1864.03.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 244.

Τῆς 24 Μαρτίου 1864.

(Τρίτη)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης Συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνονται τὰ πρακτικά;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον τελεῖται ἡ ἐπέτειος ἑορτὴ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἤρξατο ὁ περὶ ἀνεξαρτησίας ἀγὼν τῆς Ἑλλάδος, καθ’ ἣν ἀνέτειλεν ὁ ἥλιος τῆς ἐλευθερώσεως τῶν ἐθνικοτήτων, εἶναι προωρισμένος νὰ μεταβάλῃ τὴν κατάστασιν τοῦ κόσμου. Νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει ν’ ἀντιπροσωπευθῇ διὰ μεγάλης πρεσβείας εἰς τὴν τελετὴν ταύτην.

§4ΙΑΛΕΜΟΣ. Νομίζω ὅτι ὅλη ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ μεταβῇ εἰς τὸν ναὸν, διότι εἶναι ἐθνικὴ ἑορτή.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωστοποιῶ μετὰ λύπης εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἀπεβίωσεν ἡ μάμμη τοῦ Σ. ἡμῶν Βασιλέως, καὶ ὅτι ἡ Αὐλὴ διέταξε πένθος τριῶν ἑβδομάδων, οἱ δὲ παρουσιαζόμενοι εἰς τὴν Αὐλὴν θέλουσι φέρει πένθος εἰς τὸν ἀριστερὸν βραχίονα. Ὑποβάλλεται πρότασις τοῦ πληρεξουσίου Κ. Βαλασσοπούλου. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ψηφίζει· Ἄρθρ. 1. Οὐδεὶς ἱερεὺς χειροτονεῖται, ἐὰν μὴ ἔχῃ ἐνορίαν καὶ πτυχίον δημοδιδασκάλου. Ἄρθρ. 2. Οὐδεὶς διορίζεται τοῦ λοιποῦ δημοδιδάσκαλος ἐὰν μὴ ᾖναι ἐφημέριος εἰς μίαν ἐκ τῶν ἐνοριῶν τοῦ Κράτους. Ἄρθρ. 3. Εἰς ἑκάστην ἐνορίαν ἱδρύεται ἓν δημοτικὸν σχολεῖον διευθυνόμενον ὑφ’ ἑνὸς ἢ δύο ἐφημερίων τῶν ἐχόντων καλλίτερον βαθμὸν τοῦ διδασκαλικοῦ πτυχίου. Ἄρθρ. 4. Ἕκαστος ἐφημέριος δημοδιδάσκαλος, λαμβάνει ἐκτὸς τῶν διδάκτρων ἐν μὲν ταῖς πρωτευούσαις τῶν νομῶν 50 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ 25 ἐκ τοῦ δημοτικοῦ, ἐν δὲ ταῖς τῶν ἐπαρχιῶν 40 ἐκ τοῦ δημοσίου, καὶ 20 ὑπὸ τοῦ δημοτικοῦ, ἐν δὲ ταῖς λοιπαῖς ἐνορίαις τοῦ Κράτους 25 ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ 15 ὑπὸ τοῦ τῆς ἐνοριακῆς ἐκκλησίας ἢ τοῦ δημοτικοῦ. Ἄρθρ. 5. Οὐδεὶς ἐφημέριος δημοδιδάσκαλος μετατίθεται· τιμωρεῖται δὲ πειθαρχικῶς κατὰ τοὺς κειμένους ἐκκλησιαστικοὺς καὶ πολιτικοὺς νόμους. Ἄρθρ. 6. Τὸ παρὸν ψήφισμα ἐμβαίνει εἰς ἐνέργειαν ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1865. Ἐν Ἀθήναις τῇ 16 Ἰανουαρίου 1864.

Ὁ πληρεξούσιος Λακεδαίμονος

Τ. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ.

Ὁ Κ. Βαλασόπουλος πότε θέλει νὰ τὴν ἀναπτύξῃ;

§7ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ψήφισμα ἐκκρεμὲς περὶ τοῦ κατωτέρου κλήρου, παρακαλῶ λοιπὸν νὰ σταλῇ καὶ ἡ πρότασίς μου αὕτη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ὅπως δυνηθῇ νὰ συμβιβάσῃ καὶ τὰ δύο.

§8ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Τὶ γίνεται, Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἐξέλεγξις τῆς ἐκλογῆς Τριφυλλίας;

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐξελεγκτικὴ ἔκαμεν ἔγγραφον πρὸς τὸν Πρόεδρον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖ μερικὰς πληροφορίας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ προεδρεῖον διεύθυνε τὸ ἔγγραφον τῆς ἐπιτροπῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως δοθῶσιν αἱ πληροφορίαι.

§10ΖΕΡΒΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι καμμία πληροφορία ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅταν πρόκειται περὶ ἐκλογῆς ἡ ὁποία ἐν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Λέγων τοῦτο ὑποθέτω, ὅτι οὐδέποτε αἱ ἐπιτροπαὶ δὲν πρέπει νὰ ζητοῦν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν πληροφορίας.

§11ΘΑΝΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐζήτησε πληροφορίας διὰ πράξεις δικαστικὰς, ἐπειδὴ λέγεται, ὅτι ὑπάρχουν 2,000 ἐντάλματα· δι’ αὐτὸ ἐζήτησε πληροφορίας ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐρωτήσῃ τὸ εἰσαγγελέα τῶν Πλημμελειοδικῶν ἐὰν ὑπάρχουν αὐτὰ τὰ ἐντάλματα.

§12ΖΕΡΒΑΣ. Ἀντικρούων λέγω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν μόνον καὶ μόνον τοὺς καταλόγους καὶ τὰς ἀποφάσεις τῶν μελῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀπὸ τὸν νόμον τὸ καθῆκον νὰ φέρουν ἕνα κατάλογον ἐκτελεστὸν, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐνεργεῖται ἡ ἐκλογή.

§13ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ἐπειδὴ ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς ἐγένοντο αἱ παρατηρήσεις αὗται, κ’ ἐπειδὴ εἶναι πολλαὶ, ὥστε ἐπὶ τέλους θὰ βγῇ ἕνα τσοῦγι, καλῶς ἔπραξεν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ εἰδοποιήσῃ τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον διὰ νὰ προκαλέσῃ τὰς πληροφορίας αὑτὰς καὶ νὰ τὰς ὑποβάλῃ εἰς τὸ Σῶμα διὰ νὰ πεισθῇ. Θέλω, Κύριοι, τότε λάβει τὸν λόγον, διότι εἶναι ὅλα ψεύδη καὶ ἀνύπαρκτα, καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα θὰ τὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ θὰ φωτισθῇ.

§14ΣΟΥΪΔΑΣ. Κύριοι! Πληροφοροῦμαι ἀπὸ ἐφημερίδας καὶ ἀπὸ διαφόρους ἐξωδίκους πληροφορίας, ὅτι, καθὼς καὶ ὅλοι τὸ γνωρίζετε, διάφοροι ληστεῖαι καταμαστίζουν, οὐχὶ μόνον τὰ ἀπώτερα μέρη τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ τὰ πέριξ τῶν Ἀθηνῶν· οὐδεὶς πιστεύω ἀγνοεῖ, ὅτι πρὸ μικροῦ συνέβη ληστεία τις εἰς τὴν λεωφόρον ἀπὸ Ἀττικῆς εἰς Θήβας· ἀταξίαι τινὲς διαδίδονται εἰς τὴν Μεσσηνίαν, σπουδαῖοι διαπληκτισμοὶ πρὸ μικροῦ, ὡς ἔμαθον, συνέβησαν μεταξὺ τῶν πολιτῶν τῆς ἄνω καὶ κάτω Σύρου. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν, ἐπειδὴ ὅλοι ἐνδιαφέρονται ὑπὲρ τῆς τάξεως καὶ ἡσυχίας τοῦ τόπου, ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἀπὸ τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰ δυνατὸν, τὴν Παρασκευὴν, ἐὰν ταῦτα ἦναι ἀληθῆ. Πιστεύω, ὅτι πάντες γνωρίζετε, ὅτι ληστεία συνέβη εἰς τὴν λεωφόρον αὐτήν· ἄρα λοιπὸν εἶναι γεγονός. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ μάθω ποῖα μέτρα ἐλήφθησαν πρὸς παγίωσιν τῆς τάξεως. Συγχωρήσατέ μοι, Κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω καὶ ἄλλο τι. Χθὲς ἡ Συνέλευσις εἶχε τὴν καλοσύνην νὰ ὁρίσῃ ὡς ἡμέραν ἀπαντήσεως ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἐντίμου Κυρίου Ἀφεντούλη τὸ Σάββατον. Κύριοι, γνωρίζετε ὅτι ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι πληρεξούσιος ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν Κρητῶν. Ἀπὸ ἀξιόπιστον πηγὴν, δηλαδὴ ἀπὸ πρόσωπον πολλὰ γνωστὸν ἐν τῇ κοινωνίᾳ πληροφοροῦμαι μετὰ θετικότητος, ὅτι οἱ Τοῦρκοι τοῦ τόπου αὐτοῦ μαστίζουν καὶ καταπιέζουν τοὺς χριστιανοὺς, καὶ προσπαθοῦν ἐν ἄλλαις λέξεσι νὰ κατασφάξουν αὐτούς. Μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουν καὶ ὑπήκοοι Ἕλληνες, ἂν καὶ ὀφείλωμεν οὐχὶ μόνον τοὺς ὑπηκόους Ἕλληνας νὰ ὑπερασπισθῶμεν, ἀλλὰ καὶ πάντα Ἕλληνα, διότι ὁ Ἑλληνισμὸς ὅπως ὅλοι εἴμεθα πεπεισμένοι δὲν περιορίζεται εἰς τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα, ὅλοι προσέφερον τὸν ὀβολόν των ὑπὲρ τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν Ἑλλήνων καὶ καθ’ ἑκάστην οἱ ὁμογενεῖς συντρέχουν εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ ἐσωτερικοῦ τῆς νῦν ἐλευθέρας Ἑλλάδος, πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς πραγματοποιήσεως τῆς κοινῆς ἐπιθυμίας ὅλων τῶν Ἑλλήνων, δηλαδὴ τῆς ἑνώσεως τοῦ Ἑλληνισμοῦ· διὰ τοῦτο καθῆκον ἔχομεν πάντες, καὶ εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ὅλοι ἔχετε τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ συντρέχωμεν τοὺς ὁμογενεῖς χριστιανοὺς ὅπου καὶ ἂν εὑρίσκωνται. Ἐξηγοῦμαι· πρὸ ἑνὸς μηνὸς γνωρίζετε τὴν ἀπόπειραν τῆς δολοφονίας τοῦ σεβαστοῦ Μητροπολίτου. Τὴν 13 τοῦ παρόντος μηνὸς περίπολος Ὀθωμανικὴ προσέβαλέ τινας ἐντὸς τοῦ Ἡρακλείου· οὗτοι οἱ ἄνδρες, ἐμπειροπόλεμοι, κατώρθωσαν νὰ καταβάλουν τὴν περίπολον, ἐκτύπησαν ὀθωμανόν τινα, κατόπιν ἡ ἐξουσία ἄνευ διακρίσεως καὶ χωρὶς νὰ ἐξετάσῃ ποῖοι οἱ κτυπήσαντες τὴν περίπολον, συνέλαβε χριστιανούς τινας (θόρυβος). Ἀπορῶ τῇ ἀληθείᾳ πῶς ταράττεσθε διὰ τοιαῦτα σπουδαῖα ζητήματα· δὲν ἐπίστευα ὅτι θέλω ἀκούσει φωνάς· ἡ Συνέλευσις αὐτὴ εἶναι Πανελλήνιος καὶ ὀφείλομεν ὅλους τοὺς Ἕλληνας νὰ ὑπερασπιζώμεθα, καὶ τοὺς Κρῆτας καὶ τοὺς Θρᾷκας καὶ πάντας. Σᾶς βεβαιῶ, Κύριοι, ὅτι ἀπὸ καρδίας λυποῦμαι διὰ τὰς φωνὰς αὐτάς. Μόλις ἔμαθον οἱ χριστιανοὶ, ὅτι οἱ τοῦρκοι ἐσκόπουν νὰ κατασφάξωσιν τοὺς χριστιανοὺς καὶ ἤρχισαν νὰ καταπιέζωσιν αὐτοὺς, κατέφυγαν εἰς τὰ διάφορα προξενεῖα· εἶναι βέβαιον ὅτι οἱ πρόξενοι τῶν ξένων Δυνάμεων διεμαρτυρήθησαν κατὰ τῆς ἀδίκου ἐπιθέσεως τῶν τούρκων κατὰ τῶν χριστιανῶν, καὶ ἐζήτησαν τὴν θεραπείαν· ἀλλ’ οἱ τοῦρκοι διὰ τὴν ἀδιαφορίαν τῆς τοπικῆς ἀρχῆς ἐνεθαῤῥύνθησαν περισσότερον καὶ ἤδη ἀπέκλεισαν τοὺς χριστιανούς. Οἱ Χριστιανοὶ ἐσηκώθησαν εἰς τὰ ὅπλα, οἱ Τοῦρκοι ἔκλεισαν τοὺς δρόμους καὶ ἀπειλοῦν νὰ φονεύσωσι τοὺς Χριστιανούς. Ἔχομεν καθῆκον νὰ βοηθήσωμεν αὐτοὺς διὰ τῆς ἀδυνάτου φωνῆς μας, παρακαλοῦντες τὰς ξένας δυνάμεις ὅπως θεραπεύσωσι τὸ κακόν. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐξηγηθῶ ἐκτενέστερον τὸ Σάββατον.

§15ΚΑΛΟΣ. Τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ Κ. Σουΐδα διαφύγει τὴν ἁρμοδιότητα ἢ τὰ δικαιώματα τῆς Συνελεύσεως δὲν πρέπει νὰ τὸ παραδεχθῶμεν· εἶναι ἀντικείμενον καθαρὸν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Μᾶς εἶπεν ὅτι ἔλαβε χώραν συμπλοκή τις εἰς τὴν Σύρον, χωρὶς νὰ μᾶς εἴπῃ καὶ ποῖα εἶναι τὰ αἴτια αὐτῆς. Τὸ βῆμα τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι διὰ τοιαῦτα πράγματα, διότι οὕτω πολιτευόμενοι καταβιβάζομεν τὴν Συνέλευσιν· τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως πρέπει νὰ ἐξασκῆται ὅταν καταπατᾶται νόμος τις, ἢ σπουδαῖόν τι διαπράττεται καὶ ἀδιαφορεῖ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ὄχι ὅταν ἐκ μέθης ἢ ἄλλων ἀτομικῶν ὅλως αἰτιῶν συγκρούονταί τινες, διὰ ταῦτα φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑποχρεωθῇ ὁ ὑπουργὸς εἰς ἀπάντησιν· τὸ ἄλλο μέρος τῆς ἐπερωτήσεως εἶναι σπουδαῖον, καὶ ἂς ἀναβληθῇ διὰ τὸ Σάββατον.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν ποίαν ἡμέραν ὁρίζει. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ Σάββατον νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Ὡς πρὸς τὴν ἄλλην ἐπερώτησιν οἱ παραδεχόμενοι τὴν δευτέραν νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)· παρεδέχθη.

§17ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρὶν προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἤθελα παρακαλέσει τὸν Πρόεδρον, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, καὶ ἐπειδὴ πολὺ εἶναι τὸ ἐνδιαφέρον νὰ γνωρίζωμεν ἡμεῖς ὡς καὶ οἱ Ἑπτανήσιοι τὰ λεχθέντα ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου τῆς Ἀγγλίας, καὶ ἐπειδὴ ἡ συζήτησις εἶναι πολὺ μακρὰ, διότι ὁ Χρόνος κατέχει 6–7 στήλας, εἰς δὲ τὰς ἄλλας ἐφημερίδας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημοσιευθῶσιν ὁλόκληρα, ἀλλὰ μόνον μερικὰ ἀποσπάσματα, τὰ ὁποῖα συνεχῶς μεταβάλλονται κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς ἐφημερίδος, ἤθελον παρακαλέσει τὸν Κ. Πρόεδρον, ἐπειδὴ εἶναι ὑπόθεσις σπουδαία, νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὅπως δοθῇ εἰς μετάφρασιν καὶ δημοσίευσιν ἡ συζήτησις ἐκείνη, ἥτις νὰ διανεμηθῇ ἐνταῦθα καὶ σταλῇ καὶ εἰς Ἑπτάνησον.

§18ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Μάλιστα.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ τὴν ἀναδέχομαι.

§20ΔΟΜΕΝΕΓΙΝΗΣ. Πρὸ τοῦ προβῇ ἡ συζήτησις, ἂν συγχωρῇ ἡ Συνέλευσις, ἤθελον παρακαλέσει νὰ προσκληθῇ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅπως ἀναγγείλῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ τηλεγράφημα ὅπερ ἀναγγέλλει τὴν ὑπογραφὴν τῆς Συνθήκης. Ἰδοὺ, ἰδοὺ, (ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐμβαίνει εἰς τὴν αἴθουσαν δρομέως).

§21Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Σπεύδων νὰ ἀνταποκριθῶ εἰς τὴν ἀνυπομονησίαν σας, σᾶς ἀναγγέλλω ὅτι κατὰ τηλεγραφικὴν εἴδησιν, ἣν πρὸ μιᾶς ὥρας ἔλαβον, ἐλθοῦσαν ἐκ τῆς Κερκύρας διὰ τῶν Πατρῶν, μανθάνομεν ὅτι ἡ Συνθήκη καὶ τὸ πρωτόκολλον ὑπεγράφη εἰς τὰς 29 Μαρτίου (17 καθ’ ἡμᾶς) τὴν παρελθοῦσαν Τρίτην. Ἡ εἴδησις αὕτη εἶναι τοῦ ἐκτάκτου ἀπεσταλμένου Κ. Τρικούπη ἐπισήμως.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον λοιπὸν θὰ ἑορτάσωμεν τὰ δύο μεγάλα συμβάντα, τῆς ἑνώσεως καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας. — Εὑρισκόμεθα εἰς τὸ 4 ἄρθρον τοῦ 3 Κεφαλαίου. «Ἔξοδα Βιβλιοθήκης». Ἓν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπρότεινε τοῦ νὰ δοθῇ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τὸ ποσὸν τῶν 4,000 δραχμῶν, διὰ τὴν μισθοδοσίαν ἑνὸς προσώπου καταλλήλου καὶ ἱκανοῦ διὰ τὴν τακτοποίησιν τῆς βιβλιοθήκης. Ἡ πρότασις εἶχε τεθῆ εἰς ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ἂν ἡ Συνέλευσις ἦτο ἢ ὄχι πλήρης. Ἤδη νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ γίνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν καὶ παρακαλῶ ἑπομένως αὐτὴν ν’ ἀποφανθῇ δι’ ἀναστάσεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τοῦ μέλους τῆς ἐπιτροπῆς Κ. Μαυρομιχάλη τοῦ νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ ποσὸν πρὸς εὕρεσιν ἁρμοδίου προσώπου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 5 ἄρθρον. «Προσωπικὸν Ἀστεροσκοπείου». Ἐλάττωσις δὲν προτείνεται, ἄρα ἐγκρίνεται. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 6 ἄρθρον. «Ἔξοδα Ἀστεροσκοπείου». Ἐλάττωσις δὲν προτείνεται, ἄρα ἐγκρίνεται. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 7 ἄρθρον. «Προσωπικὸν Βοτανικοῦ Κήπου». Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ Κ. Ζατουνίτης.

§23ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Ἔρχομαι νὰ ζητήσω τὴν ψῆφόν σας περὶ μιᾶς καταργήσεως, τὴν ὁποίαν φρονῶ, ὅτι πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις, καὶ τὴν ὁποίαν ἀνάγω, οὐχὶ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν οἰκονομιῶν, διότι οἰκονομία εἶναι ἀνάγκη στενοχωρημένη, ἀλλὰ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν περιττῶν θέσεων ὡς περιττήν. Γνωρίζετε, Κύριοι, τὸ κοινῶς λεγόμενον Χασεκὶ τοῦτο φέρεται ὑπὸ καλητέραν ἐπωνυμίαν Δενδροκομεῖον. Αὐτὸ διευθύνετο ἀπό τινα καθηγητὴν Φρὰς καλούμενον, ὁ ὁποῖος πρὸ χρόνων δὲν ὑπάρχει εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν. Ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τοῦ 1850 ἔλαβε τὸ μέτρον τοῦ νὰ συστήσῃ ἐντὸς τοῦ δενδροκομείου αὐτοῦ ἓν μέρος χρησιμεῦον εἰς καλλιέργειαν φυτῶν χρησίμων εἰς τὴν βοτανικήν. Τὸ μέρος αὐτὸ ὠνομάσθη κῆπος Βοτανικός. Ἂν καὶ ἡ λέξις ἐκφράζει τὸ πρᾶγμα συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς δώσω μίαν διασάφησιν τοῦ τὶ ἐστὶν Βοτανικὸς κῆπος. Ἠκούσατε, ὅτι εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ὑπάρχει μία ἕδρα βοτανικῆς. Αὕτη εἶναι μία ἐπιστήμη ἐν μέρει πρακτικὴ, πειραματικὴ μᾶλλον καὶ ὀλιγώτερον θεωρητική. Διὰ νὰ γείνῃ καταληπτὴ ἡ διδασκαλία τῆς βοτανικῆς ἔχει ἀνάγκην ὁ καθηγητὴς νὰ παρουσιάζῃ τὰ βότανα τὰ χρησιμώτερα εἰς τὴν ἰατρικὴν διὰ νὰ ἔρχωνται οὕτω πως οἱ μαθηταὶ εἰς τὴν ἄμεσον γνῶσιν τῶν φυτῶν καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ τὰ διακρίνωσιν ἐν καιρῷ ἀνάγκης. Ὁ Βοτανικὸς κῆπος ἔφερεν ἀπὸ τῆς συστάσεώς του δαπάνην 2,000 δραχμῶν καὶ διωρίσθη ὑπάλληλός τις ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν ἀρχικηπουρὸς διὰ νὰ καλλιεργῇ καὶ ἑτοιμάζῃ τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὴν διδασκαλίαν τῆς βοτανικῆς φυτά. Μετ’ ὀλίγον χρόνον μετέπεσεν ἡ ἐπωνυμία του ἀρχικηπουροῦ εἰς ἐπιμελητὴν καὶ διωρίσθη ἕτερον πρόσωπον ὑπὸ τὸν τίτλον ἀρχικηπουρός. Ὁ πρῶτος μὲ μισθὸν 160 δραχμῶν ὁ δὲ δεύτερος μὲ 120. Εἰς τὴν ἐποχὴν δὲ κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις εἶχε προβῆ μὲ τὴν ψαλίδα τῶν οἰκονομιῶν καὶ μὲ τὴν ἐλάττωσιν τῶν μισθῶν παραδόξως καὶ ἀντιθέτως ηὔξησεν ὁ μισθὸς τοῦ λεγομένου ἐπιμελητοῦ ἀπὸ δραχμῶν 160 εἰς 200. Τὸ ποσὸν Κύριοι, ἐπίσης τὸ ὡρισμένον διὰ τὴν καλλιέργειαν τοῦ βοτανικοῦ κήπου ηὔξησεν ἀπὸ 2000 δραχμῶν εἰς 2960. Εἶπον ἐν περιλήψει τὶ ἐστὶ σατανικὸς κῆπος, καὶ ποῖος εἶναι ὁ σκοπός του· συγχωρήσατέ μοι ἤδη νὰ σᾶς εἴπω καὶ εἰς τὶ ἐχρησίμευσεν ἕως τώρα. Δὲν χρησιμεύει εἰς τίποτε· λέγων εἰς τίποτε δὲν θέλω νὰ τὸν καταστρέψω καὶ νὰ τὸν φέρω εἰς κατάστασιν τῆς ἀχρηστίας· διότι τὴν σήμερον χρησιμεύει μόνον εἰς τὸ νὰ εἰσέρχωνται αἱ κυρίαι καὶ νὰ κατασκευάζωσιν ἀνθοδέσμας. Οἱ μαθηταὶ τῆς φαρμακευτικῆς σχολῆς οὐδόλως ὠφελήθησαν ἀπὸ τὴν σύστασιν αὐτοῦ τοῦ κήπου. Κανένα φάρμακον, κανένα βότανον δὲν ἠδυνήθη νὰ καλλιεργηθῇ, ὥστε νὰ παρουσιασθῇ ἀπὸ τὸν καθηγητὴν εἰς τὴν διδασκαλίαν τῆς βοτανικῆς. Πολλάκις ἀνεφέρθησαν οἱ μαθηταὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας διὰ νὰ διορθωθῇ ἡ κατάστασις αὕτη τοῦ κήπου, ἀλλὰ χωρὶς νὰ κακίσω κανένα δὲν γνωρίζω διατὶ δὲν διωρθώθη. Ἀπόδειξις τῶν ὅσα λέγω περὶ τῆς ἀχρηστίας τοῦ βοτανικοῦ κήπου εἶναι καὶ ὁ καθηγητὴς τῆς βοτανικῆς καὶ ὁλόκληρος ἡ χορεία τῶν ἰατρῶν καὶ φαρμακοποιῶν τῶν σπουδαζόντων εἰς τὸ Πανεπιστήμιον· οἱ φοιτηταὶ, Κύριοι, μὴ εὑρίσκοντες κανὲν βότανον διὰ νὰ λάβωσι γνῶσιν καταφεύγουν εἰς τὰς λεγομένας ἐκδρομὰς μετὰ τοῦ Κυρίου Ὀρφανίδου καὶ τρέχουν εἰς τὰ ὄρη ἐνῷ τόσα δαπανῶνται διὰ βοτανικὸν κῆπον. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν της ἐπὶ τῆς καταργήσεως τῶν δύω αὐτῶν θέσεων, ἀφ’ οὗ προτείνω διὰ τίνος τρόπου, τὸ ποσὸν τὸ δαπανώμενον ἀσκόπως μέχρι τοῦδε εἰς τὴν διατήρησιν τοῦ λεγομένου βοτανικοῦ κήπου θέλομεν τὸ καταστήσει καὶ λίαν μικρὸν καὶ λυσιτελέστερον πρὸς τὸν σκοπόν. Ὅ,τι προτείνω λοιπὸν εἶναι τὸ ἑξῆς. Ὁ ἤδη ὑπάρχων βοτανικὸς κῆπος νὰ θεωρηθῇ ὡς παράρτημα τοῦ δενδροκομείου. Ν’ ἀνατεθῇ δὲ ἡ φροντὶς εἰς τὸν φυσικὸν τούτου ἐπιστάτην, τουτέστι τὸν καθηγητὴν τῆς βοτανικῆς, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ γνωρίζῃ ποῖα φυτὰ δύνανται νὰ χρησιμεύωσιν εἰς τὰς παραδόσεις, διότι ὅλα τὰ φυτὰ δὲν φύονται εἰς τὸ κλῖμά μας· διὰ τοῦτο προτείνω τὰ ἑξῆς· «Ἡ θέσις τοῦ ἐπιμελητοῦ καὶ τοῦ ἀρχικηπουροῦ τοῦ βοτανικοῦ κήπου καταργοῦνται ἀπὸ τῆς 1 Ἀπριλίου. Τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας, καὶ ταῦτα συνίστανται εἰς ἀγοράν τινων φυτῶν, τῶν ὁποίων ἡ τιμὴ εἶναι εὐτελὴς, τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας καὶ τῶν ἐργατῶν νὰ ἐλατωθῶσιν εἰς τὸ πρῶτον ποσὸν τῶν 2,000 δραχμ.». Νὰ περιορισθῇ λοιπὸν τὸ ὡρισμένον ποσὸν διὰ τὴν καλλιέργειαν τοῦ κήπου αὐτοῦ εἰς τὴν ἀρχικὴν δαπάνην τῶν 2,000 δραχμῶν· ὁ καθηγητὴς τῆς βοτανικῆς νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ κήπου αὐτοῦ, διότι καταλληλότερον καὶ εὐχερέστερον δὲν ἠμπορεῖ κἀνεὶς ἄλλος νὰ τὸν ἐπιστατήσῃ. Θὰ προέλθῃ οἰκονομία ἐκ τῆς προτάσεως αὐτῆς 4,811 δραχμῶν· θὰ κατασταθῇ δὲ εὔκολος ὁ τρόπος τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ βοτανικοῦ λεγομένου Κήπου εἰς χρησιμότητα, ἐνῷ μέχρι τοῦδε σᾶς πληροφορῶ μὲ τὸν θετικώτερον τρόπον ἐξ ἰδίας πείρας, οὔτε μαλάχην ἠμποροῦσε ποτὲ νὰ δώσῃ εἰς τὰς παραδόσεις τῆς βοτανικῆς. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασίν μου.

§24ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, πρόκειται, καθὼς βλέπετε, ὄχι περὶ βοτανικοῦ κήπου, διότι κατ’ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει τίποτε· πρόκειται περὶ τοῦ διευθύνοντος αὐτὸν, περὶ τοῦ ἐπιμελητοῦ, καὶ περὶ αὐτοῦ θὰ κάμω λόγον. Διευθύνει τὸν βοτανικὸν κῆπον, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐλάβαμεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, τῆς ὁποίας ἀπετέλουν μέρος, καὶ διὰ τοῦτο ἀπεφασίσαμεν νὰ διατηρήσωμεν αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον, διευθύνει τὸν βοτανικὸν κῆπον εἷς Γερμανὸς, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι.

§25ΤΙΝΕΣ. Ἑλβετός.

§26ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ ὁποῖος διαμένει ἐδῶ ἀπὸ τὰ 1848. Εἶναι ὡς βοτανικὸς ἄνθρωπος, καθὼς βεβαιώνουν, διακεκριμένος, εἰδικὸς, γνωστὸς εἰς τὴν Εὐρώπην ὡς τοιοῦτος.

§27ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§28ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἐνησχολήθη εἰς διαφόρους ἀνακαλύψεις, εἰς πολλὰς περιγραφὰς, καὶ ὠφέλησε καὶ κατὰ τοῦτο τὸν τόπον Εἶναι τέλος πάντων, Κύριοι, ἄνθρωπος εἰδικὸς καὶ χρήσιμος. Νομίζω, ὅτι οὔτε ὀρθὸν εἶναι, οὔτε δίκαιον, οὔτε θὰ μᾶς περιποιήσῃ ὑπόληψιν, ἐὰν καταντήσωμεν νὰ ἀποδιώξωμεν αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον, τὸν ἕνα εἰδικὸν ἄνθρωπον, διὰ τὸν κλάδον αὐτὸν τῆς βοτανικῆς. Νομίζω λοιπὸν διὰ τοῦτο, ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ παραδεχθῇ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς νὰ διατηρηθῇ.

§29ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, ἀρκετά.

§30ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ φωτίσω τὴν Συνέλευσιν καθαρῶς ἐπὶ τούτου τοῦ ζητήματος, διότι πᾶσα ἀπόφασις αὐτῆς, ἐὰν δὲν ᾖναι ὀρθὴ, δύναται νὰ βλάψῃ καὶ τὴν ἐπιστήμην καὶ ἄλλως πως. Ὅταν ἡ Ἀντιβασιλεία ἠθέλησε νὰ σχηματίσῃ δενδροκομεῖον, ἐπεφόρτισεν ἕνα εἰδικὸν ἄνθρωπον, τὸν τότε καθηγητὴν τῆς βοτανικῆς Κύριον Φράας, διὰ νὰ σχηματίσῃ τὸ δενδροκομεῖον. Ὁ Κύριος Φράας, ὡς καθηγητὴς τῆς Βοτανικῆς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, εἶχεν ἀνάγκην καὶ φυτῶν τινων διὰ τὰς παραδόσεις του. Εἰς μίαν λοιπὸν γωνίαν τοῦ δενδροκομείου τούτου ὁ Κύριος Φράας ἐκαλλιέργησε τὰ χρήσιμα διὰ τὴν βοτανικὴν φυτά. Τότε ἤμην καὶ ἐγὼ μαθητὴς, καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὄχι ὀλίγα ἦσαν τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα φυτὰ, καὶ οἱ μαθηταὶ ἐβοηθοῦντο ἀρκούντως· διότι ἡ βοτανικὴ δὲν μανθάνεται ἀπὸ τὰ χαρτιὰ, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται νὰ βάλῃ τις καὶ τὸν δάκτυλόν του εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων, διὰ νὰ πεισθῇ καὶ νὰ μάθῃ. Λοιπὸν τότε τὸ δενδροκομεῖον ἔλαβε τὴν διπλῆν ὀνομασίαν Δενδροκομεῖον καὶ Βοτανικὸς Κῆπος, διὰ τοῦτο καὶ ὁ Φράας αὐτὸς ἔφερε τὸν διπλοῦν τοῦτον τίτλον Ἐφόρου τοῦ Δενδροκομείου καὶ τοῦ Βοτανικοῦ Κήπου. Ἀναχωρήσαντος τοῦ Φράας μετὰ τὴν 3 Σεπτεμβρίου, τὸ μὲν δενδροκομεῖον παρεδόθη μετὰ ταῦτα, δὲν ἠξεύρω, εἰς ποίους ἄλλους, ὁ δὲ βοτανικὸς κῆπος παρημελήθη. Ὁ βοτανικὸς κῆπος, Κύριοι, εἶναι τὸ ἐργαλεῖον τοῦ καθηγητοῦ τῆς βοτανικῆς ....

§31ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἐργαλεῖον; (γέλως).

§32ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Τὸ μόνον μέσον θέλω νὰ εἴπω, τὸ ἀπολύτως ἀναγκαῖον μέσον. Ἐὰν ἤχησεν ἡ λέξις κακῶς εἰς τὰ ὦτα τινῶν, δὲν δυσκολεύομαι νὰ τὴν ἀνακαλέσω· (γέλως). Ἀφοῦ ἐπέστρεψα ἐγὼ ἐκ Παρισίων, ὅπου ἐσπούδασα εἰδικῶς τὴν βοτανικὴν ἐπιστήμην, καὶ διωρίσθην καθηγητὴς, εἶπον ὅτι δὲν δύναμαι νὰ κάμω ἔναρξιν τοῦ μαθήματός μου ἐὰν δὲν ἔχω βοτανικὸν κῆπον, τότε λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις διέταξε πάλιν ἓν μέρος τοῦ δενδροκομείου νὰ χωρισθῇ καὶ νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν μου διὰ νὰ καλλιεργήσω εἰς αὐτὸ τὰ χρήσιμα διὰ τὰς παραδόσεις μου φυτά. Ἡ καλλιέργεια τῶν φυτῶν βεβαίως δὲν γίνεται ἀπὸ τὸν καθηγητὴν, γίνεται ἀπὸ ἕνα κηπουρὸν, ἐζήτησα λοιπὸν κηπουρὸν, διότι κηπουρὸς ὑπῆρχε καὶ ἐπὶ Φράας καὶ ἐκαλεῖτο ἐπιμελητής. Μ’ ὅλο τὸ πολυδάπανον τῆς τότε Ἀντιβασιλείας δὲν ἐδαπανᾶτο διὰ τὸν βοτανικὸν κῆπον μέγα ποσὸν καθὼς δύνασθε νὰ ἰδῆτε ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν ἐκείνης τῆς ἐποχῆς. Συνεπείᾳ λοιπὸν τῆς αἰτήσεώς μου καὶ τῆς ἀνάγκης τῶν παραδόσεών μου, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν προσδιώρισε μόνον 2,000 δραχ. δι’ ἔξοδα τῆς πρώτης συστάσεως αὐτοῦ τοῦ βοτανικοῦ κήπου· ἐξηκολούθησε δὲ νὰ ἀπερνᾷ αὐτὰς κατ’ ἔτος εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ὑπῆρχε τότε εἰς Ἀθήνας ἔμπορός τις φυσιογραφικῶν ἀντικειμένων, ἄνθρωπος ἀρκετὰ ἐπιτήδειος, καὶ εἰς πολλὰ ἐπιτήδειος ἂν θέλετε· εἶναι καὶ ἐντομολόγος, καὶ ὀρνιθολόγος, κάμνει τὸν ἔμπορον τῶν ἐντόμων, τῶν φυτῶν καὶ ἄλλων φυσιογραφικῶν ἀντικειμένων· ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς Χελδράϊχ καλούμενος ἐζήτει θέσιν τινὰ ἐν Ἑλλάδι, ὅπως ἐζήτουν καὶ πολλοὶ ἄλλοι πατριῶται αὐτοῦ, διότι ἡ καλή μας πατρὶς πολλάκις ἐγένετο ἡ τῶν ἀπηλπισμένων ἐλπὶς καὶ τῶν πολεμουμένων βοήθεια. Λέγων τοῦτο, Κύριοι, οὐδόλως κεντοῦμαι ἀπὸ μισοξενίας αἰσθήματα· ἀλλ’ εἶδα πολλάκις τὴν Ἑλληνικὴν ἐπιστήμην καὶ τὸν τόπον αὐτὸν περιφρονούμενον χάριν τῶν ξένων. Μοὶ ἐπρότεινον, λοιπὸν, τὸν ῥηθέντα Χελδράϊχ, ὃν μοὶ ἐσύστησαν στενῶς, καὶ ὃν δὲν ἐδυσκολεύθην νὰ δεχθῶ· ἐξεδόθη δὲ τότε καὶ τὸ κάτωθεν διάταγμα.

ΔΙΑΤΑΓΜΑ

Περὶ Βοτανικοῦ Κήπου. ΟΘΩΝ κτλ. Θέλοντες νὰ δώσωμεν περισσοτέραν ἀνάπτυξιν εἰς τὸν παρ’ ἡμῖν Βοτανικὸν κῆπον, διὰ σχηματισμοῦ καταλλήλου φυτολογίου, πρὸς χρῆσιν τῶν παραδόσεων τῆς Βοτανικῆς ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἡμετέρου ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Παιδεύσεως διετάξαμεν καὶ διατάττομεν ὡς ἐφεξῆς. Ἄρθρον 1. Ὁ διὰ τοῦ ἀπὸ 20 Ἰανουαρίου 1849 ἡμετέρου Διατάγματος διορισθεὶς ἐπιμελητὴς τοῦ Βοτανικοῦ κήπου Κ. Χελδράϊχ τίθεται ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπιστημονικὴν διεύθυνσιν· τοῦ ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ Καθηγητοῦ τῆς Βοτανικῆς, μὲ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς κατὰ τὸ τεχνικὸν μέρος προσωπικῆς αὐτοῦ ἐργασίας. Ἄρθρον 2. Ὁ ῥηθεὶς ἐπιμελητὴς ὀφείλει ἄνευ παραμικρᾶς ἀναβολῆς νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ διαληφθέντος Καθηγητοῦ τῆς Βοτανικῆς περὶ τοῦ νέου σχηματισμοῦ τὸν ὁποῖον προτίθεται ὁ Καθηγητὴς οὗτος νὰ δώσῃ εἰς τὸν Βοτανικὸν κῆπον, συμφώνως μὲ τὸ σύστημα τῶν παραδόσεών του, θέλει δὲ ὑποβληθῆ εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ ἡμετέρου ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κτλ. τὸ περὶ τούτου σχέδιον. Ἡ δὲ ἔναρξις τῶν ἀπαιτουμένων εἰς τοῦτο ἐργασιῶν θέλει γίνει ἀμέσως, περιορισθησομένων εἰς μόνον τὸ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀπολύτως ἀναγκαῖον, μὴ ὑπερβαῖνον τὰς δραχμὰς δύω χιλιάδας. Ἄρθρον 3. Πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἐν τῷ ἀνωτέρῳ ἄρθρῳ ἐνδιαλαμβανομένων ἐργασιῶν δίδομεν εἰς τὸν ἡμέτερον ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κτλ. τὴν ἄδειαν τοῦ νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ Κεφαλαίου Ζʹ, ἄρθρου 2. ἐκ δραχμ. δισχιλίων, ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους 1850. Ἄρθρον 4. Ὁ ἐπιμελητὴς τοῦ Βοτανικοῦ κήπου δὲν δύναται νὰ κάμῃ καμμίαν δαπάνην ἄνευ προηγουμένης ἀδείας τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κτλ. ἡ δὲ ἐξέλεγξις τῶν γενομένων δαπανῶν θέλει γίνεσθαι κατὰ τοὺς ἐν ἰσχύϊ λογιστικοὺς τύπους, θεωρουμένων τῶν λογαριασμῶν καὶ ὑπογραφομένων πάντοτε παρὰ τοῦ εἰρημένου Καθηγητοῦ τῆς Βοτανικῆς. Ἄρθρον 5. Διὰ τὴν περίπτωσιν τῆς ἀπουσίας ἢ τῆς παραιτήσεως τοῦ ἐν τῷ ἄρθρῳ 1. μνημονευομένου ἐπιμελητοῦ Κ. Χελδράϊχ, θέλει ἀναπληρώσει αὐτὸν προσωρινῶς ὁ Ἔφορος τοῦ Βασιλικοῦ Δενδροκομείου Κ. Χαιρέτης, ἐνεργῶν ἀμισθὶ τὰ εἰς ἐκεῖνον ἀνατεθειμένα χρέη, μέχρι νεωτέρας ἡμῶν διαταγῆς. Ὅθεν θέλει διαταχθῆ ὁ Καθηγητὴς τῆς Βοτανικῆς, νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἐπιτήρησίν του καὶ κατὰ τὸ τεχνικὸν μέρος τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ κήπου. Εἰς τὸν ἡμέτερον ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κτλ. ἀνατίθεται ἡ ἐκτέλεσις τοῦ παρόντος Διατάγματος. Ἐν Ἀθήναις τὴν 19 Σεπτεμβρίου 1850.

Ἡ Βασίλισσα

ΑΜΑΛΙΑ.

Λ. Πάϊκος. Ἤρχισε, λοιπὸν, ἡ φυτεία τοῦ βοτανικοῦ κήπου ὑπὸ τὴν διεύθυνσίν μου μὲ αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον ὃν ἐθεώρησα μᾶλλον ὡς ἀδελφὸν, ἀλλὰ τί συνέβη, Κύριοι; εἶδα μετ’ ὀλίγον ὅτι ὁ ἐπιμελητής μου κηπουρὸς δὲν ἦτο, καὶ ἐγὼ εἶχον ἀνάγκην κηπουροῦ, ἐγνώριζε νὰ ξηραίνῃ φυτὰ, ἀλλὰ δὲν ἤξευρε νὰ τὰ παράγῃ. Τότε ἐβιάσθην νὰ κάμω παράπονα, ἀλλὰ μοὶ εἶπον ὅτι μὲ αὐτὸν ὀφείλω νὰ ὑπάγω ἐμπρός.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συντομίαν Κύριε.

§34ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐπὶ τέλους ὁ ἐπιμελητής μου στενοχωρηθεὶς ἀπ’ ἐμὲ μοὶ ἐπρότεινε νὰ φέρωμεν ἕνα ἄλλον κηπουρὸν, ἐγὼ ἤθελον νὰ φέρω ἕνα ἐκ Γαλλίας, ὁ ἐπιμελητής μου ἤθελε νὰ τὸν φέρῃ ἐκ Βιέννης καὶ τὸν ἔφερεν ἐκ Βιέννης. Δι’ αὐτῆς τῆς προσθήκης ὁ προϋπολογισμὸς ὅστις ἦτο πρότερον 2,000 δραχμῶν ηὐξήθη κατὰ 1440 δραχμὰς, βραδύτερον ηὐξήθησαν καὶ τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας εἰς 3,000 δραχ. καὶ σήμερον αὐξάνει καὶ μισθὸς τοῦ ἐπιμελητοῦ, ὥστε τὸ ὅλον ἀναβαίνει εἰς 7,000 δραχ. διὰ τῶν ἀλλεπαλλήλων αὐτῶν αὐξήσεων. Ἀλλὰ νομίζετε ὅτι ἐπῆλθε καμμία ἀλλοίωσις, ἢ βελτίωσις ἀφ’ ὅτου ἦλθεν (καὶ εἶναι 5 ἔτη Κύριοι) ὁ δεύτερος αὐτὸς κηπουρός; Ἡ πρὸ ὀφθαλμῶν σας ἀθλία καὶ ἐλεεινὴ κατάστασις τοῦ βοτανικοῦ κήπου μαρτυρεῖ τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου. Ἐγὼ δὲ, Κύριοι, ὁ αὐστηρῶς πάντοτε ἐξετάζων τοὺς μαθητὰς, μὲ τύψιν συνειδότος τοὺς ἐξετάζω· διότι τοὺς ἐρωτῶ διὰ πράγματα τὰ ὁποῖα αὐτοὶ δὲν εἶδον ποτὲ, ἂν καὶ δαπανῶμεν χρήματα διὰ νὰ τὰ βλέπωσι. Τόσον δὲν εἶνε βέβαιον τοῦτο ὥστε 3 φορὰς κατ’ ἐπανάληψιν οἱ μαθηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου ἀνεφέρθησαν εἴς τε τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως περὶ αὐτῆς τῆς κακῆς καταστάσεως τοῦ κήπου, ἀλλ’ οὐδεμία φροντὶς πρὸς θεραπείαν ἐγένετο μέχρι σήμερον. Φέρω μάρτυρας περὶ τούτου τὸν Κ. Πετσάλην, τὸν Κ. Βενιζέλον Ῥοῦφον καὶ ἄλλους κατὰ καιρὸν ὑπουργούς. Ἐπικαλοῦμαι προσέτι τὴν μαρτυρίαν τῶν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ἰατρῶν χρηματισάντων ἄλλοτε φοιτητῶν μου· αὐτοὶ ἂς εἴπωσι τί εὗρον, ἢ τί εἶδον ἐπὶ τόσα ἔτη ἐν τῷ βοτανικῷ κήπῳ. Ὁ ἀξιότιμος Βάστας ἂς ὁμολογήσῃ ἐὰν εἶδε χρήσιμα φυτὰ εἰς αὐτὸν τὸν κῆπον, ὁ Κ. Ζατουνίτης ὁ ὁποῖος τὸ ὡμολόγησε πρὸ ὀλίγου· ὁ Κ. Ζωγράφος, ὁ Κ. Καλμοῦχος, ὁ τῆς Παρνασσίδος πληρεξούσιος, ὁ Κ. Γρίβας, ὁ Κ. Τσέλιος, ἂς ὁμολογήσουν ἐν συνειδήτει ἐὰν εἶδον ἓν φυτὸν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς μαθητείας των. Δι’ ἐκδρομῶν λοιπὸν Κύριοι, καὶ διὰ τῆς καλλιεργείας ἐν τῷ ἰδίῳ μου κήπῳ ἀναγκάζομαι νὰ ἀναπληρόνω κατ’ ἐλάχιστον, καὶ ἀτελῶς τὰς ἀπολύτους ἀνάγκας τῶν παραδόσεών μου. Ἐκτιμῶν τὸ πνεῦμα τῆς ἀγορεύσεως τοῦ Κ. ὑπουργοῦ· τῷ λέγω ὅτι εἰς μάτην φοβεῖται μὴ μᾶς καλέσωσι μισοξένους. Διότι τοὺς ξένους ἐδέχθημεν ἴσω, καὶ πλέον τοῦ δέοντος εἰς τὴν Πατρίδα μας. Προσθέτω εἰς τοῦτο ὅτι ὅταν πληρόνωμεν τοὺς ξένους, ἔχομεν καὶ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν πράγματα παρ’ αὐτῶν. Ἡ Ἑλλὰς ποτὲ δὲν δύναται νὰ κατηγορηθῇ ἐπὶ μισοξενίᾳ, πάντοτε ἐτίμησε καὶ θέλει τιμήσει ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὴν συνέδραμον ἀφιλοκερδῶς καὶ γενναίως, χωρὶς νὰ τὴν βλάψωσι. Εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ῥίπτετε εἰς τὴν ὁδὸν τὸν υἱὸν τοῦ Ῥήγα Παλαμήδη, τὸν Σπηλιωτάκην, τὸν γηράσαντα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, διὰ τὸν μόνον λόγον τῆς οἰκονομίας, δι’ ἣν παύετε τοὺς φίλους σας, τοὺς συγγενεῖς σας, θέλει εἶσθαι ἀσυνείδητος ἐκεῖνος ὅστις ἤθελεν εἴπει ὅτι ἀπεβάλαμεν τῆς θέσεώς του καὶ ἕνα ξένον δι’ ἄλλον λόγον, καὶ οὐχὶ διὰ τὸν αὐτὸν διὰ τὸν ὁποῖον παύομεν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς τοῦ τόπου, καὶ τὰ τέκνα μας. Δὲν δύναταί τις λοιπὸν νὰ μᾶς ὀνομάσῃ μισοξένους. Ἐν τιμῇ σᾶς λέγω καὶ εἰς ὅτι ἔχω ἱερὸν ὅτι τὸ συμφέρον τῆς ἐπιστήμης καὶ αἱ ἀνάγκαι τοῦ μαθήματός μου κινοῦν τὴν γλῶσσάν μου καὶ οὐδὲν ἄλλο· δὲν ἔχω τίποτε προσωπικὸν μὲ αὐτόν.

§35ΚΑΛΟΣ. Εἰς τὰ δικαστήρια δὲν εἶσθε μαζύ.

§36ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διότι μὲ ἐνθυμήσετε μίαν ὑπόθεσιν, ἀκούσατε.....

§37ΤΙΝΕΣ. Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει· (θόρυβος).

§38ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ἀκούσατέ το, Κύριοι, ὑπῆγε εἰς τὴν Μακεδονίαν εἰς τὰ 1862....

§39ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι περιττόν.

§40ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Μοὶ ἐσφετερίσθησαν μίαν ἀνακάλυψίν μου καὶ ἐζήτησα νὰ τὴν διαφιλονεικήσω εἰς τὰ δικαστήρια. Ἰδοὺ ὅλη ἡ ὑπόθεσις. Τελευτῶν, Κύριοι, σᾶς διαβεβαιῶ ὅτι 7 ἔτη ὁ βοτανικὸς κῆπος εἶνε δι’ ἐμὲ εἰς πλήρη ἀχρηστίαν. Ὑπάρχει ὡς σᾶς εἶπον σωρὸς ἀναφορῶν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἰδικῶν μου καὶ τῶν μαθητῶν· ὅλας αὐτὰς καθὼς καὶ ἄλλα ἔγγραφα θὰ δημοσιεύσω, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ μάθῃ ὁ κόσμος καὶ ἡ Κυβέρνησις αὐτὰ τὰ πράγματα, νὰ καταισχυνθῶσι δὲ καὶ ἐκεῖνοι οἵτινες πάντοτε ὑπερασπίσθησαν τοὺς κηφήνας. Παραδέχομαι λοιπὸν τὴν κατάργησιν τῶν δύω τούτων θέσεων, ὡς περιττῶν, καὶ κηρύττομαι ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς προτάσεως τοῦ Κ. Ζατουνίτη.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Βουδούρης.

§42ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὑπάρχουν, Κύριοι, ὀνόματα τόσον ἔξοχα εἰς τὸ στάδιον τῶν ἐπιστημῶν, ὥστε ὁ προφέρων αὐτὰ δὲν δύναται παρὰ νὰ ἐπισύρῃ ὑπὲρ αὐτῶν τὸ σέβας τῶν ὅσων δὲν εἶναι ξένοι εἰς τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας αὐτὰ τὰ ὀνόματα ἀντιπροσωπεύουν· ὁ ἐπιστήμων ἄνθρωπος κατὰ τοῦ ὁποίου ἤκουσε ἡ Συνέλευσις ἐπίθεσιν, ἡ ὁποία πολὺ ἀπέχει τοῦ νὰ μοὶ φαίνηται γενναία, εἶναι εἷς τῶν καλλιτέρων μαθητῶν τοῦ πρώτου Βοτανικοῦ τοῦ αἰῶνός μας.

§43ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι τοῦ Jussieu· τί μὲ τοῦτο; ὁ λόγος εἶναι περὶ τῆς κακῆς καταστάσεως τοῦ κήπου (θόρυβος).

§44ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἀρκεῖ νὰ προφέρω τὸ ὄνομα τοῦ K. Decandolle τοῦ ὁποίου ὁ Κ. Χέλτραϊχ εἶναι εἷς τῶν πλέον διακεκριμένων μαθητῶν διὰ νὰ ἀναγκάσω καὶ τὸν ἤδη προαγορεύσαντα νὰ μὲ ἀκούσῃ μετ’ ἀνοχῆς τοὐλάχιστον, ἂν ὄχι προσοχῆς. Εἶχον τὴν τιμὴν πρὸ ἑνὸς ἔτους κατὰ τὸ ὀλιγοήμερον διάστημα τῆς ὑπουργείας μου νὰ λάβω δύω γράμματα ἀπὸ ἔξοχον πρόσωπον γνωστὸν εἰς ὅσους καταγίνονται εἰς τὰς πολιτικὰς ἐπιστήμας, τὸν περίφημον John Stewart Mill, ὅστις μοὶ ἀνέφερεν ὅτι πρὸ ὀλίγων ἑβδομάδων ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος βεβαίως ἐν ἀγνοίᾳ της ἔφερε σκληρὰν πληγὴν κατὰ τῶν αἰσθημάτων καὶ τῆς ἐπιστημονικῆς πορείας τοῦ Κ. Χελτρέϊχα, ὁ ὁποῖος πρὸ πολλῶν ἐτῶν εἰδικῶς καὶ ἀνενδότως καταγίνεται εἰς τὴν περιγραφὴν τῶν φυτῶν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅστις κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν μόχθων του, σπουδαίας ἀνακαλύψεις βεβαίως ἔκαμε. Τὸ πρόσωπον αὐτὸ, κατὰ τὸν Κ. Μίλλ, δὲν ἔγεινε ἄλλο παρὰ θῦμα ῥᾳδιουργιῶν καὶ οἰκτροῦ ἀτομικοῦ αἰσθήματος ξενηλασίας. Ὁ Κ. Μὶλλ ἀπετείνετο εἰς τὰ πατριωτικὰ αἰσθήματά μου, ἵνα μὲ παρακαλέσῃ νὰ ἐνεργήσω παρὰ τῇ Κυβερνήσει ὅπως αὐτὸ τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ φέρῃ ἔμμεσον μομφὴν κατὰ τῆς τότε καταστάσεως τῶν πραγμάτων θεραπευθῇ. Μετ’ ὀλίγας ἑβδομάδας καὶ αὐτὸς ὁ Κ. Decandolle ἀπετάνθη πρὸς τὸν ἔντιμον Κύριον Ἀλέξ. Μαυροκορδᾶτον διὰ νὰ τὸν παρακαλέσῃ ἐπίσης νὰ ἐνεργήσῃ ὅπως ἐξαλειφθῇ ἡ κατὰ τοῦ Κυρίου Heldreich γενομένου ἀδικία.

§45ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ὁ Decandolle, κύριε, ἀπέθανε πρὸ πολλοῦ. Ζῇ δὲ μόνον ὁ υἱός του σήμερον.

§46ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὑπῆρξα μαθητὴς, ἐγνώρισα καὶ τοὺς δύω, εἶμαι ἐφάμιλλος ὑμῶν διὰ τὸν ζῆλόν μου τοὐλάχιστον ὑπὲρ τῆς ἐπιστήμης· βλέπετε, ὅτι ἡ συζήτησις διδάσκει πολλὰ πράγματα καὶ εἰς τὸν Κ. Ὀρφανίδην ἀκόμη. Ἐγνώρισα καὶ τὸν πατέρα καὶ τὸν υἱόν.

§47ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Χαίρομαι, διότι δὲν λείπει παρὰ νὰ γνωρίσητε καὶ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα. (γέλως).

§48ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὁ Κύριος Ὀρφανίδης λησμονεῖ, ὅτι τὸ πνεῦμα δὲν εὑρίσκεται εἰς τὰ φυτὰ μὲ τὰ ὁποῖα ἴσως θέλει ἐπιστημονικῶς νὰ τὸν κατατάξω.

§49ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Τὸ πνεῦμα εὑρίσκεται παντοῦ, κύριέ μου.

§50ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὀφείλω νὰ εἴπω πρὸς τιμὴν ὅλων τῶν ὑπουργῶν, οἵτινες ἔκτοτε διεχειρίσθησαν τὰ τῆς παιδείας, ὅτι ὄχι μόνον διετήρησαν τὸν Κ. Χελδρὲϊχ εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην τὴν ὁποίαν τόσον ἐντίμως κατέχει, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἤκουσαν παρ’ ἐμοῦ καὶ μετ’ εὐχαριστήσεως, ὅτι ὁ Κ. Χελδρέϊχ ἀδικηθεὶς ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ καὶ ἐκείνην τὴν θέσιν —ἥτις τοῦ ἀφηρέθη διὰ ταπεινῶν ἀτομικῶν ῥᾳδιουργιῶν, δὲν λέγω ἐπιστημονικῶν. Ὁ δὲ προαγορεύσας λίαν ἀτόπως ὡμίλησεν τόσον ἐλαφρῶς περὶ τοῦ Κ. Χελδρέϊχ, διότι τοῦ ὀφείλει ἐπιστημονικὰς ἀνακαλύψεις καὶ γνώσεις πολλάς, τῶν ὁποίων ἔκαμε χρῆσιν, οἰκειοποιηθεὶς αὐτάς· ἀδιστάκτως, πιστεύω, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν θέλει ποτὲ ὑποπέσει εἰς τὸ ἁμάρτημα, νὰ συμμερισθῇ καὶ φανῇ ὑποστηρίζουσα αἴσθημα ξενηλασίας καὶ κατὰ τῆς ἐπιστήμης ἀκόμη. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ Κ. Χελδρέϊχ δὲν ἔχει τὴν τιμὴν νὰ ᾖναι πολίτης Ἕλλην, ἂς μὴν λησμονήσωμεν ὅμως ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπάρχει δίκαιον καὶ γενναῖον πνεῦμα, διὰ τοῦ ὁποίου υἱοθετεῖται ἡ ἐπιστήμη καὶ πολιτογράφεται ἡ ἱκανότης. Ἀποτείνωμαι ἑπομένως εἰς αὐτὸ τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ὅλως Ἑλληνικὸν, καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν, ἐκτιμῶσα τὴν ἱκανότητα καὶ ἐπιστήμην τοῦ Ἑλβετοῦ Κ. Χελδρέϊχ, ν’ ἀποῤῥίψῃ τὰς ἐμπαθεῖς προτάσεις τοῦ προαγορεύσαντος καὶ διατηρήσῃ τὴν θέσιν ἣν τόσον ἐντίμως, τόσον ὠφελίμως κατέχει.

§51ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἐφωτίσθη. Ὁ Κ. Ζατουνίτης, ὁ πρῶτον ἀγορεύσας, ἐπρότεινε τὴν κατάργησιν τῆς θέσεως τοῦ ἐπιμελητοῦ. Ἐπειδὴ ἡ πρότασις αὕτη εἶναι τροπολογία ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν, θὰ προκαλέσω τὴν ψῆφόν σας ἐπ’ αὐτῆς κατὰ πρῶτον. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ζατουνίτου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀντιστοιχοῦν ἄρθρον τοῦ προϋπολογισμοῦ παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 8 ἄρθρον. «Ἔξοδα Βοτανικοῦ κήπου». Ἐλάττωσις δὲν προτείνεται· ἄρα ἐγκρίνεται. Ἄρθρον 3. «Προσωπικὸν Ἀρχαιολογικῆς ἑταιρίας.» Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐλάττωσιν δραχμ. 1200 διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τῆς μισθοδοσίας τοῦ ἀρχιτέκτονος. Ἐγκρίνεται ἡ πρότασις αὕτη;

§53ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§54ΙΑΛΕΜΟΣ. Δέχομαι τὴν κατάργησιν τοῦ ἀρχιτέκτονος, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν Κ. ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τὸ ποσὸν τῶν 9,000 δραχμῶν διὰ τὴν ἀρχαιολογικὴν ἐφημερίδα (θόρυβος).

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶμαι σύμφωνος, διότι κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας καὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν εἶχον, νομίζω, ὅτι 4,000 δραχμαὶ εἶναι ἀρκεταὶ διὰ τὴν ἐφημερίδα αὐτήν.

§56ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι αἱ 4,000 δραχμαὶ εἶναι ἀρκετώταται· ἄλλοτε ἐξωδεύοντο μόνον 900 δραχμαὶ διὰ τὴν ἐφημερίδα αὐτήν· ἔπειτα ηὐξήθησαν εἰς 9,000, καὶ ἐξωδεύθησαν διὰ 9 φύλλα τῆς ἀρχαιολογικῆς ἐφημερίδος, ἡ ὁποία δὲν περιέχει τίποτε ἄλλο, παρὰ ὀνόματα, τὰ ὁποῖα ἀντέγραψαν οἱ λεγόμενοι συντάκται αὐτῆς ἀπὸ στήλας ἐπιτυμβίους· αὐτὰς τὰς 9000 δραχμῶν ὅμως ἐλάμβανον ὡς ἀντιμισθίαν των οἱ συντάκται· ὅστις ἔχει αἴσθημα πρὸς τὴν ἀρχαιολογίαν δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ πληρόνηται· διὰ τοῦτο προτείνω νὰ περιορισθῶσιν αἱ 4,000 δραχμαὶ εἰς 1000.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατάργησιν τοῦ ἀρχιτέκτονος ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§58ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα ἐγκρίνεται. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ προλαλήσαντος ἀφορῶσι τὸ 10 ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἐπιγράφεται «ἔξοδα ἀρχαιολογικῆς ἐφημερίδος». Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ἐδάφιον ἐλάττωσις δὲν προτείνεται· ἄρα ἐγκρίνεται. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ἐδάφιον ἐλάττωσις δὲν προτείνεται· ἄρα ἐγκρίνεται. Ὡς πρὸς τὸ 3 ἐδάφιον προτείνεται ἐλάττωσις κατὰ 1900 δραχμάς.

§60ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, Κύριοι, πῶς σκεπτόμενος ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἢ οἱ σύμβουλοί του.

§61ΤΙΝΕΣ. Ὁ πρώην.

§62ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Ὁ πρώην βεβαίως. —Ἔβαλεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν κεφάλαιον 2,100 δραχμῶν δι’ ἐπιθεώρησιν τῶν ἀρχαιοτήτων, ἐπιθεώρησιν, τὴν ὁποίαν, καθὼς γράφει εἰς τὴν ἔκθεσίν του, θὰ κάμνουν οἱ γυμνασιάρχαι. Οἱ γυμνασιάρχαι ἔχουν καθήκοντα ἄλλα σπουδαῖα νὰ ἐνεργήσωσιν, ἔχουσι τὴν διεύθυνσιν τῶν Γυμνασίων καὶ τὰς παραδόσεις των. Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ ἐννοήσω πῶς θὰ ᾖναι δυνατὸν εἰς αὐτοὺς ν’ ἀφίνωσι τὰς παραδόσεις των....... καὶ νὰ ἐπιθεωρῶσι τὰς ἀρχαιότητας.

§63ΤΙΝΕΣ. Τὸ καλοκαῖρι.

§64ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Αἱ ἀρχαιότητες κατὰ δυστυχίαν δὲν ἔχουν ἐποχὰς, κατὰ τὰς ὁποίας ἀνακαλύπτονται, διότι αἴφνης ἀνακαλύπτεται μία καὶ ἀπαιτεῖ τὴν ἐπιθεώρησιν ἑνὸς ἀρχαιολόγου εἰδήμονος, οὐχὶ γυμνασιάρχου, ἐπειδὴ ἀμφιβάλλω πολὺ περὶ τῶν ἀρχαιολογικῶν γνώσεων τὰς ὁποίας ἠμποροῦν νὰ ἔχουν οἱ γυμνασιάρχαι. Ἔπειτα θὰ σᾶς εἴπω μὲ λύπην μου μεγάλην, ὅτι ἡ ἀρχαιολογία εἶναι ὁ μόνος κλάδος, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα παρημελήθη, ἢ μᾶλλον περιεφρονήθη. Ὅλαι αἱ ἀρχαιότητες, τὸ μνημεῖον τοῦ Λυσικράτους, ὁ Πύργος τοῦ Ἀνδρονίκου, ἡ Ἀκρόπολις αὐτὴ, κατήντησαν οὐροδοχεῖα· αἱ ἐπισημότεραι ἀρχαιότητες, αἱ ὁποῖαι ἀνευρίσκονται εἰς τὴν Ἑλλάδα, ταξειδεύουν εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ μάλιστα τὴν Γερμανίαν, δύναμαι νὰ σᾶς ὀνομάσω ἐπισήμους ἀρχαιότητας, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς τὸ Μουσεῖον τοῦ Μονάχου, τοῦ Βερολίνου, καὶ ἄλλαι αἱ ὁποῖαι πρὸ δύω ἐτῶν ἡρπάγησαν ἀπὸ τὸν γραμματέα τῆς Βαυαρικῆς πρεσβείας Φάβερ, τῶν ὁποίων τινὲς εὑρίσκονται εἰς τὸ Μουσεῖον τοῦ Βερολίνου. Ἐγὼ, εὑρισκόμενος τότε εἰς τὴν Γερμανίαν, ἔγραψα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν ἀρχαιοτήτων αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἐντὸς 7 κιβωτίων εἰς τὸν Πειραιᾶ, ἀλλ’ οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη.

§65ΤΙΝΕΣ. Ποῖος ἦτον ὁ ὑπουργός;

§66ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Δὲν τὸν ἐθυμοῦμαι. Ἐγὼ τότε ἤμην εἰς τὴν Γερμανίαν. —Οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη καὶ τὰ κιβώτια αὐτὰ ἦλθον εἰς Γερμανίαν, καὶ μερικὰ ἠγόρασε τὸ Μουσεῖον τοῦ Βερολίνου. Πέρυσι ἀκόμη ἦτον εἰς Ἀθήναις συνταγματάρχης τις Γάλλος, ὁ ὁποῖος ἀναχωρῶν μετέφερεν εἰς τὴν Γαλλίαν κιβώτια πλήρη ἀρχαιοτήτων· ἀνεφέρθην καὶ τότε εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἀλλ’ οὐδεμία ἀκρόασις μοὶ ἐδόθη. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι αἱ ἀρχαιότητες πρέπει νὰ ἐπιβλέπωνται ἀπὸ εἰδικὸν ἄνθρωπον, καὶ γινώσκοντα, καὶ αἰσθανόμενον πῶς πρέπει νὰ γίνεται ἡ ὑπηρεσία. Οἱ Γυμνασιάρχαι εἶναι ἀδύνατον νὰ κάμνωσι τὸ ἔργον αὐτὸ, διὰ τοῦτο, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ εἰδικὸν κεφάλαιον, δι’ ἔξοδα ἐπιθεωρήσεως, καὶ ἑπομένως προτείνω τὴν κατάργησιν τοῦ κονδυλίου αὐτοῦ, ἢ τὸν διορισμὸν ἐπιτηδείου προσώπου.

§67ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Τὸ ἄρθρον τῶν 2400 δραχμῶν ἐτέθη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διὰ νὰ χρησιμεύσῃ, ὅπως οἱ Γυμνασιάρχαι, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐν τῷ κέντρῳ ἑκάστου Νομοῦ, ὄχι μόνον ἐπιβλέπωσι τὴν κατάστασιν τῶν εἰς τὴν περιφέρειάν των, εὑρισκομένων ἀρχαιοτήτων, ἀλλὰ καὶ νὰ προστρέχουν ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης, ὁσάκις χωρικός τις ἀνακαλύψῃ οἱανδήποτε ἀρχαιότητα καὶ πρόκειται νὰ ληφθῶσι μέτρα σωστικά. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὥρισεν ἡ Κυβέρνησις αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν 2400, ὅπως διὰ τούτου πληρόνωνται οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐπιβλέπωσι τὰς ἑκάστοτε ἀνευρισκομένας ἀρχαιότητας καὶ ἀναφέρωνται εἰς τὴν Συνέλευσιν ἢ τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα λαμβάνῃ τὰ προσήκοντα μέτρα, ἐν ᾧ, ὡς λέγει ὁ προαγορεύσας, ἡ Κυβέρνησις, ἂν διορίσῃ ἔφορον τῶν ἀρχαιοτήτων, ἔπρεπε δι’ αὐτὸν τὸν ἔφορον, τὸν ὁποῖον θὰ ἔχῃ εἰς κίνησιν καὶ εἰς περιοδείαν, νὰ τοῦ δώσῃ καὶ τὴν ἐπιτηδειότητα νὰ ᾖναι πανταχοῦ παρὼν καὶ νὰ μεταφέρεται διὰ τοῦ τηλεγράφου Ὁ γενικὸς ἔφορος θὰ ἔχῃ μόνον ἕνα τίτλον καὶ θὰ σταθμεύῃ ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν· ἂν διαταχθῇ π. χ. νὰ ὑπάγῃ εἰς τὰς Καλάμας, τὰ ἔξοδα τοῦ ταξειδίου του θὰ γίνωσιν εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλ’ ἂν συμβῇ κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν ἀνακάλυψίς τις ἐν Λαμίᾳ, πρέπει αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος διὰ τοῦ τηλεγράφου νὰ μεταβῇ εἰς αὐτὴν, καὶ τὰ ἔξοδα εἰς βάρος τοῦ ταμείου. Ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ καὶ ὥρισε ὡς ἐφόρους τῶν ἀρχαιοτήτων ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν γνώσεις εἰδικὰς ὡς πρὸς τοῦτο, καὶ οἱ ὁποῖοι, εὑρισκόμενοι ἐντὸς τοῦ κέντρου ἑνὸς Νομοῦ, δύνανται νὰ μεταβῶσιν εἰς ὅλας τὰ μέρη αὐτοῦ. Φρονῶ, ὅτι ὁ προλαλήσας δὲν περιῆλθε τὰς ἐπαρχίας, ἀλλὰ μόνον τὴν ἰδικήν του, ἂς ἐρωτήσῃ ὅμως νὰ μάθῃ παρὰ τῶν ἄλλων καὶ θὰ βεβαιωθῇ, ὅτι ἑκάστη πρωτεύουσα νομοῦ εὑρίσκεται περίπου εἰς τὸ κέντρον τῆς περιφερείας τοῦ Νομοῦ, καὶ ἑπομένως δύναται ὁ Γυμνασιάρχης νὰ μεταβῇ ἀπὸ τῆς ἕδρας του, ἵνα ἐπισκεφθῇ τὰς ἀρχαιότητας καὶ ἐπιστρέψῃ εἰς τὸ ἔργον του. (θόρυβος). Λέγω λοιπὸν, ὅτι εἶναι σκοπιμώτατον ἐκεῖνο τὸ πρᾶγμα περὶ τοῦ ὁποίου ἐπρονόησεν ἡ Κυβέρνησις, διορίζουσα τοὺς Γυμνασιάρχας, ὡς ἐφόρους τῶν κατὰ τὸ Κράτος ἀρχαιοτήτων, καὶ νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν θὰ δυσκολευθῇ νὰ παραδεχθῇ τὴν γνώμην μου.

§68ΤΙΝΕΣ. Ἐφωτίσθημεν.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἐφωτίσθησαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Δὲν ἐφωτίσθη. Ἔχει τὸν λόγον λοιπὸν ὁ Κύριος Πετσάλης.

§70ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅταν συζητῶνται, Κύριοι, ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ οὐσιώδη, ἔχοντα σχέσιν μὲ τὴν ἐπιστήμην καὶ μὲ τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, πρέπει νὰ παραδεχώμεθα εὐρυτέραν συζήτησιν. Ἐγὼ δὲν ἔχω διάθεσιν νὰ λαμβάνω ἀκαίρως τὸν λόγον, ἐπειδὴ ὅμως συνέταξα τὸν προϋπολογισμὸν αὐτὸν τοῦ ὑπουργείου τῆς δημοσίας Παιδείας καὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν, καὶ ἐπειδὴ ἐπηνέχθησαν ἐπ’ αὐτοῦ τροποποιήσεις καὶ μεταῤῥυθμίσεις, αἵτινες ἔδωσαν ἀφορμὴν εἰς τὸν προλαλήσαντα Κύριον Πληρεξούσιον Αἰγίνης νὰ ζητήσῃ νὰ γείνῃ τώρα ἐπὶ τῆς συζητήσεως νέα καινοτομία, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μοὶ δοθῇ ὁ λόγος. Σᾶς λέγω, ὅτι ὑπῆρχον διάφοροι θέσεις ἀρχαιολογικαὶ προηγουμένως, αἱ ὁποῖαι χάριν οἰκονομίας συνεχωνεύθησαν εἰς μίαν. Ὁ εἷς οὗτος ἀρχαιολόγος διαμένει εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ οὐδόλως χρησιμεύει εἰς τὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ παρουσιασθῶσι καὶ παρουσιάζονται καθεκάστην εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ἦτο λοιπὸν, καθὼς εἶπε καὶ ὁ προλαλήσας Κύριος Πληρεξούσιος Λαρίσσης, σπατάλη, καὶ ἀμεριμνησία. Καθόσον μὲν ἀφορᾷ τὸ νὰ ὑπάρχῃ ἕνας ἀρχαιολόγος ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν, ὅπου ὑπάρχουν καὶ περισσότεραι ἀρχαιότητες, εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀντείπῃ, ἀλλὰ καθόσον ἀφορᾷ τὰ λοιπὰ μέρη τοῦ Κράτους ἡ ἀνάγκη αὕτη, ἂν καὶ παρουσιάζεται ἐπίσης, καὶ ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχῃ, ἂν ἦτο δυνατὸν εἰς κάθε διαίρεσιν τοῦ Κράτους, εἰς τὴν Πελοπόννησον, τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὰς νήσους ἀνὰ εἷς ἀρχαιολόγος, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι πλῆθος ἀρχαιολόγων, πλῆθος προσώπων ἱκανῶν δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἠθέλομεν μόνον δημιουργήσει θέσεις πρὸς θεραπείαν ἀτομικῶν συμφερόντων. Ἔπειτα, Κύριοι, τὰ ἄτομα τὰ ὁποῖα ἔχουσιν αὐτὰς τὰς γνώσεις, δὲν εὐχαριστοῦνται νὰ λάβωσι διορισμὸν καὶ νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς Ἐπαρχίας, ὡς τοῦτο παρατηρεῖται καὶ ὡς πρὸς τοὺς Καθηγητὰς, διότι πολλοὶ ἀποποιοῦνται νὰ λάβωσι διορισμὸν εἰς τὰς Ἐπαρχίας. Πρὸς τοῦτο τὰ ἄτομα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἔχωσι γνώσεις ἀρχαιολογικὰς, εἶναι ὀλίγιστα καὶ ὡς ἐκ τούτου ἕπεται, ὅτι εἶναι σχεδὸν ἀδύνατον νὰ εὕρητε πρόσωπον, τὸ ὁποῖον νὰ δεχθῇ τὸν διορισμὸν ἀρχαιολόγου, εἴτε εἰς τὴν Πελοπόννησον, εἴτε εἰς τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα, καὶ τὰς νήσους, εἰς τοιαύτην δὲ περίστασιν ἐσκέφθην κατὰ τίνα τρόπον ἔπρεπε νὰ οἰκονομηθῇ αὐτὴ ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπιστήμης, καὶ προσέτι ὅτι διὰ τὰς οἰκονομικὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται σήμερον εἰς τὸ Κράτος, ὅπως παρετήρησεν ὁ Κύριος πληρεξούσιος τῶν Θετταλῶν, οἱ Γυμνασιάρχαι καὶ πρότερον ἦσαν ἐπιφορτισμένοι τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ἀρχαιοτήτων ὑπὸ τοῦ νόμου, καὶ ἤδη δύνανται νὰ ἐξακολουθήσουν τὸ αὐτὸ καθῆκον καλήτερα ὁδηγούμενοι καὶ διευθυνόμενοι. Ἦτο ὅμως ἀνάγκη νὰ προσδιορισθῇ καὶ ποσὸν διὰ τὰς περιοδείας αὐτῶν κατὰ τὰς διακοπὰς, ὥστε νὰ ὠφελῆται οὕτω πως ἡ ἐπιστήμη, καὶ τὸ ποσὸν τῶν 4000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι τεθειμένον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν εἶναι ὡς ἀμοιβὴ, ἀλλ’ εἶναι ἔξοδα τῆς περιοδείας των, διότι οὗτοι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποχρεωθῶσι νὰ ἐξοδεύωσιν ἐξ ἰδίων, πρὸς εὕρεσιν καὶ ἐξασφάλισιν ἀρχαιοτήτων εἰς τὴν περιφέρειάν των. Τὸ ποσὸν αὐτὸ καλῶς ἄρα ὑπάρχει τεθειμένον, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ διαφιλονεικήσῃ· ἂν ἡ Συνέλευσις νομίζῃ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνωνται περιοδεῖαι ὑπὸ τῶν Καθηγητῶν πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν, δύναται νὰ τὸ διαγράψῃ, διότι αὐτὸ τὸ ποσὸν ἀποβλέπει ὡς εἶπον τὰς περιοδείας. Ἀλλὰ δὲν θεωρῶ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ διορισθῇ ἐπιθεωρητὴς, διότι οὗτος, ὁποῖος καὶ ἂν διορισθῇ, θὰ ᾖναι μόνον διὰ νὰ κάθηται εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ νὰ μισθοδοτῆται.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκεῖται ἡ Συνέλευσις εἰς τὰ λεχθέντα;

§72ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρία ζητήματα προκύπτουσιν ἐκ τῆς συζητήσεως· πρῶτον ἀπάλειψις ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ, δεύτερον ἡ ἐλάττωσις κατὰ 1,800 δραχμὰς, καὶ τρίτον ὁ προϋπολογισμός. Θὰ ἐρωτήσω κατὰ πρῶτον διὰ τὴν ἀπωτέρω πρότασιν, οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι) δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη. Οὕτως ἐπεψηφίσθη τὸ 10 ἄρθρον.

§74ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ ἐδάφιον 4 τοῦ 10 ἄρθρου ἡ ἐπιτροπὴ κάμνει μίαν πρότασιν, τοῦ νὰ εἰσέρχωνται τὰ εἰσοδήματα τῆς ἀρχαιολογικῆς Ἐφημερίδος εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον.

§75ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Αὐτὴ ἡ Ἐφημερὶς δὲν περιέχει τίποτε ἄλλο, παρὰ ἀντιγραφὴν ἐπιτυμβίων λίθων καὶ ὀνομάτων, δὲν ἔχει παρὰ μόνον 42 συνδρομητὰς, ἐξωδεύθησαν διὰ τὰ μέχρι τοῦδε ἐκδοθέντα 12 φυλλάδιά της 12 περίπου χιλ. δραχμῶν· ὥστε ἐδαπανήθησαν 1000 δραχ. δι’ ἕκαστον φυλλάδιον· ἄλλοτε ἐξωδεύοντο μόνον 900 δραχμαὶ διὰ τὴν ἀρχαιολογικὴν Ἐφημερίδα, καὶ τὸ περιεχόμενον αὐτῆς ἦτο πολλὰ σπουδαιότερον καὶ ἐπιστημονικώτερον, εἶχε δὲ ὑπὲρ τοὺς 1000 συνδρομάς. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ περιορισθῇ τὸ διὰ τὴν Ἐφημερίδα ἔξοδον εἰς 1000 δραχμάς.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Λογιωτατίδης προτείνει τὴν ἐλάττωσιν εἰς 1000 δραχμὰς, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ προτείνει τὸ εἰσόδημα τῆς Ἐφημερίδος νὰ εἰσέρχηται εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον.

§77ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΝΕΣ ΑΛΛΟΙ. Ἐνίσταμαι κατὰ τῆς τῆς προτάσεως αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς.

§78ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, διατί ἐξηγέρθησάν τινες καὶ ζητοῦσιν, ὥστε τὰ εἰσοδήματα αὐτὰ νὰ μὴ εἰσέρχωνται εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον. Βλέπετε ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον χορηγεῖται εἰς τὴν ἔκδοσιν τῆς Ἐφημερίδος, εἶναι ὑπέρογκον, ἑπομένως ἐθεώρησεν ἡ ἐπιτροπή σας ἀναγκαῖον νὰ δώσῃ μὲν ὅλην τὴν συνδρομὴν διὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς Ἐφημερίδος αὐτῆς, οὐχ ἧττον ὅμως δὲν ἐθεώρησε πρέπον οἱ συντάκται τῆς Ἐφημερίδος, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ὁρμῶνται ἀπὸ εὐγενῆ αἰσθήματα, νὰ ἔχουν πόρον τὴν ἔκδοσιν αὐτήν δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἡ ἐπιτροπὴ διὰ μεγάλης πλειονοψηφίας παρεδέχθη τὴν γνώμην ταύτην· καὶ ἀπεφασίσαμεν, Κύριοι, τὰ ἔσοδα τῆς Ἐφημερίδος αὐτῆς νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον, διὰ νὰ προφυλάξωμεν πρὸ πάντων τὴν τιμὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκδίδουν τὴν Ἐφημερίδα, τὴν τιμὴν, λέγω, ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἐσυκοφάντησαν, ὅτι θέλουσι διὰ τῆς Ἐφημερίδος νὰ κερδοσκοπῶσι. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ παραδεχθῇ τὴν γνώμην αὐτήν.

§79ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Μολονότι πραγματικῶς, κύριοι, εἶναι ἀνάξιον τῆς Συνελεύσεως νὰ συζητῇ περὶ τόσων μικρῶν πραγμάτων, θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ σᾶς ἐκθέσω ὅτι ἐρχόμεθα μὲ μικροσκοπικὸν τρόπον νὰ λεπτολογήσωμεν ἐπὶ ἐπιστημονικῶν πραγμάτων. Ἡ κυβέρνησις, κύριοι, ἔρχεται εἰς συνδρομὴν τῆς ἀρχαιολογικῆς ἐφημερίδος, δίδουσα 4000 δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ἡ ἐφημερὶς αὕτη ἐρωτῶ, ἀπὸ τίνας συντάσσεται; τίς καταβάλλει κόπους ὑπὲρ αὐτῆς; τίς εἶναι ἐκτεθειμένος καθ’ ἡμέραν εἰς τὴν ἐπήρειαν τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων, εἰς τὸ ψῦχος, εἰς τὴν βροχὴν κατὰ τὰς περιοδείας;

§80ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Ἀνεγνώσατε τὴν ἐφημερίδα;

§81ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Περισσότερον ἀπὸ τὴν εὐγενείαν σας, διότι εἶμαι 15 χρόνους συνδρομητὴς εἰς αὐτήν. Ἡ ἐφημερὶς αὕτη, δὲν ἠδύνατο διὰ τῶν συνδρομῶν νὰ συντηρηθῇ, οὐχ ἧττον ὅμως δύναται ν’ ἀνταμείψῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται. Γνωρίζετε κύριοι, τὸν κ. Κουμανούδην, ὁ ὁποῖος γράφει, τὸν κ. Εὐστρατιάδην.

§82ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποσάκις τοῦ μηνὸς ἐκδίδεται;

§83ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Τόρα ἔρχονται καὶ λέγουν, σᾶς δίδομεν τὰς 4 χιλ. δραχμὰς, ἀλλ’ ὅ,τι κερδαίνετε νὰ μᾶς τὸ δίδετε· καὶ πῶς ἀπαιτεῖτε, κύριοι, νὰ ἐργάζηται ὁ ἄλλος νυχθημερὸν, ἄνευ ἀμοιβῆς;

§84ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Πληρόνονται διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτὴν ἀκριβά. Ἑπομένως, κύριε Ἀφεντούλη, ἀποδεικνύετε μόνοι σας, ὅτι δὲν ἀνεγνώσατε ποτὲ αὐτὴν, διότι ὁ Εὐστρατιάδης οὐδὲν ἐν αὐτῇ ἄρθρον ἔγραψεν.

§85ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἠκούσθη ποτε νὰ ἐργάζηται ἄνθρωπος καὶ νὰ μὴ λαμβάνῃ οὐδεμίαν ἀμοιβὴν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι κερδαίνουν εἶναι ἀξιοπρεπὲς εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ εἴπῃ νὰ ἐργάζωνται δωρεάν;

§86ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὁ κ. προλαλήσας, κύριοι, δὲν μᾶς εἶπε πλήρη τὴν ἀλήθειαν. Ὑπῆρχεν ἄλλοτε μία ἐφημερὶς ἀρχαιολογικὴ, ἡ ὁποία εἶχε μεγάλην ὑπόληψιν, διὰ τὴν ἀκρίβειαν, δι’ ἧς μετέδιδε τὰς ἐπιγραφάς· μετὰ ταῦτα ἐδέησε ν’ αὐξήσῃ ἡ ἐφημερὶς, ὥστε νὰ τίθενται καὶ ἀρχαιολογικὰ ἄρθρα, καὶ ηὐξήνθη ἀπὸ 900 δραχμὰς εἰς 6000· καὶ ἀπὸ τότε, κύριοι, σᾶς λέγω, ὅτι ἔχασε τὴν ὑπόληψίν της, καὶ ἔπαυσε νὰ τυποῦται· λέγω λοιπὸν, τὰ εἰσοδήματα αὐτὰ νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ ταμεῖον (θόρυβος).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) ἐφωτίσθη. Ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ὅτι τὰ εἰσοδήματα τῆς ἀρχαιολογικῆς ἐφημερίδος νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον· οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι) παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 11 ἄρθρον.

§88ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Κύριοι, ἐν ὀλίγοις θὰ ὑποστηρίξω ὡς ὑπουργὸς ὅ,τι ὑπεστήριξα καὶ ὡς πληρεξούσιος καὶ ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, δηλαδὴ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν καταργηθεισῶν τάξεων τῶν γυμνασίων. Κύριοι, αἱ τάξεις αὗται κατηργήθησαν διὰ δύο λόγους· ά) διότι εἰς τὰς τάξεις, αἱ ὁποῖαι κατηργήθησαν ὑπάρχουν καθηγηταὶ ἄνευ πτυχίου, ἐναντίον τοῦ νόμου, καὶ, ὡς μὴ ἔχοντες πτυχίον, ἐκρίθησαν ἀνάξιοι νὰ διδάσκωσι τοὺς μαθητάς· ἑπομένως ἐθεωρήθη ὅτι ἡ διδασκαλία αὕτη, ἀντὶ ὠφελείας, γίνεται πρόξενος βλάβης. Διὰ τοὺς λόγους τούτους συνεταράχθησαν τὰ γυμνάσια· μαθηταὶ δὲ πολλοὶ, δυνάμενοι ν’ ἀποδημήσωσιν, ἀπεδήμησαν· ἄλλοι δὲ, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω, ἐπανῆλθον εἰς τὰ μέρη των, διακόψαντες τὴν ἐξακολούθησιν τῶν μαθημάτων των, ἐλπίζοντες νὰ τὰ ἐπαναλάβωσιν ὅταν τακτοποιηθῶσι τὰ Γυμνάσια. Ἕτεροι δὲ μὴ δυνάμενοι ν’ ἀποδημήσωσιν ἐπανῆλθον εἰς τὰς ἑστίας των, ἀπολέσαντες ὅλους τοὺς κόπους των, καὶ ὅλα τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα εἶχον καταβάλει, μέχρις οὗ φθάσωσιν εἰς τὸν βαθμὸν τῆς τάξεως, ἥτις κατηργήθη. Ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τοὺς δύο λόγους, ἐὰν ἦναι ἀληθεῖς. Ἀπ’ ἀρχῆς ἡ Συνέλευσις ἀπεφάνθη, ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωσι τὰ Γυμνάσια, εἰς ἣν πρότερον ἦσαν κατάστασιν, ἔμεινε δὲ εἰς τὴν ἀμφιβολίαν, ἂν σύμφωνα μὲ τὸν νόμον ἢ ὄχι, διότι ὁ νόμος παρεβιάσθη. Τώρα θέλω ἐν ὀλίγοις ἐξετάσει τὸν νόμον αὐτὸν ἂν παρεβιάσθη εἰς ὅλα τὰ Γυμνάσια· καὶ ἂν ἐπιμένετε νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, θὰ μοὶ δώσητε τὴν ἄδειαν νὰ καταργήσω ὅλα τὰ Γυμνάσια, διότι ὅλα ἔχουν τοιούτους Καθηγητὰς, ἄνευ πτυχίου· ἄλλως δὲ, πρέπει ἐκ τῶν ἐνόντων νὰ συμπληρώσωμεν τὰς τάξεις.

§89ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§90ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν ἡ Συνέλευσις συμφωνῇ, ὅτι αἱ τάξεις πρέπει νὰ ἀνορθωθῶσιν ἐκ τῶν ἐνόντων, τότε δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω.

§91ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ἐφωτίσθημεν.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τοῦ Κ. ὑπουργοῦ, νὰ ἀνορθωθῶσι τὰ Γυμνάσια ἐκ τῶν ἐνόντων παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται σχεδὸν ἅπαντες), ἅπασα ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη.

§93ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ συνέπειαν προτείνω ν’ αὐξήσητε τὴν πίστωσιν τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ κατὰ 15 χιλ. δραχμάς.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι καὶ τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνεκρίθη τὸ 11ον ἄρθρον μὲ τὴν αὔξησιν τῶν 15,000 δραχμῶν· μεταβαίνομεν εἰς τὸ 12 ἄρθρον, ἐλάττωσις δὲν προτείνεται· ἄρα ἐγκρίνεται.

§96ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἶναι μία γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς περὶ ἐνοικίου.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλὴ συζήτησις ἐγένετο, ἐὰν ἦναι ὀρθὸν νὰ πληρώσῃ τὸ δημόσιον ἐνοίκιον διὰ τὰ σχολεῖα καὶ γυμνάσια τῶν Ἀθηνῶν, τὰ δὲ ἐνοίκια τῶν ἐπαρχιακῶν σχολείων καὶ γυμνασίων νὰ βαρύνωσι μόνον τὰ ταμεῖα τῶν δήμων. Παρεδέχθη δὲ ἡ ἐπιτροπὴ διὰ νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ ἑξῆς μέτρον, τὸ ὁποῖον ὑπαγορεύει ἡ δικαιοσύνη, ἤγουν ἢ νὰ ἀναλάβῃ τὸ δημόσιον τὰ ἐνοίκια τῶν ἐκπαιδευτικῶν τούτων καταστημάτων καθ’ ὅλον τὸ κράτος, ἢ νὰ παύσῃ νὰ πληρόνῃ καὶ τὰς καθέδρας.

§98ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὰ ἐνοίκια νομίζω, ὅτι εἶναι δικαιοτέρα ἡ πρώτη πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς, τοὐτέστι νὰ πληρόνωνται τὰ ἐνοίκια ὑπὸ τοῦ δημοσίου εἰς ὅλα τα γυμνάσια· ἐδῶ οἱ μαθηταὶ, οἱ ὁποῖοι φοιτῶσιν, εἶναι ὅλου τοῦ κράτους, (θόρυβος). Τὸ καταλληλότερον εἶναι, τὰ ἐνοίκια τῶν γυμνασίων καὶ τῶν σχολείων νὰ πληρόνωνται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν (θόρυβος)

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νὰ πληρώνῃ ὁ δῆμος τῶν Ἀθηνῶν τὰ ἐνοίκια τῶν Γυμνασίων νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§100ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔλαβε χώραν ἓν λάθος. Ἐσημειώθη διὰ τὸ προσωπικὸν τῶν σχολείων ποσὸν ἔλαττον τοῦ ἀπαιτουμένου κατὰ 10,000 δραχμῶν. Ἑπομένως ἢ θὰ παραδεχθῇ ἡ Συνέλευσις τὴν προσθήκην 10,000, ἢ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ καταργήσω μερικὰ σχολεῖα.

§101ΤΙΝΕΣ. Ζητήσατε πίστωσιν.

§102ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν ν’ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν αὐτό.

§103ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη ἀπόφασιν τώρα νέαν, ἐκ τῶν ἐνόντων νὰ ἐπαναφέρῃ ὁ νῦν ὑπουργὸς πλήρη τὰ γυμνάσια, τῶν ὁποίων κατηργήθησαν αἱ δύω τάξεις, ἕνεκα ἐλλείψεως καταλλήλων καθηγητῶν μὴ ἐχόντων τὰ προσόντα τοῦ νόμου, ἐκ τούτου ἄρα προέρχεται ἡ αὔξησις τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ Κ. Ὑπουργὸς εἰς τὸ σχετικὸν κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§104ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι.

§105ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πολὺ καλά, παραδέχομαι. Λέγω λοιπὸν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ τὰ σχολαρχεῖα, ὅπως ὑπελογίσθη τὸ ποσὸν εἰς τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἤμην ὑπουργὸς, εἶναι ἀρκετὸν, καὶ δὲν ὑπάρχει ἔλλειψις, προσθέτω δὲ, ὅτι ὁ Κ. νῦν ὑπουργὸς τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, ἐὰν παρουσιασθῇ πραγματικὴ μετὰ ταῦτα ἔλλειψις, ἠμπορεῖ νὰ ζητήσῃ πίστωσιν.

§106ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὰ παρουσιάζεται τώρα.

§107ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐὰν θέλῃ ἡ Συνέλευσις, ἂς τὸ παραχωρήσῃ, ἀλλ’ ἔλλειψις δὲν ὑπάρχει.

§108ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ Κύριος Πετσάλης παρεδέχθη αὐτὸ τὸ λάθος, καὶ παρεκάλεσε τὴν ἐπιτροπὴν νὰ δεχθῇ τὸ ποσόν.

§109ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι ψεῦδος. Ἐδῶ ὑπάρχουν τόσα ἔντιμα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ἂς εὑρεθῇ ἓν νὰ τὸ εἴπῃ. Ἐὰν θέλητε, ἠμπορεῖτε νὰ δεχθῆτε τὴν αὔξησιν, νὰ μὴ λέγουν ὅμως, ὅτι εἶναι λάθος.

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ λέγω, τὸ βεβαιῶ· μοὶ κακοφαίνεται, διότι δὲν ἔχω ἀνὰ χεῖρας τὰ ἔγγραφα, ἀλλ’ ἠμπορῶ νὰ στείλω εἰς τὸ γραφεῖον νὰ τὰ ζητήσω. Τὸ γραφεῖον μοὶ παρουσίασεν, ὅτι πλεονάζουν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν πολλοὶ σχολάρχαι, διδάσκαλοι καὶ βοηθοί· ἑπομένως ἐὰν θέλητε νὰ διορθώσητε αὐτὴν τὴν ἔλλειψιν, τότε καλά, εἰ δὲ μὴ, ἂς καταργηθοῦν.

§111ΖΕΡΒΑΣ. Μὲ λόγια μόνον ἁπλῶς ν’ ἀναβιβάσωμεν 10,000 δραχ. δὲν ἠμποροῦμεν (θόρυβος).

§112ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Αὐτὸ τὸ ἴδιον ἤθελον νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ, καὶ δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην διὰ τὶ νὰ φέρωμεν πίστωσιν, ἐν ᾧ πρέπει νὰ πεισθῶμεν πόθεν προκύπτει. Λοιπὸν παρακαλῶ νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ αὐτό.

§113ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πολὺ καλά, τώρα θὰ φέρω τὰ ἔγγραφα.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕως οὗ ἔλθουν τὰ ἔγγραφα, μεταβαίνομεν εἰς τὸ 14 ἄρθρον· ὡς πρὸς τοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ἐνοικίου τῶν σχολείων τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη ἤδη τὴν ἀφαίρεσιν διὰ τὰ γυμνάσια.

§115ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τὰ σχολεῖα, Κύριοι τῶν Ἀθηνῶν εὑρίσκονται πολλαπλασιασμένα ὄχι διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως, οὔτε διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς πέριξ, εὑρίσκονται πολλαπλασιασμένα, διότι τὸ ἀπαιτεῖ ἡ συῤῥοή, ἡ ὁποία γίνεται ἐξ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Λοιπὸν ἐὰν τὸ ὅλον τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν αἱ ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι στέλλουν τοὺς μαθητὰς ἐδῶ, ἀρνοῦνται τὴν πληρωμὴν, δικαιότερον θὰ ᾖναι ν’ ἀρνηθῇ ὁ δῆμος τῶν Ἀθηνῶν νὰ δαπανήσῃ δι’ ἄλλους· καθεὶς ἂς ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν του. (θόρυβος). Ἐὰν ὁ Κύριος Ζέρβας ἦλθε πρὸς ὥραν ἐδῶ, καὶ ἔφερε καὶ τὸν υἱόν του, θὰ ἀποπεμφθῇ ὁ υἱός του, διότι δὲν ἔχομεν τόπον (θόρυβος). Σᾶς λέγω πολλοὶ νέοι πτωχοὶ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἔρχονται εἰς τὴν πρωτεύουσαν διὰ νὰ εὕρουν πόρον, παιδεύοντες νὰ παιδευθῶσιν· ἔρχονται καὶ κάμνουν τὸν οἰκοδιδάσκαλον, πέρνουν 20 δραχμὰς καὶ μὲ αὐτὰς ζοῦν, καὶ δὲν πηγαίνουν εἰς τὰς ἐπαρχίας, πρῶτον διότι δὲν εἶναι τέλεια σχολεῖα, καὶ διότι δὲν εὑρίσκουν πόρον, ὁ δὲ πλούσιος ἔρχεται, διότι καλλίτερον ἐκπαιδεύεται· θέλετε λοιπὸν ὅλα νὰ τὰ κάμητε ἕνα κυκεῶνα; ὑπὲρ τῶν Ἀθηνῶν δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω, διότι ὁ δῆμος Ἀθηνῶν θὰ εἴπῃ, ὅσοι εἶναι οἱ μαθηταί μας, τόσα σχολεῖα θὰ ἔχωμεν.

§116ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, δὲν ἤλπιζόν ποτε ἀπὸ τὸν Κ. Καλλιφρονᾶν νὰ ἔλθῃ νὰ ἀποποιηθῇ τὴν πληρωμὴν ἑνὸς τόσον εὐτελεστάτου ποσοῦ ἐκ μέρους τοῦ δήμου τῶν Ἀθηνῶν, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι τὸ σύνολον τῶν αὐτοχθόνων Ἀθηναίων, ἀλλὰ τὸ σύνολον ὅλων τῶν κατοίκων τῆς πρωτευούσης. Ὁ Κ. Καλλιφρονᾶς εἶπεν, ὅτι, ἐρχόμενοι ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας οἱ ἄνθρωποι, φέρουν τὰ τέκνα των καὶ τὰ κατατάσσουν εἰς τὰ σχολεῖα, καὶ διὰ τοῦτο ὁ δῆμος τῶν Ἀθηνῶν ἀποποιεῖται νὰ πληρώσῃ. Κύριοι, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι φέρουν τὰ τέκνα των ἐδῶ, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώσουν ὅλους τοὺς ἐμμέσους φόρους, τοὺς ὁποίους εἰσπράττει ὁ δῆμος Ἀθηνῶν, δὲν πληρόνουν τὰ ἐνοίκια, καὶ τί δὲν πληρόνουν; αὐτὸς ὁ πτωχὸς νέος, ὁ ἐρχόμενος ἐδῶ, ὁ παιδευόμενος καὶ παιδεύων, δὲν εἶναι ὑπόχρεος νὰ πληρώνῃ διὰ μίαν τρύπαν 20 δραχμὰς τὸν μῆνα; ποῖος δὲ ἐμποδίζει ἕνα κάτοικον τῆς πρωτευούσης, ὅταν μεταβαίνῃ εἰς τὰς ἐπαρχίας νὰ στέλῃ τὰ παιδιά του εἰς τὸ σχολεῖον; Νομίζω, ὅτι ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων, ὁ πλουσιώτερος δῆμος ὅλου τοῦ κράτους, ἔπρεπε μόνος του νὰ προσφερθῇ νὰ ἀφαιρέσῃ τὸ βάρος αὐτὸ ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν, διότι τίποτε δὲν πληρόνει ὁ δῆμος τῶν Ἀθηνῶν, ὅλα τὰ ἔξοδα ἀνήκουν εἰς τὸ δημόσιον, ἡ ὁδοποιΐα, ἡ ἀστυνομία καὶ πλεῖστα ἄλλα.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ποσοῦ διὰ τὰ ἐνοίκια τῶν σχολείων νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη. Ἐγκρίνεται λοιπὸν μ’ αὐτὴν τὴν ἐλάττωσιν τὸ ιδʹ ἄρθρον. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ιεʹ. «Ἀγορὰ βιβλίων διὰ τὰ σχολεῖα» ἐλάττωσις δὲν προτείνεται, ἄρα ἐγκρίνεται. Φθάνομεν εἰς τὸ δʹ. κεφάλαιον. «Προσωπικὸν διδασκαλείου» πρῶτος ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Δ. Μαυροκορδᾶτος. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν κατάργησιν. Ὁ Κ. Ὑπουργὸς ἐζήτησε τὸν λόγον.

§118ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, νομίζω ἀπολύτως ἀναγκαίαν ἀναντιῤῥήτως τὴν ὕπαρξιν ἑνὸς τοιούτου σχολείου, ὄχι ὅμως ὅπως τώρα εἶναι διωργανισμένον. Ὅπως ἐργάζεται ἤδη τὸ σχολεῖον, ὅπως εἶναι τώρα, ἀντὶ ὠφελείας, βλάβην μάλιστα προξενεῖ· διότι οὔτε διδασκάλους εὐμαθεῖς δίδει, οὔτε ἔχοντας ὅλα τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται εἰς ἕνα ἐπιφορτισμένον νὰ ἀνατρέφῃ τὰ μικρὰ παιδιὰ, ἄλλοι διδάσκαλοι πλεονάζουσιν ἤδη, καὶ ἔχομεν, καθὼς μοὶ εἶπον εἰς τὸ γραφεῖον, περισσοτέρους τῶν 700, ὥστε δὲν εἶναι κατεπείγουσα ἡ ἀνάγκη σήμερον· λοιπὸν ἐὰν ἡ Συνέλευσις συμφωνῇ, νὰ παραδεχθῇ τὴν κατάργησιν τοῦ διδασκαλείου ὅπως ἤδη ἔχει, ὑποχρεουμένου βεβαίως τοῦ ὑπουργοῦ ἐν καιρῷ νὰ παρουσιάσῃ συντομώτατον κανονισμόν.

§119ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§120Δ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τοῦ διδασκαλείου ἐν γένει, ὁ λόγος τοῦ Κ. ὑπουργοῦ ἐτροποποίησε τὸν τρόπον τῆς ὁμιλίας μου.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, νὰ σᾶς διακόψω. — Γνωστοποιῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἡ Α. Μ. διακόπτει τὸ πένθος κατὰ τὴν αὔριον, πιστεύω ἑπομένως, ὅτι ἡ Α. Μ. θὰ εὐχαριστηθῇ νὰ ἀκούσῃ τὰς συγχαριτηρίους εὐχὰς, προερχομένας ὄχι μόνον ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ Πρεσβείαν τῆς Συνελεύσεως. Ἐκ πόσων μελῶν νὰ σύγκηται;

§122ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εἰκοσαμελὴς, διότι εἶναι μεγάλη ἐθνικὴ ἑορτή.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸν ναὸν θὰ ὑπάγῃ ὅλη ἡ Συνέλευσις, εἰς τὸν Βασιλέα δὲ τὸ προεδρεῖον μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς.

§124ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Μόνον τὸ προεδρεῖον.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τοιαύτας ἡμέρας ἐπισήμους πρέπει νὰ στέλλεται πρεσβεία μεγάλη· οἱ παραδεχόμενοι νὰ ὑπάγῃ πρεσβεία, νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται σχεδὸν πάντες) παρεδέχθη.

§126ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Κύριοί μου, ὁ σκοπός μου ἦτον νὰ ἀντικρούσω τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν, ὡς πρὸς τὸ κεφάλαιον τοῦτο, δὲν ἀνήκω, διότι νομίζω, ὅτι ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως ἤθελεν εἶσθαι ἄτοπον νὰ εἴπῃ σήμερον, ὅτι καταργεῖ τὸ διδασκαλεῖον· ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἔχῃ ἐναντίαν γνώμην ὡς πρὸς τοῦτο, καὶ θὰ γίνῃ συζήτησις, τότε θὰ λάβω τὸν λόγον.

§127ΤΙΝΕΣ. Θὰ διοργανισθῇ.

§128Δ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐὰν δὲ θέλῃ νὰ παραδεχθῇ, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἠμπορῶ νὰ συμφωνήσω κατά τι μὲ τὸν Κ. ὑπουργὸν, νὰ μὴ καταργήσῃ τὸ Διδασκαλεῖον, ἀλλὰ νὰ εἴπῃ δὲν θέτω ποσὸν σήμερον, ἀναθέτω εἰς τὸν Κ. ὑπουργὸν, ὅσον οἷόν τε τάχιον, καὶ ὅσον οἷόν τε ἐπὶ τὸ βέλτιον, νὰ φέρῃ τὸν νέον κανονισμόν· προσθέτω δὲ τοῦτο ἀκόμη, Κύριοί μου, ὅτι ὑπάρχει ἐκκρεμὴς μία πρότασις τοῦ πρώην ὑπουργοῦ περὶ διδασκαλείου, αὐτὴν λοιπὸν ἂς λάβῃ ὁ Κ. ὑπουργὸς ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ φέρῃ ὅσον τάχιον ἕνα νομοσχέδιον περὶ τούτου.

§129ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ δὲ κανεὶς μέχρι τοῦδε δὲν ἠμφισβήτησε τὴν ἀναγκαιότητα τοῦ διδασκαλείου, δὲν ἔρχομαι νὰ τὴν ὑποστηρίξω, ἔρχομαι ὅμως νὰ ἀνασκευάσω τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νομίζει, ὅτι πᾶν χρήσιμον πρᾶγμα, ὅταν δὲν ᾖναι καλῶς διωργανισμένον, πρέπει νὰ καταστραφῇ· πρέπει νὰ διατηρηθῇ ὅπως ἔχει, καὶ νὰ συστηθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν στενώτερον εἰς τὸν ὑπουργὸν, νὰ φέρῃ ταχύτερον αὐτὴν τὴν διοργάνωσιν. Νομίζω, ὅτι ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι βραδύνει, δὲν ἠξεύρω ἐκ τίνος αἰτίας, νὰ διοργανίσῃ αὐτὸ τὸ διδασκαλεῖον, τότε καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα θὰ στερούμεθα δημοδιδασκάλων.

§130ΤΙΝΕΣ. Ἔχομεν 700.

§131ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐρωτῶ τὸν Κ. ὑπουργὸν πόσοι μαθηταὶ εἶναι εἰς τὸ διδασκαλεῖον;

§132ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ νομίζω πῶς δὲν εἶναι κανεὶς, διότι δὲν ὑπάρχει.

§133ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ἡ ἀφαίρεσις τοῦ κονδυλίου τούτου προσωρινῶς, δεικνύει προσωρινὴν κατάργησιν, καὶ νομίζω δὲν πρέπει νὰ καταργηθῇ, διότι ὀπισθοδρομεῖ ἡ παιδεία.

§134ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Κ. Πρόεδρε, ἐγὼ συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὸν Κ. ὑπουργὸν, ἀλλ’ ἴσα ἴσα, θέλω νὰ μοῦ λύσῃ μίαν ἀπορίαν τὴν ὁποίαν ὁ Κ. Δεληγεώργης ἀπηύθυνε. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι ὑπάρχουν μαθηταὶ οἱ ὁποῖοι διῆλθον σχεδὸν τὸ διδασκαλεῖον· ἐὰν λοιπὸν καταργηθῇ προσωρινῶς τὸ Διδασκαλεῖον, ἤθελον παρακαλέσει τὴν Συνέλευσιν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἀδικηθοῦν οἱ νέοι αὐτοὶ, οἱ πάμπτωχοι, ἀλλὰ νὰ ὑποστοῦν τὰς ἐξετάσεις των, διότι οἱ μόνοι μαθηταὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνδεέστεροι ὅλων, εἶναι αὐτοί.

§135ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Αὐτὸ τὸ κατάστημα, ἐκτὸς τῶν μαθημάτων τῶν ἀκαταλλήλων καὶ ἀνωφελῶν, τὰ ὁποῖα διδάσκονται, σᾶς λέγω, ὅτι, ἕως τώρα, ἐξῆλθον 2100 μὲ πτυχία διδασκάλου· πόσοι, νομίζετε, ἀπαιτοῦνται εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα; οὐχὶ πλέον τῶν 900.

§136ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ἐξωτερικόν; (θόρυβος).

§137ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Αὐτὰς τὰς κακὰς ἰδέας μὲ τὸ ἐξωτερικὸν μὴ τὰς ἀναβιβάζετε εἰς αὐτὸν τὸν βαθμὸν, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν φθάνει ὅλον τὸ ἐξωτερικόν· Κύριοι, οἱ περισσότεροι διδάσκαλοι πεινοῦν, εὑρίσκονται ἐδῶ, καὶ εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ τραποῦν εἰς ἄλλο ἔργον, καὶ εἶναι ἀνεπιτήδειοι. Μὴ θέλετε, κύριοι, νὰ κάμητε δυστυχεῖς ἀνθρώπους, μὴ βαδίζετε μὲ ἐπιπολαιότητα· τῷ ὄντι, ἐνταῦθα πρέπει νὰ γίνῃ μία πρόβλεψις, καὶ διὰ τὸν μὲν καὶ διὰ τὸν δέ· οἱ διδάσκαλοι τοῦ διδασκαλείου εἶναι εἰδικοί· οἱ μαθηταὶ εἰς τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα εἶναι τελειότεροι, διότι τί μανθάνουν εἰς τὸ διδασκαλεῖον; γραφὴν, ἀνάγνωσιν, ἀρχὰς ἑλληνικῆς, ἀριθμητικὴν, γεωγραφίαν· ἀλλ’ ὅλα ταῦτα παραδίδονται καὶ εἰς τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα, καὶ τελειότερον ἴσως· τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐνταῦθα εἶναι τὸ πρότυπον, διότι ἀπὸ τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα, πολὺ καλὰ δύναται νὰ ἔλθῃ ἕνας μαθητὴς νὰ σπουδάσῃ τὸν μηχανισμὸν τῆς διδασκαλίας, χωρὶς ν’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὴν ἀνάγνωσιν. Ἔχοντες λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν τὸ συμφέρον, λέγομεν, ὅτι τὸ Διδασκαλεῖον εἶναι χρήσιμον πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς μαθητὰς, οἱ ὁποῖοι εἶναι προχωρημένοι, δύνανται νὰ δώσωσιν ἐξετάσεις, οἱ λοιποὶ δὲ δύνανται νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα, διότι ἐκεῖ, ὅσον θέλουσι, δύνανται νὰ προαχθῶσι, τὸ στάδιον εἶναι εὐρὺ ἐνώπιόν των.

§138ΚΑΛΟΣ. Κύριοι! ὁ προαγορεύσας σᾶς εὐηρέστησεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει ἀνάγκην πλέον διδασκάλων, καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι 2000 ὑπάρχουν, καὶ ἐν τούτοις, κύριοι, ἔξωθεν τῆς πρωτευούσης βλέπετε τὴν ἀμάθειαν, ἀκούετε λαλουμένην τὴν Ἀλβανικὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐκδιώξωμεν ἀπὸ τὸν τόπον μας· καὶ πλεῖστοι δῆμοι τοῦ κράτους ἔχουν ἀνάγκην δύω καὶ τριῶν δημοτικῶν σχολείων· ὑπάρχει εἷς ὀργανισμὸς τοῦ Διδασκαλείου καὶ ὀφείλει ἡ κυβέρνησις, ἂν θεωρῇ τοῦτον ἀνεπαρκῆ ἢ ἀσύμφορον εἰς τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπιδιώκομεν, νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς μεταῤῥυθμίσεως αὐτοῦ καὶ τῆς βελτιώσεως τοῦ Διδασκαλείου· ἐν ὅσῳ ἡ κυβέρνησις δὲν φέρει σχέδιον μεταβολῆς τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θὰ ἐκπαιδεύωνται οἱ νέοι εἰς τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δημοδιδασκάλου, δὲν πρέπει νὰ καταργηθῇ τὸ ὑπάρχον. Σήμερον ὑπάρχουν πλεονάζοντες 700, ὡς σᾶς εἶπον, δημοδιδάσκαλοι, καὶ διατί; διότι οἱ πλεῖστοι τῶν δήμων δὲν ἔχουν παρὰ ἓν δημοτικὸν σχολεῖον, ἐνῷ εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, νὰ συστηθῶσι δύω καὶ τρία· εἰς πολλοὺς δήμους εἶναι ἀνάγκη νὰ φροντίσῃ ἡ κυβέρνησις διὰ τὴν κατωτέραν ἐκπαίδευσιν, καὶ πρέπει νὰ καταστήσωμεν ἐπιθυμητὸν τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δημοδιδασκάλου, καὶ νὰ μὴ τὸ ἀφήσωμεν εἰς τὴν ἐξευτελεστικὴν θέσιν, εἰς ἣν περιῆλθεν· ἡ κατωτέρα ἐκπαίδευσις εἶναι ἡ τροφὴ τοῦ λαοῦ. Δι’ αὐτῆς θὰ εἰσαχθῇ ὁ πολιτισμὸς καὶ ἡ γλῶσσά μας. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ διατηρήσωμεν τὸ ὑπάρχον κατάστημα μέχρις οὗ ὁ ὑπουργὸς μᾶς φέρῃ νόμον περὶ τῆς μεταῤῥυθμίσεως αὐτοῦ.

§139ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐρωτῶ τὸν Κύριον ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἂν καταργήσῃ ἡ Συνέλευσις τὸ Διδασκαλεῖον, ποία οἰκονομία θέλει προέλθει, καὶ ἐὰν εἰς ταύτην συμπεριλαμβάνεται καὶ τὸ ἐνοίκιον τῶν 6,000 δραχμῶν (θόρυβος). Ἐὰν, Κύριοι, καταργήσωμεν, βλέπετε, ὅτι ἀφίνομεν ἀνωφελῆ μίαν δαπάνην 6,000 δραχμῶν. Κάμνω τὴν παρατήρησιν αὐτὴν, διότι δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ Συνέλευσις θέλει νὰ ψηφοφορήσῃ ἐν γνώσει. Ἡ συζήτησις ἐστενοχωρήθη· ἂν ἡ συζήτησις ἦτον ἐκτεταμένη, ἡ Συνέλευσις ἤθελε πεισθῆ, ὅτι αἰτία, δι’ ἣν δὲν ἔφερε καλοὺς καρποὺς, ὑπῆρξεν, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι καλὸς, δὲν ἐφηρμόζετο, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν δύω λέξεις θὰ σᾶς εἴπω Πολλοὶ ἐξ ὑμῶν γνωρίζετε, ὅτι οἱ πρῶτοι ἐξελθόντες διδάσκαλοι ἐκ τοῦ Διδασκαλείου ὑπῆρξαν κάλλιστοι, καὶ ἐσύστησαν τὰ ὡραιότερα δημοτικὰ σχολεῖα, ἅτινα ὑπάρχουν ἀκόμη τὴν σήμερον τοιαῦτα καὶ τοῦτο, διότι ὁ ὀργανισμὸς ἐφηρμόζετο ἐντελέστατα. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Διδασκαλείου δὲν ἐπενοήθη εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ μετεγράφη ἐξ Εὐρωπαϊκῶν κανονισμῶν, καὶ ἑπομένως δὲν πρέπει ν’ ἀμφιβάλλητε, ὅτι οὗτος εἶναι τέλειος· τὸ λέγω τοῦτο διὰ ν’ ἀποδείξω, ὅπως καὶ ἡ ἐπιθυμία τῆς Συνελεύσεως εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ἀποκατασταθῇ τὸ Διδασκαλεῖον μὲ τὴν αὐστηρὰν ὅμως ἐφαρμογὴν τοῦ ὀργανισμοῦ, διότι, ὡς σᾶς εἶπον, ἐφ’ ὅσον καλῶς ἐφηρμόζετο ἐπέφερε καλὰ ἀποτελέσματα· ὀλίγον καιρὸν, Κύριοι, ἔμεινα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ παρετήρησα εἰς τὸ Διδασκαλεῖον μεγάλην ἀνωμαλίαν· εὑρῆκα, Κύριοι, διπλώματα ὑπὸ προθεσμίαν, τὰ ὁποῖα ἔμελλον νὰ διαρκέσωσιν ἓν ἔτος ἢ δύω, δηλ. ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀπέτυχεν εἰς τὰς ἐξετάσεις, ἐλάμβανε δίπλωμα τοῦ μετέρχεσθαι τὸν διδάσκαλον ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον· σᾶς παρατηρῶ προσέτι, ὅτι ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ ἐξελέγξῃ τὴν κατάστασιν τοῦ Διδασκαλείου αὐτοῦ, ἤτοι ὁ Τμηματάρχης τοῦ ὑπουργείου, ἦν συγχρόνως ὁ διευθυντὴς τοῦ σχολείου τούτου· διότι ἠξεύρετε ὅτι ὁ ὑπουργὸς οὐδόλως δύναται νὰ ἐπεμβῇ εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ὑπηρεσίας, οἱ ὑπουργοὶ δὲν εἶναι διδάσκαλοι, καὶ εἰς τοιαῦτα ἔργα δὲν εἶναι ἐπιτήδειοι. Παρατηρῶ προσέτι, ὅτι διαλύοντες τὸ Διδασκαλεῖον διὰ νὰ τὸ ἀποκαταστήσωσιν ἐκ νέου μετὰ 3 μῆνας, ὡς ἐπροτάθη, δὲν κάμνετε ἄλλο τι εἰμὴ νὰ ῥίψητε εἰς τοὺς δρόμους ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἔτους τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ καὶ νὰ φέρετε οἰκονομίαν 2 χιλ. δρ. Μεθ’ ὅλα ταῦτα κάμνω τελευταῖον τὴν παρατήρησιν, ὅτι κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς αὐξήσεως τοῦ κράτους μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ κατάργησις τοῦ Διδασκαλείου δὲν ἤθελεν εἶσθαι φρόνιμος· δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἐκεῖ τὰ γράμματα εἶναι ἀρκετὰ ἐξηπλωμένα, ὅτι οἱ ἀδελφοὶ Ἑπτανήσιοι κατέγιναν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν παίδευσιν· ὑποθέτω ὅμως ὅτι θὰ ὑποβληθοῦν εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον θέλει ἀπαιτήσει τὸ Ἔθνος. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπέλθῃ αὐστηρὰ ἐπιτήρησις εἰς τὸ κατάστημα αὐτὸ, καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ἀναπόφευκτος ἑνὸς νέου Νόμου.

§140ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τό γε νῦν ἔχον, τὸ Σχολεῖον αὐτὸ δὲν δίδει μαθητὰς ὅπως ἀπαιτοῦμεν, ὅπως τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας ἀπαιτεῖ πρῶτον αὐτό. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ὑπάρχῃ ἔλλειψις κατὰ τὸν διοργανισμὸν ἢ ὄχι· πιστεύω ὅμως, ὅτι ὁ διοργανισμὸς ὅπως ἔχει τὴν σήμερον, δὲν εἶναι κατάλληλος· ἐκτὸς τούτου, πρόκειται νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα εἰς τὸν νέον διοργανισμὸν, ἐὰν πρέπῃ τὰ μαθήματα νὰ παραδίδωνται ὡς καὶ τώρα, ἢ πρέπει οἱ μαθηταὶ νὰ ἔρχωνται διδαγμένοι ὅπως μανθάνωσι τὸν τρόπον μόνον. Ἑπομένως, Κύριοι, ἐπειδὴ ὅπως εἶναι δὲν δίδει καρποὺς, καὶ δὲν ὑπάρχει Διδασκαλεῖον, διότι τοῦτο κατηργήθη, καθ’ ὅσον ὑπάρχει μόνον ὁ Ἔφορος καὶ δύω Καθηγηταὶ τῆς Μουσικῆς, πρέπει νὰ ἐκλείψῃ, διότι εἶναι μόνον μία περιττὴ δαπάνη.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσι (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἐφωτίσθη. Ὑποβάλλω τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Μαυροκορδάτου. «Ἡ Συνέλευσις θεωρεῖ ἀναγκαίαν τὴν ὕπαρξιν δημοδιδασκαλείου, καὶ συνιστᾷ εἰς τὸ ἐπὶ τῆς Παιδείας ὑπουργεῖον, συμφώνως πρὸς τὴν παρ’ αὐτῆς ἐκφρασθεῖσαν πρότασιν, νὰ καταρτίσῃ, ὅσον εἶναι τάχιον καὶ ἐντελέστερον τὸ ἐκπαιδευτήριον τοῦτο, δυνάμενον νὰ γίνῃ μεγάλης ὠφελείας πρόξενον τῇ πατρίδι». Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς, δηλ. τὴν ἀφαίρεσιν τῆς πιστώσεως· οἱ παραδεχόμενοι ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τὴν ἀναγνωσθεῖσαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη.

§142ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ταύτην τὴν στιγμὴν μοὶ ἔστειλαν ἀπὸ τὸ γραφεῖον τὴν ἀκόλουθον σημείωσιν· ἂν δὲν ᾖναι ἀρκοῦσα, δύναμαι νὰ φέρω ὁποιανδήποτε πληροφορίαν. «Πλέον τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὑπαρχόντων σχολαρχείων ὑπάρχουν 4 εἰσέτι, 2 ἑλληνοδιδάσκαλοι καὶ 8 βοηθοί, τῶν ὁποίων ὁ μισθὸς ἀναβαίνει πλέον τῶν 9,640 δραχμῶν».

§143ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ ἀντισταθῶ εἰς τὸ νὰ γίνῃ παραδεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ Κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἁπλῶς θέλω νὰ δικαιολογήσω τὸ ὑπάρχον. Ἐπειδὴ ἐπειγόμην ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῶν οἰκονομιῶν, ἤθελον νὰ φέρω τὰ ποσὰ τὰ πραγματικὰ εἰς τὸν προϋπολογισμόν, δὲν τὸν συνέταξα δὲ κατὰ βούλησιν, συμπεριέλαβον καὶ τὸν τμηματάρχην καὶ τὸν λογιστὴν, ἔγινε συζήτησις, ἐλάβαμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι μένουν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο πολλαὶ κεναὶ θέσεις, καὶ δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα, καθ’ ὃ διετέλεσα ὑπουργός, πολλαὶ θέσεις καὶ γυμνασίων καὶ σχολείων ἦσαν κεναί. Ἐπομένως τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὑπελογίσθη, δὲν ἐδαπανήθη, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ δαπανηθῇ κατ’ αὐτὸ τὸ διάστημα. Περίσσευμα ἄρα πρέπει νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς διαχειρίσεως τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ. Ὑπελόγισα δὲ, ὅτι θὰ περισσεύσῃ ποσὸν τοιοῦτον 10,000 δραχ. καὶ διὰ τοῦτο, ὅταν ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος ἦλθε νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν προσθήκην, ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ φέρω αὐτὴν τὴν παρατήρησιν.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ζητουμένην αὔξησιν τῶν 10,000 δραχμῶν διὰ τὸ ἄρθρον τῶν σχολείων, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσι (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ 1 ἄρθρου τοῦ 4 κεφαλαίου ἐλάττωσις δὲν προτείνεται διὰ μίσθωσιν τῶν δήμων, τοὺς ὁποίους θὰ βοηθήσῃ τὸ δημόσιον.

§145ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ Κ. προκάτοχός μου εἶχε λάβει μέτρον, ὥστε Δῆμοι κριθέντες εὔποροι ἐπεφορτίσθησαν νὰ πληρώσουν τὸ ἔξοδον τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, περὶ τούτου δὲν γίνεται λόγος, ἀλλὰ καθὼς πάλιν ἀπὸ τὸν λογιστὴν ἔμαθον, αὐτὸ τὸ μέτρον ὑπελογίσθη κατὰ λάθος· ὁ λογιστὴς ὑπελόγισεν ὀλιγώτερον 9,000 δραχμὰς, καὶ μετὰ τὸ μέτρον αὐτὸ ὁ Κ. ὑπουργὸς εὑρέθη ἠναγκασμένος ἀπὸ τὰς παρατηρήσεις τῶν ἐπιτοπίων ἀρχῶν, νὰ δώσῃ βοηθήματα εἰς μερικοὺς πτωχοὺς δήμους, τὰ ὁποῖα ἀναβαίνουσιν εἰς 1500 δρ., διότι ἡ Συνέλευσις γνωρίζει, ὅτι εἰς πολλὰ δημοτικὰ σχολεῖα πτωχῶν δήμων δίδεται βοήθεια ἀπὸ τὸ δημόσιον. Ἡ κυβέρνησις δὲ εἶπεν, ὅτι οἱ εὔποροι δῆμοι δύνανται νὰ ἀναλάβωσιν αὐτοὶ τὰ βάρη τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§146ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Πόσον εἰσόδημα πρέπει νὰ ἔχῃ ἕνας δῆμος, διὰ νὰ λογίζηται εὔπορος;

§147ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ τοῦτο, Κύριοι εἶναι δίκαιον, διότι δὲν δύναται τὸ δημόσιον ν’ ἀνθέξῃ εἰς ὅλα τὰ βάρη, πρέπει καὶ οἱ δῆμοι νὰ ὑποφέρωσι βάρη τινὰ, νὰ ἐλαττώσωσι τοὺς μισθοὺς τῶν Δημάρχων των, Γραμματέων, διὰ νὰ πληρώσωσι τοὺς διδασκάλους, τοῦτο εἶναι καὶ δίκαιον καὶ ὀρθόν· νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὀρθότατα τὸ ὑπουργεῖον ἔλαβε τὸ μέτρον αὐτό. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ προστεθῶσι 10,000 δραχμαί. (Θόρυβος).

§148ΚΑΛΑΜΙΔΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἔρχομαι, Κύριοι, καθὼς ἔπραξαν προχθὲς ἄλλοι, νὰ σᾶς ζητήσω ἐν ὀνόματι τοῦ ὡραιοτέρου τῶν ἐν Ἑλλάδι συνοικισμῶν, λέγω τοῦ Θετταλικοῦ, οὗτινος ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι ἀντιπρόσωπος, οὔτε χρήματα, οὔτε οἰκήματα, οὔτε καταστήματα. Οἱ γενναῖοι καὶ ἐργοδιῶκται αὐτοῦ κάτοικοι δι’ ἰδίων χρημάτων ἠγόρασαν ἐν τῇ μεθορίῳ παραλίᾳ τοῦ Παγασαίου κόλπου μεγάλην ἔκτασιν γαιῶν. Ἀπέκτησαν ἑκατὸν χιλ. ἐλαιοδένδρων, αὐξανομένων καθ’ ἡμέραν, καὶ ἱκανὰ στρέμματα ἀγρῶν καὶ ἀμπέλων. Ἐναυπήγησαν πλοῖα χωρητικότητος εἴκοσι περίπου χιλιάδων, ἢ 800,000 κοιλῶν, ἀνήγειραν 300 οἰκίας, δύο ἱεροὺς ναοὺς, δημαρχεῖον, δημοτικὸν Σχολεῖον, νοσοκομεῖον, λοιμοκαθαρτήριον, νεκροταφεῖον, καὶ ὑγειονομικὸν καὶ τελωνιακὸν φυλακεῖον, ἄνευ τῆς ἐλαχίστης συνδρομῆς τῆς κυβερνήσεως. Ἔρχομαι νὰ σᾶς ζητήσω γράμματα μόνον. Ἔρχομαι τοὐτέστι νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐγκρίνετε τὴν ἐν Νέᾳ Μιζέλῃ συντήρησιν μιᾶς δημοδιδασκαλίσσης, διὰ νὰ μανθάνωσι τὰ κοράσιά μας γράμματα. Ἡ πρότασίς μου αὕτη, Κύριοι, εἶναι τοσούτῳ μᾶλλον δικαία, καθόσον, ἐκτὸς τοῦ ὅτι χάριν αὐτοῦ τοῦ συνοικισμοῦ τὸ δημόσιον δὲν ἔκαμε τὴν παραμικρὰν θυσίαν, ὡς σᾶς ἐβεβαίωσε προχθὲς καὶ ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργὸς, ἐνῷ οἱ κάτοικοι αὐτοῦ μεγάλας προσήνεγκον τῇ πατρίδι ἐκδουλεύσεις κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα καὶ ἀπώλεσαν ὁλόκληρον ἰδιαιτέραν πατρίδα ἐν Θεσσαλίᾳ, συνεισφέροντες οὐδὲν ἧττον καὶ οὐκ εὐκαταφρονήτους πόρους εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ διὰ τῶν κτημάτων, καὶ διὰ τῶν πλοίων των, καὶ τιμῶσι τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν εἴς τε τὸ ἐσωτερικὸν καὶ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον διὰ τῆς ἐξιδιασμένης τιμιότητος τῶν πλοιάρχων των. Ἄλλως τε, Κύριοι, τοιαύτη δημοδιδάσκαλος ὑπῆρχε καὶ ἕως πρὸ μικροῦ, συντηρουμένης, ἐκ τοῦ ἰδιαιτέρου ταμείου τῆς πρώην βασιλίσσης τῆς Ἑλλάδος Ἀμαλίας, καὶ εἶναι νομίζω ὅλως ἀναξιοπρεπὲς μετὰ τὴν ἀναχώρησίν της νὰ μὴ ἀναλάβῃ τὸ δημόσιον τὴν συντήρησιν αὐτῆς χάριν ἑνὸς συνοικισμοῦ, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἀπολαμβάνει πολλὰ, χωρὶς νὰ δαπανᾷ δι’ αὐτὸν τίποτε. Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν μὲν ἔντιμον ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Παιδείας ν’ ἀποδεχθῇ τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τὴν συντήρησιν μιᾶς δημοδιδασκάλου ἐν Νέᾳ Μιζέλῃ μικρὰν δαπάνην δραχ. 700 ἢ 800 κατ’ ἔτος, τὴν δὲ Σεβαστὴν Συνέλευσιν νὰ ἐγκρίνῃ αὐτήν.

§149ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἂν ἡ Συνέλευσις παραδεχθῇ τὸ ποσὸν ἵνα περιθάλψῃ καὶ τὴν παιδείαν εἰς τοὺς δήμους τοὺς ἀπόρους, ἤθελον παρακαλέσει τὸν ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸν συνοικισμὸν τῆς νέας Κρήτης, ὅστις εἶναι ἀπὸ τοὺς μᾶλλον ἀπόρους, νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸν μικρόν τι βοήθημα ὅπως γίνῃ ἕνα δημοτικὸν σχολεῖον.

§150ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου, Κύριοι, θὰ γεννηθῶσι σκάνδαλα· διότι ἢ πρέπει ὅλους νὰ βοηθήσωμεν ἢ κανένα.

§151Ν. ΚΑΪΡΗΣ. Κύριοι, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν εἰς συζητήσεις, ἁπλῶς μόνον λέγω, ὅτι ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμὸν θέλετε ἰδεῖ, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος τὸ δημόσιον ἐβοήθει τοὺς δήμους, ἔπειτα ὅμως τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν βοηθειῶν περιωρίσθη· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πολλοὶ δῆμοι, οἱ ὁποῖοι ἐμποροῦν νὰ ἔχουν τὰ μέσα, εἰς αὐτοὺς ἡ Κυβέρνησις ἠμπορεῖ νὰ μὴν χορηγήσῃ τὴν συνδρομὴν, ἀλλὰ αὐτοὶ εἶναι ὀλίγοι· ἑπομένως ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς ὅταν ἔχῃ τὴν πίστωσιν ἠμπορεῖ νὰ κρίνῃ (θόρυβος). Ἠξεύρω νὰ σᾶς εἴπω διὰ τὴν ἐπαρχίαν μου. Δι’ αὐτῆς τῆς ἐλαττώσεως 7 σχολεῖα κατεστράφησαν (θόρυβος). Λοιπὸν δὲν ἔχω νὰ προτείνω, παρὰ νὰ αὐξηθῇ ἡ πίστωσις, ὅπως ἦτο κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, καὶ νὰ διατηρηθοῦν τὰ αὐτὰ σχολεῖα.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἐφωτίσθη. Ὑπάρχουν 3 προτάσεις· ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ αὐξηθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ κατὰ 10,000 ἀκόμη, εἶναι 50,000 νὰ γείνουν 60,000, δευτέρα πρότασις, νὰ μείνῃ τὸ ποσὸν, ὅπως εἶχε πέρυσι.

§153ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι μέγα τὸ ποσὸν, Κύριοι, τὸ περυσινὸν, εὑρισκόμεθα εἰς οἰκονομικὰς ἀνάγκας, ἑπομένως μὴ ἐπιμείνατε νὰ αὐξήσωμεν τὰ βάρη τοῦ δημοσίου ταμείου τόσον· ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οἱ δῆμοι, ἔχοντες πόρους πρέπει νὰ πληρώσουν ἀφ’ ἑαυτῶν τοὺς διδασκάλους των, νὰ μὴ πληρόνουν τοὺς γραμματεῖς των, τοὺς δημάρχους των πολλὰ, νὰ μὴ σπαταλῶσι τὰ χρήματα, ἀλλὰ νὰ πληρόνουν τὰ σχολεῖα.

§154ΖΕΡΒΑΣ. Βεβαιῶ τὸν ὑπουργὸν, ὅτι ὅλοι οἱ δῆμοι εἶναι ἄποροι καὶ καταφεύγουν εἰς φορολογίας ἐμμέσους καὶ ἀμέσους.

§155ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ἐπιβάλλετε πολλὰ βάρη εἰς τὸ δημόσιον, δὲν θὰ ἀπαλλάξετε οὔτε τοὺς δήμους οὔτε τοὺς κατοίκους, διότι τὸ ταμεῖον εἰσπράττει ἀπὸ τοὺς πολίτας· ἐὰν τὸ ὑποχρεώσετε νὰ ἐξοδεύσῃ περισσότερα, τότε πρέπει νὰ εἰσπράξῃ περισσότερα, δὲν εἶναι ἀνθύπαρκτος πηγή.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ νὰ αὐξηθῇ κατὰ 10,000 δραχμῶν, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Παρεδέχθη. «Ἔξοδα δημοτικῶν σχολείων.» Ἄρθρον βʹ. ὡς πρὸς αὐτὸ ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ποσοῦ τῶν 240 δραχ. (θόρυβος). Δεύτερον δι’ ἐνοίκιον τοῦ καταστήματος, ἀλλ’ ὑπάρχει συμβόλαιον.

§157ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, Κύριοι! ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ηὐχήθη διὰ σπουδαίους λόγους τὴν διάλυσιν ἢ κατάργησιν τοῦ διδασκαλείου, ἡ ὁποία μετὰ ἓν ἔτος τὴν σήμερον ἐπραγματοποιήθη ἐν γνώσει τῆς ἐπιτροπῆς σας, ὡς μὲ ἐπληροφόρησαν τὰ λοιπὰ ἔντιμα μέλη, πρόεδρος τῆς ὁποίας ἦτο ὁ Κύριος Μιχαὴλ Σχινᾶς, ὁ πρώην ὑπουργὸς Κύριος Νικολόπουλος συνεπαρχιώτης μου καὶ μέλος αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἦτο ὑπουργὸς, δὲν ἔλαβε μέρος, διότι δὲν τὸν βλέπω νὰ ἦναι ὑπογεγραμμένος εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐνῷ ἀκόμη ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ παρόντος ἔτους δὲν εἶχεν ὑποβληθῇ καὶ ὑπῆρχε μία δέσμευσις ἠθικὴ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀπὸ τὴν προλαβοῦσαν ἔκθεσιν τοῦ παρελθόντος ἔτους, τὸ ἔτος καθ’ ὃ ὑπῆρχεν ὑπουργὸς ἐνοικίασε τὴν οἰκίαν τοῦ Κυρίου Λεβίδη τοῦ Κ. Συντάκτου τῆς Ἐλπίδος διὰ 4, 5 ἔτη, ὡς πληροφοροῦμαι. Τώρα, Κύριοι! φαίνεται καὶ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ὁ εἰρημένος Συντάκτης τῆς ἐφημερίδος ταύτης ἐφαίνετο πάντοτε ὑπερασπιστὴς τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου, καὶ τώρα, Κύριοι! παρομοιάζω τὴν σύμβασιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Κ. Νικολόπουλος μὲ μίαν ἄλλην σύμβασιν ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ προσώπου, ἥτις ἔλαβε χώραν κατὰ τὸ ἔτος 1852 ἂν δὲν ἠπατήθην ὡς ἐπληροφορήθην μιᾶς ἄλλης του οἰκίας διὰ τὸ Ἐφετεῖον, ἥτις καταντᾷ ἀπραγματοποίητος, δηλαδὴ λέγει, νὰ μὴ δύναται ποτὲ τὸ δημόσιον νὰ ἐνοικιάσῃ μίαν ἄλλην οἰκίαν διὰ τὸ Ἐφετεῖον παρὰ ὀψέποτε ἤθελεν οἰκοδομήσει δημόσιον κατάστημα, δηλαδὴ, λοιπὸν εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα· ἔκτοτε ἄρχεται ἡ ἐποχὴ τῆς πολιτικῆς διαγωγῆς τοῦ Κυρίου Λεβίδη, ὁ ὁποῖος ἤλλαξε διαγωγὴν ἀπὸ τότε, ἀλλὰ σήμερος δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν τὴν διαγωγὴν τοῦ Κυρίου Λεβίδη, διότι αὐτὸς ἐν τῷ δικαιώματί του ἠδύνατο νὰ κάμῃ ὁποιουσδήποτε ὅρους, ἠδύνατο νὰ πραγματοποιήσῃ ὅπως θέλει πρὸς ἀσφάλειαν τῶν συμφερόντων του (θόρυβος). Ἄν ὑπῆρχε, Κύριοι πληρεξούσιοι, εἷς νόμος περὶ εὐθύνης ὑπουργικῆς, βεβαίως τὸ ζήτημα σήμερον ἤθελεν εἶσθαι ἀφ’ ἑαυτοῦ λελυμένον (θόρυβος).

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι πληρεξούσιοι.

§159ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐπειδὴ, λέγω, δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος νόμος περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν, τὶ μένει νὰ κάμῃ ἡ Συνέλευσις, ὅταν βλέπῃ, ὅτι εἷς ὑπουργὸς, εἷς ἐπαναστάτης, εἰς ἐπαναστατικὴν ἐποχὴν, ὅταν ἔπρεπε νὰ μὴ δύναται νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ παρὰ μόνον ἐνοίκιον ἑνὸς ἔτους, διότι πᾶσα ἐνοικίασις, τὴν ὁποίαν ἤθελε κάμει διὰ περισσότερον ἀπὸ ἓν ἔτος, δὲν ἠμποροῦσε παρὰ νὰ ὑπολογισθῇ εἰς βάρος αὐτοῦ, ἐπειδὴ φαίνεται ἀπὸ τὸ χαρτὶ αὐτὸ, ὅτι ὑπάρχει ἀθέμιτος αἰτία, ἡ ὁποία τὸν ἠνάγκασε νὰ κάμῃ τὸ συμβόλαιον αὐτὸ, προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν διάλυσιν τοῦ συμβολαίου αὐτοῦ ὡς προερχομένου ἐξ ἀθεμίτου αἰτίας (θόρυβος). Αὐτὸ δὲ τὸ ὁποῖον προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ, νὰ τὸ ὑπενοικιάσῃ, ἠδύνατο νὰ τὸ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἄνευ τῆς γνώμης τῆς ἐπιτροπῆς.

§160ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠπόρησα, Κύριοι! μὲ τὰς παρατηρήσεις τοῦ Κ. Γόντικα. Ὅτε ἀνεδέχθην τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὸν Ἰούνιον μῆνα, ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Κ. Λεβίδη ἦτο τὸ κατάστημα τοῦ Διδασκαλείου πρὸ 5 ἐτῶν ἤ 10 ἴσως· τότε διέτρεχε φήμη ὅτι θὰ διαλυθῇ· ἐγὼ φροντίζων διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, εἰδοποίησα τὸν ἰδιοκτήτην περὶ τούτου, ὅτι τὸ διδασκαλεῖον πιθανὸν νὰ διαλυθῇ· ἐνόμιζον δὲ συνάμα, ὅτι τὸ ἐνοίκιον εἶναι πολὺ βαρὺ, ὅτι ἡ οἰκία δὲν εἶναι ἴσως κατάλληλος, καὶ ὅτι ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ εὕρωμεν ἄλλο κατάστημα συμφερώτερον, διὸ νὰ φροντίσῃ νὰ ἐνοικιάσῃ τὴν οἰκίαν του· τοῦτο δὲ ἔπραξα πρὸ τῆς λήξεως τῆς συμφωνίας τῆς ἐνοικιάσεως, συμμορφούμενος μὲ τοὺς ὅρους τοῦ συμβολαίου, τοῦ νὰ εἰδοποιηθῇ ὁ ἰδιοκτήτης δύο μῆνας πρὸ τῆς λήξεως τῆς ἐνοικιάσεως. Ἐν τούτοις παρῆλθον οἱ δύο μῆνες, καὶ ἡ ὑπηρεσία ὑπηγόρευε σπουδαίως τὴν διατήρησιν τοῦ Διδασκαλείου, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἐπείσθην καὶ ἐγώ. Ἐν τούτοις οὐδεὶς ἐνεφανίσθη νὰ προσφέρῃ τὴν οἰκίαν του εἰς ἐνοικίασιν μὲ ὅρους ὠφελιμωτέρους διὰ τὸ δημόσιον.

§161ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι ἡ οἰκία τοῦ ......

§162ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅποιος σᾶς εἶπε τοῦτο, λέγω, ὅτι ψεύδεται· ὑπάλληλοι ἦσαν ὁ Κ. Μάμουκας, ὁ Κ. Κυπριάδης, ὁ ὁποῖος ἐπαύθη μάλιστα παρ’ ἐμοῦ, ὁ Κ. Βάρβανος καὶ τόσοι ἄλλοι, εἰς τοὺς ὁποίους εἶπον ἐν καιρῷ νὰ φροντίσουν ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ εὐθηνοτέρα οἰκία, ἐν τούτοις ἐτελείωσεν, ὡς εἶπον, ἡ προθεσμία. Ὁ Κ. Λεβίδης ἀπηύθυνεν ἀναφορὰν πρὸς τὸ ὑπουργεῖον ζητῶν ἢ νὰ κενωθῇ ἡ οἰκία, ἢ νὰ ἀνανεωθῇ ἡ συμφωνία· τότε μὴ δυνάμενος ἄλλως νὰ πράξω, ἔδωκα τὴν ἄδειαν εἰς τὸν ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ ὑπάλληλον νὰ ἔλθῃ εἰς ἀνανέωσιν τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος ἐνοικιάσεως δι’ ὀλιγώτερον χρόνον τοῦ ὑπάρξαντος, τοῦτο ὅμως ἀπέβη ἀδύνατον, κατωρθώθη δὲ ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἐνοικίου διὰ 200 περίπου δραχμῶν ὀλιγώτερον κατ’ ἔτος, παρ’ ὅ,τι ἦτο ἐνοικιασμένη πρότερον. Ὕστερον ἀπὸ ταῦτα δὲν ἐννοῶ τὶ θέλει νὰ εἴπῃ ὁ Κ. Γόντικας. Ἔπρεπεν ἐγὼ τότε, ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις δὲν ἀπεφάσισέ τι περὶ διαλύσεως τοῦ διδασκαλείου, νὰ τὸ διαλύσω ἐγὼ, ἀφοῦ εἶχον ὅλως ἐναντίαν πεποίθησιν περὶ τούτου;

§163ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν εἶναι ἔτσι.

§164ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως προσεφέρθη ἄλλη οἰκία δι’ ἓν ἔτος; Ἔπρεπε λοιπὸν ἐγὼ νὰ ἐκβάλω ἔξω τοὺς Καθηγητὰς καὶ μαθητάς; Ἐνόμιζον, καὶ νομίζω, χωρὶς νὰ θέλω νὰ προσβάλω τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, ἀποφασισάσης τὴν διάλυσιν τοῦ Διδασκαλείου, ὅτι ἔπρεπε, λέγω, νὰ διατηρηθῇ τὸ Διδασκαλεῖον, διαῤῥυθμιζομένων καταλληλότερον καὶ σκοπιμώτερον τῶν περὶ αὐτοῦ· οἱ δὲ διδάσκαλοι οἱ τυχὸν λαβόντες παρ’ ἀξίαν πτυχίον νὰ ὑποβληθοῦν εἰς νέας ἐξετάσεις, καὶ οὕτω τὸ Διδασκαλεῖον ἐπανέλθῃ εἰς καλητέραν κατάστασιν καθ’ ὃ χρήσιμον εἰς τὸ Ἔθνος. Ἡ Συνέλευσις κατήργησε τὸ Διδασκαλεῖον σήμερον· προχθὲς ἀκόμη ἡ ἐπιτροπὴ ἐπρότεινε νὰ καταργηθοῦν 14 Ἐπαρχεῖα. Ὅσοι ὑπουργοὶ λοιπὸν ἐνοικίασαν τὰ καταστήματα τῶν Ἐπαρχείων εἶναι ὑπεύθυνοι; προχθὲς ἄλλος ὑπουργὸς ἐνοικίασεν οἰκίαν διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, πρέπει νὰ διαλυθῇ ἡ συμφωνία, ἂν τὰ ὑπουργεῖα συγκεντρωθοῦν αὔριον εἰς ἓν κατάστημα; τοῦτο λέγω καὶ περὶ τῶν Νομαρχιῶν περὶ ὧν ἐγένετο λόγος περὶ καταργήσεως κλπ. Παρατηρῶ, ὅ,τι ἔπραξα ἐγένετο χάριν τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἀνάγκην ἐφημερίδων δὲν εἶχον, ὡς διϊσχυρίσθη ὁ Κ. Γόντικας.

§165ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Σᾶς κάμνω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ οἰκία αὕτη ἦτον ἐνοικιασμένη ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι, ἐὰν δύω μῆνας πρὸ τοῦ τέλους τοῦ ἔτους δὲν εἰδοποιηθῇ ὁ ἰδιοκτήτης, θὰ ἐξακολουθῇ τὸ ἐνοίκιόν της· ὥστε βλέπετε, ὅτι αὐτὴ ἡ οἰκία ἦτον ὑποχρεωμένη εἰς πᾶσαν περίστασιν, ὅπου δὲν ἤθελεν εἰδοποιηθῆ ὁ ἰδιοκτήτης πρὸ δύω μηνῶν, ὅτι ἐγκαταλείπεται ἡ οἰκία, νὰ ἐξακολουθῇ, τώρα διὰ τί ἐκεῖνο τὸ νέον συμβόλαιον; δὲν τὸ καταλαμβάνω (θόρυβος).

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν παρατήρησιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ νὰ ὑπενοικιασθῇ...

§167ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὄχι αὐτὸ, εἶναι καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ πρότασίς μου νὰ κινήσῃ ἀγωγὴν περὶ διαῤῥήξεως τοῦ συμβολαίου ὡς προελθόντος ἐξ ἀθεμίτου αἰτίας.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Γόντικα νὰ ἐγερθῶσιν (οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἀπεῤῥίφθη. Ἐτελείωσε καὶ τὸ 2 ἄρθρον τοῦ 4 Κεφαλαίου. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 1 ἄρθρον τοῦ 5 Κεφαλαίου «Βοηθήματα».

§169ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ γίνῃ ἡ κλήρωσις τῆς ἐπιτροπῆς.

§170ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ τελειώσωμεν πρῶτον.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Δαγρὲς ἔχει τὸν λόγον.

§172ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν καθήσατε νὰ κληρωθῇ ἡ ἐπιτροπή.

§174ΤΙΝΕΣ. Πόσα μέλη θὰ ᾖναι;

§175ΠΟΛΛΟΙ. Δώδεκα. Κληροῦνται οἱ ἑξῆς ΚΚ. πληρεξούσιοι διὰ τὴν ἐπιτροπήν. Μ. Καΐρης, Δ. Δεσποτόπουλος, Γ. Ν. Τζέλιος, Φραγκῖσκος Δομενεγίνης, Δ. Θεοχάρης, Ἄχολος, Σαράβας, Καναβὸς, Π. Δεληγιάννης, Νικόλ. Γκίλης, Δ. Σ. Βουδούρης, Δ. Δρόσος. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 5 καὶ 10.

Ὁ πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ γραμματεῖς. Δ. Παπανικολάου.