀλιγώτερον τῶν ἄλλων. Αὐταπόδεικτον λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἐμποροναυτῶν χρείαν δὲν ἔχομεν. Ἀλλὰ τίνος ἄλλου ἔχομεν ἀνάγκην; ἀξιωματικῶν· ἀλλὰ σήμερον, Κύριοι, ὅπου ἡ τέχνη τοῦ πολέμου ἔφθασεν, οἱ ἀξιωματικοὶ πρέπει νὰ μορφωθῶσιν εἰς σχολεῖα ναυτικὰ τῆς Εὐρώπης· ἔχομεν καὶ ἡμεῖς μίαν ναυτικὴν σχολὴν, ἀλλ’ ἐλπίζω μετὰ ἔτη πολλὰ νὰ προοδεύσῃ ἡ σχολὴ αὕτη, ἀφ’ οὗ δηλαδὴ διοργανισθῇ, ἀφ’ οὗ ἀποκτήσῃ καθηγητὰς εἰδικοὺς, ἔχοντας ἄφθονα τὰ μέσα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν γνώσεών των, καὶ μαθητὰς οὐχὶ ἐγγάμους, ἀλλὰ νέους ὀργῶντας πρὸς σπουδὴν καὶ πρόοδον, σήμερον δὲ, ὅπως ἔχει, δὲν δύναται νὰ ὀνομασθῇ τοιαύτη. Τίνος δὲ ἄλλου ἐκτὸς τῶν ἀξιωματικῶν χρείαν ἔχομεν; Πλοίων· ἀλλὰ πλοίων πολεμικῶν, διότι τὰ μέχρι τῆς χθὲς κατασκευαζόμενα πολεμικὰ ὅλων τῶν ἐθνῶν σήμερον δὲν δύνανται νὰ ὀνομασθῶσι πολεμικὰ, τὰ πλοῖα σήμερον διὰ νὰ λέγωνται πολεμικὰ πρέπει νὰ ᾖναι θωρακωτά. Βλέπω τὸν φίλον μου Κ. Βουδούρην νὰ μειδιᾷ· φαίνεται τὰ θέλει μὴ θωρακωτὰ, ἂς ᾖναι.

§30Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν θέλω τὸ ἀδύνατον.

§31ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Θὰ ἐπιχειρήσω νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι εἶναι δυνατὸν (Θόρυβος)· ἂς προχωρήσωμεν· πρόκειται νὰ ἀποδείξωμεν τίνι τρόπῳ θὰ εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν οἰκονομικὴν, διότι τοῦτο εἶναι τὸ πρώτιστον μέσον, ἵνα κατασκευάσωμεν τὰ πλοῖα ταῦτα. Κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ τόση σπατάλη, ἥτις γίνεται διὰ τοσαύτης ἄνευ λόγου καὶ σκοποῦ μισθοδοσίας νὰ περιορισθῇ καὶ νὰ οἰκονομηθῇ ἓν σημαντικὸν ποσόν; δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ μία οἰκονομία 500,000 δραχμῶν, ἥτις κατ’ ἔτος νὰ μένῃ ὡς ἀποθεματικὸν κεφάλαιον προσδιωρισμένον εἰς κατασκευὴν πλοίων μὲ ἓν ἄλλο ἐκ 500,000 δραχμῶν κεφάλαιον οἰκονομημένον ἐκ τοῦ περισσεύματος, τὸ ὁποῖον θέλει ἐπιφέρει ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ἐντὸς 5, 10 ἐτῶν νὰ ἔχωμεν ἓν ἢ δύο πλοῖα ἀπ’ αὐτὰ τὰ περίφημα, τὰ ὁποῖα ἐφοβήθη ὁ Κ. Βουδούρης, ὅτι δὲν δυνάμεθα πώποτε νὰ κατασκευάσωμεν; Κύριοι, καταδεικνύων τὴν οἰκονομίαν αὐτὴν, καί τοι μὲ πολὺν κακοφανισμὸν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κάθηνται ἄεργοι καὶ ὑπερμισθοδοτοῦνται, ὅταν, λέγω, καταδεικνύω εἰς τὸ ἔθνος ἕνα πόρον, δι’ οὗ δυνάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν μίαν δύναμιν, ἥτις νὰ προστατεύῃ τὸ ἐμπόριον, τὸν ἐθνισμόν μας καὶ τὴν περιουσίαν μας, δὲν προσφέρω καλλιτέραν ὑπηρεσίαν ἐκείνων, οἵτινες ἀπελπιζόμενοι ἐπιμένουσιν εἰς τὰς ἀδίκους μισθοδοσίας; τί ἄλλο εἶναι παρὰ μισθολόγιον ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν; μέχρι τίνος θὰ ἐμμένωμεν εἰς τὴν ἀπελπιστικὴν αὐτὴν κατάστασιν; τὴν προσβάλλουσαν καθ’ ἑκάστην τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν φιλοτιμίαν; Αὕτη, Κύριοι, εἶναι ἡ γνώμη μου περὶ τοῦ τρόπου καὶ τῶν μέσων τῆς κατασκευῆς τῶν πλοίων αὐτῶν. Ἡ Ἑλλὰς, Κύριοι, κατὰ τὸ 1821 ἦτο σεβαστὴ καὶ ἰσχυρὰ, διότι εἶχεν 160 πολεμικὰ πλοῖα, ἀποκλείσαντα τὴν Τουρκίαν ἀπὸ τῆς Τενέδου μέχρι τῆς Ἀλεξανδρείας· ἓν ἐκ τούτων σῴζεται εἰς Πειραιᾶ μέχρι σήμερον· εἶχε τοιαύτην ναυτικὴν δύναμιν, ὅση ἤρκεσε νὰ ἀντιταχθῇ κατὰ τῶν τριῶν τρομερῶν στόλων τοῦ Βυζαντίου, τῶν Αἰγυπτίων καὶ τῆς Τύνιδος. Σήμερον ὅμως, Κύριοι, ὅτε κατέστημεν Βασίλειον ἀνεξάρτητον, ὅτε 25 ἑκατομμύρια δύναται νὰ φθάσῃ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων, ὅτε δυνάμεθα νὰ ἐξοδεύωμεν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ναυτικοῦ τρία ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος, διὰ τί δὲν δυνάμεθα νὰ καταστῶμεν καὶ ἡμεῖς, ἂν οὐχὶ βέβαια, μέγα ναυτικὸν ἔθνος, ἀλλ’ ἴσον τοὐλάχιστον μὲ τὴν Δανίαν, ἔθνος, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸν πληθυσμὸν εἶναι ἴσον μὲ ἡμᾶς; Ἀλλ’ ἡ Δανία, Κύριοι, ηὐτύχησε νὰ ἔχῃ ἄνδρας λίαν προνοητικοὺς, οἵτινες ἠδυνήθησαν νὰ ἀποκαταστήσωσιν αὐτὴν τοιαύτην, ὁποία νὰ μάχηται συγχρόνως κατὰ μιᾶς αὐτοκρατορίας καὶ κατὰ μιᾶς ἐκ τῶν πέντε μεγάλων Δυνάμεων· αἱ δυνάμεις αὗται σήμερον πολεμοῦσαι νικῶσιν ἐν ὅσῳ μάχονται ἐπὶ τῆς ἠπείρου, ἀλλ’ ὅταν φθάσωσιν εἰς τὰ παράλια, ὅταν ἔλθωσι κατὰ τῆς νήσου, τότε θὰ ἴδωσιν ἀμέσως τὴν ἀδυναμίαν των· διότι τὸ ναυτικὸν τῆς Δανίας δύναται νὰ ἀντιταχθῇ καθ’ ὅλου τοῦ ναυτικοῦ τῆς Πρωσσίας καὶ Αὐστρίας. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν, Κύριοι, καὶ ἡμεῖς νὰ πλησιάσωμεν αὐτὰ τὰ μικρὰ ἔθνη, ὥστε νὰ δυνάμεθα μίαν ἡμέραν νὰ προασπίσωμεν τὸν ἑαυτόν μας, νὰ σώσωμεν τὴν περιουσίαν μας, τὸ ἐμπορικόν μας ναυτικὸν, ἀλλὰ τί λέγω τὴν αὐτονομίαν μας αὐτὴν ἀπὸ μίαν αἰφνιδίαν ἐπίθεσιν ἑνὸς ἰσχυροῦ; Κύριοι, παύων ἐνταῦθα ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅταν φθάσωμεν ἐφ’ ἑκάστου κονδυλίου, νὰ φέρω τὰς δεούσας παρατηρήσεις ἐφ’ ἑκάστης δαπάνης, γινομένης ἀσκόπως· πιστεύω ὅτι θὰ ἀπαντήσω πολλὰς δυσκολίας, διότι θὰ ὑπερασπισθῶσι πολλοὶ τὰς δαπάνας ταύτας· ἀλλ’ ἡ συντήρησις τῶν δαπανῶν τούτων δὲν σκοπεῖ ἄλλο, παρὰ τὴν συντήρησιν προσώπων· ἐγὼ ὅμως μὴ συμπαθῶν εἰς οὐδὲν πρόσωπον, ἀλλ’ εἰς τὸ μεγαλεῖον τῆς πατρίδος μου, ἀφίνω ἐλευθέρους τοὺς μέλλοντας νὰ ζημιωθῶσι, νὰ εἴπωσιν ὅσα θέλουσιν· ὡμίλησα γενικῶς καὶ εἶπον ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐξοδεύεται ἀσκόπως δὲν πρέπει ἀπὸ τοῦδε νὰ ἐξοδεύηται· θέλετε νὰ φροντίσωμεν νὰ καταστήσωμεν ναυτικὴν δύναμιν, ἰδοὺ ὁ μόνος τρόπος, δι’ οὗ δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σωτήριον τοῦτον σκοπόν· ἰδοὺ ὁ τρόπος τῆς συντάξεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν· ἄλλως τε θὰ ᾖναι μισθολόγιον, ὅπως ἦτο ἀπὸ τῆς ἐλεύσεως τοῦ πεπτωκότος Ὄθωνος μέχρι σήμερον.

§32ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, Κύριε Πρόεδρε· εἰς τὰ καθέκαστα.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη ὡς πρὸς τὴν γενικὴν συζήτησιν, νὰ ἐγερθῶσιν (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. — «Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν τοῦ Ὑπουργείου». Ἐζήτησεν ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ὁ Κύριος Κοτζιᾶς. Ἡ ἐπιτροπὴ ὡς πρὸς αὐτὸ προτείνει τὴν ἐλάττωσιν τῶν μισθῶν δύο βοηθῶν.

§34ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ δὲν πρέπει νὰ ἔχω τὸν λόγον;

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν εἴχατε ὡς πρὸς τὴν γενικὴν συζήτησιν, ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις ἀπεφάνθη ὅτι ἐφωτίσθη· αὐτὴ ἡ φιλοτιμία τοῦ νὰ ὁμιλῆτε ὅλοι ἐφ’ ὅλων τῶν ζητημάτων ἐμποδίζει τὴν Συνέλευσιν ἀπὸ τοῦ νὰ προβῇ εἰς τὰ ἔργα της.

§36ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι φιλοτιμία, ἀλλὰ συναίσθησις καθήκοντος ἱεροῦ· καὶ νὰ μὲ σημειώσητε ἐπὶ τοῦ ἄρθρου.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά· τότε θὰ ἦσθε τέταρτος.

§38ΚΟΤΖΙΑΣ. Τὴν σπουδαιότητα τοῦ ναυτικοῦ νὰ καταδείξωμεν κρίνομεν πάντῃ περιττὸν, διότι καὶ ἡ ἀρχαία καὶ ἡ νέα τοῦ Ἔθνους ἱστορία τοῦτο καταδεικνύει, καὶ ἡ Συνέλευσις κάλλιον ἡμῶν γινώσκει. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν εἶναι τρόπον τινὰ ἡ ἑστία, ἐκ τῆς ὁποίας ἀποῤῥέει πᾶσα ἐνέργεια εἰς ἀνάπτυξιν τῆς πολεμικῆς καὶ ἐμπορικῆς δυνάμεως, καὶ ἐπειδὴ ἐξ αὐτῆς καλῶς, καταλλήλως συγκεκροτημένης ἀποῤῥέει ἡ ἀνάπτυξις καὶ ἡ πρόοδος, μὴ καταλλήλως δὲ συγκεκροτημένης ἡ ὀπισθοδρόμησις, ὁ μαρασμὸς καὶ ἡ καταστροφὴ αὐτῆς τῆς δυνάμεως, νομίζομεν, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ὑπουργείου τούτου δὲν πρέπει νὰ παραλείψωμεν δύο τινὰ ζητήματα· πρῶτον μὲν, ἐὰν τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου τούτου ᾖναι κατὰ τὸν νόμον ὡργανισμένον, δεύτερον δὲ, ἐὰν ᾖναι καταλλήλως συγκεκροτημένον· καὶ νομίζομεν, ὅτι ἡ κοινοτάτη λύσις τῶν ζητημάτων τούτων θέλει εἶναι ἀποφατική· διότι κατὰ τὸ 14 ἄρθρον τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν ὑπουργείων τοῦ 1846, τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου τούτου σύγκειται ἀπὸ ἕνα Τμηματάρχην, ἀπὸ δύο ἀξιωματικοὺς ἐκτελοῦντας χρέη Γραμματέως, ἕνα φροντιστὴν ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ, δύο γραφεῖς καὶ δύο κλητῆρας· ἐὰν, Κύριοι, τὸν Τμηματάρχην ἀναπληρώσῃ εἷς ἐκ τῶν ἀνωτέρω εἰδημόνων μαχίμων ἀξιωματικῶν, διορισθῇ δὲ ἐπὶ τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ εἷς ὑποπλοίαρχος, ἐπὶ τῆς Διεκπεραιώσεως εἷς ἀνθυποπλοίαρχος, ὑπασπιστὴς τοῦ ὑπουργοῦ εἷς ἀνθυποπλοίαρχος, δύο λογισταὶ γραφεῖς, καὶ τρεῖς κλητῆρες ἐκ τῶν πληρωμάτων, ἡ δαπάνη συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ μισθοῦ τοῦ ὑπουργοῦ δὲν ὑπερβαίνει τὰς 26 ἢ 27 χιλιάδας δραχμῶν· ἡ δὲ δαπάνη τοῦ νῦν προσωπικοῦ τοῦ ὑπουργείου, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ ἐπιτελείου, ἀναβαίνει ἐπέκεινα τῶν 60 ἢ 70 χιλιάδων δραχμῶν· ὥστε ἐκ τῆς ἀντιπαραθέσεως τῶν δύω δαπανῶν προκύπτει ὑπέρβασις ἐπέκεινα τῶν 35 χιλ. δραχμῶν. Ὁ νόμος δὲ ἐκεῖνος τοῦ 1846 δὲν ἀναγνωρίζει οὔτε ἀρχιφροντιστὰς, οὔτε φροντιστὰς, οὔτε ὑποτροφιστὰς, οὔτε λογιστὰς, οὔτε ἐπιτελεῖς, οὔτε γραφεῖς πρώτης καὶ δευτέρας τάξεως· ἡ προσθήκη αὕτη, ἡ ὁποία δὲν στηρίζεται εἰς τὸν νόμον, δὲν ἦτο κατὰ τὴν ἰδέαν ἡμῶν ἀναγκαία, διότι ὅτε τὸ ὑπουργεῖον τότε διωργανίζετο, εἶχε μεγαλειτέραν ἔκτασιν ὑπηρεσίας· διότι ὑπῆρχεν εἰς ἐνέργειαν ὁ Λουδοβῖκος, ἡ Ἀμαλία, ὁ Ὄθων, ἡ Ἀθηνᾶ, ἡ Ματθίλδη, καὶ ἄλλα πλοῖα, ἑπομένως καὶ τὰ πληρώματα ἦσαν μεγαλείτερα. Παρατηρῶν τις τὸ νῦν προσωπικὸν, συγκείμενον ἐξ ἀρχιφροντιστῶν, φροντιστῶν, λογιστῶν καὶ λοιπῶν, θέλει τῇ ἀληθείᾳ ἀπορήσει, πότερον, τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο εἶναι ὑπουργεῖον κυρίως ἢ λογιστήριον. Ἐὰν, Κύριοι, ὁ σκοπὸς τοῦ ὑπουργείου τούτου δὲν εἶναι οὗτος, ἀλλ’ ἄλλος τις, ἀνώτερος, ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο ἔχῃ ἀντικείμενα οὐσιώδη καὶ σπουδαῖα· τοιαῦτα δὲ ἀντικείμενα εἶναι ἀφοπλισμὸς, ἐφοπλισμὸς, ἐξοπλισμὸς πλοίων, ἐπισκευαὶ, καὶ κατασκευαὶ πλοίων, μηχαναὶ ναυτικὰ γυμνάσια, πυροβολικὸν, ναυπηγικὴ, πειθαρχία, καὶ ὅσα ἄλλα συντελοῦσιν εἰς ἀνάπτυξιν τῆς ναυτικῆς δυνάμεως, εἶναι ἀναντίῤῥητον ὅτι τοιοῦτον προσωπικὸν, συγκείμενον ἐκ λογιστῶν καὶ γραφέων, δὲν εἶναι κατάλληλον· διότι τοιοῦτον προσωπικὸν δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ νὰ διευθύνῃ καὶ νὰ ἐκτελῇ τοιαῦτα οὐσιώδη καὶ σπουδαῖα ἔργα· ἐξ ἀνάγκης λοιπὸν πρέπει τὸ προσωπικὸν τοῦτο νὰ συγκροτηθῇ καταλλήλως· λέγοντες δὲ καταλλήλως, ἐννοοῦμεν ἐξ εἰδημόνων μαχίμων ἀξιωματικῶν, διότι μόνον τοιοῦτον προσωπικὸν, περιλαμβάνον ἐν ἑαυτῷ ἅπασαν τὴν ναυτικὴν σοφίαν, δύναται νὰ ᾖναι κατάλληλον εἰς τοιαῦτα οὐσιώδη καὶ σπουδαῖα ἔργα, καὶ ἑπομένως τοιαῦτα ἔργα νὰ ἐκτελῇ. Ἀναφύεται ἓν μόνον ζήτημα, ἐὰν ἔχωμεν τοιούτους· ἡμεῖς ἔχομεν διὰ καθηγητάς· λοιπὸν ἐὰν ἔχωμεν διὰ καθηγητὰς, αὐτοὶ δύνανται ἀναντιῤῥήτως νὰ ὑπηρετήσωσι καταλλήλως καὶ παρὰ τῷ ὑπουργείῳ. Παρὰ τῷ ὑπουργείῳ δὲ τούτῳ ὑπηρετοῦσι καὶ ἐπιτροπαί· μία μὲν ἐπιτροπὴ πρὸς ἐξέλεγξιν τῶν συντάξεων· ἑτέρα διὰ τὸ ταμεῖον τῶν χηρῶν καὶ τῶν ὀρφανῶν τοῦ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ· ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν τῶν ἐπιτροπῶν εἶναι ἕξ· τὰ δὲ ἔργα αὐτῶν εἶναι ὅλως πάρεργα· ἐὰν ταῦτα ἀνατεθῶσιν εἰς τὸ προσωπικὸν τοῦ Ὑπουργείου προκύπτει οἰκονομία οὐ σμικρά· ἐνόσῳ δὲ τὸ νῦν προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου δὲν καταρτισθῇ ἐξ εἰδημόνων μαχίμων ἀξιωματικῶν, ὁποίους ἀπαιτεῖ καὶ τὸ καταστατικὸν τοῦ 1834, διότι κατὰ τὸ καταστατικὸν ἐκεῖνο, προσκαλοῦνται οἱ δοκιμώτεροι ἀξιωματικοὶ εἰς ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ συγκείμενον ἐκ λογιστῶν καὶ γραφέων, εἶναι ἀδύνατον τὸ ναυτικὸν νὰ κάμῃ πρόοδον, καὶ τοιαῦτα οὐσιώδη καὶ σπουδαῖα ἔργα νὰ διαπραχθῶσιν. Ἔχον ὅμως τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν κατάλληλον προσωπικὸν, δύναται μὲ τὴν αὐτὴν δαπάνην νὰ κατασκευάζῃ κατ’ ἔτος μὲ 500 χιλ. δραχμῶν τοὐλάχιστον ἓν κορβέτον, ἐν διαστήματι δὲ 10 ἐτῶν, ἐὰν ἡ θητεία περιορισθῇ εἰς ὀλιγώτερον χρόνον, νὰ ἔχωμεν τοὐλάχιστον 5 χιλιάδας ναυτῶν καλῶς ἐξασκημένων εἰς τὰ ὅπλα· ἐὰν δὲ συστηθῇ καὶ σχολεῖον Ναυτικὸν, δύναται κατὰ τὴν ἰδέαν ἡμῶν μὲ 50–60 χιλ. δραχμῶν νὰ μορφόνωνται κατὰ τριετίαν 50 τοὐλάχιστον ἀξιωματικοί. Ἐὰν τὸ μέτρον τοῦτο ἐλαμβάνετο ἀπὸ τριακονταετίας, διότι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐδαπανήθησαν ὑπὲρ τὰ 70 ἑκατομμύρια εἰς τὸ ναυτικὸν, ἠθέλομεν ἔχει σήμερον τοὐλάχιστον 15 χιλιάδας καλῶς ἐξησκημένων ναυτῶν, ἐπομένως δύναμιν σημαντικήν. Τινὲς ἰσχυρίζονται ὅτι τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ναυτικῆς δυνάμεως ἀπεκώλυσεν ἡ ἔλλειψις τῶν μέσων· κατὰ τὴν ἰδέαν ἡμῶν δὲν ἀποδεικνύεται ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος ὀρθός. Διότι τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ναυτικῆς δυνάμεως δὲν ἀπεκώλυσεν ἡ ἔλλειψις τῶν μέσων, ἀλλὰ τὸ σύστημα ἐκεῖνο τῆς διαφθορᾶς, τὸ ὁποῖον προεκάλεσε τὴν σπατάλην τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ τὴν κατάχρησιν, καὶ τὰ βαρύτατα ἐκεῖνα ἀδικήματα πρὸς τοὺς προμάχους τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος. Εἶναι γνωστὸν ὅτι πρὸς ἐκπαίδευσιν ναυτικὴν νέων, ἀποστελλομένων εἰς Εὐρώπην, ἐδαπανήθη ὑπὲρ τὸ 1 ἑκατομμύριον. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐν Πόρῳ ἐν τῷ ναυστάθμῳ ἐδαπανήθησαν ἀσκόπως ὑπὲρ τὰ 2 ἑκατομμύρια· πόσαι ἄλλαι, Κύριοι, καταχρήσεις δὲν ἔγειναν! Καθ’ ἃς ἔχομεν πληροφορίας ἀπὸ εἰκοσαετίας, οἱ γαιάνθρακες τοῦ ναυτικοῦ δὲν ἐξετέθησαν εἰς μειοδοσίαν· ἐὰν ὑπολογίσῃ τις πρὸς 5 δραχμὰς τὸν τόνον κέρδος εἰς τοὺς ἀγοράσαντας, ἐμφαίνεται κατάχρησις ὑπὲρ τὰς 200 χιλ. δραχμῶν· πρὸς τί τόση σπατάλη καὶ οὐδὲν πλοῖον νὰ ἔχωμεν εἰς ἐνέργειαν; καὶ αὐτὸ τὸ ἐμπορικὸν ναυτικὸν διευθύνεται κατὰ τὸ καταστατικὸν τοῦ 1834.

§39ΚΑΦΕΝΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ἔμβα εἰς τὸ κεφάλαιον (θόρυβος).

§40ΚΟΤΖΙΑΣ. Ἄρα γε εἰς τὸ μικρὸν τοῦτο διάστημα δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ βελτίωσίς τις, ἀπεκώλυσεν αὐτὴν ἡ ἔλλειψις τῶν μέσων ἢ τὸ σύστημα ἐκεῖνο; ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι τοιοῦτοι ἀξιωματικοὶ δὲν ὑπάρχουν, ἐὰν οἱ ἐν τῷ ὑπουργείῳ ὑπηρετοῦντες ὡς λογιστικοὶ ὑπάλληλοι δὲν εἶναι κατάλληλοι, ἀναντιῤῥήτως πρέπει νὰ καταφύγωμεν εἰς ἀλλοδαπούς, ὅπως διοργανίσωσι τὸ ναυτικόν μας, διότι νομίζω ὅτι εἶναι ἄτοπον ἔχοντες 40 χιλ. ναυτῶν, ναυτικὴν δύναμιν νὰ μὴ ἔχωμεν. Δι’ ὅλα ταῦτα λοιπὸν νομίζομεν ὅτι τὸ ὑπουργεῖον πρέπει νὰ ὀργανισθῇ κατὰ τὸν νόμον καὶ νὰ καταρτισθῇ ἐξ εἰδημόνων μαχίμων ἀξιωματικῶν, διότι δι’ αὐτῶν δύναται νὰ βελτιωθῇ ἡ ὑπηρεσία· διὰ τῆς βελτιώσεως τῆς ναυτικῆς ὑπηρεσίας δύναται ν’ ἀναπτυχθῇ ἡ ναυτικὴ δύναμις· διὰ τῆς ἀναπτύξεως δὲ τῆς ναυτικῆς δυνάμεως θέλει δοθῇ καὶ εἰς τὴν πατρίδα ἰσχὺς καὶ ἀξία· ἄνευ τῆς ἀναπτύξεως τῆς δυνάμεως ταύτης, νομίζομεν ὅτι δὲν δυνάμεθα τὴν αὐτονομίαν ἡμῶν νὰ ἐξασφαλίσωμεν, δὲν δυνάμεθα ἐπίσης νὰ ἐλπίσωμεν τὴν προαγωγήν, τὴν εὔκλειαν καὶ εὐδαιμονίαν τοῦ ἔθνους. Ταῦτα νομίζω ἱκανὰ ὡς πρὸς τὸ κεφάλαιον τοῦτο.

§41ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τί προτείνετε;

§42ΚΟΤΖΙΑΣ. Ἡ γνώμη μου εἶναι, τὸ ὑπουργεῖον νὰ διοργανισθῇ κατὰ τὸν νόμον· κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον γίνεται μία ἐλάττωσις ἐκ 37 χιλ. δραχμῶν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Θεοχάρης ἔχει τὸν λόγον.

§44ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, ὑποστηρίζω τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ὑποστηρίζω καὶ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ ἐκφέρει εἰς τὸ τέλος τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς. Ἰδοὺ τί λέγει «Δὲν πρέπει ἆρά γε νὰ εὐχηθῇ ἢ μᾶλλον νὰ ἐκφράσῃ ἡ Συνέλευσις τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ ἴδῃ τὸ ἔθνος, ὅσον ἐνδέχεται ταχύτερον, καταλλήλως μεταῤῥυθμιζόμενον τὸν ἐν ἰσχύϊ ὀργανισμὸν τοῦ κλάδου τούτου, εἰς τρόπον, ὥστε μὲ τὰς αὐτὰς περίπου δαπάνας νὰ καταρτισθῇ βαθμηδὸν ἡ ναυτική μας δύναμις ἀξίως τῆς γεωγραφικῆς ἡμῶν θέσεως καὶ τοῦ προορισμοῦ μας;» Κύριοι, ὅπως εἶναι συγκεκροτημένον σήμερον τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, εἶναι παρανόμως· καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω κατόπιν, σᾶς ἀναγινώσκω ἤδη τὸν περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ὑπουργείου νόμον νὰ πεισθῆτε, ὅτι τὸ Προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἔχει παρανόμως. Ἰδοὺ ὁ Νόμος. «Τὸ προσωπικὸν τοῦ ἡμετέρου ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν σύγκειται ἀπὸ ἕνα Τμηματάρχην, δύο ἀξιωματικοὺς ἐκπληροῦντας χρέη Γραμματέως, ἕνα φροντιστὴν ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ, ἕνα ὑπασπιστὴν τοῦ Ὑπουργοῦ, δύο γραφεῖς καὶ δύο κλητῆρας.» Αὐτὸ λέγει ὁ νόμος, καὶ πᾶν, τὸ ὁποῖον γίνεται παρὰ τὸν νόμον τοῦτον ἐπιβαρύνει τὸν Ὑπουργὸν καὶ τὸν Ταμίαν. Θέλετε λοιπὸν νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ ὑπὸ τοῦ νόμου προσδιορισθὲν ποσὸν; τότε ἂς ὑποχρεωθῇ ὁ ὑπουργὸς νὰ περιορίσῃ τὸ νῦν ὑπάρχον προσωπικὸν κατὰ τὸν νόμον.

§45ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Μήπως ἔγεινε κανένας ἄλλος νέος νόμος;

§46ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὄχι· αὐτὸς εἶναι τῆς γʹ. Ἰουλίου 1846.

§47ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ, Κύριοι, ἐπίστευσεν, ἀλλ’ ἐκ τῶν ὑστέρων ἀποδεικνύεται ἐσφαλμένη, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς, ὁ ὁποῖος ὑπεβλήθη, ἦτο ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καταστατικῶν διαταγμάτων· τοὐλάχιστον εἰς ὅλα τὰ μέχρι τοῦδε συζητηθέντα ὑπουργεῖα ὑπῆρχε τοῦτο. Παρατηρῶ καὶ ἐγὼ μετὰ λύπης ὅτι τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν δὲν συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καταστατικοῦ πραγματικῶς ὅπως ὁ Κ. Θεοχάρης ἀνέφερεν, ὁ νόμος τοῦ 46, ὁ ὁποῖος ῥυθμίζει τὸ προσωπικὸν τῶν διαφόρων ὑπουργείων, περιέχει τὸ προσωπικὸν τοῦτο· ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, εἶναι προσωπικὸν ἀνώτερον. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καταστατικῶν νόμων, δὲν ἔφερε καμμίαν ῥιζικὴν ἀλλοίωσιν.

§48ΜΙΛΗΣΗΣ. Τότε παρακαλῶ νὰ μᾶς ἐξηγήσητε τὴν ἔννοιαν τῆς εὐχῆς, τὴν ὁποίαν εὐηρεστήθη ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐκφράσῃ εἰς τὴν ἔκθεσιν, «ἐὰν διοργανισθῇ ὁ κλάδος οὗτος συμφώνως μὲ τοὺς καθεστῶτας νόμους.»

§49ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ διὰ τῆς φράσεώς της αὐτῆς ὑποβάλλει εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι εἰς τὸν κλάδον αὐτὸν τοῦ κράτους παρεισέφρυσαν πολλαὶ καταχρήσεις· διεστράφησαν πολλὰ διατάγματα, τῶν ὁποίων ὁ σκοπὸς ἄλλος ἦτο, καὶ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν ὠφελήθησαν ἄλλοι, μὴ δυνάμενοι νὰ ὠφεληθῶσιν. Αὐτὸ παρετήρησεν εἰς τὸ σῶμα τῶν ἐφέδρων, εἰς τὸν λόχον τῶν πρεσβυτῶν καὶ εἰς ἄλλα. Δι’ αὐτὸ ἡ ἐπιτροπή σας ἀπολήγει μὲ τὴν εὐχὴν αὐτὴν, τὸ ναυτικὸν νὰ τὸ διέπουν οἱ νόμοι καὶ νὰ ἐφαρμόζεται εἰλικρινῶς· διότι κατὰ τὴν ἐφαρμογήν των οἱ νόμοι διεστράφησαν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Βουδούρης.

§51ΔΗΜ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριοι! ὅτι δὲν ἔκαμον κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ παρὰ νὰ προφητεύσω, ἀποδεικνύει ἡ παροῦσα κατάστασις τῆς Συνελεύσεως. Ποτὲ χολέρα δὲν ἠραίωσε τὰς ὁδοὺς μιᾶς πόλεως, ὅπως ἡ παροῦσα συζήτησις ἠραίωσε τὰς ἕδρας τοῦ συνεδρίου τούτου (γέλως).

§52ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Ναυτιοῦν, Κύριε.

§53ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἡ ἀδιαφορία, ἡ ἀπάθεια ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου εἶναι τοσαύτη, ὥστε δὲν βλέπω οὔτε κἄν ἴχνος ὑπουργικῆς ὑπάρξεως τοῦ ἐκθέτου τούτου τέκνου τῶν Ὑπουργῶν. Ὁ Κύριος Θεοχάρης εἰς λόγον, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, σᾶς ἐξέφερε γνώμας πολυποικίλους καὶ ἐμπεριεχούσας πολλὰ ἀντικείμενα· σᾶς ἐξέφερε λόγον λίαν καρικευμένον, ἀλλ’ ὁ λόγος αὐτὸς ἐμπεριεῖχε τὴν ἰδίαν ἀντίῤῥησίν του. Κατόπιν αὐτοῦ ἄλλος τολμηρότερος σκαπανεὺς σᾶς προέτεινε διὰ μιᾶς ἀποφάσεως νὰ καταστρέψητε ὑπάρχοντα ὀργανισμὸν, καὶ νὰ ἀναδιοργανίσητε ἀπερισκέπτως, καὶ κατεσπευμένως καὶ ἄνευ γνώσεως τοῦ ἀντικειμένου ὅλην τὴν Ναυτικὴν ὑπηρεσίαν. Δὲν ἔχω τίποτε ν’ ἀντείπω, ἐὰν ἀνέχεσθε, ὥστε τὸ ῥεῦμα τῶν οἰκονομιῶν ἀντὶ νὰ μείνῃ εὐεργετικὸς ῥύαξ νὰ γίνῃ καταστρεπτικὸς χείμαρος, θέλω μόνον καλῶς νὰ διασαφηνισθῇ, ὅτι ἡ πεποίθησίς μου ἐξεφράσθη· ὀφείλω περιπλέον, πρᾶγμα βεβαίως κοινοβουλευτικὸν, νὰ ἐρωτήσω τὸ ὑπουργεῖον τί φρονεῖ ἐπὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, καὶ ἐὰν σκοπῇ ν’ ἀφήσῃ νὰ γίνῃ ὁλοκαύτωμα μιᾶς στάσεως δῆθεν οἰκονομικῆς, ἀλλ’ ὅλως καταστρεπτικῆς, ὁ ναυτικὸς κλάδος. Ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς παρουσιάσθη ἀπὸ τὸ παραιτηθὲν ὑπουργεῖον καὶ παρεδέχθη ὡς βάσις συζητήσεων ἀπὸ τὸ παρόν. Θέλω νὰ μάθω, ἀδιαφορεῖ τὸ τελευταῖον, ἔχει γνώμην, καὶ ἂν ἔχῃ τὴν ὑποστηρίζει, δὲν τὴν ὑποστηρίζει (θόρυβος).

§54ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπιθυμοῦμεν ν’ ἀκούσωμεν τὴν ἰδέαν σας· ἀφοῦ μᾶς εἴπετε τόσα κατὰ τοῦ ὑπουργείου, εἰπέτε μας τὰ ἐπιχειρήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζετε τὴν γνώμην σας.

§55ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὰ ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς γνώμης μου εἶναι, ὅτι εἰς ἐποχὴν ἀνώμαλον, εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ συζητήσεις ἔχουν τὴν τύχην τῆς παρούσης, πρέπει νὰ προσέχῃ τις παρὰ πολὺ πρὶν θίξῃ ζητήματα, τῶν ὁποίων αἱ συνέπειαι εἶναι ἐπιζήμιοι. Τὴν ἀρχὴν αὐτὴν τὴν ἐξέφρασα μετὰ βαθείας πεποιθήσεως κατὰ τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν. Δὲν ἐννοῶ ποσῶς ὡς νέος Δοκισότης νὰ παλαίσω καθ’ ὅλης τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἀδιαφορούντων τῶν ὑπουργῶν ἀκόμη. Ἐννοῶ μόνον νὰ ἠξεύρω ποῦ εὑρισκόμεθα καὶ τί φρονοῦν οἱ παραδεχθέντες τὸν προϋπολογισμὸν αὐτὸν τῶν προκατόχων των ὑπουργῶν.

§56ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν θ’ ἀπομακρυνθῶ δι’ ὅλου τοῦ οὐσιώδους θέματος, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ἀπὸ τὸν πληρεξούσιον Κ. Θεοχάρην. Τὸ καταστατικὸν τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καὶ ὅλου τοῦ Ναυτικοῦ τοῦ πολεμικοῦ τοῦ 1846, τῷ ὄντι ἔχει τὴν διαίρεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ Κύριος Θεοχάρης· ἀλλὰ κατὰ τὰ 59, ὅτε ἔγιναν οἱ τελευταῖοι Νόμοι περὶ καταστατικοῦ τοῦ προσωπικοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, ἐκεῖ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον ὁ τότε ὑπουργὸς προσδιώρισε διὰ τὰς τάξεις τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ πολεμικοῦ Ναυτικοῦ, ἐκεῖ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ὅπως εἶναι σήμερον κατηρτισμένον, εἶναι συμφώνως μὲ τὰ διατάγματα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Τότε ἔγιναν νόμοι καταστατικοὶ, οἱ ὁποῖοι προσδιώρισαν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν, ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ὁμιλήσω κατόπιν, καθ’ ὅσον ἐκεῖ ὑπάρχει μία μεγάλη ἀδικία. Λοιπὸν ἐκεῖ ὥρισεν ὁ νόμος καὶ εἶπε διὰ τὸ πολεμικὸν Ναυτικὸν ἀναγκαιοῦν τόσοι λογιστικοὶ, οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι, τόσοι ἀξιωματικοὶ τοῦ πολεμικοῦ Ναυοικοῦ. Ἀναλόγως λοιπὸν τῆς ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν εἶχε διαθέσει διέθεσε καὶ τοὺς ἀξιωματικούς. Λοιπὸν διέθεσε....

§57ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἰς τὸ διάταγμα τὸ προσδιορίζον τὴν ἐνεργητικὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἀξιωματικῶν θὰ ἰδῆτε, ὅτι δὲν γίνεται λόγος περὶ τῶν θέσεων τῶν ἀξιωματικῶν, εἶναι μόνον τὸ στέλεχος τοῦ Νόμου.

§58ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Περὶ ναυτικῆς δυνάμεως τοῦ 1856 ἰδοὺ τὶ λέγει. «Λαβόντες ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 3 τοῦ περὶ καταστάσεως .............................. εἰσὶν οἱ ἑξῆς·» δι’ αὐτοῦ θὰ εἰπῇ.......

§59ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Προχωρήσατε, Κύριε Βρατζάνε, ποῖοι εἶναι οἱ ἑξῆς;

§60ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. (Ἀναγινώσκει).

§61ΤΙΝΕΣ. Περὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ὑπουργείου δὲν λέγει τίποτε.

§62ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Ὁ Νόμος ἦτο πολυτελὴς διὰ τὸ τότε ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Ἐὰν θέλητε νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τῶν τότε Νόμων, δότε μοι τὴν ἄδειαν νὰ τοὺς ἐξηγήσω.

§63ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§64ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Λοιπὸν σᾶς λέγω, ὅτι κατὰ τὸ 1856 ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὁ τότε ἐνόμισεν, ὅτι τὸ προσωπικὸν τὸ ἐν ἐνεργείᾳ ἦτο πολυτελές· ἠθέλητε νὰ διαιρέσῃ αὐτὸ εἰς κατηγορίας, καὶ νὰ κρατήσῃ τὸ ἁρμόδιον μόνον, τὸ κατάλληλον διὰ τὴν ἐνεργητικήν του ὑπηρεσίαν, καὶ μὲ τοῦτο ἐνόμιζεν, ὅτι ἐξ ἑνὸς ἐπέφερε τάξιν καὶ πρόοδον εἰς τὸ ἐν ἐνεργείᾳ πολεμικὸν Ναυτικὸν, καὶ ἐξ ἄλλου, ὅτι ἐξησφάλιζε καὶ τὰ συμφέροντά τινων ἀξιωματικῶν. Ἔφερε λοιπὸν ἐν πρώτοις καὶ εἶπε δι’ ἑνὸς Νόμου, ὅτι τὸ προσωπικὸν τῶν ὅλων ἀξιωματικῶν εἶναι 500, ὑποθέσατε, ἐξ αὐτῶν ἔχω ἀνάγκην 50 διὰ τὰ πλοῖα, καὶ αὐτοὶ ὑποδιαιροῦνται εἰς τόσας κατηγορίας, τοὐτέστι τόσους βαθμολόγους ἐν ἐνεργείᾳ κτλ. Τοὺς δὲ λοιποὺς, εἶπε, θέτω εἰς ἀποστρατίαν, ἐννοεῖται, ὅτι χωρὶς νὰ ὁρίσῃ προσὸν, χωρὶς νὰ ὑποστῶσιν οἱ ἀξιωματικοὶ οὔτε ἐρεύνας ἐπιτροπῆς τινος, διὰ νὰ ἴδωσιν, ἐὰν ὑπάγωνται εἰς κατηγορίας τινὰς, ἔῤῥιψεν εἰς τὴν θέσιν τῶν συνταξιούχων τὸν μεγαλείτερον ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν.

§65ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Συγκείμενον ἐκ τῶν μᾶλλον ἀγωνιστῶν.

§66ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν θέλω νὰ εἴπω περὶ αὐτῶν, διότι δὲν θέλουν ν’ ἀκούσουν περὶ ἀγωνιστῶν βλέπεις. Λοιπὸν δὲν τοὺς ὥρισεν· εἶπε μόνον διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος θὰ ὀνομάσω τὸν ἀριθμόν. Ἐννοεῖτε λοιπὸν, ὅτι πᾶν ἄλλο καταστατικὸν ἔκτοτε, πᾶς ἄλλος Νόμος ἔπαυσεν, ἀφοῦ τὸ Διάταγμα αὐτὸ ἔλαβεν ἰσχὺν Νόμου, καὶ καθιέρωσε μίαν τάξιν ἀξιωματικῶν καὶ ἡ τάξις τῶν ἀξιωματικῶν, καί τοι πολυτελὴς κατ’ ἐμὲ, ὅπως τὴν διῃρέσαμεν διὰ τὸ ὑπάρχον ἐν ἐνεργείᾳ ναυτικὸν, οὐχ ἧττον ἐθεωρήθη ὡς καλή. Ἔκτοτε διατρέχει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τὴν αὐτὴν σειρὰν ἑκάστου ἔτους, ὥστε τὰ διατάγματα ἐκεῖνα καθιερώθησαν ὡς νόμοι. Ἀφοῦ εἰς τὸν νόμον λέγει ῥητῶς, ὅτι διὰ διαταγμάτων θέλουσιν ὁρισθῆ τὰ εἰκότα, νομίζω, ὅτι τὰ διατάγματα ἐκεῖνα ἐμπεριέχουν τύπον νόμου.

§67Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐπρόσεξε, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ καταστατικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ὑποθέτουσα, ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ γίνονται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου· ἂν μία δαπάνη δὲν στηρίζεται εἰς νόμον, ἢ ὑπάρχει νόμος, ὁ ὁποῖος ὁρίζει ὡρισμένον προσωπικὸν, καὶ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ παρεισέφρυσαν ὁποιαδήποτε πρόσωπα, τοῦτο εἶναι μία ἀπάτη, καὶ ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι παράλογος, διότι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν δύναται νὰ κατισχύσῃ ἀπέναντι τοῦ νόμου, οἱ προϋπολογισμοὶ πρέπει νὰ ᾖναι ἐκτελεσταὶ τοῦ νόμου, οὐδέποτε οἱ προϋπολογισμοὶ καθιεροῦν ἀρχάς. Διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἴδετε ἀπὸ πόσον προσωπικὸν σύγκειται τὸ ὑπουργεῖον· ἓν δὲ διάταγμα λέγει περὶ τούτου, καὶ ἑπομένως τὸ ὑπουργεῖον ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὡρισμένα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα προσδιώρισεν ὁ νόμος, πολὺ δὲ περισσότερον τώρα, καθ’ ἣν ἐποχὴν αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἠλαττώθησαν, ὅτε ἔπρεπε τὸ προσωπικὸν νὰ ᾖναι πολὺ ὀλιγώτερον, παρ’ ὅτι ὁ καταστατικὸς νόμος ἀναφέρει, καὶ οἱ ὑπουργοὶ ἔχουν ἴδιον καθῆκον νὰ φέρουν τὰς τοιαύτας οἰκονομίας, διότι οὗτοι γνωρίζουν τὴν ἔκθεσιν τῆς ὑπηρεσίας. Ἡ Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ τὰ τοιαῦτα, οὗτοι πρέπει νὰ ἔχουν τὴν γενναιότητα νὰ προτείνουν τὰς ἐλαττώσεις. Ἠξεύρετε, ὅτι ἕνας νόμος ἀνατρέπει ἕτερον νόμον, ποτὲ ὅμως ἓν διάταγμα δὲν ἤκουσα νὰ ἀνατρέπῃ ἕναν νόμον· ὁ καταστατικὸς τοῦ ὑπουργείου νόμος σᾶς λέγει, ὅτι τὰ δεῖνα καὶ δεῖνα πρόσωπα ἀπαιτοῦνται· οἱ ἀλλοδοξοῦντες στηρίζονται εἰς διάταγμα ἁπλοῦν, τὸ ὁποῖον δὲν γράφει, δὲν ὁρίζει τίποτε· δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, ἐπειδὴ ὁ προϋπολογισμὸς πρέπει νὰ στηρίζεται ἐπὶ τοῦ καταστατικοῦ νόμου, καὶ ἐπειδὴ τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον μᾶς παρουσιάζουν, δὲν περιέχει τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἀλλὰ καὶ ἂν περιεῖχε, πάλιν δὲν ἦτον ἱκανὸν νὰ καταστρέψῃ τὸν νόμον, πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ μένῃ εἰς τὸ μέτρον νὰ προσδιορίσῃ τόσην δαπάνην εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ, ὅσην ἀπαιτεῖ ὁ καταστατικὸς νόμος.

§68Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἤμην πολὺ προσεκτικὸς νὰ ἀκούσω τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ὁ Κ. Μαυρομιχάλης ἔκαμε καὶ ὁ Κ. Θεοχάρης ὑπεστήριξεν. Αἱ παρατηρήσεις τῶν δύο τούτων ἐντίμων φίλων μου μοὶ ἐφάνησαν τοσοῦτον βάσιμοι, ὥστε εὑρέθην εἰς ἀμηχανίαν, περὶ τοῦ πῶς εἶναι δυνατὸν 15 ἤδη ἔτη ἢ 10 νὰ συντάσσηται προϋπολογισμὸς κατὰ παραβίασιν τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος κανονίζει τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν ναυτικῶν. Ἡ ἀμηχανία μου ἦτο τοσοῦτον μᾶλλον μεγαλειτέρα, ἐφόσον καμμίαν γνῶσιν δὲν ἔχω τῆς ὑπηρεσίας τῶν ναυτικῶν, οὐδέποτε ἐμελέτησα τοὺς νόμους τοὺς διέποντας τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, ἐκτὸς δὲ τούτου ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος συνετάχθη ἐπὶ ὑπουργείου, τοῦ ὁποίου δὲν ἀπετέλουν μέρος, καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἄνθρωποι εἰδήμονες διεύθυνον τὰ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καὶ δὲν ἐνόμιζον, ὅτι ἠδύναντο νὰ πλανηθῶσι. Προσέφυγον νὰ ἐξετάσω τί συμβαίνει ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης· καθ’ ἃς δὲ μοὶ ἔδωκαν πληροφορίας ὑποθέτω, ὅτι δὲν εἶναι μία πραγματικὴ παραβίασις νόμου, κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, διότι κατ’ ἔτος προγενέστερον, κατὰ τὰ 1856, ἐπληροφορήθην, ὅτι ἐξεδόθη εἰδικὸς νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου προσδιωρίσθη ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες πρέπει νὰ ᾖναι ἐν ἐνεργείᾳ. Ἀφέθη δὲ κατὰ συνέπειαν ἡ διάθεσις τῶν ἀξιωματικῶν τούτων τῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἰς τὸν ὑπουργὸν τὸν διευθύνοντα τὴν ὑπηρεσίαν. Αὐτὰς τὰς πληροφορίας μοὶ ἔδωκαν καὶ οὕτω πως μοὶ ἐδικαιολόγησαν τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἂν δὲ δὲν ἔχῃ οὕτω, δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς τὸ διαβεβαιώσω· οὗτος δὲ ὁ νόμος, ὁ περὶ προσδιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες θέλουσιν εἶσθαι ἐν ἐνεργείᾳ ἐν τῇ ναυτικῇ δυνάμει, ἔλυσε τὰ δεσμά, μὲ τὰ ὁποῖα εἶχε περιβάλει τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὁ περὶ ὀργανισμοῦ τῶν ὑπουργείων νόμος· διότι ἀφῆκεν ἐλεύθερον τὸν ὑπουργὸν νὰ μεταχειρισθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του τόσους, ὅσων τὴν ἀνάγκην τὴν ἀπόλυτον ἡ ὑπηρεσία ἀπῄτει. Ἂν δὲ ταῦτα ἔχωσιν οὕτως, τὸ σύστημα τοῦτο δὲν εἶναι νέον, οὔτε πρώτην φορὰν ἤδη εἰσάγεται παρ’ ἡμῖν.

§69Λ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν ἐπερίμενα, ὅτι ἤθελε μοὶ δοθῆ ἀφορμὴ νὰ ἀναβῶ τὸ βῆμα τοῦτο, προκειμένου περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Ὕδρας ἔκαμεν ἐπερώτησιν, δηλαδὴ ἠρώτησε ποία εἶναι ἡ γνώμη τοῦ ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν γινομένων ἐλαττώσεων, ἐπερίμενα νὰ ἀκούσω ἀπό τινα τῶν Κυρίων ὑπουργῶν τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἠδυνήθη νὰ παρουσιασθῇ σήμερον εἰς τὴν Συνέλευσιν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν καὶ Πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου. Ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τοῦ σώματος τούτου μετὰ λύπης, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς ὑγείας του δὲν τοῦ ἐσυγχώρει τοῦτο σήμερον· ἀλλ’ ἂν δὲν ἦμαι ἠπατημένος, παρεκάλεσεν ἕνα τῶν συναδέλφων του εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ αὐτὸν εἰς τὴν περίστασιν ταύτην. Αὐτὴν τὴν μικρὰν παρατήρησιν εἶχον νὰ κάμω εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§70ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι, φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι τόσον ἀνάγκη νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας, διὰ νὰ ἰδῆτε τὶ φαίνεται εἰς τὸ καταστατικὸν τοῦ ὑπουργείου καὶ τὶ εἰς τὰ διατάγματα. Τὸ συμφέρον τῆς Συνελεύσεως εἶναι, ὥστε νὰ προσπαθήσῃ καὶ ἡ ὑπηρεσία νὰ μὴ προσβληθῇ, καὶ ὅσον οἷόν τε δυνατὸν νὰ ἐπαναφέρῃ βαθμολόγους· παρεπονέθη ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Ὕδρας, ὅτι ἡ Συνέλευσις μεγάλην ἔδειξεν ἀδιαφορίαν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ ναυτικοῦ τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ οἱ Κύριοι ἂς ἦναι βέβαιοι ὅτι, αὐτοὶ ἑαυτοὺς πρέπει νὰ αἰτιῶνται, καὶ κανεὶς ἄλλος δὲ εἶναι παραίτιος τῆς ἀθλίας καταστάσεως τοῦ ναυτικοῦ. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν ναυτικῶν, καθὼς καὶ ἓν ἕτερον ὑπουργεῖον, ἠξεύρετε τὶ λέγει ἔξω ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος; ὅτι κατεστάθησαν τὰ δύο ταῦτα ὑπουργεῖα κτήματα οἰκογενειακά· οὐδέποτε οὔτε κατὰ μικρὸν ἀποβλέπουσιν εἰς τὸ γενικὸν συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας.

§71ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Ποῖον εἶναι τὸ ἄλλο ὑπουργεῖον;

§72ΖΕΡΒΑΣ. Εἶναι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν.

§73Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πᾶν ὅ,τι λέγετε ἐκτὸς τοῦ προκειμένου τὸ θεωρῶ ὡς μὴ κοινοβουλευτικόν.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ περιορισθῇ ὁ ἀγορεύων εἰς τὸ προκείμενον.

§75ΖΕΡΒΑΣ. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν κάμνει τοιαῦτα ἔξοδα, ὥστε ἀπέναντι τῆς νομίμου ὑπηρεσίας εἶναι μάταια. Νομίζω ὅτι περισσοτέραν ὑπηρεσίαν εἶχε τὸ ναυτικὸν τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὰ 46, παρ’ ὅ,τι ἔχει σήμερον. Ἑπομένως ἡμεῖς πρέπει νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν σκέψιν, ἢ τότε ὑπηρεσία δύναται ν’ ἀντιστοιχίσῃ εἰς τὰς ἐργασίας τὰς ἀπαιτουμένας τὴν σήμερον διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν ναυτικῶν; ἐγὼ λέγω μάλιστα, ὅτι καὶ περιττεύει.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ γενικῶν παρατηρήσεων.

§77ΖΕΡΒΑΣ. Θὰ ὑποστηρίξω, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ὁ ἀριθμὸς τοῦ προσωπικοῦ κατὰ τὸ καταστατικὸν, εἶμαι ἐντὸς τῆς ὑποθέσεως. Λέγω λοιπὸν, ὅτι τὸ Ναυτικὸν αὐτὸ τὸ ἰδικόν μας.

§78ΤΙΝΕΣ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§79ΖΕΡΒΑΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τοὺς προαγορεύσαντας, ὅτι τὸ καταστατικὸν τοῦ ὑπουργείου, τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει τὸ καταστατικὸν τοῦ ὑπουργείου τοῦ 46, εἶναι ἀρκετὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν· καὶ ἂν περιορισθῇ, δὲν θέλει κατ’ οὐδὲν προσκόψει ἡ ὑπηρεσία.

§80ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· ἐφωτίσθη. Ἡ συζήτησις περιωρίσθη ἐπὶ τοῦ ἄ. ἄρθρου. Ἐπὶ τούτου ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐλάττωσιν 2 βοηθῶν· ὁ δὲ Κ. Κοτζιᾶς τὸν περιορισμὸν τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἰς τὸ προσωπικὸν τὸ κανονιζόμενον ἀπὸ τὸν νόμον τοῦ 1846.

§82ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τὸ ζήτημα πρέπει νὰ τεθῇ, ἂν τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν ναυτικῶν πρέπῃ νὰ ἦναι σύμφωνον μὲ τὸν νόμον τοῦ 1846, ἢ πρέπῃ νὰ μείνῃ ὅπως ἔχει ὁ προϋπολογισμός.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τοῦ Κ. Κοτζιᾶ, δηλαδὴ νὰ περιορισθῇ τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν ναυτικῶν εἰς τὸ προσωπικὸν τὸ κανονιζόμενον παρὰ τοῦ νόμου τοῦ καταστατικοῦ τοῦ 46 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν.

§84ΜΙΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἡ ἄλλη γνώμη εἶναι νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ νόμος τοῦ 56.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέτω τὸ ζήτημα, οἱ παραδεχόμενοι τοῦ νὰ περιορισθῇ τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν ναυτικῶν εἰς τὸ προσωπικὸν, τὸ κανονιζόμενον παρὰ τοῦ νόμου τοῦ 46, ἐκεῖνοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα). Θὰ ἐρωτήσω τὸ ἀντίθετον.

§86ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§87ΖΕΡΒΑΣ. Πρέπει νὰ ἐξηγήσητε καὶ τὴν διαφορὰν, ποίαν οἰκονομίαν φέρει ἡ μία πρότασις καὶ ποίαν ἡ ἄλλη.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ γνωρίζει ἡ Συνέλευσις ἐκ τῆς συζητήσεως. Τὸ ζήτημα εἶναι, οἱ παραδεχόμενοι νὰ περιορισθῇ τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν ναυτικῶν εἰς τὸ προσωπικὸν, τὸ κανονιζόμενον ἀπὸ μόνον τὸν νόμον τοῦ 1846, λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι ὄχι. Ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία. (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν ὀνομάτων τινῶν ἐκ τοῦ καταλόγου, ἐγείρονται ἀριστερόθεν φωναὶ, καὶ οὕτω διακόπτεται ἡ ἀνάγνωσις.)

§89ΚΑΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν Κ. ὑπουργὸν νὰ μᾶς ἀναγνώσῃ τὸν νόμον τοῦ 46.

§90ΤΙΝΕΣ. (Δεξιόθεν) ἤρχισεν ἡ ψηφοφορία, δὲν δύναται νὰ διακοπῇ· (θόρυβος).

§91ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Τὸν ὑπάρχοντα νόμον θὰ ψηφίσωμεν; δὲν τὸ ἐννοῶ· (θόρυβος).

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ὁ νόμος τοῦ 56 ὁ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, ὁ νόμος αὐτὸς ἔδωκεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἄδειαν νὰ κατατάξῃ εἰς διαφόρους κατηγορίας τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ ναυτικοῦ, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπάρχον τότε προσωπικὸν τῆς ὅλης ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§93ΚΑΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς τὸ τοιοῦτον.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι, καὶ τὸ γνωρίζω, διότι ὡς δικηγόρος, ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τοὺς σχετικοὺς νόμους.

§95ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Ὡς Πρόεδρος δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἑρμηνεύητε τοὺς νόμους.

§96ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ψηφοφορίαν, Κύριε Πρόεδρε.

§97ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἤρχισεν ἡ ψηφοφορία, πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ.

§98ΖΕΡΒΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ ψηφοφορία δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ ἐναντίον νόμου· ἐκτὸς ἂν ὁ ὑπουργὸς θέλῃ, ἂς κάμῃ νέον καταστατικὸν (θόρυβος).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ «Ἡ ἐνέργεια εἶναι ἡ θέσις τοῦ ἀξιωματικοῦ».

§100ΠΟΛΛΟΙ. Ὅλα αὐτὰ τὰ εἴπομεν (θόρυβος).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ὁ Κ. Κοτζιᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου νὰ συγκροτῆται ἀπὸ ἕνα τμηματάρχην· (θόρυβος.) Τότε θὰ ψηφηφορήσωμεν καθὼς ἐτέθη τὸ θέμα.

§102ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§103ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ νόμος, διότι ὑποστηρίζουν τὴν παρανομίαν· (θόρυβος).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ θέμα, ὡς ἐτέθη, λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι, λέγουν ὄχι.

§105ΤΙΝΕΣ. (Ἀριστερόθεν). Τὸν νόμον, Κ. Πρόεδρε. Ἄρχεται ἡ ἐκφώνησις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου πρὸς ψηφοφορίαν.

§106ΠΟΛΛΟΙ. Ἀριστερόθεν. Ζητοῦμεν τὸν νόμον, Κ. Πρόεδρε· ἄλλως φεύγομεν· (ἐγείρονται πολλοὶ καὶ ἀπέρχονται).

§107ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Φεύγουν, διότι δὲν θέλουν νὰ κάμουν προϋπολογισμόν.

§108ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ψηφοφορίαν, Κ. Πρόεδρε.

§109ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ κατηργήθησαν ἄπειροι νόμοι· εἰς τὴν ψηφοφορίαν, Κ. Πρόεδρε. Ἐξακολουθεῖ ἡ ψηφοφορία.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν, Κύριοι, 128, 17 εἶπον ναὶ, 102 ὄχι· ἠρνήθησαν ψῆφον 9· ἄρα ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι πλήρης, καὶ ἡ ψηφοφορία ἐματαιώθη· δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου διὰ τὴν λειποταξίαν.

§111ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ δημοσιευθῶσι τὰ ὀνόματα τῶν ἀποχωρησάντων. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις (ὥρα 5 καὶ ¼ Μ. Μ.)

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Χ. Σουΐδας.