1864.03.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 239.

Τῆς 18 Μαρτίου 1864.

(Τετάρτη).

Ὥρα 1. Μ. Μ. Ἅπαντα τὰ θεωρεῖα γέμουσι πολυπληθῶν ἀκροατῶν.

Τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἐκφωνηθέντος, καὶ τῆς Συνελεύσεως ἐν ἀπαρτίᾳ γενομένης, ἤρξατο ἡ συνεδρίασις. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προταιρέας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Δὲν θέλω, Κ. Πρόεδρε, διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν, ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ ἕνας ἔντιμος πληρεξούσιος ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ λέγῃ ψεύδη· ἠθέλησα νὰ εἴπω μὲ δύο λέξεις, ὅτι οὔτε εἶδά ποτε, οὔτε ὡμίλησα μὲ τὸν Ἀνδρέαν Στράτου· δὲν εἶναι ἀληθές. Αὐτὸ λέγω μόνον.

§3ΣΟΥΪΔΑΣ. Οὐδέποτε συνείθισα νὰ λέγω ψεύδη· τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον μοῦ τὰ εἶπεν εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους διὰ τὴν τιμιότητα καὶ τὸν πατριωτισμόν του. Ἀφοῦ ὁ Κ. Μαυρομμάτης ἔχει τὴν καλωσύνην νὰ τὰ ἀναιρῇ, δὲν δυσκολεύομαι νὰ τὸν πιστεύσω.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐγκρίνονται τὰ πρακτικά;

§5ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωστοποιῶ, Κύριοι, εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι σήμερον μοὶ ἐνεχειρίσθησαν δύο ἀναφοραὶ, ἡ μία φέρουσα τὰς ὑπογραφὰς πολλῶν διδακτόρων καὶ τελειοδιδάκτων τῆς ἰατρικῆς σχολῆς, ζητούντων τὴν μὴ κατάργησιν τῆς Ἀστυκλινικῆς Ἀθηνῶν· διὰ τῆς ἀναφορᾶς των ταύτης ἀναφέρονται καὶ εἰς μίαν ἔκθεσιν τοῦ πρώην ὑπουργοῦ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, δημοσιευθεῖσαν διὰ τῶν ἐφημερίδων. Γνωστοποιῶ τοῦτο εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἵνα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν ἐκείνην, κατὰ δὲ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, θέλω ὑποβάλει τὸ περιεχόμενον τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς.

§7ΣΧΙΝΑΣ. Πόσοι εἶναι οἱ διδάκτορες.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. 15–20 καὶ 60 περίπου τελειοδίδακτοι. Μοὶ ἐνεχειρίσθη δὲ καὶ ἑτέρα ἀναφορὰ, φέρουσα τὰς ὑπογραφὰς πολλῶν ἢ καὶ ὅλων ἴσως τῶν ἐμπόρων τῶν Ἀθηνῶν, ζητούντων τὴν ἀνάκλησιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως περὶ καταργήσεως τοῦ τελωνείου Ἀθηνῶν· κάμνω ὅμως τὴν παρατήρησιν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἡ ἀναφορὰ αὕτη περιέχει μίαν παράγραφον, τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι, εἰμὴ νὰ θεωρήσω ὡς προσβολὴν διὰ τὸ προεδρεῖον, διότι δὲν συνᾴδει μὲ τὴν ἀλήθειαν.

§9ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνθυμεῖται ἡ Συνέλευσις, ὅτι ἐγὼ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ κεφαλαίου τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔκαμα λόγον εἰς τὴν Συνέλευσιν περὶ τῆς ὑπάρξεως μιᾶς προγενεστέρας ἀναφορᾶς τῶν Κυρίων ἐμπόρων, ἀφορώσης τὸ αὐτὸ ζήτημα, καὶ ὅτι μάλιστα τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν παρέδωκα εἰς τὸν Κ. Καλόν, ἀγορεύοντα ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ ὁ Κ. Καλὸς ἔκαμε λόγον περὶ αὐτῆς, καὶ τὴν ὑπέδειξεν εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§11ΚΑΛΟΣ. Ἤθελα μάλιστα νὰ τὴν ἀναγνώσω, καὶ μὲ διέκοψαν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τούτοις ἡ ἀναφορὰ περιέχει τὴν ἑξῆς παράγραφον. «Ἐπιστάσης ὅμως τῆς ἡμέρας τῆς κρίσεως, τὸ τελωνεῖον Ἀθηνῶν κατηργήθη, καὶ τῶν ἐμπόρων τῆς Πρωτευούσης ἡ ἀναφορὰ οὐδ’ ἀναγνώσεως ἀξιωθεῖσα, ἐτάφη ἄκριτος καὶ ζῶσα ἐν τοῖς ἀρχείοις.» Αὐτὸ ἰσοδυναμεῖ μὲ τὸ ὅτι ἐγὼ δὲν ὑπέβαλα τὴν ἀναφορὰν εἰς τὴν Συνέλευσιν. Λοιπὸν, ἐὰν ἡ Συνέλευσις μοὶ ἐπιτρέπῃ, νὰ ἐπιστρέψω τὴν ἀναφορὰν, παρακαλῶν τοὺς Κυρίους ἐμπόρους νὰ ἀφαιρέσωσι τὴν παράγραφον, ἥτις περιέχει αὐτὸ, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀληθὲς καὶ προσβάλλει τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Συνελεύσεως.

§13ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§14ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι προσβολὴ, ἀλλὰ πλάνη, διότι οἱ ἔμποροι ἐνόμισαν, ὅτι δὲν ὑπεβλήθη.

§15ΣΟΥΪΔΑΣ ΚΑΙ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἔπρεπε νὰ φροντίσουν νὰ μάθουν.

§16ΔΑΓΡΕΣ. Μὲ τὰς φράσεις αὐτὰς οἱ ἔμποροι δὲν θὰ εἰπῇ, ὅτι οἱ ἔμποροι ἠθέλησαν νὰ προσβάλουν τὴν Συνέλευσιν, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐσυλλογίσθησαν, ὅτι ὁ Πρόεδρος, ἔχων διαφόρους ἀσχολίας καὶ ἀναφορὰς ὑπ’ ὄψιν του, βεβαίως δὲν ἐνθυμήθη νὰ ὑποβάλῃ αὐτὴν τὴν ἀναφορὰν. Δὲν συμφωνῶ λοιπὸν νὰ ἐπιστραφῇ ἡ ἀναφορὰ, διότι εἶναι πολῖται, καὶ θέλω ὁ πολίτης μὲ ὅλην τὴν ζωηρότητα νὰ ἀναφέρῃ εἰς τὰς ἀρχὰς, ἔστω καὶ πλέον τοῦ δέοντος ἐνίοτε. Ἐὰν ἔχουν δίκαιον οἱ ἔμποροι, πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν τὸ δίκαιόν των, χωρὶς νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰς ζωηρὰς ἐκφράσεις.

§17ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Ἡ Συνέλευσις ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ καὶ νὰ θεωρήσῃ αὐτὴν τὴν §. ὡς μὴ ὑπάρχουσαν.

§18ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέφερεν, ὅτι πᾶν ὅ,τι συμφέρει εἰς τοὺς Κ. ἐμπόρους τῶν Ἀθηνῶν, δὲν συμφέρει εἰς τὸ δημόσιον.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τῆς οὐσίας· ἐγὼ τώρα διεκδικῶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Προεδρείου (θόρυβος).

§20ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι λέγουν, ὅτι δὲν τὴν ἀνεγνώσατε, αὐτὸ εἶναι ἀληθές· ὅταν ἔλθῃ τὸ σχετικὸν ἀντικείμενον τότε τὰ λέγομεν αὐτὰ, διότι ἐζήτησα καὶ ἐγὼ τὸν λόγον, καὶ ὁ Κ. Μίλησης, καὶ ὁ Κ. Παππαδιαμαντόπουλος μάλιστα ἐζήτησαν νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορὰ, καὶ δὲν ἀνεγνώσθη.

§21ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διὰ τῶν φράσεων τούτων δὲν ἐξάγεται, ὅτι προσβάλλεσθε ὑμεῖς, διότι δὲν συμφωνοῦν πρὸς τὴν ἀλήθειαν, πρὸς τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν, ὅταν ἔγεινεν ἡ συζήτησις περὶ τοῦ τελωνείου Ἀθηνῶν. Ἀλλὰ νομίζω, παρὰ τὴν ἱκανοποίησιν, τὴν ὁποίαν ἐκρίνατε κατάλληλον, ἁρμοδιωτέρα πολὺ εἶναι ἐκείνη, ἥτις θέλει δοθῆ παρ’ ἡμῶν, ὅτι δὲν προῆλθεν ἀπὸ ὑμᾶς ἡ παράλειψις τῆς ἀναγνώσεως τῆς ἀναφορᾶς. Παρακαλῶ λοιπὸν, Κ. Πρόεδρε, νὰ ἐπιτρέψητε, ὥστε νὰ γίνῃ ἀνάπτυξις καὶ μιᾶς ἄλλης προτάσεως σχετικῆς, ἥτις ἔγεινε παρὰ διαφόρων καὶ παρ’ ἐμοῦ τοῦ ἰδίου, αὔριον ἢ μεθαύριον, ὅτε, προκειμένου λόγου περὶ αὐτῆς τῆς προτάσεως, θέλει γείνει καὶ ἡ ἐξήγησις, ἥτις θέλει δώσει καὶ εἰς ἡμᾶς πληρεστάτην ἱκανοποίησιν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκοῦμαι εἰς τὴν ἐξήγησιν ταύτην.

§23ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἀφοῦ ἐτελείωσεν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ἀναφορὰν τῶν ἐμπόρων.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πληρεξούσιος Κ. Κρίτσας.....

§25ΣΧΙΝΑΣ. Μὰ τί ἔγεινε περὶ τούτου, Κ. Πρόεδρε;

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸν οἰκεῖον τόπον θὰ ὑποβληθῇ ἡ ἀναφορὰ καὶ θὰ προκαλέσω τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῆς αἰτήσεως τῶν Κ. ἐμπόρων. — Ὁ πληρεξούσιος Κ. Κρίτσας ζητεῖ 15 ἡμερῶν ἀπουσίας ἄδειαν.

§27ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ δοθῇ.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Βαλασόπουλος ζητεῖ ἑνὸς μηνὸς ἀπουσίας ἄδειαν.

§29ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ δοθῇ.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Ζέρβας πληρεξούσιος Σουλιωτῶν ζητεῖ ἑνὸς μηνὸς ἄδειαν.

§31ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ δοθῇ.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἐγκρίνῃ ἡ Συνέλευσις, ἐπειδὴ ἡ πρότασις τοῦ Κ. ὑπιυργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ θητείας τῶν κλητήρων, νομίζω, δὲν εἶναι ἐπειδεκτικὴ συζητήσεως, δυνάμεθα νὰ προτάξωμεν αὐτήν.

§33ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§34ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (ὑπουργὸς Παιδείας). Εἶναι καὶ ἄλλαι προτάσεις πρὸ αὐτῆς τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν πολὺ οὐσιώδεις καὶ κατεπείγουσαι.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐτυπώθησαν.

§36ΤΙΝΕΣ. Ἐτυπώθησαν καὶ διενεμήθησαν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον τὰς ὑποβάλλω.

§38ΤΙΝΕΣ. Διατὶ ὄχι σήμερον;

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν θέλετε καὶ σήμερον.

§40ΣΟΥΪΔΑΣ. Προηγεῖται μία ἐπερώτησις.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν.

§42ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀπεφασίσατε ὁ ἴδιος, ὅτι μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν θὰ γείνουν ὅλα αὐτά;

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν δὲν γίνεται συζήτησις, ἠμποροῦμεν νὰ τὰ κάμωμεν εἰς τὴν στιγμήν· γίνονται ἀντιῤῥήσεις ὅτι πρέπει βεβαίως νὰ προηγηθῇ ὁ προϋπολογισμός. Ὑποβάλλεται πρότασις τοῦ Κ. Κ. Πετσάλη. «Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. Ψηφίζει. 1) Ἅπασαι αἱ ὑπὸ τοῦ Ποινικοῦ Νόμου χαρακτηριζόμεναι ὡς πράξεις ἀξιόποινοι, πραττόμεναι κατὰ πολιτῶν ὑπὸ στρατιωτικῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἢ μὴ, ὑπάγονται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν τακτικῶν Ποινικῶν δικαστηρίων. 2) Εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν πολεμικῶν συμβουλίων ὑπάγονται. ά) Τὰ καθαρὰ στρατιωτικὰ ἐγκλήματα. βʹ) Τὰ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἕνεκα αὐτῆς. γʹ) Τὰ καθ’ οἱανδήποτε προσώπου ἐν ἐκστρατείᾳ ἢ στρατοπέδῳ πραττόμενα. δʹ) Τὰ ἀφορῶντα ἐν γένει τὴν στρατιωτικὴν πειθαρχίαν εἰς τὰς περιπτώσεις τῶν ἐδαφίων α. β. καὶ δ. συγκατηγορουμένων ἁπλῶν πολιτῶν, ἁρμόδια θέλουν εἶσθαι καὶ διὰ τοὺς στρατιωτικοὺς τὰ τακτικὰ ποινικὰ δικαστήρια. Ἐν Ἀθήναις τῇ 18 Μαρτίου 1864.

Ὁ πληρεξ. Καρυστίας

Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ.

Πότε ἡ ἀνάπτυξις;

§44ΠΟΛΛΟΙ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§45ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τί γίνεται ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ ἀγῶνος;

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται πρότασις τοῦ Κ. Βαλασσοπούλου. «Ἄρθρον 1. Καταργοῦνται οἱ Νομοϊατροὶ καὶ ἐπαρχιακοὶ ἰατροί.......

§47ΤΙΝΕΣ. Ἀνεγνώσθη χθές.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἀποφασίζει ἡ Συνέλευσις;

§49ΠΟΛΛΟΙ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται ἑτέρα πρότασις τῶν Κυρίων Εὐθυμιοπούλου καὶ Πετιμεζᾶ. «Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις» Ἄρθρον μοναδικόν. Οἱ ἐργοστασιάρχαι, ἢ ἀρχιτεχνίται τοῦ Β. Ὁπλοστασίου, καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἐν τῷ στρατῷ τάξιν καὶ προαγωγὴν, ἐξομοιοῦνται τοῖς ἀνθυπασπισταῖς τοῦ πεζικοῦ στρατοῦ, προαγόμενοι εἰς ἀνωτέρους βαθμοὺς κατὰ τὰς ἰσχυούσας καὶ διὰ τὸν προβιβασμὸν τούτων διατάξεις. Ἐν Ἀθήναις τῇ 16 Μαρτίου 1864.

Οἱ πληρεξούσιοι

Κ. Δ. ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ

Γ. Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ.

§51ΠΟΛΛΟΙ. Καὶ αὐτὴ μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§53ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τί ἔγεινε, Κύριε πρόεδρε, ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ ἀγῶνος;

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατά τινα ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως ἀντικατέστησα τοὺς Κ. πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλουν πρότερον τὴν εἰδικὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ἀγῶνος δι’ ἄλλων. Προσεκάλεσα τούτους νὰ συνέλθωσιν, ἀλλὰ δὲν συνῆλθον.

§55ΠΟΛΛΟΙ. Ἄλλους.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σήμερον κατέφυγον εἰς ἓν ἄλλο μέτρον· ἐπειδὴ ἡ πρώτη ἐπιτροπὴ εἰργάσθη ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου καὶ ὡρίμασε τὰς ἰδέας της, ἀπέστειλα τὸν Ἔφορον τῆς Συνελεύσεως καὶ παρεκάλεσα τοὺς Κυρίους αὐτοὺς, ὑπουργοὺς νῦν ὄντας, ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ προσδιορίσωσι μίαν ἡμέραν ἢ καὶ ἑσπέραν, καθ’ ἣν, καὶ ἄν μοι ἐπιτρέπητε νὰ λάβω καὶ ἐγὼ μέρος, νὰ συσκεφθῶμεν καὶ ἀποφασίσωμεν περὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ. Νομίζω ὅτι τοῦτο δύναται νὰ μᾶς φέρῃ εὐκολώτερον εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, διότι ἐμελέτησαν τὸ ἀντικείμενον. Ἐγκρίνει τοῦτο ἡ Συνέλευσις;

§57ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἐπερώτησις τοῦ Κυρίου Μαυρομαρᾶ δι’ ἣν ὡρίσθη ἡ σήμερον ἡμέρα· ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὁ ἁρμόδιος θὰ ἀπαντήσῃ.

§59ΤΙΝΕΣ. Ἀλλ’ ἂς τὴν ἀναπτύξῃ πρῶτον ὁ Κ. Μαυρομαρᾶς.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Μαυρομαρᾶς ἔχει τὸν λόγον. (Ἐνταῦθα πολλοὶ πληρεξούσιοι ζητοῦσι τὸν λόγον).

§61ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Κύριοι! Οὔτε αἴσθημα κενῆς ἐπιδείξεως, οὔτε σκοπὸς ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τῆς Κυβερνήσεως μὲ κινεῖ νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἴσως εἶναι τὸ σοβαρώτερον ἐξ ὅσων ἐπαρουσιάσθησάν ποτε εἰς τὴν Συνέλευσιν. Πρώτιστον καθῆκον παντὸς πολίτου, παντὸς ἀντιπροσώπου, καὶ πάσης Κυβερνήσεως εἶναι ἡ πρὸς τὴν πατρίδα ἀγάπη, καὶ ἡ μέριμνα πρὸς πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν σωτηρίαν αὐτῆς, καὶ δὲν ἀγνοεῖτε ὅτι ὑπέρτερος ὅλων τῶν νόμων εἰς ἑκάστην κοινωνίαν εἶναι ὁ νόμος τῆς σωτηρίας τῆς πατρίδος. Ὅταν λοιπὸν ἔν τινι εὐνομουμένῃ πολιτείᾳ, ὡς ἡ ἡμετέρα, δημόσιά τινα ὄργανα τοῦ τύπου, λαμβάνουσιν οὐχὶ τὸ θάῤῥος, ἀλλὰ τὴν ἀπροκάλυπτον θρασύτητα νὰ ἔρχωνται εἰς τὴν δημοσιότητα, καὶ νὰ ἀμφισβητῶσιν αὐτὰ τὰ θεμέλια τῶν καθεστώτων, τότε νομίζω ὅτι οὐ μόνον δι’ ἕκαστον πολίτην, ἀλλὰ πρὸ παντὸς δι’ ἕκαστον ἀντιπρόσωπον, ἡ σιγὴ εἶναι ἔγκλημα καὶ δολοφονία κατ’ αὐτῆς τῆς πατρίδος. Καθὼς εἶπον, ὅταν ἔθεσα τὴν ἐπερώτησιν, ἀπό τινος χρόνου, ὄργανά τινα τοῦ τύπου ἤρχισαν νὰ θέτωσιν ὑπὸ συζήτησιν τὰ καθεστὼς ἡμῶν· ἀλλὰ δὲν ἐστάθησαν ἕως ἐδῶ· μία ἐφημερὶς ἐκδιδομένη ἐν Κερκύρᾳ τοσοῦτον ἐθρασύνθη, ὥστε ἔθιξε τὸ μεγαλήτερον τῶν ζητημάτων, ν’ ἀνατρέψῃ ὅλα τὰ θεμέλια τῆς Ἑλληνικῆς πολιτείας· καὶ τὰς ἀνατρεπτικὰς αὐτῆς ἰδέας μία ἄλλη ἐφημερὶς, ἐν Ἑλλάδι ἐκδιδομένη, τὰς υἱοθέτησε ῥητῶς καὶ τὰς ἀπεδέχθη οὐχὶ μόνον διὰ τῆς δημοσιεύσεως αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ τὰς υἱοθέτησε διὰ ῥητῶν ἐκφράσεων, ὡς θέλω σᾶς ἀποδείξει. Ἡ μὲν τῆς Κερκύρας ἐφημερὶς εἶναι ἡ «Ἀνατολὴ» ἡ δὲ ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἡ «Εὐνομία».

§62ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Τῆς «Εὐνομίας» ποῖος εἶναι ὁ ἐκδότης;

§63ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Εἶν’ ἔργον ἄλλων νὰ τὸ εἴπωσι.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἠξεύρετε καλλίτερον παντὸς ἄλλου, Κύριε Παντολέων.

§65ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Σεῖς τὸ ἠξεύρετε καλλίτερα, ὅστις ἐφέρατε καὶ τὴν ἀναφορὰν του· μία ἀναφορὰ τῶν ἐμπόρων σᾶς ἐτάραξε· τὴν δὲ διαμαρτύρησιν τοῦ Ῥαγκαβῆ δὲν τὴν ἐθεωρήσατε προσβλητικὴν (θόρυβος).

§66ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἠξεύρετε, Κύριοι, ὅτι πρὸ τινος χρόνου πολλοὶ δημοσιογράφοι ἔκαμαν ζήτημα τὴν διάλυσιν τῆς Συνελεύσεως· ἕκαστος ἐστήριζε τὰς ἑαυτοῦ θεωρίας εἰς διαφόρους λόγους. Ἀλλὰ μία ἐφημερὶς τῆς Κερκύρας ἡ «Ἀνατολὴ», διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν διάλυσιν τῆς Συνελεύσεως, κατέφυγεν εἰς τὴν ἐσχάτην πλάνην καὶ ἠθέλησε νὰ οἰκοδομήσῃ ἐπιχειρήματα ἐπὶ ἑνὸς θεμελίου, (ἂς δανεισθῶ τὴν φράσιν, ἣν ἀκούω ἐκ μέρους τοῦ συναδέλφου μου), ἀσεβοῦς. Διὰ νὰ ἀμφισβητήσῃ δὲ τὴν νομιμότητα τοῦ θρόνου, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν διάλυσιν τῆς Συνελεύσεως, ἄρχεται ἀπὸ τὴν ἀμφισβήτησιν τῆς νομιμότητος τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ν’ ἀναγνώσω ὅλα τὰ χωρία, τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον θεωρῶ ἐπιλήψιμα, ἀλλὰ θεωρῶ ὡς περιέχοντα αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ τὸ σῶμα τοῦ ἐγκλήματος. Ταῦτα εἶναι εἰς τὸ φύλλον τῆς 3 Μαρτίου τῆς «Εὐνομίας.» Ἐν πρώτοις, Κύριοι, ὁ δημοσιογράφος αὐτὸς προοιμιάζεται διὰ διαφόρων ἐπιχειρημάτων, ἀλλὰ διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν λύσιν λέγει μόνος του ὅτι «θ’ ἀναβῇ εἰς μίαν ὑψηλοτέραν ἔποψιν τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον θέλει νὰ δικαιολογήσῃ. Ἄρχεται δὲ τῶν σκέψεών του ὡς ἑξῆς. «Μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ βασιλεία τοῦ Γεωργίου Αʹ. ἔρχεται μετὰ τριακονταετῆ βασιλείαν, ἐκλεχθεῖσαν ὑπὸ Ἐθνοσυνελεύσεως τῆς ὁποίας οὐδέποτε ἠμφισβητήθη ἡ νομιμότης, ἐπικυρωθεῖσαν ὑπὸ τῶν συνθηκῶν ὁμοφώνου τῆς Εὐρώπης, ἀναγνωρισθεῖσαν ὑπὸ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τῶν 1843.» Τουτέστι δικαιολογεῖ τὴν πεσοῦσαν δυναστείαν. «Αὐτὰ τὰ περὶ τῆς καταργήσεως αὐτῆς ψηφίσματα, προϋποθέτουν καὶ καθιεροῦσι τὴν προηγουμένην νόμιμον ὕπαρξιν αὐτῆς τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος. Μετὰ τὴν κατάργησιν ταύτης ἔρχεται ἡ ἄμεσος ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐκλογὴ τοῦ Πρίγκηπος Ἀλφρέδου, ἥτις ἐν πράγματι μὲν εἶναι ἡ πλέον νόθος καὶ ψευδὴς ἐκλογὴ βασιλέως ἐν Ἑλλάδι γενομένη, διότι ἐγένετο ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν ἐπαναστατῶν καὶ τῆς κυβερνήσεως τοῦ Βούλγαρη, καὶ ὑπὸ τὴν διαφθορὰν τῶν ἀπατηλῶν ὑποσχέσεων τῆς ἀγγλικῆς διπλωματίας, κατὰ τύπους ὅμως ἀτυχῶς ἔχει τὴν ἐξωτερικὴν ἐπιφάνειαν τῆς νομιμότητος, τὴν ὁποίαν ἀνεγνώρισεν ἡ ἐθνοσυνέλευσις τῶν Ἀθηνῶν. Ἀφοῦ ἡ ἐθνοσυνέλευσις αὕτη διὰ τοῦ ψηφίσματος περὶ τῆς καταργήσεως δὲν ἔκαμε παρὰ τὴν ἀναγνώρισιν τῆς νομιμότητος τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος, καὶ διὰ τῆς ἀναγορεύσεως καθιέρωσε τὴν νομιμότητα τῆς ἐκλογῆς τοῦ Ἀλφρέδου, ἠδύνατο διὰ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς νὰ δώσῃ τὴν αὐτὴν νομιμότητα καὶ εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Γεωργίου;» Ἰδοὺ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον θέτει· ἐξακολουθεῖ δὲ ὡς ἑξῆς· «Διὰ νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν ἡ ἐθνοσυνέλευσις εἶχε τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐκλέξῃ τὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων.» Ἰδοὺ λοιπὸν πῶς σκεπτόμενος ὁ δημοσιογράφος αὐτὸς φέρει ὡς ζήτημα τὴν νομιμότητα τῆς ἐκλογῆς τοῦ Βασιλέως. Διὰ νὰ ἀποδείξῃ δὲ ἀληθῆ τὰ συμπεράσματά του κάμνει τοὺς ἑξῆς συλλογισμούς· «Ἀναχωρήσαντος τοῦ Ὄθωνος ἐξ Ἀθηνῶν πρὸς σκοπὸν περιοδείας, ἐπαναστάται τινὲς συνελθόντες τὴν νύκτα τῆς 10–11 Ὀκτωβρίου εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ἐξέδωκαν τὸ λεγόμενον ψήφισμα τοῦ ἔθνους, δι’ οὗ ἐκήρυξαν κατηργημένην τὴν βασιλείαν συνέστησαν τὴν προσωρινὴν κυβέρνησιν τοῦ Βούλγαρη, καὶ ἔδωκαν εἰς τὴν παροῦσαν Ἐθνοσυνέλευσιν τὴν ἐντολὴν τοῦ νὰ ἐκλέξῃ τὸν νέον Ἡγεμόνα. Εἰς τὸ ψήφισμα ὅμως τοῦτο δὲν φαίνεται καμμία ὑπογραφή. Διὰ νὰ γνωρίζωμεν τὸ κῦρος καὶ τὴν ἀξίαν αὐτοῦ, ἔπρεπε νὰ μᾶς ᾖναι γνωστὴ ἡ ἐξουσία ἐκείνου ὅστις τὸ ἐξέδωκεν· ἀλλὰ οὔτε οὗτος φαίνεται, οὔτε ἡ ἐξουσία αὐτοῦ. Τὸ ψήφισμα λοιπὸν ἐκεῖνο νομικῶς καὶ τυπικῶς δὲν ἔχει καμμίαν ὕπαρξιν, καμμίαν ὑπόστασιν, καμμίαν ἰσχύν. Ἔγγραφον ἀνυπόγραφον, εἶναι χάρτης ἄγραφος.» Τουτέστιν τὴν βάσιν ὅλης τῆς ἐπαναστάσεως τὴν ἀμφισβητεῖ. «Ἐν τούτοις δυνάμει τοῦ ψηφίσματος τούτου ἡ Κυβέρνησις τοῦ Βούλγαρη δὲν περιορίζεται οὔτε κἂν εἰς τὴν συγκάλεσιν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, κατὰ τοὺς κειμένους Νόμους, καὶ τὰ προηγούμενα τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ ἐκδίδει ἴδιον περὶ ἐκλογῆς Νόμον.» Πᾶν τὸ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν γενόμενον τὸ θεωρεῖ ὡς παράνομον. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἡ παροῦσα δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ Βασιλέα καταφεύγει εἰς τὸ ἑξῆς ἐπιχείρημα λέγων. «Τὴν 10 Νοεμβρίου 1862 ἡ Κυβέρνησις τοῦ Βούλγαρη προσκαλεῖ τοὺς Ἕλληνας νὰ ἐκλέξωσι τοὺς πληρεξουσίους κατὰ τὸ ψήφισμα τῆς 10 Ὀκτωβρίου. Μετ’ ὀλίγας ὅμως ἡμέρας, δηλαδὴ τὴν 19 Νοεμβρίου 1862, ἐκδίδει τὸ περὶ καθολικῆς ψηφοφορίας τοῦ Βασιλέως ψήφισμα (Ἐφημερὶς Κυβερ. σελ. 62) δι’ οὗ ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει καὶ ὁμολογεῖ, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πανταχόθεν καὶ πολυειδῶς ἐδήλωσε τὴν θέλησιν τοῦ νὰ ἐκλέξῃ αὐτὸς ὁ ἴδιος τὸν Βασιλέα. Τί σημαίνει τοῦτο; Ὅτι καὶ ἂν παραδεχθῶμεν, ὅτι οἱ συνελθόντες τὴν 10 Ὀκτωβρίου εἶχον παρὰ τοῦ λαοῦ τὴν ἐντολὴν τοῦ νὰ ἐξουσιοδοτήσωσι τὴν Βʹ. ἐν Ἀθήναις Ἐθνοσυνέλευσιν, ὅπως αὕτη ἐκλέξῃ τὸν Βασιλέα, ὁ λαὸς ἀνεκάλεσε τὴν ἐντολὴν ταύτην ἀπὸ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, καὶ ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις, ὑπείκουσα εἰς τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐνομιμοποίησε τυπικῶς διὰ τοῦ ψηφίσματός της τὴν ἄμεσον καὶ καθολικὴν ψηφοφορίαν διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Βασιλέως, καὶ τὴν ἀνάκλησιν τῆς εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν δοθείσης ἐξουσίας τοῦ νὰ ἐκλέξῃ αὐτόν.» Ὡς ἐὰν ὁ λαὸς νὰ μὴ ὑπήκουσεν εἰς τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς ἐὰν μὴ ἀκολουθήσας αὐτὸς τὰς διαταγὰς ἐξέλεξε τὸν Βασιλέα. «Ἡ Βʹ. ἐν Ἀθήναις Ἐθνοσυνέλευσις, ἀναγνωρίζουσα τοῦτο περιωρίσθη ἁπλῶς καὶ μόνον εἰς τὸ νὰ ἐκλέξῃ μίαν ἐπιτροπὴν αὐτῆς διὰ νὰ κάμῃ τὴν ἀπαρίθμησιν τῶν ψήφων, καὶ τὴν 23 Ἰανουαρίου 1863 ν’ ἀναγορεύσῃ τὸν Ἀλφρέδον Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων ἐκλεχθέντα διὰ τῆς ἀμέσου καὶ καθολικῆς ψηφοφορίας τοῦ λαοῦ.» Συμπεραίνων δὲ λέγει «ὅταν ὅμως ῥητῶς ἀπὸ τὴν παροῦσαν Ἐθνοσυνέλευσιν ἀφῃρέθη ἡ ἐξουσία αὕτη, πῶς δύναται νὰ θεωρηθῇ ἡ παρ’ αὐτῆς γενομένη ἐκλογὴ τοῦ Βασιλέως Γεωργίου ὡς πρᾶξις ἔγκυρος καὶ νόμιμος;» Ἰδοὺ λοιπὸν πῶς ἀμφισβητεῖ τὰ πάντα λέγων παράνομον τὴν ἐπανάστασιν, παράνομον τὸ ψήφισμα τοῦ λαοῦ, παράνομον τὴν Κυβέρνησιν· ἀμφισβητεῖ τὰ πάντα καὶ θέλει ν’ ἀποδείξῃ ὅτι εἶναι παράνομα πάντα τὰ προηγούμενα, καὶ τελευταῖον ὡς συνέπεια ὅτι εἶναι παράνομος καὶ ἡ ἐκλογὴ τοῦ Βασιλέως· τὴν σοφιστικὴν δὲ ταύτην συνέπειαν ἐξάγει καὶ διατυπώνει ὡς ἑξῆς λέγων. Ποία εἶναι ἡ συνέπεια ὅλων τούτων;» «Ὅτι ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις αὕτη μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ συντάγματος διαλυθῇ ἑκουσίως καὶ εἰσέλθῃ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συντάγματος τούτου, ὁ θρόνος τοῦ Βασιλέως Γεωργίου μένει ἄνευ τινὸς νομιμότητος. Ἡ Ἑλλὰς θὰ μείνῃ ὑπὸ βασιλείαν πράγματι μὲν κατέχουσαν τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ μὴ στηριζομένην εἰς τὴν νόμιμον ἐκλογὴν τῶν Ἑλλήνων.» Ἀμφισβητεῖ λοιπὸν τὰ πάντα· διὰ νὰ δικαιολογήσῃ δέ πως τὰ συμπεράσματά του αὐτὰ, τὰ ὅλως δόλια καὶ ἀσυνεπῆ, εἰς ποῖον ἐπιχείρημα τελευταῖον καταφεύγει; λέγει· «Ἀγαπῶμεν τὸν Βασιλέα μας Γεώργιον Αʹ. καὶ θέλομεν νὰ ἴδωμεν τὸν θρόνον αὐτοῦ στερεούμενον ἐπὶ καθαρῶν καὶ ἀνυπόπτων βάσεων νομιμότητος. Τί λοιπὸν νὰ γείνῃ; Νέα ψηφοφορία· εἶναι ἄτοπον. Δὲν πρέπει κατ’ οὐδένα λόγον νὰ τεθῇ σήμερον ὡς ζήτημα ἡ ἐξουσία τοῦ βασιλέως Γεωργίου. Ἐὰν ὅμως διαλυομένης τῆς παρούσης ἐθνοσυνελεύσεως, ὁ λαὸς προσκαλούμενος νὰ ἐκλέξῃ ἀντιπροσώπους ὑπὸ τὴν σκέπιν τοῦ νόμου καὶ τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας, καὶ οἱ νέοι πληρεξούσιοι τοῦ λαοῦ, γνησία καὶ νόμιμος ἀντιπροσωπεία αὐτοῦ, ἐρχόμενοι ἄνευ περιορισμένης ἐντολῆς, συνομολογήσωσι μετὰ τοῦ βασιλέως Γεωργίου τὸ πολιτικὸν συμβόλαιον, τὸν συνδέον τὴν Ἑλλάδα μετὰ τοῦ Βασιλέως αὐτῆς ἰδοὺ ὁ θρόνος ἄνευ σκανδάλου καὶ ἄνευ κλονισμοῦ στερούμενος.» Τουτέστιν, ὅταν ὁ λαὸς κάμῃ νέαν ἐκλογὴν, διὰ νὰ νομιμοποιήσῃ τὸν Βασιλέα, τίθεται ζήτημα τῆς νομιμότητος αὐτοῦ, ἐνῷ ἄλλως δὲν τίθεται ζήτημα, ὡσανεὶ ἡ ἐκλογὴ νέας Συνελεύσεως, καὶ ἡ ἐκ ταύτης νομιμοποίησις τοῦ Βασιλέως νὰ μὴ ἔθετε προφανῶς ζήτημα τοῦ νομίμου τῆς νέας ἡμῶν δυναστείας. Παρατηρεῖτε λοιπὸν πόσον ἰησουϊτικῶς καὶ ἰουδαϊκῶς ἐξάγει ὅλα αὐτὰ τὰ συμπεράσματα αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος προφανῶς καὶ ἀπροκαλύπτως ζητεῖ τὴν ἀνατροπὴν ὅλου τοῦ καθεστῶτος. Μετ’ αὐτὴν τὴν ἐφημερίδα ἔρχεται ἡ φίλη αὐτῆς ἐφημερὶς «ἡ Εὐνομία,» ἥτις ὄχι μόνον δὲν ἀποφεύγει τοῦ νὰ φέρῃ εἰς τὴν δημοσιότητα αὐτὸ τὸ ἄρθρον, ὅπερ, ἂν εἶχεν αἴσθημα ἑλληνικὸν ὁ συντάκτης αὐτῆς, ἤθελε ῥίψει εἰς τὸ πῦρ, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ τὸ δημοσιεύει, καὶ τὸ υἱοθετεῖ διὰ ῥητῶν ἐκφράσεων· πρὶν ὅμως προβῶ εἰς τὰ τῆς «Εὐνομίας,» ὀφείλω νὰ προσθέσω, ὅτι ἡ ἐφημερὶς ἐκείνη τῆς Κερκύρας ῥητῶς ὁρίζει καὶ τὸν χρόνον τοῦ ζητήματος, τοῦ ὁποίου τὴν λύσιν ἀνεδέχθη, τοὐτέστι τῆς διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως· ὁρίζει δὲ ὡς χρόνον, τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν θὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἕνωσις τῶν Ἑπτανησίων μετὰ τῆς Ἑλλάδος, λέγουσα ἐν ἀρχῇ τοῦ ἄρθρου τὰ ἑξῆς· «Ἡ διάλυσις τῆς ἐθνοσυνελεύσεως τῶν Ἀθηνῶν πρὸς συγκάλεσιν νέας ἀντιπροσωπείας τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἢ ἡ διατήρησις αὐτῆς μετὰ τῆς προσθήκης νέων ἀντιπροσώπων, τῶν Ἰονίων, εἶναι ζήτημα ἀπὸ πολλοῦ καιροῦ συζητούμενον, τοῦ ὁποίου ἡ λύσις περιμένεται συνάμα μετὰ τῆς ἑνώσεως τῶν νήσων.» Ὡρισμένως καὶ καθαρῶς ὁρίζει καὶ τὸν χρόνον τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἀπαισίων εὐχῶν της. Ἔρχεται καὶ ἡ φίλη αὐτῆς «Εὐνομία,» καὶ ἀφοῦ λαμβάνει τὸ θάῤῥος, τὸ θρασὺ θάῤῥος, νὰ δημοσιεύσῃ ἐν Ἑλλάδι τοιοῦτον ἀπαίσιον λίβελλον, υἱοθετεῖ τὸ ἄρθρον αὐτὸ διὰ τῶν ἑξῆς ἐκφράσεων. «Ἀντὶ πρώτου ἄρθρου ἐνομίσαμεν κατάλληλον νὰ καταχωρίσωμεν σπουδαιοτάτην πραγματείαν, ἐκ τοῦ 7–8 ἀριθμοῦ τῆς «Ἀνατολῆς» μιᾶς τῶν ἐμβριθεστέρων Κερκυραϊκῶν ἐφημερίδων». Καὶ δεχόμενος τὰ λεγόμενα ὁ συντάκτης τῆς ἐφημερίδος ταύτης καὶ λέγων, ὅτι καὶ αὐτὸς διϊσχυρίσθη τὸ τοιοῦτον, τοὐτέστι τὴν διάλυσιν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως πολλάκις, υἱοθετεῖ συνάμα καὶ δημοσιεύει καὶ τὴν πραγματείαν αὐτὴν τῆς Κερκυραϊκῆς ἐφημερίδος, διότι αὕτη, ὡς λέγει, ἐξετάζει ὑπὸ ὅλως νέαν ἔποψιν τὸ ζήτημα. Προσεπιφέρει δὲ ἐπὶ τούτοις τὰ ἑξῆς· «Ἀλλ’ ἡ πραγματεία αὕτη καταδεικνύει καὶ ὑπὸ νέαν ἔποψιν τὴν ἀνάγκην ὑπὲρ ἧς πολλάκις διϊσχυρίσθημεν, τοῦ νὰ μεταῤῥίθμισῃ τὸ σύνταγμα ἂν τὸ σύνταγμα πρέπῃ νὰ μεταῤῥυθμισθῇ, Συνέλευσις ἄλλη, οὐχὶ ἐν ταραχαῖς ἐπαναστάσεως, ἀλλὰ νομίμως καὶ ἐν ἐπιγνώσει τῶν ὑψηλῶν αὑτῆς καθηκόντων ἐκλελεγμένη, καὶ εἰς ἣν ὁ ἑλληνικὸς λαὸς νὰ δύναται ἐν πεποιθήσει νὰ ἐμπιστευθῇ τὴν μεγάλην καὶ ἐμβριθῆ ἐργασίαν ἐξ ἧς θέλει ἐξαρτᾶσθαι ἡ μέλλουσα τύχη του. Ἡ «Ἀνατολὴ» πραγματεύεται ἀπροκαλύπτως ἕτερον σπουδαιότατον λόγον δι’ ὃν τὸ συμβόλαιον μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους καὶ τῆς νέας αὑτοῦ Βασιλείας πρέπει νὰ συνομολογηθῇ ὑπὸ ἄλλης συνελεύσεως. Ὑπὸ τὸν θρόνον πρέπει, εἶναι ἄφευκτον διὰ τὴν ἀσφάλειαν αὐτοῦ νὰ τεθῶσι θεμέλια ὑγιέστερα ἐκείνων ἐφ’ ὧν σήμερον ἵσταται.» Τουτέστιν καὶ ὁ συντάκτης τῆς «Εὐνομίας» ἀποδέχεται, ὅτι αἱ βάσεις τοῦ θρόνου δὲν εἶναι στερεαί· λέγων τὰ ἑξῆς· «Διότι δὲν θέλει ἀργήσει νὰ συναισθανθῇ τὰς προσβολὰς τῶν ἀνθρώπων τῆς ἀταξίας καὶ τοῦ σφετερισμοῦ τῶν ἐθνικῶν δικαιωμάτων, ἅμα νομίσῃ ὅτι ἦλθεν ὁ καιρὸς νὰ ἐπιφέρῃ τέλος σπουδαίως τὴν τάξιν.» Ἐξακολουθεῖ δὲ λέγων, ἀφοῦ οὗτος θέλῃ νὰ κάμῃ ἐπιφυλάξεις τινὰς διὰ τὸν ἑαυτόν του, διὰ νὰ καλυφθῇ, καὶ ὅμως δὲν δύναται· διότι λέγει· «Καὶ ἡμεῖς μὲν δὲν συμμεριζόμεθα ἐντελῶς τοὺς φόβους τῆς «Ἀνατολῆς» ὅτι ἡ νομιμότης τῆς Βασιλικῆς ἐκλογῆς δύναται ποτὲ νὰ ἀμφισβητηθῇ, καθὸ γενομένη ὑπὸ συνελεύσεως ἧς πάμπολλα μέλη εἰσὶ νομιμότητος μᾶλλον ἢ ἀμφισβητουμένης· διότι ἡμεῖς πολλάκις ἀνεμνήσαμεν ὅτι ἡ Βασιλεία ἐξελέγη καὶ ἐκυρώθη οὐ μόνον ὑπὸ τῆς ἐθνοσυνελεύσεως, ἧς ἀμφίβολον εἶναι τὸ κῦρος, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ παντὸς τοῦ ἔθνους κατὰ τὸν αὐτὸν τόπον, καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ ἔτι ἐνθουσιωδεστέρων ἐπευφημιῶν. Ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἡ προτεινομένη ἐπικύρωσις ὑπὸ τῆς «Ἀνατολῆς» δι’ ἐπιψηφίσεως τοῦ πολιτεύματος ὑπὸ νομοθετικοῦ σώματος ἐλευθέρως καὶ νομίμως ἐκλελεγμένου, εἶναι διπλῆ ἄγκυρα ἰσχυρὰ δι’ ἧς νομίζομεν ἀναγκαῖον νὰ ἐξασφαλισθῇ ὁ θρόνος, ἀκράδαντος οὕτω καθιστάμενος καὶ κατ’ ἐξωτερικῶν καὶ κατ’ ἐσωτερικῶν ἐπιβουλῶν.» Παρατηρεῖτε λοιπὸν, ὅτι τὸ ἄρθρον τῆς «Ἀνατολῆς» τὸ οἰκειοποιεῖται καὶ τὸ υἱοθετεῖ ἐντελῶς ἡ «Εὐνομία.» Ἐὰν οἱοσδήποτε Ἕλλην, οἱοσδήποτε ἐξ ἡμῶν, οἱοσδήποτε Κυβερνήτης ἀναδεχθῇ τὸν μάταιον ἀγῶνα νὰ ἀναιρέσῃ τὰ ἐπιχειρήματα καὶ τῆς «Ἀνατολῆς» καὶ τῆς «Εὐνομίας» νομίζω, ὅτι ἤθελεν ἀμφισβητήσει τὸ κῦρος τόσων μεγάλων ἀληθειῶν, διὰ τὰς ὁποίας ὅ,τι καὶ ἂν εἴπῃ τις, θέλει ἐλαττώσει τὴν ἀξίαν των. Περιωρίσθην μόνον εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἄρθρων αὐτῶν διὰ νὰ καταδείξω, ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου εἶναι ὅλως δικαιολογημένη, ὅτι τὸ σῶμα τοῦ ἐγκλήματος εἶναι προφανὲς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν ἀπειλούμενα τὰ θέμεθλα τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν οἰκοδομήματος. Τί ὅμως συνάγεται ἐξ ὅλων τούτων; Συνάγονται δύο μεγάλα συμπεράσματα. Ἓν συμπέρασμα εἶναι ἡ μεγάλη καὶ ἀπροκάλυπτος θρασύτης τὴν ὁποίαν ἔχουν ἄνθρωποί τινες νὰ ἔρχωνται ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ νὰ ἀμφισβητῶσι τὴν ὕπαρξιν τῆς καθεστώσης ἡμῶν τάξεως. Τὸ δὲ ἕτερον πόρισμα εἶναι, ὅτι ἀποκαλύπτεται ἐξ αὐτῶν ὅλων, ὅτι καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ ὑπάρχει μεγάλη καὶ σπουδαία ἐργασία. Καὶ καθόσον μὲν ἀφορᾷ τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα, ὡς ἄνθρωπος ζῶν ἐν αὐτῇ, γνωρίζων τὰ αἰσθήματα τοῦ Ἑλλ. λαοῦ, καὶ ὢν πεπεισμένος, ὅτι ὁ Ἑλλ. λαὸς θεωρεῖ, ὅτι ἔδρεψε τὰς μεγαλητέρας δάφνας, ὡς ἐκ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 8βρίου, καὶ τῆς ἀλλαγῆς τῆς δυναστείας, θεωρῶ περιττὸν νὰ ὑποπτεύσω φόβους παντάπασιν, διότι ὅσον καὶ ἂν ἐργασθῶσιν, καὶ ὅ,τι καὶ ἂν πράξωσι ματαίως θὰ ἐργασθῶσι· καὶ ἂν ὑπάρχουν ἄνθρωποι φίλοι τοῦ παρελθόντος, καὶ φίλοι τῆς πεσούσης δυναστείας, αὐτοὶ, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ τὸ εἴπω, εἶναι ὅλοι ἄτιμοι· καὶ διατί; διότι οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν δὲν ἐθυσιάσθη διὰ τὴν πεσοῦσαν δυναστείαν, ἐὰν ὅμως νομίζωσιν οὗτοι ὅτι θὰ δυνηθῶσι νὰ κλονίσωσί ποτε τὰς βάσεις τῆς νέας δυναστείας, ἂς μάθωσιν ὅτι ὑπὲρ τοῦ θρόνου τοῦ Γεωργίου θὰ πέσωσιν ὅλοι οἱ φίλοι τῆς ἐπαναστάσεως. Καθόσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν Ἑπτάνησον ἐνταῦθα μοὶ ἀναπτύσσονται μεγάλοι φόβοι· ὁ ἑπτανησιακὸς λαὸς ἔχει μεγάλας ἀρετὰς, ὁ ἑπτανησιακὸς λαὸς εἶναι εἰς ἄκρον φιλελεύθερος, ἀλλὰ δυστυχῶς εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἀπαρτίζουσι κόμματα, καὶ ἀντιπροσωπεύουσιν ἰδίας ἰδέας, καὶ τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι ὀλίγον, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε κόμμα τι, τὸ ὁποῖον ἐν Ἑπτανήσῳ δὲν καταγίνεται εἰς ἄλλο τι, εἰμὴ εἰς τὸ νὰ σκοτίζῃ τὴν διάνοιαν τοῦ εὐφυοῦς ἐκείνου λαοῦ. Ἡ Ἑπτάνησος δὲν ὑπέστη τὰ δεινὰ τὰ ἐκ τῆς πεσούσης δυναστείας, τὰ ὁποῖα ὑπέστη ἡ ἐλευθέρα Ἑλλάς· ἑπομένως δὲν θὰ ἀδικηθῶσιν οἱ ἀδελφοὶ ἑπτανήσιοι, ἐὰν εἴπω, ὅτι αὐτοὶ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσωσι τὴν θέσιν ἡμῶν ὡς πρὸς τὸ παρελθόν· ὑπαρχόντων μάλιστα δημοκόπων καὶ ῥᾳδιούργων ἐν Ἑπτανήσῳ, ὁ λαὸς ἐκεῖνος ἐν ἀγνοίᾳ καταῤῥᾳδιουργεῖται, καὶ ἑπομένως πιστεύει ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ μὴ πιστεύῃ. Νομίζω, λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι δι’ ὅλων αὐτῶν, ὅσα εἶπον καὶ ἀνέγνωσα, καταδεικνύεται ἓν μέγα ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον σᾶς ὁμολογῶ εἰλικρινῶς καὶ παῤῥησίᾳ οὐ μόνον ἐγὼ, ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς θὰ συμφωνήσητε μετ’ ἐμοῦ, δὲν τὸ φοβούμεθα· ἀλλ’ οὐχ ἧττον φρονῶ καὶ ἐπιμένω, ὅτι τὸ ἔγκλημα αὐτὸ πρέπει νὰ καταδιωχθῇ. Ἴσως θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἔνστασις, ὅτι εἶναι πιθανὸν νὰ ἔχῃς δίκαιον, ἀλλὰ διὰ τῆς τιμωρίας αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκεις, ζητεῖς τὸν περιορισμὸν τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου· ἐκ νεαρᾶς ἡλικίας μου, Κύριοι, ἤμην θιασώτης τῆς ἐλευθεροτυπίας, καὶ τοῦτο τὸ ἀπέδειξα ὄχι μόνον διὰ τῶν λόγων, ἀλλὰ τὸ ἀπέδειξα ἀπὸ τῆς δικαστικῆς ἕδρας, δικάσας ἄλλοτε δημοσιογράφους, εἶπον εἰς τὴν πεσοῦσαν δυναστείαν, ὅτι δὲν δύνασαι ἀπέναντι ἑνὸς θεμελιώδους ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἔθεσε τὸ σύνταγμα τοῦ 43 νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου καὶ τοὺς δημοσιογράφους· τὴν ἀπόφασίν μου ταύτην τὴν ἐσεβάσθη ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν Κ. Παλαμήδης, καὶ ἐξέδωκεν ἐγκύκλιον, καὶ ἐπὶ τῆς ὑπουργίας του δὲν κατεδιώχθη οὐδείς· Ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἡ ἐλευθερία τοῦ τύπου πρέπει νὰ ᾖναι ἔλλογος· τίποτε ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ δὲν εἶναι ἀπεριόριστον, καὶ ὅ,τι γίνεται πέραν τοῦ ὀρθοῦ λόγου, δὲν ἔχει ὑπόστασιν· διότι ὅπως ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἐλεύθερος εἰς τὰς ἄλλας του πράξεις, ἐν ὅσῳ δὲν προσβάλλει τὸν κύκλον τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἄλλου, οὕτω καὶ διὰ τοῦ τύπου ἡ ἐλευθερία του ἔχει ὅρια, καὶ αὐτὰ τὰ ὅρια πρέπει νὰ τὰ φυλάξῃ, διότι ἅμα τὰ ὑπερβῇ, ἐννοεῖται, ὅτι ἐγκληματεῖ, ἑπομένως καὶ διὰ τοῦ τύπου δύναταί τις νὰ ἐγκληματήσῃ, καὶ δι’ αὐτὸ ὅλα τὰ συντάγματα καθιεροῦσιν τὴν ἐλευθεροτυπίαν, λέγοντα, ὅτι δύνασαι νὰ γράφῃς ἐλευθέρως, ἀλλὰ πρέπει νὰ τηρῇς τοὺς νόμους τοῦ κράτους. Ἐὰν λοιπὸν δι’ αὐτῶν τῶν ἄρθρων προσβάλλωνται ῥητὰ ἄρθρα τῆς καθεστώσης ἡμῶν νομοθεσίας, τότε ἔχω καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐγκλήματος, ἔχω καὶ τὸ ἔγκλημα ἔχω καὶ τὴν τιμωρίαν τοῦ ἐνόχου. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνισις δὲν πρέπει νὰ δείξῃ ἀπάθειαν ἀδικαιολόγητον, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ,

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχει τὸν λόγον.

§68ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Κύριοι, τὸ ἔργον μου δὲν εἶναι ποσῶς δύσκολον, διότι εὐτυχῶς ὁ εὐφραδὴς ῥήτωρ ὁ προλαλήσας δὲν μὲ ἀναγκάζει διόλου νὰ τῷ ἀπαντήσω. Τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἔθεσεν, διαφεύγουν ὅλως διόλου τὴν ἀπάντησίν μου, διότι νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν προσεκλήθητε σήμερον, καὶ ποτὲ ἄλλοτε ἐνταῦθα, διὰ νὰ συζητήσητε γνώμας ἔξωθεν ὑμῶν λεγομένας, διότι, νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει σκοπὸν, δὲν ἔχει ἀποστολὴν νὰ συζητήσῃ, νὰ ἐκτιμήσῃ τί λέγει ὁ εἷς, ἢ τί γράφει ὁ ἄλλος. Ἐὰν αὐτοὶ πράττουν κάτι τι ἐγκληματικὸν, ἢ ἂν αὐτοὶ πράττουν κάτι τι ἐναντίον τῶν καθεστώτων, εἶναι ἁρμόδια τὰ δικαστήρια· ἡ ἀρχὴ ἐκείνη, ἡ καθιερωμένη ἀπὸ τὸ σύνταγμα πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν, εἶναι ἁρμοδία, λέγω, νὰ τιμωρήσῃ τὸ ἔγκλημα, καὶ νὰ σωφρονίσῃ τοὺς ἐγκληματίας· ὑμεῖς δὲν ἔχετε βεβαίως τὸ καθῆκον καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, οὔτε νὰ δικάσητε, οὔτε νὰ ἐξετάσητε τί λέγουν· εἶναι μάλιστα, νομίζω, ἀναξιοπρεπὲς εἰς μίαν Συνέλευσιν ν’ ἀπασχολῆται, συζητοῦσα μίαν γνώμην, ἡ ὁποία, κατ’ ἐμὲ, δὲν εἶναι ἐγκληματικὴ μόνον, ἀλλ’ εἶναι ὕβρις, ἐκφρασθεῖσα ἀπὸ ἕνα οἱονδήποτε, εἴτε δημοσιογράφον, εἴτε πολίτην. Ὡς πρὸς αὐτὸ λοιπὸν, Κύριοι, νομίζω πῶς δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω, διότι δὲν ἔχω τίποτε νὰ συζητήσω, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον, ἐὰν ἐπροκαλούμην νὰ συζητήσω ἢ νὰ εἴπω τί ἔπραξα ὡς πρὸς πράγματα, λεχθέντα ἢ γραφέντα εἰς ἓν ἄλλο μέρος, εἰς ἕνα ἄλλον τόπον, ὁ ὁποῖος κατὰ μεγίστην δυστυχίαν ἀκόμη δὲν εἶναι ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν μας, εἰς τὴν Ἑπτάνησον· αὐτὸ διαφεύγει ὅλως διόλου τὴν ἁρμοδιότητά μας. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον ἀκόμη νὰ ἀπαντήσω δι’ ἕνα ἄλλον λόγον, διότι ἐγὼ δὲν ἔχω κἀνένα φόβον ἀπὸ τοὺς ὀθωνιστάς· διότι εἶμαι πεπεισμένος πληρέστατα ἐνδομύχως, ὅτι ὁ ὀθωνισμὸς δὲν ἄφησεν ἀναμνήσεις καλὰς εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἑπομένως δὲν ἔχει ὀπαδούς.

§69ΚΑΛΟΣ. Τὰς ἐγέννησε μετὰ ταῦτα.

§70ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε ἂς ὄψωνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔτυχον νὰ γεννήσουν τοιαύτας. Ἐγὼ διὰ τὸν ἑαυτόν μου αἰσθάνομαι, ὅτι ὁ ὀθωνισμὸς δὲν εἶναι διόλου ἐπίφοβος, διότι ὁ ὀθωνισμὸς δὲν ἄφησε διόλου ἀναμνήσεις εἰς τὸν τόπον, οὔτε ὑπάρχουν, πιστεύω, ἄνθρωποι λυπούμενοι διὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ Ὄθωνος. Οὔτε, Κύριοι, ἀδικῶ τόσον τοὺς συναδέλφους μας Ἑπτανησίους οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν αἴσθησιν ἐπίσης λεπτὴν, ὅπως ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸν πατριωτισμὸν ἐπίσης μεγάλον, οἱ ὁποῖοι, ἂς μὴ πλανώμεθα, γνωρίζουν ἀκριβέστατα τὰ καθ’ ἡμᾶς. Δὲν φοβοῦμαι λοιπὸν, ὅτι καὶ ἐκεῖ ὑπάρχουν ἄνθρωποι, ὑπάρχουν συμπάθειαι, ὑπάρχουν ἐπιθυμίαι δι’ ἓν σύστημα, Κύριοι, τὸ ὁποῖον οὔτε τὸ παρὸν, οὔτε τὸ μέλλον εὐέλπιζε, δι’ ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁμοφώνως καταδικάζει ἡ κοινὴ γνώμη τῶν Ἑλλήνων. Δὲν ἔχω λοιπὸν κανένα φόβον· ὑπῆρξε βεβαίως εἰς τὴν ψηφοφορίαν εἷς, ὁ ὁποῖος ἐψηφοφόρησεν ὑπὲρ τοῦ Ὄθωνος, ὑπάρχουν βεβαίως ἐδῶ καὶ ἐκεῖ ἄνθρωποι μωροὶ, μερικοὶ ἔχοντές τινας ἰδέας, καὶ συμπαθείας, ἀλλὰ ὑποπτεύεσθε, ἔχετε τὴν παραμικρὰν ἀμφιβολίαν, ὅτι αὐταὶ αἱ ἐπιθυμίαι ὡς πομφόλυγες διαλύονται ἐκ μόνου τοῦ γενικοῦ ἐνθουσιασμοῦ ὅλων τῶν Ἑλλήνων; Δὲν ἔχω λοιπὸν ν’ ἀπαντήσω πρῶτον εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἐκτίμησιν τῶν γραφέντων καὶ λεχθέντων ἔξωθεν ἡμῶν, καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀναξιοπρεπὲς διὰ τὴν Συνέλευσιν, νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ ἐνασχολῆται εἰς τοιαῦτα ἀντικείμενα. Δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε ὡς πρὸς τὸ μέρος τὸ ἀφορῶν τὴν ἐκτίμησιν αὐτῶν τῶν ἔξωθεν ἡμῶν λεγομένων. Δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὴν διάνοιαν τῶν ἀδελφῶν μας Ἑπτανησίων, ἢ τὰς ἐνεργείας τῶν Ὀθωνιστῶν. Εἶναι ὅλα αὐτὰ μάταια, διότι ἡ παροῦσα κατάστασις τῶν πραγμάτων ἑδρεύει ἐπὶ τῆς κοινῆς πεποιθήσεως, ἐπὶ τῆς καρδίας καὶ τῆς ἀγάπης ὅλων τῶν Ἑλλήνων, καὶ τίποτε δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὴν κλονίσῃ. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ προκείμενον. Ἡ δημοσίευσις ἔλαβε χώραν, καθὼς ἠξεύρετε, πρὶν εἰσέλθωμεν ἡμεῖς εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§71ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Τὴν παραμονήν.

§72ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν παραμονὴν, Κ. Γλαράκη, ἰδοὺ ποῦ σᾶς κάμνω τὴν χάριν.

§73ΤΙΝΕΣ. Τὴν τρίτην Μαρτίου.

§74ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λέγουν τὴν παραμονὴν, διὰ νὰ θέσουν εἰς ἀμφιβολίαν τὰ αἰσθήματά μας, ἴσως. Κύριοι! Ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι, ὡς ἡμεῖς ἐπιστεύσαμεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς οὔτε παρὸν, οὔτε μέλλον ἔχει ἐκτὸς τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ἄνθρωποι, Κύριοι, ὡς ἡμεῖς, τοὐλάχιστον ἐγὼ, οἱ ὁποῖοι, ὅ,τι ἔχουν, τὸ χρεωστοῦν εἰς τὸ βῆμα αὐτὸ, ἄνθρωποι τοιοῦτοι, Κύριοι, δὲν ἠμποροῦν εἰς τὸ παρὰ μικρὸν νὰ διστάσωσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, δὲν ἠμποροῦν εἰς τὸ παρὰ μικρὸν νὰ ἀμφιβάλλουν, ἡ πεποίθησίς μου ἡ ἀκεραία εἶναι, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἄνευ ἐλευθέρων θεσμῶν, ἄνευ συνταγματικοῦ πολιτεύματος· ἡ πεποίθησίς μου ἡ ἀκράδαντος εἶναι, ὅτι σεῖς πρέπει νὰ μείνετε ἐδῶ μέχρις οὗ τὸ σύνταγμα αὐτὸ καταρτισθῇ. Ἰδοὺ αἱ ἑδραῖαι, αἱ ἀκλόνητοι πεποιθήσεις καὶ ἐμοῦ καὶ τῶν συναδέλφων μου ὅλων. Λοιπὸν ἀδιαφορῶ, ἐὰν καὶ πρὸ δύο ἡμερῶν ἔγεινεν ἡ δημοσίευσις αὕτη, καὶ ἐπειδὴ σήμερον δὲν πρόκειται νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα, μέχρι τίνος βαθμοῦ ἐκτείνεται ἡ ἐλευθερία τοῦ λαλεῖν, τοῦ ἐκφράζεσθαι, ἀλλὰ νὰ ἐφαρμόσωμεν τοὺς νόμους· διότι ἐγὼ νομίζω, πῶς ἡ καλλιτέρα ἐλευθερία καὶ ἡ καλλιτέρα ἐγγύησις ἐντὸς τῆς κοινωνίας εἶναι νὰ ἐφαρμόζωμεν τοὺς νόμους, ὁποιοιδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, ἡ πρώτη πρᾶξίς μου εἰσελθόντος εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς δικαιοσύνης ἦτο ἡ ἀκόλουθος. Εἶδον, Κύριοι, πρὸ πολλοῦ γραφόμενα πολλὰ τῷ ὄντι κατὰ τῆς Συνελεύσεως, κατὰ τοῦ καθεστῶτος, τὰ ᾤκτειρα, τὰ ἐμυκτήρισα ὡς ἐλεεινὰ ἀποκυήματα νοσώδους φαντασίας, ἀλλὰ μόλα ταῦτα εἶπον, ὅτι οἱ νόμοι πρέπει νὰ κτυπήσωσιν, ὅπου ὑπάρχει τὸ ἔγκλημα. Τί λοιπὸν νὰ κάμω; Νὰ μεταβάλλω τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον μέχρι αὐτῆς τῆς στιγμῆς ἐξηκολούθησε,—καὶ δὲν κατηγορῶ κανένα·—ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εὑρίσκετο εἰς περιστάσεις πολιτικὰς, εὑρίσκετο εἰς ἀνάγκας, ν’ ἀκολουθήσῃ αὐτὸ τὸ σύστημα; Τί νὰ κάμω λοιπὸν ἐγώ; νὰ μὴ ἀδιαφορήσω, ἀλλὰ νὰ ἐνεργήσω. Συνέλαβον ἀμέσως τὴν ἰδέαν νὰ κάμω ἐγκύκλιον πρὸς ὅλους τοὺς εἰσαγγελεῖς, καὶ νὰ τοὺς εἴπω τιμωρήσατε, ὅπου ἀπαντᾶτε τοιούτου εἴδους ἐγκλήματα.

§75ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Καταδιώξατε.

§76ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀντιπολίτευσις κατὰ τῶν λέξεων.

§77ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἤθελον ὅμως εἰς αὐτὸ τὸ δύσκολον ζήτημα, τὸ σπουδαῖον διὰ τὰς περιστάσεις, νὰ βαδίσω φρονίμως, σταθερῶς· δὲν ἐνεπιστεύθην εἰς μόνην τὴν ἰδικήν μου κρίσιν· παρεκάλεσα διαφόρους νομομαθεῖς ἄνδρας ἀνήκοντας εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως κατέχοντας ἀνωτάτας θέσεις εἰς τὸν δικαστικὸν κλάδον, τοῖς ἔθεσα τὸ ζήτημα· ἐζήτησα τὴν γνώμην των· καὶ ὅλοι, Κύριοι, ὁμοφώνως μοὶ εἶπον, νὰ μὴν ἐνεργήσω δι’ ἐγκυκλίων· ἀλλὰ τί ἔκαμον; ἀμέσως προσεκάλεσα τὸν εἰσαγγελέα καὶ τῷ εἶπον· ἐπιθυμῶ, αὐστηρότατα νὰ ἐφαρμόζῃς τὸν νόμον, ὅπου ἀπαντᾷς τοιούτου εἴδους ἐγκλήματα· διότι τὸ καλλίτερον πρᾶγμα, ἡ καλλιτέρα ἐγγύησις διὰ τὰς ἐλευθερίας ἐν γένει καὶ διὰ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων. Ἰδοὺ τί ἔκαμον. Λοιπὸν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εὗρεν ἓν σύστημα ἀκαταδιώκτου, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευον αἱ περιστάσεις καὶ ἡ πολιτικὴ, τὸ σύστημα αὐτὸ ἠθέλησε νὰ μεταβάλῃ καὶ παρεδέχθη τὸ ἄλλο σύστημα· παρήγγειλε εἰς τὸν εἰσαγγελέα νὰ ἐνεργήσῃ αὐστηρῶς τὸν νόμον. Νομίζω, ὅτι τίποτε ἄλλο δὲν ἠμπορούσατε ν’ ἀπαιτήσητε παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ νὰ διατάξῃ τὰ δημόσια ὄργανα νὰ κάμουν τὸ καθῆκόν των.

§78ΣΧΙΝΑΣ. Μόνον τὸν ἐδῶ εἰσαγγελέα;

§79ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐδῶ πράττονται τὰ ἐγκλήματα αὐτὰ περισσότερον. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι, ὅ,τι ἐπεθύμει ἡ Συνέλευσις νὰ μάθῃ, τὸ ἔμαθε, καὶ νομίζω, ὅ,τι ἐπεθύμει ἡ Συνέλευσις νὰ ἐνεργηθῇ ἤδη τὸ βλέπει, καὶ θὰ κηρύξῃ ἐξηντλημένην ὅλως διόλου τὴν συζήτησιν.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν ἂν ἐφωτίσθη.

§81ΔΟΜΕΝΕΓΙΝΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον· ἐὰν μοῦ τὸν ἀρνηθῆτε, διαμαρτύρομαι (θόρυβος).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Σαρίπολος (θόρυβος).

§83ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Διὰ μωροὺς λόγους, γραφομένους ἀπὸ κενὰς κεφαλὰς, δὲν ἔχει νὰ χάνῃ τὴν ὥραν της ἡ Συνέλευσις.

§84ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐγὼ συμφωνῶ μετὰ τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἀναξιοπρεπὲς νὰ συζητηθῇ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως· φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἂν ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα, ἂν δὲ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν ἀρκεῖται, τότε νὰ ὁμιλήσῃ ἕνας κατὰ τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ καὶ νὰ φυλαχθῇ ἡ σειρά μου διὰ νὰ ὁμιλήσω.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν......

§86ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Μὴ μᾶς πιέζητε, Κ. Πρόεδρε.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πιέζω κανένα, ἀλλὰ δὲν θὰ ἀφήσω καὶ τὴν Συνέλευσιν νὰ πιέζηται. Ἐρωτῶ λοιπὸν......(θόρυβος).

§88ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (θόρυβος).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ γίνηται λόγος περὶ τῆς νομιμότητος τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ Θρόνου (θόρυβος).

§90ΚΑΛΟΣ. Θέλομεν νὰ στιγματίσωμεν τοὺς λέγοντας (θόρυβος).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοὺς μωροὺς θὰ στιγματίσητε; (θόρυβος). Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Παντολέων.

§92ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Πιστεύω, Κύριοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς ἐνταῦθα, ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ διαφορετικὸν φρόνημα, τὸ ὁποῖον νὰ προσβάλλῃ τὰ θεμέλια τῆς νέας τάξεως, τῆς νέας πολιτείας· εἰς κανένα δὲν θέλω νὰ δώσω τὸ ἄδικον, ὅτι εἶναι ὀλιγώτερον πατριώτης ἀπὸ ἕνα ἄλλον· ὅλοι ἀγαπῶμεν τὴν πατρίδα, ὅλοι ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ τάξις, ὅλοι ἐπιθυμοῦμεν νὰ παγιωθῇ ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν ἡ νέα Βασιλεία, ἥτις κατὰ θείαν εὐδοκίαν ἐστερέωσε τὸν θρόνον της ἐπὶ τοῦ κλασικοῦ ἐδάφους τῆς πατρίδος. Νομίζω, ὅτι ἓν σῶμα κυριαρχικὸν, ὡς βουλευτικὸν σῶμα, μία ἐθνικὴ Συνέλευσις ἐχρεώστει νὰ ἐπαγρυπνῇ, ἵνα μὴ παραβιασθῶσιν οἱ καθεστῶτες νόμοι· περισσότερον μάλιστα ἐχρεώστει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν, ἵνα μὴ παραβιασθῶσιν οἱ θεμελιώδεις νόμοι, οἱ θεσμοὶ τῆς πολιτείας· καὶ νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι τὸ ἀδικώτερον πρᾶγμα τὸ νὰ διαφιλονεικήσῃ τις ἀπὸ ἓν κυριαρχικὸν σῶμα τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐπιτηρῇ, νὰ ἐφορεύῃ εἰς τὴν διατήρησιν, καὶ τὴν καλὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων νὰ ἐφορεύῃ, ἵνα μὴ συμβαίνωσιν ἐγκλήματα μεγάλα, ἐγκλήματα ἐσχάτης προδοσίας. Κύριοι, ἡ ἀτιμωρησία εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία δίδει τὸ θάῤῥος καὶ εἰς τὰ ἰδιωτικὰ καὶ εἰς τὰ δημόσια ἐγκλήματα. Ἂν ἀπ’ ἀρχῆς τὸ κυρίαρχον τοῦτο σῶμα δὲν ἐδείκνυε τὴν μεγάλην αὑτοῦ ἐπιείκειαν, τὴν συγκατάβασιν, βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν ἤθελόν τινες γείνει τοσοῦτον τολμηροὶ, ὥστε νὰ ὑψώνωσιν ἀκαταπαύστως φωνὴν κατὰ τοῦ κυριάρχου τούτου σώματος τὸ ὁποῖον, τὸ βεβαιῶ ἀπὸ τοῦ ὕψους τοῦ βήματος τούτου, ὑπῆρξεν ἡ ἄγκυρα, ἡ σωτηρία τῆς πατρίδος εἰς δεινοτάτας περιστάσεις. Οὐδεὶς κατὰ τὴν ἐπανάστασίν μας, τὴν ὁποίαν ἐχειροκρότησεν ἅπασα ἡ ἔξω καὶ ἔσω Ἑλλὰς, ἐχειροκρότησεν ὅλος ὁ ἐξευγενισμένος κόσμος, ὕψωσε φωνὴν, ὁποία σήμερον ὑψοῦται κατὰ τῆς Βασιλείας, αὐτὴ εἶναι φωνὴ βέβηλος, εἶναι φωνὴ τοῦ ᾅδου, πρέπει νὰ κατακριθῇ. Καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου μου σᾶς εἶπον, ὅτι κανένα δὲν ἐννοῶ ὀλιγώτερον πατριώτην ἀπὸ τὸν ἄλλον, ὅλοι ἀγαπῶμεν τὴν πατρίδα, καὶ εἴμεθα ὀπαδοὶ τῶν καθεστώτων. Βεβαίως, ἂν ἐπρόκειτο σήμερον νὰ δικάσωμεν τοὺς ἐγκληματήσαντας κατὰ τῶν καθεστώτων, εἴμεθα ἀναρμόδιοι, δὲν πρέπει νὰ ἐπεμβῶμεν, ἀλλ’ ἂν πρόκηται νὰ προσκαλέσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς μίαν πρᾶξιν, ἡ ὁποία προσβάλλει τὰ θεμέλια τῆς κοινωνίας, εἴμεθα ἁρμοδιώτατοι. Διὰ τῆς πολλὰ ὀρθῶς γενομένης ἐπερωτήσεως ὑπὸ τοῦ ἐντίμου συναδέλφου μας πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, προσπαθοῦμεν νὰ μάθωμεν τί ἐνήργησεν ἡ Κυβέρνησις· τοῦτο δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀναρμόδιον εἰς τὴν δικαιοδοσίαν ἡμῶν· ἡμεῖς πρόκειται μόνον νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐνεργήσῃ ἐντὸς τῆς δικαιοσύνης, ὅτι δὲ, Κύριοι, εἶναι ἀξιοπρεπὲς καὶ τοῦ κυρίαρχου τούτου σώματος, καὶ αὐτὸ εἶναι ἀδιαφιλονείκητον. Τί ἄλλο εἶναι ἀξιοπρεπέστερον, παρὰ ἡ Συνέλευσις αὐτὴ νὰ ἐπαγρυπνῇ, ἵνα μὴ ἔλθῃ κἀμμία προσβολὴ ἐσωτερικὴ, καὶ ἡ ἐλαφροτέρα κατὰ τῶν θεσμῶν μας, κατὰ τῶν καθεστώτων κατὰ τῆς Βασιλείας, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς ἀνήγειρε. Δὲν εἶναι, Κύριοι, ἀναξιοπρεπὲς, ὅπως ἤθελον νὰ τὸ χαρακτηρίσωσι. Τέλος, Κύριοι, τὸ ἔγκλημα ἐπράχθη καὶ κατὰ δυστυχίαν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, ἴσως ἡ ἑλληνικὴ δικαιοσύνη δὲν δύναται νὰ φθάσῃ εἰς τὸν αὐτουργὸν τῆς πράξεως· οὐχ ἧττον ὅμως ὅταν τις λαμβάνῃ ἓν ἐγκληματικὸν ἄρθρον, τὸ καταχωρεῖ εἰς τὴν ἐφημερίδα του τὸ ἐγκρίνει, τὸ σχολιάζει, δὲν μένει ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι οὗτος ὀφείλει εὐθύνας ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης. Προσέξατε, Κύριοι, δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος ν’ ἀμφιβάλλητε ὅτι ὁ Ὄθων στήσας τὸν θρόνον του εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ 30 ἔτη εἶχε πολλοὺς φίλους· κατὰ δυτυχίαν ἴσως ἀφῆκε ἀναμνήσεις· ηὐχόμην νὰ μὴν ἄφινεν· ἂν ἄφητε ποῖος μ’ ἐγγυᾶται, ὅτι δὲν θέλουσι προσπαθήσει νὰ κάμωσί τι· εἰς αὐτὴν τὴν προσβολὴν θέλω νὰ εἴμεθα προσεκτικοὶ, τὸ ἔθνος ὀφείλει νὰ ᾖναι προσεκτικὸν, καὶ τὸ ἐλαφρότερον φύσημα μιᾶς προσβολῆς πρέπει εἰς τὴν τὴν πηγήν του νὰ προλαμβάνεται νὰ καταπνίγηται, διότι μόνον οὕτω θὰ δυνηθῶμεν νὰ εἴμεθα ἐλεύθεροι, μόνον οὕτω δυνάμεθα νὰ ἀσφαλίσωμεν τὰ δίκαιά μας. Δὲν εἶμαι ποσῶς σύμφωνος, ὅτι πρέπει νὰ περιφρονήσωμεν τοὺς τοιούτους· πᾶς ὅστις ἔπραξεν ἔγκλημα πρέπει νὰ τιμωρηθῇ· δὲν πρέπει ὅμως νὰ τιμωρηθῇ ὑπὸ τοῦ σώματος τούτου· τὸ σῶμα τοῦτο δὲν ἠμπορεῖ, παρὰ νὰ προσκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ ἐπ’ αὐτῆς τῆς πράξεως. Νομίζω, ὅτι χωρὶς νὰ θεωρήσωμεν τὸ ζήτημα ὑπουργικὸν, χωρὶς νὰ προσβάλωμεν κανένα, ὅτι ἀξιοπρεπὲς εἶναι νὰ γίνῃ ἡ παρατήρησις, ὥστε ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς νὰ προσκαλέσῃ τὰς ἁρμοδίας ἐξουσίας διὰ νὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκόν των.

§93ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἂν Κύριοι μετὰ τὰς ὁπωσοῦν σπουδαίας καὶ μᾶλλον ὡρισμένας αἰτιάσεις τοῦ ἐπερωτήσαντος, ἀναβὰς τὸ βῆμα ὁ Κ. ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι τὸ ἔργον του ἦτο εὐχερὲς, ἐννοεῖτε ὅτι τὸ ἐμὸν εἶναι πολὺ εὐχερέστερον πρὸς ἀντίκρουσιν τῶν λόγων τοῦ ἄρτι καταβάντος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· διότι πραγματικῶς ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας δὲν ἀνέφερεν ὡρισμένον τι, ἀλλ’ ἁπλῶς ἐλάλησε, ῥητορικώτατα ἴσως, κατ’ αὐτὸν, περὶ τῆς ἐπαναστάσεως, περὶ τοῦ μεγαλείου τοῦ ἔθνους, περὶ τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ, περὶ τοῦ Βασιλέως, περὶ ἐξουσιῶν, περὶ δικαιοσύνης, περὶ ἀγωνιστῶν, περὶ οὐρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ κατὰ τὴν λατινικὴν παροιμίαν, de omnibus rebus et de quibusdam aliis (γέλως).

§94ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Δὲν μ’ ἐνοήσατε.

§95ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τοῦτο συμβαίνει εἰς τοὺς ἀφυεῖς, οἷος ἐγώ εἰμι, νὰ μὴ ἐννοῶσι τοὺς τοιούτους ὡς ὑμᾶς ῥήτορας. Τίς ἠμφισβήτησέ ποτε, Κύριοι, ὅτι ἡ νέα βασιλεία δὲν ἔχει τὸν θρόνον αὐτῆς ἐν τῇ καρδίᾳ πάντων τῶν Ἑλλήνων! Τίς ἠμφισβήτησέ ποτε, ὅτι μετ’ αὐτῆς συνδέεται τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος; Τίς ἐχέφρων ἠμφισβήτησέ ποτε, ὅτι τὸ ἐκπροσωποῦν τὴν κυριαρχίαν τοῦ ἔθνους σῶμα τοῦτο δὲν εἶναι νόμιμον;

§96ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. (ἀριστερόθεν). Ἡ Εὐνομία, καὶ οἱ ὀπαδοὶ καὶ οἱ φίλοι της (θόρυβος).

§97ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Δὲν ἐμβῆκα εἰς τὴν ἀναίρεσιν τοῦ ἄρθρου, διότι τὸ ἐθεώρησα ἀνάξιον παντὸς Ἕλληνος, εἶπον μόνον, ὅτι ἐκεῖ ὑπάρχει σῶμα ἐγκλήματος καὶ πρέπει νὰ τιμωρηθῇ.

§98ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δὲν ἔχω μετὰ τὴν ἀγόρευσίν σας ὀλιγωτέραν ὑπόληψιν περὶ ὑμῶν Κ. Μαυρομαρᾶ, ὅσης εἶχον καὶ πρὶν, δὲν σᾶς κάμνω τὸ ἄδικον τοῦτο, οὐδὲ λέγω ὅτι ἐθεωρήσατε τὸ ἄρθρον ὡς σπουδαῖον, ἀπαντῶ μόνον εἰς τὸν προλαλήσαντα, ὅστις ἤθελε νὰ δώσῃ εἰς τὴν ἐπερώτησιν ὑμῶν πολὺ μείζονα ἢ ὑμεῖς ἔκτασιν. Ἀλλ’ εἶναι ἆρά γε μέλημα ἀντάξιον τῆς Συνελεύσεως ταύτης, τῆς ἐκπροσωπούσης τὸ κυρίαρχον Ἑλληνικὸν ἔθνος, τῆς λαβούσης ἐντολὴν ν’ ἀσχοληθῇ περὶ τῶν μεγίστων, νὰ κατατρίψῃ τὸν καιρόν της εἰς ἀναίρεσιν εὑρεμάτων νοσούσης κεφαλῆς; εἶναι ἀξιοπρεπὲς ἆρά γε νὰ συζητῶνται ἐνώπιον τριακοσίων πληρεξουσίων τοιαῦτα πράγματα, καὶ ν’ ἀγωνιῶμεν ὅπως ἀποδείξωμεν τὴν νομιμότητα τῆς ἐκλογῆς ἣν ἐκάμαμεν τοῦ Βασιλέως ἡμῶν, ἀφοῦ ἐπεσφράγισε τὴν πρᾶξιν ἡμῶν ἡ ψῆφος τῶν ἁπανταχοῦ Ἑλλήνων, καὶ ἡ παρὰ τῶν ἰσχυροτάτων τῆς Εὐρώπης δυνάμεων ὑπογραφεῖσα συνθήκη ἐπισήμως ἀνεγνώρισεν αὐτήν; Μόνον ὅ,τι ὑπάρχει καὶ ἔχει ζωὴν παράγει, ἡ δὲ νέα βασιλεία τοῦ Γεωργίου, ὅτι ζῇ, ἀπόδειξις ὅτι παρήγαγε τὴν αὔξησιν τῶν ὁρίων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους.

§99ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε, εὖγε!

§100ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Λέγουσιν, ὅτι πρέπει νὰ διατάξωμεν ὅπως γίνῃ καταδίωξις· ἀλλὰ, Κύριοι, πράττοντες τοῦτο, νομίζω ὅτι πράττομεν ἄλλο τι ὅπερ διαφεύγει τὸν νοῦν τῶν τοιαῦτα λεγόντων, διότι συγχέομεν τὰς ἐξουσίας, τὴν βουλευτικὴν ἣν ἔχομεν, καὶ τὴν δικαστικὴν, ἣν δὲν ἔχομεν. Ἡ δικαστικὴ ἐξουσία εἶναι ὅλως ἀνεξάρτητος. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ δώσητε διαταγὴν εἰς τὰ ὄργανα τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας καὶ νὰ εἴπητε αὐτοῖς πράξετε τοῦτο ἢ ἐκεῖνο.

§101ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἔχομεν ὅμως τό δικαίωμα νὰ ἐπερωτήσωμεν (θόρυβος)·

§102ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εὐχαριστῶ τοὺς θορυβοῦντας, διότι φαίνεται, ὅτι αἱ πληγαὶ, ἃς ἡ λογικὴ καὶ ἡ ἐπιστήμη δι’ ἐμοῦ ἐκφέρουσι, τιτρώσκουσι καιρίως τὰ παραλελογισμένα ῥήματα αὐτῶν, καὶ ἄρδην καταστρέφουσι τὰ πρὸς καθαρὰν δημοκοπίαν τεχνάσματά των.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει ν’ ἀφίνητε τὸν ῥήτορα ἐλευθέρως ν’ ἀγορεύῃ, ὁ λόγος εἶναι ἐλεύθερος.

§104ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Θέλει, εἶπεν ὁ Κ. Μαυρομαρᾶς, νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν, καὶ συνεπεία αὐτῆς τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς εἶπεν ἡμῖν, ὅτι ἅμα ἦλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐζήτησε διὰ τίνος τρόπου δύναται σεβόμενος τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου νὰ καταστείλῃ τὴν ἀκολασίαν εἰς ἣν δυστυχῶς παρεξέκλινον δημόσιά τινα ὄργανα. Διὰ τοῦτο καί τοι ἔχων τὸν λόγον μετὰ τὸν Κ. ὑπουργὸν, ἐνόμισα περιττὸν νὰ λαλήσω, ἱκανὰ τὰ ὑπὸ τοῦ Κ. ὑπουργοῦ λεχθέντα θεωρήσας, ἐφ’ ᾧ καὶ προὔτεινα ἐγὼ αὐτὸς εἰς τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀποφανθῇ ὅτι ἠρκέσθη εἰς τὰ λεχθέντα καὶ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἐθεώρησα περιττὴν πᾶσαν περαιτέρω συζήτησιν, καὶ ἱκανὴν τὴν ἀπάντησιν τοῦ Κ. ὑπουργοῦ εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ Κ. Μαυρομαρᾶ· οἱ ὑπολογισμοί μου ὅμως ἀπεδείχθησαν ἐσφαλμένοι, καθόσον δὲν ὑπελόγισα, ὅτι ὁ μετὰ τοῦτον ἀγορεύσας, Κ. Παντολέων, δὲν ἤθελεν ἀντιπαρέλθει τὴν εὐκαιρίαν, ὅπως δρέψῃ ῥητορικὰς δάφνας, καὶ ὑπὸ τὰ βροτόεντα τοῦ ἀντιζήλου του Ῥαγκαβῆ ἔναρα ἀσθμαίνων τὸν μείζονα ἑαυτῷ ψηφίσηται θρίαμβον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Μεμελετημένος, ὡς ἄλλος Ἰσοκράτης τὸν πανηγυρικόν του, διὰ χρόνου μακροῦ, καὶ ἔσχεν ἱκανὸν τὸν χρόνον πρὸς τοῦτο πρὶν ἢ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἐν παντὶ καιρῷ καὶ πάσῃ ὥρᾳ ταὐτὰ ἀπαγγέλλει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Θέλει ὁ Κ. Παντολέων πανστρατιᾷ ἡ Συνέλευσις νὰ ἐκστρατεύσῃ κατὰ τῶν ὀργάνων τοῦ ὀθωνισμοῦ. Ἀλλ’ ἂς μὴ φοβῆται, τὰ ὄργανα τοῦ ὀθωνισμοῦ ἐπὶ πολὺ κακόηχα εἶναι καὶ δὲν δύναται νὰ τέρψωσι τὰς ἀκοὰς οὐδὲ ἑνὸς Ἕλληνος. Ὁ Ὄθων ἐπὶ τριάκοντα ἔτη βασιλεύσας δὲν κατώρθωσε νὰ κάμῃ οὐδὲ ἕνα φίλον, πῶς λοιπὸν ἔσται ποτὲ δυνατὸν ν’ ἀποκτήσῃ τοιούτους σήμερον, ὅτ’ ἐξέπεσε τοῦ θρόνου; Πῶς σήμερον, ὅτ’ ἐξήλθομεν ἀπὸ πᾶσαν ἀβεβαιότητα θέλει δυνηθῆ νὰ εὕρῃ φίλους; Πολὺ πρὶν ἢ ὁ Κ. Παντολέων γίνῃ ὁ, ὡς αὐτὸς οὗτος ὡμολόγησεν ἐνώπιον ὑμῶν, ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἐκλεχθεὶς ἀντιπρόσωπος, ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπολέμησα τὴν κατὰ φαντασίαν ὕπαρξιν τοῦ ὀθωνισμοῦ, καὶ γραώδη μῦθον τὴν τῶν ὀθωνιστῶν ὕπαρξιν ἐν Ἑλλάδι ἀπέδειξα· ἀλλὰ τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ὁ Κ. Παντολέων εἰς ἀναζήτησιν ἐκλογῆς ἀσχολούμενος δὲν ἔμαθεν ἴσως τίνας ἐξέφερον ἐγὼ τότε λόγους, πάντως ὅμως ἐνθυμεῖται αὐτοὺς ἡ Συνέλευσις· ὑπὸ τὴν φαντασμαγορίαν τοῦ ὀθωνισμοῦ ἤθελόν τινες ἐνταῦθα νὰ διαδραματίσωσι τὰ πάθη των, παρουσιάζεις, εἶπον αὐτοῖς, ἀδιακόπως πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν τὸ φάντασμα τοῦ ὀθωνισμοῦ ὡς τὴν κεφαλὴν τῆς Μεδούσης, ἡ Συνέλευσις ὅμως δὲν πιστεύει, ὅτι ὑπάρχουσι φαντάσματα· ὁ δὲ Ὄθων ἂν ὑπάρχῃ, ὑπάρχει διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὅσον καὶ οἱ βουρκόλακες, καὶ τίποτε περισσότερον (γέλως). Ἐπιμένω λοιπὸν λέγων, ὅτι πρέπει νὰ κλείσωμεν τὴν συζήτησιν, διότι ἔχομεν ἔργα σπουδαῖα νὰ ἐκπληρώσωμεν, ἂς μὴ καθήμεθα λοιπὸν νὰ φιλονεικῶμεν κατὰ τὴν παροιμίαν περὶ «ὄνου σκιᾶς». Ἂν δέ τινες ἀγωνιῶσιν, ὅπως καταστήσωσι τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπουργικὸν, ἀπατῶνται πολὺ. Προτείνω λοιπὸν, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἠρκέσθη εἰς τὰ λεχθέντα καὶ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§105ΚΑΛΟΣ. Κύριοι, συμφωνῶ καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ τὸν Κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, εἰπόντα, ὅτι εἶναι ἀναξιοπρεπὲς νὰ συζητῇ ἡ Συνέλευσις τὴν νόμιμον ὕπαρξιν αὐτῆς καὶ τὴν συντήρησίν της. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἂν τοῦτο ᾖναι ὀρθὸν, ἐπίσης εἶναι ὀρθὸν ὅτι, ὁσάκις τοιαῦται ὕβρεις καὶ προσβολαὶ ἀποτείνονται κατὰ τοῦ σώματος, καὶ ἀποτείνονται οὐχὶ ἀπὸ ἐξημμένας κεφαλὰς, ὡς εἶπον τινὲς, ἀλλ’ ἀπὸ πολὺ ἐσκεμμένας καὶ μὲ λευκὰς τρίχας καὶ μὲ σκοπὸν ἐξεγέρσεως τῆς κοινῆς γνώμης κατὰ τῆς Συνελεύσεως, καὶ πέραν ἀκόμη, πρέπει νὰ ἐφιστῶμεν καὶ Συνέλευσις καὶ Κυβέρνησις τὴν προσοχήν μας περισσότερον εἰς τὰ διενεργούμενα πρὸς πρόληψιν ἄλλων σοβαρῶν συνεπειῶν. Ἡ Συνέλευσις οὐδόλως ἐπεμβαίνει εἰς τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ζητοῦσα νὰ μανθάνῃ ὁσάκις βλέπει παραμελούμενον τὸν Νόμον, τὶ γίνεται καὶ διὰ τὶ δὲν ἐνεργεῖται ἡ νόμιμος καταδίωξις. Ἔχει καθῆκον ἡ Συνέλευσις, ὡς καὶ αἱ Βουλαὶ νὰ ἐπιλαμβάνηται πάντοτε τοιούτων ζητημάτων, καὶ νὰ προκαλῇ τὴν συντονωτέραν ἐνέργειαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Δὲν πρέπει, Κύριοι, νὰ πιστεύητε, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίπραξίς τις κατὰ τῶν καθεστώτων. Ἀπὸ τῆς 11 Ὀκτωβρίου μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἔφθασεν ὁ Βασιλεὺς εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὸ κόμμα τῆς ἀντιδράσεως ἦτον ἀνίσχυρον, ἦτο κεκρυμμένον εἰς τὰ ὑπόγεια καὶ διεσκορπισμένον τῇδε κακεῖσε· δὲν ἐτόλμα, τότε νὰ ἐκφέρῃ φωνὰς καὶ γράφῃ λιβέλλους. Τὰ ὄργανά του ἐξύμνουν τότε τὴν ἐπανάστασιν, τὴν ἀπεκάλουν καὶ αὐτὰ ἔνδοξον καὶ πρόδρομον μεγάλου μέλλοντος, ἀπὸ τῆς ἡμέρας ὅμως τῆς ἀφίξεως τοῦ Βασιλέως, ὕψωσε τὴν κεφαλήν του καὶ ἤρχισε νὰ κραυγάζῃ βαναύσως κατὰ τῆς ἐπαναστάσεως. Ἡ μεμψοιμιρία ἐκ μέρους τοῦ κοινοῦ, ἥτις εἶναι φυσικὴ συνέπεια νὰ γεννᾶται κατὰ τοῦ ἀναλαμβάνοντος μετὰ μίαν ἐπανάστασιν τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν σώματος, ἔδωκε τροφὴν εἰς τοὺς ἐναντίους, καὶ οὕτω ὀλίγον κατ’ ὀλίγον μετεβλήθη εἰς καταφορὰν φανερὰν καὶ ἔλαβε χαρακτῆρα ἐπιθετικὸν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, τῆς Συνελεύσεως καὶ κατὰ τοῦ συμβούλου τοῦ Βασιλέως. Οἱ πρότερον δειλοὶ ἤρχισαν νὰ θρασύνωνται, νὰ ἐπιτίθηνται φανερὰ καὶ νὰ ἐπιζητῶσιν ὁπωσδήποτε τὴν ἀνατροπὴν τοῦ καθεστῶτος, καὶ ἤδη τὴν ῥῆξιν μεταξὺ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος καὶ τῆς ἐρχομένης νὰ ἑνωθῇ μετ’ αὐτῆς ὅσον οὔπω Ἑπτανήσου. Ἰδοὺ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔπρεπε καὶ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ σήμερον. Ἠγέρθη ἐν τῇ Ἑπτανήσῳ, διὰ τῶν ἐν Ἑλλάδι ἀντιδραστικῶν, τὸ ζήτημα τῆς νομίμου καταργήσεως τῆς δυναστείας τοῦ Ὄθωνος καὶ τῆς νομίμου ἐκλογῆς τοῦ Βασιλέως ἡμῶν Γεωργίου. Ἀλλὰ τὸ ψήφισμα, Κύριοι, τὸ ὁποῖον ἐνομιμοποίησε τὴν ἀποκατάστασιν τῆς νέας Βασιλείας, δὲν εἶναι ψήφισμα μόνον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ τῆς δούλης Ἑλλάδος καὶ τῶν Ἑπτανησίων· πάντες συνέτεινον εἰς τὸ ν’ ἀπαλλαγῇ ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τοῦ ζυγοῦ ἐκείνου, ὅστις τὴν ἐπίεζεν. Ἀλλὰ μὴ πιστεύσατε, Κύριοι, ὅτι καὶ ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι καὶ ἐν τῇ Ἑπτανήσῳ δὲν ὑπάρχει κόμμα ἀνίσχυρον μὲν, ἀλλὰ δυνάμενον νὰ προσκτᾶται διὰ τοῦ χρόνου νέους ὀπαδοὺς καὶ δεχθῆτε ὅτι, μεταξὺ τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου κατοίκων τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος τῶν τριακοσίων χιλιάδων τῶν Ἑπτανησίων, καὶ διακοσίων κατὰ τὴν ἀλλοδαπὴν ὑπάρχουν 20,000 ὀπαδοὶ τοῦ ὀθωνισμοῦ, ἢ κατὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Βασιλέως ἡμῶν Γεωργίου.

§106ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Κἀνείς.

§107ΔΟΜΕΝΕΓΙΝΗΣ. Κἀνεὶς δὲν ὑπάρχει ψεύδεσθε.

§108ΚΑΛΟΣ. Εἶσαι αὐθάδης, εἶσαι ἀνάξιος ἀπαντήσεως· διότι δὲν γνωρίζεις τὴν ἐσωτερικὴν καὶ τὴν ἐξωτερικὴν τῆς Ἑλλάδος κατάστασιν.

§109ΔΟΜΕΝΕΓΙΝΗΣ. Ὅλοι εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως, ὑπὲρ τοῦ Γεωργίου καλλίτερα ἀπὸ σέ.

§110ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Κύριε Καλὲ, διετελέσατε Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας, πόσους ὀθωνιστὰς ἀνεκαλύψατε;

§111ΚΑΛΟΣ. Πολλοὺς, ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦ παρόντος καιροῦ νὰ τοὺς κατονομάσω.

§112ΤΙΝΕΣ. Καταδείξατέ τους νὰ τοὺς γνωρίζωμεν.

§113ΚΑΛΟΣ. Ὑπάρχει ἐνέργεια σπουδαία, ἐπίμονος, ἥτις τείνει νὰ ἐπιτύχῃ τὸν ὁποῖον ἀνέκαθεν ἐπιδιώκει σκοπὸν, ἤτοι τὴν διάλυσιν τῆς Συνελεύσεως, ἐξ ἧς ἐλπίζει μετὰ ταῦτα τὴν ἀνατροπὴν τῶν καθεστώτων. Τὰ πάντα ἐτέθησαν παρὰ τῷ Βασιλεῖ εἰς ἐνέργειαν, καὶ δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ κἀνεὶς τοῦτο, ὅπως τὸν ἐξωθήσωσιν εἰς τὴν προσβολὴν τῆς Ἐθνικῆς κυριαρχίας, διὰ τῆς διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ ἀπεκρούσθησαν πάντα τὰ μηχανήματα καὶ αἱ δόλιαι εἰσηγήσεις, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι ἤρχισαν ἀπό τινος νὰ ἐπιτίθενται καὶ κατὰ τοῦ συμβούλου τοῦ Βασιλέως, ὡς μὴ ἐνδόσαντος νὰ συντρέξῃ τοὺς ὀλεθρίους διὰ τὸν τόπον καὶ τὴν νέαν Βασιλείαν σκοπούς των. Σκεφθεὶς οὗτος περὶ τῶν συνεπειῶν, ἐθεώρησε καθῆκόν του νὰ συμβουλεύσῃ τὸν Βασιλέα νὰ μένῃ πιστὸς εἰς τὸν ὅρκον του καὶ εἰς τὰ διδάγματα τῆς ἠθικῆς, καὶ πιστεύω ὅτι θέλει μέχρι τέλους ἐμμείνει εἰς τοῦτο. Καὶ ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δοξάζουσι, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι διὰ τῆς διαλύσεως μέγα χάσμα ἀνοίγεται, εἰς ὃ μόνος ὁ Κύριος γινώσκει τὶς θὰ καταπέσει. Καὶ ἡ Α. Μ. καὶ ὁ σύμβουλος αὐτοῦ οὐδέποτε θέλουν ἀκούσει τῶν κραυγῶν κατὰ τῆς Συνελεύσεως τῶν δολίως περιποιουμένων τὸν Βαισλέα. Εὐτυχῶς, Κύριοι, καὶ ἂς ἀκούσῃ ὁ λεγόμενος πληρεξούσιος τῶν Ἑπτανησίων, εὑρέθησαν εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἀκραιφνεῖς πατριῶται, οἱ νοημονέστεροι, οἱ πρακτικώτεροι ἐκ τῶν βουλευτῶν καὶ τοῦ λαοῦ, καὶ ἐπετέθησαν κατὰ τοῦ λιβέλλου ἐκείνου τῆς Ἀνατολῆς. Δύο τῶν ὀργάνων αὐτῶν ἡ Ἀναγέννησις καὶ ἡ Ἕνωσις ἀπεκήρυξαν τὰς ἰδέας τῆς Ἀνατολῆς καὶ δι’ ἰσχυρᾶς λογικῆς κατέδειξαν τὸν συγγραφέα παραλογιζόμενον καὶ πολεμοῦντα τὴν εὐτυχῆ τῆς νέας Βασιλείας ἀποκατάστασιν. Λέγω καὶ ἐγὼ ὅτι ὄχι μόνον ὁ λαὸς τῆς Πρωτευούσης ἐξεπλήρωσε μίαν ἐντολὴν, μίαν γενικὴν τοῦ ἔθνους ἀπαίτησιν, ἀποτεινάξας τὸν ζυγὸν τοῦ Ὄθωνος, ἀλλὰ καὶ ἡ Συνέλευσις αὐτὴ διὰ τῆς ἐπικυρώσεως τοῦ ψηφίσματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἤθελε βεβαίως γραφεῖ μὲ αἷμα, ἂν ὁ πατριωτισμὸς ἁπάντων δὲν συνετέλει νὰ γραφῇ δι’ ἁπλῆς μελάνης καὶ ἐν γενικῇ χαρᾷ καὶ ἀγαλλιάσει· διότι πάντες οἱ Ἕλληνες εἶχον μίαν καὶ τὴν αὐτὴν γνώμην, μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐπιθυμίαν. Ἐπειδὴ λοιπὸν κατὰ τὴν νύκτα τῆς 10 8βρίου δὲν ἐχύθη αἷμα, τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο τοῦ λαοῦ εἶναι χάρτης ἄγραφος; ἔπρεπε νὰ γραφῇ δι’ αἵματος, διότι τότε ἠθέλαμεν ἔχει βεβαίως θρήνους, ἀλλὰ ἠθέλαμεν ἔχει πλήρεις τὰς ἀρχὰς τῆς ἐπαναστάσεως καὶ εὐτυχέστερον ἠθέλαμεν προσδοκᾷ τὸ μέλλον. Δὲν ἤρκεσε μόνον, Κύριοι, τὸ ψήφισμα τοῦ λαοῦ καὶ κατόπιν τὸ τῆς Συνελεύσεως πρὸς νομιμοποίησιν τῆς νέας Βασιλείας, ἐπέρχεται πρᾶξις ἄλλη, δίδουσα κῦρος πανίσχυρον καθ’ ἅπασαν τῆς Εὐρώπην, ἡ συνθήκη τῆς 1/13 Ἰουλίου. Αἱ τρεῖς εὐεργέτιδες τῆς Ἑλλάδος δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι πάντοτε ἔδειξαν αἴσθημα συμπαθείας πρὸς αὐτὴν, ἀπεδέχθησαν τὴν κατάργησιν τῆς Δυναστείας τοῦ Ὄθωνος, καὶ ἐκήρυξαν νόμιμον τὴν συγκρότησιν αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως διὰ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς παρ’ αὐτῆς ἐκλογῆς τοῦ Βασιλέως Γεωργίου. Ἐκ τῆς τοιαύτης ἐξηγήσεώς μου πείθεσθε, ὅτι δὲν φοβοῦμαι ἀπὸ τὰς κραυγὰς κατὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων Γεωργίου· οὗτος ἐξελέχθη νομίμως καὶ θέλει εἶσθαι Συνταγματικὸς Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων ἐσαεὶ, ὅπως δικαιώσῃ τὰς προσδοκίας τῆς τε Συνελεύσεως καὶ τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὸ σπουδαῖον ζήτημα κατ’ ἐμὲ, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσέξῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Συνέλευσις, εἰς τὸ ζήτημα μήπως ἡ ῥᾳδιουργία κατισχύσῃ νὰ ἐμβάλῃ προσκόμματα εἰς τὴν ἕνωσιν. Οὐδέποτε πρέπει νὰ δεχθῇ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἕνωσιν ἄλλως ἢ ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς ἡ Βουλὴ τῆς Ἑπτανήσου ἐκήρυξεν, ὅτι δέχεται νὰ ἑνωθῇ μετὰ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ἤτοι ὅτι ἀμέσως μετὰ τὴν ἄρσιν τῆς προστασίας νὰ ἀποτελέσῃ μέρος ἀναπόσπαστον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ὑπαγομένη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον αὐτοῦ. Ὅ,τι δήποτε ζητήσωσιν οἱ Ἑπτανήσιοι ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν πληρεξουσίων, τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς καὶ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, πιστεύω ὅτι πάντες εἴμεθα πρόθυμοι νὰ τὸ δεχθῶμεν, διὰ νὰ ἀποτελέσωμεν τὸ ταχύτερον ἓν Κράτος συμπαγὲς, δυνάμενον νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως καὶ ὑποσχεθῇ τὴν πραγματοποίησιν τῶν πόθων τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι καὶ ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ συγκατατεθῶμεν εἰς τὴν ὕπαρξιν ἑτέρας Βουλῆς μετὰ τὴν ἄρσιν τῆς προστασίας.

§114ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὅταν, Κύριοι πληρεξούσιοι, προχθὲς ὁ συνάδελφός μας Κύριος Μαυρομαρᾶς ἐζήτησε τὸν λόγον καὶ ἔκαμε τὴν ἐπερώτησιν, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται σήμερον, δὲν ἐδίστασα νὰ ἐπονομάσω προδοτικὴν τὴν ἐπερώτησιν, (θόρυβος) (ὢ, ὢ, ὢ,) Κύριοι! εἶναι πρέπον οἱ ἀκούοντες νὰ ἀκούσωσι μέχρι τέλους. Ἐπιμένω εἰς τὴν ἔκφρασίν μου, ὅτι δὲν ἐδίστασα νὰ τὴν ὀνομάσω προδοτικὴν, καὶ πρὶν ἢ ἔλθωμεν σήμερον εἰς τὴν συζήτησιν, τὸν παρεκάλεσα νὰ τὴν ἀποσύρῃ, ἀλλὰ δὲν μὲ ἤκουσεν· ἐπέμενον δὲ εἰς τὴν ἰδέαν μου ταύτην μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν τὸν εἶδον ἀναβαίνοντα τὸ βῆμα τοῦτο καὶ ἐκτυλίσσοντα τὴν ἰδέαν του· ἔκτοτε, Κύριοι, συγχωρήσατέ μοι νὰ τὸ εἴπω μετὰ θάῤῥους, ἀντὶ προδοτικῆς, τὴν ὀνομάζω γελοίαν. Τί ἔφερεν ὁ Κύριος Μαυρομαρᾶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου; ἔφερε νέας ἰδέας; κᾀμμίαν νέαν ἰδέαν δὲν ἔφερεν. Αἱ ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι συζητοῦνται εἴτε εἰς τὴν «Ἀνατολὴν,» εἴτε εἰς τὴν «Εὐνομίαν,» ἐσυζητοῦντο πρὸ μηνῶν πολλῶν· ἐσυζητοῦντο καὶ ἀπὸ ἐφημερίδας τοῦ τόπου μας, ἐφημερίδες Ἑλληνικαὶ, παρὰ τὴν «Εὐνομίαν,» ἔγραψαν κατὰ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἐσατύρισαν αὐτὴν, ἐζήτησαν παρὰ τοῦ λαοῦ τὴν διάλυσιν αὐτῆς. Τί νέον μᾶς ἔφερε, καὶ ἤθελε νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ σήμερον, ἡμέραν, καθ’ ἣν ὀφείλομεν νὰ ἑορτάσωμεν τὴν ἀναγόρευσιν τοῦ Γεωργίου; (εὖγε! εὖγε!) Ἂν, Κύριοι, ἐπρόκειτο νὰ προασπίσωμεν τὴν Βασιλείαν κατὰ τῶν ἐπιβουλῶν, τῶν προδοτῶν, νομίζω, ὅτι ἀρκεῖ ὅ,τι ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀπὸ τοῦ βήματος εἶπεν, οἱ νόμοι θέλουσιν ἐπιπέσει βαρεῖς κατ’ ἐκείνων, οἵτινες τολμῶσι νὰ ὀνειρεύωνται τὴν ἀναστάτωσιν τῆς πατρίδος. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν, Κύριοι, πῶς ἡ δεξιὰ πλευρὰ, ὅτε ἐζήτει ἡ ἀριστερὰ πλευρὰ τὴν ἄρσιν τῆς συζητήσεως, ἐπέμενε νὰ προβῶμεν εἰς συζήτησιν! Ὡς ἀποτέλεσμα τῆς συζητήσεως τί θέλει ὑπάρξει; τὸ μηδέν. Ἠθέλετε ἄρά γε νὰ δρέψητε τοὺς καρποὺς, τοὺς ὁποίους οἱ ἐπαναστάται πάντοτε θέλουσι νὰ δρέπωσι, καὶ τὰς ἐπευφημίας; ἀλλὰ τότε, ἂν ἤθελε καταφύγει ἡ ἐπανάστασις πρὸς τὴν μερίδα ταύτην, ἤθελε φύγει ἀπὸ τὴν ἀριστερὰν, τότε ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς ἤθελε διαχωρισθῆ εἰς δύο στρατόπεδα, ἐνῷ εὐτυχῶς δι’ αὐτὴν εἶναι ἑνωμένη εἰς ἓν στρατόπεδον. Ἀλλὰ, Κύριοι, θὰ μοὶ εἴπουν ἴσως τινὲς, εἴχομεν τὸν σκοπόν μας, διότι ὁ Κύριος Μαυρομαρᾶς κατέληξεν εἰς ἕτερον σημεῖον, ἠθέλησεν οὕτω πῶς νὰ δείξῃ ἀμφίβολον τὴν διαγωγὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος. Ὁ Κύριος Μαυρομαρᾶς, ἀφοῦ μᾶς ἐδηλητηρίασε διὰ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ἀποτροπαίου καὶ γελοίου ἄρθρου τῆς «Ἀνατολῆς,» παύει πρὸς στιγμὴν τὴν ἀναίρεσιν τοῦ ἄρθρου τούτου, καὶ ἔρχεται καὶ ἐρωτᾷ· τί πράττει ἡ Κυβέρνησις; ἂν ἤμην ἐγὼ ἡ Κυβέρνησις, συγχωρήσατέ μοι τὸν ἐγωϊσμὸν, ἤθελον ἀπαντήσει, ὅ,τι εἶπεν ὁ Βοναπάρτης εἰς τὴν συνθήκην τοῦ Campo formio, «τυφλὸς ἐκεῖνος, ὅστις δὲν βλέπει τὴν Γαλλικὴν δημοκρατίαν,» τυφλὸς ἐκεῖνος, ὅστις δὲν βλέπει τὴν Ἑλλάδα ζῶσαν ὑπὸ συνταγματικὸν Βασιλέα Γεώργιον τὸν πρῶτον· (εὖγε! εὖγε!) Ἀλλὰ, Κύριοι, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐπιβουλαὶ ἔξωθεν, κἀνεὶς δὲν τὸ ἀρνεῖται, ἀλλ’ αἱ ἐπιβουλαὶ αὐταὶ δὲν σᾶς εἶναι δεδομένον νὰ σᾶς σκανδαλίζωσι, μόνον ὑμᾶς, αἱ ἐπιβουλαὶ αὐταὶ ἔξωθεν ἐρχόμεναι σκανδαλίζουσιν ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ, Κύριοι, ὅσον μεγάλαι καὶ ἂν ᾖναι, δὲν δύνανται νὰ ὑπερβῶσι τὰς ἀκτὰς, ἐκεῖ θὰ θαφθῶσιν εἰς τὴν θάλασσαν· ἂν θέλετε, Κύριοι, ἴσως ἐπεθύμουν, ἡ ἐπίθεσις νὰ φανῇ μετὰ θάῤῥους ἐπὶ τοῦ πεδίου τοῦ Ἑλληνικοῦ, διὰ νὰ γίνῃ ὅ,τι δὲν ἔγινε τὴν 10 Ὀκτωβρίου. Τί φοβεῖσθε; ἐγὼ ἐκ μέρους μου δὲν φοβοῦμαι τίποτε. Λοιπὸν, Κύριοι, τὰς ἐπιβουλὰς, τὰς ἔξωθεν ἐρχομένας δὲν τὰς φοβοῦμαι διόλου, ἀλλὰ τὰς ἐπιβουλὰς, τὰς ἐσωτερικὰς, τὰς οἰκτείρω. Ἐξετάσατε, Κύριοι, ἀπὸ τῆς μεσοβασιλείας καὶ ἐντεῦθεν, καὶ ἴδετε τί κατώρθωσαν οἱ ἐπιβουλευόμενοι τὰ καθεστῶτα· τίποτε δὲν κατώρθωσαν καὶ κατ’ αὐτὴν ἀκόμη τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἀτυχῶς, ὡς εἰς ὅλα τὰ Ἔθνη συμβαίνει, εὑρέθημεν διῃρημένοι μὲ πάθη ἄγρια, καὶ ἐπολέμησεν ὁ εἷς κατὰ τοῦ ἄλλου, τίποτε καὶ τότε δὲν κατώρθωσαν, διότι ἐπολεμεῖτο τότε ἡ ἐπανάστασις μὲ τὰς ἰδέας της. Ἕκαστος εἶχε τὸν ἐγωϊσμὸν, ὅτι αὐτὸς δύναται νὰ εὐημερήσῃ τὴν πατρίδα, ἀλλ’ ἐκεῖνοι οἱ ἐχθροὶ τῆς ἐπαναστάσεως τίποτε δὲν κατώρθωσαν, ἔγραφον μόνον ὅσας ἀηδίας ἤθελον, ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς πῶς ἀπήντησε; τοὺς ἐχλεύασε· καὶ σήμερον Κύριοι! ὅταν εἴμεθα ὑπὸ τὸ σκῆπτρον τοῦ Βασιλέως, σήμερον θὰ ἔλθωμεν ἐναντίον αὐτῶν; μὰ τὴν ἀλήθειαν! δὲν τὸ πιστεύω νὰ φρονῆτε οὕτω πως, δὲν τὸ πιστεύω νὰ ᾖναι ἀνάγκη νὰ λάβητε μέτρα κατὰ τῶν ἐσωτερικῶν ἐχθρῶν τοῦ Συνταγματικοῦ ἡμῶν Κράτους, διότι δὲν βλέπω ἀκόμη τὸν λαὸν ἀρχίζοντα κἂν νὰ διστάσῃ καὶ νὰ φοβῆται, διότι ἂν κατὰ μίαν στιγμὴν ὁ λαὸς τῆς πρωτευούσης ἐλάμβανε ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν ὅλα ὅσα ἐγράφησαν εἰς τὴν Εὐνομίαν, μὰ τὴν ἀλήθειαν πιστεύσατε, δὲν ἤθελε τὸν ἀφήσῃ νὰ ζῇ, ἤθελε κατακαύσῃ ζωντανόν. Ὅταν βλέπεπε λοιπὸν τὸν λαὸν τῆς πρωτευούσης ἡσυχάζοντα διατί ταράττεσθε; διὰ νὰ κάμετε μόνον ἐπιδείξεις; ἐπιδείξεις πατριωτικάς; τὰ ἔργα μας δεικνύουν τὸν πατριωτισμόν μας καὶ οὐχὶ οἱ περιττοὶ λόγοι. Περαίνων τὸν λόγον μου προτείνω ὅ,τι καὶ ἄλλοι ἐπρότειναν, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§115ΔΟΜΕΝΕΓΙΝΗΣ. Ἀναβαίνει ἐπὶ τοῦ βήματος.

§116ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ζητῶ τὸν λόγον δι’ ἓν προσωπικόν.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι προσωπικὸν διόλου.

§118ΠΟΛΛΟΙ. Πρέπει νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὁ Κ. Μαυρομαρᾶς, εἶναι προσωπικόν.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀδικεῖτε τὴν Συνέλευσιν, ὅταν νομίζητε ὅτι ἠνέχθη νὰ ἀποκαλέσῃ προδότην τὸν Κ. Μαυρομαρᾶν.

§120ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ἐρωτήσατε ἡμᾶς ἂν θέλομεν νὰ ὁμιλήσῃ ὁ Κ. Μαυρομαρᾶς.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔδωσα τὸν λόγον εἰς τὸν Κύριον Δομενεγίνην. Θέλει ἡ Συνέλευσις νὰ δοθῇ πρῶτον ὁ λόγος εἰς τὸν Κύριον Μαυρομαρᾶ;

§122ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§123ΣΟΥΪΔΑΣ. Οὐδόλως ἔχετε τὸ δικαίωμα, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐρωτήσητε.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι.........

§125ΜΑΚΡΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ θέσητε ζήτημα.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ κάμω ὅ,τι ὁ ἕνας ἢ ὁ ἄλλος θέλει, ἀλλ’ ὅ,τι θέλει ἡ Συνέλευσις. Κύριε Δομενεγίνη, ἔχετε τὸν λόγον.

§127ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Δὲν ἐννοῶ, διατὶ οἱ φίλοι τοῦ Κυρίου Μαυρομαρᾶ ἐρεθίζονται, εἶπον ὅτι τὴν ἐπερώτησιν τὴν ἐθεώρουν προδοτικὴν ἕως ὅτου ἐσχημάτισα ἰδέαν ὅτι εἶναι γελοία, καθόλου προσβολὴ δὲν εἶναι.

§128ΔΟΜΕΝΕΓΙΝΗΣ. Κύριοι! δὲν προσέχω, ἐντιμότατοι Κύριοι! εἰς τὰ ὅσα περιέχει ἡ ἐφημερὶς τῆς Κερκύρας «Ἀνατολὴ», διότι ὅλα ταῦτα δὲν ἐκμηδενίζουν τὰ νομίμως γενόμενα, προσέχω ὅμως εἰς τὰ λεγόμενα τοῦ ἐντίμου ἀντιπροσώπου Κ. Μαυρομαρᾶ· αὐτὸς εἶπεν, ὅτι τινὲς τῶν Ἑπτανησίων ἐργάζονται καλῶς· τίνες τῶν Ἑπτανησίων ἐργάζονται κακῶς; δὲν γνωρίζω ποῖοι ἐργάζονται κακῶς· γνωρίζω ὅμως, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑπτανήσου ἐψήφισαν τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου καὶ ταυτοχρόνως ἐψήφισαν καὶ παμψηφεὶ παρεδέχθησαν τὸν Γεώργιον ὡς Βασιλέα αὑτῶν· ὁ λαὸς δὲ τῆς Ἑπτανήσου διὰ τῶν ἐπιδείξεών του ἀπέδειξεν, ὅτι αὐτὸν καὶ οὐχὶ ἄλλον θέλει· καὶ δοξολογίαι καὶ φωναὶ καὶ κραυγαὶ ὑπὲρ τοῦ Γεωργίου ὡς Βασιλέως αὑτῶν καὶ τραγούδια καὶ χοροὶ καὶ φωταγωγίαι ἐγένοντο· (χειροκροτήματα) ἡ Ἑπτάνησος εἰς ἐκείνας τὰς ἡμέρας ἔλαμψε, ἐφωτογεννήθη, ἕως ὅτου ἔγινεν ὅλη φῶς (εὖγε!). Εἶπεν ἐπίσης ὁ ἀντιπρόσωπος Κ. Μαυρομαρᾶς ὅτι οἱ Ἑπτανησιῶται δὲν ὑπέστημεν διὰ 30 ἔτη ὅσα ὑπέστητε ἐσεῖς.

§129ΤΙΝΕΣ. Ἀπὸ τὴν δυναστείαν τοῦ Ὄθωνος.

§130ΔΟΜΕΝΕΓΙΝΗΣ. Ἐὰν λοιπὸν κακῶς ἐννόησα, δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ ἀποσυρθῶ. Περαίνω Κύριοι! τὸν λόγον μου, δὲν θέλω λογομαχίαν, οὔτε εἶμαι φίλος τῶν πολλῶν λέξεων. Ἐνθυμηθῆτε, Κύριοι! ὅτι ἤγγικεν ἡ ὥρα τῆς ποθητῆς ἑνώσεως· ἡ ἀληθινὴ ἕνωσις, Κύριοι, εἶναι ἡ ἀληθὴς δύναμις μεταξὺ ὑμῶν καὶ ἡμῶν· μὴ προσφέρετε θέματα τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προξενήσωσιν ἄλλα (εὖγε!). Ἂς ἑνωθῶμεν ὅλοι ἐγκαίρως διὰ νὰ πανηγυρίσωμεν πάντες ὅπως πανηγύρισεν ἡ Ἑπτάνησος τὴν ποθητὴν ἕνωσιν, καὶ τὴν ἀναγόρευσιν τοῦ Βασιλέως Γεωργίου· ἤγγικεν ἡ ὥρα, ἔντιμοι Κύριοι! αὐτοὶ καὶ ἡμεῖς ὅλοι μετὰ τοῦ Βασιλέως, ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡμεῖς, αὐτὸς καὶ ἡμεῖς ὅλοι ἂς ἑνωθῶμεν καὶ ἂς ἐγκαταλείψωμεν τὸ παρελθόν. Λήθη εἰς τὰ παρελθόντα! διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν εἶναι καὶ ἐστάθη ἀναμάρτητος. (Εὖγε, εὖγε, χειροκροτήματα ῥαγδαῖα). Ὁ Κ. Μαυρομαρᾶς ἀναβαίνει ἐπὶ τοῦ βήματος.

§131ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Θὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν Κ. Πρόεδρον καὶ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, ἂν ἔχετε νὰ ταχθῆτε Κ. Μαυρομαρᾶ ὄπισθεν τοῦ ὀχυρώματος τούτου, θὰ ζητήσω τὸν λόγον.

§132ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Κύριοι! Σᾶς βεβαιῶ ὅτι ὁ Κύριος Βαλτινὸς εἶναι ἀκατανόητος ἄνθρωπος.

§133ΠΟΛΛΟΙ. Κάτω, κάτω.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία Κύριοι, αὐτὸ εἶναι φράσις ἀπρεπὴς τὸ κάτω κάτω πρέπει νὰ λείψῃ διότι εἶναι περιορισμὸς τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου.

§135ΜΑΚΡΗΣ. Δὲν κοπιάζουν νὰ τὸν κατεβάσουν κάτω;

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς λείψουν καὶ ἀπὸ ἡμᾶς αἱ ἀπειλητικαὶ ἐκφράσεις, τὰ τοιαῦτα δὲν ἁρμόζουν εἰς μίαν συνέλευσιν.

§137ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἀφοῦ, Κύριοι, ὁ Κ. Βαλτινὸς ἀνεκάλεσε τὸ πρῶτον μέρος, ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου ἦτο προδοτικὴ ἔρχομαι εἰς τὴν ἔκφρασιν τοῦ γελοίου, διότι ὡς λέγει μὲ ἀπαλλάττει τοῦ κόπου νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ πρώτου· νομίζω ὅτι ὁ Κ. Βαλτινὸς εἶναι ἀντιπρόσωπος, καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας του καὶ ὡς Ἕλλην ἔχει τὸ καθῆκον νὰ θέλῃ τὸν νόμον σεβαστὸν, καὶ νὰ μὴ ἀφίνῃ τὸ ἔγκλημα νὰ ὑψώσῃ θρασεῖαν κεφαλὴν ἐν μέσῳ τῆς κοινωνίας, ἂν λοιπὸν ἦτο τίμιος ἄνθρωπος καθὼς ἀξιοῖ καὶ ἂν εἶχε τὸν προσήκοντα πατριωτισμὸν, ὅταν ἐγὼ φέρω καὶ ἀποδεικνύω τὸ σῶμα ἑνὸς ἐγκλήματος πλήρους καὶ αὐτοτελοῦς ναὶ αὐτοδήλου, τότε ἔπρεπε νὰ συμφωνήσῃ μετ’ ἐμοῦ ὅτι καλῶς ἔπραξα ζητήσας τὴν τιμωρίαν τοῦ ἐγκλήματος, ἡ πρότασις λοιπὸν δὲν εἶναι γελοῖα, ἀλλὰ λίαν σπουδαία. Ἐὰν, Κύριε Βαλτινὲ ἀφιέρωνες ὀλίγας τῆς ζωῆς σου στιγμὰς διὰ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος, ἤθελες εἶσθαι πολὺ ἀνώτερος σεαυτοῦ. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι ὄχι μόνον παρεξετράπης καὶ ὁ νοῦς σου προέτρεξε τῆς διανοίας, ἀλλὰ καὶ σήμερον ἀκόμη σφάλλεις, ὅτι ἡ ἐπερώτησις εἶναι γελοῖα, ἡ πρότασις ἦτο σπουδαία καὶ ἂν εἶχες κόκκον μυελοῦ δὲν ἤθελες εἰπῆ αὐτά.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἀρκούμενοι εἰς τὰ λεχθέντα νὰ ἐγερθῶσιν (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἄρχεται ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§139ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν ὡς πρὸς τὸ προσωπικὸν καὶ δὲν ἀρκούμεθα.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, ἀλλὰ πρὸς τὴν ὅλην συζήτησιν, αὐτὸ ἐνόησεν ἡ Συνέλευσις.

§141ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ὁρκίζεται ὁ πληρεξούσιος Σπάρτης Λεωνίδας Μαυρομιχάλης.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴμεθα εἰς τὸ 8 ἄρθρον τοῦ 5 κεφαλαίου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν «προσωπικὸν τῶν ὑγειονομείων» ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Θεοχάρης.

§143ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν οἰκονομιῶν, Κύριοι, ἐβάδισα τὴν μέσην ὁδὸν, διότι ὅπου εἶδον, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ πραγματικῶς ἐπέφερεν ἀληθεῖς οἰκονομίας, μὴ καταστρεφούσας τὰ συμφέροντα τῶν φορολογουμένων, ἐψήφισα ὑπὲρ τῶν οἰκονομιῶν· ὅπου ὅμως εἶδον, ὅτι αὕτη ἐσκέφθη ἐλαφρῶς καὶ ἐπήνεγκεν οἰκονομίας, αἱ ὁποῖαι ἀπ’ εὐθείας προσέβαλλον τὰ συμφέροντα αὐτῶν, ἐψήφισα κατ’ αὐτῶν. Ἐπὶ τοῦ θέματος δὲ περὶ οὗ ὁ λόγος, τοῦ τόσον σπουδαίου, διότι ἀφορᾷ τὴν δημόσιον ὑγιείαν, δὲν εἶμαι σύμφωνος παντάπασι μὲ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὑμᾶς, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς μεσοβασιλείας, ὑπουργοῦντος, νομίζω, τοῦ Κ. Λόντου, τὸ ὑπουργεῖον ἐπήνεγκε, τῇ αἰτήσει τῆς Συνελεύσεως, πολλὰς οἰκονομίας ἐπὶ τοῦ κλάδου τοῦ ὑγειονομικοῦ.

§144ΤΙΝΕΣ. Ἐπὶ τῆς ὑπουργείας τοῦ Κ. Βάλβη.

§145ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τὰς ἐπενεχθείσας τότε οἰκονομίας πάντες ἐθεωρήσαμεν ἀρκετὰς, καὶ δὲν ἔπρεπε παντάπασι νὰ ἐπενεχθῶσι περισσότεραι, διότι καθὼς θὰ σᾶς ἀποδείξω οὐχὶ μόνον κινδυνεύει νὰ πάθῃ ἡ δημόσιος ὑγεία, ἀλλὰ καὶ τὰ συμφέροντα αὐτὰ τῶν φορολογουμένων ναυτιλλομένων, πρὸς δὲ τούτοις ἡ εὐθύνη ἡ μεγίστη, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς προσδιωρισμένους διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην αἴρεται νομικῶς ἕνεκα τῆς οἰκονομίας ταύτης. Τὸ σύστημα, Κύριοι, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ὁλόκληρον τὸ οἰκοδόμημα τῆς Νομοθεσίας τῆς ὑγιεινομικῆς εἶναι ἐξαίρετον, ἐπληροφορήθην θετικῶς, ὅτι πρό τινων ἐτῶν ἐκ Βελγίου μᾶς ἐζήτησαν ἀντίγραφον ὁλοκλήρου τῆς ὑγιεινομικῆς Νομοθεσίας μας, καὶ πολλαὶ διατάξεις αὐτῆς μετεφράσθησαν καὶ παρεδέχθησαν. Ἀπὸ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος τὸ σύστημα τοῦτο ἐφηρμόσθη κάλλιστα, πολλῶν εἰδικῶν ὑπαλλήλων μορφωθέντων. Ἡ δημόσιος ὑγεία εἰς μίαν καὶ μόνην περίστασιν ἀποδεικνύεται προσβληθεῖσα, καθ’ ἣν εἶχεν ἀνατεθῆ ἡ ὑπηρεσία οὐχὶ εἰς εἰδικὸν ὑπάλληλον, ἀλλὰ εἰς λιμενικόν· ὅτε κατὰ τὸ 1837 εἰς τὸν Πόρον ἐνέσκηψεν ἡ πανώλης, ὁ τότε διευθύνων τὴν ὑγιεινομικὴν ὑπηρεσίαν ἦτο λιμενικὸς ὑπάλληλος, μὴ ἐκπληρώσας τὸ καθῆκόν του, κατηγγέλθη ἀπὸ τὴν κεντρικὴν ἐξουσίαν, ἐδικάσθη, καὶ τὸ παράδοξον ἠθωώθη, ἀποφανθέντος τοῦ δικάσαντος αὐτὸν δικαστηρίου, ὅτι, ἐπειδὴ εἰς τὸν ὑπάλληλον τοῦτον εἶχεν ἀνατεθῆ ἐξωδίκως ἡ ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία, διὰ τοῦτο ἀθωοῦται διὰ τὸ ἔγκλημα τοῦτο τὸ τρομερὸν, τὸ ὁποῖον ἔπραξε ν’ ἀφήσῃ τὴν πανώλην νὰ ἐνσκήψῃ! Κύριοι, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι μετὰ τὴν ἀπό τινων ἐτῶν ληφθεῖσαν πρόνοιαν, ἐκ μέρους τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως τοῦ νὰ συστήσῃ ὑγειονομικοὺς σταθμοὺς εἰς διάφορα μέρη τῶν παραλίων τοῦ κράτους της, εἶναι περιττὴ πλέον ἡ τόση αὐστηρὰ ἐπίβλεψις τῶν ὑγιειονομείων μας· καθὼς ἐπίσης καὶ πάντη περιτταὶ αἱ καθάρσεις· βεβαιουμένης πανταχόσε τῆς δημοσίου ὑγείας· ἕνεκεν τούτου ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις τότε ἐπήνεγκε τὰς δεούσας οἰκονομίας εἰς τὸν κλάδον τοῦτον. Ὅπως ὅμως ἡ ἐπιτροπὴ σᾶς προτείνει τὴν κατάργησιν τοσούτων ὑγειονομικῶν σταθμῶν, καὶ τὴν ἀνάθεσιν τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς εἰς τὰ τελωνεῖα, καταστρέφεται ἐξ ὁλοκλήρου ἡ ὑπηρεσία, μηδεμιᾶς δὲ ὑπαρχούσης εὐθύνης ἀνοίγομεν τὰς θύρας τοῦ Κράτους εἰς πᾶσαν καὶ αἰφνιδίως μέλλουσαν νὰ ἐνσκήψῃ νόσον, καὶ εἴμεθα ἐντελῶς μὴ ἐξησφαλισμένοι· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δημοσίαν ὑγείαν ἐξ ὅλων τῶν ὑγιειονομείων τῆς Τουρκίας μόνον τὸ τῆς Κωνσταντινουπόλεως εἶναι καλῶς καταρτισμένον ὡς ἔχον ἱκανώτατον προσωπικὸν, διότι ἅπαντες εἶναι Ἕλληνες ἐξαιρέσει ἑνὸς ἢ δύο Εὐρωπαίων. Οἱ ὑπάλληλοι ὅμως τῶν λοιπῶν ὑγειονομείων αὐτῆς μὴ ἔχοντες οὐδεμίαν ἰδέαν ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας εἶναι πολὺ ἀμαθεῖς· ταξειδεύων ἄλλοτε εἶδον ὀφθαλμοφανῶς τὴν ὑγιειονομικὴν γραμμὴν τὴν μεταξὺ Συρίας καὶ Αἰγύπτου διότι κυρίως ἡ Αἴγυπτος εἶναι ὁ τόπος, ἐξ οὗ ὁρμῶνται αἱ μιασματικαὶ νόσοι — κέντρον τῆς ὑγιειονομικῆς ταύτης γραμμῆς εἶναι ἡ Γάζα, ἐκεῖ συναγελάζονται ὅλοι οἱ ὑγειονοφύλακες χωρὶς νὰ ἐπιβλέψωσι ποτὲ τίποτε· δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν ν’ ἀφαιρέσωμεν ὁλόκληρον τὴν ὑγιειονομικὴν ὑπηρεσίαν ἀπὸ κεντρικοὺς λιμένας ἔχοντας τοιαύτην σχέσιν διὰ τῶν πλοίων, ὥστε μετὰ 5 ἡμέρας πλοῖα προερχόμενα ἀπὸ Συρίαν νὰ μὴ εὑρίσκωσι τὸν ἀναγκαῖον ὑγιεινομικὸν ὑπάλληλον, ἵνα ἐπιθεωρῇ αὐτὰ, ἀλλ’ ἕνα Τελώνην ἢ ὑποτελώνην, ὁ ὁποῖος οὔτε κἂν ἀνέγνωσεν ἴσως τὰς ὑγιειονομικὰς διατάξεις, ἵνα ἐν γνώσει τῆς ὑπηρεσίας λάβῃ ὅλα αὐτὰ τὰ ἀπαιτούμενα προφυλακτικὰ μέτρα. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι μέλλομεν νὰ ἐκτεθῶμεν εἰς μεγάλον κίνδυνον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δημοσίαν ὑγείαν, καὶ συλλογισθῆτε καλὰ, ὅτι ὁ κίνδυνος οὗτος δὲν εἶναι ἐκ τῶν τυχόντων, ἀλλ’ ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων. Διότι ἅμα ἅπαξ ἐνσκήψῃ μολυσματική τις ἀσθένεια, ἑκατομμύρια θέλομεν ἐξοδεύσει μετὰ ταῦτα διὰ νὰ τὴν ἀποφύγωμεν. Δὲν ἀγνοεῖτε βέβαια, ὅτι διὰ τὴν νόσον εὐλογίαν, ἥτις ἀκόμη ἐξακολουθεῖ σήμερον, ἐξωδεύθησαν ὑπὲρ τὰς διακοσίας χιλιάδων δραχμῶν καὶ εἶναι παρὰ βέβαιον, ὅτι ἐνέσκηψεν αὕτη ἕνεκα τῆς μὴ ἐπιβλέψεως τῶν ὑγιειονομικῶν ὑπαλλήλων. Ἡ ἐπιτροπή σας λοιπὸν καταργοῦσα ὁλόκληρον τὸ προσωπικὸν τῶν κεντρικωτέρων ὑγιειονομίων τοῦ Κράτους, διότι νομίζω, μόνον δύω ἀφίνει τῆς Σύρου καὶ τοῦ Πειραιῶς, καταργεῖ ἐπίσης ὅλους τοὺς ὑγιειονομικοὺς σταθμοὺς μέχρι καὶ αὐτῶν τῶν σταθμῶν τῶν ὑπαρχόντων εἰς τοὺς κεντρικωτέρους λιμένας, οἷον τὰ ἄλλοτε ὑγιειονομία Πατρῶν, Ὕδρας, Σπετζῶν Μεσολογγίου καὶ Χαλκίδος, ὅπου ὑπάρχει ἡ μεγαλειτέρα κίνησις τοῦ ἐμπορίου, καὶ ἠξεύρετε διὰ τί; Διὰ νὰ οἰκονομήσῃ ἕνα μόνον εὐτελῆ μισθὸν ἑνὸς Γραμματέως. Ἐγὼ παραδεχόμενος τὰς οἰκονομίας σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν παραδέχομαι τὴν οἰκονομίαν ἐπὶ τοσοῦτον ὠθουμένην, ὥστε νὰ καταστρέφῃ τὰ δημόσια συμφέροντα. Προκαλῶ μάλιστα τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὡς μάρτυρα τοῦ λόγου μου νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι δύω ἀναφορὰς, (ἴσως καὶ ἄλλας) ἔλαβε μίαν ἐκ Σπετζῶν καὶ ἑτέραν ἐξ Ὕδρας μὲ πολλὰς ὑπογραφὰς, ἐμποροπλοιάρχων, ὅτε εἶχε καταργηθῆ τὸ ὑγιειονομεῖον ὁλόκληρον τῶν Σπετζῶν καὶ τῆς Ὕδρας, παραπονουμένων, ὅτι ἡ ὑπηρεσία προσκόπτει, ὅτι ἐπὶ δύω καὶ τρεῖς ἡμέρας περιμένουσι νὰ λάβωσι τὰς ὑγειονομικὰς πιστοποιήσεις των, καὶ ἐπειδὴ ὁ ὑποτελώνης δὲν ἔχει γραμματέα παρὰ μόνον ἕνα ἐλεγκτὴν, καὶ ἀσχολεῖται ἀνενδότως εἰς τὸ ἔργον του, ἀφίνει μετὰ τρεῖς ἡμέρας νὰ ἐκδοθοῦν αἱ πιστοποιήσεις αὗται, καὶ τοιουτοτρόπως προσβάλλονται ἐπαισθητῶς ἐμπορικὰ συμφέροντα. Ἀφ’ ἑτέρου Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις δυνάμει νόμου εἰσπράττει τέλη τινὰ ὑγιειονομικά. Ἐὰν τὰ τέλη ταῦτα εἰσπράττωνται πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ αὐξήσωμεν τὰ εἰσοδήματά μας, τότε αἱ εἰσπράξεις αὗται δικαιολογοῦνται, ἀλλὰ τὰ τέλη ταῦτα εἰσπράττονται διὰ μόνον τὸ σκοπὸν τοῦ νὰ συντηρῆται ἕνας γραμματεὺς, ἕνας ὑγιειονόμος, καὶ δύο ἢ τρεῖς ὑγιειονομοφύλακες, λοιπὸν ἢ πρέπει νὰ καταργήσωμεν καὶ τὰ τέλη αὐτὰ, μὴ δίδοντες τὴν ἀναγκαίαν προστασίαν εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τοὺς Ναυτιλλομένους καὶ καταργοῦντες τὸ μικρὸν προσωπικὸν τῶν ὑγιειονομίων, ἢ πρέπει διὰ τῶν τελῶν τῶν εἰσπραττομένων αὐτῶν, νὰ διατηρήσωμεν μίαν σκιὰν τοὐλάχιστον ὑγιεονομείων εἰς τὰ μέρη αὐτὰ τὰ κεντρικώτερα. 408 πλοῖα μεγάλα καὶ μικρὰ ἀνήκουσιν εἰς τὸν ἐμπορικώτατον λιμένα τῶν Σπετζῶν· ἂν δὶς ἐκεῖθεν ἀναχωρήσουν θέλομεν ὑγιειονομικὰς πιστοποιήσεις· πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ ὑποτελώνης μεθ’ ἑνὸς ἐλεγκτοῦ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τοσαύτην συσσώρευσιν ὑπηρεσίας; Πρέπει νὰ ἐργάζηται νυχθημερὸν, νὰ ἐπισκέπτηται πᾶν πλοῖον καὶ τὴν νύκτα. Δὲν ἐπιθυμῶ τὴν διατήρησιν ὁλοκλήρου τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ὑγειονομίου θέλω μόνον ἕνα γραμματέα ὑπάλληλον εἰδικῶς γνωρίζοντα τὴν ὑγιειονομικὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἕνα ὑγιειονομοφύλακα· ἀρνούμενοι δὲ Κύριοι, τὴν παραδοχὴν τῆς γνώμης μου ταύτης μὴν ἀμφιβάλλετε, ὅτι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θέλει ἔλθει νὰ ζητήσῃ πίστωσιν διὰ τὴν προσθήκην ἑνὸς γραμματέως εἰς τὸ τελωνεῖον διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ τότε ὁ Γραμματεὺς τοῦ ὑποτελώνου δὲν θὰ ᾖναι συγχρόνως καὶ ὑπεύθυνος εἰς ταύτην τὴν ὑπηρεσίαν, διότι αὐτὴ εἶναι πρόσθετος· ἐν ᾧ δὲ ὑπάρχουν μορφωμένοι ἤδη ὑγιειονομικοὶ ὑπάλληλοι, ἐπὶ 24 ἔτη ὑπηρετοῦντες καὶ γνωρίζοντες αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν, διατὶ δὲν ἀφίνομεν αὐτοὺς ὑπηρετοῦντας ἀφοῦ οὐδὲν οἰκονομοῦμεν; Διὰ τί λοιπὸν νὰ κάμωμεν οἰκονομίαν 200 δραχμῶν εἰς τέσσαρα ὑγιεονομεῖα, ἀφοῦ εἶναι τόσον ἀναγκαῖα; Προτείνω λοιπὸν τὴν μὴ κατάργησιν αὐτῶν τῶν ὑγιειονομικῶν σταθμῶν, τὴν διατήρησιν τῆς σκιᾶς τοὐλάχιστον τῶν καταστημάτων μεθ’ ἑνὸς γραμματέως, καὶ ἑνὸς μόνον Κλητῆρος εἰς τὰ κεντρικὰ μέρη Ὕδρας, Σπετζῶν, Χαλκίδος καὶ Πατρῶν, διότι ἐπαναλαμβάνω, προσβάλλονται τὰ συμφέροντα τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων τοὺς ὁποίους φορολογοῦμεν διὰ νὰ διατηρήσωμεν τὸ ἀναγκαῖον προσωπικὸν πρὸς διατήρησιν τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς. Συμπεραίνων, Κύριοι, ἐλπίζω, ὅτι ὁ Κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ ἔλθῃ εἰς ὑποστήριξιν τῶν λόγων μου διότι στηρίζονται εἰς τὴν καλῶς ἐννοουμένην οἰκονομίαν.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Βενετζάνος.

§147ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία ἐπέφερε τὴν ἐλάττωσιν αὐτὴν ἔκαμε λάθος· ἰδοὺ τί λέγει ἡ ἔκθεσις αὐτῆς. «Ἐπειδὴ, ὡς ἀνωτέρω ἐξετέθη, ἡ ὑγεία δὲν διατρέχει σπουδαῖον κίνδυνον ἔξωθεν, τοὐναντίον δὲ τὸ δημόσιον συμφέρον ἀπαιτεῖ τὴν ὕπαρξιν τελωνιακῶν ὑπαλλήλων ἐν τοῖς ἀποκέντροις λιμέσι πρὸς παρεμπόδισιν τῶν λαθρεμπορίων, ἡ ἐπιτροπὴ φρονεῖ κατάλληλον νὰ μετατεθῇ τὸ διὰ τοῦ ἐδαφίου τούτου ὑπολογιζόμενον ποσὸν ἐκ δραχ. 61,080 εἰς τὸ Κεφ. ΙΑ. Ἄρθρον 1 τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως διορισθῶσιν ἐν τοῖς ἀποκέντροις λιμέσι τελωνιακοὶ ὑπάλληλοι, ἐπιφορτισμένοι καὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας, μὴ παρεχούσης μεγάλας ἀσχολίας.» Λοιπὸν, νομίζω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ περιέπεσεν εἰς ἓν σφάλμα, λέγει ὑγειονομικοὺς σταθμοφύλακας πρὸς ἐπιτήρησιν ἀποκέντρων λιμένων.

§148ΤΙΝΕΣ. Ὅλοι αὐτοὶ εἶναι ἀπόκεντροι.

§149ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Ἰδοὺ ποίους νομίζω ἐγὼ ἀποκέντρους λ. χ. εἰς τὴν Ἴον ὑπάρχει λιμὴν, αὐτὸς εἶναι ἐκ τῶν σπουδαίων λιμένων· ὑπάρχει καὶ εἷς ἄλλος εἰς ἓν ἄλλο μέρος τῆς αὐτῆς νήσου, τώρα καὶ τοὺς δύω θεωρεῖτε ἀποκέντρους;

§150ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Εἶναι μικρὸν τὸ ἐμπόριον, δι’ αὐτὸ εἶναι ἀπόκεντροι.

§151ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Ἀλλὰ τώρα ἔρχομαι καὶ ἐγὼ ν’ ἀποδείξω τὸ ἄτοπον καὶ ἄσκοπον τῆς μεταθέσεως τῆς δαπάνης αὐτῆς ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν οἰκονομικῶν. Λέγουν, ὅτι τοὺς σταθμοφύλακας αὐτοὺς τοὺς ὑγειονομικοὺς νὰ τοὺς ἀντικαταστήσουν διὰ φυλάκων τελωνιακῶν, ἀλλὰ τούτων ὁ ἀριθμὸς ἐκανονίσθη ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς νόμου ἀναλόγως τῶν θέσεων, πῶς θέλετε τώρα ν’ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμόν; καὶ ἐὰν αὐξηθῇ ὁ ἀριθμός των νομίζετε ὅτι δὲν ἔχει ὅλως διάφορον φύσιν αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία; Οἱ τελωνιακοὶ φύλακες ἔχουν ἐργασίαν ἄλλην νὰ ἐκτελέσουν, διὰ τοῦτο ἐκανονίσθη θητεία δι’ αὐτὸν, ὡρίσθη νὰ ᾖναι νέος, νὰ γνωρίζῃ γράμματα, νὰ ἔχῃ ἡλικίαν κάτωθεν τῶν 30 ἐτῶν, ἐν ᾧ ἡ θέσις τῶν ὑγειονομικῶν φυλάκων δὲν ἀπαιτεῖ αὐτὰ τὰ προσόντα, καὶ διὰ τοῦτο χωρὶς νὰ μακρολογῶμεν, λέγω, ὅτι θὰ περιπέσωμεν εἰς βεβαίαν σύγχυσιν, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν μεταῤῥύθμισιν αὐτοῦ τοῦ κεφαλαίου, καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν θέλητε, νὰ τὸ ἀφήσωμεν, ὅπου ὑπάρχει, διότι θὰ συγχυσθῇ πολὺ, διότι βλέπετε, ὅτι καὶ ἡ ἐπιτροπὴ εὑρίσκεται εἰς αὐτὴν τὴν ἀμφιβολίαν.

§152ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἰς κἀμμίαν ἀμφιβολίαν δὲν εὑρίσκεται.

§153ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Τώρα συγχωρήσατέ μοι νὰ εἴπω ἀκόμη ὀλίγα. Ὅταν κατηργήθησαν τὰ ὑγειονομεῖα ἡ Κυβέρνησις κατήργησεν αὐτὰ διοικητικῶς, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω ποίαν σειρὰν ἠκολούθησε, παρατηρῶ ὅτι διατηρεῖ τὰ ὑγειονομεῖα Ὕδρας, Σπετζῶν, Μεσολογγίου καὶ Χαλκίδος, φαίνεται, ὅτι εἰς τὸ ὑγειονομεῖον Θήρας δὲν ἀπέδωκε πολὺ καὶ ἀνάλογον σημασίαν, ἐν ᾧ ἡ Θήρα πλησιάζει πρὸς τὴν Τουρκίαν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ὑγείας εἶναι σπουδαιοτέρα, καὶ εἶναι τόπος καὶ ἐμπορικὸς καὶ ναυτικός. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν, ὅταν κατήργησεν αὐτὸ, ποίαν σειρὰν ἠκολούθησεν, ἐν ᾧ διατηρεῖ τὸ τῆς Χαλκίδος. Λοιπὸν λέγω, ἐὰν ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις νὰ παραδεχθῇ τὰ ὑπάρχοντα ὑγειονομεῖα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ σωστὸν νὰ παραδεχθῇ καὶ τὸ ὑγειονομεῖον τῆς Θήρας· ἐπιμένω δὲ σπουδαίως νὰ μὴ λάβῃ χώραν ἡ μετάθεσις τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Ἀντωνόπουλος.

§155ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἔκαμε πολὺ κακὰ προτείνουσα, ὥστε οἱ 30 σταθμοφύλακες καὶ 162 φύλακες φυλακείων νὰ μετατεθοῦν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸ τῶν Οἰκονομικῶν, καθὼς καὶ οἱ 13 σταθμοφύλακες εἰς τοὺς ἀποκέντρους λιμένας· δὲν ἐννόησαν πῶς ἐπῆλθεν ἡ ἐπιτροπὴ εἰς αὐτὸ τὸ μέτρον. Ἡ ἐπιτροπὴ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὴν δικαιολογητικὴν ἔκθεσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ ὁποία ἀναφέρει τοὺς λιμένας εἰς τοὺς ὁποίους ἐθεώρει τὴν ἀνάγκην τῆς συντηρήσεως. Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀναφέρει τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους κατήργησε μερικὰς ὑγειονομικὰς θέσεις, εἰπὼν, ὅτι ἐθεώρησε περιττὴν τὴν διατήρησιν αὐτῶν, ἀφοῦ τὰ καθήκοντα δὲν δύνανται νὰ τὰ ἐκπληρώσωσι τελωνιακοὶ ἢ λιμενιακοὶ ὑπάλληλοι ἄνευ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας· ἐθεώρησε δὲ ἀναγκαῖον νὰ διατηρήσῃ τοὺς 13 σταθμοφύλακας, 37 σταθμάρχας καὶ 62 φύλακας φυλακείων εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουν τελωνιακαὶ ἀρχαὶ, διότι εἶπεν, ὅτι αὐτοὶ οἱ ὑγειονόμοι εἶναι ἐπιφορτισμένοι μὲ τὰ καθήκοντα τοῦ Τελώνου. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, «Οἱ δέκα καὶ τρεῖς σταθμοφύλακες, καὶ αἱ ὀκτὼ φύλακες λοιμοκαθαρτηρίων, εἶναι ἀναγκαῖοι, οἱ μὲν ἵνα σταθμεύοντες εἰς ἀποκέντρους λιμένας, ἀπαγορεύωσι παράνομον δι’ αὐτῶν συγκοινωνίαν, προλαμβάνοντες ἐν ταὐτῷ καὶ λαθρεμπόρια, οἱ δὲ ἵνα φυλάττωσι καὶ τὰ καταστήματα τῶν λοιμοκαθαρτηρίων. Οἱ τριάκοντα ἑπτὰ ὑγειονομικοὶ σταθμάρχαι καὶ ἑξήκοντα δύω φύλακες φυλακείων εἰσὶν ἐπιτετραμμένοι καὶ τὴν σχετικὴν τελωνιακὴν καὶ λιμενικὴν ὑπηρεσίαν. Ἡ ὕπαρξις εἰδικῶν ὑγειονομικῶν ὑπαλλήλων εἰς τὰ σταθμαρχεῖα καὶ τὰ φυλακεῖα δὲν εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαία εἰς τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν· ἐπομένως δύνανται νὰ παύσωσιν ἀφοῦ διορισθῶσι τελωνιακοὶ ὑπάλληλοι πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς τελωνιακῆς ὑπηρεσίας, εἰς τοὺς ὁποίους θέλει ἀνατεθῆ καὶ ἡ ὑγειονομική. Πρὸ τοῦ διορισμοῦ ὅμως τελωνιακῶν ὑπαλλήλων ἡ διατήρησις ἐκείνων ἀποβαίνει ἀναγκαία, χάρις ἰδίως τῆς τελωνιακῆς ὑπηρεσίας. Ἀφοῦ χάριν ἰδίως τελωνιακῆς ὑπηρεσίας ἀποβαίνουν ἀναγκαῖοι, διὰ τί νὰ μὴ διορίζωνται ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἐπομένως θέλουν εἶσθαι ἀκριβέστεροι εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός των· ὅσον δὲ ἀφορᾷ ἐν γένει τὰς ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὸν ὑγειονομικὸν κλάδον, ἡ ἐπιτροπὴ ὡρμήθη ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ ἐπέλθουν οἰκονομίαι εἰς τὰς δαπάνας τὰς περιττὰς, θεωρεῖ, ὅτι ἄλλοτε βεβαίως εἶχεν ἀνάγκην ἡ Ἑλλὰς ἕνεκα τῆς ὑγειονομικῆς καταστάσεως τῶν γειτόνων μερῶν, εἶχεν ἀνάγκην νὰ ἐπιστήσῃ αὐστηροτάτην προσοχὴν ἐπὶ τοῦ ὑγειονομικοῦ κλάδου, καθ’ ὅσον ἔτρεχε μέγαν κίνδυνον ἡ δημόσιος ὑγεία, ἀλλὰ τώρα δὲν ὑπάρχουν αὐτοὶ οἱ κίνδυνοι, ἄλλως τε εἰς πολλὰ μέρη καὶ προτήτερα ἀκόμη, ὅταν ὑπῆρχεν ἡ ἀνάγκη αὕτη, εἰς πολλὰ μέρη, πολλάκις ἀνετίθετο ἡ ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, ὥστε καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἰδέας ἀποδεικνύεται περιττὴ ἡ ὑπηρεσία ὑγειονομικῶν ὑπαλλήλων. Ἠξεύρετε τί συμβαίνει, ὅταν ὑπάρχουν εἰδικοὶ ὑγειονομικοὶ ὑπάλληλοι; φέρουν ἐμπόδιον εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ εἰς τὴν ναυτιλίαν, διότι ἀναγκάζεται ὁ Πλοίαρχος νὰ καταφεύγῃ εἰς τὴν τελωνιακὴν ἀρχὴν, εἰς τὴν ὑγειονομικὴν, ὥστε μᾶλλον βλάπτουν· διὰ τοῦτο ἐπομένως ἡ ἐπιτροπὴ ἐπρότεινεν αὐτὴν τὴν οἰκονομίαν.

§156ΖΑΪΜΗΣ. Πρὶν ψηφίσητε τὸ ἄρθρον περὶ ὑγειονομείων, σᾶς παρακαλῶ νὰ λύσητε ἓν ζήτημα ἐκκρεμὲς, παρεδέχθητε τὰ θεραπευτήρια τοῦ Σπυροκιώλου, ἀλλὰ δὲν ἀπεφασίσατε οὐδὲν περὶ τῶν ἰατρῶν.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν νὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν;

§158ΤΙΝΕΣ. Πίστωσιν νὰ φέρῃ· (θόρυβος).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χορηγεῖ ἡ Συνέλευσις εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν πίστωσιν 300 δραχμῶν διὰ τὴν ἀντιμισθίαν δύω ἰατρῶν διὰ τὰ θεραπευτήρια;

§160ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη.

§162ΖΑΪΜΗΣ. Ὡς πρὸς τὰ ὑγειονομεῖα εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν ἐπιτροπὴν, διεφώνησα μόνον ὡς πρὸς τὴν θέσιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν ὑγειονομείων· ἀφοῦ καταργήσωμεν ὅλα τὰ ὑγειονομεῖα νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ διατηρηθῇ ἡ θέσις αὕτη, διότι οὗτος εἶναι ὑπάλληλος εἰδικὸς καὶ εἰς πᾶσαν περίστασιν δύναται νὰ σταλῇ ὅπου διαταχθῇ· Εἶνε ἀληθὲς ὅτι ὑπῆρχον καὶ ὑπάρχουν λόγοι τινες συνηγοροῦντες ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῶν ὑγειονομείων, ἀλλ’ ἀπέναντι τοῦ πνεύματος τῆς οἰκονομίας τὸ ὁποῖον ἀνεπτύχθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἐχρεώστουν νὰ συμφωνήσω ἐν μέρει μὲ τὴν γνώμην αὐτῆς· θέλω δὲ ἀπαντήσει δύω λέξεις ὡς πρὸς τὸ νόμιμον, ἢ μὴ τῶν εἰσπραχθησομένων ὑγειονομικῶν τελῶν· ὁ κ. Θεοχάρης εἶπεν, ὅτι τὰ πλοῖα πληρώνουν ὑγειονομικὰ τέλη καὶ ταῦτα πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ διατηρῶνται ὑγειονομεῖα. Τοῦτο εἶναι ἀληθές. Ἀλλ’ ἡ εἴσπραξις τῶν ὑγειονομικῶν τελῶν θέλει ἐξακολουθήσει ἐπίσης γινομένη, διότι δὲν πρόκειται νὰ καταλυθῶσι αἱ ὑγειονομικαὶ ἀρχαὶ, ἀλλὰ ἡ ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία νὰ ἀνατεθῇ εἰς τοὺς τελώνας, εἰς τὰ μέρη εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν τοιοῦτοι· ὡς πρὸς δὲ τοὺς ὑγειονομικοὺς σταθμοὺς οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ μετατεθῶσι ἀπὸ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐναπόκειται εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀποφασίσῃ. Ἐγὼ δὲν ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν ταύτην ἵνα μὴ ἐκλειφθῇ ὅτι ἐπιμένω νὰ ἔχω πολλοὺς ὑπαλλήλους ὑπὸ τὴν διάθεσίν μου· ἐναπόκειται δὲ εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀποφασίσῃ ὅτι ἐγκρίνει (θόρυβος).

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Βεάκης.

§164ΒΕΑΚΗΣ. Πρακτικάς τινας μόνον παρατηρήσεις ἔχω νὰ κάμω καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ μισθοῦ τοῦ ὑγειονομικοῦ ἰατροῦ τοῦ ὑγειονομείου Σύρου, ἐκ δραχ. 1440 κατ’ ἔτος καὶ περιοριζομένου ὡς λέγει ἡ ἐπιτροπὴ εἰς δραχ. 50 κατὰ μῆνα. Ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον φέρει ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι ὅτι εἰς τὴν Σύρον ὑπάρχουν πολλοὶ ἰατροὶ, καὶ ὅτι εἷς ἕνα ἐξ αὐτῶν δύναται ν’ ἀνατεθῇ ἡ ἐκτέλεσις τῶν ὑγειονομικῶν καθηκόντων, καθόσον αἱ οἰκίαι εἶναι ἐγγὺς τοῦ παραλίου, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει δυσκολία εἰς τὴν εὕρεσιν ἑνὸς τοιούτου ἰατροῦ. Πολλοὶ, κύριοι, ὅμως ἐξ ὑμῶν γνωρίζετε τὰς ἀποστάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τὴν Σύρον, ἀπὸ τὴν συνοικίαν π. χ. τῶν Βαπορίων, τῆς Μεταμορφώσεως, καὶ τῶν Ψαριανῶν, ἔνθα κατοικοῦν οἱ πλεῖστοι ἰατροὶ, οἱ διαμένοντες εἰς Σύρον, καὶ θέλετε ὁμολογήσει, ὅτι ἡ ἀπόστασις αὕτη δὲν εἶναι μικρὰ, ἑπομένως δὲν ὑπάρχει καὶ εὔκολος ἡ ἄμεσος παρουσία ἑνὸς ἰατροῦ κατὰ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν προσέρχονται τὰ πλοῖα, θὰ ᾖναι καὶ δύσκολον νὰ εὑρεθῇ ἰατρὸς εἰς τὴν Σύρον, ὁ ὁποῖος ν’ ἀναδεχθῇ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτὴν τῶν ὑγειονομικῶν καθηκόντων μὲ ἀντιμισθίαν 50 δραχμῶν, καὶ δὲν θέλουσι ἀναδεχθῆ καὶ τὴν εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ εὐτελοῦς αὐτοῦ μισθοῦ. Γνωρίζετε ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι ὁ τοιοῦτος δὲν θέλει ἐκπληροῖ καὶ τὸ καθῆκον ἀκριβῶς, καθόσον τοιοῦτος θὰ ἔχῃ καὶ πελατείαν, καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶναι ἠναγκασμένος νὰ περιέρχεται τὰς συνοικίας. Ἂν εὑρεθῇ εἷς ἰατρὸς μὲ ἀντιμισθίαν 50 δραχμῶν, θὰ ᾖναι βεβαίως ἐκτὸς τῆς Σύρου, ἀλλ’ ἂν εὑρεθῇ τις ἐκ τῶν ἐκεῖ, ὃ δυσκολεύομαι νὰ πιστεύσω, δὲν θὰ ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ συντελῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, διότι καθὼς γνωρίζετε οἱ ἰατροὶ ἐκεῖ ὅλοι ἔχουν τὴν πελατείαν των, τὴν ὁποίαν ἐπισκέπτονται καθ’ ἡμέραν.

§165ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Ὑπάρχει ἐκεῖ νόσημα τώρα;

§166ΒΕΑΚΗΣ. Πρὸ 15 ἡμερῶν ἦλθεν ἐκ Κωνσταντινουπόλεως πλοῖον, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ὑπὸ κάθαρσιν, διότι περιεῖχε εὐλογιῶντας, αὐτὸ συμβαίνει συχνότατα. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι καὶ ἀντικείμενον μεγάλης συζητήσεως ἡ οἰκονομία τὴν ὁποίαν ἐπιφέρει ἡ ἐπιτροπή. Τὸ βέβαιον ὅμως εἶναι ὅτι ἡ κυβέρνησις θέλει εὑρεθῆ εἰς μεγάλας δυσχερείας, καὶ τοῦτο τὸ λέγω ἐκ πεποιθήσεως, νὰ εὕρῃ ἰατρὸν μὲ τοιαύτην ἀντιμισθίαν, διότι καὶ ἡ φιλοτιμία δὲν τὸ συγχωρεῖ μὲ τοιαύτην ἀντιμισθίαν νὰ προσέλθωσι. Ἐκτὸς δὲ τούτου καὶ μεγάλα παράπονα θέλουσιν ἐγερθῆ, καθότι ἡ ἀργοπορία τοῦ νὰ προσέλθῃ ὁ ἰατρὸς εἰς τὸ ὑγειονομεῖον θὰ δώσῃ χώραν εἰς μεγάλα παράπονα, διότι ὁ ἰατρὸς οὗτος, ἐπισκεπτόμενος τοὺς πελάτας του, δὲν θὰ ᾖναι πάντοτε παρὼν εἰς τὸ καθῆκόν του, τὰ δὲ πλοῖα θὰ μένωσι εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ λιμενάρχου ὅπως τὰ ἔχῃ ἠγκυροβολημένα χωρὶς νὰ δύναται νὰ τὰ τοποθετήσῃ εἰς τὸ κατάλληλον μέρος· λέγω λοιπόν, ὅτι καὶ τὸ συμφέρον αὐτὸ τῆς ὑπηρεσίας ἀπαιτεῖ, νὰ μὴ λάβῃ ἡ Συνέλευσις ὑπ’ ὄψιν τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§167ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη. Πρῶτον κύριοι, ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ μισθοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν ὑγειονομείων, οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Δεύτερον προτείνει ἡ αὐτὴ ἐπιτροπὴ τὸν περιορισμὸν τοῦ μισθοῦ τοῦ ἰατροῦ τοῦ ὑγειονομείου Σύρου, ἀπὸ 1440 δραχμῶν εἰς 600, οἱ παραδεχόμενοι παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ἐν τῷ αὐτῷ ἐδαφίῳ ἀφαιρεῖται καὶ ὁ μισθὸς τοῦ γραφέως τοῦ ὑγειονομείου Σύρου· οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ὡσαύτως ἐλαττοῦται εἰς δραχμὰς 600 ὁ μισθὸς τοῦ ἰατροῦ τοῦ ὑγειονομείου Πειραιῶς καθὼς ἀφαιρεῖται ὁ μισθὸς τοῦ γραφέως τοῦ αὐτοῦ ὑγειονομείου. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Προτείνεται ἡ κατάργησις τοῦ ὑγειονομείου Πατρῶν, ἐλάττωσις δραχ. 4200, οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη. Προτείνεται ἡ κατάργησις τοῦ ὑγειονομείου Ὕδρας δραχ. 1860 οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Παρεδέχθη. Προτείνεται ἡ κατάργησις τοῦ ὑγειονομείου Σπετσῶν δραχ. 1500, οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Παρεδέχθη. Ὡσαύτως προτείνεται ἡ κατάργησις τοῦ ὑγειονομείου Μεσολογγίου δραχ. 1500 καὶ τοῦ τῆς Χαλκίδος δραχ. 1320, οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν μετάθεσιν τῶν ὑγειονομικῶν σταθμῶν τοῦ κεφαλαίου τούτου εἰς τὸ κεφάλαιον τὸ σχετικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (ἐγείρονται ὀλίγοι) Ἀπεῤῥίφθη. Ἔξοδα ὑπηρεσίας ὑγειονομείων. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐλάττωσιν κατὰ 2000 δραχμάς. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§169ΖΑΪΜΗΣ (ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἔχω δυσκολίαν τοῦ νὰ ἀποδεχθῶ τὴν προτεινομένην ἐλάττωσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἐξόδων τῶν ὑγειονομείων ἀπὸ 6,000 εἰς 4,000· ὀφείλω ὅμως νὰ κάμω παρατήρησίν τινα ἵνα κατατεθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς πρὸς δικαιολόγησιν τοῦ διαδόχου μου· διότι εἶναι πιθανὸν αἱ 4,000 δραχμαὶ νὰ ἀρκέσωσιν, εἶναι ὅμως πιθανὸν καὶ νὰ μὴ ἀρκέσωσι καθόσον τὰ ἐνοίκια τῶν ὑγειονομείων εἶναι ἤδη συνημμένα, ὥστε τὸ δημόσιον εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ πληρώσῃ τὰ ἐνοίκια αὐτὰ, καὶ ἑπομένως εἶναι πιθανὸν νὰ ζητηθῇ ἀκολούθως ἀναπληρωτικὴ πίστωσις· ὀφείλω λοιπὸν νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν ὅτι παραδέχομαι μὲν τὸ ποσὸν ὡς τὸ θέτει ἡ ἐπιτροπὴ, μὲ τὴν προσθήκην ὅμως ὅτι εἶναι πιθανὸν νὰ μὴ ἐπαρκέσῃ.

§170ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ μείνῃ ὅπως ἔχει.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ μείνῃ τὸ ποσὸν ὅπως ὑπάρχει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ βʹ. ἐδάφιον τοῦ θʹ. ἄρθρου ἔξοδα ἐπιθεωρήσεως. Ἐνταῦθα ἡ ἐπιτροπὴ παραδόξως προτείνει νὰ αὐξήσουν τὸ ποσὸν κατὰ 150 δραχμάς. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν αὔξησιν ἀπὸ 250 εἰς 400, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἔξοδα ὑγειονομικά. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὸν περιορισμὸν τῶν ἐξόδων ἀπὸ 3,000 εἰς 2,000 μόνον.

§172ΖΑΪΜΗΣ. Ἀποδέχομαι ὅλας τὰς ἐλαττώσεις τὰς ὁποίας προτείνει ἡ ἐπιτροπή. Εἰς τὸ ἐδάφιον δʹ. τοῦ 11 ἄρθρου ἔκτακτα ἔξοδα διὰ τὴν ἐφαρμογὴν μέτρων πρὸς ἀποτροπὴν καὶ καταστολὴν ἐπιδημικῶν νόσων συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς ἐπιζωοτίας, τὸ ποσὸν προσδιωρίσθη εἰς 3,000, ὀφείλω λοιπὸν νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἕνεκα τῆς ἐνσκηψάσης εὐλογίας εἰς τὴν Πρωτεύουσαν τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι ὡς ἔγγιστα ἐξαντλημένον, εἶναι δὲ νομίζω, καὶ μικρά τις ὑπέρβασις, ὥστε τὸ ἐδάφιον τοῦτο μένει ἄνευ οὐδενὸς ποσοῦ. Ἐν τούτοις ἡ εὐλογία ἐπικρατεῖ εἰσέτι, καὶ εἶναι πολὺ πιθανὸν τὸ ὑπουργεῖον νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμῃ ἔκτακτα ἔξοδα πρὸς περιορισμὸν τῆς νόσου, ὥστε τὸ μικρὸν ποσὸν τῶν 3,000 δραχμῶν εἶναι ἀρκετὸν καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ· καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐπεψήφισε πίστωσιν περὶ τούτου.

§173ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὅταν πρόκειται περὶ ἐκτάκτων ἐξόδων ὑγείας, ὁ ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξοδεύῃ.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προτεινομένην ἐλάττωσιν ὡς πρὸς τὸ 11 ἄρθρου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ϛʹ. Κεφάλαιον Γεωργία καὶ Βιομηχανία. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Πύρλας.

§175ΠΥΡΛΑΣ. Ἡ Συνέλευσις Κύριοι, ἠλλάττωσε τοὺς φόρους διὰ τὸν σκοπὸν νὰ ἀνακουφίσῃ τὴν Γεωργίαν, ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο· τὸ κυριώτερον εἶναι πρὸς ἐνθάρυνσιν τῆς Γεωργίας, ἡ βελτίωσις αὐτῆς διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν μέσων πρὸς καλλιτέραν ῥύθμισιν. Ἐξηγοῦμαι. Γνωρίζετε ὅτι εἰς τὰς ἐπαρχίας ἡ δενδροφυτεία ὑπάρχει εἰς τὴν νηπιότητά της, εἰς πολλὰ μέρη δὲν γνωρίζουν οἱ ἄνθρωποι τὴν φυτείαν τῶν δένδρων, καὶ ἂν ἔχωσι προθυμίαν καὶ ἐπιθυμίαν πρὸς ταύτην, δὲν ἔχουσιν οὔτε φυτὰ πρόχειρα· πολλάκις διατρέχουσι δεκαπέντε ἕως εἴκοσι ὥρας διάστημα διὰ νὰ ἀγοράσωσι φυτά· τούτου ἕνεκεν ἡ μεγάλη αὕτη δυσχέρεια καὶ ἡ ὑπερτίμησις τῶν φυτῶν πολλάκις γείνεται πρόσκομμα εἰς τὴν πρόοδον τῆς δενδροφυτείας· θεωρῶ λοιπὸν οὐσιῶδες ἵνα ἡ Συνέλευσις φροντίσῃ ὥστε νὰ διευκολυνθῇ παντὶ τρόπῳ ἡ δενδροφυτεία καὶ νὰ ἐνθαῤῥυνθῇ. Πρέπει νὰ δοθῇ πολὺ προσοχὴ ὥστε νὰ πολλαπλασιασθῶσι τὰ φυτόρια, ἵνα δύνανται εἰς τὰς ἐπαρχίας μὲ εὐτελῆ τιμὴν νὰ ἀγοράζωσι φυτά· πρὸς δὲ τούτοις νὰ ὑπάρχωσι καὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι νὰ δίδωσιν ὁδηγίας πρὸς τὸν τρόπον τῆς φυτεύσεως· πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μέγα κτίριον καὶ εἰδικὸς ἄνθρωπος εἰς Τίρυνθα, καὶ εἰς τὸ ἐνταῦθα δενδροκομεῖον, ὁ ὁποῖος νὰ δίδῃ τοιαύτας ὁδηγίας· ἐπειδὴ πολλάκις οἱ χωρικοὶ ἀγνοοῦν καὶ αὐτὰ τὰ φυτὰ, καὶ δὲν γνωρίζουν οὔτε ἕνα λάκκον νὰ σκάψουν, δὲν γνωρίζουν πῶς νὰ ῥίψουν τὴν γῆν πρὸς φύτευμα· διὰ τοῦτο καθημερινῶς ἀποτυγχάνουν, καὶ ἀποτυγχάνοντες ἀποθαῤῥύνονται εἰς εἰς τὴν δενδροφυτείαν. Ὡσαύτως θεωρῶ ἐπάναγκες καὶ σπόροι διάφοροι νὰ δίδωνται εἰς τοὺς γεωργοὺς, ἵνα διαδίδωνται εἴδη σπάνια καὶ εἰσέτι ἄγνωστα εἰς αὐτοὺς, ὡς εἰσὶν διάφορα εἴδη ὀσπρίων καλειτέρας ποιότητος, λαχάνων κλπ. πρὸς καλλιέργειαν τῶν ὁποίων νὰ ὁδηγοῦνται παρὰ τῶν ἐν τῷ καταστήματι ὡρισμένου πρὸς τοῦτο ἀνδρός. Διὰ τοῦτο θεωρῶ ἐπάναγκες τὸ ἐν Τίρυνθι σχολεῖον νὰ ἐνθαῤῥυνθῇ, διὰ τοῦ διορισμοῦ διδασκάλων οἵτινες νὰ διαδώσωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας γνώσεις πρακτικάς· ὄχι δὲ καὶ μεγάλας θεωρίας· τοὐλάχιστον νὰ διδάξωσι καὶ τὴν χρῆσιν τοῦ νέου ἀρότρου, διότι αὐτὸ τὸ ὁποῖον τὴν σήμερον ὑπάρχει εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ Τριπτόλεμος ἔφερεν πρῶτον εἰς Ἑλλάδα, καὶ ὅμοιον ὡς τὸ περιγράφει ὁ Ἡσίοδος. Εὑρέθησαν δὲ καὶ εἰς διάφορα μέρη εἰς ἀρχαίων ἐρειπείων ἡνία, τὰ ὁποῖα ὀλίγον διαφέρουσιν ἀπὸ τὸ ἐν χρήσει. Εἶναι ἐντροπὴ νὰ μένωμεν εἰς τὴν ἰδίαν κατάστασιν, εἰς ἣν καὶ οἱ τότε. Ἴσως τις εἴπῃ ὅτι εἶναι πολυδάπανος ἡ προμήθεια τοιούτου ἀρότρου· νομίζω ὅμως ὅτι τό πρόσκωμμα τοῦτο θέλει ἐκλείψει ἐὰν γείνῃ διδασκαλία τῆς κατασκευῆς αὐτοῦ ἐν τῷ τόπῳ, ἔνθα ἡ δαπάνη θὰ ᾖναι μικρά· κατὰ συνέπειαν φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ διατηρηθῇ καὶ νὰ ἐνθαρυνθῇ ἔτι μᾶλλον πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν ἡ ἐν Τίρυνθι γεωργικὴ σχολή.

§176ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι· θ’ ἀπαντήσω δύο λόγους εἰς τὸν προλαλήσαντα, καὶ ἰδίως εἰς μίαν παρατήρησιν τῆς ἐπιτροπῆς, προτεινούσης τὸν καταβιβασμὸν τῆς τιμῆς τῶν πωλουμένων ἐν τῷ δενδροκομείῳ δένδρων. Ἅμα ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ δενδροκομείου, ἐξέθεσα δι’ ἐκθέσεώς μου ἀρκετὰ ἐκτεταμένης, πρῶτον τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν παρέλαβον τὸ δενδροκομεῖον, καὶ διὰ νὰ ἐννοήσητε εἰς ποίαν κατάστασιν ἦτο μάθετε ὅτι ἐκ τῶν 45 στρεμμάτων ἐκ τῶν ὁποίων σύγκειται, τὸ ⅓ εἶχον μεταβληθῆ εἰς δρόμους. Ἐπρότεινα δὲ τὸν καταβιβασμὸν τῶν δένδρων, διότι ἐθεώρουν, ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς κυβερνήσεως δὲν εἶναι τὸ κέρδος ἀπ’ εὐθείας ἐπὶ τῶν παραγομένων δένδρων, διότι αἱ εἰσπράξεις εἶναι εὐτελεῖς αἱ δὲ δαπάναι ἀναβαίνουν εἰς 11 χιλ. δραχμῶν. Ἐπρότεινα, λοιπὸν, τὸν ἐκπεσμὸν, διότι τὸ κέρδος ἡμῶν εἶναι ἔμμεσον, δηλαδὴ ἐκ τῶν δενδροφυτειῶν αἱ ὁποῖαι γίνονται· ὅταν αἱ τιμαὶ εἶναι εὐτελεῖς τότε οἱ ἀγοράζοντες ἀντὶ νὰ ἀγοράσωσι 100 δένδρα θὰ ἀγοράσωσι 200. Διὸ καὶ εἰς τὸν δημοσιευθησόμενον κατάλογον, αἱ τιμαὶ τῶν δένδρων θέλουσι καταβιβασθῆ. Καὶ μὴ λησμονήσητε, Κύριοι, ὅτι οἱ Ἑνετοὶ ἐπλήρονον εἰς τοὺς καλλιεργητὰς ἓν δουκάτον χρυσοῦν δι’ ἑκάστην φυτευομένην ἐλαίαν. Ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἀρχῆς βασιζόμενος ἐπρότεινα νὰ καταβιβασθῶσιν αἱ τιμαί. Καθόσον ἀφορᾷ τὰ ἄροτρα λέγω ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρὸ πολλοῦ ἔφερε ἄροτρα ἐκ Γαλλίας καὶ τὰ ἐπώλει ὅσον τὰ εἶχεν ἀγοράσει. Τώρα τὸ κατάστημα τοῦ Πειραιῶς κατασκευάζει ἄροτρα ὅμοια καθ’ ὅλα μὲ τὸν 1ον ἀριθμὸν τοῦ Grignon καὶ ὅλους δὲ τοὺς ἀριθμοὺς δύναται νὰ κατασκευάσῃ, ἂν ζητηθῶσι. Τὸ εὐχρηστότερον ὅμως εἶναι τοῦ 1ου ἀριθμοῦ· ἐγὼ ὅμως λέγω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀφ’ οὗ ἔκαμε τόσας θυσίας, διὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νέου ἀρότρου ἂς κάμῃ καὶ ταύτην· ἂς ἀποφασίσῃ νὰ ζημιωθῇ ὀλίγον ἂν θέλῃ νὰ ἐμψυχώσῃ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νέου ἀρότρου, διότι οὕτω πως θὰ πολλαπλασιασθῇ ἡ χρῆσις αὐτοῦ. Ἂν οἱ χωρικοὶ τὸ μεταχειρισθῶσι δύω μόνον ἔτη, θὰ συνειθίσουν, καὶ τότε θὰ τὸ ἀγοράζουν προθύμως.

§177ΛΑΠΑΣ. Τώρα εἰς τὴν Λεβαδείαν ἔχουν 50–60 τοιαῦτα ἄροτρα.

§178ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Τὰ ἔχουν, διότι εἶσθε εἰς τὴν γειτονίαν τῆς πρωτευούσης· ἀλλ’ εἰς τὰ ἀπώτερα μέρη τῆς Πελοποννήσου καὶ Ῥούμελης δὲν τὰ ἔχουν, διότι οὐδέποτε τὰ εἶδον καὶ δὲν δύνανται νὰ τὰ πορισθῶσι.

§179ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ προτείνει νὰ παύσῃ ἡ ἐν Τίρυνθι θεωρητικὴ διδασκαλία τῆς Γεωργίας· ὁ λόγος, εἰς τὸν ὁποῖον στηρίζεται ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς, εἶναι ὅτι ἡ θεωρητικὴ αὕτη διδασκαλία δὲν ἔφερε τοὺς καρποὺς, τοὺς ὁποίους προσεδόκα τὸ δημόσιον, καὶ αὐτὴ ἡ Ἑλλάς. Δὲν εἶμαι θιασώτης τῶν μεγάλων θεωρητικῶν γνώσεων, ἀλλ’ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι, ὅσας ὠφελείας καὶ ἂν θέλῃ νὰ ἔχῃ ἀπὸ μίαν ἐργασίαν ὁ ἄνθρωπος, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴν ἀναγάγῃ ταύτας εἰς μίαν βάσιν, καὶ αὐτὴ εἰμπορεῖ νὰ μὴ ᾖναι ἐκτεταμένη (θόρυβος). Δὲν ἀκούεται βεβαίως εἰς τὴν Σχολὴν ἐκείνην τὸ μάθημα τῆς χημείας, καθὼς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη ἀναπόφευκτος νὰ μάθῃ ὁ γεωργὸς ἐκ ποίων συστατικῶν π. χ. συνίσταται ἡ γῆ· νὰ ᾖναι ἐκ πρώτης ὄψεως ὁ γεωργὸς εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζῃ ὅτι αὐτὴ ἡ γῆ ἔχει αὐτὰ τὰ συστατικὰ, δύναται ἑπομένως νὰ ᾖναι ὠφέλιμος εἰς ἓν εἶδος καλλιεργείας, εἰς ἄλλο δὲ βλαβερά. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἶχε καιρὸν, φρονῶ, νὰ ἐξετάσῃ ἐν πολλῇ λεπτομερείᾳ αὐτὰ τὰ πράγματα· δὲν εἰξεύρω δὲ ἂν εἰς τοὺς κόλπους αὐτῆς ἐγένετο συζήτησις ἀνεπτυγμένη περὶ ὅλων αὐτῶν τῶν πραγμάτων· ἐκ τῆς συντόμου ὅμως ἐκθέσεώς της δὲν δύναμαι νὰ ἐξαγάγω ἄλλο, εἰμὴ ὅτι εὑρίσκω αὐτὴν τείνουσαν εἰς τὰς οἰκονομίας. Ἀνάγκη λοιπὸν ἡ Συνέλευσις νὰ ἐξετάσῃ εἰς τί συνίσταται αὐτὴ ἡ θεωρητικὴ διδασκαλία. Ἡ θεωρητικὴ Σχολὴ ἔχει σήμερον διδασκάλους τινὰς ἐκτὸς τοῦ διευθυντοῦ, οἵτινες ἐκ τῶν Καθηγητῶν τοῦ Ναυπλίου παραδίδουσι ἄλλος μὲν τὰ στοιχεῖα τὰ μαθηματικὰ, ἄλλος τὴν γλῶσσάν μας, ἀναγκαίαν εἰς τὸ νὰ ἐννοῶσιν οἱ μαθηταὶ, ἄλλος φυσικὴν, καὶ ἄλλος ἄλλο τι. Ὅλα αὐτὰ δὲ τὰ μαθήματα δὲν εἶναι δαπανηρὰ, διότι προστίθενται 50 δραχμαὶ κατὰ μῆνα εἰς ἕκαστον διὰ νὰ διδάσκῃ, διότι ἡ Σχολὴ εἶναι μόλις μίαν ὥραν μακρὰν τῆς πόλεως.

§180ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Κ. Πρόεδρε, δὲν εἴμεθα παρὰ 5 ἄνθρωποι.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσιν εἰς τὰ δωμάτια πολλοὶ πληρεξούσιοι.

§182ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συνιστῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀφήσῃ τὴν Σχολὴν ὡς ἔχει· διότι ἡ δαπάνη δὲν εἶναι μεγάλη. Ἔρχομαι μόνον νὰ παρατηρήσω ὅτι τὰ μαθήματα ταῦτα διδάσκονται ἤδη. Ἡ Σχολὴ αὕτη δὲν ἔσχεν εἰμὴ δύο διευθυντὰς, τὸν ἀποθανόντα Χωματιανὸν καὶ τὸν σημερινόν. Ὅλοι οἱ πρὸ αὐτῶν δὲν παρέδιδον μαθήματα. Εἶναι ὀλίγος χρόνος ἀφ’ ὅτου παραδίδονται αὐτὰ τὰ μαθήματα, καὶ ὅμως δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν ἐπέφερον καρπούς· δὲν ἔφεραν ὁποίους προσεδόκα τις, διότι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἠθέλησέ ποτε ν’ ἀποστείλῃ τοὺς μαθητευομένους, καὶ ποτὲ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἔχῃ πλέον τῶν 12 ἢ 15. Ἡ διδασκαλία ἔφερεν ἀποτελέσματα, διότι τὸ Εὐρωπαϊκὸν ἄροτρον εἰς τὴν Ἀργολίδα ἐπολλαπλασιάσθη· ἐδιδάχθησαν οἱ περισσότεροι τῶν κατοίκων τὴν διὰ τῆς χρήσεως αὐτοῦ ἐργασίαν, εἷς δὲ ἄνθρωπος δύναται δι’ αὐτοῦ τοῦ ἀρότρου νὰ ἀροτριᾷ πολλὰς γαίας; ὅλοι ἐπείσθησαν περὶ τῆς χρησιμότητος αὐτοῦ, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται κεφάλαιον πρὸς ἀπόκτησιν, τὸ ὁποῖον ὁ γεωργὸς δὲν ἔχει. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι αἱ γνώσεις διεδόθησαν, καὶ δὲν ὑπολείπεται εἰμὴ νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ὤθησιν εἰς τὴν περαιτέρω ἀνάπτυξιν. Θὰ ἔλθῃ καιρὸς, καθ’ ὃν θέλετε ἰδεῖ ἀποτελεσματικωτέραν ἐνέργειαν καὶ ὠφέλειαν.

§183ΖΑΪΜΗΣ (ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἀληθῶς, Κύριοι, τὸ ζήτημα περὶ τῆς σχολῆς τῆς γεωργικῆς εἶναι πολὺ σπουδαῖον διότι μέχρι τοῦδε ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν συντήρησιν τῆς σχολῆς αὐτῆς βεβαίως ὑπὲρ τὸ 1 ἑκατομμύριον δραχμῶν, καὶ ὅμως τὸ σχολεῖον τοῦτο δὲν παρήγαγε καρποὺς ἀναλόγους τῆς δαπάνης, τὴν ὁποίαν ὑπέστησεν τὸ δημόσιον. Ὅταν συνεστήθη τὸ σχολεῖον τοῦτο, ἡ σύστασις αὐτοῦ εἶχε διπλοῦν σκοπόν· πρῶτον νὰ διδάξῃ τὴν θεωρητικὴν γεωργίαν, καὶ δεύτερον πρακτικῶς τὴν τέχνην ταύτην. Ὅτι ἡ ὕπαρξις γεωργικῆς σχολῆς θεωρητικῆς εἶναι ἀναγκαία, περὶ τούτου δὲν δύναται ν’ ἀμφιβάλῃ τις, διότι ἡ γεωργία σήμερον ὀφείλει ὅλην αὐτῆς τὴν πρόοδον εἰς τὴν ἐπιστήμην. Ἂν δὲν θελήσῃ τις εἰς μίαν σχολὴν γεωργικὴν θεωρητικὴν νὰ συμπεριλάβῃ τὰς ἐπιστήμας, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ γεωργία ὠφελήθη, δύναται ἀναμφιβόλως νὰ συμπεριλάβῃ εἰς τὴν διδασκαλίαν ταύτην τὰς πλείστας τῶν ἐπιστημῶν. Ἡ ἀνάγκη λοιπὸν μιᾶς θεωρητικῆς σχολῆς εἶναι ἀναμφισβήτητος· ἀλλὰ τοιαύτη σχολὴ θεωρητικὴ ἀπαιτεῖ δαπάνας μεγάλας, ἀπαιτεῖ μέσα πολλὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχομεν ἕνεκα τῶν μικρῶν ἡμῶν πόρων. Ἀλλὰ, Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ νομίσωμεν καὶ νὰ πιστεύσωμεν ὅτι ἐν τῇ δυτικῇ Εὐρώπῃ ἡ γεωργία προήχθη εἰς τὸν βαθμὸν τῆς τελειότητος, εἰς τὴν ὁποίαν σήμερον εὑρίσκεται διὰ σχολείων γεωργικῶν ἱδρυθέντων καὶ συντηρουμένων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Δύναταί τις ν’ ἀναφέρῃ τὴν Ἀγγλίαν, ἥτις ἔφθασεν ὡς πρὸς τὴν γεωργίαν τὸν ἄκρον βαθμὸν τῆς τελειότητος. Εἰς τὸν ἀληθῶς εὐδαίμονα ἐκεῖνον τόπον σχολὴ ἱδρυμένη καὶ συντηρουμένη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς διδασκαλίαν τῆς γεωργίας, κατ’ ἐπίσημον ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψιν, μέχρι πρὸ ὀλίγου δὲν ὑπῆρχεν, καὶ ἀμφιβάλλω ἂν ὑπάρχῃ καὶ σήμερον. Ἐκεῖ, Κύριοι, διὰ τῶν ἰδιωτικῶν δυνάμεων, ἡ γεωργία προήχθη εἰς τὴν ἄκραν αὐτῆς τελειότητα· ἐκεῖ διὰ τοῦ συνεταιρισμοῦ ἐδόθησαν εἰς τοὺς ἐκμισθωτὰς τῶν κτημάτων βραβεῖα· ἐκεῖ ἐθεμελιώθησαν πανηγύρεις, καὶ ἄλλαι ἀγροτικαὶ ἑορταί· δι’ ὅλων δὲ αὐτῶν τῶν μέσων τῶν ἰδιωτικῶν δυνάμεων, ἡ γεωργία εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἔφθασεν εἰς τὸν ὑπέρτατον βαθμὸν τῆς τελειότητος. Τοῦτο, κύριοι, δύναται νὰ εἴπῃ τις καὶ δι’ ἄλλας χώρας τῆς Εὐρώπης. Τὸ Βέλγιον πρὸ 14 ἐτῶν, δὲν εἶχεν οὐδὲν πρακτικὸν σχολεῖον. Λέγω ταῦτα διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐλπίζωμεν ἐκ τῆς ἱδρύσεως μιᾶς γεωργικῆς σχολῆς, τὴν τελειοποίησιν τῆς γεωργίας ἡμῶν· πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν διὰ τῶν ἰδιωτικῶν δυνάμεων, διὰ τοῦ συνεταιρισμοῦ νὰ δώσωμεν ὤθησιν εἰς τὴν πρόοδον τῆς γεωργίας· πρὸ ὀλίγου δὲ πολλοὶ τῶν ἐντίμων πληρεξουσίων συνῃσθάνθησαν τὴν ἀνάγκην αὐτὴν, τοῦ νὰ συντρέξωσιν εἰς τὴν ἵδρυσιν ἑταιρίας γεωργικῆς, τῆς ὁποίας ἡ πρωτοβουλία ἀνήκει εἰς τὸν Κ. Αἰνιάν. Ἡ θεωρητικὴ λοιπὸν διδασκαλία τῆς Γεωργίας, εἶναι βεβαίως λίαν ἀναγκαία, ἀλλὰ δυστυχῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ τῆς Γεωργικῆς Σχολῆς τῆς ἐν Τύρινθι δὲν ἐπετεύχθη ὁ σκοπὸς οὗτος· βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἐν Τύρινθι Σχολὴ δὲν ἔφερε καρποὺς, ἀλλὰ δὲν ἔφερε τοιούτους, ὁποίους ἠδύνατό τις νὰ προσδοκᾷ. Ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω, δὲν ἠθέλησε ν’ ἀφαιρέσῃ τὸ ποσὸν τὸ περιλαμβανόμενον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ μόνον νὰ μετατρέψῃ τὴν χρῆσιν αὐτοῦ· εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐγεννήθη ἡ ἰδέα τοῦ νὰ συστηθῶσι Σχολεῖα πρακτικὰ ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἰς τὴν Εὐρώπην ὀνομάζουν fermes écoles. Εἰς τὰ Σχολεῖα ἐκεῖνα, ἡ διδασκαλία τῆς Γεωργίας γίνεται πρακτικώτατα. Ἐκεῖ μόνον τὸ προσωπικὸν τῶν διδασκάλων διορίζεται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἐκεῖ ἐνοικιάζεται ἓν κτῆμα καὶ παραχωρεῖται εἰς μίαν ἑταιρίαν ἡ καλλιέργεια τοῦ κτήματος ὑπό τινας ὅρους. Ἡ διεύθυνσις τῆς ἑταιρίας ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἔχῃ διευθυντὴν τῆς καλλιεργείας, ὅστις ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἶναι ὁ διευθυντὴς τῆς Σχολῆς. Ὑποχρεοῦται ἐπίσης νὰ ἐφαρμόζῃ εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ κτήματος τούτου τὸν καλλίτερον καὶ ἐπιστημονικώτερον τρόπον τῆς καλλιεργείας. Τρίτον εἰς τὴν καλλιέργειαν αὐτὴν λαμβάνουν μέρος οἱ ὑπότροφοι τῆς Κυβερνήσεως ἐργάται, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ κτήματος, καὶ λαμβάνουν καὶ ἐπιχορήγησίν τινα ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἐννοεῖται ὅτι διὰ τῆς συστάσεως τοιούτων Σχολείων εἶναι εὐκολώτερον νὰ διαδοθῇ ἡ γνῶσις τελειοτέρας γεωργίας. Ἡ ἐπιτροπή σας λοιπὸν προτείνασα τὴν σύστασιν τοιούτων σχολείων πρακτικῶν, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν νὰ ἐφαρμόσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐθεώρησε καταλληλότερον, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὅταν δώσῃ εἰς μίαν ἑταιρίαν ἓν κτῆμα, ὑποχρεωθῇ δὲ ἡ ἑταιρία νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὰς ἐγγυήσεις καὶ τὰς παραχωρήσεις, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ἀνέφερα, τότε ἠμποροῦν πολλοὶ ἐργάται νὰ πηγαίνουν ἐκεῖ, καὶ ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν ἑνὸς πρακτικοῦ διδασκάλου τῆς Γεωργίας νὰ ἐκμανθάνουν τὴν τελειοτέραν μέθοδον αὐτῆς. Διὰ τοὺς λόγους λοιπὸν τούτους, ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἀφῄρεσε τὸ ποσὸν τοῦτο, ἀλλ’ ἠθέλησε μὲν νὰ διατηρήσῃ τὸ ποσὸν 50 χιλιάδων, ἀλλὰ νὰ συστήσῃ εἰς τὴν τὴν Κυβέρνησιν τὴν σύστασιν τοιούτων πρακτικῶν Σχολείων. Ἀπόκειται εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ παραδεχθῇ οἱανδήποτε γνώμην νομίζει καλλιτέραν.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σχετικῶς μὲ αὐτὸ τὸ ζήτημα ὑπάρχει ὑποβεβλημένη μία πρότασις τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ. Νὰ τυπωθῇ. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις.

§185ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον Κύριε Πρόεδρε, διότι δὲν εἴμεθα πλήρεις. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις. Ὥρα 5 καὶ ½ μ. μ.

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Γ. Μαυρομιχάλης.