1864.03.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 245.

Τῆς 26 Μαρτίου 1864.

(Πέμπτη)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου πλήρους γενομένης τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα ἐγκρίνονται· Κύριοι πληρεξούσιοι, χθὲς ἡ πρεσβεία τῆς Συνελεύσεως μετὰ τὴν θείαν ἱερουργίαν μετέβη εἰς τὰ ἀνάκτορα καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως προσεφώνησε τὰ ἑξῆς· Βασιλεῦ! Μετ’ ἀνεκφράστου χαρᾶς καὶ βαθυτάτης συγκινήσεως ἐμφανίζεται σήμερον, ἐνώπιον τῆς Υ. Μεγαλειότητος, ἡ πρεσβεία αὕτη τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἵνα συγχαρῇ τὴν Υ. Μεγαλειότητα καθημένην πρὸς δόξαν καὶ εὐημερίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ἐπὶ Θρόνου, τὸν ὁποῖον ἔπλασεν ἡ πανηγυριζομένη σήμερον μεγαλουργὸς καὶ εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα ἔνδοξος ἡμέρα τῆς 25 Μαρτίου, τὸν ὁποῖον εὐρύνει ἤδη καὶ ἐξωραΐζει ἡ εἰς τὸν ἀπαράμιλλον πατριωτισμὸν τῶν Ἰονίων, τὴν εὐκλεῆ μεταβολὴν τῆς 11. Ὀκτωβρίου καὶ τὴν εἰς αὐτὸν ἀνάῤῥησιν τῆς Υ. Μεγαλειότητος, ὀφειλομένη καὶ εὐκλεῶς ἤδη πραγματοποιουμένη ἕνωσις τῆς Ἑπτανήσου, κρατερὰν δὲ καθίστησιν ἡ πρὸς τὴν Υ. Μεγαλειότητα ἀληθὴς ἀγάπη καὶ πίστις τοῦ τε Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ. Ἡ δὲ Α. Μ. προσεφώνησε τὰ ἑξῆς· Κύριε Πρόεδρε! Μὲ χαρὰν δέχομαι τὰς συγχαρητηρίους εὐχὰς τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐκφράσητε πρὸς αὐτὴν τὰς εὐχαριστήσεις μου. Πέποιθα ὅτι ἡ ἕνωσις τῆς ἀδελφῆς Ἑπτανήσου θέλει παγιώσει εὐτυχὲς τὸ μέλλον, καὶ ὅτι πᾶσα σύμπραξις ὑμῶν θέλει τύχει τῆς θείας ἀρωγῆς. Εἰς μίαν τῶν τελευταίων συνεδριάσεων ἐνθυμεῖται ἡ Συνέλευσις, ὅτι ὁ Κύριος Δεληγεώργης ἐξέφερε τὴν εὐχὴν, ἣν ἠσπάσθη καὶ ἡ Συνέλευσις, νὰ μεταφρασθῶσιν αἱ συζητήσεις αἱ λαβοῦσαι χώραν τελευταῖον εἰς τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἀγγλίας ἐπὶ τοῦ γεγονότος τῆς κατεδαφίσεως τῶν Κερκυραϊκῶν φρουρίων. Γνωστοποιῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι τὸ ἔργον δὲν εἶναι εὔκολον. Δὲν ἠδυνήθημεν νὰ εὕρωμεν ἀντίτυπον τῆς Ἀγγλικῆς ἐφημερίδος, ἡ ὁποία περιέχει τὰς ἐκτενεῖς συζητήσεις· δὲν μοὶ ἦτο δὲ εὔκολον νὰ εὕρω καὶ μεταφραστήν. Νομίζω δὲ ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος μετάφρασις, διότι παρατηρῶ, ὅτι καὶ φῦλλον τινὸς ἐφημερίδος τῆς Ἑπτανήσου «ἡ Ἕνωσις» ἔχει μέγα μέρος τῶν συζητήσεων αὐτῶν μεταφρασμένον, καὶ τὸ ἑπόμενον φῦλλον μοὶ φαίνεται, ὅτι θὰ περιλαμβάνῃ συνέχειαν.

§4ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. (ἐκ τῆς ἕδρας του). Κύριε Πρόεδρε, ἂν προχθὲς ἠθέλατε κάμει αὐτὰς τὰς ἀντιῤῥήσεις, βεβαίως ἡ Συνέλευσις ἤθελε προβλέψει καὶ δὲν ἠθέλομεν χάσει 2 ἢ 3 ἡμέρας. Αἱ συζητήσεις αὐταὶ εἶναι ἀναγκαῖαι, διότι μετ’ οὐ πολὺ θὰ ἀρχίσουν αἱ συζητήσεις περὶ Συνθήκης ἐνταῦθα, καὶ ἡ Συνέλευσις ἐνδιαφέρεται νὰ γνωρίζῃ τί καὶ ὁ ξένος κόσμος ἐγνωμάτευσε· προβλέπων, ὅτι τὸ προεδρεῖον δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πράξῃ τὸ ἔργον τοῦτο, σᾶς παρεκάλεσα νὰ συνεννοηθῆτε μετὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι οὗτος ἔχει «τὸν Χρόνον.»

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸν ἔχει.

§6ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δεύτερον δὲ ἔχει μεταφραστὰς· καὶ οὗτοι ἠδύναντο νὰ ἀναδεχθῶσι τὸ ἔργον τοῦτο. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι πρέπει νὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν συζήτησιν ἂν ᾖναι ἀναγκαῖον ἢ μὴ νὰ μεταφρασθῶσι, διότι ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε· δὲν βλέπω δὲ καὶ τίνα λόγον θὰ φέρητε, ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ μετάφρασις αὕτη, ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις φροντίζει περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους. Κάμνω δὲ καὶ τὴν ἑξῆς παρατήρησιν, ὅτι τὸ εὐτυχὲς ἀποτέλεσμα τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος τὸ ἀποδίδετε εἰς δύω γεγονότα μόνον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τρία· ἀναφέρω καὶ τὴν μεταβολήν.

§8ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τότε δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος πληρεξούσιος ἀνέφερεν, ἂν μνημονεύω καὶ τὴν μεταβολὴν εἰς τὴν προσφώνησιν, καὶ ταύτην μνημονεύω, διότι λέγω «εὐρύνει ἤδη τὴν 25 Μαρτίου καὶ ἐξωραΐζει εἰς τὸν ἀπαράμιλλον πατριωτισμὸν τῶν Ἰονίων, τὴν εὐκλεᾶ μεταβολὴν τῆς 11 Ὀκτωβρίου κτλ.» Δὲν ἠμέλησα δὲ νὰ συνεννοηθῶ μετὰ τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλ’ οὗτος μοὶ εἶπεν, ὅτι ἅπαντες οἱ ὑπάλληλοι τοῦ ὑπουργείου καταγίνονται εἰς τὴν ἀποπεράτωσιν ὅλων ἐκείνων τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποία θεωροῦνται ἀναγκαῖα διὰ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ ταχύτερον πρὶν κυρωθῇ ἡ Συνθήκη, ἡ ὁποία περιμένεται ἐντὸς τῆς σήμερον καὶ εἰς τὴν ἀποστολὴν αὐτῶν μετὰ τὴν κύρωσιν εἰς Λονδῖνον πρὸς τὸν ἐπιτετραμμένον ἐκεῖ ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος· ἑπομένως οἱ ὑπάλληλοί του δὲν ἔχουν τὸν καιρὸν νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὴν μετάφρασιν.

§10ΚΑΛΟΣ. Τὸ γραφεῖόν σας, Κύριε Πρόεδρε, διὰ τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἔχει, δύναται νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλπίζω, ὅτι κατὰ πᾶσαν περίστασιν ἡ μὴ ἔγκαιρος δημοσίευσις τῆς συζητήσεως δὲν θὰ φέρῃ πρόσκομμα εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς συνθήκης· δὲν θὰ φέρῃ προσκόμματα εἰς τὴν δημοσίευσιν τῆς Συνθήκης. Κύριοι πληρεξούσιοι, διάφοροι τῶν ἐμπόρων μοὶ ὑπενθύμισαν, ὅπως ὑπενθυμίσω πρὸς ὑμᾶς τὴν ἀναφορὰν, τὴν ὁποίαν πρὸ ἡμερῶν ὑπέβαλον εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἀφορῶσαν τὸ τελωνεῖον Ἀθηνῶν. Ὁ κ. Καλλιγᾶς ἐζήτησε τὸν λόγον.

§12ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἄρχεται ἀπὸ τῆς πρώτης Ἀπριλίου· ἀπὸ τῆς πρώτης Ἀπριλίου θέλουν ληφθῆ ὅλα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐψήφισε πρὸς ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων· ἓν ἐξ αὐτῶν εἶναι καὶ ἡ κατάργησις τοῦ τελωνείου, οἱ ἔμποροι τῶν Ἀθηνῶν ὑπέβαλον μίαν ἀναφορὰν, τὴν ὁποίαν νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶναι δίκαιον νὰ ἀκούσῃ ὡς προερχομένην ἀπὸ ὁλόκληρον τάξιν τῆς κοινωνίας, καὶ τάξιν, τὴν ὁποίαν, ὡς ἐμπορικὴν, βεβαίως ἐκτιμῶμεν, ὡς συντελοῦσαν τὰ μέγιστα εἰς τὴν εὐημερίαν καὶ εὐπορίαν τοῦ κράτους, ἐξηγοῦσα διὰ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς ποία καὶ πόση βλάβη προέρχεται ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ τελωνείου· δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω σήμερον περὶ τούτου, θέλω παρακαλέσει τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ σήμερον ὡς κατεπεῖγον νὰ συζητηθῇ καὶ νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τούτου. Ἡ πρότασις τῶν ἐμπόρων, ἂν θέλετε, εἶναι ἁπλουστάτη, ἐξηγοῦν πόσην βλάβην ὑποφέρουν ἐκ τούτου, μὴν ἐννοοῦντες νὰ ἀντιπράξωσί τι εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως· παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀναστείλῃ τὴν ἐκτέλεσιν, ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὴν κατάργησιν τοῦ τελωνείου ἕως ὅτου μία ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐρευνήσῃ, ἂν τῷ ὄντι προσβάλλωνται καιρίως τόσα σπουδαῖα συμφέροντα. Νομίζω, ὅτι ἡ αἴτησις αὕτη εἶναι καὶ ἐπιεικεστάτη καὶ ὅσον δυνατὸν μετρία καὶ ἀξία νὰ γίνῃ δεκτὴ παρὰ τῆς Συνελεύσεως.

§13ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὕστερον ἀπὸ τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως περὶ ἐλαττώσεως, ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ γίνωνται αἰτήσεις εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ νὰ λέγωσι ζητοῦμεν θεραπείαν, οὕτω ὁλόκληρον τὸν προϋπολογισμὸν δυνάμεθα νὰ τὸν ἐπαναφέρωμεν εἰς τὴν ἀρχήν του, ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ αἴτησις αὕτη, οὔτε ὁ λόγος τῆς τιμῆς αὐτῆς μᾶς τὸ ἐπιτρέπει. Προτείνω λοιπὸν νὰ ἀποῤῥιφθῇ ἡ αἴτησις αὕτη καὶ νὰ τεθῇ εἰς τὰ ἀρχεῖα τῆς Συνελεύσεως.

§14ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἶμαι, κύριοι, ὑπὲρ τῆς συστάσεως τοῦ τελωνείου ἐν Ἀθήναις, διότι ἄνευ αὐτοῦ προσβάλλονται τὰ συμφέροντα τοῦ ἐμπορίου. Ἡ αἴτησις τῶν ἐν Ἀθήναις ἐμπόρων εἶναι δικαιοτάτη, οὐχ ἧττον ὅμως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτε κατηργήθη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸ τελωνεῖον, ἦλθε καὶ μᾶς ἀνέφερε τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους τὸ ἔξοδον τοῦτο τὸ ἐθεώρει περιττόν. Σήμερον παρουσιάζεται μία πρότασις ἐκ μέρους τοῦ πληρεξουσίου Ἀθηνῶν κ. Καλλιγᾶ, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ ἐπάνοδος τοῦ καταργηθέντος τελωνείου καὶ ἡ προσθήκη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 9,000 δραχμῶν· νομίζω, θὰ ὑπάρχῃ ψήφισμα, δι’ οὗ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς οὐδένα τῶν πληρεξουσίων νὰ φέρῃ πρότασιν αὐξάνουσαν τὰς δαπάνας τοῦ κράτους. Ἂς παρουσιασθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς ἵνα φέρῃ πρότασιν ἐπανόδου τοῦ καταργηθέντος τελωνείου καὶ ἴσως ἡ Συνέλευσις θὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασίν του ταύτην, ὑπὲρ τῆς ὁποίας θέλω δώσει καὶ ἐγὼ τὴν ψῆφόν μου.

§15ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐσπεύσαμεν, κύριοι, κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ τοῦ μέρους εἰς τὴν ἀπόφασιν ἡμῶν, χωρὶς νὰ ἀκούσωμεν τὴν ἀναφορὰν τῶν κυρίων ἐμπόρων· ἂν ἠκούαμεν τὴν ἀναφορὰν τῶν ἐμπόρων, τὴν ὁποίαν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὁ κ. πρόεδρος, μᾶς παρουσίασε, πρέπει νὰ τὸ εἴπω, δὲν θὰ ἠρχόμεθα βεβαίως εἰς τὴν ἀπόφασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐρχόμεθα τώρα νὰ κάμωμεν· οἱ ἔμποροι τί λέγουν; δὲν θέλομεν παρὰ νὰ μᾶς ἀκούσητε, συστήσατε μίαν ἐπιτροπήν, δὲν θέλουν νὰ ἀλλοιώσητε τὴν ἀπόφασίν σας, συστήσατε ἐπιτροπὴν ἐξ εἰδημόνων ἀνδρῶν ἵνα ἀποφασίσουν· ἐπειδὴ ὅμως σᾶς λέγουν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐνταῦθα ὁ κ. ὑπουργός, διὰ νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία προϋποθέτει αὔξησιν ἐξόδων, καὶ ἡμεῖς προτείνομεν νὰ μὴ ἐπικυρωθῇ αὐτὸ τὸ μέρος, μέχρις οὗ ὁ κ. ὑπουργὸς ἀποφανθῇ περὶ τούτου, καὶ ἑπομένως λέγομεν νὰ μείνῃ ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα, καὶ νὰ μὴ ἐπικυρωθῇ ὁ νόμος ὁ καταργῶν τὸ τελωνεῖον μέχρις οὗ ἡ Συνέλευσις ἀποφανθῇ περὶ τούτου, καὶ ἑπομένως λέγω νὰ συστήσωμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἀναβάλλῃ τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ νόμου.

§16ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀφῃρέσαμεν βοηθήματα ἀπὸ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα καὶ ἡ Συνέλευσις παραδέχθη, ὅτι εἶναι ἡ τροφὴ τοῦ λαοῦ, καὶ θὰ προσθέσωμεν διὰ τὸ τελωνεῖον;

§17ΖΕΡΒΑΣ. Ἀποκρούω τὴν ἰδέαν τοῦ προλαλήσαντος, ὅτι δύναται νὰ ἔλθῃ ἡ Συνέλευσις εἰς τὸ μέτρον νὰ συστήσῃ ἐπιτροπὴν, τοῦτο εἶναι ζήτημα ἀναγόμενον εἰς τὴν φροντίδα τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ὁ ὑπουργὸς ἦλθε καὶ μᾶς ἠπάτησε καὶ δὲν ἐρευνήσαμεν καλὰ τὴν προκειμένην περίστασιν, τότε μάλιστα· ἂν ἦλθεν ἐνταῦθα ἡ Κυβέρνησις καὶ παρέστησεν ἄλλα ἀντικείμενα, διὰ νὰ ὑποκλέψῃ τὴν ἀπόφασιν, τότε δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν, ἄλλως ὅμως ὅ,τι ἅπαξ ἀπεφασίσαμεν δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ἀρνηθῶμεν.

§18ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγώ, Κύριοι, δίδω ἄλλον προορισμὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν παρὰ τὸν ἀγορεύσαντα πληρεξούσιον Κύριον Γόντικαν. Δὲν νομίζω, ὅτι σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ τόπου ἡ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ τὰ ὑποδουλώνῃ εἰς τοὺς τύπους· δὲν νομίζω, ὅτι ἕνεκα μικροφιλοτιμίας δὲν δύναται τοιαῦτα ζητήματα ὑποβληθέντα δι’ ἀναφορᾶς μάλιστα ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῶν πολιτῶν νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Συνέλευσις, ἐννοῶ δὲ μόνον εἰς τοιαύτας περιστάσεις ἡ δικαιοδοσία τῆς Συνελεύσεως νὰ μὴ ἐκτείνεται πέραν τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα ὁ καταστατικὸς Νόμος, ὁ ὁποῖος μᾶς διέπει, ὥρισε. Διὰ τοῦτο δὲν θεωρῶ ἀπαράδεκτον τὴν συζήτησιν τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἐμπόρων, οὔτε ἀποκρουστέαν ἐπὶ τῇ προφάσει, ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶναι ἀλάνθαστος. Ἂν δὲ ἡ Συνέλευσις Νόμον κυρωμένον παρὰ τοῦ Βασιλέως ὑπάρχοντα καὶ ἐνεργοῦντα δύναται νὰ καταργήσῃ, κατὰ μείζονα λόγον δύναται νὰ καταργήσῃ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν μετεβλήθη εἰσέτι εἰς Νόμον, καὶ νὰ τὸ ἐπαναφέρῃ εἰς συζήτησιν. Τοῦτον, Κύριοι, τὸν προορισμὸν δίδω εἰς πᾶν σῶμα Νομοθετικόν· κατὰ μείζονα ὅμως λόγον τὸν ἀποδίδω εἰς τὴν Συνέλευσιν. Κατὰ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ πληρεξούσιος Ἀθηνῶν Κύριος Καλλιγᾶς, πρόκειται ἡ Συνέλευσις νὰ ψηφίσῃ τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐκτελέσεως ἑνὸς Νομοθετήματος· δὲν βλέπω δὲ κανένα λόγον, ὁ ὁποῖος νὰ θέτῃ κώλυμα εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ εἴπῃ «ἡ περὶ καταργήσεως τοῦ τελωνείου ἀπόφασις ἀναστέλλεται», οὐδὲ βλέπω, ὅτι περιορίζεται τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως, διότι καὶ τὸν ψηφισθέντα Νόμον θέλει κυρώσει ἢ ἀκυρώσει ὁ Βασιλεὺς καὶ τὸν περὶ ἀναστολῆς, ὃν προτείνει ὁ Κ. Καλλιγᾶς. Ἐπομένως νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Καλλιγᾶ εἶναι συζητήσιμος.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκεῖται ἡ Συνέλευσις εἰς τὰ λεχθέντα. Νομίζω, ὅτι ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἀναβλητικῆς προτάσεως, δύναμαι νὰ ζητήσω τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως. Ἡ πρότασις εἶναι ἡ ἑξῆς. Ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως περὶ καταργήσεως τοῦ τελωνείου Ἀθηνῶν ἀναβάλλεται μέχρις οὗ ἐπιτροπὴ σχηματισθεῖσα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν γνωμοδοτήσῃ περὶ τοῦ ἂν συμφέρει ἢ ὄχι εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ κατάργησις τοῦ τελωνείου (θόρυβος).

§20ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ τύπος δὲν εἶναι ὀρθός· διότι τὸ νὰ κάμητε ἕνα Νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ ὑποβληθῇ πρὸς τὸν Βασιλέα πρὸς κύρωσιν, καὶ ἔπειτα νὰ κάμητε ἀπόφασιν, ἡ ὁποία νὰ λέγῃ θέλω νὰ κυρώσῃ τὸ ἥμισυ μόνον, δὲν εἶναι ὀρθόν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ μία πρότασις, ἡ ὁποία νὰ συζητηθῇ κατὰ τοὺς τύπους· ὅπως ὅμως ἐτέθη τὸ ζήτημα, δὲν εἶναι σύμφωνον μὲ τὴν ἐθιμοταξίαν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθόσον ἀποβλέπει τὸ ψήφισμα περὶ καταργήσεως τοῦ τελωνείου, ἂν δὲν τύχῃ τῆς κυρώσεως τοῦ Βασιλέως, δὲν ἔχει καμμίαν ἐπιῤῥοήν. Καθόσον δ’ ἀποβλέπει τὸ ζήτημα τῆς πιστώσεως, δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι... (θόρυβος).

§22ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ἐκ τῆς ἕδρας του). Κύριοι, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρατηρήσω ὅτι ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀνέφερεν ἕνα σολοικισμόν· ὁ Νόμος αὐτὸς, ψηφισθεὶς ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, ἐξῆλθεν ἐκ τῆς δικαιοδοσίας της καὶ μετεβιβάσθη εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, αὐτὴ ἔχει τὸ δικαίωμα, ἂν θέλῃ, νὰ ὑποβάλλῃ ὑπ’ ὄψιν τοῦ Ἡγεμόνος τὸν Νόμον, καὶ νὰ κυρωθῇ. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα σήμερον, ἕως ὅτου δὲν ληφθῇ ὁριστικὴ ἀπόφασις, ἀποφασίζουσα περὶ τῆς τύχης αὐτοῦ τοῦ Νόμου, νὰ χορηγήσωμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον πίστωσιν.

§23ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ἐπιζητεῖτε, ἐπιτυγχάνεται, χωρὶς νὰ ἔλθῃ εἰς καμμίαν ἀπόφασιν ἡ Συνέλευσις. Ἡ Συνέλευσις ἔκαμε ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου παραδέχεται τὴν κατάργησιν τοῦ τελωνείου Ἀθηνῶν· ἐνόσῳ αὐτὸς ὁ Νόμος δὲν κυροῦται, δὲν εἶναι Νόμος· τὸ τελωνεῖον ὑφίσταται, ἂν δὲν κυρωθῇ ὁ Νόμος, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ζητηθῇ πίστωσις, ἑπομένως ἂν δὲν κυρωθῇ ὁ Νόμος, δὲν ἔχετε νὰ κάμητε καμμίαν ἀπόφασιν, διότι ἂν δὲν κυρωθῇ, Νόμος δὲν ὑπάρχει.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ βλέπω ὅτι πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις, δυνάμεθα ν’ ἀφήσωμεν τὸ ζήτημα αὐτὸ εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως, ἕως ὅτου ὡριμάσωσιν αἱ ἰδέαι. Ἐρχόμεθα εἰς τὸν προϋπολογισμόν· εὑρισκόμεθα εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν ὑποτροφιῶν·

§25ΔΑΓΡΕΣ. Πιστεύω, Κύριοι, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑποτρόφων εἶναι εἰς ὅλους σχεδὸν ἄγνωστος. Δὲν ἠξεύρω τῇ ἀληθείᾳ μήπως καὶ εἰς τοὺς ὑπουργοὺς αὐτοὺς ᾖναι ἄγνωστος. Τοὐλάχιστον πέρισυ, ὢν μέλος καὶ ἐγὼ τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, ἐπροσπάθησα νὰ εὕρω τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑποτρόφων τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐστάθη ἀδύνατον, διότι πολλὰ κληροδοτήματα τῶν ἔξω ὁμογενῶν δίδονται πρὸς συντήρησιν ὑποτρόφων, πολλὰ κεφάλαια τοῦ δημοσίου χορηγοῦνται ἐπίσης πρὸς τοῦτο. Ἡ Συνέλευσις, φρονῶ, εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ πρέπει νὰ δώσῃ προσοχὴν, διότι ἡ χρῆσις αὕτη, τὰ ποσὰ αὐτὰ, καὶ τὰ τῶν ἔξω ὁμογενῶν ἀποστέλλονται βεβαίως ἀπὸ εὐγενῆ σκοπὸν τοῦ νὰ προτιμῶνται μεταξὺ τῶν νέων οἱ ἄποροι, οἱ εὐφυέστεροι καὶ οἱ ἐπιμελέστεροι. Ἡ Συνέλευσις πρέπει λοιπὸν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καὶ νὰ σταματήσῃ τὰς καταχρήσεις· δὲν ἀγνοεῖτε, ὅτι ὑπάρχουν ὑπότροφοι ἄνθρωποι, οἵτινες οὐ μόνον εὔποροι εἶναι, ἀλλ’ εἶναι καὶ τοκισταί. Τὸ τοιοῦτον καὶ ἄδικον εἶναι καὶ σκανδαλῶδες. Ἐγὼ δὲν αἰτιῶμαι κἀνένα, διότι καὶ οἱ ὑπουργοὶ ἐνίοτε πιέζονται καὶ στενοχωροῦνται. Εἶναι πρὸ πολλοῦ χρόνου, ὅπου γίνεται αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ πέρισυ εἶχε ἐκθέσει μίαν ἰδέαν εἰς τὴν ἔκθεσίν της, ἔκθεσιν, ἥτις δυστυχῶς δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν, οὐδ’ ἐσυζητήθη κἄν. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἰδέαν τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, καὶ, ἂν ᾖναι δυνατὸν, ὄχι ν’ ἀποφασισθῇ, τοὐλάχιστον εἰς τὸ μέλλον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Ἰδοὺ τὶ λέγει· «Τὸ τῶν ὑποτρόφων ὑπῆρξε πάντοτε ἔκρυθμον καὶ αὐθαίρετον κατά τε τὴν πηγὴν τῶν χορηγημάτων καὶ τὸ καθ’ ἕκαστα ποσὸν, ἔργον, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εὐνοίας καὶ συστάσεως ἀδιακρίτου, ἄνευ ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης καὶ σταθμίσεως τῆς τε ἀξίας τῶν προστατευομένων καὶ τῆς σκοπίμου κοινωφελείας, ἣν ἐπαγγέλλεται ἕκαστος αὐτῶν. Ὅθεν ἐπὶ μὲν τῆς μιᾶς πανεπιστημιακῆς ὑποτροφίας τῆς ἀνὰ 45 δραχμὰς κατὰ μῆνα, καὶ τῶν ἄλλων ἐννέα, ὑπολογιζομένων ἐν συνόλῳ εἰς 2130, θέλει προσκληθῆ τὸ ὑπουργεῖον νὰ δώσῃ διασαφήσεις, ὡς πρὸς τὴν διαφορὰν μάλιστα τῶν χορηγημάτων· τὰς δὲ 34 ὑποτροφίας τῶν Γυμνασίων καὶ Ἑλληνικῶν σχολείων ἡ ἐπιτροπὴ ὥρισε μὲν ἰσοπόσους πρὸς ἀλλήλας, ηὔξησε δὲ εἰς 40, μεριζομένας ἐξ ἴσου εἰς τὰ Γυμνάσια καὶ εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, ἤτοι 20 καὶ 20, καὶ ἐν ἰσότητι καθ’ ἕκαστον Νομὸν διανεμομένας. Περὶ τῶν 14 τοῦ Διδασκαλείου, τούτου καταργουμένου, γενήσεται σκέψις, εἰ δοτέον ὑποτροφίας (μὴ ἐνοίκους), καὶ εἰς τὸ πρότυπον, καὶ πόσας· τὰς δὲ 30 ὑποτροφίας τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς ἑταιρίας ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει ὁμοίως διανεμητέας κατὰ Νομοὺς, προτιμωμένων ἤδη τῶν ἐπαρχιῶν, ὅσαι μέχρι τοῦδε δὲν ἔλαβον.»

§26ΚΑΦΕΝΤΖΟΓΛΟΥΣ. Πόσοι εἶναι οἱ ὑπότροφοι;

§27ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἠδυνήθημεν νὰ τοὺς εὕρωμεν.

§28ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Τετρακόσιοι ὀγδοήκοντα εἶναι.

§29ΔΑΓΡΕΣ. Τώρα εἶναι ἴσως 1000.

§30ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας εἶναι 503.

§31ΔΑΓΡΕΣ. Ἰδοὺ, ὅτι ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας σᾶς λέγει, ὅτι 503 εἶναι μόνον τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας, καὶ εἶναι καὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Πρέπει νὰ δεσμεύσωμεν τὰς χεῖρας τῶν Ὑπουργῶν. Ἠξεύρετε, ὅτι εἶναι στρατιωτικοὶ εἰς τὴν Εὐρώπην μὲ πλήρεις τὰς ἀποδοχάς των. Εἰς στιγμὴν, καθ’ ἣν καταργεῖτε θέσεις, ῥίπτετε ἀξιωματικοὺς ἀγωνιστὰς εἰς τοὺς δρόμους, νὰ ἔχητε ἀξιωματικοὺς εἰς τὴν Εὐρώπην οἱονεὶ ὑποτρόφους μὲ πλήρεις τὰς ἀποδοχάς των, ἐνῷ αἱ θέσεις των μένουν κεναί! Καὶ νομίζετε, ὅτι ἐκπαιδεύονται, ὅτι θὰ ὠφελήσουν τὸ Κράτος; Ὄχι βεβαίως. Οἱ κατὰ καιροὺς ὑπουργοὶ ἤθελαν νὰ περιποιηθοῦν τοὺς φίλους των, ἄλλοι ἔστειλαν ἰατροὺς εἰς τὴν Εὐρώπην, ἄλλοι νομικοὺς, καὶ οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν μόνον διασκεδάζουν, καὶ ἐν τούτοις λαμβάνουν 150 καὶ 200 δραχμὰς τὸν μῆνα. Ἰδοὺ 503 ἔχει τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐδῶ ὑπάρχει κατάχρησις ἐκ μέρους τῆς ἐξουσίας. Αὐτὸ τὸ ζήτημα πρέπει νὰ κανονισθῇ ἅπαξ διὰ παντός. Νὰ εἰπῆτε «αὐτὸς εἶναι ὁ ἀριθμὸς, τὸν ὁποῖον σοὶ δίδω· ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῇ θὰ κάμῃς ὑποτρόφους». Εἶναι καὶ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀπολαμβάνουν ὑποτροφίαν, καὶ ἐντρέπομαι νὰ ἀναφέρω τὴν αἰτίαν, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἐδόθησαν· καὶ πότε; εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν, ὡς εἶπον προηγουμένως, καταργεῖτε θέσεις, ἴσως ἀναγκαίας καὶ ὠφελίμους διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ νὰ ἀφήσητε αὐτὸ τὸ ζήτημα τὸ θεωρῶ ἄδικον ἐν γένει· λοιπὸν ἡ διανομὴ τῶν ὑποτροφῶν πρέπει νὰ γίνεται ὅσῳ τὸ δυνατὸν κατ’ ἀναλογίαν ἐκ τῶν Νομῶν ἀπὸ τοὺς μᾶλλον εὐφυεῖς, τοὺς μᾶλλον ἐπιμελεῖς. Ἠξεύρω ἐκ τῆς πατρίδος μου, ὅτι ὁ υἱὸς ἑνὸς πλουσίου τοκιστοῦ λαμβάνει ὑποτροφίαν, πρέπει νὰ δώσητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μάθῃ, ὅτι οὔτε ὑποτροφίαι, οὔτε ὁ δημόσιος πλοῦτος, οὔτε τὸ κατάστημα τοῦ στρατιωτικοῦ σχολείου δὲν προωρίσθησαν διά τινας οἰκογενείας, δὲν προωρίσθησαν διὰ τοὺς κατοίκους τῆς πρωτευούσης μόνον, δὲν προωρίσθησαν δι’ ἄλλους ἄλλοθεν ἐρχομένους, μὴ ἔχοντας κανὲν δικαίωμα εἰς τὴν κοινωνίαν αὐτήν. Προωρίσθη νὰ δίδεται εἰς νέους οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄξιοι συνδρομῆς. Πρέπει νὰ λυθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα, διότι καὶ εἰς τὸ στρατιωτικὸν σχολεῖον ἐγένοντο τοιαῦται καταχρήσεις, καὶ κατετάχθησαν νέοι μὴ ἔχοντες κανὲν δικαίωμα νὰ καταταχθῶσι, καὶ δὲν κατετάχθησαν ἔχοντες τοιαῦτα καὶ δόσαντες ἐξετάσεις καὶ περιμείναντες ἑπτὰ μῆνας. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ ἔλθῃ εἰς ἓν μέτρον περὶ ὅλων αὐτῶν τῶν βοηθημάτων, τὰ ὁποῖα τὸ δημόσιον χορηγεῖ καὶ τὰ ὁποῖα βεβαίως χορηγοῦνται πρὸς ἕνα σκοπὸν ὠφέλιμον. Συνιστῶ λοιπὸν τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ἐνοεῖται δὲ, ὅτι δὲν ἐννοῶ τοὺς χάριν ἐπαναστατικῶν δικαιωμάτων ἀποσταλέντας εἰς Εὐρώπην Σαράβαν, Μωραϊτίνην καὶ λοιπούς.

§32ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, Κύριοι, νὰ μείνητε εἰς τὴν γνώμην τοῦ ὑπουργείου καὶ τῆς ἐπιτροπῆς. Βεβαίως δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν τὸ παρελθόν. Τοῦτο τὸ γνωρίζετε ὅλοι καὶ ἠξεύρετε τί συνέβη, καὶ δὲν ἠμποροῦσε νὰ συμβῇ ἄλλως, κατὰ συνέπειαν ἔλαβον χώραν πολλὰ ἄτοπα εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα, εἶναι βεβαίως ἐντὸς τῶν ὑποτρόφων αὐτῶν καὶ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν δικαιοῦνται νὰ ᾖναι ὑπότροφοι, καὶ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν τὰ χρήματα καὶ ἴσως δὲν εἶναι ὑπότροφοι, διότι ἀπὸ τὸ ὀλίγον ποσὸν, τὸ ὁποῖον λαμβάνουν, ὑποθέτω ὅτι δὲν εἶναι. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἐκ τῶν περιστάσεων καὶ ἐντεῦθεν προῆλθεν, ὅτι ναὶ μὲν οἱ ὑπότροφοι τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶν’ ἐντὸς τοῦ ὅρου τοῦ προβλεπομένου ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλ’ οἱ ὑπότροφοι τῶν κληροδοτημάτων ἐπολλαπλασιάσθησαν καὶ ἤδη ἀντὶ 80 χιλ. δραχ. τὰς ὁποίας δικαιούμεθα νὰ ἐξοδεύωμεν ἐκ τῶν τόκων, ἐξοδεύομεν 160 χιλ. Κατὰ συνέπειαν ὄχι μόνον τοὺς τόκους, ἀλλὰ καὶ τὰ κεφάλαια θέλομεν καταναλώσει. Τί νὰ κάμωμεν τώρα! Νομίζω πῶς τίποτε ἄλλο νὰ μὴ κάμωμεν παρὰ νὰ παραδεχθῆτε τὴν γνώμην, ἡ ὁποία προτείνεται τὴν 15 Αὐγούστου νὰ ᾖναι ὅλοι οἱ ὑπότροφοι πεπαυμένοι.

§33ΔΑΓΡΕΣ. Πρέπει νὰ ῥίψητε ἐκείνους οἱ ὁποῖοι καθ’ ὑπέρβασιν λαμβάνουν δημόσια χρήματα.

§34ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ, Κύριοι, ἀναντιῤῥήτως εἰς τὸ ἑξῆς αἱ ὑποτροφίαι πρέπει νὰ ὁρισθῶσιν ἐντὸς τοῦ ποσοῦ τῶν κληροδοτημάτων καὶ εἶναι ἀρκετόν. Τὰ ἐκ τῶν κληροδοτημάτων ἀναβαίνουν μέχρι 80 χιλ. δρ. λοιπὸν 80 χιλ. δραχμαὶ ἐξοδευόμεναι δι’ ὑποτρόφους, νομίζω, ὅτι εἶναι ἓν πολλὰ καλὸν ποσὸν, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ὅλας τὰς ἀληθεῖς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, καὶ ὄχι τῶν ἀτόμων, διότι ἡ ἀνάγκη τῶν ἀτόμων εἶναι ἄπειρος. Ἀλλὰ, Κύριοι, θὰ σᾶς παρακαλέσω ἀπὸ αὐτοὺς νὰ ἐξαιρέσητε 3 ἢ 4 μαθητὰς, ἢ, ἐὰν ᾖναι περισσότεροι, τοὺς μαθητὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐστάλησαν ὡς ὑπότροφοι εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν δι’ ἐπαναστατικὰ δικαιώματα, καθὼς τὸν υἱὸν τοῦ Μωραϊτίνη, τὸν υἱὸν τοῦ Σκαρβέλη, τὸν Σαράβαν καὶ ἄλλους τοιούτους. Αὐτοὺς βεβαίως πρέπει νὰ ἐξαιρέσητε ἀπ’ αὐτὴν τὴν κατηγορίαν.

§35ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§36ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι αἱ ὑποτροφίαι, ἰδίως δὲ αἱ ἐσωτερικαὶ, πρέπει νὰ παύσωσιν· εἰς τὸ ἑξῆς πρέπει νὰ προσδιορισθῶσιν ἐντὸς τοῦ ποσοῦ, τοῦ ἀπὸ τὰ κληροδοτήματα εἰσπραττομένου, νὰ ἐξαιρεθῶσι δὲ ἀπ’ αὐτὴν τὴν κατηγορίαν ἐκεῖνοι οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐστάλησαν εἰς τὴν Εὐρώπην διὰ τοιαῦτα δικαιώματα, καὶ ἐκεῖνοι ἀκόμη, νομίζω, οἱ ὁποῖοι ἀποδεδειγμένως δι’ ἀποδεικτικῶν, τὰ ὁποῖα ἀποστέλλουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀποδεικνύουν, ὅτι σπουδάζουν ἀληθῶς, καὶ ὅτι τῷ ὄντι ἐγγίζουσι νὰ τελειώσουν τὰς σπουδάς των, διότι εἶναι ἄδικον ἕνα νέον, ὁ ὁποῖος 3–4 ἔτη κάθηται εἰς τὴν Εὐρώπην, καὶ διὰ τὸν ὁποῖον ἐδαπάνησε τὸ Ἔθνος, νὰ τὸν ἀνακαλέσουν. Οἱ ἄλλοι, νομίζω, πρέπει νὰ παύσουν. Μοὶ λέγουν, ὅτι ἡ δευτέρα ἰδέα εἶναι ἐπισφαλὴς, καὶ θὰ γεννήσῃ ἄτοπα καὶ καταχρήσεις· ἐνδεχόμενον τοῦτο. Ἀλλὰ νομίζω, πῶς καλλίτερον εἶναι νὰ ἀναμιχθοῦν καταχρήσεις τινὲς, παρὰ νὰ διακόψωμεν τῶν σπουδῶν των νέους, τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἀποστείλει εἰς τὴν Εὐρώπην, καὶ διὰ τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἁδρῶς ἐξοδεύσει. Εἶναι νέοι, οἱ ὁποῖοι ἐσπούδασαν πρὸ 3–4 ἐτῶν Φιλολογίαν, πολὺ ἀναγκαίαν διὰ τὴν Ἑλλάδα. Τούτους νὰ διακόψωμεν εἰς τὸ μέσον, ἐνῷ εἰς ἓν ἔτος τελειώνουν, μοὶ φαίνεται πολὺ ἐπιβλαβὲς διὰ τὸν τόπον καὶ τὰ συμφέροντά μας.

§37ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Δὲν ἔχει βεβαίως ἀνάγκην ἡ Συνέλευσις, μεθ’ ὅσα ἤκουσεν ἀπὸ τοὺς δύω ἐντίμους προαγορεύσαντας, ν’ ἀκούσῃ ἀπ’ ἐμὲ διὰ ποίους εἶναι προωρισμένη ἡ ὑποτροφία, διότι αὐτὴ ἡ λέξις τὸ παριστᾷ· διὰ νέους δηλαδὴ, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τίποτε ἄλλο, εἰμὴ νοῦν, ἐγγυώμενον ἠθικὴν ἀνάπτυξιν καὶ ἀποκατάστασιν εἰς τὴν κοινωνίαν. Καὶ ἐπειδὴ στεροῦνται ὅλων τῶν μέσων, ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις εἰς ἐπικουρίαν αὐτῶν, καὶ δίδει ἐκ τῶν γνωστῶν κεφαλαίων ἓν βοήθημα. Πολλὰ ὀρθῶς ὁ Κύριος Δαγρὲς ἐξέφρασε τί ἐγένετο μέχρι τοῦδε εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα τῶν ὑποτρόφων. Ὁ ὑπερβάλλων ὅμως ζῆλός του, ὃν καὶ ἐγὼ ἀσπάζομαι, τὸν ὤθησεν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἔκαμε κατάχρησιν τῆς ἰδέας του, καὶ ἀνέφερε τοὺς σταλέντας μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Εὐρώπην ἀξιωματικοὺς, ὡς καταναλίσκοντας τὸν δημόσιον πλοῦτον εἰς μάτην. Ἐπειδὴ ὅμως εἶπεν ὁ Κύριος Δαγρὲς τοῦτο, δὲν θέλω νὰ ἐννοήσῃ ἡ Συνέλευσις, ὅτι οἱ ἀπεσταλμένοι ἐκεῖνοι ἀξιωματικοὶ ζημιοῦν τὸ δημόσιον, διότι αἱ θέσεις των μένουν κεναὶ· διότι λαμβάνουν μόνον τὸν μισθόν των, καὶ διότι ἐκπαιδεύονται, δὲν ἕπεται καμμία σχεδὸν δαπάνη. Ὅ,τι ὅμως ἀφορᾷ τοὺς ὑποτρόφους, τοὺς ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Παιδείας, προσθέτω καὶ ἐγὼ, χωρὶς νὰ μεταχειρισθῶ ἄτομα, ὅτι μεγάλη κατάχρησις ὑπάρχει, ἀνοικονόμητα κακὰ ἔλαβον χώραν εἰς τὸ θέμα τοῦτο. Γνωρίζω, Κύριοι, ἄτομα, τὰ ὁποῖα διωρίσθησαν ὑπότροφοι, καὶ τῶν ὁποίων οἱ γονεῖς εἶναι εἰς κατάστασιν, οὐχὶ μόνον τὰ τέκνα των νὰ ἐκπαιδεύσουν, ἀλλὰ καὶ ἄλλα ἀκόμη πτωχὰ παιδία νὰ διατηρήσουν εἰς τὰς σπουδάς των. Προχωρῶ δὲ πέραν παρ’ ἐκεῖ ὅπου ἐστάθη ὁ Κύριος Δαγρὲς καὶ ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, τοὐτέστι θὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νὰ διατάξῃ ἕνα ἔλεγχον ὅλων τῶν ὑποτρόφων καὶ νὰ διαιρέσῃ τούτους εἰς ἔχοντας πραγματικῶς ἀνάγκην τῆς ὑποτροφίας, καὶ εἰς ἀληθῶς ἀπόρους, καὶ ν’ ἀπολύσῃ τοὺς πρώτους ἀμέσως ἀπὸ σήμερον. Δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ εἴπῃ τις, ὅτι θὰ δυσκολευθῇ ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ὅπως δήποτε ἤθελε διορισθῆ διὰ τὸν ἔλεγχον αὐτὸν, διότι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι οἱ δυνάμενοι νὰ χορηγήσωσι τὰ μέσα εἰς τὰ τέκνα των νὰ σπουδάσωσιν εἶναι γνωστοὶ, ὅλοι δὲ ἐπίσης οἱ ἔχοντες ἀνάγκην συνδρομῆς πάλιν εἶναι γνωστοί.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κύριος Πετιμεζᾶς.

§39ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι! θὰ σταθῶ εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐστάθη ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, θὰ λησμονήσω δηλ. ὅλας τὰς καταχρήσεις, ὅσαι ἔλαβον χώραν κατὰ τὸν παρελθόντα χρόνον, τὸν ἀνώμαλον, τὸν ἔκτακτον, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης, ὅτε γεννᾶται τὸ ζήτημα τῆς διορθώσεως τῶν κακῶς κειμένων, νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἰσχύν της καὶ ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς περὶ ἑνὸς ζητήματος σπουδαιοτάτου, Κύριοι! οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἀγνοεῖ ὅτι ἡ παιδεία εἰς τὰ ἔθνη εἶναι ἡ τροφὴ, ἥτις τὰ προάγει εἰς τὸν πολιτισμὸν, ἑπομένως ἡ τροφὴ αὐτὴ παρὰ τῶν καλῶς διεπόντων τὴν τύχην τῶν ἐθνῶν πρέπει νὰ διανέμεται πρὸς ὅλας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας, μὲ τὴν αὐτὴν δικαιοσύνην, μὲ τὴν αὐτὴν στάθμην· Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ δικαιοσύνη αὐτὴ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διανομὴν τῶν βοηθημάτων πρὸς τὰ ἄτομα, τὰ ἀνήκοντα εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ τὰ ὁποῖα ὁρμῶνται πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν, ὑπῆρξε σφαλερὰ, ὑπῆρξε πλημμελής· πέποιθα ὅτι ὁ νῦν ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἔχει ὅλον τὸν ζῆλον, δεικνύων ὅλην τὴν προθυμίαν ἐξ ὅσων ἀπὸ τοῦ βήματος ἀνέφερεν ἐνώπιον ἡμῶν, τοῦ νὰ ἐπαναφέρῃ αὐτὸ τὸ σπουδαῖον ζήτημα εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον τὸ ἀπαιτεῖ ἡ καλὴ πίστις. Κύριοι! τὰ μέσα τὰ ὁποῖα χορηγοῦνται πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἐνδεῶν νέων, οἵτινες ἔχουν τὴν προθυμίαν, τὴν ἄκρατον, νὰ προοδεύωσιν εἰς τὰ γράμματα καὶ νὰ ἀποκατασταθῶσιν ὠφέλιμοι εἰς τὴν κοινωνίαν, τὰ μέσα, λέγω, ταῦτα χορηγοῦνται ἀπὸ τὰ βαλάντια τῶν πλουσίων ὁμογενῶν, οἵτινες αἰσθάνονται ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ προσφορωτέρα βοήθεια, ἡ ἠθικωτέρα, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐπενέγκωσιν εἰς τὸ ἔθνος των, τὸ ὁποῖον κατὰ δυστυχίαν δὲν ἔχει τὰ μέσα νὰ κινήσῃ καθ’ ὅλας τὰς διευθύνσεις ὅλην τὴν ἐνέργειάν του πρὸς ὅλας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας, πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν, πρὸς τὸ ἐμπόριον καὶ τὰ λοιπά. Εἰδικῶς, ὡρισμένως λέγουν, ὅτι τὰ κεφάλαιά μας τὰ διαθέτομεν διὰ νὰ χρησιμεύσουν πρὸς ἐκπαίδευσιν τῶν ἀπόρων νέων. Ἐὰν πρέπῃ νὰ ὑπάρχῃ ἐλευθερία εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἡ ἐλευθερία αὐτὴ πρέπει νὰ στηρίζεται εἰς τὴν ἰσότητα, ἐὰν λοιπὸν μία κυβέρνησις σέβεται τὴν ἰσότητα, πρέπει εἰς αὐτὸ ἰδίως τὸ ἀντικείμενον, εἰς αὐτὴν τὴν γλυκυτέραν τροφὴν τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ ἀποκτήσῃ ὁ ἄνθρωπος εἰς τὸν κόσμον, νὰ ᾖναι δικαία καὶ αὐστηρὰ, διὰ τοῦτο, Κύριοι, θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν κατέθεσα εἰς τὴν προεδρείαν, καὶ διὰ τῆς ὁποίας ζητῶ νὰ διανέμεται ἡ προσφορὰ τῶν 80, 000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἀνήγγειλεν ὅτι ἔχει νὰ διαθέσῃ τὸ Δημόσιον, ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, νὰ διανέμεται ἐξ ἴσου πρὸς ὅλους τοὺς ἀπόρους καὶ νοήμονας νέους, τοὺς ἐγγυωμένους παιδείαν, λαμβανομένους δὲ κατ’ ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ, οὐχὶ τῶν νομῶν ὡς ἀνέφερεν ὁ Κ. Δαγρὲς, διότι δύναται ἐκ τούτου νὰ παραχθῇ πολλὴ κατάχρησις, διότι ἡ λέξις νομὸς εἶναι ἀπεριόριστος· ἀλλ’ ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ τῶν ἐπαρχιῶν.

§40ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Διὰ τοὺς ἐξωτερικοὺς δὲν φροντίζετε;

§41ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν, Κύριοι, ὁ Κ. Πετζάλης νομίζῃ ὅτι ἔχω αὐτὴν τὴν σκληρότητα νὰ ἀποκόπτω τὴν παιδείαν τῶν νέων, ἂς μὲ συγχωρήσῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἂν δὲν ἔχω μεγαλητέραν πρὸς τοῦτο, δὲν νομίζω, ὅτι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον προτείνω, ἔρχεται νὰ καταστρέψῃ αὐτὰ τὰ δικαιώματα, διότι αὐτοὶ οἱ νέοι, τοὺς ὁποίους ὑποθέτει ὁ Κ. Πετζάλης, φρονῶ ὅτι ἀνήκουσιν εἰς ἐπαρχίας, καὶ ἑπομένως δύνανται νὰ διατηρηθῶσι καὶ νὰ λογισθῶσι εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐπαρχιῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ληφθῶσιν οἱ ὑπότροφοι. Κατ’ ἐξαίρεσιν λοιπὸν δύναται ἡ κυβέρνησις καὶ πρέπει νὰ διατηρῇ αὐτούς. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι εἶναι περιττὸν, νὰ διατρίψω περισσότερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καθόσον μὲ εὐχαριστησίν μου μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἤκουσα πανταχόθεν τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ ὑποβληθῶσι πρὸς συζήτησιν προτάσεις, ἔχουσαι αὐτὸν τὸν προορισμόν. Ἀπὸ τὴν πρότασίν μου ταύτην, Κύριοι, ἐξαιρῶ τὸ τρέχον σχολαστικὸν ἔτος, διότι ἐθεώρησα ὅτι δὲν πρέπει, ὡς ὁ Κ. Πετζάλης ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, νὰ ἀποκόψωμεν δι’ αὐτὸ τὸ ἔτος τὴν παιδείαν αὐτῶν τῶν νέων· καθόσον ἀφορᾶ τοὺς νέους, οἵτινες σπουδάζουν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ὁ Κ. Δαγρὲς λαλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος μοὶ φαίνεται ὅτι ἐπροχώρησε πέραν τοῦ δέοντος, ἀλλ’ εἶναι συγχωρητέος, διότι πρὸς τοῦτο φρονῶ, ὅτι τὸν ὤθησε τὸ αἴσθημα πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἐπικρατείας. Ἀλλὰ Κύριοι! ἀνθρώπους ἀπόντας ἄνευ ἀποδείξεων δὲν δύναται, μοὶ φαίνεται, οὐδεὶς, ὅσον καὶ ἂν ᾖναι ὑψηλὸς, ὅσον καὶ ἂν ᾖναι ἀνεξάρτητος νὰ τοὺς κατηγορῇ, νὰ τοὺς κατακρίνῃ δημοσίᾳ. Ἡ κυβέρνησις εἰς τὰ ἔθνη ἔχει τὸ καθῆκον τῆς ἀνωτέρας ἐποπτείας ὅλων ἐκείνων τῶν νέων, οἵτινες ἰδίως δι’ ἐξόδων αὐτῆς ἐκπαιδεύονται. Ἔχει τὴν ἀνωτέραν ἐποπτείαν, λέγω, καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν αὐτῶν καὶ ὡς πρὸς τὴν ἠθικὴν αὐτῶν, καὶ ἂν ἡ κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ ᾖναι πληροφορημένη, ὅτι νέοι τινὲς μεταβάντες εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν πρὸς ἐκπαίδευσιν καταχρῶνται τῆς βοηθείας τοῦ δημοσίου, καταχρῶνται τῆς προτιμήσεως αὐτῆς, καὶ φέρονται ἐναντίον τῆς τιμῆς τοῦ ἑλληνικοῦ ὀνόματος καὶ δαπανῶσι τὸν χρόνον των μὴ καταγινόμενοι πρὸς τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον τὸ δημόσιον δαπανᾷ, ἡ κυβέρνησις, ὅταν ἔχῃ αὐτὰς τὰς ἀποδείξεις, δύναται ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως ἡμῶν αὐτοὺς τοὺς νέους νὰ τοὺς ἀνακαλέσῃ καὶ νὰ τοὺς τιμωρήσῃ ἀκόμη· διότι τοῦτο ἀπαιτεῖ τὸ καθῆκον αὐτῆς, τοῦτο ἀπαιτεῖ ἡ ἐθνικὴ τιμή. Δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ ἀνακληθῶσιν ὅσοι νέοι ἀπεστάλησαν εἰς τὴν Εὐρώπην, εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐφιλονείκησα αὐτὸ τὸ ζήτημα, τὸ ἐφιλονείκησα δὲ ὑπὸ τὴν ἑξῆς ἔποψιν· εἶπον, ὅτι ἐὰν εἰς τὸ τέλος τοῦ σχολικοῦ ἔτους διαταχθέντες οἱ εὑρισκόμενοι ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ ἐκπαιδευόμενοι νέοι, δὲν προσαγάγωσιν ἐνώπιον τῆς κυβερνήσεως ἀποδείξεις πειστικὰς διὰ τῶν ὁποίων νὰ βεβαιώσωσι τὸ δημόσιον, ὅτι καὶ ἐκπαιδεύονται καὶ καλῶς φέρονται, τότε παραχρῆμα νὰ τοὺς ἀνακαλέσῃ καὶ νὰ τοὺς ἀφαιρέσῃ ὅλα τὰ μέσα τὰ ὁποῖα πρέπει τότε νὰ χορηγήσῃ πρὸς ἄλλους ἐγγυωμένους τὸ τοιοῦτον. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ὑποβάλλωνται οἱ ἄνθρωποι εἰς μίαν κατάκρισιν ἀορίστως, ἐνδεχόμενον Κύριοι, ἐκ τῶν νέων ἐκεῖνοι οἵτινες ἐστάλησαν τὸ παρελθὸν ἔτος νὰ ἀναδειχθῶσι πολὺ κρείττονες ἐκείνων, οἵτινες ἐπὶ 4 ἔτη καταγίνονται καὶ σπουδάζουσι· οὐδεὶς ἔχει τὴν ἀντίθετον γνώμην νὰ παρουσιάσῃ ἐνώπιον ἡμῶν, διὰ τοῦτο φρονῶ καὶ συνιστῶ εἰς τὴν ἀπόφασίν σας νὰ παραδεχθῆτε αὐτὴν τὴν ἰδέαν, νὰ διαταχθῇ δηλαδὴ ἡ κυβέρνησις εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους, ἐὰν δὲν ἔχῃ αὐτὰς τὰς ὁποίας προανέφερον ἀποδείξεις περὶ αὐτῶν τῶν νέων, τότε νὰ τοὺς ἀνακαλέσῃ καὶ νὰ κόψῃ τὴν περαιτέρω διαμονὴν αὐτῶν εἰς τόπον ὅπου ἀντὶ ὠφελείας ζημιοῦνται καὶ ἀντὶ τιμῆς πρὸς τὸ ἔθνος προσβολὴν περιποιοῦν. Ἡ πρότασίς μου καθόσον ἀφορᾷ τοὺς ὑποτρόφους ἐντὸς τοῦ κράτους εἶναι ἡ ἑξῆς. «Μετὰ τὸ τέλος τοῦ σχολαστικοῦ ἔτους οἱ ὑπότροφοι διορίζονται ὑποχρεωτικῶς παρὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας.»

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Βαλασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§43ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ φιλομάθεια τῶν Ἑλλήνων εἶναι παροιμιώδης· ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Κλεάνθους, τοῦ ἀρχαίου, ὅστις ἤντλει τὴν νύκτα ὕδωρ καὶ τὴν ἡμέραν ἐσπούδαζε, μέχρις σήμερον παρατηροῦμεν ὅτι τῷ ὄντι ἡ φιλομάθεια εἰς τοὺς Ἕλληνας εἶναι ἔμφυτος· διότι καὶ εἰς τὴν ἀρχαιότητα ἦταν προωρισμένοι νὰ φωτίσουν τὴν Ἀνατολὴν, καὶ σήμερον, ὅτε τὴν Ἀνατολὴν ἐπισκιάζουσι ζοφώδη νέφη τοῦ σκοτεινοῦ Ἰσλαμισμοῦ, εἶναι προωρισμένοι νὰ διασκεδάσουν αὐτὰ τὰ νέφη καὶ νὰ ἐπαναφέρουν πάλιν τὰς μούσας εἰς τὴν Ἀνατολήν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὄντες ὑποχρεωμένοι νὰ συντελέσωμεν εἰς τὸν ἐξευγενισμὸν τῆς ἀνθρωπότητος ὀφείλομεν νὰ ἐνθαῤῥύνωμεν, νὰ ἐμψυχώσωμεν τὴν παιδείαν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, πλούσιοι καὶ φιλοπάτριδες ὁμογενεῖς συνεισέφεραν ἄπειρα χρήματα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δὲν δυνάμεθα, λοιπὸν, Κύριοι, νὰ διακόψωμεν ἢ νὰ καταργήσωμεν τὰς ὑποτροφίας, ὡς τινὲς εἶπον. Ὑπάρχουν τὰ κληροδοτήματα, τὰ ὁποῖα ἐκληροδότησαν οἱ ὁμογενεῖς δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν (θόρυβος). Συμφωνῶ, Κύριοι, ὅτι πολλάκις ἡ κατάχρησις φέρει τὴν διαφθορὰν, φέρει τὴν κοινωνίαν εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀφαιρέσῃ καὶ τὸ χρήσιμον. Πολλοὶ ἄνθρωποι, Κύριοι, βλέποντες τὰς καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι προέκυψαν ἀπὸ τὸν οἶνον, ἤθελον ν’ ἀφαιρέσωσι τὸν οἶνον, ἐνῷ οὗτος εἶναι ἐνεργητικὸς, λαμβανόμενος εἰς μετρίαν δόσιν. Περὶ τίνος λοιπὸν πρόκειται σήμερον; τὰς καταχρήσεις νὰ ἐξαλείψωμεν διὰ τῆς καταργήσεως τῆς ὑποτροφίας; ὄχι, διότι αὕτη εἶναι ἓν ἐκ τῶν ἰσχυροτέρων ἐλατηρίων πρὸς τὴν πρόοδον. Συμφωνῶ μὲ τοὺς προλαλήσαντας ὅτι εἰς τὸ κεφάλαιον αὐτὸ τῆς ὑποτροφίας συνέβησαν πλεῖσται ὅσαι καταχρήσεις· δὲν ἔχει κανεὶς ἀριθμὸν διὰ νὰ τὰς ἀριθμήσῃ· δὲν δύναταί τις νὰ φαντασθῇ πόσας ἡ κατάχρησις ἐφευρῆκε μεθόδους ἵνα ἀφαιρέσῃ τὸ ἐλατήριον τοῦτο τῆς Παιδείας ἀπὸ τοὺς ἀξίους αὐτῆς τῆς βοηθείας. 80 χιλ. δραχμαὶ εἶναι ποσὸν μέγα, ἀρκετὸν διὰ νὰ ἐμψυχώσῃ τὴν Παιδείαν, καὶ νὰ φέρῃ καρποὺς τῷ ὄντι ἀξίους τοῦ προορισμοῦ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ δυστυχῶς, οὐχὶ μόνον αὐταὶ διενεμήθησαν ματαίως, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι προσετέθησαν διὰ νὰ διαφθείρωσι τὴν Παιδείαν, ἀναξίως διδόμεναι· ὅσα χρήματα, Κύριοι, ἐδόθησαν ὡς βραβεῖα πολιτικοῦ σκοποῦ, αὐτὰ πρέπει νὰ καταργηθῶσιν. Ἡ ὑποτροφία δὲν πρέπει νὰ δίδηται διὰ πολιτικοὺς σκοποὺς, ἀλλ’ ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν Παιδείαν, εἷς φίλος μου ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἶχε προτείνει μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐπῄνεσα, καὶ ἐλυπήθην διότι δὲν ἐμβῆκεν εἰς ἐνέργειαν. Αὐτὸ τὸ μέτρον ἦτο πολὺ ἀναγκαῖον καὶ πολὺ κατάλληλον εἰς τὸ νὰ ματαιώσῃ τὰς καταχρήσεις. Τοῦτο δὲ εἶναι ὁ συναγωνισμός.

§44ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καὶ ἂν οἱ πλουσιώτεροι ᾖναι καλλίτεροι;

§45ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ συναγωνισμὸς εἰς ἄλλα μέρη, Κύριοι, τῆς Εὐρώπης δίδει ἕδρας καθηγητῶν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐκεῖ διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ δίδονται ἕδραι εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, πολὺ περισσότερον πρέπει νὰ καθιερωθῇ ἐνταῦθα διὰ τὰς ὑποτροφίας, αἱ ὁποῖαι δίδονται ἀνοικείως καὶ σκανδαλωδῶς· δὲν ἔφθασε δὲ, ὅτι αἱ καταχρήσεις αὗται ἦσαν ἐντὸς τῶν Γυμνασίων ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ προέβησαν μὲ μεγάλην δαψίλειαν καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος· προστατευόμενοι, εὐνοούμενοι ἰσχυρῶν τῆς ἡμέρας, ἐλάμβανον ὡς βραβεῖον τῆς κολακείας των, ἢ τῆς εὐνοίας των μίαν διαταγὴν τοῦ ὑπουργοῦ, μετέβησαν νὰ σπουδάσουν εἰς τὴν Εὐρώπην μὲ ἁδρὰ τοῦ δημοσίου ἔξοδα, οἱ τοιοῦτοι δὲ ἦσαν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον λίαν ἀκατάλληλοι καὶ ἀκατάρτιστοι, καὶ μετέβησαν ἐκεῖ διὰ νὰ προστρίψουν μᾶλλον μῶμον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν νεολαίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλει τὴν δόξαν της ἡ πατρίς. Εἰς τὴν Εὐρώπην τὴν σήμερον ὑπάρχουν πολλοὶ νέοι, οἱ ὁποῖοι περιτρέχουν τὰς ἀγυιὰς, χωρὶς νὰ μανθάνουν τίποτε, πληρώνονται μόνον ἀπὸ τὸ πτωχὸν ταμεῖον. Προχθὲς ἀκόμη ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε νὰ συμπληρώσῃ τοὺς καθηγητὰς τῶν Γυμνασίων· ὕστερον ἀπὸ τὴν Βασιλείαν 30 ἐτῶν δὲν ἔχομεν νὰ συμπληρώσωμεν τὰ Γυμνάσια ἀπὸ καθηγητὰς ἀξίως τοῦ Νόμου. Τί εἶπεν ὁ Κύριος ὑπουργὸς ὁ πρώην; καὶ δικαίως τὸν ἐπαινῶ· δὲν ἔχομεν καθηγητὰς σύμφωνα μὲ τὸν νόμον, καὶ διὰ τοῦτο κατήργησα τὰς τάξεις τῶν Γυμνασίων, καὶ ἡ Συνέλευσις συγκατένευσεν εἰς τοῦτο· ὕστερον δὲ ἠναγκάσθη ἀπὸ ζωηρὰ παράπονα τῶν ἐπαρχιῶν, ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν ἀπόφασιν, καὶ παρεδέχθη ἐξ ἀνάγκης νὰ συμπληρωθῶσιν αἱ τάξεις ἀπὸ καθηγητὰς, μὴ ἔχοντας τὰ προσόντα τοῦ Νόμου, μὴ ἔχοντας πτυχίον· ἡ φιλολογία παρημελήθη, καὶ ἐξωδεύθησαν ματαίως πολλὰ χρήματα διὰ τὰς ἐπιστήμας, τῶν ὁποίων ἔχομεν περιττοὺς διδάκτορας. Ἂν θέλετε αὐτὰ τὰ κληροδοτήματα, καὶ αὐταὶ αἱ ὑποτροφίαι νὰ ᾖναι ἐλατήριον πρὸς τὴν παιδείαν πρέπει νὰ παραδεχθῆτε δύο πράγματα, νὰ διαιρέσητε τὰ κληροδοτήματα εἰς ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικά· ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲ τοὐλάχιστον ὑφίσταται μεγάλη ἀνάγκη, νὰ στείλετε 10 νέους μὲ ἀπολυτήρια τῶν Γυμνασίων ἢ καὶ τελειοδιδάκτων τοῦ Πανεπιστημίου εἰς τὴν Εὐρώπην ἵνα σπουδάσωσι τὴν φιλολογίαν καὶ μετὰ ταῦτα ἐπανερχόμενοι νὰ παραδώσωσι τὰ μαθήματα τοῦ Γυμνασίου ἐπὶ 10 ἔτη δίδοντες τὰς ἀρκούσας ἐγγυήσεις. Τὰς δὲ ἄλλας ὑποτροφίας τὰς ἐντὸς τοῦ Κράτους νὰ τὰς δώσητε εἰς τοὺς ἀρίστους τοὺς ὑποστάντας τὸν διαγωνισμόν· ὅσοι θέλουσι νὰ λάβωσι αὐτὸ τὸ βραβεῖον τῆς ἐπιμελείας των καὶ νὰ συνταχθῶσιν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν πρέπει νὰ συναγωνισθῶσι, καὶ νὰ λάβῃ τὴν ὑποτροφίαν ὁ εἷς μεταξὺ τῶν 10, ὁ εἷς μεταξὺ τῶν 20, ἀδιάφορον ἀπὸ ποῦ εἶναι εἴτε ἀπὸ τὴν Σπάρτην, εἴτε ἀπὸ τὰς Ἀθήνας, εἴτε ἀπ’ ἀλλοῦ. Πρέπει ὁ ἄξιος νὰ λάβῃ τὴν ἀμοιβήν. Ἡ ἱκανότης πρέπει νὰ βραβεύηται, οὐχὶ ἡ προστασία καὶ ἡ εὔνοια τοῦ ὑπουργοῦ νὰ ᾖναι τὸ μέτρον τῆς διανομῆς τῶν ὑποτροφιῶν. Ἐλπίζω δὲ ἡ πρότασίς μου αὕτη θέλει εὑρῇ ὑποδοχὴν παρὰ τῇ Συνελεύσει.

§46ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριοι, ἔρχομαι ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ περὶ τῶν ὑποτρόφων, ἀλλὰ συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ σχηματίσω μίαν ἰδέαν. Ὡμίλησαν περὶ τῶν καταχρήσεων τῶν ὑποτρόφων, ὡμίλησαν περὶ διορισμῶν αὐτῶν, εἶπον τὰ πάντα, ἀλλὰ δὲν διέκρινον εἰς ποίας τάξεις ἀνάγονται, καὶ ἂν δύνανται νὰ κατηγορήσωσι τὰ πάντα· πρέπει νὰ ἴδωμεν ποῖα τὰ κωλύματα τῆς ἐπιτυχίας τοῦ τοιούτου μέτρου, διότι βεβαίως ἡ ὑποτροφία προεβλέφθη διὰ σκοπὸν ἐπωφελῆ. Καὶ κατὰ πρῶτον, Κύριοι, ἐξεδόθη ἓν διάταγμα ἰσχὺν ἔχον Νόμου καὶ διετάχθη, νὰ λαμβάνεται ἕνας μικρὸς ἀριθμὸς ὑποτρόφων ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἄφησαν ὀρφανὰ, ἄνευ περιθάλψεως, καὶ τούτους ὀφείλει ἡ Πατρὶς νὰ περιθάλψῃ. Ἐξεδόθη λοιπὸν Νόμος, ὡς εἶπον, ὅτι οἱ ὑπ’ αὐτὴν τὴν κατηγορίαν ὑπαγόμενοι νέοι λαμβάνονται ὡς ὑπότροφοι μέχρι τῶν 18 εἰς τὰ Γυμνάσια, εἰς τὰ σχολεῖα· μέχρι δὲ τῶν 5 ἢ 6 εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Τὸ αὐτὸ δὲ ἔκαμε καὶ διὰ τὰ θήλεα εἰς τὸ Ἀρσάκειον. Ἀκολούθως ὅμως ἐγένετο καὶ ἄλλη τάξις ὑποτρόφων, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὤφειλον νὰ γείνωσι διδάκτορες καὶ διδάσκαλοι, διότι ὡς τότε ἠναγκάζετο ἡ Κυβέρνησις νὰ λαμβάνῃ ἔξωθεν. Ἀπεφασίσθη λοιπὸν δι’ ἄλλου νόμου ἄλλος τόσος ἀριθμὸς ὑποτρόφων. Αὐτοὶ οἱ δύω νόμοι κανονίζουν τὰ τῶν ὑποτρόφων. Ὡμίλησαν περὶ κληροδοτημάτων. Ὑπάρχουν πολλὰ, ἀλλ’ ἕκαστον ἔχει ὡρισμένην διάθεσιν. Εἶναι μερικοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔστειλαν κληροδοτήματα ἐν γένει διὰ τὴν παιδείαν· δὲν ἠξεύρω ποῖος ἐκανόνισε τὰ τοιαῦτα. Ὑπάρχουν ὅμως πολλοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἰδιαιτέραν κλίσιν εἰς τὴν πατρίδα των, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκουν καὶ λέγουν, στέλλω τὴν κληροδοσίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν παιδείαν, ἰδίως δὲ διὰ τὴν πατρίδα μου τὸ Ζαγόρι, εἷς ἕτερος δι’ ἄλλο μέρος ἔχει στείλει, αὐτὰ δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι εἰς ἑτέραν χρῆσιν. Αὕτη εἶναι ἑτέρα τάξις ὑποτρόφων. Αὐταὶ αἱ ὑποτροφίαι εἶναι κανονισμέναι ἀπὸ τὸν διαθέτην τὸν καταθέσαντα τὴν περιουσίαν του· ἐκτὸς αὐτῶν τῶν ἄνω ὡρισμένων ὑποτροφιῶν, ὅλαι αἱ ἄλλαι δὲν ἠξεύρω ἀπὸ ποίαν ἐποχὴν ἤρχισαν καὶ ἦλθεν αὐτὴ ἡ κατάχρησις καὶ ἄνευ νόμου εἰσῆλθεν ἡ κυβέρνησις εἰς ὅλα τὰ κληροδοτήματα. Δὲν ἠξεύρω τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνόμισε καλὸν ἡ κυβέρνησις νὰ δαπανᾷ ἐξ αὐτῶν διὰ τοὺς ὑποτρόφους. Τώρα ἡ Συνέλευσις πρέπει διὰ νὰ κανονίσῃ τὰ πράγματα νὰ ἀποσύρῃ τοὺς ὑποτρόφους τοῦ δημοσίου; Καθόσον ἀφορᾷ τοὺς ἐκ κληροδοτημάτων, αὐτοὺς δὲν ἔχομεν δικαίωμα, περὶ δὲ τῶν ἄλλων πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ ἀποφανθῇ ἕνα μέτρον· τὰ κληροδοτήματα π. χ. τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν διὰ τὴν παιδείαν πρέπει νὰ χρησιμεύσωσι ἀποκλειστικῶς διὰ τοὺς ὑποτρόφους, νὰ διατίθενται, ὅπως ἤθελε κανονίσει καλὸν ἡ κυβέρνησις. Πολλοὶ ἀνέφερον διαφόρους τρόπους διὰ τὰς ὑποτροφίας, λέγουν, κατ’ ἐπαρχίας, νὰ στέλλωνται, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν δύναται νὰ γίνῃ, διότι πολλὰ τῶν κληροδοτημάτων ἔχουν ὡρισμένον προορισμὸν (θόρυβος). Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ οὐδεμία ἀπόφασις, πρὶν φέρῃ πληροφορίας τὸ ὑπουργεῖον πῶς ἔχουν τὰ πράγματα.

§47ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι, ἰδοὺ πρότασίς μου....... (θόρυβος).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε ὑμεῖς τὸν λόγον, προηγοῦνται ἄλλοι. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Πετσάλης.

§49ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν ὁ Κ. Δαγρὲς εὐχαριστῆται νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεώς του, παραιτοῦμαι τοῦ λόγου, διότι θέλω κάμει λόγον περὶ τῶν ὑπερβάσεων πόθεν προῆλθον (θόρυβος).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Δεληγεώργης.

§51ΕΠ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι, δὲν σκοπεύω νὰ ὑποστηρίξω καμμίαν ἐκ τῶν γνωμῶν, αἵτινες ἐπροτάθησαν, ἀλλὰ ν’ ἀναφέρω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι εἶναι κανονισμένα τὰ τῶν ὑποτροφιῶν σχεδὸν κατὰ τὰς διαθέσεις, τὰς ὁποίας ἡ Συνέλευσις σήμερον ἐξέφρασεν. Ὅταν ἦλθον εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως, πραγματικῶς εὑρῆκα, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως ἔχει δικαιοδοσίαν τινὰ ὅλως ἀκανόνιστον, καὶ ὅτι ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς θελήσεως αὐτοῦ ἡ περὶ ὑποτροφίας ἀπόφασις. Τοῦτο τὸ ἐθεώρησα διπλοῦν κακόν· πρῶτον μὲν διατίθενται χρήματα ἀπόρου ταμείου, καὶ βοηθήματα φιλογενῶν ἀνδρῶν, κατὰ τὴν θέλησιν τοῦ ὑπουργοῦ· δεύτερον, μὴ ὑπάρχοντος κανονισμοῦ περὶ τῶν ὑποτροφιῶν, δὲν εἶναι δυνατοὶ οἱ καρποὶ τοὺς ὁποίους δικαιοῦται νὰ ἀπαιτήσῃ τὸ ἔθνος. Καὶ ἐγὼ, Κύριοι, εὑρεθεὶς ἐντὸς αὐτῆς τῆς δικαιοδοσίας ἔκαμα χρῆσιν ταύτης. Εὑρῆκα περὶ τὰς 100 θέσεις ὑποτρόφων κενὰς, καὶ διώρισα 100 ὑποτρόφους κατὰ τὰς συμπαθείας μου καὶ τὰς συστάσεις τῶν φίλων μου. Ἐνόμισα ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ κανονισθῶσιν αἱ σχέσεις αὗται καὶ ὑπέβαλα εἰς τὴν προσωρινὴν Κυβέρνησιν τὴν γνώμην μου, ἡ ὁποία ἐδέχθη νὰ κανονίσῃ τοῦτο τὸ μέρος τῆς ὑπηρεσίας. Ἐξεδόθησαν πρὸς τοῦτο τὰ ἑξῆς θεσπίσματα, τὰ ὁποῖα ἐκανόνισαν ὡρισμένως τὰ τῆς ὑποτροφίας καὶ δὲν ἄφισαν τίποτε ἀκανόνιστον· ὥστε σήμερον, ἐκτελῶν τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Συνελεύσεως εἷς ὑπουργὸς, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ μεταῤῥυθμίσῃ ἐξ αὐτῶν τίποτε· δύναται ἴσως νὰ ἔχῃ διαφορετικὰς ἰδέας ἐπί τινων ζητημάτων, ἀλλὰ κενὸν δὲν θέλει εὕρει, καὶ, μέχρις ὅτου τὰς ἰδέας του αὐτὰς διατυπώνῃ καὶ τὰ ὑπάρχοντα ἀντικαταστήσῃ, δύναται νὰ ἔχῃ τὰ θεσπίσματα ταῦτα εἰς ἐνέργειαν· τὸ πρῶτον εἶναι τὸ ὑπ’ ἀριθ. 3,088.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ.

Ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις. Θέλοντες νὰ διεγείρωμεν τὴν περὶ τὰς σπουδὰς ἅμιλλαν τῶν μαθητῶν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, καὶ νὰ ὑποβοηθήσωμεν τὴν ἐπιμέλειαν καὶ εὐφυΐαν αὐτῶν, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, θεσπίζομεν. Ἄρθρον 1. Ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν τόκων τῶν πρὸς ἐκπαίδευσιν καὶ ἀγαθοεργοὺς σκοποὺς προωρισμένων κληροδοτημάτων, παραχωροῦνται ὑπὲρ τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων τοῦ Κράτους ἑκατὸν ὑποτροφίαι. Ἄρθρον 2. Ὁ ἀριθμὸς τῶν εἰς ἕκαστον τῶν Γυμνασίων τοῦ Κράτους ἀναλογουσῶν ὑποτροφιῶν ὁρίζεται παρὰ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν εἰς ἕκαστον αὐτῶν ἐγγεγραμμένων κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος μαθητῶν, καὶ προκηρύττεται συγχρόνως μὲ τὴν κήρυξιν τοῦ διαγωνισμοῦ. Ἄρθρον 3. Ἡ χορηγία ἑκάστης ὑποτροφίας ὁρίζεται εἰς δραχμὰς 300 κατ’ ἔτος, καὶ χορηγεῖται εἰς δέκα μηνιαίας δόσεις ἀπὸ Σεπτεμβρίου μέχρις Ἰουνίου. Ἄρθρον 5. Τὰ τοῦ διαγωνισμοῦ θέλουσιν ὁρισθῆ δι’ ὑπουργικῆς ἐγκυκλίου ἐπὶ τῶν ἑξῆς βάσεων. α) Ὁ διαγωνισμὸς γίνεται ἐγγράφως καὶ διαρκεῖ μίαν μόνον ἡμέραν. β) Τὰ ὀνόματα τῶν διαγωνισθέντων δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν εἰς τὰς παρ’ αὐτῶν γραφομένας λύσεις ἢ ἄλλως νὰ γίνωνται γνωστὰ ταῖς ἐξετασταῖς. γ) Τὰ θέματα τοῦ διαγωνισμοῦ πρέπει νὰ ὁρίζωνται διὰ λαχνοῦ ἐκ πολλῶν θεμάτων ἑκάστου μαθήματος. δ) Οἱ ἐξελέγχοντες τὰς λύσεις τῶν ζητημάτων καθηγηταὶ ὁρίζονται κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐκ τῶν καθηγητῶν, οὐχὶ τοῦ Γυμνασίου εἰς ὃ ἀνήκουσιν οἱ ἐξετασθέντες, ἀλλ’ ἑτέρου Γυμνασίου. ε) Οἱ εἰρημένοι καθηγηταὶ λαμβάνουσιν ἀνάλογον ἀποζημίωσιν διὰ τὴν ἐργασίαν των ταύτην. Ἄρθρον 5. Ὁ διαγωνισμὸς κηρύττεται τὴν ἡμέραν τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐτησίων γενικῶν ἐξετάσεων καὶ γίνεται τὴν 10 Σεπτεμβρίου ἑκάστου ἔτους. Δύω ἰδέαι παρουσιάζοντο ὅτε ἐπρόκειτο νὰ διοργανώσῃ ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις τὰ τῶν ὑποτροφιῶν· ἡ ἰδέα τοῦ νὰ ὑποβοηθήσῃ τὸ Κράτος διὰ τῶν ὑποτροφιῶν τὴν πενίαν, καὶ ἡ ἰδέα τοῦ νὰ ὑποβοηθήσῃ δι’ αὐτῶν τὴν ἐπιμέλειαν, τὴν εὐφυΐαν καὶ τὰ ἄλλα πνευματικὰ πλεονεκτήματα ἐν γένει. Ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις τότε παρεδέχθη ἀποκλειστικῶς τὸ δεύτερον, οὐδόλως τὸ πρῶτον· ἐνόμισεν, ὅτι δὲν εἶναι πλέον καιρὸς νὰ ὑποβοηθῆται ἡ πενία εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν· τοῦτο ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ καὶ ἀναγκαῖον κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου, ἀλλὰ μετὰ πάροδον τόσου μακροῦ χρόνου ἐφάνη εἰς τὴν προσωρινὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εἶναι ἄτοπον νὰ ἔλθῃ διὰ τῆς ὑποτροφίας εἰς βοήθειαν τῆς πενίας ἐν τῇ παιδείᾳ, καὶ νὰ καταστήσῃ τῶν ὑποτροφιῶν ὁρμητήριον τὴν πενίαν· ὅθεν τὴν ὑποτροφίαν μόνον εἰς βοήθειαν τῆς ἐπιμελείας καὶ τῆς εὐφυΐας, καὶ κριτὴν κατέστησε τὸν διαγωνισμόν. Ἄμεσον ἀποτέλεσμα τῆς ἀρχῆς ταύτης ἐπῆλθεν, ὅτι κατεστράφη τὸ παλαιὸν σύστημα τοῦ νὰ δίδωνται ὑποτροφίαι εἰς μόνην τὴν πρωτεύουσαν. Ὅθεν ἐδώσαμεν ἑκατὸν ὑποτροφίας εἰς ὅλα τὰ γυμνάσια τοῦ Κράτους ἀνεξαιρέτως, ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν εἰς αὐτὰ φοιτώντων μαθητῶν. Καλλίτερον καὶ δικαιότερον σύστημα δὲν ἐδυνήθημεν νὰ ἐπινοήσωμεν· αἱ ὑποτροφίαι ἦσαν προσιταὶ καὶ εἰς τοὺς ἐντὸς καὶ εἰς τοὺς ἐκτὸς καὶ εἰς τοὺς πένητας καὶ εἰς τοὺς πλουσίους καὶ εἰς τοὺς φίλους τῆς ἐξουσίας καὶ εἰς τοὺς ἐχθροὺς αὐτῆς. Ἀλλ’ ἔπρεπεν ἡ προσωρινὴ κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ καὶ περὶ τῶν ὑποτροφιῶν τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ μολονότι ἐκεῖ ὑπῆρχον 50 θέσεις κεναὶ, δὲν διώρισα κανένα ὑπότροφον. Τὸ δὲ θέσπισμα τὸ κανονίζον εἶναι τὸ ἑξῆς. «1. Ὑπότροφοι ἐν τῷ ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ γίνονται μόνον οἱ φοιτηταὶ, ἐν δὲ τῇ ἀλλοδαπῇ μόνον οἱ διδάκτορες ἢ τελειοδίδακτοι αὐτοῦ. Ἡ ὑποτροφία χορηγεῖται κατ’ ἀμφοτέρας τὰς περιστάσεις ἐπὶ διαγωνισμῷ τοῖς ἀριστεύσασι. 2. Ἐκ τῶν διαθεσίμων ὑποτροφιῶν ἀπονέμονται τοῖς μὲν φοιτηταῖς τῆς θεολογικῆς σχολῆς καὶ τῆς φιλοσοφικῆς τὰ τρία τέταρτα, τοῖς δὲ τῶν λοιπῶν σχολῶν τὸ ἓν τέταρτον. Αἱ ὑποτροφίαι τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῆς ἀλλοδαπῆς πρέπει νὰ δίδωνται πρὸς ἀναπλήρωσιν τοῦ κενοῦ, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἴς τινας ἐπιστήμας. Ὅθεν κατὰ τὰ ¾ ἀπέδωκα αὐτὰς εἰς τὰς σχολὰς Θεολογίας καὶ Φιλοσοφίας. Ἐνόμισα δὲ, ὅτι πρέπει μέρος τι νὰ δοθῇ καὶ εἰς τὰς ἄλλας σχολὰς, ἀλλὰ τὸ περιώρισα εἰς τὸ ¼ μόνον. Ἄρθρον 3. Ἡ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ὑποτροφία οὐδέποτε διαρκεῖ πλέον τῆς τετραετίας, ἡ δὲ κατὰ μῆνα χορηγία συνίσταται εἰς δραχμὰς πεντήκοντα. Δύναται δὲ νὰ παύσῃ ἡ ὑποτροφία, ὅταν ὁ ὑπότροφος κηρυχθῇ ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας σχολῆς ἀνάξιος τοῦ τοιούτου εὐεργετήματος διὰ τὴν περὶ τὴν σπουδὴν ἀμέλειαν ἢ δι’ ἐπίμεμπτον καθόλου διαγωγήν. Ἄρθρον 4. Δι’ ἰδιαιτέρου θεσπίσματος θέλουσι κανονισθῆ τὰ τοῦ διαγωνισμοῦ, ἀφοῦ ζητηθῇ καὶ ἡ γνώμη τῶν σχολῶν τοῦ Πανεπιστημίου· ὡσαύτως δὲ τὰ ἐκπαιδευτήρια καὶ τὰ εἴδη τῶν μαθήσεων τῶν ἀποστελλομένων εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ὑποτρόφων καὶ ἡ πρὸς αὐτοὺς χορηγία. Αἱ λεπτομέρειαι τοῦ διαγωνισμοῦ δὲν ἠδύναντο νὰ κανονισθῶσι διὰ τοῦ γενικοῦ τούτου θεσπίσματος, ἐκτὸς δὲ τούτου, εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἡ Σύγκλητος δὲν ἠδύνατο νὰ ἐργασθῇ ἀμέσως, διὰ τὰς πολλὰς ἐργασίας, τὰς ὁποίας τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως τῇ ἀπέστειλεν· ὅθεν ἀνέβαλα ἑωσοῦ λάβω τὴν ἔκθεσίν της· ὡς πρὸς δὲ τοὺς ὑποτρόφους τῆς ἀλλοδαπῆς συνέστησα ἐπιτροπὴν ἐξ ἀνδρῶν πεπαιδευμένων καὶ γινωσκόντων καλῶς καὶ τὸν ὀργανισμὸν τῶν Εὐρωπαϊκῶν Πανεπιστημίων καὶ τ’ ἄλλα ἀπαιτούμενα, εἰς τὸ νὰ καταρτίσωσιν ἓν σχέδιον, τοῦ ὁποίου τὰς βάσεις ὑπέβαλα εἰς αὐτὴν, καὶ τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ χρησιμεύσῃ, ὡς ὁ ὁδηγὸς τῶν Κυβερνήσεων σταθερὸς, εἰς ποίας περιστάσεις, εἰς ποῖα ἐκπαιδευτήρια, διὰ πόσα ἔτη καὶ ἐπὶ πόσῃ χορηγίᾳ πρέπει νὰ στέλλωνται ὑπότροφοι εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Ἄρθρον 5. Αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 6 καὶ 7 τοῦ ἀπὸ 13 Ὀκτωβρίου 1852 διατάγματος περὶ τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ὑποτρόφων διατηροῦνται ἐν ἰσχύϊ. Ἄρθρον 6. Ὁ χρόνος τῆς ὑποτροφίας ἐν τῷ Παρθεναγωγείῳ τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς ἑταιρίας δὲν ὑπερβαίνει τὴν πενταετίαν. Ἀπονέμεται δὲ ἡ ὑποτροφία μόνον εἰς μαθητρίας τοῦ συνδιδακτικοῦ τμήματος αὐτοῦ ἢ ἄλλου ἀπολυθείσας. Τοῦτο ἠναγκάσθημεν νὰ θέσωμεν, διότι εὗρον ὑποτρόφους ἐν τῇ Φιλεκπαιδευτικῇ ἑταιρείᾳ ἀπὸ ἐτῶν, καὶ ἐνῷ αἱ ὑπότροφοι εἰς τὴν Φιλεκπαιδευτικὴν ἑταιρείαν εἶναι πολλὰ ὀλίγαι, τινὲς προνομιοῦχοι κατέκτησαν τὰς θέσεις αὐτὰς καὶ ἀπέκλεισαν ἄλλας οἰκογενείας ἐχούσας ἴσως πλειότερα δικαιώματα. Εὗρον λοιπὸν τὰς πλείστας ὑποτρόφους διὰ 9, 8, 7 ἔτη ἐντοσούτῳ ἐνόμιζον, ὅτι πρέπει ἡ ὑποτροφία νὰ δίδεται μόνον, ὅταν ἀποπερατώσωσι τὰς σπουδὰς τοῦ ἀλληλοδιδακτικοῦ, καὶ μεταβῶσιν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον, τοῦ ὁποίου αἱ σπουδαὶ δὲν διαρκοῦσι περισσότερον τῶν 5 ἐτῶν. Ἐὰν ἐπιτρέπῃ ἡ Συνέλευσις, θὰ ἀναγνώσω μικρόν τι ἀπόσπασμα, τὸ ὁποῖον ἀποφασίζει περὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ διαγωνισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου. «Εἰσὶ δεκτοὶ πρὸς διαγωνισμὸν μόνοι οἱ διανύσαντες τὸ πρῶτον τοὐλάχιστον ἔτος τῆς φοιτήσεως αὑτῶν ἔν τινι τῶν σχολῶν τοῦ Πανεπιστημίου φοιτηταὶ αὐτοῦ. Διαγωνίζονται δὲ εἰς μαθήματα, ὧν ἠκροάσαντο κατὰ τὸ λῆξαν σχολικὸν ἔτος, ἤτοι οἱ μὲν δευτεροετεῖς εἰς τὰ τοῦ πρώτου ἔτους μαθήματα, οἱ δὲ τριτοετεῖς εἰς τὰ τοῦ δευτέρου καὶ οἱ τετρατοετεῖς εἰς τὰ τοῦ τρίτου. Περὶ τῶν φοιτητῶν τοῦ πρώτου ἔτους θέλει ἐκδοθῆ ἕτερον θέσπισμα». Πολὺ σπουδαῖον ζήτημα μοὶ ἐπαρουσιάσθη, ὅπερ ἡ Σύγκλητος δὲν ἔλυσεν. Ἀφοῦ τὰ κατ’ ἔτος μαθήματα δὲν εἶναι ὡρισμένα καὶ αὐτὴ ἡ περίοδος τῶν σπουδῶν δὲν εἶναι σταθερὰ, ἐτησία δὲ ἐξέτασις δὲν γίνεται, τίνι τρόπῳ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ὁ διαγωνισμὸς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον; Εἷς φοιτητὴς εἰσέρχεται εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ κάμνει τὴν ἀναφοράν του καὶ λέγει· «θέλω νὰ διαγωνισθῶ δι’ ὑποτροφίαν»· εἰς τί θὰ ἐξετασθῇ; ἐτησία ἐξέτασις δὲν γίνεται, ἐτήσια μαθήματα δὲν ὑπάρχουν καὶ ὁ κύκλος ἀκόμη τῶν μαθημάτων εἶναι ἀκανόνιστος, διότι πότε εἶναι 3 ἔτη, πότε 4. Ἐσκέφθην, ὅτι τὸ μόνον μέσον ὅπως ἐφαρμοσθῇ ὁ θεσμὸς οὗτος ἦτο νὰ ἐξαιρέσωμεν τῆς ὑποτροφίας τοὺς τοῦ πρώτου ἔτους φοιτητὰς, περὶ ὧν ἤθελε ληφθῆ πρόνοια ἰδιαιτέρως. Ὁ φοιτητὴς λοιπὸν τοῦ δευτέρου ἔτους ἔχει δικαίωμα νὰ διαγωνισθῇ δι’ ὑποτροφίαν· ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ κανονισθῶσι καὶ τὰ ἐτήσια μαθήματα, ὅπερ καὶ διετάχθη. Ἄρθρον 2. Πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ προηγουμένου ἄρθρου ἡ σύγκλητος τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου θέλει ὁρίσει διὰ προγράμματος αὑτῆς τὰ κατ’ ἔτος μαθήματα ἑκάστης σχολῆς. Ἐὰν δὲ, Κύριοι, ἡ διαταγὴ αὕτη ἤθελεν ἐκτελεσθῆ, ἐὰν αἱ ἑπόμεναι κυβερνήσεις ἤθελον φροντίσει νὰ ἐκτελέσωσιν αὐτὴν, τὸ Πανεπιστήμιον σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἤθελεν ἔχει κατὰ τὸ ἥμισυ ἀποῤῥίψει τὰς ἀτελείας, τὰς ὁποίας ἔχει, διότι ῥιζικὸν ἐλάττωμα τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι, ὅτι τὰ κατ’ ἔτος μαθήματα εἶναι ἀκανόνιστα. Ἔπειτα ἔρχονται κανονιστικαὶ διατάξεις πῶς γίνεται ὁ διαγωνισμὸς, διὰ κλήρου κτλ. Ταῦτα Κύριοι, ἐκανονίσθησαν ἀπὸ τὴν Προσωρινὴν Κυβέρνησιν, ὅσον ἀφορᾶ τὰς ὑποτροφίας. Δὲν κάμνω λόγον περὶ ἄλλων διαγωνισμάτων διότι δὲν εἶναι τοῦ παρόντος καιροῦ. Δι’ ἄλλων δύο θεσπισμάτων, Κύριοι, ἐσύστησα γενικὰ διαγωνίσματα πέντε κατ’ ἔτος διὰ τοὺς σοφοὺς ἄνδρας τοὺς ἐντὸς καὶ τοὺς ἐκτὸς, ἐσύστησα δὲ καὶ εἰδικὰ διὰ τοὺς φοιτητὰς τοῦ Πανεπιστημίου τέσσαρα. Ταῦτα ἐνόμισα ἀναγκαῖα νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§52ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Ἐξετελέσθησαν αὐτά;

§53ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἐξετέλεσα ἕνα διαγωνισμὸν τὸν τοῦ Διδασκαλείου. Εἰς τὸ Διδασκαλεῖον εἶχον εὕρει ἐκ τοῦ παλαιοῦ προϋπολογισμοῦ ὑποτροφίας εἰκοσιδύω νομίζω· ἔκαμα ἴδιον ψήφισμα περὶ τοῦ διαγωνισμοῦ τοῦ Διδασκαλείου καὶ ἐξετέλεσα τὸν διαγωνισμόν. Διαγωνίσθησαν 40 μαθηταὶ διὰ τὰ προσφερθέντα 14 διαγωνίσματα, καθ’ ὅσον τὰ ἄλλα ὀκτὼ ἔμενον εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐγὼ δὲ ἔκαμα χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου. Σᾶς ὁμολογῶ δὲ, ὅτι μετὰ τὰς ἐξετάσεις οἱ μαθηταὶ αὐτοὶ οἱ ἀποτυχόντες ἦσαν περιχαρεῖς, διότι βλέποντες ὅτι δὲν ἠδικήθησαν ὑπ’ οὐδενὸς δὲν εἶχον παράπονα, ἦσαν ὡσαύτως περιχαρεῖς, διότι κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος τοὐλάχιστον ἤξευρον ὅτι δὲν θὰ εὑρεθοῦν χεῖρες νὰ τοὺς ἀφαιρέσωσι τοὺς καρποὺς τῶν κόπων των. Ὡς πρὸς δὲ τὰς ἄλλας ὑποτροφίας, πρῶτον τοῦ Πανεπιστημίου ἡ ἐκτέλεσις ἔπρεπε νὰ γείνῃ περὶ τὸν Σεπτέμβριον, νομίζω, διότι αὐτὰ τὰ θεσπίσματα ἐξεδόθησαν κατὰ τὸν Ἰανουάριον, ἤτοι πολὺ μετὰ τὴν ἔναρξιν τῶν μαθημάτων. Εἰς τὸ μέσον τοῦ ἔτους δὲν ἦτο δυνατὸν τίποτε νὰ γείνῃ, ἐκτὸς τούτου ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ὁ κανονισμὸς τῶν μαθημάτων· εἰς δὲ τὰ γυμνάσια κατὰ μίαν ἐγκύκλιον τὴν ὁποίαν εἶχον ἐκδώσει, ἔμελλε νὰ ἐκτελεσθῇ κατὰ τὴν ἑξῆς ἐποχήν. «Θεωροῦντες, ὅτι αἱ ὑποτροφίαι καθ’ ὃν τρόπον ἄχρι τοῦ νῦν ἐχορηγοῦντο ἀφημάρτανον καθ’ ὁλοκληρίαν τοῦ εὐεργετικοῦ αὐτῶν σκοποῦ ὑπὲρ τῆς πενίας, συνεχομένης μετ’ εὐφυΐας καὶ ἐπιμελείας, προεκαλέσαμεν τὸ ἐν ἀντιγράφῳ κοινοποιούμενον ὑμῖν θέσπισμα διὰ τοῦ ὁποίου αἱ ὑποτροφίαι ἐν τοῖς γυμνασίοις, εἰς ἑκατὸν ὁριζόμεναι, θέλουσι χορηγεῖσθαι τοῦ λοιποῦ ἐπὶ διαγωνισμῷ τοῖς ἀριστεύσασι κατὰ τοὺς ἐν τῷ περὶ οὗ ὁ λόγος θεσπίσματι περιεχομένους ὅρους. Ἐπειδὴ δὲ ὁ χρόνος τῆς κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος ἐκτελέσεως τοῦ θεσπίσματος τούτου παρῆλθεν ἤδη καὶ οὐδὲν ὑπάρχει τὸ κατεπεῖγον πρὸς τὴν ἐν τῷ νῦν δημοσίευσιν τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 4 κανονιστικῆς τοῦ διαγωνισμοῦ ἐγκυκλίου, ἀναβάλλομεν αὐτὴν πρὸς τὸ παρὸν, προσκαλοῦντες ὑμᾶς ν’ ἀνακοινώσητε τοῖς μαθηταῖς τὴν ἀπόφασιν ἡμῶν ταύτην καὶ παροτρύνητε αὐτοὺς ὅπως διὰ τῆς ἐπιμελείας κατασταθῶσιν ἄξιοι βραβεύσεως ἐν τῷ μέλλοντι διαγωνισμῷ. Παρατηροῦμεν δὲ τοῖς Κυρίοις Γυμνασιάρχαις, ὅτι πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ θεσπίσματος τούτου ἀπαιτεῖται νὰ συντάξῃ ἕκαστος τῶν Κ. Καθηγητῶν συλλάβους, δηλ. νὰ περιλάβῃ ὁλόκληρον τὸ παρ’ αὐτοῦ παραδιδόμενον μάθημα εἰς ζητήματα μεθοδικῶς καὶ σαφῶς συντεταγμένα. Τὸ ἔργον τοῦτο πρέπει νὰ περαιωθῇ ἐντὸς τοῦ Ἀπριλίου μηνὸς ε. ε. καὶ ν’ ἀποσταλῇ πρὸς τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον θέλει ἀμέσως συστήσει ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν πρὸς ἐξέτασιν αὐτοῦ ἵνα οὕτως ἅπαξ διὰ παντὸς καταρτισθῶσιν οἱ σύλλαβοι πάντων τῶν τῆς γυμνασιακῆς σπουδῆς μαθημάτων. Τὸ ἔργον τοῦτο συνιστῶμεν ἡμῖν ἐπιμόνως, διότι ἐξ αὐτοῦ ἐλπίζομεν πολλοὺς ἀγαθοὺς καρπούς» Ἐν Ἀθήναις τὴν 21 Ἰανουαρίου 1863. Ὁ Ὑπουργὸς Ε. Δεληγεώργης. Ὥστε νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶναι περιττὸν νὰ προβλέψῃ πλέον. Μόνον ἐὰν ὁ ὑπουργὸς ἔχῃ ἄλλην ἰδέαν, τὸ πολὺ, ὅπερ δύναται νὰ κάμῃ, εἶναι νὰ προσκαλέσῃ 4–5 σοφοὺς ἀνθρώπους νὰ τοὺς ὑποβάλῃ αὐτὰ τὰ ἔργα καὶ νὰ γνωμοδοτήσωσι.

§54ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἤθελα μόνον νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὸ περὶ διαγωνισμοῦ καὶ τῶν ἄλλων διατάξεων θέσπισμα αὐτὸ ἀνεστάλη διὰ θεσπίσματος συνεπεία πολλῶν παρατηρήσεων τοῦ Πανεπιστημίου.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις θέλει νὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§56ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλειότεροι). Παρεδέχθη. Ἐκ τῆς γενομένης συζητήσεως προκύπτουσιν αἱ ἑξῆς προτάσεις.....

§58ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐπειδὴ δὲν ἔλαβον τὸν λόγον, παρακαλῶ νὰ κάμω καὶ ἐγὼ μίαν πρότασιν. Ἡ ὁμιλία τοῦ Κυρίου Δεληγεώργη δικαιολογεῖ τὴν ἑξῆς πρότασιν. «Νὰ καταργηθοῦν ὅλαι αἱ ὑποτροφίαι αἱ λαβοῦσαι χώραν μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν, διότι ὑποτίθεται, ὅτι οἱ ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι τὰς ἔκαμαν, ἐβιάσθησαν ἠθικῶς καὶ ἐναντίον θεσπισμάτων.» Ἔκαμαν ὑποτροφίας καθ’ ὑπέρβασιν, ἐξαιρέσει τῶν 4 ἐκείνων, τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ Κύριος Κουμουνδοῦρος.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρότασις τοῦ Κυρίου Δαγρέ. «Αἱ καθ’ ὑπέρβασιν δαπάναι τῶν ὑποτρόφων τόσον τοῦ δημοσίου ὅσον καὶ τῶν κληροδοτημάτων ἐπιβαρύνουσι τοὺς ἁρμοδίους ὑπουργοὺς, οἵτινες πέραν τοῦ προσδιορισθέντος διὰ τοῦ ἐτησίου προϋπολογισμοῦ, προέβησαν καὶ καταχωρίζονται εἰς βάρος των.

Ὁ πληρεξούσιος

Κ. ΔΑΓΡΕΣ.

Διὰ τὴν πρότασιν αὐτὴν πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα διὰ νὰ συζητηθῇ.

§60ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν εἶναι πρότασις τοιαύτη πρὸς ὡρισμένην συζήτησιν, εἶναι ἐκτέλεσις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἐὰν ὑπάρχῃ ὑπέρβασις· δὲν ἠμποροῦμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ καταδικάζωμεν τοὺς πολιτικοὺς ἀνθρώπους χωρὶς νὰ γείνῃ τοὐλάχιστον ἔρευνα. Πρότασις τοῦ Κυρίου Πετιμεζᾶ. «Μετὰ τὸ τέλος τοῦ τρέχοντος σχολικοῦ ἔτους οἱ ὑπότροφοι διορίζονται ὑποχρεωτικῶς παρὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας, ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῶν.

Ὁ πληρεξούσιος,

Η. ΠΕΤΜΕΖΑΣ.

§62ΤΙΝΕΣ. Καὶ αὕτη νὰ συζητηθῇ μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§63ΚΑΦΕΝΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ κατάχρησις, τότε τί φοβοῦνται;

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν διάδοχον ἑνὸς ὑπουργοῦ νὰ καταδείξῃ ἐὰν ὑπάρχῃ ὑπέρβασις. —Αὕτη ἡ πρότασις δὲν ἠμπορεῖ νὰ συζητηθῇ σήμερον (θόρυβος). Παρακαλῶ, Κύριοι, προτάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι νομοθετικαὶ, δὲν δύνανται νὰ συζητηθῶσι χωρὶς νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὰς διατυπώσεις τοῦ κανονισμοῦ.

§65Η. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὰ ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἡ πρότασις, εἰς αὐτὴν ὑποβάλλονται τροπολογίαι.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ ὁ προϋπολογισμὸς ἔχει ἀριθμοὺς, δὲν λέγει κατὰ ποῖον τρόπον νὰ διορίζωνται οἱ ὑπότροφοι.

§67Η. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὰ κύριε πρόεδρε δὲν....

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ νὰ συζητηθῇ καὶ νὰ ἐπιψηφισθῇ αὕτη ἡ πρότασις νὰ ἐγερθῶσιν. (οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἀπεῤῥίφθη.

§69ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε. Ἐδῶ ζητοῦν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἐπιτρέψωμεν τόσους ὑποτρόφους διὰ τὴν Ῥιζάρειον σχολὴν, τόσους διὰ τὰς ἄλλας σχολὰς κτλ. Λοιπὸν ἐπῆλθε συζήτησις, ὑπεβλήθησαν προτάσεις, αὐτὰς πρέπει νὰ τὰς μελετήσωμεν.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ. —Πρότασις τοῦ Κ. Γόντικα. Νὰ καταργηθῶσιν ὅλαι αἱ μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν ὑποτροφίαι, ἐξαιρέσει τῶν λόγῳ ἐπαναστατικῶν δικαιωμάτων στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν.

Ὁ πληρεξούσιος

ΑΘ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ.

Ἄλλη τοῦ Κ. Ζατουνίτη. Βλέπετε, βρέχει προτάσεις (γέλως). Ἐκ τῶν ὑπαρχόντων ὑποτρόφων εἰς τὰ Σχολεῖα, Γυμνάσια καὶ Πανεπιστήμιον νὰ διατηρηθῶσιν οἱ πραγματικῶς ἄποροι, οἱ δὲ λοιποὶ νὰ ἀποβληθῶσι μετὰ ἔλεγχον ἐπιτροπῆς διορισθησομένης ὅπως ἡ Συνέλευσις ἐγκρίνει.

Ὁ πληρεξούσιος

Α. ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ

Πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς σύμφωνος μὲ τὸν προϋπολογισμόν, αἱ ὑποτροφίαι νὰ ἰσχύσωσι μέχρι τέλους Αὐγούστου ε. ε. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§71ΔΑΓΡΕΣ. Ἐννοεῖται δὲν παύομεν τοὺς λόγῳ ἐπαναστατικῶν δικαιωμάτων σταλέντας εἰς τὴν εὐρώπην Σαράβαν, Μωραϊτίνην καὶ λοιπούς.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἐννοεῖται. —Κύριοι, μεταβαίνομεν εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθ. τοῦ τελευταίου κεφ. τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως. «Περιθάλψεις» ὡς πρὸς αὐτὸ ἐλάττωσις δὲν προτείνεται, ἄρα ἐγκρίνεται. Τοιουτοτρόπως ἐτελειώσαμεν καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως. Δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν σχετιζομένην μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τούτου πρότασιν τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη πρὸ ἡμερῶν, ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη εἰς τοὺς κυρίους πληρεξουσίους.

§73ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατέ την. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ψηφίζει. Ἐντὸς τῶν ἐργασίμων μηνῶν τοῦ σχολικοῦ ἔτους μετάθεσις δὲν γίνεται. ά.) Δημοδιδασκάλου ἄνευ τῆς περὶ τούτου γνωμοδοτήσεως τοῦ οἰκείου δημάρχου καὶ τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου. βʹ.) Διδασκάλου Ἑλληνικοῦ σχολείου ἄνευ γνωμοδοτήσεως τῆς Νομαρχίας. γʹ.) Γυμνασιάρχου, Καθηγητοῦ, ἢ Σχολάρχου ἄνευ τῆς ἰδίας αὐτῶν συγκαταθέσεως. Ἀθῆναι τῇ 14 Μαρτίου 1864. Ὁ πληρεξούσιος Μεσσήνης.

Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς προτάσεως;

§76ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§77ΕΤΕΡΟΙ. Ναί.

§78ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε ἔχετε τὸν λόγον.

§80ΤΙΝΕΣ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ φεύγετε.— Ἄρχεται ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν.

§82ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἀπεσύρθη ἡ πρότασις;

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, ἀλλὰ βλέπω, ὅτι θὰ γίνῃ συζήτησις, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ἀποσπάσῃ ἀπὸ τὸν προϋπολογισμόν. —Ὁ Κύριος Βάσσος ἔχει τὸν λόγον. —Πρὶν ἢ ἀρχίσῃ ὁ Κ. Βάσσος, ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπῃ ἡ Συνέλευσις, ὑποβάλλω τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργείου περὶ χορηγήσεως πιστώσεως διὰ τὸν μῆνα Μάρτιον. Νομίζω, ὅτι τὸ ἀντικείμενον τοῦτο δὲν εἶναι ἀντικείμενον συζητήσεως. Αὐτὸ εἶναι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ. (Ἀναγινώσκεται ἡ πίστωσις). Ἡ Συνέλευσις νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει ἀντίῤῥησιν.

§84ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πίστωσιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται πάντες). Παρεδέχθη, ὁ Κύριος Βάσσος ἔχει τὸν λόγον.

§86ΣΟΥΪΔΑΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἄτοπον τὸ νὰ μὴν ἦναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐδῶ.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰδοποιήθη καὶ θὰ ἔλθῃ.

§88ΣΟΥΪΔΑΣ. Νὰ ἀρχίσωμεν λοιπὸν ἄλλο ἔργον ἕως νὰ ἔλθῃ.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ πρέπει νὰ τελειώσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν, ὅσον τάχιον. Τώρα ἔρχεται. Ὁ Κύριος Βάσσος ἔχει τὸν λόγον, νὰ ἐπέλθῃ ἡσυχία, παρακαλῶ.

§90ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι αὔριον. Σήμερον. Σᾶς παρακαλῶ, καθήσατε.

§92ΒΑΣΣΟΣ. Ἀπέσχον τοῦ νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, θεωρῶν ἐμαυτὸν ὄχι ἱκανὸν νὰ ἐπιληφθῶ τῶν συζητήσεων τῶν ἄλλων ὑπουργείων.

§93ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἦλθεν ὁ ὑπουργός.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ πρόκειται περὶ γενικῶν παρατηρήσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν βλέπω εἰς τί ἡ ἀπουσία τοῦ Κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὴν συζήτησιν (θόρυβος).

§95ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, πρέπει νὰ ἔλθῃ.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ ἔρχεται, ἔστειλα.

§97ΒΑΣΣΟΣ. Ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι, ὅτε ἔλαβον τὸν λόγον εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὸ ζήτημα, τὸ περὶ προξενείων, ὅτι ὑπῆρξα πάντοτε, Κύριοι, σύμφωνος πρὸς τὰς οἰκονομίας καὶ παρετήρησα ὅτι καὶ ἡ Συνέλευσις κλίνει εἰς τοῦτο. Διὰ τῆς διαγωγῆς της ταύτης ἡ Συνέλευσις ἀποδεικνύει, ὅτι κατανοεῖ ἀληθῶς ποῦ ἔγκειται τοῦτο τὸ κακόν. Κατανοεῖ τίνι τρόπῳ θέλει δυνηθῆ νὰ ἐξομαλύνῃ τὰς ἀνωμάλους περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἡ πολιτεία εὑρίσκεται. Ὁ προϋπολογισμὸς, Κύριοι, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δίδει ἀφορμὴν εἰς συζητήσεις σπουδαίας, οὐχὶ καθόσον ἀφορᾷ τὰς οἰκονομίας, ἂν καὶ ὑπάρχουν τοιαῦται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, μὀλαταῦτα λέγω ὅτι τὸ ἀντικείμενον, ὅπερ θέλει σᾶς ἀπασχολήσει, εἶναι ἄλλο σπουδαιότερον καὶ μεγαλήτερον, παρὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον περιστρέφεται εἰς τὴν οἰκονομίαν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, Κύριοι, ἐξώδευε πάντοτε καὶ ἐξοδεύει καὶ θέλει ἐξοδεύει τὸ πλεῖστον μέρος σχεδὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, σχετικῶς πρὸς τὰ ἄλλα ὑπουργεῖα. Ἐγὼ, Κύριοι, κατέγεινα νὰ ἐξετάσω διαφόρους προϋπολογισμοὺς, διαφόρους δαπάνας τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν τῶν παρελθόντων ἐτῶν, καὶ ἔκαμον παρατηρήσεις τινὰς ἃς νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σᾶς ὑποβάλω διὰ νὰ ἰδῆτε γενικῶς, οὕτως εἰπεῖν, πόσον ἡ κατάστασις τοῦ κλάδου αὐτοῦ οἰκονομικῶς ὑπῆρξεν ἀθλία καὶ, κατ’ ἐμὴν κρίσιν, ἔσεται τοιαύτη, καθὼς ἐπίσης καὶ ὅτι δὲν ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας τὸ Κράτος εἰς τὴν μερίδα ταύτην τῆς πολιτείας ἔκαμεν. Ἀπὸ τὸ 1843 Κύριοι! ἐξωδεύθησαν διὰ τὸν στρατὸν 154,000,000 δραχμῶν καὶ κάτι ἀκόμη, δὲν ἔκαμον ἀκόμη τὴν πρόσθεσιν, δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν πρέπει νὰ Σᾶς ἐξιππάσῃ ἡ δαπάνη αὐτὴ, διότι βεβαίως τὰ ἔθνη εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχει μόνιμος στρατὸς καὶ θὰ ὑπάρχῃ, διότι δὲν ἔφθασαν εἰς τὴν εὐτυχῆ θέσιν νὰ μὴ ἔχουν μονίμους στρατοὺς, θὰ ἐξοδεύουν, ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀξιοπερίεργον καὶ τὸ ὁποῖον μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν καὶ θὰ κάμῃ καὶ εἰς ὑμᾶς, εἶναι τὸ ἀκόλουθον· διήρεσα τὰς δαπάνας αὐτὰς εἰς δύω εἴδη· πρῶτον εἶναι δαπάναι, τὰς ὁποίας δὲν ἔχω νὰ ὀνομάσω ἀκαταλλήλους ὡς ἐκείνας τῆς τροφῆς, τῆς ἐνδυμασίας, τῶν μισθῶν, ἀναπόφευκτοι δαπάναι καὶ αἵτινες γινόμεναι δὲν ἀφίνουν τίποτε, αὐταὶ αἱ δαπάναι ἀναβαίνουσιν εἰς 99,000,000, δι’ αὐτὰς τὰς δαπάνας βεβαίως οὐδεὶς δὲν δύναται νὰ ἀπορήσῃ οὔτε νὰ τοῦ φανῇ ὅτι εἶναι μεγάλαι, διότι οἱ ἄνθρωποι τοὺς ὁποίους εἴχετε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἔπρεπε νὰ φάγουν, νὰ ἐνδυθοῦν, λείπεται ὅμως ἓν ποσὸν χρημάτων ἀκόμη, τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθη διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ, καὶ τὸ ποσὸν εἶναι 55,000,000 δραχμῶν σχεδόν· τὸ ὑπόλοιπον αὐτὸ ἐδαπανήθη διὰ τὸν στρατὸν, ἀλλὰ ἐδαπανήθη εἰς κεφάλαια, τῶν ὁποίων τὰ καλὰ ἀποτελέσματα ἔπρεπε νὰ τὰ ἰδῶμεν (θόρυβος). Ἔχετε ὑπομονὴν νὰ σᾶς τὰ ἀναπτύξω καλῶς. Βλέπετε ὅτι αἱ δαπάναι αὗται ἐγίνοντο διὰ τοὺς ὁπλισμοὺς τοῦ στρατοῦ, διὰ στρατωνισμὸν, διὰ ἀποσκευὰς, διὰ συντήρησιν ὅπλων, διὰ συντήρησιν στρατωνισμοῦ, διὰ τὰς δημοσίας οἰκοδομὰς, διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῶν καὶ ἐν γένει εἰς ἄλλα κεφάλαια, εἰς ἄλλα ποσὰ, τὰ ὁποῖα, ὡς σᾶς προεῖπον, ἔπρεπε ν’ ἀφίσουν τι εἰς ἡμᾶς, νὰ δεικνύουν ὅτι τὸ κράτος ἐξώδευσε δι’ αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ ἐκέρδισεν κατά τι, ὅτι ἔμεινε κάτι τι· δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, Κύριοι, ὅτι ἀπὸ τὰ 55,000,000 ἀτυχῶς δὲν ὑπάρχει τίποτε, διασώζονται στρατῶνές τινες εἰς τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν, ἀλλ’ αὐτοὶ εἶναι ἀπὸ τὰ χρήματα τοῦ δανείου, ὑπάρχουν στρατῶνες εἰς τὸ Ναύπλιον, ἀλλ’ αὐτὰ δὲν εἶναι ἀπὸ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα φαίνονται εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ Κράτους· δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὰ οἰκήματα, εἰς τὰ ὁποῖα κατοικοῦν οἱ στρατιῶται τοῦ ἔθνους, εἶναι ἐνοικιασμένα, τὰ γραφεῖα εἶναι ἐνοικιασμένα, τὰ φρουραρχεῖα εἶναι ἐνοικιασμένα, ἐνοικιασμέναι εἶναι αἱ ἀποθῆκαι, δὲν ἔχετε κανὲν δημόσιον κτίριον, ἐνῷ παρατηρεῖτε εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς μίαν τόσον ὑπέρογκον δαπάνην, αἱ ἀποθῆκαι εἶναι κεναὶ, τίποτε δὲν ἔχετε ἀφ’ ὅσα καταφαίνονται εἰς τοὺς προϋπολογισμούς σας ἀπέναντι τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν ἀπὸ τοῦ 1843 ἕως ἐδῶ. Δὲν ἀρκεῖ τοῦτο, Κύριοι! παρατηρεῖτε ἀκόμη κεφάλαιά τινα, κονδύλια εἰς τὸν προϋπολογισμὸν στερεὰ, ἅτινα κατ’ ἔτος ἐξοδεύονται, μεταξὺ τῶν ὁποίων φέρω παράδειγμα, εἶναι τὸ ἔξοδον τῶν σχολείων τῶν ταγμάτων, ταῦτα εἶναι μία στερεὰ δαπάνη ἡ ὁποία γίνεται κατ’ ἔτος καὶ ἀπορῶ, σᾶς βεβαιῶ, πῶς τὰ νομοθετικὰ σώματα τοῦ παρελθόντος δὲν παρετήρησαν ποτὲ αὐτὰ τὰ πράγματα. Σᾶς διαβεβαιῶ, ὑπηρέτησα 10 ἔτη εἰς τὸν στρατὸν, ἄλλοι 30 ἔτη ἴσως ἔχουν, καὶ δὲν εἶδον ποτὲ σχολεῖον εἰς τὰς Ἀθήνας, ποτὲ δὲν εἶδον, καὶ ὑπηρέτησα σχεδὸν εἰς ὅλα τὰ τάγματα καὶ μολοντοῦτο γίνονται δαπάναι διὰ σχολεῖα. Βλέπετε ὅτι καὶ ἄλλα τοιαῦτα κεφάλαια ὑπάρχουν εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἐκ τῆς πρώτης αὐτῆς παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμον, καὶ ἡ ὁποία εἶναι πραγματικὴ, βλέπετε, ὅτι ἔγιναν δαπάναι ὑπέρογκοι, ὅτι ὑπάρχουν ποσὰ ἐξωδευμένα ὅλως ἀδικαιολόγητα, καὶ δὲν πιστεύω νὰ ᾖναι τις εἰς θέσιν νὰ δικαιολογῇ τὰ ἔξοδα ταῦτα· θέλω, Κύριοι! νὰ εἰπῶ, ὅτι αἱ δαπάναι αὗται ἢ μᾶλλον ἡ οἰκονομία, τὴν ὁποίαν τοσοῦτον ἐπιδιώκετε, δὲν ἔγκειται οὔτε εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς, οὔτε εἰς τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους θὰ κάμετε, δὲν θὰ ἔχετε οἰκονομίαν, καὶ αἱ οἰκονομίαι τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ ἐπιτροπὴ, καὶ τὰς ὁποίας ἔχετε τὴν διάθεσιν νὰ κάμητε καὶ ἐσεῖς, αὐταὶ εἶναι μηδαμιναὶ, δὲν εἶναι τίποτε, καὶ ἀκούσατε μίαν ἄλλην παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν κάμνω διὰ νὰ ἰδῆτε πόσον ἔχω δίκαιον. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς σύγκειται ἀπὸ 10,000 ἄνδρας, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ἐκ τῶν ὁποίων ὁπλῖται οὕτως εἰπεῖν εἶναι 8,000, ὁ προϋπολογισμός σας Κύριοι! ἔχει κατὰ μέσον ὅρον 7,000,000 καὶ κάτι τι.

§98ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ὁπλῖται εἶναι περισσότεροι ἀπὸ 9,000.

§99ΒΑΣΣΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι! καταντᾷ νὰ σᾶς κοστίζῃ ἕκαστος στρατιώτης πόσα; χιλίας δραχμὰς τὸν χρόνον, ἠξεύρετε τὶ δυσαναλογία εἶναι; εἰς κανένα στρατὸν τῆς Εὐρώπης δὲν ἐξοδεύονται χίλιαι δραχμαὶ δι’ ἕκαστον στρατιώτην, καὶ ποία ἡ πολυτέλεια; Κύριοι, τῶν στρατιωτῶν τῆς Εὐρώπης! Λέγω ἕνας στρατιώτη, πόσα κοστίζει μετὰ τοῦ ἀξιωματικοῦ, μὲ τὰ ὅπλα, μὲ τὰ σκεύη, μὲ τὰ φρούρια, μὲ τὰ ἔπιπλα, μὲ ὅλα τὰ πράγματα ἀπὸ τὰ ὁποῖα δὲν ἔχομεν τίποτε. Σᾶς λέγω, ὁ Ἑλληνικὸς στρατιώτης κοστίζει 1000 δραχμὰς ἕκαστος, καὶ ὀλιγώτερον τὸ ἥμισυ σχεδὸν κοστίζει ὁ εὐρωπαϊκὸς στρατιώτης, 600 φράγγα κοστίζει ὁ ἕκαστος στρατιώτης Βέλγος καὶ Γάλλος.

§100ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. 240 φράγκα οἱ Δανιμαρκέζοι.

§101ΒΑΣΣΟΣ. Ἀλλά, Κύριοι, παρατηρήσατε, ὁποία διαφορὰ, καὶ τί εἶναι ὁ γαλλικὸς στρατὸς, ἢ ὁ βέλγος, τί εἶναι τὰ ὁπλοστάσια τῆς Γαλλίας, τὰ πολύτιμα ἐργοστάσια, τὰ φρούρια, τὰ στρατόπεδα, τὰ πολυδάπανα, τὰ ὁποῖα συντείνουν εἰς τὴν ἐκγύμνασιν, τὸ ὑλικὸν τὸ ὁποῖον διατηρεῖ ἡ Γαλλία, ἡ κίνησις τῶν στρατιωτῶν, τὰ γυμνάσια, τὰ ὁποῖα κάμνουν, τὰ τόσα σχολεῖα εἰς τὰ ὁποῖα σπουδάζουν ὅλου τοῦ κόσμου οἱ ἄνθρωποι, ποῦ τὰ ἔχετε ἐσεῖς αὐτὰ καὶ δαπανᾶτε 1,000 δραχμὰς δι’ ἕκαστον στρατιώτην; Τοῦτο δεικνύει ὅτι κακὴ διεύθυνσις ὑπάρχει, ὑπῆρξε καὶ θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε εἰς τὸν στρατόν μας· ἔχω τὴν ἰδέαν, Κύριοι, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ διορθώσητε τὸ κακὸν νομοθετικῶς, εἶναι ἀδύνατον, καὶ ἐπειδὴ ὁμιλῶ πρὸς σῶμα νομοθετικὸν, σεῖς ἀδυνατεῖτε νὰ τὸ διορθώσητε, ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν διοίκησιν, καθαρὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ οἰκονομικὸν σύστημα εἶναι πολὺ πλημμελές, τὸ ὑπάρχον σύστημα συντείνει πολὺ εἰς τὸ νὰ ᾖναι ὑπέρογκος ἡ δαπάνη, εἶναι πολὺ ἄθλιον τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, δίδει χώραν εἰς πολλὰς σπατάλας, οὕτως εἰπεῖν, ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου, Κύριοι, νομίζω ὅτι, ἐὰν ὑπῆρχε διοίκησις καλλιτέρα ἐδύνατο νὰ φέρῃ οἰκονομίαν, οὐχὶ ὡς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι ἀρκεῖ νὰ εὐγάλουν ἕνα φρούραρχον καὶ νὰ γίνῃ μεγάλη οἰκονομία. Θὰ τεθῇ εἰς ἀργίαν, θὰ λάβῃ τὸ πεμπτημόριον μόνον τοῦ μισθοῦ του, εἶναι 500 δραχμαὶ κατ’ ἔτος· ὅταν μία διοίκησις καταβιβάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν εἰς αὐτὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον, νὰ κοστίζῃ ὁ στρατιώτης 600 φράγκα, τότε θὰ εἴπω ὅτι ἔχομεν καλὴν διοίκησιν. Αὐταὶ, Κύριοι, εἶναι αἱ σκέψεις, τὰς ὁποίας ἐνόμισα ὅτι πρέπει νὰ σᾶς ὑποβάλλω, ὅτι εἶναι ἄξιαι τῆς προσοχῆς σας. Τώρα, Κύριοι, ἔρχομαι εἰς ἄλλο ζήτημα, ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου· τί συμβαίνει εἰς τὸν στρατὸν ἀκόμη; ὑπῆρξεν ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ τάξεις τοῦ στρατοῦ ἦσαν πλήρεις, ἀλλὰ πιστεύσατέ μοι, ὅτι τὸ χρονικὸν διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖον αἱ τάξεις τοῦ στρατοῦ ἦσαν πλήρεις ἦτο πολὺ ὀλίγον καὶ πολὺ σπανίως εὑρέθησαν πλήρεις αἱ τάξεις τοῦ στρατοῦ ἐνθυμοῦμαι, εἰς τὰ 1857, 58, τότε ἐδόθη πολλὴ προσοχὴ εἰς τὸ νὰ ᾖναι πλήρεις αἱ τάξεις ἐπὶ τῆς ὑπουργείας τοῦ Κ. Σμόλενσκ, διότι ὑπῆρχεν ἀνάγκη εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν καταδίωξιν τῆς ληστείας· τότε προσεπάθησε μὲ δραστηριότητα, μὲ ἐνέργειαν νὰ πληρωθοῦν αἱ τάξεις διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑπηρεσίας· αὐτὴ ἦτο ἡ μόνη ἐποχὴ καθ’ ἣν ἦσαν πλήρεις αἱ τάξεις τοῦ στρατοῦ· ὥστε ἀκόμη εἶναι ἓν ἔξοδον, τὸ ὁποῖον γίνεται χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀφορμὴ τῶν ἐξόδων, χωρὶς νὰ ὑπάρχουν τὰ πρόσωπα εἰς τὸν στρατὸν, καὶ μόλα ταῦτα δὲν εἶδε κανεὶς νὰ ὑπάρχῃ περίσσευμα εἰς κανένα ἀπολογισμὸν, καὶ ἀκόμη Κύριοι, διάφορα ἄλλα ἔξοδα εἶναι, τὰ ὁποῖα εἰς τὰς μερικότητας τοῦ προϋπολογισμοῦ ὅταν ἔλθωμεν θὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ καὶ ἄλλοι συντεχνῖταί μου ἐδὼ, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ἀπασχολήσω τώρα. Τώρα, Κύριοι, παρατηρήσατε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τῆς ἐπιτροπῆς τὴν ἔκθεσιν, παρατηρήσατε ὅτι δίδει γνώμην ἡ ἐπιτροπὴ περὶ τῆς στρατολογίας, αἱ τάξεις τοῦ στρατοῦ εἶναι πολὺ ἀραιωμέναι, παρὰ πολὺ ἀραιωμέναι, μανθάνω ὅτι ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ ἀποστείλῃ εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἕνα ἀριθμὸν στρατιωτῶν καὶ βεβαίως δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ἀποστείλῃ, καὶ καθὼς ἀκούω, εἶναι ἓν τάγμα πεζικοῦ, εἷς καὶ ἥμισυς λόχος πυροβολικοῦ καὶ ἀριθμός τις χωροφυλάκων, τὸ ποσὸν ἂν δὲν ἀπατῶμαι φθάνει ἕως 1,000 ἄνδρας, ὥστε ὁ στρατὸς ἐδῶ θέλει, ἐκτὸς τῶν ἀραιωμένων τάξεων τοῦ στρατοῦ, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν, θέλει ἐλαττωθῆ ἀκόμη κατὰ 1,000 ἄνδρας. Ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, καθὼς γνωρίζω τὰ πράγματα τοῦ τόπου καὶ ἰδίως τὰ στρατιωτικά, νὰ ἀπορήσω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ διοικήσῃ ἡ Κυβέρνησις σήμερον χωρὶς νὰ ἔχῃ στρατὸν, διότι δὲν τῆς μένει τίποτε, 2,000 ἀνδρῶν ἂν ἦναι εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, εἶναι πολλοί· πῶς θὰ κυβερνήσῃ ἀπορῶ, ἂν δύναται νὰ τὸ κατορθώσῃ, εὖγέ της· ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι πολὺ δύσκολον, καὶ ὡμίλησα μὲ τινα τῶν ὑπουργῶν καὶ εἶδον, ὅτι ἔχει τὴν αὐτὴν γνώμην, καὶ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ὅπως μὴ εἰσαχθοῦν νεοσύλλεκτοι εἰς τὸ τρέχον ἔτος· διὰ τοῦτο νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν ἓν ποσὸν, δὲν ἠξεύρω πόσον, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἕνεκα τοῦ ὅτι δὲν θὰ ἔρχωνται νεοσύλλεκτοι νὰ γίνουν στρατιῶται· τοῦτο εἶναι γνωστὸν, ἀλλὰ καθὼς γνωρίζετε ἡ κατάστασις τοῦ τόπου εἶναι πολὺ ἀνώμαλος καὶ ἐκ τῶν φαινομένων φαίνεται, ὅτι θὰ γίνῃ ἔτι ἀνωμαλωτέρα, καὶ εἶναι τοιούτου εἴδους, ὥστε ἔχομεν ἀνάγκην δυνάμεως διὰ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ τάξις· ἠξεύρετε ὅτι εἰς τὴν πρωτεύουσαν δὲν ὑπάρχει τάξις καὶ καθόσον ἔχω πληροφορίας καὶ πολλοὶ ἄλλοι ἐδῶ, ἴδετε ὅτι ἡ κατάστασις εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ εἰς τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν εἶναι πολὺ σοβαρὰ, ἡ κυβέρνησις θὰ σᾶς ὁμιλήσῃ περὶ τούτου, αὐταὶ εἶναι πληροφορίαι ἐξωδικαὶ, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἡμεῖς ἀτομικῶς. Ἔπειτα, Κύριοι, ἔχετε ἀνάγκην μεγάλης, μιᾶς μεγάλης δυνάμεως διὰ τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν, ἡ ὁποία εἶναι ἀθλία καὶ ἡ ὁποία κατὰ μίαν στατιστικὴν ἠξεύρετε πόσα κοστίζει; 2,000,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος διὰ τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν μόνον ἐξοδεύονται· ὑπάρχει τοιοῦτος προϋπολογισμὸς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ διαφόρους κλάδους, διὰ διαφόρους ἀρχὰς, διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, συλλογισθῆτε λοιπὸν ὅτι ἀπὸ τῆς Ἀμαλιαπόλεως ἕως τοῦ ἀμβρακικοῦ κόλπου ἔχομεν ὁροθετικὴν γραμμὴν καὶ ἡ πλείστη εἶναι κενὴ, καὶ τώρα ἔρχεται ἡ ἄνοιξις καὶ ἀνοίγει τὸ κλαρὶ, καὶ δὲν ἠξεύρω, ἂν δυνάμεθα νὰ τὸ βολεύσωμεν, ὥστε νομίζω ὅτι ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς πρέπει νὰ ἀποκρουσθῇ καὶ νὰ διαταχθῇ ἡ στρατολογία δι’ ὅλων τῶν μέσων ἵνα πληρωθοῦν αἱ τάξεις τοῦ στρατοῦ, διὰ νὰ ἔχωμεν ἀσφάλειαν εἰς τὰς ἐπαρχίας, καὶ ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν ἡσυχίαν καὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ ἐπιδοθοῦν εἰς τὰ ἔργα των.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπενθυμίζω εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, καὶ νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ συζητηθῇ.

§103ΒΑΣΣΟΣ. Κύριοι! αὐτὰς τὰς ὀλίγας σκέψεις εἶχον νὰ ὑποβάλω, ἐπιφυλαττόμενος εἰς τὴν συζήτησιν τῶν εἰδικῶν κεφαλαίων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἂν ᾖναι ἀνάγκη καὶ ἂν νομίζω ἑαυτὸν ἱκανὸν, νὰ ἐκφράσω καὶ ἄλλας γνώμας. Εἶχον πάντοτε τὴν ἰδέαν, Κύριοι, ὅτι εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τῆς κυβερνητικῆς αὐτῆς διανοίας, οὕτως εἰπεῖν, ὅτι οἱ λαλοῦντες ἐπὶ τῶν προϋπολογισμῶν δὲν πρέπει νὰ περιορίζωνται μόνον εἰς τὴν συζήτησιν, τὸ ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὴν συζήτησιν τὴν οἰκονομικὴν, τῆς οἰκονομικῆς φύσεως τοῦ πράγματος, ἀλλὰ πρέπει ὡς σᾶς εἶπον ἄλλοτε, νὰ ἐξετάσουν τὴν χρησιμότητα τὴν ὁποίαν ἡ δαπάνη αὐτὴ ἔφερεν εἰς τὴν πολιτείαν. Προκειμένου περὶ τοῦ στρατοῦ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις· τοῦτο νομίζω καθῆκόν μου νὰ τὸ εἴπω, καὶ ἔχετε σεῖς καθῆκον νὰ τὸ ἀκούσητε. Ἠγέρθη, Κύριοι, μία γνώμη, κατ’ ἐμὲ μέχρι διαστήματός τινος ἄδικος κατὰ τοῦ στρατοῦ Ἐσεῖς, Κύριοι, πολλάκις τὴν ἀπεκρούσατε, ἡ ἰδία ἡ Συνέλευσις ἔδειξεν ἀληθῶς, δηλαδὴ τὸ ἔθνος αὐτὸ, τὴν συμπάθειάν του πρὸς τὴν μερίδα αὐτὴν τοῦ ἔθνους, προχθὲς ἀκόμη ἐψηφίσατε ποσὸν μέγα διὰ νὰ περιθάλψητε ἀνθρώπους τοῦ στρατοῦ, οἵτινες εὑρίσκοντο ἔκ τινων περιστάσεων ἐκτὸς τῶν τάξεων· νομίζω ὅτι ἐκπληρῶ τὸ καθῆκόν μου, ἂν ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἀποκρούσω τὰς κατηγορίας ταύτας, ἐπειδὴ καὶ ὁ εὐρωπαϊκὸς τύπος καὶ ὁ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος ἀνέφερε πολλὰς κατηγορίας κατὰ τοῦ στρατοῦ ὅτι παρέβη τὸν ὅρκον του, ὅτι ἀπείθησε, (θόρυβος) Σᾶς εἶπον, ναὶ μὲν, δὲν εἶμαι ἐντελῶς ἐντὸς τοῦ θέματος, ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσητε διὰ νὰ ἀποκρούσω ἐπισήμως αὐτὴν τὴν φήμην. Ἐγὼ, Κύριοι, πρεσβεύω καὶ νομίζω, ὅτι τὸ πρεσβεύει ἡ νεωτέρα ἐποχὴ, ὅτι ὁ στρατὸς δὲν ἀνήκει εἰς ἄτομα, εἴτε βασιλεῖς εἶναι, εἴτε ἰδιῶται· οὐδόλως ἐνόησα ὅτι ὁ στρατὸς δύναται νὰ ᾖναι ὄργανον τῆς αὐτογνωμοσύνης. Ὁ στρατὸς, Κύριοι, ὁ ἐθνικὸς εἶναι ὄργανον τῆς δικαιοσύνης, οἱ ἐθνικοὶ στρατοὶ ὑπερασπίζουν τὰ δικαιώματα καὶ τῶν ἡγεμόνων καὶ τῶν λαῶν, οἱ ἐθνικοὶ στρατοὶ προσβάλλουν καὶ τιμωροῦν ἐκείνους, οἵτινες καταπατοῦν τὰ δικαιώματα εἴτε τοῦ ἑνὸς, εἴτε τοῦ ἄλλου. Εἰς τοὺς μέσους αἰῶνας ἀκόμη τί ἠθέλατε εἰπεῖ; ὅτι οἱ στρατοὶ ἐκεῖνοι, οἱ δημόσιοι λειτουργοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες δὲν ὑπήκουσαν εἴς τινα, ἐπαρχίας τῆς Γαλλίας νὰ σφάξωσι τοὺς εὐαγγελικοὺς, ὅτι δὲν ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των; τί ἠθέλατε εἰπεῖ, ὅτι ὁ στόλος τῆς Νεαπόλεως καὶ ὁ στρατὸς μὴ ὑπακούσας εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ ἡγεμόνος δὲν ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του· καὶ ἕνας διδάσκαλος, μέγας πολιτικὸς, κατ’ ἐμὲ, ὁ Μακιαβέλλης εἶπεν, ὅτι πλανῶνται αἱ κυβερνήσεις καὶ οἱ ἡγεμόνες ἐκεῖνοι, οἵτινες νομίζουν ὅτι θὰ μεταχειρισθῶσι τοὺς ἐθνικοὺς στρατοὺς διὰ νὰ καταπιέσωσι τὰς ἐλευθερίας τῶν ὑπηκόων των καὶ θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος. Ἂν ἐθαυμάσθη ἡ πρᾶξις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁμὰς στρατιωτῶν εἰς μίαν ἐπαρχίαν τῆς Ἀγγλίας καὶ ἐθεωρήθη εὐεργετικὴ πρᾶξις, πολὺ περισσότερον μία πρᾶξις πραττομένη ἀπὸ ἐθνικὸν στρατὸν δὲν δύναται παρὰ νὰ θεωρηθῇ πρᾶξις ἐνάρετος καὶ καλή. Λέγω δὲ, ὅτι εὔχομαι εἰς ὅλα τὰ ἔθνη πάντοτε οἱ στρατοὶ νὰ πράττωσιν ὅ,τι ἔπραξεν ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς εἰς τὰς τελευταίας ἡμέρας τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος. Μὲ περισσοτέραν δειλίαν βεβαίως θέλω ὑπερασπισθῆ τὸν στρατὸν κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτοῦ κατάστασιν· ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἰπῶ, ὅτι ἦτο φυσικὴ συνέπεια τῆς μορφῆς τῆς μεταβολῆς, ἥτις ἤρξατο ἐκ τῶν ποδῶν καὶ οὐχὶ ἐκ τῆς κεφαλῆς, καὶ ἀντὶ νὰ ἀναβαίνῃ εἰς τὴν κεφαλὴν ἔμεινεν εἰς τοὺς πόδας· ἦτο φυσικὴ συνέπεια. Ὁ στρατὸς, Κύριοι, τότε μόνον δὲν πρέπει νὰ λαμβάνῃ μέρος εἰς τὰ πράγματα τῆς πολιτείας του, καὶ νὰ ἐνδιαφέρηται εἰς τὴν τύχην του, ὅταν ὁ λαὸς ᾖναι ὡπλισμένος, καὶ τοῦτο ὄχι, διότι δὲν ἔχει δικαίωμα, ἀλλὰ διὰ ν’ ἀποφύγῃ τὴν παραλυσίαν. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ λαὸς δὲν εἶχεν ὅπλα, καὶ ἑπομένως ὁ στρατὸς ἔπραξε καλῶς λαβὼν τὰ ὅπλα εἰς τὴν Ὀκτωβριανὴν ἐπανάστασιν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Βενετσάνος.

§105ΣΟΥΪΔΑΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ Κ. ὑπουργὸς πρέπει νὰ ὁμιλήσῃ.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι καιρὸς ἀκόμη· νὰ ὁμιλήσουν καὶ ἄλλοι, καὶ τότε ἔρχεται ὁ Κ. ὑπουργός.

§107ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Ἔφυγαν οἱ πλεῖστοι, Κύριε Πρόεδρε.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ προκαλέσω ἀπόφασιν· γίνεται γενικὴ συζήτησις μόνον.

§109ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Νὰ τὴν ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι οἱ ἐντὸς τῶν δωματίων παρακαλοῦνται νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν αἴθουσαν.

§111ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀνεχώρησαν ὅλοι· εἶναι ἀντικείμενον σπουδαῖον, καὶ πρέπει νὰ τὸ ἀφήσωμεν δι’ αὔριον.

§112ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν περιμένετε νὰ ἴδωμεν μήπως ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχῃ ν’ ἀναγγείλῃ τι;

§114ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§115ΣΟΥΪΔΑΣ. Τί ἐμάθατε διὰ τὴν συνθήκην;

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἦλθε καὶ τυποῦται. Ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ ἤμεθα ὀλίγον ἀκριβέστεροι αὔριον ὡς πρὸς τὴν ὥραν τῆς συνεδριάσεως. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρα 5 παρὰ 5′.

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς. Χ. Σουΐδας.