1864.03.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 243.

Τῆς 23 Μαρτίου 1864.

(Δευτέρα)

Ὥρα 1 Μ. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Συνελεύσεως, ἐν ἀπαρτίᾳ γενομένης, ἤρξατο ἡ Συνεδρίασις.

Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης Συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα ἐνεκρίθησαν. — Καθὼς βλέπετε, Κύριοι, ἡ συνεδρίασις ἄρχεται περὶ τὴν 2 ὥραν· παρακαλῶ νὰ ἤμεθα ἀκριβέστεροι, διότι ἔχομεν πολλὴν ἐργασίαν. Ὁ Κ. Σουΐδας ἔχει τὸν λόγον διὰ μίαν ἐπερώτησιν.

§4ΣΟΥΪΔΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι! Τὸ παρελθὸν Σάββατον, δηλ. προχθὲς, εἰς Πάτρας συνέβη μία στρατιωτικὴ ἀνωμαλία εἰς τὸ ἐκεῖ ἑδρεῦον τάγμα ἀπὸ ἕνα λόχον αὐτοῦ. Ἐπιθυμῶ νὰ μὲ εἴπῃ ὁ ἔντιμος φίλος μου Κ. Κορωναῖος, ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τί ἐνήργησεν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου. βʹ) Τὰς αἰτίας, αἵτινες προκαλοῦν, κατὰ διαδοχὴν, ὡς γνωρίζετε, τὰ τοιαῦτα φαινόμενα, καὶ γʹ) ποῖα μέτρα ἔλαβεν ἐν γένει περὶ τῆς διορθώσεως τῶν τοιούτων στρατιωτικῶν ἀνωμαλιῶν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ νῦν, δὲν εἶναι ἐνταῦθα; παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν, καὶ προτείνω ὡς ἡμέραν τὴν πέμπτην, καθόσον τὴν τετάρτην εἶναι ἡ ἐθνικὴ ἑορτὴ τῆς 25 Μαρτίου, καὶ πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν συνεδρίασιν, νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῶν τριῶν αὐτῶν ἐπερωτήσεων. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὸν Κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἐπειδὴ ἔτυχε νὰ ἦναι ἐδῶ, τὸν παρακαλῶ νὰ μᾶς εἴπῃ, διατὶ ἀρνεῖται τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἀπὸ 21 10βρίου παρελθόντος ἔτους ἀποφάσεως τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὑπ’ ἀριθ. 34, ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ Κ. Γούδα· προχθὲς ἐγένετο πολὺς λόγος κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν περὶ τούτου, καὶ θὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου εἶναι σύμφωνος μὲ αὐτὴν τὴν ἀπόφασίν σας, διότι τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, διὰ τῆς εἰρημένης ἀποφάσεώς του ἔθεσεν εἰς τὸ Τυπογραφεῖον ἕνα ἐργάτην περισσότερον, τὸν ὁποῖον ἐνεκρίνατε, διότι ἦτο εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον τῆς τυπώσεως. Ἐπειδὴ λοιπὸν ὑπάρχει αὐτὸ τὸ ἔξοδον ἐγκεκριμένον, καὶ ἐπειδὴ αὐτὴ ἡ ἀπόφασις τοῦ πρώην ὑπουργικοῦ συμβουλίου δὲν ἐκυρώθη ἀπὸ τὸ ἐνεστὼς, πιστεύω ὅτι ὁ Κ. ὑπουργὸς θὰ λάβῃ τὴν καλοσύνην νὰ ἐκπληρώσῃ αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν.

§5ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Κύριοι, ἐνώπιόν σας ἐξέφρασα τὴν γνώμην μου καὶ τὴν κατάστασιν τοῦ Ταμείου· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Κ. Γούδα, ἅμα ἀνεχώρησα ἐντεῦθεν, καὶ μετέβην εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἔμαθον ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τοῦ Κ. Βούλγαρη εἶχεν συμφωνήσει καὶ ἀποφασίσει, ὥστε ὁ Κ. Γούδας νὰ τυπώνῃ εἰς τὸ Βασ. Τυπογραφεῖον τὸ βιβλίον του αὐτὸ, καὶ ὡς προκαταβολὴν τῷ ἔδωκε καὶ 500 δραχμὰς, καὶ ἤρχισεν ἤδη νὰ τυπώνῃ. Τώρα, Κύριοι, πρόκειται σεῖς ν’ ἀποφασίσητε, ἂν αὐτὴ ἡ ὑποχρέωσις, αὐτὸ τὸ νέον ἔξοδον, πρέπει νὰ ἐξακολουθήσω νὰ τὸ πληρώνω ἐγώ.

§6ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. ὑπουργοῦ, ἐγένετο μία συμφωνία, ἑπομένως εἶναι ἱερὰ καὶ ἀπαραβίαστος, καὶ αὕτη δὲν ἠκυρώθη δι’ οὐδεμιᾶς δικαστικῆς ἀποφάσεως. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι ἀξιοπρεπὲς καὶ δίκαιον αὐτὴ ἡ συμφωνία νὰ ἐπικυρωθῇ.

§7ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἤμην ἐξ ἀρχῆς διὰ ν’ ἀκούσω τὴν ὁμιλίαν ὁλόκληρον τοῦ νῦν ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Παιδείας. Εἰς τὸ τέλος ὅμως εὑρεθεὶς, ἐννόησα ποῖος ἦτο ὁ σκοπὸς τῆς ὁμιλίας του. Κύριοι τὰ δικαιώματα καὶ αἱ ἐκδουλεύσεις τοῦ ἰατροῦ Γούδα εἶναι εἰς τὴν κοινωνίαν τῆς Ἑλλάδος ἀδιαφιλονείκητα καὶ ἀναντίῤῥητα· ἡ Συνέλευσις ἔλαβε ταῦτα ὑπ’ ὄψιν κατὰ μίαν ἄλλην περίστασιν, συνεπείᾳ ἀναφορᾶς του, τὴν ὁποίαν συνέστησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις ἐκτιμῶσα ἀφ’ ἑνὸς τὴν σύστασιν τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὰ ἀναντίῤῥητα δικαιώματα τοῦ Κυρίου Γούδα, παρέσχεν αὐτῷ τὴν εὐκολίαν νὰ τυπώσῃ εἰς τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον τὰ συγγράμματά του, τὰ ὁποῖα ἐκ πολλῶν ἐτῶν ἤρξατο νὰ δημοσιεύσῃ, γινόμενος πολυειδῶς ὠφέλιμος τῇ Ἑλληνικῇ κοινωνίᾳ. Ἠπόρησα, ὅτι ἡ νῦν Κυβέρνησις ἔφερε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§8ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Δὲν τὸ ἔφερα ἐγώ.

§9ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἐγὼ δι’ ἐπερωτήσεως.

§10Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀδιάφορον· παραδέχομαι, ὅτι ἐγένετο ἐπερώτησις, καὶ ἀπαντῶν ὁ ὑπουργὸς εἰς ταύτην, ἀνέθηκεν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, κατέστησε δηλ. τὴν Συνέλευσιν Κυβέρνησιν. Αὐτὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, εἶναι τῳόντι πρωτότυπον, τὸ νὰ μὴν ἔχῃ κἀμμίαν θέλησιν καὶ γνώμην, νὰ μὴ δύναται οὔτε κἂν νὰ ἐκτελῇ τὰς ἀποφάσεις ἄλλης προλαβούσης Κυβερνήσεως, τὰς ὁποίας εἶχε τὴν γενναιότητα αὕτη νὰ λάβῃ.

§11ΠΟΛΛΟΙ. Ὡραῖα.

§12ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν μοῦ λέγετε, Κύριε Πετσάλη, ποία εἶναι ἡ γνώμη τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ δημοτικοῦ Νόμου;

§13Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αὐτὸ τὸ σύστημα ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι πρωτότυπον εἰς τὸ εἶδός του, καὶ πρέπει νὰ πρωτοκολληθῇ εἰς τὰ χρονικὰ τῆς Ἑλλάδος. Λέγω δὲ, ὅτι εἶναι ἀνοίκειον καὶ ἀναξιοπρεπὲς, οἱαδήποτε διάδοχος Κυβέρνησις νὰ μὴν ἐκτελῇ τὰς πράξεις τῆς πρὸ αὐτῆς, ἥτις ἀνεδέχθη τὴν εὐθύνην. Δὲν ἀνήκει τὸ ζήτημα εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ἀπ’ εὐθείας νὰ δικάζῃ τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως παροδικῶς καὶ παρεμπιπτόντως, κατὰ συνέπειαν ἐπερωτήσεως, καὶ νὰ ἀκυροῖ αὐτάς· αὐτὸ εἶναι σύγχυσις ἐξουσιῶν. Ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ δικαιώματί της διαχειριζομένη τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον εἶχεν εἰς χεῖράς της, νομίζουσα, ὅτι ἐξεπλήρου καθῆκον ἠθικὸν ἀπέναντι τοῦ Κυρίου Γούδα, ὅστις ἀπὸ πολλοὺς, οἵτινες σήμερον τολμοῦν νὰ διαφιλονεικοῦν τὰ δικαιώματά του, ἔχει μεγαλειτέρας καὶ ἐπισημοτέρας ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα, τὶ ἔκαμεν; Τῷ ἔδωκε τὰ μέσα νὰ φωτίζῃ τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν· δὲν τὸν ἤμειψε διὰ τοὺς κόπους του, ἀλλὰ τῷ ἔδωκε τὰ ὑλικὰ μέσα νὰ ἠμπορῇ νὰ δημοσιεύσῃ. Τί σχέσιν ἔχει τὸ ζήτημα τοῦτο μὲ τὴν Συνέλευσιν; Ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις θέλει ν’ ἀκυρώσῃ αὐτὴν τὴν πρᾶξιν; Ἂς ἀναδεχθῇ τὴν εὐθύνην, καὶ ἂς τὴν ἀκυρώσῃ. Δὲν πρέπει κἂν ἡ Συνέλευσις νὰ θέλῃ ν’ ἀναμιγνύεται εἰς τὰς Κυβερνητικὰς πράξεις, διότι καταστρέφει τὴν ὑπουργικὴν εὐθύνην. Δὲν πρέπει λοιπὸν τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ ᾖναι ἀντικείμενον σκέψεως τῆς Συνελεύσεως σήμερον, διότι ἠθέλομεν καταντήσει εἰς μίαν φανερὰν σύγχυσιν ἐξουσιῶν.

§14ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἦλθεν ἡ αἴτησις τοῦ Κυρίου Γούδα εἰς τὴν Συνέλευσιν πρὶν ἡ Κυβέρνησις, εἰς ἣν ἀνήκετε, ἀποφασίσῃ τὸ ποσὸν τῶν 1000 δραχμῶν; ἐὰν ἦλθε, καὶ ἐὰν ἡ Συνέλευσις τὸ ἀπέῤῥιψε κατὰ τὸ ἥμισυ, δὲν ὀφείλατε σεῖς ν’ ἀποδώσητε ἓν ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀπεδώκατε ἤδη.

§15ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ Συνέλευσις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συστήσῃ.

§16ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Οὔτε ἐσύστησέ ποτε.

§17ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Λοιπὸν συνέστησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν αἴτησιν τοῦ Κυρίου Γούδα (θόρυβος). Ἀλλὰ καὶ ἄνευ συστάσεως τῆς Συνελεύσεως, Κυβέρνησις ἥτις αἰσθάνεται τὸ καθῆκόν της, καὶ ἐνεργεῖ ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Συνέλευσιν ἐξοδεύουσα σύμφωνα μὲ τὸν προϋπολογισμόν. Λοιπὸν εἴτε συνεστήθη ἡ ἀναφορὰ τοῦ Κυρίου Γούδα, καθὼς φρονῶ, εἴτε οἴκοθεν ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν αὐτὸ τὸ μέτρον περὶ τοῦ Κυρίου Γούδα, λέγω, ὅτι εἶναι ἀναρμοδία σήμερον ἡ Συνέλευσις, νὰ θέλῃ νὰ καταβῇ, καθὼς ἐζήτησε νὰ τὴν καταβιβάσῃ ὁ προλαλήσας ὑπουργὸς, διὰ νὰ λύσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα τὸ μερικὸν, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸν Γούδαν, ἢ νὰ εἴπω καλλίτερον τὴν χρησιμότητα τῶν συγγραμμάτων τοῦ Γούδα, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται νὰ διαφιλονεικήσῃ, εἶναι δὲ πρᾶγμα ὅλως ὑπαγόμενον εἰς τὴν ἐκτίμησιν καὶ τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ὑπουργείου καὶ αὐτὸ ἂς πράξῃ ὅ,τι θέλει. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε ὁ Κύριος Ὑπουργὸς νὰ κάμῃ πρὸς τὸν ἐπερωτήσαντα, ἢ ὅτι ἐπεκύρωσεν, ἢ ὅτι θὰ ἐπικυρώσῃ τὴν πρᾶξιν τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως ἢ ὅτι θὰ σκεφθῇ, καὶ οὐχὶ νὰ λέγῃ ὅτι ὀφείλει ἡ Συνέλευσις νὰ ἀποφασίσῃ.

§18ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Κύριοι, πρῶτον εὑρισκόμεθα εἰς μίαν μικρὰν συνταγματικὴν διαφωνίαν μὲ τὸν προαγορεύσαντα Κύριον Πετσάλην· ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις καὶ αἱ βουλαὶ δὲν εἶναι, ὅπως θέλουν νὰ τὰς παραστήσουν, ξέναι ὅλως εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου. Καὶ ἄν ᾖναι ξέναι καὶ ἂν δὲν εἶχον κανὲν δικαίωμα νὰ νομοθετήσωσι, τότε δὲν ἐννοῶ πῶς νὰ σᾶς παρουσιάζωσιν αἱ Κυβερνήσεις ἕναν προϋπολογισμὸν, μὲ κεφάλαια καὶ ἄρθρα, καὶ πῶς ἡ Συνέλευσις δικαιοῦται νὰ λάβῃ γνῶσιν ὅλων τῶν λεπτομερειῶν καὶ νὰ ἀποφασίζῃ· ἄλλως, ἐὰν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ Κύριος Πετσάλης, ἦτο ὀρθὸν, τότε ἔπρεπε νὰ κάμωμεν ἕναν προϋπολογισμὸν ἐξ 25 ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου καὶ νὰ τελειώσῃ. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι δὲν εἶσθε, ὅπως ἐννοοῦν, ξένοι ἀπὸ τὴν διοίκησιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ τόπου, ὅτι δικαιοῦσθε νὰ λαμβάνετε γνῶσιν καὶ ν’ ἀποφαίνεσθε καὶ πρὸς τοῦτο συντάσσεται ὁ προϋπολογισμὸς, ὅπως συντάσσεται μὲ ἄρθρον, κεφάλαιον, καὶ μὲ ὅλας τὰς λεπτομερείας, δεύτερον ἐννοῶ καὶ θέλω ὥστε εἰς τὴν διαχείρισίν της ἡ Κυβέρνησις μάλιστα εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰ χρήματα νὰ ᾖναι εἰλικρινὴς καὶ καθαρὰ, δὲν ἐννοῶ νὰ γράφῃ ἕν ποσὸν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ νὰ λέγῃ ὅτι αὐτὸ τὸ χρειάζομαι διὰ τὴν τύπωσιν τῶν πρακτικῶν τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἔξαφνα ἀντὶ τούτου νὰ τὸ μεταχειρίζωμαι εἰς τὴν δημοσίευσιν συγραμμάτων ἑνὸς οἱουδήποτε. Αὐτὸ τὸ σύστημα δὲν τὸ ἐννοῶ, οὔτε τὸ ἀκολουθῶ. Ἐγὼ θέλω νὰ σᾶς εἴπω τί ἐννοῶ νὰ πράξω. Ὁ Κύριος Πετσάλης ἐννοεῖ τὸ ἐναντίον. Ἂς ᾖναι διὰ λογαριασμόν του. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, ἀπεφάσισε τὸ ὑπουργεῖον, εἶχε προϋπολογισμόν; ὅταν ὑπεχρέωσε τὸ δημόσιον εἰς αὐτὸ τὸ ποσὸν, ὅταν ἐπλήρωσε ἀκόμη τὸ ὑπουργεῖον, εἶχε κανένα προϋπολογισμὸν καὶ ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως; Τώρα τὸν συζητοῦμεν. Τὸ ὑπουργεῖον ἐνήργησεν αὐτογνωμόνως ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, δὲν εἶχε κἀμμίαν πίστωσιν καὶ ἐν τούτοις τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ ἀπεφάσισε καὶ ὑπεχρέωσε τὸ δημόσιον εἰς τὴν πληρωμὴν αὐτῶν τῶν χρημάτων. Περὶ τοῦ ἐξόδου αὐτοῦ ἔγεινε λόγος ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ ἡ Συνέλευσις ἐξεφράσθη. Ἀπορῶ πῶς ὁ Κύριος Πετσάλης νὰ μὴν λέγῃ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως καὶ καλὰ ἔκαμε ὁ Κύριος Μίλησης καὶ τὸν ἐπροκάλεσε· ἐπὶ ὅλων τῶν ζητημάτων ἀπέφυγεν ὁ Κύριος Πετσάλης λέγων, ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν δὲν ἐνδιαφέρει τίποτε.

§19Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ποτὲ δὲν τὸ εἶπα.

§20ΠΟΛΛΟΙ. Πολλάκις τὸ εἴπατε.

§21Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἡμεῖς Κύριοι ἐξεφράσαμεν τὴν γνώμην μας σαφῶς πάντοτε, καὶ ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως ἐγὼ ἐξέφρασα τὴν γνώμην μου προχθὲς ἀκόμη· δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἦτο ἐδῶ ὁ Κ. Πετσάλης ἢ ἐλησμόνησεν ὅ,τι ἤκουσεν, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, σᾶς εἶπα ὅτι δὲν εἶμαι σύμφωνος διότι ἀπαιτεῖται καὶ προσθήκη ποσοῦ, καὶ ἡ Συνέλευσις εἶπεν ὅτι δὲν δέχεται. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι εἶναι εὐκρινὴς ἡ γνώμη, ἣν ἐξέφρασε τὸ ὑπουργεῖον, ὅταν ἔφυγα ἀπ’ ἐδῶ, μοὶ ἐγεννήθη τὸ παράπονον ὅτι ἡ προλαβοῦσα Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ ἔχῃ πίστωσιν καὶ τὴν ἄδειαν, ὑπεχρέωσε τὸ δημόσιον δι’ ἑνὸς ποσοῦ τοιούτου· ὑπάρχει καὶ ἓν συμβόλαιον. Ἡ γνώμη μου ἦτον ἐναντία, ἐκτὸς ἂν ἡ Συνέλευσις θέλῃ νὰ δώσῃ κῦρος εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, τότε μάλιστα, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ εἴπητε ῥητῶς καὶ καθαρά· διότι ὅμως εἴπατε ὅτι δὲν πληρόνομεν καὶ διότι ἀκόμη πρέπει νὰ τὸ εἴπητε ῥητῶς, ἔπρεπε νὰ τὸ κάμῃ ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις; Πρέπει νὰ ᾖναι γνωστὸν εἰς τί ἐξοδεύομεν αὐτὰ τὰ χρήματα. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι τώρα εἰς αὐτὰ τὰ παρουσιαζόμενα ἀναγκαῖα ἔξοδα παρουσιάζεται ἓν κονδύλι τὸ ὁποῖον θὰ δοθῇ εἰς τὸν Κ. Γούδαν.

§22ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Πόσον ἀναβαίνει ἡ δαπάνη;

§23Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Δὲν γνωρίζω. Ἀναγνωρίζω ὅτι ὁ Κ. Γούδας ἔχει ἄπειρα δικαιώματα εἰς τὴν Πατρίδα, διὰ τὴν διαγωγὴν καὶ τὰς θυσίας τὰς ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ τὰς μέχρι τοῦδε· δὲν διαφωνῶ εἰς τὸ ὅτι ὁ Κ. Γούδας πρέπει νὰ προστατευθῇ καὶ νὰ τῷ δοθῇ συνδρομή· ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ἰδιαιτέρας αὐτῆς ὑποθέσεως τὰ πράγματα ἔλαβον χώραν ὅπως τὰ ἐξέθεσα. Λοιπὸν, Κύριοι, σεῖς μένει νὰ ἀποφασίσητε ἂν θέλετε νὰ ἀναιρέσετε τὴν χθεσινὴν ἀπόφασίν σας ἢ ὄχι.

§24ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι δύο ἀποφάσεις καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν Κ. Πρόεδρον νὰ ἀνεύρῃ τὰ πρακτικὰ τῆς πρὸ τριῶν μηνῶν συζητήσεως.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ ἀναβληθῇ εἰς μίαν ἄλλην συνεδρίασιν.

§26Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἓν ἄλλο ὑποβάλω εἰς τὴν γνώμην σας· δὲν ἠξεύρω ἂν ἀπατῶμαι, ἀλλ’ ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς εἴπω, ᾖναι, ὅπως τὸ ἐνθυμοῦμαι, τότε πολὺ ὀλιγώτερον δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν συμφωνίαν. Ἐνώπιόν σας ἦλθεν αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις ἐσυζητήθη καὶ ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν καὶ ἡ Συνέλευσις δὲν ἀπεφάσισε.

§27ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀπέῤῥιψεν ἡ Συνέλευσις, εἶχε τρεῖς αἰτήσεις ὁ Κ. Γούδας, καὶ μόνον τὸ τελευταῖον ζήτημα ἔμεινεν ἀναποφάσιστον.

§28Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐὰν ἀπέῤῥιψε τόσῳ χειρότερον, ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ἀπεφάνθη αὐτὸ δὲν σημαίνει, ὅτι συνεστήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ὅταν ἔλθῃ μία πρότασις ἐδῶ, καὶ ἐπ’ αὐτῆς δὲν ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις, ποῖος σᾶς εἶπεν, ὅτι τοῦτο εἶναι σύστασις; Τοὐναντίον τοὐλάχιστο τεκμαίρεται. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ ἐνεργήσωμεν παρ’ ὅπως ἐνεργήσαμεν· δὲν ἤξευρα αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν οὔτε τὴν συμφωνίαν, οὔτε τὰ πληρωθέντα χρήματα, καὶ ὅταν ἔφυγον ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ἔμαθα αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καὶ ἐθεώρησα, ὅτι, ὅπως κατήντησεν ἡ ὑπόθεσις, πρέπει νὰ τὴν λύσῃ ἡ Συνέλευσις.

§29ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δύο λέξεις, Κ. Πρόεδρε.

§30ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον, Κ. Πετσάλη, διότι ἰσχυρίζονται πολλοὶ, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη.

§32ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μίαν φορὰν διὰ πάντα, Κ. Πρόεδρε, πρέπει νὰ τὸ ἠξεύρετε, διότι καὶ προχθὲς εἰς μίαν ἐπερώτησιν ἅμα ἀπήντησεν ὁ ὑπουργὸς ἐμποδίσατε νὰ λάβῃ ἄλλος τὸν λόγον νὰ τὸν ἀντικρούσῃ. Ὅταν ὁμιλῇ ὁ ὑπουργὸς, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀναιρέσῃ ἄλλος ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ ὑπουργός. Μάθετέ το μίαν φορὰν διὰ πάντα.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡμίλησε πρῶτος ὁ ὑπουργὸς, τὸν ἀνῄρεσεν ὁ Κ. Πετσάλης, καὶ κατόπιν ὡμίλησε πάλιν ὁ ὑπουργός. Θέλετε πάλιν νὰ ὁμιλήσῃ ὁ Κ. Πετσάλης.

§34ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§35ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἀναιρέσω ὅσα εἶναι ἀτομικὰ, διότι πολὺ ὀλίγον ἐνδιαφέρομαι νὰ ἀναιρέσω τὰς τοῦ προλαλήσαντος πεποιθήσεις. Θέλω νὰ θεμελιώσω πράγματα καὶ ἀρχάς. Δὲν ὑπάρχει κανὲν ζήτημα σπουδαῖον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπαρουσιάσθη ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, καὶ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ὑπῆρχε τὸ προλαβὸν ὑπουργεῖον, νὰ μὴ ἔσπευσε τοῦτο νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν ἐπ’ αὐτοῦ καὶ νὰ μὴν ἐκφράσῃ γνώμην ῥητὴν καὶ σαφῆ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται νὰ ὁμιλῶσιν ὅπως ὁμιλοῦσι, τοῖς λέγω, ὅτι ἀνώτερα τῆς βεβαιώσεώς των καὶ τῆς ἐπιθυμίας των εἶναι τὰ πράγματα, εἶναι ἡ ἐφημερὶς τῆς Συνελεύσεως. Ἰδίως δὲ καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα περὶ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀθηνῶν εἶμαι ὁ πρῶτος ἢ ὁ δεύτερος, ὅστις ἐλάλησα, εἰς τὴν ὑπόθεσιν ἐκείνην καὶ ἐξέφρασα τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως, τόσον σχετικῶς πρὸς τὴν ὕπαρξιν ἢ μὴ τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, ὅσον σχετικῶς πρὸς τὸν χαρακτῆρα τοῦ νόμου, ὅστις ὑπεβάλλετο. Εἶπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ τὸν νόμον διαβατικὸν καὶ προσωρινὸν, ἰσχύοντα μόνον διὰ τὸν δῆμον Ἀθηναίων. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν ἀνέλαβε τὴν πρωτοβουλίαν καὶ ἔθεσε τὸ ζήτημα, προσδιορίσασα τὸ στάδιον τῆς συζητήσεως. Ἐὰν δὲ ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν συζήτησιν κατήρτισεν ἄλλως τὸν νόμον, τοῦτο δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀνατρέψῃ τὴν ἀλήθειαν ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐκείνη, ὡς προεῖπον, ἐξέφρασε θετικῶς καὶ ὁριστικῶς τὴν γνώμην της. Ἠμπορῶ ὅμως, Κύριοι, νὰ εἴπω πρὸς τοὺς καὶ πρότερον καὶ πρὸ ὀλίγου ἀπευθυνθέντας πρὸς ἐμὲ περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, τί ἔκαμον οἱ νέοι ὑπουργοὶ αὐτὸν τὸν νόμον, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐκηρύχθησαν, καταρτίσαντες αὐτὸν ἐναντίον τῆς τότε Κυβερνήσεως; Τὸν ἐκύρωσαν; Τί σκοπὸν ἔχουν νὰ κάμουν; Μοῦ φαίνεται, ὅτι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἀντεπολιτεύοντο, ἐκφράζοντες ἄλλας ἰδέας, ἐλθόντες τώρα εἰς τὴν ἐξουσίαν, δὲν τὰς πραγματοποιοῦσι. Τοῦτο δὲν ἠμποροῦν νὰ τὸ εἴπωσι καὶ δι’ ἡμᾶς καὶ ἀπόδειξις εἶναι αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀφήσαμεν νὰ κάμετε ὅπως ἠθέλατε (θόρυβος). Ὄχι μόνον ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη εἶχεν ἐναντίαν γνώμην καὶ τὴν ἐξέφρασεν, ἀλλὰ ἀνεφάνη καὶ μεγάλη μειονοψηφία, συμμεριζομένη τὰς ἰδέας της.

§36ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κύριε πρόεδρε αὐτὰ διαφεύγουν τὴν συζήτησιν τοῦ προκειμένου.

§37ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Κυρίου Γόντικα. Κύριοι, καθ’ ἣν ἐποχὴν ὑπεβλήθη τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἡ Συνέλευσις ἦτο κυριαρχική. Περιελάμβανε δηλαδὴ ἐν ἑαυτῇ ἁπάσας τὰς ἐξουσίας, ἑπομένως ἠδύνατο πολὺ καλὰ νὰ ἀσχολῆται καὶ περὶ διοικητικῶν ἀντικειμένων. Δὲν εἶναι λοιπὸν λογικὸν νὰ θέλῃ τις νὰ μιμῆται ὅ,τι ἔγεινε εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἡ Συνέλευσις, ὡς προεῖπον, εἶχεν ὅλην τὴν δύναμιν, καὶ νὰ θέλῃ ὥστε τοῦτο νὰ γίνηται καὶ σήμερον, ὅτε ἔγεινεν ἤδη ἡ διαίρεσις τῶν ἐξουσιῶν. Σᾶς εἶπα καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι πρωτοφανὲς, ἄτοπον καὶ γελοῖον, αἱ διοικητικαὶ πράξεις νὰ ὑποβάλλωνται ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον πρὸ τῆς ἐκτελέσεώς των εἰς τὴν ἐκτίμησιν καὶ ἀπόφασιν τῆς συνελεύσεως. Αὐταὶ εἰσιν αἱ συνταγματικαὶ ὑγιεῖς καὶ ἀληθεῖς ἀρχαὶ (θόρυβος). Εἴτε χθὲς ἐτέθη τὸ ζήτημα, εἴτε σήμερον, καὶ χθὲς κακὸν ἦτο καὶ σήμερον χείριστον. Ὁ χρόνος δὲν μεταβάλλει τὴν ἀξίαν τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν πραγμάτων. Λοιπὸν, Κύριοι, ἔλαβον τὸν λόγον, διότι ὁ προλαλήσας ὑπουργὸς, ὅταν ὡμίλησεν ἐντεῦθεν, εἶπεν ὅτι ἐμετρήθησαν χρήματα, αὐτὰ δὲ τὰ ἐμέτρησα ἐγώ. Ἐδόθη ἓν ποσὸν εἰς τὸ ὑπουργεῖον 5 χιλ. δραχμῶν, ὅπερ εἶναι σημειωμένον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τύπωσιν καὶ ἀγορὰν βιβλίων. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ, τὸ ποσὸν ἀφέθη εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ὑπουργείου. Ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπέμβῃ ἡ Συνέλευσις, ἂν γίνῃ σπατάλη καὶ κατάχρησις, ἂν ὁ ὑπουργὸς φανῇ ἄπιστος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλ’ ἐκεῖνος, ὅστις μεταχειρίζηται τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸ μεταχειρισθῇ κατὰ τὴν κρίσιν του, κατὰ τὴν συνείδησίν του. Ὑπάρχουν συμβόλαια ἀρχαιότερα, κατὰ συνέπειαν τῶν ὁποίων δίδονται 1000 δραχμαὶ εἴς τινας ἐκδότας βιβλίων· ἐνταῦθα εἶναι περιττὸν νὰ ἀναφέρω ὀνόματα. Παρετηρεῖτε, ὅτι ὑπάρχουν ἀρχαιότεραι ἀκόμη ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἐσεβάσθημεν. Δὲν κατηγορῶ κἀνένα, ἐξ ἐναντίας λέγω, ὅτι ἦτον καλὴ ἡ πρᾶξις. Εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι τόσον ὀλίγη ἡ ἀμοιβὴ, ἡ ὁποία δίδεται εἰς τὰ ἔργα τοῦ νοὸς, ὥστε ἐὰν δὲν ἔλθῃ εἰς συνδρομὴν καὶ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἀδύνατον νὰ προοδεύσωμεν. Δὲν ἀμείβεται ὁ ἐκδότης ἑνὸς συγγράμματος, διότι ὁ πληθυσμὸς εἶναι μικρὸς καὶ τὰ μέσα ὀλίγα, καὶ τοιουτοτρόπως οἱ περισσότεροι, οἱ ὁποῖοι ἴσως ἠσχολήθησαν καὶ ἀσχολοῦνται διὰ νὰ δημοσιεύσουν, προβλέποντες, ὅτι ὀφείλουν νὰ καταβάλλουν ἐξ ἰδίων των, ἀποφεύγουν. Λέγω λοιπὸν, ὅτι καλῶς ἔπραξεν ἡ παρελθοῦσα κυβέρνησις. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ Κεφαλ. τῶν 5000 δραχ. ἐδόθη συνδρομὴ εἰς τὸν Κ. Γούδαν ἐκ 1000 δραχ. Ἐπ’ αὐτοῦ λοιπὸν ὡμίλησα, ἐπ’ αὐτοῦ ὁμιλῶ πάλιν καὶ τώρα λέγων, ἐὰν ὁ νῦν ὑπουργὸς νομίζῃ, ὅτι κακῶς ἔπραξεν ἡ προλαβοῦσα Κυβέρνησις ἠμπορεῖ νὰ παύσῃ, ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ, Κύριε Γούδα, ἡ νῦν Κυβέρνησις ἠκύρωσε τὴν πρᾶξιν καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ χορηγήσῃ πλέον χρήματα. Δὲν εἶναι λοιπὸν σύγχυσις ἰδεῶν αὕτη, ὅταν ἐρωτᾷ τὴν Συνέλευσιν ποίαν χρῆσιν τοῦ Κεφαλαίου νὰ κάμῃ; Τότε λοιπὸν διὰ κάθε κεφάλαιον, οἱ ὑπουργοὶ πρέπει νὰ ἔρχωνται καὶ νὰ ἐρωτῶσι, πρέπει νὰ δώσωμεν ταῦτα τὰ χρήματα κατὰ συνέπειαν ἐκείνου τοῦ Κεφαλαίου; Ἀποδεικνύω λοιπὸν ὅτι ἐνταῦθα τίποτε αὐθαίρετον δὲν ἔγεινεν, ὅ,τι ἔγεινεν, ἐγένετο ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμὸς λέγουν, ὅτι δὲν ἦτο ἐψηφισμένος. Ἡ πληρωμὴ ἔγεινεν ἐπὶ τῶν πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι ἔδιδον τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεταχειρισθῇ τὰ ποσὰ ἐκεῖνα. Τὰ μετεχειρίσθη δὲ κατὰ συνείδησιν· δὲν θέλω τίποτε περισσότερον νὰ εἴπω, διότι φρονῶ, ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἐξηντλήθη· ἀρκετὰ ἀπήντησα ὡς πρὸς τὰς αἰτιάσεις, τὰς ὁποίας ὁ Κ. προλαλήσας ὑπουργὸς μοὶ ἀπηύθυνεν.

§38ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ (θόρυβος).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἐφωτίσθη.

§40ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ὁμιλήσω· ἐξεφράσθησαν ἰδέαι ἀντισυνταγματικαὶ, τὰς ὁποίας πρέπει ν’ ἀναιρέσωμεν (θόρυβος).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη, ὅτι ἐφωτίσθη.

§42ΤΙΝΕΣ. Ὄχι! (θόρυβος).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον ἀπήγγειλε τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι ἐφωτίσθη. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν ἐὰν θεωρῇ τὴν συμφωνίαν, ἡ ὁποία ἔγεινεν, ὡς ἰσχύουσαν.

§44ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι! (θόρυβος).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα καὶ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ὁ Κ. Χατσόπουλος ἔχει τὸν λόγον δι’ ἐπερώτησιν.

§46ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀποσύρω.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀφεντούλης δι’ ἑτέραν ἐπερώτησιν ἔχει τὸν λόγον.

§48ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Κύριοι, ἀνέγνωσα εἰς μίαν ἐφημερίδα, πιστεύω, ὅτι καὶ ὑμεῖς ἀνεγνώσατε τὸ ἴδιον, ὅτι εἰς τὴν περιφέρειαν πολλῶν προξενείων, καὶ ὀνομαστὶ γίνεται λόγος εἰς τὴν ἐφημερίδα ἐκείνην, ὅτι εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ προξενείου Ἀδριανουπόλεως καὶ Φιλιππουπόλεως κατὰ τὴν Θράκην περίπου καὶ Μακεδονίαν, εἰς τὴν περιφέρειαν, λέγω, πολλῶν προξενείνων, ἡ Τουρκικὴ ἐξουσία πιέζει τοὺς ἔχοντας τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν καὶ τοὺς πιέζει κατὰ τὸν τρόπον ἐκεῖνον τὸν γνωστὸν, τὸν ὁποῖον ἐπανέλαβεν ἤδη ἡ Τουρκικὴ κυβέρνησις εἰς πολλὰς ἄλλας ἐποχὰς μέχρι τοῦ δε, τοὐτέστι ζητεῖ νὰ ἐξιχνιάσῃ δῆθεν τὸ γνήσιον τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας· καὶ ἠξεύρετε ποῖα εἶναι τὰ μέσα; στέλλει ἕνα γιασαξῆ, συλλαμβάνει, τὸν ὑπήκοον Ἕλληνα, τὸν φέρει ἐνώπιόν της, τὸν ὑποβάλλει εἰς μίαν κατὰ τὸ δοκοῦν ἐρωταπόκρισιν καὶ τὸν ῥίπτει εἰς τὰς φυλακάς. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαδικασία τὴν ὁποίαν μεταχειρίζεται ἡ τουρκικὴ ἐξουσία ὁσάκις θέλει νὰ ἐξακριβώσῃ τὸ γνήσιον τοῦ Ἕλληνος ὑπηκόου. Ἀνέγνωσα εἰς τὴν ἐφημερίδα ἐκείνην, ὅτι τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ σήμερον, δὲν γνωρίζω ἂν ἦναι ἀληθές· παρακαλῶ τὴν κυβέρνησιν χωρὶς νὰ τὴν ἐπερωτήσω διὰ νὰ τῆς φέρω προσκόμματα, ἢ νὰ τὴν ἀντιπολιτευθῶ, παρακαλῶ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Συνέλευσιν εἰς μίαν τῶν προσεχεστέρων συνεδριάσεων τί γνωρίζει περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ὑπηκόων Ἑλλήνων εἰς τὰς προξενικὰς περιφερείας.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ Σάββατον διὰ νὰ ἀπαντήσῃ ὁ Κ. ὑπουργός......

§50ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη, λοιπὸν τὸ Σάββατον. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Σαρίπολος περὶ τῆς προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ν’ αὐξηθῶσι τὰ ἔξοδα τοῦ Πανεπιστημίου κατὰ 10000 δραχ.

§52ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου πολλὰ καὶ ἀλλόκοτα ἐλάλησεν ὁ Κ. Πετσάλης, ἀλλὰ μετ’ αὐτὸν ἔφερον καί τινα ἄλλα ζητήματα, ὅ τε Κ. Σχινᾶς, καὶ ὁ Κ. Ὀρφανίδης, ζητήματα σπουδαῖα καὶ ὅλως διάφορα τῶν ὑπὸ τοῦ πρώην ὑπουργοῦ ἐκτεθέντων. Θέλω ἀπαντήσει καὶ πρὸς τοὺς τρεῖς, πρῶτον δὲ τὸν Κ. Πετσάλην ἀντικρούσει. Ὁ Κ. Πετσάλης συντάττων τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου «ἔξοδα τοῦ πανεπιστημίου,» ἐνόμισε προσῆκον νὰ εἴπῃ ἐν τῇ ἐκθέσει του, ὅτι ἔκρινε καλὸν τὰς δαπάνας αὐτὰς καὶ διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος νὰ φέρῃ τὸ Πανεπιστήμιον εἰς βάρος τῆς ἰδίας του περιουσίας· ἐνόμισε δ’ ἐν τῇ διακεκριμένῃ εὐθυδικίᾳ του ὁ Κ. Πετσάλης δίκαιον, ἀφοῦ τὸ Πανεπιστήμιον, διὰ τὰς δυσχερεῖς οἰκονομικὰς περιστάσεις τοῦ παρελθόντος ἔτους, οἴκοθεν προὔτεινε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἀναδέχεται αὐτὸ τὰς διὰ τὸ 1863 δαπάνας πρὸς τὴν διδασκαλίαν τῶν πειραματικῶν μαθημάτων ἐν τῇ ἰατρικῇ καὶ φιλοσοφικῇ σχολῇ, νὰ ἀναδεχθῇ αὐτὰς καὶ ἐφέτος, ἐφέτος δ’ οὐχὶ ἑκουσίᾳ ἀλλ’ ἀναγκαστικῶς· Θαυμασία τῳόντι λογική! ἐπειδὴ πέρυσιν ἐχαρίσθη τὸ Πανεπιστήμιον, ἡ χάρις αὐτοῦ νὰ μεταποιηθῇ ἐφέτος εἰς ὑποχρέωσιν! Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τῆς ὁποίας δὲν ἐτέλουν μέρος, δὲν ἠδυνάμην νὰ ὑπερασπίσω τὸ Πανεπιστήμιον, ἔλαβον ὅμως τὴν τιμὴν νὰ παραστήσω πρὸς διάφορα ἔντιμα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης τὸ γινόμενον ὑπὸ τοῦ Κ. Πετσάλη ἀδίκημα, καὶ νὰ παρακαλέσω αὐτὰ ὅπως ἀνορθώσωσι τὰ ἐκείνου παράλογα νεωτερίσματα, ἅπερ καὶ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἐμηχανᾶτο νὰ εἰσαγάγῃ· καὶ πραγματικῶς ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς πεισθεῖσα ἐκ τῶν δικαίων παρατηρήσεών μου παρεδέχθη τὴν προσθήκην τοῦ ποσοῦ, ἤτοι τὴν αὔξησιν τῶν σημειουμένων ἐξόδων, κατὰ δέκα ἔτι δραχμῶν χιλιάδας. Ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἦν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, εἷς δ’ ἐξ ἐκείνων πρὸς οὓς εἶχον ἐγὼ λαλήσει, φιλοτίμως δὲ συνηγόρησεν ὑπὲρ τοῦ δικαίου τοῦ Πανεπιστημίου, πολλὰ εἰπὼν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἥτις καὶ συνῄνεσεν ὅπως συστήσῃ ἵνα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὸ ποσὸν τοῦτο λογισθῇ ὡς καὶ πρότερον εἰς βάρος τοῦ Ἔθνους ἅτε χρήσιμον διὰ τὰ ἔξοδα τῆς διδασκαλίας. Ἀλλά, Κύριοι, ὁ Κ. Πετσάλης θεωρῶν τὴν πρᾶξιν ταύτην τῆς ἐπιτροπῆς ὡς ἔμμεσον ἀποδοκιμασίαν τῆς διοικήσεώς του, ἠγωνίσθη νὰ καταδείξῃ, ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον ὀφείλει νὰ φέρῃ τὴν δαπάνην αὐτὴν, καὶ διότι τὸ Πανεπιστήμιον εὐπορεῖ, καὶ διότι δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία ἡ δαπάνη. Ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον εἶναι πλούσιον, δὲν εἶναι ἀληθὲς, διότι ἔχει μέν τινα περιουσίαν, ἀλλ’ αὕτη εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος τεταγμένη ὑπ’ αὐτῶν τῶν δωρητῶν πρὸς ἄλλο τι, χωρὶς δὲ ν’ ἀσεβήσῃ πρὸς τοὺς καταπιστεύσαντας αὐτῷ τὰ κληροδοτήματα ταῦτα δὲν δύναται νὰ μετατρέψῃ τῶν κληροδοτημάτων τὴν ῥητὴν χρῆσιν, μόλις δὲ τοῦ ἡμίσεος τῶν εἰσοδημάτων αὐτοῦ ἐλευθέρως δύναται νὰ διαθέσῃ ἡ τὴν περιουσίαν τοῦ Πανεπιστημίου διαχειριζομένη Ἀκαδημαϊκὴ Σύγκλητος, διότι εἰς ὡρισμένην χρῆσιν δὲν προσδιώρισαν καὶ αὐτὴν οἱ δωρήσαντες. Καὶ ὅμως, Κύριοι, οἱ πάντες γνωρίζετε, εἰς ποίας ἐκτάκτους δαπάνας ὑπέβαλεν ἑαυτὸ τὸ Πανεπιστήμιον κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος, δαπάνας ἴσως ἐν μέρει οὐχὶ τόσον χρησίμους, διότι μέγα ποσὸν κατηναλώθη διὰ μόνην τὴν ἐνδυμασίαν τῆς φάλαγγος τοῦ Πανεπιστημίου, ποσὸν ἀναβαῖνον εἰς 95,156 δραχμὰς, ἐξ ὧν ἀφαιρουμένων δραχ. 31,217 ἃς οἱ ἔξω ὁμογενεῖς ἐδωρήσαντο αὐτῷ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, περὶ τὰς 64,000 δραχ. βαρύνουσιν ἔτι καὶ νῦν τὸ Πανεπιστήμιον, ὅπερ ὀφείλει νὰ ἀποσβέσῃ τὸ χρέος τοῦτο· πόθεν δὲ νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ἀπόσβεσιν; ἀπὸ τοῦ κεφαλαίου του; ἤθελεν εἶσθαι, φρονῶ πολὺ ἄτοπον καὶ ἥκιστα οἰκονομικὸν, πρέπει λοιπὸν νὰ περιορίσῃ ὡς οἷόν τε τὰ ἔξοδά του, διὰ νὰ ἐξοφλήσῃ ἀπ’ αὐτῶν τὸ χρέος τοῦτο. Ἄρα τὸ Πανεπιστήμιον οὐδόλως εὐπορεῖ· ἔξεστι δὲ μόνῳ τῷ Κ. Πετσάλῃ, τῷ ὑπουργήσαντι μὲν, μηδέποτε δ’ ἐρωτήσαντι νὰ μάθῃ τι περὶ τῶν τοῦ Πανεπιστημίου, νὰ ἀγνοῇ τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων. Ἀλλ’ ἐξεταστέον πρὸς τίνα θέλουσι χρησιμεύσει αἱ 14000 δραχ. αἱ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς σημειούμεναι; εἶναι ἐρωτᾷ τις δυνατὸν, νὰ ἦναι τόσα τῆς διδασκαλίας τὰ ἔξοδα; Ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, νὰ δικαιολογήσω αὐτὰ ἐν συντόμῳ. Αἱ δύο σχολαὶ, ἡ θεολογικὴ δηλονότι καὶ ἡ νομικὴ, οὐδόλως χρῄζουσι τοιούτων ἐξόδων, καθόσον ἅπαντες οἱ ἐν ταύταις καθηγηταὶ καθαρῶς θεωρητικὰς διδάσκοντες ἐπιστήμας οὐδὲν δαπανῶσιν εἰς πειράματα καὶ ἐργαλεῖα· ἀλλ’ ὑπολογίζονται ταῦτα τὰ ἔξοδα εἰς χορηγίας, διὰ μὲν τὸν καθηγητὴν τῆς χειρουργικῆς 400 δραχμὰς, διὰ δὲ τὸν τῆς ἀνατομίας πρὸς τε τὴν διδασκαλίαν καὶ ἀνατομικὰ προπαρασκευάσματα δραχμὰς 1500, διὰ δὲ τὸν τῆς μαιευτικῆς δρ. 400, διὰ δὲ τὸν τῆς φαρμακολογίας δρ. 300, διὰ δὲ τὸν τῆς παθολογικῆς ἀνατομίας δρ. 500· διὰ δὲ τοὺς δύο Καθηγητὰς τῆς εἰδικῆς παθολογίας δρ. 600, ἤτοι 300 δι’ ἕκαστον· καὶ οὕτως ἐφεξῆς διὰ τοὺς ἄλλους Καθηγητὰς, ἐν ὅλῳ διὰ τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν δρ. 7400. Διὰ δὲ τὴν φιλοσοφικὴν Σχολὴν, δρ. 1600 διὰ τὸν Καθηγητὴν τῆς πειραματικῆς χημείας πρός τε τὸ δαπανώμενον ὑλικὸν εἰς διδασκαλίαν καὶ διὰ καταρτισμὸν τοῦ χημείου, δρ. δὲ 1000 πρὸς ἀμφότερα ταῦτα διὰ τὸν τῆς φυσικῆς Καθηγητήν· διὰ δὲ τὸν τῆς Βοτανικῆς δραχμὰς 600, διὰ τὸ ἀστεροσκοπεῖον δρ. 800, καὶ δρ. 400 διὰ τὸν τῆς φυσικῆς ἱστορίας, δι’ ἄλλα δὲ μαθήματα τῆς αὐτῆς Σχολῆς δρ. 850, ἐν ὅλῳ διὰ τὴν φιλοσοφικὴν Σχολὴν δρ. 5250. Διὰ δὲ τὴν ἀστυκλινικὴν δρ. 500. Ἐν ὅλῳ δὲ τὰ τρία ταῦτα κεφάλαια ἀπαρτίζουσι τὸ ποσὸν δρ. 17650. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ γραφείου, ἤτοι δι’ ἔλαιον, κηρία, φωτισμὸν διὰ τοῦ ἀερίου, θέρμανσιν, ταχυδρομικὰ, ἐκτύπωσιν τῶν προγραμμάτων, γραφικὴν ὕλην, ἔξοδα τελετῶν τοῦ Πανεπιστημίου κτλ. ἐν ὅλῳ δρ. 2400. Ὥστε τὸ ὅλον τῶν ἐξόδων τοῦ Πανεπιστημίου ἀναβαίνει εἰς δρ. 20,000 καὶ ἐπέκεινα. Αἱ δ’ ἄλλαι δύο σχολαὶ δὲν ἔχουσι μὲν ἀνάγκην ἐργαλείων, σκευῶν, κτλ. ἀλλ’ ἔχουσιν ἀνάγκην βιβλίων, καὶ διὰ τοῦτο πάντοτε ἐσημειοῦτο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἓν ποσὸν 5000 δρ. εἶναι συλλογαὶ πολύτομοι καὶ πολύτιμοι εἰς ἀγορὰν τῶν ὁποίων τὸ ἰδιαίτερον βαλάντιον τῶν καθηγητῶν δὲν ἐπαρκεῖ, ὅθεν πρέπει νὰ ἔρχηται ἡ πολιτεία εἰς βοήθειαν τῶν καθηγητῶν, καὶ τοῦτο χάριν τῆς ἐπιστήμης, καὶ πλουτισμὸν τῆς βιβλιοθήκης τοῦ Πανεπιστημίου. Λάβετε δ’ ὑπὸ σκέψιν ὅτι εὑρισκόμεθα μακρὰν πάσης πόλεως ἄλλης πλουτούσης μουσείων καὶ βιβλιοθηκῶν, ὡς καὶ ὅτι παντὸς εἴδους βοηθημάτων τῆς διανοίας στερούμεθα. Μετὰ τὰ ἐκτεθέντα ἐρωτῶ ὑμᾶς νῦν, ἂν θεωρῆτε πολὺ ἡ κυβέρνησις νὰ ἔρχηται εἰς συνδρομὴν τοῦ Πανεπιστημίου διὰ 14 μόνον χιλιάδων δραχ. Εἶναι δὲ δίκαιον, ἀφοῦ τὸ Πανεπιστήμιον ἦναι βεβαρυμένον ἤδη διὰ 64000 δρ. χρέους νὰ ἐπιβάλητε αὐτῷ καὶ τὴν τοιαύτην διὰ τὴν διδασκαλίαν δαπάνην;

§53ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τί εἰσοδήματα ἔχει τὸ πανεπιστήμιον;

§54ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἔχει 52 περίπου χιλ. δραχ. ἐτησίαν πρόσοδον, ὧν τὸ ἥμισυ περίπου δαπανᾶται εἰς ὡρισμένην, καὶ διὰ τοῦτο ἀμετάτρεπτον χρῆσιν, ἀπὸ δὲ τοῦ ἄλλου ἡμίσεος ὀφείλει ν’ ἀποσβέσῃ τὸ ἔλλειμα τῶν 61000 δραχ. τὸ ὁποῖον προῆλθε διὰ τὸν ἱματισμὸν τῆς φάλλαγος τοῦ Πανεπιστημίου. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν πείθοντα λόγον, δι’ ὃν ὁ Κ. Πετσάλης ἐπιμένει ὑποστηρίζων τὴν παράλογον γνώμην του, ὡς δῆθεν ὑπουργὸς, ἐνῷ εὐτυχῶς δὲν εἶναι πλέον ὑπουργός· ἄλλως δὲ ἂν ἔμενεν ἐπί τινα ἔτι χρόνον, ἤθελε διορθώσει καὶ τὸ Πανεπιστήμιον ὡς ἐδιόρθωσε τὰ Γυμνάσια, τὰ ὁποῖα ὅμως ἠναγκάσθη ν’ ἀνασυστήσῃ τὴν ἐπαύριον, ἵνα μὴ ἐκπέσῃ τοῦ ὑπουργικοῦ δίφρου, καὶ ὅμως ἔπεσεν ἀφοῦ παλινῴδησε. Καὶ ταῦτα ἐνῷ ὁ νῦν ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅστις ἦτο καὶ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, συννοῶν τὸ δίκαιον ἀσπάζεται τὴν αὔξησιν καὶ προτείνει τὴν παραδοχὴν αὐτῆς, διότι φιλοτίμως αἰσθάνεται, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ τὸ πανεπιστήμιον νὰ ἐπαρκέσῃ. Πιστεύω λοιπὸν, ὅτι περισσοτέραν ἰσχὺν καὶ βαρύτητα ἔχει ὁ λόγος τοῦ νῦν ὑπουργοῦ παρὰ ὁ λόγος τοῦ ἐκπτώτου ὑπουργοῦ. Ἐτελείωσα ὡς πρὸς τὸν Κ. Πετσάλην. Ὁ δὲ Κ. Σχινᾶς ἔκαμε μίαν ἄλλην πρότασιν, ὅτι πρέπει τὸ Πανεπιστήμιον νὰ δαπανήσῃ διὰ τὴν δημοσίευσιν δύο ἀξιολόγων συγγραμάτων, τοῦ λεξικοῦ τοῦ Δαβὶδ καὶ τοῦ μακαρίτου Βάμβα.

§55ΣΧΙΝΑΣ. Εἶπον, ὅτι ἀπὸ τὰς δωρεὰς τοῦ Κ. Βερναδάκη.

§56ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Μάλιστα, ἔχετε δίκαιον Κ. Σχινᾶ μὲ συγχωρεῖτε, ἐγὼ ἐλανθάσθην. — Ζητεῖτε, ὅπως ἀπὸ τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα ὁ Κ. Μπεναρδάκης κατέθεσε νὰ γίνῃ ἡ τύπωσις. Εὑρίσκονται παρὰ τῷ Πανεπιστημίῳ περὶ τὰς ἑξήκοντα χιλιάδας δραχμῶν διαθέσιμοι ἐκ τοῦ κεφαλαίου τοῦ πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως εὐεργετοῦντος τὸ Πανεπιστήμιον συμπληρεξουσίου μοι φιλογενεστάτου Κ. Μπεναρδάκη· ἀλλὰ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο ὡρισμένην ἔχει χρῆσιν, καθόσον προώρισται ὑπὸ τοῦ δωρητοῦ εἰς τὴν δημοσίευσιν Ἑλλήνων συγγραφέων καὶ ποιητῶν. Παρεκτὸς ὅμως τοῦ ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ ποσοῦ τούτου εἶναι ὡρισμένη, παρατηρῶ πρὸς τὴν συνέλευσιν, ὅτι δὲν εἶναι ἔργον αὐτῆς, οὐδὲ αὐτοῦ τοῦ ὑπουργείου ἔργον εἶναι, νὰ διαχειρίζηται τὴν περιουσίαν τοῦ Πανεπιστημίου. Τὸ Πανεπιστήμιον εἶναι ἠθικὸν πρόσωπον αὐτοτελὲς, διαχειριζόμενον τὴν ἰδίαν του περιουσίαν ἀνεξαρτήτως, ὑπὸ μόνην τὴν ἐπιτήρησιν καὶ τὸν ἔλεγχον τῆς κυβερνήσεως, ὥστε οὐδ’ αὐτὴ ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ εἴπῃ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, σὲ διατάττω νὰ δαπανήσῃς πρὸς τοῦτο ἢ πρὸς ἐκεῖνο· μόνος ὁ Κ. Πετσάλης, ὅτε ἦτο ὑπουργὸς, ἐζήτησε νὰ καινοτομήσῃ καὶ κατὰ τοῦτο, ἀλλὰ δὲν τοῦ ἐπέρασεν. Διαχειρίζεται τὴν περιουσίαν ταύτην ἡ σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου, ἥτις συγκροτεῖται ἐκ Καθηγητῶν ἐκλεγομένων παρ’ αὐτοῦ τοῦ Πανεπιστημίου τῶν μὲν ἐμμέσως, ὡς ὁ Πρύτανις καὶ οἱ Κοσμήτορες τῶν Σχολῶν, τῶν δ’ ἀμέσως, ὡς οἱ λοιποὶ Συγκλητικοί. Οἱ δέκα λοιπὸν Καθηγηταὶ, οἵτινες ἀποτελοῦσι τὴν Ἀκαδημιακὴν Σύγκλητον, ἐκεῖνοι μόνοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίζωσι τὰ ποσὰ καὶ νὰ προσδιορίζωσι ποῦ πρέπει νὰ δαπανηθῶσιν, ὥστε δὲν δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ προβῇ διόλου εἰς μέτρον ἀλλότριον τῶν ἔργων της παραβιάζον δὲ δικαιώματα κεκτημένα ὑπὲρ τοῦ Πανεπιστημίου· καὶ ἀναγνωρίζω μὲν καὶ ἐγὼ τὴν χρησιμότητα τῶν βιβλίων τούτων, μάλιστα δὲ τοῦ τοῦ Κ. Δαβὶδ, διότι ἤμην σπουδαστὴς ἐν Παρισίοις, ὅτε ὁ μακαρίτης Δαβὶδ ἐξειργάζετο τὸ ἔργον τοῦτο, ἐπειδὴ δ’ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ τὸν γνωρίζω, καὶ νὰ συχνάζω παρ’ αὐτῷ, πολλάκις εἶδον αὐτὸ τὸ ἔργον, καὶ ἐκ τοῦ σύνεγγυς γινώσκω ὁποίους καὶ ὁπόσους μόχθους κατέβαλεν· ἀλλ’ ἐπαναλέγω, ὅτι δὲν εἶναι ἡ Συνέλευσις ἁρμοδία νὰ διατάξῃ τὰ περὶ αὐτοῦ, οὐδὲ εἶναι αἱ παροῦσαι περιστάσεις τοῦ Πανεπιστημίου αἱ κατάλληλοι ὅπως τοῦτο σκεφθῇ περὶ τούτου. Ὁ δὲ Κ. Ὀρφανίδης εἶπεν ἄλλο τι, εἶπεν, ὅτι εἶναι καταδεδικασμένοι οἱ φοιτηταὶ ν’ ἀντιγράφωσι, καὶ ἀπηρίθμισε πολλὰς παραδόσεις, τὰς ὁποίας πρέπει ν’ ἀντιγράφωσιν· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι μέγα εἶναι δυστύχημα τὸ τοιοῦτον. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι ἡ συνδρομὴ τῆς κυβερνήσεως εἶναι ἐκείνη ἥτις προτρέπει τοὺς Καθηγητὰς νὰ δημοσιεύωσι τὰ συγγράμματά των; Δὲν τὸ πιστεύω· ὅστις δὲν εἶναι ἱκανὸς νὰ συγγράψῃ, οὐδὲ μυρίαι κυβερνήσεις ἂν ἔλθωσιν εἰς συνδρομὴν αὐτοῦ, δὲν θέλουσι δυνηθῆ νὰ κάμωσιν αὐτὸν ἀκουσίᾳ τῆς διανοίας καὶ ἐλλείψει τῶν γνώσεων συγγραφέα· ὅστις δὲ εἶναι ἄξιος νὰ συγγράψῃ, δημοσιεύει χωρὶς οὐδεμίαν νὰ λάβῃ συνδρομὴν, καὶ τὸ βιβλίον του εὑρίσκει ἀγοραστὰς πολλούς. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δύο ἱκανῶς ὀγκώδη συγγράμματα ἐδημοσίευσα, ἑκατέρου ὅμως αὐτῶν ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεώς του ἐκαλύφθησαν αἱ πρὸς τὴν τύπωσίν του προκαταβληθεῖσαι δαπάναι μου, οὐκ εὐκαταφρόνητον δὲ κέρδος μοὶ ἀφῆκαν, καί τοι λίαν εὔωνα κατέστησα αὐτά.

§57ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐκτὸς, ὅταν ᾖναι πολυδάπανον, ἐγὼ θέλω 3,000 δραχ. δι’ εἰκόνας.

§58ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Διὰ τὴν δημοσίευσιν τοιούτων συγγραμμάτων οἷον τὸ τοῦ καλοῦ φίλου καὶ συναδέλφου μου, κ. Ὀρφανίδου πραγματικῶς ἀπαιτοῦνται δαπάναι πλείονες παρὰ διὰ τὰ ἄλλα, τὰ καθαρῶς θεωρητικά· ἀλλ’ ἂς μὴ κακομάθωμεν νὰ ζητῶμεν τὴν πρὸς πᾶν ἔργον ἐπάρκειαν ἀπὸ τοῦ ταμείου τοῦ ἔθνους· ὅταν ὑπάρχωσι τοιαῦτα συγγράμματα, καὶ τοιοῦτον βεβαίως εἶναι τὸ πολύτιμον σύγγραμμα τοῦ νέου Διοσκορίδου μας κ. Ὀρφανίδου, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θέλει εὑρεθῆ ὁμογενής τις φιλότιμος ἵνα συνεισφέρῃ τὰ πρὸς ἐκτύπωσιν.

§59ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ τὸν εὕρητε, καὶ θὰ σᾶς εἶμαι εὐγνώμων.

§60ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Σᾶς ἀπαντῶ διὰ τοῦ εὐαγγελικοῦ λογίου «αἰτεῖτε καὶ δοθήσεται ὑμῖν, ζητεῖτε καὶ εὑρήσετε.» Χωρὶς νὰ ζητήσητε εὑρέθη, ὅστις σᾶς συνέδραμε διὰ τὸ «Τίρι Λίρι» καὶ τὸν πολυθρύλλητον Ἅγιον Μηνᾶν κ. Ὀρφανίδη, θέλει εὑρεθῆ καὶ διὰ τὴν Βοτανικήν σας.

§61ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Διὰ τὸ «Τίρι Λίρι» μάλιστα, ἀλλὰ δι’ ἐπιστημονικὸν σύγγραμμα ὄχι.

§62ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Συγκεφαλαιῶν Κύριοι, τὰ εἰρημένα μοι λέγω, ὡς ἠκούσατε ὁ πρώην ὑπουργὸς, ἐὰν διὰ κακὴν τοῦ Πανεπιστημίου μοῖραν ἦτο καὶ σήμερον ὑπουργὸς, ἤθελε νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον δαπάνην, τὴν ὁποίαν ὁ διάδοχος αὐτοῦ ὑπουργὸς ἀποδέχεται καὶ ὑποστηρίζει ἵνα καταλογισθῇ εἰς βάρος τοῦ ταμείου· τοῦτο δὲ εἶναι καὶ σύμφωνον μὲ τὸ Σύνταγμα, ὅπερ ῥητῶς διατάττει, ὅτι ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται δαπάνῃ τοῦ Κράτους· ὡς λοιπὸν ἡ κυβέρνησις δαπανᾷ πρὸς μισθοδοσίαν τῶν καθηγητῶν, οὕτω πρέπει νὰ δαπανᾷ καὶ εἰς τὰ προσαπαιτούμενα διὰ τὴν ἀποτελεσματικὴν διδασκαλίαν, καὶ νὰ χορηγῇ εἰς τοὺς καθηγητὰς τὴν ἀναγκαίαν ὕλην πρὸς τελεσφόρον τῶν μαθημάτων αὐτῶν παράδοσιν. Προτείνω λοιπὸν νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. ὑπουργὸς, καὶ νὰ μὴ λάβῃ ἡ Συνέλευσις διόλου ὑπ’ ὄψιν τὰς σκέψεις τοῦ κ. Πετσάλη.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετσάλης ἔχει τὸν λόγον.

§64ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Χθὲς, κύριοι, ἐν ὀλίγοις, διότι ἡ Συνέλευσις ἦτο περὶ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως καὶ δὲν ἐπεθύμουν νὰ τὴν βαρύνω, ἐν ὀλίγοις ὑπεστήριξα καὶ ἀπέδειξα, ὅτι ἡ προσθήκη τῶν 10,000 δραχμῶν, ἡ γενομένη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι προσθήκη ἐμφαίνουσα σπατάλην. Γνωρίζετε κύριοι, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ μετεχειρίσθη παντοῦ τὸν λόγον τῆς οἰκονομίας καὶ ἐνόμισεν οἰκονομίαν καὶ αὐτὴν τὴν καταστροφὴν τῆς ὑπηρεσίας. Ὁ ἄκρος αὐτὸς ζῆλος πρὸς τὴν οἰκονομίαν, ὡς εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον τὴν παρέσυρε......

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ προκείμενον.

§66ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Γνωρίζω τὸ προκείμενον. Ἐν τούτοις, ἐνῷ ἔδειξεν ἀφ’ ἑνὸς τόσον μεγάλον ζῆλον, ἀφ’ ἑτέρου μὲ τὸ αὐτὸ πνεῦμα τοῦ ἀνεξετάστου......

§67ΣΑΡΑΒΑΣ. Μὴ προσβάλετε τὴν ἐπιτροπὴν κ. Πετσάλη!

§68ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὰ πράγματα ὁμιλοῦσιν ἀφ’ ἑαυτῶν· ὁ ἴδιος δὲν προσθέτω τίποτε, ἐὰν ἡ ἀνάμνησις τῶν πραγμάτων πειράζῃ, τὸ σφάλμα δὲν εἶναι ἐδικόν μου.

§69ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ ἀνάμνησις δὲν πειράζει, ἀλλ’ ὑβρίζετε, διότι ἔχετε τάσιν πρὸς τοῦτο φαίνεται.

§70ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ διαγωγή μου ἐπὶ 18 μῆνας ἀπέδειξε τὸ ἐναντίον, τὰ πράγματα προσβάλλουν, καὶ ἀποδίδουν τινὲς τὴν εὐθύνην των εἰς ἐμέ. Λοιπὸν ἀνεξετάστως καὶ μόνον κατ’ αἴτησιν ἑνὸς, ὁ ὁποῖος τὸ ἐκαυχήθη ἀπὸ τοῦ βήματος, λέγω ἀνεξετάστως, διότι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη κανένα ὑπουργὸν δὲν προσεκάλεσε νὰ ζητήσῃ πληροφορίας, ἀλλὰ προσδιώρισε αὐτὸ τὸ ποσὸν αὐθαιρέτως μὲ δικτατορικὴν ἐξουσίαν καὶ οὕτως εἰπεῖν οἴκοθεν ἐμπνεομένη, ἔφερεν ἐν γένει ὅλας τὰς οἰκονομίας. Καὶ ἐπειδὴ λέγω ἓν πρόσωπον ἐπαρουσιάσθη καὶ εἶπεν, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 4000 δραχμῶν δι’ ἔξοδα τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι ὀλίγον καὶ πρέπει τὸ ἐπανέλθωμεν εἰς ὅπερ ὑπῆρχε καὶ πρότερον, ἡ ἐπιτροπὴ μὲ τὸ αὐτὸ μέτρον τῆς ἐξετάσεως, τῆς ἀκριβοῦς ἐξετάσεως, τῆς φιλοσοφικῆς ἐρεύνης, ἄνευ αἰτιολογίας, μόνον ἀπὸ τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον πάντες ἔχομεν ὑπὲρ τοῦ Πανεπιστημίου, ἐπρότεινε νὰ ποσὸν τῶν 4000 δραχμῶν ν’ ἀναβιβασθῇ εἰς 14,000. Εἶναι τῳόντι περιττὸν νὰ ἐπιδεικνύῃ τις αἰσθήματα ὑπὲρ τοῦ Πανεπιστημίου, ὑπὲρ τῆς παιδείας, τῆς ὑποστηρίξεως τῶν φώτων, διότι πάντες ἔχομεν τὰ αἰσθήματα ταῦτα. Τούτου ἕνεκα ἐζήτησα κἀγὼ αὐτὸς τὸν λόγον χθὲς διὰ νὰ ὑπερασπισθῶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν τῶν καθηγητῶν ἐν τῷ Πανεπιστημείῳ, καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀστυκλινικῆς· ἐζήτησα τὸν λόγον καὶ ἀπέδειξα, ὅτι δὲν εἶμαι ἀπὸ τοὺς φωτοσβέστας, ἀπ’ ἐκείνους τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι δὲν ἐκτιμοῦν τὴν ἀνάγκην τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀλλὰ θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ περιορίσωμεν τὴν σπατάλην, καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον ἔπρεπεν ἀληθῶς νὰ περιφέρῃ τὸ βλέμμα της τὸ ἐταστικὸν ἡ ἐπιτροπή. Σπατάλη δὲ εἶναι τὸ ποσὸν τῶν 14,000 δραχμῶν προσφερόμενον εἰς τὸ Πανεπιστήμιον δι’ ἔξοδα. Προχθὲς ἐν ὀλίγοις σᾶς τὸ ἀπέδειξα, σήμερον ἐν περισσοτέροις θὰ τὸ ὑποστηρίξω, διὰ νὰ ἰδῆτε, ὅτι ἀνεξετάστως ἔγεινε ἡ πρᾶξις αὕτη ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν. Σᾶς λέγω ὅτι μεταξὺ αὐτῶν τῶν 14,000 δραχμῶν συμπεριλαμβάνονται καὶ 5,000 τῆς Ἀστυκλινικῆς, τὰς ὁποίας τὸ παρελθὸν ἔτος ἐπλήρωνε τὸ ταμεῖον τοῦ Πανεπιστημίου, ἕνεκα τῶν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν τῆς Κυβερνήσεως.

§71ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς τίποτε ἀπ’ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγεις (θόρυβος).

§72ΠΕΤΣΑΛΗΣ. 5,000 δραχμαὶ συμπεριλαμβάνονται ἐντὸς τῶν 14,000, ἐνῷ αὗται ὑπάρχουν κατεταγμέναι εἰς ἄλλο κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἐπικαλοῦμαι δὲ τὸ κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ ἁρμόδιον περὶ Ἀστυκλινικῆς. «Ἀστυκλινικὴ». Πρῶτον, ὁ Καθηγητὴς τῆς Ἀστυκλινικῆς συμπεριλαμβάνεται εἰς τὸ ἄρθρον τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, μὴ μισθούμενος ἰδιαιτέρως· ἑπομένως σελὶς 188. Βοηθοὶ, ὁ μισθὸς αὐτῶν εἶναι προσδιωρισμένος 150 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Φαρμακοποιὸς 100· καὶ ὑπηρέται δύω ἀνὰ 45, σελὶς 190. Ἔξοδα Πανεπιστημίου, διὰ προμήθειαν ἐργαλείων τῆς Ἀστυκλινικῆς καὶ διατήρησιν κλινῶν ἐν τῷ καταστήματι αὐτῆς.

§73ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο κεφάλαιον.

§74Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Λέγουν τινὲς, ὅτι εἶναι ἄλλο κεφάλαιον, ἀλλὰ δὲν ἔχουν δίκαιον· καὶ διὰ τοῦτο τοὺς παρακαλῶ νὰ σιωπήσουν. Ἐγὼ συνέταξα τὸν προϋπολογισμὸν, ἐγὼ ἔθεσα τὸ κεφάλαιον αὐτὸ, ἐγὼ ἠσχολήθην περὶ αὐτό. Ἐργαλεῖα δὲν εἶχεν ἡ Ἀστυκλινικὴ, καὶ ἐπρόκειτο νὰ ἀγορασθῶσί τινα μέχρις 700 δραχ. κλῖναι θέλουν συστηθῇ 3–5· τὸ ὑπόλοιπον ποσὸν εἶναι διὰ φάρμακα ἐκ τῶν ὁποίων δὲν εἶχεν καὶ ἐπρόκειτο ν’ ἀγορασθῶσιν· ὑπελόγισα ὅλα αὐτὰ εἰς τὸ ἄρθρον τῶν 5 χιλιάδων δραχμῶν. Προχθὲς ἀκόμη, πρὶν ἐξέλθω τοῦ ὑπουργείου, ἦλθεν ὁ Κ. Ὀρφανίδης, διευθυντὴς τοῦ καταστήματος, καὶ τοῦ παρεχώρησα γραμμάτιον ἐκ 400 δραχμῶν, ἵνα ἀγορασθῶσι φάρμακα ἐκ τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ. Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι ἡ ἀνάγκη, περὶ ἧς προβλέπει ἡ ποσότης τῶν 5 χιλ. δραχμῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος ἔτους εἰς τὰς 14 χιλ. ἔξοδα τοῦ Πανεπιστημίου, ὑπάρχει σημειωμένη ἐνταῦθα, ὥστε νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκούντως ἀποδεδειγμένος ὁ ἰσχυρισμός μου, ὅτι κατὰ βούλησιν, κατὰ χάριν, παρεδέχθη ἡ ἐπιτροπὴ τὸ ποσὸν τῶν 10,000 δραχμῶν. Αἱ 5, χιλ. δραχμαὶ πρέπει νὰ διαγραφῶσιν ἀπὸ τὸν κατάλογον τοῦτον. Ἔρχομαι εἰς τὴν ἀπόδειξιν τῶν ἄλλων καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχήν σας, διότι θὰ θαυμάσητε τοὺς ποικίλους τρόπους τῆς δαπάνης, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν εἰς αὐτὴν τὴν σημείωσιν. Ποσὰ δὲ χρημάτων ἀποβλέποντα μίαν καὶ τὴν αὐτὴν δαπάνην, ὑπὸ μορφὰς διαφόρους, διαιροῦνται καὶ φαίνονται, ὅτι ἀνήκουν εἰς ἄλλην χρῆσιν. Ἀνατομία 600 δραχμὰς, Χειρουργικὴ 400. Σημειώσατε ὅτι ἡ χειρουργικὴ καὶ ἡ Ἀνατομία ὑπάγονται εἰ, τὴν αὐτὴν Σχολήν.

§75ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Ἀπατᾶσθε.

§76ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πολὺ καλά· ἤθελα νὰ εἰπῶ ἡ χειρουργικὴ καὶ ἡ ἐγχειριστική. Ἡ Ἀνατομία λοιπὸν προικίζεται μὲ 600 δραχμὰς κατ’ ἔτος· διατί; ποῖος λαμβάνει αὐτὰ τὰ χρήματα; πόσα ἐξοδεύονται: ποῖος ὁ ἔλεγχος ποία ἡ ἀπόδειξις;

§77Θ. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Δίδουν λογαριασμόν.

§78ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔχομεν 600 δραχμὰς διὰ τὴν Ἀνατομίαν, διὰ τὴν προπαρασκευαστικὴν Ἀνατομίαν 500, γίνονται 1,100. Ἀνατομικὸν παθολογικὸν Μουσεῖον 700, ὅθεν γίνονται 1,800· διὰ μόνην τὴν Ἀνατομίαν λοιπὸν 1,800.

§79ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τί ἀνακατόνεται τὸ ἀνατομικὸν παθολογικὸν Μουσεῖον.

§80ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δίδουν τὰ χρήματα δι’ ἀγορὰν πτωμάτων, εἰς ἀγορὰν οἰνοπνεύματος, εἰς ἀγορὰν σκελετῶν, οἱ ὁποῖοι μεταφέρονται ἔξωθεν, καὶ εἰς διακόσμησιν τοῦ ἀνατομικοῦ Μουσείου. Ἐν τούτοις νομίζω, ὅτι κἀνὲν Μουσεῖον δὲν ὑπάρχει πτωχότερον ἀπὸ τὸ ἰδικόν μας. Δὲν ἔλαβα ἀφορμὴν νὰ βεβαιώσω ἐπὶ πόσα ἔτη τὸ Πανεπιστήμιον λαμβάνει κατ’ ἔτος 14,000 δραχ. Καὶ ἂν μέχρι τῆς σήμερον ἦναι 20 ἔτη, γίνονται 480,000 δραχ. Τούτου ἕνεκα ἕκαστος ἡμῶν δικαίως ἔχει τὴν ἀπαίτησιν νὰ ὑπάρχῃ πλῆρες ἀνατομικὸν Μουσεῖον, καὶ πλῆρες Ζωολογικὸν μετὰ τοσαύτας δαπάνας. Εἶμαι πληροφορημένος, ὅτι ἐξ αὐτῶν τῶν χρημάτων πολλὰ ὀλίγα ἐξοδεύονται εἰς οἰνοπνεύματα.

§81ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εἰπέτε λοιπὸν τί γίνονται; Τὰ τρώγουν οἱ καθηγηταί; ἐκφρασθῆτε καθαρά.

§82ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν θέλω νὰ προσβάλω τὴν ὑπόληψιν κἀνενός· ἔχω μόνον τὰ πράγματα νὰ παρουσιάσω ἐνώπιόν σας. Εἶναι ἄλλα χρήματα, τὰ ὁποῖα δίδονται εἰς τὴν χειρουργίαν, ἄλλα δὲ δίδονται εἰς ἀγορὰν στερεῶν πραγμάτων, ἐργαλείων κτλ. καθὼς καὶ ἄλλων σκευῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα εἰς προπαρασκευαστικὰς ἐργασίας. Καθεὶς ὑποθέτει, ὅτι ἐνταῦθα ὑπάρχει τάξις, ἡ ὁποία συνειθίζεται ἀκόμη καὶ παρὰ τοῖς ἰδιώταις, ὅπου εἶναι πολλοὶ οἱ ἔχοντες συμφέρον. Ὑπάρχει κατάλογος, ὑπάρχει ἀπογραφή. Ἐν τούτοις εἰς τὸ Πανεπιστήμιον οὐδεμία ἀπογραφὴ ὑπάρχει. Κανὲν σχεδὸν πρᾶγμα δὲν ἀποδεικνύεται ἀγορασθὲν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ἂν τοιαῦτα ὡς ὑπάρχουν εἶναι μικρά. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ καταναλώσιμα πράγματα, ὡς εἶναι μερικὰ ἔξοδα, γενόμενα δι’ ἀγορὰν οἰνοπνεύματος, ἢ δι’ ἀγορὰν ζώων, τὰ ὁποῖα πολλὰ σπανίως χρειάζονται, ὡς μερικὰ κουνέλια, τὰ ὁποῖα ἀγοράζονται εἰς τὸ Πανεπιστήμιον διὰ τὴν ἐφαρμογὴν φυσιολογικῶν φαινομένων, αὐτὰ εἶναι ὀλίγα. Ἡ ἀνάλυσις τῶν δαπανῶν, ἡ ὁποία εἶναι μεγάλη, καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας ἠρώτησα καθηγητὰς, ἡ ἀνάλυσις αὕτη ἀποδεικνύει δαπάνην προσδιωρισμένην δι’ ἀγορὰν στερεῶν πραγμάτων καὶ ἐργαλείων, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν ὑπάρχουν ἀναλόγως ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ.

§83ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχουν ἐργαλεῖα; Χάνει τὸν καιρόν της ἡ Συνέλευσις, Κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀκούῃ τοιαῦτα πράγματα.

§84ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα κατάλογον καὶ κατάλογος δὲν μοὶ ἐδόθη. Ἐβεβαιώθην δὲ, ὅτι μικρὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν, δὲν εἶναι καταγεγραμμένα, καὶ δὲν ὑπάρχουν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ἀλλ’ εἰς χεῖρας τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου καθηγητοῦ (θόρυβος). Θέλετε νὰ μεταβάλλητε τὰ πράγματα; δύνασθε νὰ θορυβεῖσθε, ἀλλὰ τὴν ἀλήθειαν δὲν δύνασθε νὰ τὴν μεταβάλλητε.

§85ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ γίνῃ ἐπιτροπὴ, ἵνα ἐξετάσῃ ἂν σεῖς ἔχητε γνῶσιν τῶν πραγμάτων, ἢ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὰ διαχειρίζονται (θόρυβος).

§86ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι συζήτησις. Βλέπω τινὰς, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται ν’ ἀποδείξωσι τὸ ἐναντίον, καὶ βεβαίως εἶναι ἐκ τῶν προσώπων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα......

§87ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δὲν σᾶς ὁμοιάζουν.

§88ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐκ τῶν προσώπων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὑπολήπτομαι, δὲν ὁμιλῶ δὲ περὶ ἑνὸς, ὁ ὁποῖος οἰκειοποιεῖται τὰ πάντα· διότι αὐτὸν τὸν καταφρονῶ, ὁμιλῶ πρὸς τὸν Κύριον Βενιζέλον.

§89ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Μὲ τιμᾷ ὅτι δὲν χαίρω τὴν εὔνοιάν σας.

§90ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπειδὴ, Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀγορεύων ἀνέφερε τὸ ὄνομά μου παρακαλῶ νὰ μοὶ δοθῇ ὁ λόγος.

§91ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι μόλις ἦλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐζήτησα ἀπογραφὴν καὶ εἰς ὅλον τὸ διάστημα τῆς ὑπουργείας μου δὲν μοὶ ἐδόθη. Ἔχω δίκαιον λοιπὸν νὰ συμπεράνω, ὡς ἕκαστος δύναται νὰ συμπεράνῃ εἰς τὴν θέσιν μου εὑρισκόμενος.

§92ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Εἶναι πολλὰ καὶ δι’ αὐτὸ ἐμποδίσθη (θόρυβος).

§93ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αὐτὴ ἡ διακοπὴ εἶναι ὅλως περιττὸν νὰ γίνηται. Εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν χρημάτων τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ὑπάρχει κἀνεὶς ἔλεγχος· τὰ χρήματα δίδονται, ἐξοδεύονται ἄνευ ἐλέγχου. Ἐννοῶ ἔλεγχον αὐστηρὸν, δὲν ἐννοῶ ἁπλῆν ἀπόδειξιν. Ἂν ὁ ἔλεγχος ἦτο ἁπλῆ ἀπόδειξις τότε ἦτο εὔκολον πρᾶγμα· λέγω λοιπὸν, ὅτι ἔλεγχος δὲν ὑπάρχει (θόρυβος). Ἐγὼ ὡς πάντοτε, εἶπον, δὲν θέλω νὰ προσβάλω κανένα, ἦλθον μόνον νὰ παραστήσω τὰ πράγματα καὶ ὅτι κακῶς ποιοῦσα ἡ ἐπιτροπὴ ἐπρόσθεσε τὰς 10,000 δραχμάς. Καὶ νὰ σᾶς εἴπω πῶς ἐσκέφθην (θόρυβος). Ἂν δὲν ἐγίνετο ταραχὴ καὶ δὲν ἐδείκνυον τινὲς ἐνδιαφέρον, ἡ συζήτησις ἤθελε λάβει ἄλλην διέξοδον, ἀλλ’ αἱ συχναὶ διακοπαὶ καὶ τὸ ἐνδιαφέρον τινῶν τὸ νὰ προλαμβάνουν τὸν ἀγορεύοντα, ἔδωσεν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸν χαρακτῆρα αὐτὸν, τὸν ὁποῖον δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ. Ἐπειδὴ ἐγὼ δὲν εἶχον ἀπογραφὴν τῶν δαπανῶν, τῶν ἤδη γενομένων, ἐπειδὴ παρετήρητα, ὅτι ἔλεγχος αὐστηρὸς δὲν ὑπῆρχε, ἐπείσθην ὅτι 4 χιλιάδες δραχμαὶ ἀρκοῦσιν δι’ αὐτὸ τὸ ἔτος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀπεφασίσαμεν νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς αὐστηρὰν οἰκονομίαν, καὶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον περιώρισα τὸ ποσὸν τῶν 14,000 δραχ. εἰς τέσσαρας, αἵτινες μετὰ τῶν 5 τῆς ἀστυκλινικῆς, σημειωθεισῶν εἰς ἄλλο κεφάλαιον, γίνονται 19. Ἡ ἐπιτροπὴ τὰς ἀνεβίβασεν εἰς 14, προσθέσασα καὶ περιπλέον. Πιστεύω ὅτι ἀφοῦ παρῆλθε καὶ ἡ πρώτη ἑξαμηνία τοῦ Πανεπιστημίου, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ἐφέτος ν’ ἀναβιβασθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ περισσότερον ἀπὸ τὰς 4000 δραχ. αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον ἤδη εἰς τὸν προϋπολογισμόν· ἀκολούθως, ὅταν εἰσαχθῇ Νόμος, ὁ ὁποῖος νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τῆς δαπάνης, διότι κανεὶς δὲν πρέπει νὰ ἐξοδεύῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ χρήματα τοῦ δημοσίου ἄνευ ἐλέγχου, ἂς ᾖναι καὶ ὁ Ἀριστείδης, τοῦ δημοσίου ἀπαιτοῦντος πᾶσα δαπάνη νὰ ᾖναι δικαιολογημένη· μέχρι ἐκείνης τῆς ἐποχῆς ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 4,000 δραχ. ἦτο ἀρκετὸν διὰ τοιαῦτα ἔξοδα. Δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε περισσότερον.

§94ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Καὶ περὶ τοῦ ὑπαλλήλου, ὃν παρανόμως διωρίσατε, τί λέγετε;

§95ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν· ὁ Πρύτανις τοῦ Πανεπιστημίου μοὶ διεύθυνε αἴτησιν κατὰ συνέπειαν τῆς ὁποίας ἐζήτει νὰ προσθέσω ἕνα ἀκόμη ὑπογραμματέα καὶ νὰ διορίσω λογιστήν. Βλέπετε, ὅτι τίποτε δὲν ἔκαμα οἴκοθεν. Ἀφοῦ ὁ ἴδιος ἐθεώρησα, ὅτι ἦτο μεγίστη ἔλλειψις εἰς τὸ Πανεπιστήμιον νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐλεγκτὴς, ἐνόμισα ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Πρυτάνεως ἦτο πολλὰ δικαιολογημένη, καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ διορισθῇ τὸ πρόσωπον αὐτό. Ὡς πρὸς τὸν ὑπογραμματέα ἀπήντησα, ὅτι τὸν θεωρῶ περιττόν. Ἐσκέφθην δὲ καὶ πόθεν ἔπρεπε νὰ πληρώνεται ὁ μισθὸς τοῦ λογιστοῦ. Ἐπειδὴ αὐτὸς χρησιμεύει εἰς ἔλεγχον τῆς ἰδιαιτέρας περιουσίας τοῦ Πανεπιστημίου, εἶναι ἑπομένως δαπάνη χρησιμεύουσα ἰδίως διὰ τὰ ὑλικὰ συμφέροντα τοῦ Πανεπιστημίου, ἔπρεπε νὰ βαρύνῃ τὴν ἰδίαν περιουσίαν τοῦ Πανεπιστημίου. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἐπαρουσίασα προσθήκην εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ὑπάρχοντος τούτου πρότερον ὑποβεβλημένου.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Μαυροκορδάτος.

§97Δ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν ἀνήκω εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς ὡς πρὸς τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος ποσὸν, ἤθελα σᾶς παρακαλέσει νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὀλίγα τινὰ ἐπὶ τοῦ Κεφαλαίου τούτου. Δὲν ἐμβαίνω εἰς τὴν διαμάχην, ἡ ὁποία δυστυχῶς ἔλαβε χώραν μεταξὺ τοῦ πρώην ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῶν Κυρίων καθηγητῶν· ἔχων δὲ ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμὸν, νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις ὑπὸ μόνην τὴν ἔποψιν ταύτην ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα. Ὑπάρχει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν σημειωμένον ποσόν τι διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ Πανεπιστημίου, ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐπρόσθεσεν εἰς τοῦτο περιπλέον 10,000 δραχμῶν· ἐνταῦθα, ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν πρέπῃ νὰ παραδεχθῶμεν τὴν γενομένην αὔξησιν ἢ ἂν πρέπῃ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐσημειώθη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὑπὸ τοῦ πρώην ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἤτοι τὸ ποσὸν τῶν 1,000 δραχμῶν. Ὡς πρὸς τοῦτο δὲν συμφωνῶ οὔτε μὲ τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς οὔτε μὲ τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος πρώην ὑπουργοῦ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως· ἀκολουθῶ δὲ μέσην τινὰ ὁδὸν, καὶ πιστεύω, ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀλήθειαν. Κύριοί μου, εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι τὸ ἔθνος ὀφείλει νὰ πληρώνῃ τὰς ὑπὲρ τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως δαπάνας· τὸ σύνταγμα τὸ λέγει, καὶ ἡ ἐπιθυμία ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους ὑπάρχει ἀναντίῤῥητος πρὸς τοῦτο. Ὅταν ὁ λόγος ὅμως περὶ ἐξόδων τοῦ Πανεπιστημίου, δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν, ὅτι ὑπάρχει καὶ ποσόν τι, τὸ ὁποῖον ἰδιῶται Ἕλληνες καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος ἔδωσαν καὶ δίδουσιν ἀδιακόπως ὑπὲρ τοῦ Πανεπιστημίου. Αὐτὸ τὸ ποσὸν δὲν ἐδόθη διὰ νὰ μένῃ διὰ τὰς ἐπερχομένας γενεὰς, τουτέστι διὰ μίαν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν πολλοὶ ἀναφέρουσι, καὶ ἡ ὁποία πιστεύω, ὅτι ποτὲ δὲν θέλει ἔλθει· καὶ ποία εἶναι αὕτη; ὅτι θὰ εὑρεθῇ εἰς τὸν εἰκοστὸν αἰῶνα μία Κυβέρνησις ἑλληνικὴ, ἡ ὁποία θὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν θέλει Πανεπιστήμιον, καὶ ὅτι αὐτὰ τὰ χρήματα πρέπει νὰ ἐπισωρευθῶσι διὰ νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τοὺς μισθοὺς τῶν καθηγητῶν. Ἀποκρούω ὅλαις δυνάμεσι τὴν κατ’ ἐμὲ ὅλως ἐσφαλμένην αὐτὴν ἰδέαν· φρονῶ, ὅτι τὰ χρήματα ταῦτα ἐδόθησαν ἵνα χρησιμεύσωσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ἤγουν εἰς τὴν πρόοδον αὐτοῦ, εἰς τὴν αὔξησιν τῆς ἐπιστημονικῆς αὐτοῦ ἀξίας, ὅπως κοσμούμενον ὁλονὲν κατασταθῇ εἰς τὸ μέλλον ἄξιον τοῦ ἑλληνικοῦ ὀνόματος· τὰ εἰσοδήματα τῶν χρημάτων τούτων πρέπει λοιπὸν νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ἐπιστημονικοῦ τούτου Πανεπιστημίου. Φρονῶ διὰ ταῦτα ἀναγκαῖον νὰ γίνῃ μία διάκρισις μεταξὺ τῶν δαπανῶν, τῶν γενομένων πρὸς πλουτισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, πρὸς αὔξησιν τῶν συλλογῶν αὐτοῦ, καὶ μεταξὺ τῶν δαπανῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι παρέρχονται καὶ δὲν φέρουσι κανὲν μόνιμον καὶ διαρκὲς διὰ τὸ μέλλον ἀποτέλεσμα. Αἱ πρῶται πρέπει νὰ ἐπιβαρύνωσι τοὺς τόκους τῶν κληροδοτημάτων, αἱ δεύτεραι ἀνήκουσιν εἰς τὸ δημόσιον· φέρω πρὸς ἐξήγησιν τὸ ἑξῆς παράδειγμα. Πρόκειται σήμερον νὰ τοποθετηθῇ μία νομισματικὴ συλλογή· χρειάζονται ἁρμάρια· αὐτὰ τὰ ἁρμάρια πρέπει νὰ κατασκευασθῶσι· νομίζω, ὅτι διὰ τὴν δαπάνην ταύτην δὲν πρέπει βεβαίως νὰ ληφθῶσι τὰ χρήματα παρὰ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ ἐκ τῶν εἰσοδημάτων τοῦ Πανεπιστημίου, διότι τὰ ἁρμάρια εἰσὶν ἀναγκαῖα διὰ τὴν τακτοποίησιν τῆς συλλογῆς τῆς ἀνηκούσης εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἄλλων ἐξόδων· πρόκειται λ. χ. περὶ τῆς δαπάνης πρὸς μισθοδοσίαν ἑνὸς κλητῆρος, ἀναγκαίου διὰ τὴν προπαρασκευὴν τινῶν μαθημάτων, φυσικῷ τῷ λόγῳ τὴν δαπάνην αὐτὴν ὀφείλει νὰ πληρώνῃ τὸ δημόσιον, διότι ὀφείλει, ὡς ἐῤῥέθη, αὐτὸ νὰ διατηρῇ τὴν ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν. (Θόρυβος). Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως δύναται νὰ μᾶς σαφηνίσῃ τὸ κεφάλαιον, διὰ νὰ ἰδῶμεν ποῖα εἶναι τὰ ἔξοδα τὰ χρησιμεύοντα πρὸς αὔξησιν τοῦ ἐπιστημονικοῦ πλούτου τοῦ Πανεπιστημίου· ταῦτα, ἐπειδὴ τὸ δημόσιον ταμεῖον δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσῃ, δύνανται νὰ γίνωνται ἐκ τῶν κληροδοτημάτων τοῦ Πανεπιστημίου. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὰ καθ’ ἡμέραν ἔξοδα, τὰ πρὸς διατήρησιν τοῦ προσωπικοῦ, καὶ παράδοσιν τῶν μαθημάτων ἔξοδα, τὰ ὁποῖα χάνονται, αὐτὰ νὰ πληρώνωνται ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἂς παραδεχθῶμεν τὰς 10,000 δραχμὰς ὑπὸ τὸν ὅρον ὁ Κύριος ὑπουργὸς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ νὰ πληρώνῃ ἐκ τοῦ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ποσοῦ μόνον τὰ πρόσκαιρα καὶ καθημερινὰ ἔξοδα, ν’ ἀπαιτῇ δὲ τὴν διὰ τῶν τόκων τῶν κληροδοτημάτων αὔξησιν τῶν ἐπιστημονικῶν συλλογῶν τοῦ Πανεπιστημίου.

§98ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἐφωτίσθησαν, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἐφωτίσθη. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν αὔξησιν τοῦ 2 ἐδαφίου τοῦ βʹ. ἄρθρου τοῦ 2 κεφαλαίου κατὰ 10,000 δραχμάς· οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς μὲ τὰς ἐξηγήσεις τοῦ Κυρίου Μαυροκορδάτου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§100ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Δὲν παρεδέχθη· δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§101ΜΑΚΡΗΣ. Θὰ ἐκάθηντο. (θόρυβος).

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, Κύριοι πληρεξούσιοι.

§103ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Νὰ ἐρωτήσητε τὸ ἀντίστροφον.

§104ΖΕΡΒΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§105ΣΑΡΑΒΑΣ. Μὴ θελήσητε, Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπαναφέρητε ἐκ νέου τὸ ζήτημα.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ ἐπαναφέρω, (θόρυβος ἀριστερόθεν)· ἂν ἐπρόκειτο περὶ σπουδαίου ἀντικειμένου, ἤθελα τὸ ἐπαναφέρει.

§107Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸν λόγον, Κύριε Πρόεδρε.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς δίδω τὸν λόγον· δὲν δύνασθε νὰ ἐπιβάλητε τὴν θέλησίν σας εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§109ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καταχρᾶσθε τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως· (θόρυβος).

§110ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καταχρᾶσθε σεῖς, Κύριε Πετσάλη, τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ γραφείου. Ἐσηκώθησαν τὰ ¾· (θόρυβος).

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ παύσῃ ὁ θόρυβος.

§112Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ νόμος ἀνέθεσεν εἰς ὑμᾶς, Κύριε Πρόεδρε, τὴν εὐθύνην νὰ ἐκτιμᾶτε καὶ ἀποφασίζητε, συμβουλευόμενος τὸ γραφεῖον, ἀλλ’ ἡ εὐθύνη βαρύνει σᾶς τὸν ἴδιον. Οἱ γραμματεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος, δὲν ἦσαν οἱ οἰκεῖοι· (θόρυβος). Λέγω δὲ, ὅτι ὑμεῖς πολλάκις ἐκ ψηφοφοριῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπαρουσίαζον ὀλιγωτέραν ἀμφισβήτησιν καὶ ἀμφιβολίαν, μετεχειρίσθητε καὶ τὸ δεύτερον μέσον. Λοιπὸν δὲν ἐνδίδομεν· (θόρυβος).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δίδω τὸ δικαίωμα εἰς κἀνένα νὰ μοῦ ἐπιβάλῃ θέλησιν, ὅταν ἐξασκῶ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα μοὶ ἀνέθετο ὁ κανονισμός. Πολλάκις, ὅταν παρουσιάσθησαν ἀντιῤῥήσεις κατὰ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Προεδρείου, ἔλαβον τὸ μέτρον τοῦ νὰ ἐρωτῶ καὶ τὸ ἀνάπαλιν· ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον μέτρον ἐλάμβανον, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ σπουδαίου ζητήματος, καὶ αὐθορμήτως. Ἀφοῦ ὅμως ἀπήγγειλα ὁριστικῶς τὸ ἀποτέλεσμα, δὲν δύναμαι πλέον ν’ ἀνακαλέσω τὴν ἀπόφασιν τοῦ Προεδρείου.

§114ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, προχωροῦμεν. Ἄρθρον 3. «Προσωπικὸν βιβλιοθήκης.»

§116ΠΟΛΛΟΙ. (Ἀριστερόθεν). Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ προχωρήσητε, Κύριε Πρόεδρε, θὰ φύγωμεν.

§117ΖΕΡΒΑΣ. Τὸ λέγω πρὸς τιμὴν τῆς πλειοψηφίας καὶ τοῦ Προεδρείου, ὅτι πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία.

§118ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐὰν θέλουν νὰ βιάσουν τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐπανέρχηται εἰς τὰς ἀποφάσεις της, τοὺς προκαλῶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς ὅλας τὰς προγενομένας ἀποφάσεις.

§119ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, Κ. Πρόεδρε, ὅτι δὲν ἤθελεν εἶσθαι πολὺ δύσκολον νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία, ἀλλ’ ἐὰν ἐπαναληφθῇ, πρῶτον προσβάλλεται ὁ κανονισμός, διότι ἀπηγγέλθη τὸ ἀποτέλεσμα, καὶ δεύτερον, ὑποθέσατε, ὅτι συνέβη τὸ ἐναντίον καὶ ἐξανέστη ἡ ἄλλη πτέρυξ, ποῦ θέλομεν καταντήσει;

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλάκις ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἀνεκάλεσα τὰς ἀποφάσεις μου, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποφύγω σκάνδαλα καὶ οἴκοθεν· ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, θέλητε νὰ ἐπιβάλητε θέλησιν εἰς τὸν Πρόεδρον, ὅστις ἀντιπροσωπεύει τὸ σῶμα τοῦτο, δὲν ὑπείκω! (χειροκροτήματα ῥαγδαῖα πανταχόθεν ὑπό τε τῶν πληρεξουσίων καὶ τοῦ ἀκροατηρίου· ὀλίγιστα δὲ ποδοκροτήματα). Ἡσυχάσατε, Κύριοι! Ὄχι! Δὲν μοῦ ἐπιβάλλετε τὴν θέλησίν σας! Εἶμαι Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως! Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ ἐπιβάλητε θέλησιν, διότι παραβιάζετε τὸν νόμον σας!

§121ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πρὸς τιμὴν τοῦ Προεδρείου, ζητοῦμεν νὰ διακριθῇ ἡ πλειονοψηφία, διότι ἦτον δυσδιάκριτος.

§122ΠΟΛΛΟΙ. Προχωρήσατε, Κ. Πρόεδρε.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐπέλθῃ ἡσυχία, ἵνα προβῇ ἡ Συνέλευσις εἰς τὰ ἔργα της.

§124ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἁρμόζει εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐνασχολῆται εἰς τοιαῦτα πράγματα. Αὔριον λήγει ἡ προεδρεία μου, καὶ ἐκλέξατε Πρόεδρον οἱονδήποτε θέλετε. (Πρὸς τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα) καθὼς δὲν ὑπήκουσα εἰς αὐτούς, δὲν ὑπακούω καὶ εἰς ὑμᾶς. Εἶμαι Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως!

§126ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε! εὖγε!

§127Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ ἐπιβάλητε ἄδικον εἰς αὐτὴν τὴν μερίδα, ποτὲ δὲν σᾶς ἐξύβρισε.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ παραδέχομαι· καὶ αὐτὸ ἀποδεικνύει τὴν ἀμεροληψίαν μου.

§129ΖΕΡΒΑΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν θέλῃ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία.

§130ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι! Ὄχι! Εἶναι δεδικασμένον.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ καθιερώσητε τὴν ἀναρχίαν ἐν τῇ Συνελεύσει.

§132Ν. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Νομίζω, Κ. Πρόεδρε, ὅτι ὁ ὀρθὸς τρόπος τοῦ νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, εἶναι, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἐὰν θέλῃ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία (θόρυβος).

§133ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἐπειδὴ, Κ. Πρόεδρε, ὁ Κ. Μαυροκορδᾶτος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἐκφέρῃ τοιαύτην γνώμην, ἐγὼ δὲν κάθημαι εἰς τὸ γραφεῖον (καταβαίνει τῆς ἕδρας τοῦ Γραμματέως)· (θόρυβος).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἀνατρέξητε εἰς τὰ χρονικὰ ὅλων τῶν Βουλευτικῶν Σωμάτων, οὐδέποτε θέλετε εὑρεῖ, ὅτι βιάζεται τὸ Προεδρεῖον ν’ ἀνακαλῇ τὰς ἀποφάσεις του.

§135ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Καὶ εἰς κανὲν Κοινοβούλιον δὲν θὰ εὕρητε τὸν Πρόεδρον νὰ φέρηται τοιουτοτρόπως (θόρυβος).

§136ΣΟΥΪΔΑΣ. Ὅταν μὲ ἠρωτήσατε, Κ. Πρόεδρε, εἶπα, ὅτι εἶναι ἀμφίβολος ἡ πλειοψηφία· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἤμην μειοψηφῶν, ἐσεβάσθην τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Προεδρείου· καὶ ἐπειδὴ προσβάλλεται ὁλόκληρον τὸ Προεδρεῖον ἐγὼ δὲν δέχομαι νὰ κάθημαι εἰς τὸ Προεδρεῖον (θόρυβος).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ ἐμπνευσθῶμεν ἀπὸ αἰσθήματα ἄξια μιᾶς Συνελεύσεως.

§138ΖΕΡΒΑΣ. Νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία καὶ ὅλα εἶναι καλά.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία· τοῦτο τὸ λέγω, καὶ θὰ τὸ λέγω ἐν ὅσῳ ζῶ καὶ ὑπάρχω· μόνος μου ἠμποροῦσα ν’ ἀνακαλέσω, ἀλλ’ ὅταν θέλητε νὰ μοῦ τὸ ἐπιβάλητε, δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ κάμω.

§140Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν τὸ ἐπέβαλε κἀνείς.

§141ΣΟΥΪΔΑΣ. Θέτω τὸ ἑξῆς ζήτημα, Κ. Πρόεδρε, ἔχει ἐμπιστοσύνην ἡ Συνέλευσις εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἢ ὄχι; Αὐτὸ πρέπει νὰ λυθῇ πρῶτον· ἐὰν ἡ Συνέλευσις μᾶς ἐκτιμᾷ, πρέπει ν’ ἀποφασισθῇ τώρα. Ἡ πλειοψηφία τῆς Συνελεύσεως μὲ ἐτίμησε μὲ αὐτὴν τὴν θέσιν· θέλω νὰ γνωρίζω, ἐὰν μὲ θέλῃ ἀκόμη (θόρυβος).

§142ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κάθε ἡμέραν δύνανται ν’ ἀλλάσσωνται τὰ Προεδρεῖα (θόρυβος).

§143ΜΠΟΥΣΚΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα δύναται νὰ λυθῇ διὰ τοῦ ζητήματος, ἐὰν πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία ἢ ὄχι· (θόρυβος).

§144ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν λοιπὸν, Κύριοι.

§146ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Δὲν προβαίνομεν μήτε βῆμα.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν τάξιν, Κύριε Γλαράκη. — Τίς ζητεῖ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ 3 ἄρθρου. «Προσωπικὸν βιβλιοθήκης»;

§148ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προβῶμεν.

§149ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Δὲν ἐννοοῦν οἱ Κύριοι, ὅτι εἰς μάτην φωνάζομεν, καὶ, ἐὰν ἅπαξ ὑμεῖς, Κύριε Πρόεδρε, θελήσητε νὰ ἐπανέλθητε, θὰ φύγωμεν ὅλοι ἀπ’ ἐδῶ; Δὲν τὸ ἐννοοῦν τοῦτο;

§150ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τρεῖς ἄνθρωποι θὰ μᾶς ἐμποδίσουν νὰ προχωρήσωμεν.

§151ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Παραβαίνετε τὸν κανονισμὸν, Κύριε Πρόεδρε τὸν νόμον τῆς Συνελεύσεως (θόρυβος).

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ νόμος τῆς Συνελεύσεως λέγει, ὅτι, ὅταν ἀπαγγελθῇ ἅπαξ τὸ ἀποτέλεσμα, αὐτὸ πρέπει νὰ ὑπερισχύσῃ.

§153ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 3. Προσωπικὸν Βιβλιοθήκης». Ἐλάττωσις παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς δὲν προτείνεται, ἄρα ἐγκρίνεται (θόρυβος).

§155ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Διαμαρτύρομαι, Κ. Πρόεδρε.

§156ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν ἀκούομεν τίποτε· μόνοι σας τὰ εἴπατε. Ἐπὶ Ὄθωνος συνεζητεῖτο ὁ προϋπολογισμὸς ἐντὸς μιᾶς συνεδριάσεως.

§157ΣΟΥΪΔΑΣ. Νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασίς μου, Κύριε Πρόεδρε.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον.

§159ΣΟΥΪΔΑΣ. Ν’ ἀνακαλέσῃ ὁ Κ. Μαυροκορδᾶτος τὴν πρότασίν του.

§160ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἔχει ἀντίῤῥησιν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ 3 ἄρθρου· (θόρυβος.)

§161ΣΟΥΪΔΑΣ. Εἶναι ζήτημα τῆς ἡμέρας, Κύριε Πρόεδρε.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν τάξιν, Κύριε Σουΐδα.

§163ΣΟΥΪΔΑΣ. Δὲν θὰ σᾶς ἀφήσω ποτέ· βαδίζω σύμφωνα μὲ τὸν κανονισμόν· πάντοτε ὑπῆρξα εἰς τὸ δίκαιον.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ὑπακούσητε καὶ τώρα.— Κύριε Μαυροκορδᾶτε, σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν ἐννοήσατε νὰ προσβάλετε κανένα.

§165Ν. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ὄχι.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Μαυρομιχάλης.

§167ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ ἐπιτροπή σας, Κύριοι, εἰργάσθη ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς βιβλιοθήκης, ἤκουσε καὶ τὸν ὑπουργὸν καὶ παρεδέχθη τοῦτο διὰ νὰ τακτοποιήσῃ τὴν βιβλιοθήκην καὶ ὥρισε τὸ ποσὸν τῶν 10,000 χιλ. δραχμῶν.

§168ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Διαμαρτύρομαι, Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἀπέρχομαι· (συγχρόνως φεύγουν καὶ πολλοὶ πληρεξούσιοι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος).

§169ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ ἐπιτροπή σας διῃρέθη ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ, οἱ μὲν ἔλεγον, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ χρησιμεύσῃ πρὸς εὕρεσιν εἰδικοῦ προσώπου ἐξ Εὐρώπης, ἀλλὰ ν’ ἀφεθῇ ἐλεύθερος ὁ ὑπουργὸς τῆς παιδείας νὰ χρησιμοποιήσῃ αὐτὸ τὸ κεφάλαιον δι’ οἱονδήποτε τρόπον. Ἐγὼ ἔλαβον μερικὰς πληροφορίας, ὅτι εἰς τὸ Πανεπιστήμιόν μας ὑπάρχει εἷς νέος πρὸ 15 ἐτῶν ἐνασχολούμενος εἰς τὴν τακτοποίησιν τοῦ καταλόγου τῆς βιβλιοθήκης, κατὰ τὴν ὁμολογίαν αὐτῶν τῶν ἰδίων λογίων μας· ἴσως εἶναι τὸ καταλληλότατον πρόσωπον εἰς τὴν χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ. Λέγω λοιπὸν νὰ δοθῇ αὐτὸ τὸ ποσόν· ἀφίεται δὲ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς παιδείας νὰ εὕρῃ τὸ καταλληλότατον πρόσωπον καὶ νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ κεφαλαίου.

§170ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§171ΣΟΥΪΔΑΣ. Κάμνω τὴν ἔνστασιν, ὅτι δὲν εἴμεθα πλήρεις.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει κανεὶς ἀντίῤῥησιν κατὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ;

§173ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι.

§174ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Νὰ ψηφισθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἵνα ἴδωμεν ἂν ἤμεθα πλήρεις.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἕνα κατάλογον, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν ὑπάρχωσιν ἄνθρωποι τῆς τάξεως. Θὰ δημοσιευθῶσι δὲ καὶ τὰ ὀνόματα τῶν ἀποχωρησάντων. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ δοθῇ αὐτὸ τὸ ποσὸν ἀπεριορίστως εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἐκεῖνοι λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. 138 ἐψηφοφόρησαν, 132 εἶπον ναὶ, 2 εἶπον ὄχι, 4 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως δὲν εἴμεθα πλήρεις. Ἄρα ἡ Συνεδρίασις διαλύεται. Ὥρα 4½ μ. μ.

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Θεόφιλος Γεωργίου.