1863.12.09

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΡΠΗʹ.

Τῆς 9 Δεκεμβρίου 1863.

(Δευτέρα).

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθήσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι! ἐκφράζω τὴν εὐγνωμοσύνην μου καὶ συγχαίρω τὴν Συνέλευσιν διὰ τὴν τάξιν, ἡ ὁποία ἐτηρήθη κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν. Κύριοι πληρεξούσιοι, διάφορα νομοσχέδια ἐτυπώθησαν καὶ παρεπέμφθησαν εἰς τὰ τμήματα· παρακαλῶ ἑπομένως αὐτὰ νὰ συνέλθωσιν, ἵνα λάβωσιν αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν αὔριον περὶ τὴν 11 ὥραν. Πιστεύω, ὅτι καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ συντάγματος ἐπιτροπὴ θέλει πράξει τὸ αὐτό. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ὑποβολὴν τῶν προτάσεων. Ὑποβάλλεται πρότασις διαφόρων πληρεξουσίων· ὁ Κύριος γραμματεὺς παρακαλεῖται νὰ τὴν ἀναγνώσῃ. «Οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, οἵτινες ἀποδεδειγμένως εἰς τὴν Φεβρουριανὴν καὶ Ὀκτωβριανὴν ἐπανάστασιν τοῦ 62, τιθέμενοι εἰς ἀργίαν, ἀπολαμβάνουσι πλήρεις τὰς ἀποδοχάς των.......

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Βαλτινὸς παρακαλεῖται νὰ ὁρίσῃ τὴν ἡμέραν τῆς ἀναπτύξεως.

§3ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὴν Τετάρτην.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς εἶναι ἡ ἀνάπτυξις τῆς προτάσεως περὶ τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ δικαιώματος ἐπικαρπίας διὰ τὸ ἔτος 1864. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§5ΔΡΟΣΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Προχθὲς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω δύο νομοσχέδια· τὸ πρῶτον περὶ προσδιορισμοῦ τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας διὰ τὸ προσεχὲς ἔτος 1864. Τὸ δεύτερον περὶ προσδιορισμοῦ τοῦ φόρου τῶν ζώων καὶ μελισσίων. Διὰ τοῦ πρώτου προτείνω νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ ψηφίσματος, περὶ προσδιορισμοῦ τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας τοῦ 1863. Διότι δὲν ἐνόμισα ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ γίνῃ μεταβολή τις. Διὰ τοῦ δευτέρου ἐπανέφερον τὸν πρὸ τοῦ 1863 φόρον, διότι ἐνόμισα ὅτι καὶ ἡ ἀνάγκη τοῦ ταμείου καὶ ἡ μετριότης τοῦ φόρου ἀπαιτεῖ αὐτὴν τὴν μεταβολήν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ νομοσχέδια θέλουν τυπωθῆ, διανεμηθῆ καὶ σταλῆ εἰς τὰ τμήματα. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ δεύτερον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως περὶ ἀπομαχικοῦ ταμείου. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κύριος Δημ. Βουδούρης.

§7Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐρχόμενος κατόπιν ἀγορεύσεων τοσοῦτον ἐκτενῶν, τοσοῦτον ποικίλων καὶ τοσοῦτον ἀντιθέτων, νὰ ἐκφέρω ὀλίγας παρατηρήσεις καὶ νὰ καθυποβάλω σκέψεις τινὰς ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου, διατελῶ μᾶλλον ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ φόβου μήπως ὑποπέσω εἰς τὸ ὀχληρὸν ἐλάττωμα τῶν ἐπαναλήψεων, παρ’ ὅτι ἐνθαῤῥύνομαι ἀπὸ τὴν ἐλπίδα τοῦ νὰ ῥίψω νέας ἰδέας εἰς τὴν ἴσως ὑπὲρ τὸ δέον παραταθεῖσαν συζήτησιν. Οὐχ ἧττον ὅμως, ἐπειδὴ εὑρέθην εἰς ἐπίσημον συνάφειαν μὲ τὸ ζήτημα αὐτὸ κατὰ τὴν ὀλιγοήμερον ὑπουργείαν μου, καὶ ἐπειδὴ προτίθεμαι νὰ δώσω μέλαιναν κατὰ τοῦ παρουσιασθέντος νομοσχεδίου ψῆφον, ὀφείλω νὰ καταδείξω, ὅτι ὄχι μόνον δεσμεύομαι ἀπὸ προηγούμενα, ἀλλ’ ὅτι καὶ δεσπόζομαι ἀπὸ ἰσχυρὰς καὶ ἀκάμπτους πεποιθήσεις. Ἄν, Κύριοι, κατὰ πρώτην φορὰν τὴν σήμερον, τὸ ζήτημα αὐτὸ φέρεται κοινοβουλευτικῶς ἐνώπιον ἡμῶν, εἰς ἄλλας ὅμως περιστάσεις ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν εἰς τὰ συμβούλια δύω ἀλληλοδιαδόχων Κυβερνήσεων. Κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως τὸ προτεινόμενον μέτρον κατὰ πρῶτον ἐσυζητήθη, καὶ ἐπρόκειτο, ἂν αἱ πληροφορίαι, ἃς ἔχω, εἰσὶν ἀκριβεῖς, καὶ νὰ καθυποβληθῇ εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ Σώματος τούτου, ὅτε αἱ γοεραὶ κραυγαὶ τοῦ πληρεξουσίου Σπετσῶν, Κυρίου Βούβουλη, καταμηνύσασαι εἰς τὸ κοινὸν τὸν ἐπὶ τῶν δύω ναυτικῶν ταμείων ἐπικείμενον κίνδυνον, ἐπροκάλεσαν ἐντὸς τοῦ Περιβόλου τούτου γνώμην... ἀπαρέσκειαν, ἥτις ἀποτελεσματικῶς ἀνέβαλε τότε τὴν κατ’ αὐτῶν μελετωμένην ἐπίθεσιν. Καὶ ἂν, Κύριοι, εἰς κρίσιμον ἐποχὴν τῆς ἀρχαίας Ῥώμης, αἱ φωναὶ τῶν ἱερῶν πτηνῶν, τῶν χηνῶν τοῦ Καπιτωλίου προαναγγείλασαι τὴν τοῦ ἐχθροῦ ἔφοδον, ἔσωσαν αὐτό.... δὲν θὰ φανῶμεν ἄραγε ἄδικοι πρὸς τὴν βροντώδη φωνὴν καὶ πρὸς τοὺς θυελλώδεις πνεύμονας τοῦ ἐκ Σπετσῶν συναδέλφου μας, ἂν δὲν ἀποδώσωμεν τὴν ὀφειλουμένην εἰς αὐτὸν εὐγνωμοσύνην; (γέλως)... Δὲν διαφεύγει πιθανῶς τὴν μνήμην πολλῶν ἐξ ὑμῶν, εἰς ποίας δυσχερεῖς περιστάσεις καὶ ἐν τῷ μέσῳ πόσων προσκομμάτων τὸ Ὑπουργεῖον, τοῦ ὁποίου εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος, ἐκλήθη νὰ διευθύνῃ τὰ τῆς Πατρίδος· ὅ,τι ὅμως βεβαίως ἀγνοεῖται παρὰ πολλῶν, πρὸ πάντων τῶν μὴ πολιτικῶς περιέργων, εἶναι, ὅτι αἱ ἐκ τῆς χρηματικῆς ἀνεχείας τοῦ ταμείου προερχόμεναι οἰκονομικαὶ δυσχέρειαι ὑπερέβαινον πᾶσαν ἄλλην, καὶ χάριν τῆς ἱστορικῆς ἀληθείας, δὲν εἶναι ἴσως πάντη περιττὸν ν’ ἀναφέρω ὅτι μὲ μόνον 112 δραχμὰς ἐν τῷ ταμείῳ ἀνελάβομεν τὸ ἐναγώνιον καθῆκον τοῦ νὰ διοικήσωμεν τὴν τότε εἰς σάλον εὑρισκομένην Πολιτείαν. Φυσικῶς, Κύριοι, αἱ πρῶται τοῦ τότε ὑπουργείου σκέψεις, ὡς κατεπεῖγον ἀντικείμενον λαβοῦσαι τὰ οἰκονομικὰ καὶ τὴν ἀνεύρεσιν πόρων, ἐνέπνευσαν εἰς τὸν ἔντιμον συνάδελφόν μου, τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν Κύριον Χαραλάμπην, διάφορα κατεσπευσμένα μέτρα πρὸς ἀνακούφισιν τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως. Μεταξὺ αὐτῶν συμπεριελήφθη καὶ τὸ τὴν σήμερον συζητούμενον.... προσεκλήθην δὲ ὡς ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ ὁποίου ὁ νόμος θέτει τὴν παρὰ δύω ἐπιτροπῶν ἐνεργουμένην διαχείρισιν τῶν Ναυτικῶν Ταμείων, νὰ δώσω τὰς ἀνηκούσας πληροφορίας, ἵνα παρ’ αὐτῶν ὁδηγούμενον τὸ Ὑπουργεῖον βασίσῃ τὴν ὁριστικὴν ἀπόφασίν του.... Ἐλπίζω, Κύριοι, ὅτι οὐδεὶς δὲν θὰ μοὶ ἀποδώσῃ περιαυτολογίαν, ἂν ἀναφέρω ὅτι προέβην εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἀνατεθέντος μοι καθήκοντος... ὄχι ἐμμέσως ἢ ἀμέσως ὑποδεικνύων εἰς τὰς δύω τῶν ταμείων Ἐπιτροπὰς, τὴν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐπιθυμητὴν λύσιν, ὄχι πιέζων αὐτὰς ἠθικῶς καὶ προκαλῶν οὕτως νόθον ἀπόφασιν.... ἀλλὰ τοὐναντίον, ἐκφράζων τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ ἴδω πρὸ πάντων ἐκ τῆς ἀποφάσεως αὐτῶν ἐξαγόμενον, σύμφωνον μὲ τὴν συνείδησιν τῶν μελῶν τῶν δύω ἐπιτροπῶν καὶ πρὸ πάντων μὲ τὰ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα τῶν παρ’ ἐμοῦ κηδεμονευομένων ταμείων. Ἡ διαγωγὴ τῶν μελῶν τῶν ἐπιτροπῶν τῶν ναυτικῶν ταμείων κατ’ ἐκείνην τὴν περίστασιν ἀποτελεῖ, Κύριοι, μίαν ἐκ τῶν ὀλίγων εὐαρέστων ἀναμνήσεων τοῦ ὑπουργικοῦ μου βίου. Ὄχι μόνον μοὶ παρέστησαν παμψηφεὶ ὅτι ἡ παραλαβὴ τῶν χρημάτων τῶν ναυτικῶν ταμείων παρὰ τῆς Κυβερνήσεως (ἔστω καὶ διὰ νομοθετικῆς ἀποφάσεως τροποποιούσης τὸ ἄρθρον 5 τοῦ κανονίζοντος τὰ ναυτικὰ ταμεῖα νόμου) ἦτον ἐπιζήμιος εἰς τὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ὤφειλον νὰ προστατεύουν, ἀλλὰ καὶ ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις παραβλέπουσα τὴν γνωμοδότησίν των ἤθελε προβῆ νὰ λάβῃ τὰ ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ τοποθετημένα χρήματα, τὰ μέλη τὰ ἀπαρτίζοντα τὰς δύω ἐπιτροπὰς ἤθελον παραιτηθῆ τῆς περαιτέρω διαχειρίσεως τῶν οὕτως ἀλλοτριωθέντων κεφαλαίων. Ἡ εὐχαρίστησις, τὴν ὁποίαν, Κύριοι, μοὶ ἐπροξένησε τοιαύτη εὐσυνείδητος καὶ ἀνεξάρτητος διαγωγὴ κατ’ ἐκείνην τὴν περίστασιν.... αὐξάνει, τὸ ὁμολογῶ, τὴν ἀπορίαν....... τὴν βαθεῖαν λύπην.... τὰς ὁποίας γεννᾷ γνώμη ὅλως ἀντίθετος ἐκφραζομένη παρὰ δύω προσώπων λαβόντων μέρος εἰς τὴν τότε ὁμόψηφον γνωμοδότησιν. Ἡ ἀντίθετος αὕτη διαγωγὴ των ἐμφαίνει ἆραγε εἰλικρινῆ ἀλλοίωσιν τῆς δοξασίας των;... ἢ προδίδει ὑπουργικὴν πίεσιν... ἔστω καὶ ἔμμεσον; Δὲν ἐλαττοῦται δὲ ποσῶς ἡ ἀπορία μου, οὔτε ἡ λύπη μου, ὅτε ἀναλογίζομαι ὅτι τὰ δύω αὐτὰ πρόσωπα, παρουσιασθέντα μετὰ τῶν λοιπῶν συναδέλφων των, μοὶ ἐξέφρασαν τὴν εὐγνωμοσύνην των, παριστάνοντα ὅτι διὰ τῆς εὐθύτητος τῆς διαγωγῆς μου καὶ διὰ τῆς ἀποχῆς του πάσης ἐπεμβάσεως τὸ Ὑπουργεῖον ἔσωσεν ὑλικῶς μὲν ἐπὶ τοῦ παρόντος τὰ ἐν τοῖς ταμείοις κεφάλαια, ἠθικῶς δὲ τὴν μέλλουσαν πρόοδον καὶ ἐπιτυχίαν τῶν δύω ναυτικῶν ταμείων. Μοὶ εἶναι δὲ καὶ ἐφικτὸν νὰ δώσω ἀναντίῤῥητον ὑλικὴν ἀπόδειξιν τῶν ὅσων διατείνομαι, καθυποβάλλων ἐπίσημον καὶ ἔντυπον μάλιστα ἔκφρασιν τῆς ἐκτιμήσεως τῶν ἐπιτροπῶν τῶν ταμείων, ὡς πρὸς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐπολιτεύθην ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης.... Ἀκούω τινὰ διακόπτοντά με, ἐννοῶ, ὑποθέτω τὴν ἔνστασίν του.... Αἱ ἐπιτροπαὶ, θὰ μοὶ εἴπῃ ὁ ἄγνωστος εἰς ἐμὲ διακόψας τὸν λόγον μου, μὴ ἔχουσαι ἴσως ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ τότε Ὑπουργεῖον... δὲν ἔδιδον τὰ ταμεῖα.... ἀπεριόριστον δὲ ἔχουσαι σήμερον πεποίθησιν εἰς τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, παραχωροῦν τὰ παρ’ αὐτῶν διαχειριζόμενα κεφάλαια. Δὲν ἀνήκει εἰς ἐμὲ νὰ κάμω παραλλήλους ἐκτιμήσεις μεταξὺ προσώπων καὶ περιστάσεων πάντῃ ἀντιθέτων καὶ διαφόρων, ἴσως ὅμως δὲν θεωρηθῇ παράλογον, ἂν καθυποβάλω εἰς ὑμᾶς τὴν παρατήρησιν, ὅτι καὶ τότε ὡς τώρα δὲν ἐπρόκειτο περὶ δανείου παρουσιαζομένου παρ’ ἐκείνου ἢ τούτου τοῦ ὑπουργείου.... ἀλλὰ περὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ δανείου ἔχοντος τὴν πηγήν του εἰς περιστάσεις, εἰς τὴν γέννησιν τῶν ὁποίων ὅλοι συνετείναμεν καὶ εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῶν συνεπειῶν των ὅλοι ἐνδιαφερόμεθα, διότι ἐμπεριέχουν τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ὁμοφώνου ἐθνικῆς μεταβολῆς, ὑπὲρ τῆς ὁποίας μόνοι οἱ ἐχθροὶ τῆς πατρίδος δύνανται νὰ μὴ εὔχωνται.... ἄλλως τε, Κύριοι, ὑπάρχει καὶ λόγος, ὅστις ἂν καὶ ἀνάξιος ἴσως μεγάλης προσοχῆς, δὲν εἶναι ὅμως πάντῃ ξένος εἰς τοὺς λεπτῶς σκεπτομένους περὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν πραγμάτων....... τότε ὑπῆρχεν Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν φέρων καὶ εἰδικὴν εὐθύνην σχετικῶς μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν μέτρον.... τὴν σήμερον ὁ κλάδος αὐτὸς διευθύνεται παρ’ ὑπουργοῦ ἄλλου κλάδου, καὶ μὴ δυναμένου νὰ φέρῃ εἰδικῆς εὐθύνης τὰς συνεπείας, ὡς εἰς τὴν ἐποχὴν εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφέρομαι. Ἐξηγοῦμαι. Μετὰ τὴν ἔκφρασιν τῆς γνώμης τῶν δύω ἐπιτροπῶν, ἐγὼ μὲν παρουσιασθεὶς εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, παρέστησα ὅτι κατόπιν τῶν ὅσων ἔλαβον πληροφοριῶν δὲν ἠδυνάμην οὔτε νὰ συστήσω, οὔτε κἂν νὰ παραδεχθῶ τὸ παρὰ τοῦ Κυρίου Χαραλάμπους ὑποδειχθὲν μέτρον, τὸ ἀφορῶν τὴν παραλαβὴν τῶν κεφαλαίων τῶν ναυτικῶν ταμείων, καὶ ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ πρόσκαιρος ὠφέλεια, ἡ προερχομένη ἐκ τῆς χρήσεως ὀλίγων κεφαλαίων ἤθελε θεωρηθῆ παρὰ τῶν συναδέλφων μου ὡς ἀνωτέρα τῆς ἠθικῆς διαρκοῦς ζημίας τῆς ἀφεύκτως προελευσομένης ἐκ τοῦ μέτρου τούτου, ἐγὼ δὲν ἠδυνάμην πλέον νὰ ἐξακολουθήσω διαμένων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Χαρακτηριστικὸν, Κύριοι, καὶ τὸ λέγω ἀδιστάκτως, τῆς τότε Κυβερνήσεως ἦτον, ὅτι ἔθετε πολὺ ὑπεράνω τῶν ὑλικῶν εὐκολιῶν τῆς ὑπηρεσίας τὰ ἠθικὰ συμφέροντα τῆς Πολιτείας ... παράδοξον ἑπομένως δὲν εἶναι ἂν οἱ ἔντιμοι συνάδελφοί μου κατετάχθησαν μὲ τὴν γνώμην μου. Ἐρωτῶ ὑμᾶς ποῖον χαρτοφυλάκιον ἤθελε καταθέσει τὴν σήμερον ὁ διευθύνων τὰ ναυτικὰ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἂν τὴν ἰδίαν παρεδέχετο γνώμην; τὸ ἰδανικὸν τῶν Ναυτικῶν ἢ τὸ πραγματικὸν τῆς Δικαιοσύνης; βλέπετε ἴσως ἐκ τούτου τὴν ἀναπόφευκτον ἀνάγκην τοῦ νὰ μὴ μένωσι τὰ ὑπουργεῖα κενὰ ὡς ἡ ἕδρα τοῦ Βάνκω εἰς τὸ μεγαλοφυὲς τοῦ Ἄγγλου ποιητοῦ δρᾶμα. Μετὰ τὴν ἱστορικὴν ταύτην ἔκθεσιν τῶν μέχρι τοῦδε μὲ τὸ ἀντικείμενον σχετιζομένων, ἐμβαίνω, Κύριοι, εἰς τὴν παροῦσαν φάσιν τοῦ ζητήματος. Ἐκ πρώτης ἀφετηρίας ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ταυτίσω τὴν γνώμην μου μὲ μίαν ἐκ τῶν ἤδη ἐκφρασθεισῶν, ἀδιστάκτως ἤθελον καταταχθῆ μὲ τὴν παρὰ τοῦ ἐντίμου πληρεξουσίου Καΐρου παρουσιασθεῖσαν...... διότι καὶ αὕτη, ὡς ἡ ἐδική μου, κατὰ τὴν περίστασιν ἣν σᾶς ἀνέφερον, βασίζεται εἰς λόγους, ἀφορῶντας τὴν ἠθικὴν ὑπόληψιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ἐμπέδωσιν τῆς δημοσίας πίστεως, ἀφεύκτως προσβληθησομένης, ἔστω καὶ ἀδίκως διὰ μόνης τῆς διαδόσεως εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τῆς εἰδήσεως, ὅτι ἐλήφθησαν κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς νέας Βασιλείας τὰ ναυτικὰ ταμεῖα, τὰ ὁποῖα εἶχον μείνει ἄθικτα διαρκούσης τῆς μεσοβασιλείας καὶ τῆς ἀναποφεύκτου ἐπαναστατικῆς ἀνωμαλίας! Διὰ νὰ δώσωμεν, Κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα τὴν ἀληθῆ του ἀναλογίαν καὶ διὰ νὰ τὸ λύσωμεν ὀρθῶς κατ’ οὐσίαν, πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν ὑπερβολικὴν ἐκείνην κοινοβουλευτικὴν σπουδαιότητα, μὲ τὴν ὁποίαν τὸ περιέβαλον, ἀκαταλλήλως κατ’ ἐμὲ, οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ νομοσχέδιον φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, ἀπομακρυνθέντες προφανῶς ἀπὸ τὴν καθαρῶς ἐκφρασθεῖσαν γνώμην τοῦ προτείναντος τὸ νομοσχέδιον ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Διὰ τοιούτου ὑπερβολικοῦ καὶ ἀκρίτου ζήλου συνήθως θυσιάζονται τὰ συζητούμενα κοινὰ συμφέροντα, καὶ γίνονται μᾶλλον πεδία πολιτικῶν συγκρούσεων τῶν κομμάτων, παρ’ ὅτι μένουσιν ἀντικείμενα εὐσυνειδότως ἐξεταζόμενα. Ἂν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν βραχεῖαν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἐπαρουσίασε, παρίστανεν ὅτι τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον εὑρίσκεται κενὸν, ὅτι ἡ πενθημερία ἢ ἡ δεκαημερία τοῦ στρατοῦ εἶναι κατὰ πρώτην φορὰν ἀπλήρωτος, ὅτι... οἱ καθυστερούμενοι τὰς ἐντίμως καὶ διὰ μόχθων ἀποκτηθείσας μηνιαίας ἀντιμισθίας Καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου εἰσέτι δὲν ἔλαβον αὐτὰς ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου, καὶ ὅτι ἡ δημοσία πίστις εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐσχάτην ἀγωνίαν, ἤθελον, Κύριοι, ἐννοήσει τὴν τακτικὴν τῶν ὑποστηριζόντων τόσον θερμῶς, τόσον ἀρειμανίως τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠκολούθησε, καὶ ὀρθότατα, πορείαν πάντη διάφορον τῆς τῶν φίλων του. Παρεκάλεσεν ἡμᾶς μὲ τὸ χαρακτηρίζον αὐτὸν ἤπιον καὶ ἀγαθὸν ὕφος, ν’ ἀδιαφορήσωμεν ἂν ἔχῃ ἢ ὄχι τὸ ταμεῖον ἀνάγκας, ἂν τὸ ὑπουργεῖον ζητῇ ἢ ὄχι τὰ τῶν ναυτικῶν ταμείων κεφάλαια, καὶ ἀποβλέποντες μόνον εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος νὰ λάβωμεν μόνον ὑπ’ ὄψιν τὰ συμφέροντα τῶν ναυτικῶν ταμείων κατὰ τὴν δοθησομένην λύσιν. Ἂν ἡ ἄρνησις τῆς παραδοχῆς τοῦ νομοσχεδίου ἐκ μέρους τῶν ἀντιπολιτευομένων τὸ ὑπουργεῖον ᾖναι τόσον μᾶλλον φυσικὴ, ὅσον καὶ ἡ οὐσία τοῦ ζητήματος, καὶ ἡ κατάστασις ἐν γένει τῶν πραγμάτων συνάδῃ πρὸς τὴν παρ’ αὐτῶν παραδεχθεῖσαν θέσιν ἐπὶ τούτου τοῦ ζητήματος... μοὶ εἶναι ὅμως δύσκολον νὰ ἐννοήσω, διατί οἱ φίλοι τοῦ ὑπουργείου ἐπὶ θέματος ξηροῦ καὶ θετικοῦ νὰ δώσουν, καὶ τοῦτο προφανῶς ἐναντίον τοῦ παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ δοθέντος σημείου, ἐρεθιστικὴν ἀναλογίαν ὑπουργικοῦ ζητήματος εἰς νομοσχέδιον, ἀφορῶν τὸν ἄρτον καὶ τὸν ὀβολὸν τῆς χήρας τῶν θυμάτων τῶν θαλασσίων συμφορῶν. Μεταξὺ τῶν διαφόρων καθυποβληθέντων συλλογισμῶν, ὁ τοῦ ἐντίμου φίλου μου πληρεξουσίου Παρνασσίδος μοὶ ἄφησεν ἐντύπωσιν διὰ τὸ πρωτοφανὲς τοῦ ἰσχυρισμοῦ του. Ὁ Κ. Κεχαγιᾶς εἰς τὴν δριμεῖαν ἀντίκρουσιν, ἣν ἔκαμε κατὰ τῶν ἀντιτεινόντων εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἀπέδωκεν εἰς φατριαστικὴν μόνον κατὰ τοῦ ὑπουργείου τακτικὴν τὴν ἄρνησιν τῶν ψήφων τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, τερπομένης, κατ’ αὐτὸν, μόνον ὁσάκις φέρει προσκόμματα εἰς τὴν πατριωτικὴν πορείαν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως· ἕως ἐδῶ ἐνοῶ τὸ πρᾶγμα· προέβη ὅμως καὶ μακρύτερον, διότι καὶ ᾐτιάθη τὸν πληρεξούσιον Μεσσήνης ὡς φατριάζοντα, διότι, ἐνῷ ἀρνεῖται τὰ ἐν τοῖς ναυτικοῖς ταμείοις εὑρισκόμενα κεφάλαια, δὲν ἔλαβε καὶ τὴν πρόνοιαν νὰ ὑποδείξῃ νέους πόρους πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν ἀρνουμένων παρ’ αὐτοῦ ποσοτήτων! Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι ὅπως ποτὲ δὲν ἤκουσα μέχρι τοῦδε ν’ ἀποδίδηται ἀπανθρωπία εἰς τοὺς πολιορκοῦντας φρούριον ἂν δὲν προσφέρωσιν ἁβροφρόνως τροφὰς εἰς τοὺς πεινῶντας πολιορκουμένους, οὕτω καὶ πρὶν ἀκούσω τὸν Κ. Κεχαγιᾶν, δὲν ἐφρόνουν ὅτι οἱ ἐξελέγχοντες τὴν Κυβέρνησιν ἀντιπολιτευόμενοι καὶ οἱ ἐποφθαλμιῶντες τὴν ἐξουσίαν, ὀφείλουν νὰ ὑποδεικνύωσι, ν’ ἀνευρίσκωσι πόρους πρὸς συντήρησιν αὐτῆς! Ἡ κοινοβουλευτικὴ πάλη, ἡ ἀνθρώπινος ἀδυναμία ἀπάδουσι πρὸς τοιαύτην λίαν ἐνάρετον εὐσπλαγχνίαν ὅσον καὶ ἂν τὴν προκαλῇ ἡ χριστιανικὴ ταπεινότης τοῦ νῦν ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ συλλογισμὸς ὅμως τοῦ Κ. Κεχαγιᾶ φέρει καὶ γονιμωτάτην βεβαίως συνέπειαν... ἀφοῦ ἡ ἀντιπολίτευσις ὀφείλει ν’ ἀνευρίσκῃ τοὺς πρὸς συντήρησιν τοῦ ὑπουργείου ἀναγκαίους πόρους, τότε βεβαίως κύριον ἔργον μένει εἰς αὐτὸ ἡ διανομὴ ὅλων τῶν θέσεων εἰς τὸ εἰς αὐτὸ προσφιλὲς κόμμα!! Πιστεύω, ὅτι αἱ τρίχες τοῦ Κυρίου Κουμουνδούρου θὰ ἐλευκάνθησαν λίαν ἀνωφελῶς ἂν παραδεχθῇ θεωρίαν τόσον πρωτοφανῆ ὅσον καὶ ἐπιτήδειον... πιθανῶς ἀπόῤῥοιαν τοῦ κατὰ τὴν τεσσαρακοστὴν ἐπιβαλλομένου θρησκευτικοῦ καθήκοντος τῆς ἐλεημοσύνης. Θεωρῶν ὅτι εἰλικρινῶς καὶ σπουδαίως ἐτέθη τόσον ἀπαθῶς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπ’ αὐτῇ τῇ εἰλικρινίᾳ βασίζω τὰς ἀκολούθους σκέψεις ἃς καθυποβάλλω ὡς τὸ πρακτικὸν πόρισμα τῆς γνώμης μου. Ἐν πρώτοις δὲν φρονῶ, ὅτι ἠθέλομεν ποσῶς παρανομήσει παραδεχόμενοι τὸ προταθὲν νομοσχέδιον, διότι νομοθετικῶς βεβαίως δυνάμεθα νὰ τροποποιήσωμεν τὸ διὰ νόμου καθιερωθὲν 5 ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου τὰ τῶν ναυτικῶν ταμείων κεφάλαια μόνον εἰς Τράπεζαν κατατίθενται· πιστεύω ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι λυσιτελές, δὲν εἶναι πολιτικὸν νὰ τὸ πράξωμεν, καὶ τοῦτο, χάριν πρὸ πάντων τῆς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὑπολήψεως τῆς Κυβερνήσεως. Φοβοῦμαι ἐπίσης ὅτι, αἱ ἐπαρχίαι διατελοῦσαι ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν τῆς δι’ αὐτὰς ἀνεξηγήτου ἴσως ἀπραξίας τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας ἐπὶ τεσσαράκοντα μακρὰς ἡμέρας, θὰ συλλάβωσιν ἀλγεινὴν ἰδέαν τῆς ἐνεστώσης καταστάσεως τῶν τῆς πατρίδος πραγμάτων, πληροφορούμεναι ὅτι πρώτη γνωστὴ πρᾶξις τοῦ νέου ὑπουργείου ἀπὸ τῆς νέας καταστάσεως εἶναι ἡ παραλαβὴ τῶν ναυτικῶν ταμείων.... φοβοῦμαι, ὅτι ἡ εἴδησις αὕτη συνεπάγει τι ἀπογοητευτικὸν καὶ ἀποθαῤῥυντικὸν διὰ τοὺς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, σχετιζόμενον μὲ τὰς μέχρι τοῦδε θερμὰς ἐλπίδας τὰς ἀπανταχόθεν ἀναγγελθείσας. Ἀλλὰ θὰ μοὶ παρατηρηθῇ, ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ μένωσιν ἄτοκα τὰ ἤδη πρὸ καιροῦ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως κατακρατηθέντα καὶ κατακρατούμενα κεφάλαια τοῦ ναυτικοῦ ταμείου, κεφάλαια, τὰ ὁποῖα μόνον δι’ ἀγόνων καὶ μὴ ἐξοφλουμένων ἐνταλμάτων ἀντιπροσωπεύονται. Σύμφημι... ἀναγνωρίζω τὸ ὀρθὸν τῆς παρατηρήσεως· ἂν ὅμως αὕτη ᾖναι ἀποτέλεσμα εὐσυνειδήτου ἐκτιμήσεως τοῦ ὑπουργείου... τίς τὸ ἐμποδίζει νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν ὅπως τὰ κεφάλια αὐτὰ θεωρηθῶσιν ἔντοκα ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἐταμιεύθησαν παρὰ τῶν διαφόρων λιμενικῶν ἢ ἄλλων ἀρχῶν τῶν ἐπιφορτισθεισῶν τὴν εἴσπραξιν αὐτῶν τῶν ποσῶν; Κύριοι, λεπτομερῶς σᾶς ἐξέθεσα πρὸ ὀλίγου, διατί δὲν πιστεύω εἰς τὸ αὐθόρμητον τῆς προσφορᾶς ἐκ μέρους τῶν ἐπιτετραμμένων τὴν διαχείρισιν τῶν ταμείων ἐπιτροπῶν... παραδεχόμενος ὅμως ὑποθετικῶς αὐτὸ τὸ αὐθόρμητον... ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, διὰ τὴν βραδύτητα αὐτῆς τῆς σωστικῆς κατὰ τὸν Κύριον πληρεξούσιον Σπετσῶν Θεοχάρην προσφορᾶς. Ὅπως καὶ ἂν ἔχῃ, δὲν πιστεύετε ὅτι ἀφοῦ προσκαλούμεθα παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ σκεφθῶμεν μόνον περὶ τῶν συμφερόντων τῶν ναυτικῶν ταμείων, ὅτι θ’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὴν παραίνεσίν του· ἀρνούμενοι τὸ νομοσχέδιον ἀπολύτως· πλὴν ἐκφράζοντες ἐνταυτῷ τὴν εὐχὴν ὅτι, ἐπειδὴ πρόκειται ν’ αὐξηθῶσι κατὰ δύω ἑκατομμύρια τὰ μετοχικὰ κεφάλαια τῆς Τραπέζης νὰ τοποθετηθῶσιν εἰς μετοχὰς τὰ εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως ἤδη παρανόμως εὑρισκόμενα ἄτοκα ποσά, τὰ δὲ ἐν τῇ Τραπέζῃ ἤδη ἔντοκα μείνωσιν ὅπως κατὰ τὸ παρελθόν. Οὕτω πράττοντες τῳόντι ὁδηγούμεθα ἀπὸ τοὺς ἐκτεθέντας παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ λόγους, οὕτω φερόμενοι δεικνύομεν σεβασμὸν πρὸς τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ μᾶς δεσπόζῃ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο· οὕτω πράττοντες ἐνισχύομεν τὴν μέλλουσαν πρόοδον τῶν ναυτικῶν ταμείων... τῶν ὁποίων ἡ καταπληκτικὴ ἐπιτυχία· ὀφείλεται, δὲν διστάζω νὰ τὸ εἴπω, πρὸ πάντων εἰς τὸ ἄσχετον αὐτῶν μετὰ τῆς διοικητικῆς ἐνεργείας, ἄσχετον, τὸ ὁποῖον καθιερώνει ὁ νόμος... τὸν ὁποῖον δυστυχῶς θέλομεν τὴν σήμερον νὰ τροποποιήσωμεν. Ἂς τὸ εἴπωμεν θαῤῥαλέως, Κύριοι, παρ’ ἡμῖν πᾶν ὅ,τι ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν διαστρέφεται... πᾶν ὅ,τι θίγεται παρ’ αὐτῆς μαραίνεται!! Ἂς μὴ θίξωμεν λοιπὸν πρὸς Θεοῦ! ποσὰ, τὰ ὁποῖα οἱ ναυτιλλόμενοι ἐκ τοῦ ὑστερήματός των, τόσον ἀγογγύστως, καταθέτουν θελγόμενοι πρὸ πάντων παρὰ τῆς ἰδέας ὅτι ἡ διαχείρισίς των μένει ἀνεπηρέαστος, διότι ἀφορᾷ ἱερὰν καὶ ἰδιωτικὴν περιουσίαν. Ἡ παραδοχὴ τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου θὰ δώσῃ γέννησιν εἰς τὰς νήσους μας, εἰς τὴν ὀδυνηρὰν σκέψιν ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ ποσὰ θὰ λάβουν τὴν τύχην τῶν κολοσσιαίων ἐκείνων περιουσιῶν, αἵτινες, δοθεῖσαι διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς πατρίδος, κατακρατοῦνται ἔστω καὶ ἐξ ἀνάγκης, καὶ ἀπέναντι τῆς πείνης ἀκόμη τῶν οἰκογενειῶν αἵτινες τὰς προσέφερον. Τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ναύτου ἔχει ἀρκετὰς ἤδη πικρίας... ἂς μὴ προστεθῇ καὶ ἡ ἀλγεινὴ ἐντύπωσις (ἀνυπόστατος ἂν θέλετε) ὅτι καὶ ἀδικεῖται!! Ἡ μέλλουσα ἐλάττωσις τῶν εἰσπράξεων, φυσικὴ συνέπεια τῆς ἐκ μέρους τῆς πλειονοψηφίας ἀποφάσεως, ὡς προμαντεύω, θ’ ἀποδείξῃ ἐναργῶς τὴν ὀρθότητα τῆς διαγνώσεώς μου. Ἀλλὰ καὶ παραδεχομένης τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως δυστυχῶς θὰ γίνῃ, ἱκετεύω τοὐλάχιστον τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀφήσῃ ἀνέπαφα τὰ ἐν τῇ Τραπέζῃ εὑρισκόμενα ποσὰ, καὶ ἂν ἡ ἔνστασις, ὅτι ἡ διαφορὰ τοῦ τόκου μεταξὺ τῶν 6% τοῦ ἐθνικοῦ δανείου καὶ τῶν 4½% τῆς Τραπέζης, συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς τοποθετήσεώς των ἐν τῷ πρώτῳ, μὴ παραβλέψητε τὴν παρατήρησιν ὅτι καὶ οἱ ἰδιῶται ἀκόμη δὲν ἐπιδιώκουν πάντοτε τὸν μεγαλήτερον τόκον, ἀλλ’ ἐκεῖνον, ὅστις συμβαδίζει μᾶλλον μὲ τὴν εὔκολον ἐπιστροφὴν καὶ μὲ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ κεφαλαίου, καὶ ὅτι ἡ φρόνησις ὑποδεικνύει εἰς πάντας νὰ μὴ ῥίπτουν ὅλα των τὰ κεφάλαια εἰς τὴν ἰδίαν ἐπιχείρισιν οὐδὲ εἰς τὴν ἰδίαν Τράπεζαν. Ἀπατῶμαι ἆρά γε πολὺ, πιστεύων ὅτι, ὅπως θέτω τὸ ζήτημα καὶ ὅπως παρουσιάζω τὰς περὶ τούτου σκέψεις μου, ὑποδεικνύω λύσεις, αἵτινες καὶ εὐκαιρίαν δίδουσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ μᾶς πείσῃ περὶ τῆς εἰλικρινείας τῆς προθέσεώς του, καὶ εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ποθουμένου σκοποῦ τοῦ ἔχοντος μόνον ὑπ’ ὄψιν τὰ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα τῶν ναυτικῶν ταμείων, θὰ μᾶς φέρωσιν; Αἱ παρ’ ἐμοῦ προτεινόμεναι σκέψεις, μακρὰν τοῦ νὰ ἔχωσιν ὡς ἐλατήριον τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ φέρω πρόσκομμα οἱονδήποτε εἰς τὴν πορείαν τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως, τείνουσι μόνον εἰς τὸ νὰ διατηρήσωσιν ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Εὐρώπῃ ἀνέπαφον εἰ δυνατὸν τὴν περὶ τῆς καλῆς αὐτῆς πίστεως ἰδέαν, ἂν αὕτη εἰσέτι δὲν ἐκλονίσθη ἤδη. Αἱ λύσεις δὲ, τὰς ὁποίας προτείνω, ἐμπεριέχουσι μάλιστα παραχωρήσεις, τὰς ὁποίας οὔτε ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τῆς ὑπάρξεως τῆς Κυβερνήσεως, ἧς ἀπετέλουν μέρος, δὲν ἐνόμισα καλὸν νὰ κάμω. Εὐελπίζομαι ἑπομένως ὅτι αἱ προτάσεις μόνον ν’ ἀποῤῥιφθοῦν εἶναι δυνατὸν... νὰ παρεξηγηθῶσί ποτε.

§8ΚΑΛΟΣ. Κύριοι! Ἐὰν ἠρχόμην πρῶτος μετὰ τὸν προαγορεύσαντα νὰ λαλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἔπρεπε βεβαίως ν’ ἀκολουθήσω τὴν συμβουλὴν του· ἀλλὰ πρὸ αὐτοῦ ἄλλοι ὑπερεπήδησαν τὰ ὅρια, ἐντὸς τῶν ὁποίων ζητεῖ ἤδη νὰ περισταλῇ ἡ προκειμένη συζήτησις, καὶ ἑπομένω ἔξεστι καὶ εἰς ἐμὲ τὸν τασσόμενον σήμερον εἰς τὰς τάξεις τῆς συμπολιτεύσεως νὰ φέρω, τὸν λόγον ἐκεῖ ὅπου τὸν ἔῤῥιψαν οἱ ἀντιπολιτευόμενοι· ἡ συζήτησις δὲν ἀφορᾷ πλέον τὸ νομοσχέδιον ἀλλὰ τὴν Κυβέρνησιν. Εἷς ἐκ τῆς πλευρᾶς, αὐτῆς τῆς ἀριστερᾶς, λαλῶν προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος, ἐρχόμενος μάλιστα νὰ διεκδικήσῃ συμφέροντα καὶ δικαιώματα τῆς Ἐπαρχίας εἰς ἣν ἀνήκει, προσβληθέντα ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας, σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἐπεθύμει νὰ ἔλθῃ αὕτη ἡ στιγμὴ, καθ’ ἣν ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ φέρῃ ἐπερωτήσεις, διότι πολλάκις τοιαῦται συζητήσεις ἐπάγουσι σκληρότερα διὰ τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου ἀποτελέσματα ἀπὸ τὰς πτώσεις αὐτὰς τῶν Κυβερνήσεων. Τὴν συμβουλὴν ταύτην ἔπρεπε νὰ παρακολουθήσωσιν οἱ φίλοι του, οἵτινες ἐλάλησαν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε χαρακτῆρα πολιτικὸν, ἀλλὰ καθαρῶς ἀριθμητικόν· οὗτοι ἐξέφυγαν τοῦ κύκλου αὐτῶν· συγχωρηθήτω καὶ εἰς ἐμὲ νὰ τοὺς παρακολουθήσω. Δυσπιστοῦμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἶπον μὲ ἄλλας λέξεις, τὸ εἶπον καὶ ἀπευθείας καὶ διὰ σκληρῶν μάλιστα ἐκφράσεων, διότι ἡ διοίκησίς της εἶναι κακὴ, καὶ χάριν αὐτῆς ἀρνούμεθα πᾶν μέσον δυνάμενον νὰ τὴν συντηρήσῃ, ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου νὰ συντηρηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ πολύ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐξεταστέον· ὕστερον ἀπὸ ὅσα εἶπον εἶναι εἰλικρινεῖς; Ἦσαν τοιοῦτοι ἀπ’ ἀρχῆς τῆς συστάσεως τῆς Κυβερνήσεως; Λέγω, ὄχι. Ἦλθεν ὁ Βασιλεὺς, εὗρε τὴν Συνέλευσιν συνεδριάζουσαν δυνάμει τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον προσεκτήσατο αὐτὴ ἡ ἐπανάστασις καὶ τὸ ὁποῖον ὁ λαὸς ἔδωκεν εἰς τὴν Συνέλευσιν· ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἐπολιτεύθη καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς μεσοβασιλείας, ἐὰν ἐξεπλήρωσε τὴν ὑψηλὴν ἀποστολήν της, ἡ ἱστορία θέλει ἐκτιμήσει μίαν ἡμέραν τὰς πράξεις της καὶ θέλει δώσει τὴν μέλαιναν ἢ λευκὴν ψῆφόν της, ἀλλ’ ἐπειδὴ σήμερον φέρω τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ἡ Συνέλευσις νὰ ἔλθω εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει οὐχὶ ἡμᾶς, ἀλλὰ σύμπασαν τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὸ ζήτημα κατὰ τῆς Συνελεύσεως. Κυνάριά τινα, διότι τοιαῦτα ἦσαν πάντοτε, καθόσον εἷρπον εἰς τὰ νεύματα τῆς πεσούσης δυναστείας, ἄνθρωποι κατὰ τῶν ὁποίων ἴσως εἶναι ἀνάξιον νὰ φέρω τὸν λόγον, ἀλλὰ τὸ καθῆκον πρὸς τὴν κοινωνίαν, τὸ σέβας πρὸς τὴν ἐλευθερίαν καὶ ἡ ὑποχρέωσις πρὸς τὴν δυναστείαν ἐπιβάλλει εἰς ἐμὲ ὡς καὶ εἰς πάντας ἴσως, νὰ ἐξετάσωσι τὸ ζήτημα σπουδαιότερον, φωνάζουσι κατὰ τῆς Συνελεύσεως. Τὰ κυνάρια ταῦτα δι’ ὀργάνων, τὰ ὁποῖα ἔχουν εἰς τὰς χεῖράς των, μὴ σεβόμενα τοὺς Νόμους, καθ’ ἡμέραν κραυγάζουσι κατὰ τῆς Συνελεύσεως, ἀποδίδουν εἰς αὐτὴν πᾶν ὅ,τι κακὸν, τὸ ὁποῖον βλέπουν, ὄχι μὲ τὸ τηλεσκόπιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ ἀμεροληψία καὶ ἡ φιλοπατρία ὑπαγορεύει, ἀλλὰ μὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον βλέπει μυριοπλάσια τὰ ἀντικείμενα, καὶ πᾶν παραμικρὸν κίνημα τῆς Συνελεύσεως ἐξογκοῦσι καὶ παραδίδουσιν εἰς τὴν Ἱστορίαν, ὡς τὸ τρομερώτερον καὶ ὀλεθριώτερον κίνημα κατὰ τῆς μελλούσης τύχης τῆς πατρίδος. Τί ζητοῦν, Κύριοι, διὰ τῶν ἐρεθισμῶν αὐτῶν; Ζητοῦν στηριζόμενοι ἴσως εἰς ῥᾳδιουργίας ἀφανεῖς, ἵνα ἡ Συνέλευσις διαλυθῇ, καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ πραγματοποιήσουν τοῦτο, διότι εἶναι ἀνίσχυροι διὰ τὰ ὅσα ἔπραξαν κατὰ τῆς πατρίδος, ἂν καὶ ἐπὶ 10 καὶ 20 ἔτη ἀπελάμβανον πᾶσαν τὴν προστασίαν καὶ τὴν εὔνοιαν τῆς ἐξουσίας καὶ πᾶσαν τὴν ὑποστήριξιν τῶν νομοθετικῶν σωμάτων, ἐζήτησαν νὰ βιάσουν ἐκεῖνον, ὅστις δημοσίᾳ ὡρκίσθη νὰ συνεργασθῇ μετὰ τῆς Συνελεύσεως, ἐκεῖνον, τοῦ ὁποίου ἡ συνταγματικὴ καὶ οἰκιακὴ ἀνατροφὴ μᾶς ἐγγυᾶται περισσότερον, ὅτι θέλει σεβασθῆ τὸν ὅρκον, νὰ βιάσωσι, λέγω, τὸν Βασιλέα νὰ ἐπιορκήσῃ· ἀπέτυχον, ὡς ἦτο ἑπόμενον, καὶ ἀποτυχόντες ἐκεῖ, ζητοῦν ἤδη νὰ καταφύγουν εἰς ἄλλα μέσα χαμερπῆ καὶ ποταπά· ζητοῦν στρεψοδίκως νὰ μεταβάλουν τὰ προγράμματα, τὰ ὁποῖα ὁ λαὸς κατὰ τὴν 11 Ὀκτωβρίου καθιέρωσεν, ὅτι συγκαλεῖται Συνέλευσις διὰ νὰ ἐκλέξῃ ἡγεμόνα καὶ νὰ συντάξῃ τὴν πολιτείαν. Λέγουν οἱ μοχθηροὶ οὗτοι αὐλοκόλακες πάντοτε καὶ αἰσχροὶ στρεψόδικοι δικηγόροι ὅτι σήμερον ἔπαυσεν ἡ ἀποστολή σας· τὸ Κράτος τότε ἦτο μικρὸν, ἔγεινε σήμερον μεγαλήτερον, δὲν ἔχετε ἐξουσίαν τοιαύτην· διὰ τοιούτων σοφισμάτων ζητοῦν νὰ ἐκβιάσωσιν ὄχι πλέον τὸν Ἠγεμόνα, ἀλλὰ τὸν λαὸν νὰ ἐπιπέσῃ κατὰ τῆς Συνελεύσεως. Δὲν πτοοῦμαι· διότι ὅλος ὁ ἑλληνικὸς λαὸς συναισθάνεται τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον θέλει προέλθει, ἂν θελήσῃ διὰ τῆς βίας νὰ διαλύσῃ τὴν Συνέλευσιν· κατανοεῖ ὁ εὐφυὴς ἑλληνικὸς λαὸς, ὅτι οἱ διαδίδοντες καὶ γράφοντες τὰ τοιαῦτα, θέλουσι νὰ ῥίψωσι καὶ δευτέραν φορὰν εἰς τὸ χάος τὴν πατρίδα· ἀλλ’ ὅπως ἐσώθη κατὰ τὴν 11 Ὀκτωβρίου, θέλει καὶ πάλιν σωθῆ· ὁ ἑλληνικὸς λαὸς θέλει τοὺς περιφρονήσει.

§9ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε, εὖγε!

§10ΚΑΛΟΣ. Μεταβαίνω, Κύριοι, εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς κατηγορίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Σᾶς εἶπον, οἱ τρεῖς ἀγορεύσαντες κατὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, δυσπιστοῦμεν, διότι ὑπάρχει κακὴ διοίκησις, ἠθέλομεν τὴν ὑποστηρίξει ἐξ ἀρχῆς, ἐὰν ἐβλέπωμεν μὴ φατριάζουσαν τὴν διοίκησίν της· ἀπέδωκαν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως φατριασμὸν, καὶ πότε; Ὅταν πάντες γνωρίζωμεν, ὅτι, ὅταν αὐτὸς ὁ Πρόεδρος προσεκλήθη ἀπὸ τὸν Βασιλέα, καὶ προσεκλήθη δικαίως, διότι οὐδεὶς ἄλλος ἐξ ἡμῶν τῶν καθημένων ἐντὸς αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως εἶχε τοσαῦτα δικαιώματα καὶ ὑποστήριξιν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν ἀπέναντι τοῦ ἔθνους, ἵνα σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, ἀπετάθη εἰς διαφόρους ἐκ τῶν πολιτικῶν μας, τί ἔπραξαν οἱ κατήγοροι; ἐδείχθησαν διατεθειμένοι νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν νέαν Κυβέρνησιν ὁπωσδήποτε σχηματισθεῖσαν; Ὄχι· διότι ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ἐπροσπάθησαν νὰ ἐμποδίσουν πάντα ἄλλον, πρὸς τὸν ὁποῖον ὁ Πρόεδρος ἀπετάθη, ἀπὸ τοῦ νὰ συμμεθέξῃ τῆς Κυβερνήσεως, ἂν καὶ αὐτοὶ οὗτοι δὲν ἐκαλοῦντο νὰ συμμεθέξωσι τῆς Κυβερνήσεως. Ναί, Κύριοι, πάντες γνωρίζετε, ὅτι ὁ Πρόεδρος ἀπετάθη πρὸς πολλοὺς καὶ οὗτοι ἠρνήθησαν, οὐχὶ λόγῳ ὅτι δὲν συνεβιβάζοντο αἱ ἀρχαί των μὲ τὰς ἀρχὰς αὐτοῦ, ἀλλὰ διότι ἄλλοι μὲν ἐζήτουν τὰ τοιάδε ἢ τοιάδε πρόσωπα, καὶ ἄλλοι ἤθελον νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς αὐτὸν πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἴτε δικαίως, εἴτε ἀδίκως ἡ φορὰ τῶν πραγμάτων ἀπεμάκρυνε τῶν δημοσίων, διότι ταῦτα δειλιάσαντα ἄλλοτε ἀπεσύρθησαν ἀπὸ πᾶσαν ἀντιπολίτευσιν καὶ ἄφησαν τὸ στάδιον εἰς ἄλλους, καὶ τότε ὁ σήμερον Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λαβὼν τὴν πρωτοβουλίαν προέβη εἰς τὸν κατὰ τῆς Βασιλείας πόλεμον, ὃν ἐξηκολούθησεν ἡ νεολαία, ὁ στρατὸς καὶ αἱ Ἐπαρχίαι καὶ οὕτω ἐπραγματοποιήθη τὸ μέγα ἐκεῖνο ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀναμφιβόλως θὰ φέρει τὴν εὐημερίαν τοῦ τόπου. Ἡ ἐπανάστασις κύριον σκοπὸν εἶχε νὰ ἐκδιώξῃ τὸν Ὄθωνα, ἡ δὲ ἐκδίωξις συνεπάγεται τὰ ἄλλα καλὰ ἀποτελέσματα καὶ ὄχι τὴν καταστροφὴν, ὡς εἶπεν εἷς ἐκ τῶν κατηγόρων. Εὐτυχῶς ἡ νέα ἐγκατάστασις τῆς βασιλείας ὑπόσχεται πολλὰ, ἡ δὲ ἀποκατάστασις τῆς τάξεως θέλει ἐπέλθει, ὅταν ἐπικρατήσῃ ὁ νόμος, καὶ τότε θὰ ἐπικρατήσει ὁ νόμος, ὅταν πάντες συντρέξωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον καί τοι καθήμενος μακρὰν ἐκεῖ ἐπάνω, μὴ συμμεριζόμενος πολλὰς πράξεις τῶν ὑπουργῶν, κηρύττομαι ὑπὲρ τοῦ ὑπουργείου, διότι τὸ συμφέρον τῆς Συνελεύσεως, τοῦ τόπου καὶ τῆς Βασιλείας εἶναι, νὰ στηριχθῇ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις· τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικρίσεως τὸ ἔχομεν· ἐξασκοῦντες αὐτὸ μετὰ σεβασμοῦ πρὸς τὰ πρόσωπα, δεικνύομεν ὅτι ὁρμώμεθα ἐκ πατριωτικοῦ πνεύματος. Ὑποστηρίζετε, λέγουν, Κυβέρνησιν, ἀσιατικὴν, ἀλλά, κύριοι, τολμοῦν νὰ τὴν ἀποκαλέσουν ἀσιατικὴν, διότι δὲν θέλει νὰ συμπεριλάβῃ ἐκείνους, μετὰ τῶν ὁποίων δὲν δύναται πλέον νὰ ἀνανεώσῃ τὸν σύνδεσμον, ὅστις ὑπῆρχεν μεταξὺ αὐτῶν καὶ τοῦ προέδρου ἄλλοτε. Εὐτυχῶς δι’ ἐμὲ, διότι δοξάζω τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν χθὲς ὑπεστήριξεν ὁ κύριος Μίλησης, ὅστις, ἐνῷ εἰς ἄλλην τῶν συνεδριάσεων, ὅτε ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς προσώπου, τὸ ὁποῖον εἷς τῶν ὑπουργῶν τῆς τότε κυβερνήσεως ἤθελε νὰ στείλῃ ἐκεῖ, ὅθεν ἡ προσωρινὴ κυβέρνησις τὸ ἀπεμάκρυνεν, μᾶς εἶπεν· ἐν τίνι δικαιώματι ζητεῖτε νὰ μὴ στείλῃ ὁ ὑπουργὸς τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο ὅπου θέλει, ἐνῷ ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦτο; σήμερον μᾶς λέγει ὅτι ἔπραξε κακὰ ὁ ὑπουργὸς, νὰ διορίσῃ τὸν δεῖνα, ὅτι φατριάζει εἰς τὴν διοίκησιν, ἐνῷ εἶναι βέβαιον ὅτι ἀπετάθη εἰς πολλοὺς, ἐζήτησε νὰ δώσῃ ἀνωτέρας θέσεις εἰς ἀνθρώπους παντὸς κόμματος, ἀλλ’ ἠρνήθησαν, οἱ μὲν λόγῳ ὅτι δὲν συμβιβάζονται αἱ ἀρχαί των, οἱ δὲ ὅτι ὁ μισθὸς δὲν ἐπαρκεῖ, οἱ δὲ ὅτι ἐκπληροῦν ἀνώτερα καθήκοντα ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως· εὐτυχῶς, λέγω δι’ ἐμὲ, παρουσιάζεται ἡ εὐκαιρία ἵνα τοῦ εἴπω πόσον εἴχομεν τότε δίκαιον καὶ ὅτι οἱ ὑπουργοὶ ἔχουσι μὲν τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ, ἀλλ’ ἔχουσι καὶ τὸ καθῆκον νὰ μὴ κάμνωσι κακὴν αὐτοῦ χρῆσιν. Ἐξετάζω ἤδη ἡ διαγωγὴ, ὡς προεξέθεσα, τοῦ προέδρου εἶναι φατριαστικὴ; ἄπαγε! πρὸς πολλοὺς ἀπετάθη καὶ πολλοὺς ἑτεροδοξοῦντας διώρισε· εἶναι φατριατισμὸς τοῦτο; τότε μόνον δικαιοῦσθε καὶ σεῖς, καὶ πάντες νὰ κατακρίνετε τὴν κυβέρνησιν, ὅταν τὰ ὄργανα αὐτῆς μεταβάντα εἰς τὰς ἐπαρχίας νὰ διοικήσωσι διὰ τῆς ἰσχύος τῶν νόμων, φατριάζωσι· τότε μάλιστα, διότι κανεὶς δὲν ἦλθεν ἐδῶ νὰ ὑποστηρίξῃ πρόσωπα παραβιάζοντα τοὺς νόμους, τότε καὶ μόνον τότε θέλετε μᾶς εὑρεῖ συμφώνους νὰ κατακρίνωμεν τὴν κυβέρνησιν· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὅταν δι’ ἀφῃρημένων κατηγοριῶν ἀποκρούομεν τὴν κυβέρνησιν, δὲν ἠξεύρω ποῦ δυνάμεθα νὰ σταθῶμεν. Σεῖς οἱ ἴδιοι ὁμολογεῖτε ὅτι δὲν κάμνετε ἀντιπολίτευσιν, διότι δὲν συναισθάνεσθε τὴν δύναμιν νὰ σχηματίσητε κυβέρνησιν ἄλλην· λοιπόν, ἀφοῦ εἰς τοιαύτην εὑρίσκεσθε κατάστασιν, καθῆκόν σας καὶ καθῆκον παντὸς πατριώτου εἶναι νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν κυβέρνησιν· ἔχετε παραδείγματα τοιαῦτα καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ. Ἐξέλιπεν ἡ δημοσία πίστις, σᾶς εἶπον, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἡ κυβέρνησις αὐτὴ ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τοῦ κράτους· Αἴ! καὶ εἶναι δυνατὸν εἷς ἐξ ὑμῶν νὰ πιστεύσῃ ὅτι ἔχεται ἀληθείας τὸ τοιοῦτον; Ὑπῆρχε, κύριοι, καὶ θὰ ὑπάρξει ἡ κατάστασις αὐτὴ, ἐν ὅσῳ τὸ κοινωνικὸν σῶμα δὲν λάβῃ τὴν ἐντελῆ θεραπείαν. Δὲν τὴν ἔλαβεν· ἀπέκοψεν ἓν μόνον μέρος τοῦ πάσχοντος σώματος αὐτοῦ, ὁ δὲ ἰατρὸς θὰ θεραπεύσῃ τὸ ἄλλο, οὐχὶ διὰ δραστηρίου τροφῆς, ἀλλ’ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, καὶ οὕτως θεραπεύων αὐτὸ δύναται νὰ τὸ καταστήσῃ ἰσχυρὸν νὰ ἀνθέξῃ εἰς μίαν ἄλλην ἐποχήν· τοῦτο κατορθοῦται, ὅταν ἡμεῖς πάντες ὑποστηρίξωμεν τὴν κυβέρνησιν, τὴν τάξιν καὶ τὴν ἰσχὺν τῶν νόμων. Ὑπάρχουν ἀντικείμενα σήμερον, τὰ ὁποῖα ὀλίγοι τινὲς ἐξ ἡμῶν δύνανται νὰ ἐγγίσωσιν ἀπέναντι τῶν τοσούτων ἀπαιτήσεων καὶ τῶν δικαιωμάτων· τίς ἐξ ὑμῶν ἔχει τοσαύτην δύναμιν, ὥστε νὰ ὑποστῇ ὅλας τὰς ἐπιθέσεις καὶ νὰ πίῃ τὰς πικρίας τῆς τοιαύτης διαγωγῆς του, ὅταν ἀναγκάζητε νὰ ὑποκύψῃ εἰς πράξεις, τὰς ὁποίας αὐτὸς καθ’ ἑαυτὸν ἀποκρούει; οὐδεὶς ἄλλος παρὰ τὸν νῦν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως, λόγῳ τῶν ὅσα ἔπραξε πρὸ τῆς μεταβολῆς δι’ αὐτὴν τὴν μεταβολὴν, καὶ λόγῳ τῆς ὑποστηρίξεως τὴν ὁποίαν ἔχει ἐν τῇ Συνελεύσει. Ἠθέλομεν ἐννοήσει τὸν γλῶσσαν ὑμῶν, ὡς γλῶσσαν ἀληθῆ ἐκφράζουσαν τὰ αἰσθήματα τῆς ἐσωτερικῆς ὑμῶν πεποιθήσεως, ἐὰν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, καθ’ ἣν ἦλθεν ἐνώπιόν σας τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐλέγετε, τὸ δεχόμεθα, ἀλλὰ σὲ συμβουλεύομεν κυβέρνησις πρὸς τὸ συμφέρον καὶ σοῦ τῆς ἰδίας καὶ τῆς κοινωνίας νὰ πολιτευθῇς οὕτω πως· τότε ἤθελα θαυμάσει τὸν πατριωτισμόν σας· ἀλλὰ βλέπω ὅτι ἀποκρούετε οὐχὶ μόνον τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ καὶ πᾶσαν τῆς κυβερνήσεως πρᾶξιν, ὡς εἶπεν ὁ πληρεξούσιος Μεσσήνης, δι’ ὅλων τῶν δυνάμεών σας· τί σημαίνει τοῦτο; ὅτι οἱανδήποτε πρᾶξιν, εἴτε καλήν, εἴτε κακήν, ἐν ὅσῳ δὲν συμμετέχετε καὶ σεῖς τῆς ἐξουσίας, θέλετε τὴν πολεμεῖ. Τοιαύτη διαγωγὴ εἰς τὴν σημερινὴν περίστασιν εἶναι συμφέρουσα εἰς τὸν τόπον καὶ τὴν βασιλείαν; πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ἐὰν σήμερον, ἔστω καὶ δικαίως ἀκόμη, ῥίψωμεν τὴν κυβέρνησιν, πιστεύσατε ὅτι δὲν θέλομεν σχηματίσει ποτὲ κυβέρνησιν σταθερὰν, καὶ τοιουτοτρόπως ἀντὶ νὰ προκαλέσωμεν τὸν θαυμασμὸν τῶν ἔξω ἀδελφῶν μας καὶ τῶν ξένων, θέλομεν προκαλέσει τὸν μυκτηρισμὸν, θέλομεν ἐνισχύσει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οἱ ἐχθροὶ τῆς πατρίδος λέγουσιν, ὅτι εἴμεθα ἔθνος ἐγκληματικὸν καὶ ἀναρχικὸν, ἐπιδιῶκον μόνον τὴν διαρπαγήν. Ἐλυπήθην, κύριοι, κατάκαρδα, ὅταν ἐν τῷ τέλει τῆς ὁμιλίας του ὁ πληρεξούσιος Καΐρου σᾶς εἶπεν ὅτι ἡ κυβέρνησις ὥπλισε τὰς χεῖρας ἀνδρῶν πολεμησάντων τὰς ἐλευθερίας, ἵνα τὴν ὑποστηρίξωσιν. Ἀληθῶς πικρὰ εἶναι ἡ ἀλήθεια, ἀλλ’ ὅμως πρέπει νὰ τὴν εἴπω· ὄχι, κύριε πληρεξούσιε, δὲν ὥπλισεν ἡ κυβέρνησις τὰς χεῖρας τῶν πολεμησάντων τὰς ἐλευθερίας· ἠθέλησε νὰ πραγματοποιήσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ σεῖς καὶ πολλοὶ ἄλλοι λέγετε, νὰ φανῇ ἀμερόληπτος καὶ οὐχὶ τόσον ἐπαναστατική· καὶ διὰ τοῦτο τὴν κατεκρίνετε; ὡς ἐὰν εἶχεν ἀνάγκην 3, 4 ὀργάνων μόνον ἵνα ὑποστηριχθῇ ἐν τῇ Συνελεύσει; Εἶσθε φίλοι τῶν ἐλευθεριῶν τῆς πατρίδος, καὶ ὅμως διὰ τῶν λόγων σας συντελεῖτε εἰς ὅ,τι οἱ ἐχθροὶ ἐπιζητοῦσι νὰ ἀποδείξωσιν. Ἡ ἐπανάστασις, λέγετε, ἔφερε τὴν καταστροφήν· ὄχι, κύριοι, ἡ ἐπανάστασις δὲν ἔφερε καταστροφὴν ἐθνικὴν, ἀλλὰ καταστροφὴν συμφερόντων προσωπικῶν. Τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα θέλουσιν ἀναλάμψει μίαν ἡμέραν ἐν τῇ ἐπαναστάσει αὐτῇ. Ἐπῆλθεν νέα κατάστασις πραγμάτων καὶ αὐτὴ θέλει παραγάγει τοὺς καρπούς της μὲ τὸν καιρὸν καὶ τὴν ὑπομονὴν, ὅταν παύσῃ ὁ ὀργασμὸς, ὅστις ὑφίσταται ἀκόμη, καὶ ὅστις κατακυριεύει τὰ πνεύματα ἐν τῇ Ἑλλάδι. Ὄχι κυβέρνησις 40 ἡμερῶν, ἀλλὰ καὶ 5 μηνῶν δὲν θὰ δυνηθῇ ἴσως νὰ φέρῃ τὴν γαλήνην πανταχοῦ, νὰ κατευνάσῃ τὰ πάθη, νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰ πρόσωπα· ὄχι μόνον ἡ σημερινὴ κυβέρνησις, ἀλλ’ οἱοιδήποτε καὶ ἂν ἦσαν οἱ ἄνθρωποι οἱ κληθέντες εἰς τὴν διοίκησιν ἤθελον ὑποστῆ τὰς αὐτὰς ἐξελέγξεις, καὶ ἂν σεῖς κληθῆτε νὰ κυβερνήσητε ἐστὲ βέβαιοι ὅτι πολλοὶ τῶν φίλων σας θέλουν σᾶς ἐγκαταλείψει καὶ καταταχθῇ εἰς τὴν ἄλλην πλευράν. Μετὰ τὴν παρέκβασιν ταύτην, ἔρχομαι εἰς τὸ κύριον θέμα τῆς συζητήσεως. Ἐὰν ἐπρόκειτο, κύριοι, νὰ πραγματοποιήσῃ ἡ κυβέρνησις δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου δάνειον, τότε αἱ παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπηνέχθησαν παρά τε τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου καὶ τοῦ κυρίου Χρηστίδου ἤθελον ἔχει τὸν τόπον των· ἀλλὰ τί πρόκειται σήμερον; νὰ λάβῃ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου μετοχὰς εἰς τὸ δάνειον. Τί σᾶς εἶπεν ὁ τελευταῖον ἀγορεύσας, ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς πράξεως ἀντὶ νὰ ὠφεληθῇ ἡ κυβέρνησις θὰ ὑποφέρει ἠθικὴν βλάβην· ὅτι τὸ ἀπομαχικὸν ταμεῖον ἀντὶ νὰ προσκτήσῃ νέους πόρους, θέλει τοὺς ἐλαττώσει, καὶ ὅτι ἡ χήρα καὶ τὸ ὀρφανὸν, ἐνῷ σήμερον ἔχει τὴν ἐλπίδα τοῦ νὰ ἀπολαύσῃ τὴν ἡμερουσίαν τροφήν του, αὔριον θὰ στερηθῇ καὶ αὐτῆς· πολὺ ἀπέχουσι τὰ πράγματα τῶν λόγων. Ἡ κυβέρνησις ἔφερε νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται εἰς τὴν διοικοῦσαν τὸ ταμεῖον τοῦτο ἐπιτροπὴν, ἂν θέλῃ, νὰ λάβῃ μετοχάς· ἡ φράσις αὕτη ἐννοεῖ, ὅτι τοῦτο ἀπόκειται εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ὑπῆρχε πρὶν πίστις περισσοτέρα ἢ σήμερον εἰς τὴν Κυβέρνησιν; ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος σᾶς εἶπε κατὰ τὴν 28 Μαρτίου, ὅτε ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος ἦτο χειροτέρα τὰ ἐναντία τῶν ὅσων σήμερον σᾶς λέγει. Ἰδοὺ τί σᾶς εἶπε τότε ἀκούσατε. «Τὰ κληροδοτήματα ὠφελοῦνται· διότι ταῦτα θέλουν λαμβάνει τόκους μεγαλητέρους, ἔπειτα ἡ ἀσφάλεια θὰ ᾖναι τοσοῦτον μεγαλητέρα, ὅσον καὶ τὸ ἔθνος αὐτὸ θὰ ζήσῃ.» Τότε, κύριοι, ἦτο πραγματικῶς ἀμφίβολον ἂν θὰ ζήσῃ τὸ ἔθνος. Κανεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν εἶχε τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἠμπορούσαμεν νὰ φθάσωμεν εἰς ὃ ἐφθάσαμεν εὐτυχῶς σημεῖον, καὶ μόλα ταῦτα σᾶς ἔλεγε τότε ὅτι ὑπῆρχεν ἀσφάλεια μεγαλητέρα. Σήμερον δὲ ὅτε ἐγκατεστάθη ἡ νέα βασιλεία, καὶ ὅτε οἱ πόροι θὰ ᾖναι ἀνώτεροι, δὲν ὑπάρχει πίστις εἰς τὸ δημόσιον ὅση καὶ εἰς τὴν τράπεζαν ἢ ὁπουδήποτε ἀλλοῦ ἡ ἐπιτροπὴ ἤθελε δανείσει τὰ κεφάλαιά της; καὶ δὲν ἔχετε τοσαύτην πεποίθησιν, ὅτι αὔριον τὸ ταμεῖον θὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ πληρώσῃ τὸ κανονισμένον ποσὸν τῶν τόκων τοῦ δανείου; καὶ πιστεύετε, ὅτι, ἐὰν τὸ δημόσιον ταμεῖον δὲν εὑρεθῇ εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσῃ τοὺς τόκους, τὸ ἀπομαχικὸν ταμεῖον δὲν ἔχει τότε τὰ μέσα νὰ περιθάλψῃ τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην; εἶναι ἐλάχιστον, κύριοι, τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον δαπανᾷ πρὸς περίθαλψιν τούτων, πρὸς τὸ ποσὸν ὅπερ ἀπολαμβάνει κατὰ μῆνα. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς πράξεως οὐδεμία προσγίνεται βλάβη εἰς τὸ ἀπομαχικὸν ταμεῖον. Αἱ μηνιαῖαι εἰσπράξεις ἐπαρκοῦσιν εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ. Σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ δημοσία πίστις πλέον ἐν Ἑλλάδι. Ναὶ, κύριοι, τοῦτο θὰ λάβει χώραν ἐὰν οἱ λόγοι σας πιστευθῶσιν, ἀλλὰ δὲν θὰ πιστευθῶσι, διότι καὶ ὁ ναύτης καὶ ἡ χήρα καὶ τὸ ὀρφανὸν θέλουν πεισθῆ, ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς πράξεως οὐδεμία προσγίνεται βλάβη. Ἡ πίστις τοῦ δημοσίου εἶναι πραγματική· κἀνεὶς δὲν ἐζήτησε νὰ ἀποξενωθῇ τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου, διότι παρέχει πίστιν περισσοτέραν τὸ δημόσιον. Κύριοι, ὅπως τὸ ζήτημα τὸ ἔφερεν ἡ ἀντιπολίτευσις εἶναι ὅλως ἄσχετον μὲ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον· τὸ κατ’ ἐμὲ, ἤθελον προτείνει εἰς ὑμᾶς νὰ ἀποφανθῆτε, ἐὰν ὑποστηρίζετε τὸ ὑπουργεῖον ἢ ὄχι, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἀποφανθῆτε ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Κηρύττομαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ συγχρόνως θέτω τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ Συνέλευσις ὑποστηρίζῃ τὸ ὑπουργεῖον ἢ ὄχι.

§11ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κύριοι! Ἤμην προητοιμασμένος μόνον νὰ ἀπευθύνω ὀλίγας παρατηρήσεις ἐπὶ ἑνὸς προσωπικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἤγειρεν ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος τῆς Παρνασίδος· δυστυχῶς ἦλθεν ἐπὶ τοῦ βήματος ἓν ἄλλο ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν εἶμαι προητοιμασμένος, ἀλλὰ καὶ ἂν ἤμην, δὲν ἤθελα παντάπασι τὸν ἀποκρούσει, διότι δὲν ἔκαμεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἄλλο, παρὰ νὰ προσφέρῃ θυμίαμα εἰς τὸ εἴδωλόν του, καὶ οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὰς συμπαθείας, νὰ προκαλέσῃ τὰς ἀντιπαθείας τοῦ τρίτου. Ποῖοι ἄνθρωποι εἶναι εἰς τὴν σειρὰν νὰ κυβερνήσωσι, καὶ ποῖοι δὲν εἶναι, δὲν εἶναι δεδομένον νὰ τὸ ἀποφασίσῃ ἄνθρωπος, ἀνήκων ὁπωσδήποτε εἰς μίαν φατρίαν· ὁ καθεὶς ἔχει τὰς πεποιθήσεις του, ὁ καθεὶς ἔχει τὴν ἀφοσίωσίν του, ὁ καθεὶς ἠξεύρει νὰ ζητήσῃ ἐκεῖνα τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων ἡ πατρὶς προάγεται εὐδαιμονοῦσα. Κύριοι, λυποῦμαι πολὺ, διότι δὲν εἶμαι προπαρεσκευασμένος. Ἀλλ’ ἐν ὀλίγοις θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ εἴπω μερικὰ, τὰ ὁποῖα θὰ πείσουν τὸν προαγορεύσαντα, ὅτι δὲν ὡμίλησε συνταγματικῶς. Τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ἔφθασεν ὁ Βασιλεὺς εἰς τὸν Πειραιᾶ, ποῖος εἶχε τὴν πλειονοψηφίαν ἐντὸς αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως; Οὐδεὶς (θόρυβος ἀριστερά).

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, Κύριοι.

§13ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Συνταγματικὸν Ὑπουργεῖον λέγεται, Κύριοι, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δέχεται νὰ ἔμβῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν μὲ μίαν πραγματικὴν πλειονοψηφίαν καὶ ὄχι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σχηματίζει τὴν πλειονοψηφίαν ἀφοῦ γένῃ (εὖγε δεξιόθεν).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ λείψωσιν αἱ ἐπιδοκιμασίαι! ἐπαναλαμβάνω, διότι αὐταὶ προκαλοῦσι τὰς ἀποδοκιμασίας, αὗται δὲ τὸν θόρυβον.

§15ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Εἶπεν ὁ προαγορεύσας, καὶ εἶπε μὲ ἕναν τόνον, ὁ ὁποῖος δὲν τοῦ ἀνῆκεν· εἶπεν, ὅτι τοῦτο θέλει ἡ Ἑλλάς, ἐκεῖνο ἀποῤῥίπτει ἡ Ἑλλάς, καὶ λέγω ὅτι δὲν εἶχε μίαν τοιαύτην ἀποστολὴν, δὲν ἔχει τοιοῦτον δικαίωμα. Ὅταν ἔφθασεν ὁ Βασιλεὺς, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὸν Πειραιᾶ, ὑπῆρχεν εἰς τὴν Συνέλευσιν αὐτὴν ὅλην, καὶ κανένα δὲν ἐξαιρῶ, Κύριοι, ἡ ἐπιθυμία τοῦ νὰ συντρέξουν ὅλοι τὴν τάξιν. Ἡ πλειονοψηφία, Κύριοι, ἦτο προπαρεσκευασμένη ὑπὲρ παντὸς Ὑπουργείου, εἰς τὸ ὁποῖον ἤθελεν ὁ Βασιλεὺς δώσει τὴν ἐμπιστοσύνην. Ἡ ὕπαρξις τῆς πλειονοψηφίας τῆς σημερινῆς δὲν εἶναι μία ἀπόδειξις ἐμπιστοσύνης οὔτε εἰς τὸν ἕνα, οὔτε εἰς τὸν ἄλλον, οὔτε εἰς τὸν Κώσταν οὔτε εἰς τὸν Παῦλον, εἶναι μία ἀπόδειξις τῆς δίψης, τὴν ὁποίαν εἶχε τὸ ἔθνος τοῦ νὰ ἴδῃ ἐν τῷ μέσῳ του Βασιλέα, νὰ ἴδῃ ἐπανερχομένην τὴν τάξιν, νὰ ἴδῃ ἰσχύοντα τὸν νόμον, νὰ ἴδῃ θριαμβεύουσαν τὴν ἠθικὴν, νὰ ἴδῃ ἐπικρατοῦσαν τὴν οἰκονομίαν. Εὔκολον εἶναι νὰ ἀναβαίνῃ τις τὸ βῆμα, ἀλλὰ δύσκολον εἶναι νὰ ἀποκτήσῃ τὴν ὑπόληψιν τοῦ ὅτι δικαίως κατέχει τὸ βῆμα. Ἡμεῖς ἀντιπολιτευόμεθα τὸ Ὑπουργεῖον, διότι πιστεύομεν ὅτι δὲν εἶχε τὴν πλειονοψηφίαν, ὅταν ἦλθε, διότι φρονοῦμεν ὅτι εἰς τοιαύτας δυσκόλους περιστάσεις ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἓν ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον νὰ προσφέρῃ μεγαλειτέρας ἐγγυήσεις, καὶ ὄχι διότι ἠθέλαμεν ἡμεῖς νὰ λάβωμεν μέρος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον αὐτό. Κύριοι! σᾶς τὸ λέγω ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ, καὶ ὅταν τὸ λέγω ἀπὸ τοῦ βήματος πρέπει νὰ τὸ πιστεύσητε, διότι εἶμαι τίμιος ἄνθρωπος, ἔχω καὶ ἐγὼ ἓν παρελθὸν, ὅπως ἔχετε ὅλοι σας, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ παρελθόντος λαλῶ, καὶ τὰ πράγματα εἰς τὸ ἑξῆς θὰ τὸ ἀποδείξουν καλλίτερον. Ἀντιπολιτεύομαι, λέγω, τὸ ὑπουργεῖον, ἀλλὰ τὸ ἀντιπολιτεύομαι μέχρι τινὸς, οὐχὶ διὰ νὰ τὸ ῥίψω· τὸ ὑπουργεῖον ἐάν πέσῃ, θὰ πέσῃ μόνον του, θὰ πέσῃ πιεζόμενον ἀπὸ τὸ μέγα φορτίον, τὸ ὁποῖον ἐπῆρεν εἰς τοὺς ὤμους του, ὅπως ἓν ἄλλο ὑπουργεῖον τῇ ἐπαύριον μιᾶς ἄλλης ἐθνικῆς συνελεύσεως ἤθελε ν’ ἄρῃ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἔπεσε καὶ συνετρίβη. Ποτὲ αἱ ἀντιπολιτεύσεις δὲν ἔῤῥιψαν τὰ ὑπουργεῖα· αἱ πράξεις, αἱ περιστάσεις αἱ δειναὶ, ἔῤῥιψαν τὰ ὑπουργεῖα.

§16ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Καὶ αἱ ὀχλαγωγίαι (θόρυβος).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι.

§18ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Αἱ ὀχλαγωγίαι εἶναι ἔργα σας ἔξω. Ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος τῆς Ἠπείρου ἦλθε καὶ εἰς ἓν ἄλλο πολὺ πλέον προσωπικώτερον, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ στιγμὴ, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ τῷ ἀπαντήσω· μὲ δέκα λέξεις δὲν δικάζεται ὁ πολιτικὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔκαμεν αἰωνίως τὸ καθῆκόν του. Μέχρι τίνος ἤθελεν ὁ εἷς νὰ προοδεύσῃ, ἕως ποῦ ἤθελε νὰ σταματήσῃ ὁ ἄλλος, αὐτὸ εἶναι, Κύριοι, ἔργον τῆς συνειδήσεως ἑκάστου· ἀρκεῖ νὰ μὴ ἀποδειχθῇ ὅτι ἐπῆρε αὐτὸν τὸν δρόμον ἢ τὸν ἄλλον ἕνεκα ἰδιοτελείας. Ἀφίνω εἰς ἄλλην συνεδρίασιν εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἤμεθα πλέον ἤρεμοι διὰ νὰ ἐπαναφέρω αὐτὸ τὸ συνταγματικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον τὸ θεωρῶ λίαν σπουδαῖον καὶ διὰ τὸ ὑπουργεῖον καὶ διὰ τὴν Πατρίδα καὶ διὰ τὴν νέαν δυναστείαν, τὴν ὁποίαν σήμερον ἐγκαινιάζομεν. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον ἠγέρθη μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἐντίμου πληρεξουσίου Παρνασσίδος. Εἰς τὴν σοβαρὰν προχθεσινὴν συζήτησιν, Κύριοι, εἰς τὴν ὁποίαν ὅλοι οἱ ἀγορεύσαντες κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον συνεισέφερον τὸν ὀβολόν των καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς τάξεως καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ ψηφίσωμεν, ἐπερίμενα νὰ ἔλθῃ καὶ ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Παρνασίδος καὶ νὰ ῥίψῃ καὶ αὐτὸς τινὰς ἰδέας εἰς τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἔπραξε τοῦτο, ἐπροτίμησε νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ μίαν γελοιογραφίαν καὶ νὰ καταλήξῃ γελοιογραφικώτατα, καὶ εἶναι ἀπορία πῶς ἠδυνήθημεν αὐτὸς νὰ γελοιογραφῆται καὶ ἡμεῖς νὰ τὸν καμαρώνωμεν (γέλως). Ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Παρνασίδος συνειθίζει νὰ ὁμιλῇ πάντοτε μὲ προσωπικότητας, ἀλλ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν ὑπερεπήδησε τὴν συνήθειάν του, ἐκείνην τὴν ἡμέραν ὑπερέβη πᾶν ὅριον. Μετεχειρίσθη, λέγω, πάντοτε καὶ μετεχειρίσθη ῥητῶς ἐκείνην τὴν ἡμέραν μίαν διάλεκτον, ἡ ὁποία δὲν εἶναι οἰκεία τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου. Ἐὰν αὐτὴν τὴν διάλεκτον συνείθισε νὰ λαλῇ, δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ τὸν μεμφθῶμεν, ἂς φροντίσῃ ὅμως νὰ τὴν ἀλλάξῃ, διότι αὐτὴ δὲν εἶναι διάλεκτος τοῦ βήματος, δὲν εἶναι ὅλως ἀπηλλαγμένος τῆς αὐστηροτέρας ἐπικρίσεως. Ὅταν, Κύριοι! ἀναβαίνων τὸ βῆμα, λέγῃ δὲν εἶσθε εἰλικρινεῖς εἰς ὅσα λέγετε, Κύριοι! ἀπὸ κανὲν βῆμα ποτὲ δὲν ἐξῆλθε μία τοιαύτη φράσις· ποτὲ δὲν ὑποτίθεται ὅτι ὁ ἀναβαίνων τὸ βῆμα λέγει ἄλλα, καὶ φρονεῖ ἄλλα. Ὅστις ἔχει τὴν τόλμην νὰ καταλαμβάνῃ μίαν ἀπὸ τὰς δύο πλευρὰς, ὅστις ἔχει τὴν τόλμην νὰ λέγῃ, εἶμαι ἀντιπολιτευόμενος, αὐτὸς ἤθελεν εἶσθαι λίαν ἠλίθιος νὰ μὴν ᾖναι εἰλικρινής. Ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς πάντοτε εἶναι προσωπικὸς, προχθὲς δυστυχῶς ἐστάθη προσωπικώτατος. Ἄλλοτε, ἐνθυμεῖσθε, λαλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος, μὲ ἀπεκάλεσε ταμιευτικόν· ἦτον ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν παρεκάλεσα νὰ φέρῃ μίαν καὶ μόνην ἀπόδειξιν καὶ ἐσιώπησε. Λαλῶν προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τί σᾶς εἶπε, Κύριοι; Ὁ Κύριος Χρηστίδης θέλει νὰ μένουν τεθαμμένα τὰ χρήματα τοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου, ὅπως ἐσυνείθιζεν ἄλλοτε νὰ ἔχῃ τεθαμμένα τὰ δημόσια χρήματα εἰς τὴν γῆν, ἐγκεκλεισμένα εἰς κιβώτια· καὶ πότε τοῦτο; ὁπόταν, λέγω, ἠρνεῖτο νὰ πληρώσῃ, νὰ ἐξοφλήσῃ δικαστικὰς ἀποφάσεις, ἠρνεῖτο νὰ πληρώσῃ δικηγορικὰ ἔξοδα, ἠρνεῖτο νὰ πληρώσῃ ὅλους ἐκείνους, μὲ τοὺς ὁποίους τὸ δημόσιον εἶχε δοσοληψίας. Ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς πρὸ ὀλίγου εἰσῆλθεν εἰς τὸν πολιτικὸν βίον, ἄλλοτε ἔζη μακρὰν τῶν δημοσίων πραγμάτων, ἐσυνείθιζεν ὅμως νὰ συνδιαιτᾶται μὲ μίαν μερίδα ἀντίθετον καὶ δυστυχῶς ἔλαβε τὰς κακὰς ἕξεις μόνον τῆς μερίδος ταύτης, δυστυχῶς ἐλάμβανε τὰς πληροφορίας του ἀπὸ τὰ διαδιδόμενα εἰς τὰς ἀγυιὰς...... (Θόρυβος ἀριστερὰ).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι!

§20ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Τὰς ὁποίας ὡς καλὸς χριστιανὸς (θόρυβος).

§21ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θ’ ἀκούσωμεν, ἔχομεν τάξιν;

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι, ἡσυχία!

§23ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Εἶπον, ὅτι ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς ἤντλει ἀπὸ τὰς ῥηθείσας πηγὰς τὰς πληροφορίας του καὶ ἐπίστευεν ὅσα ἤκουε καὶ τὰ ἐπίστευεν ἴσως ἐν καλῇ τῇ πίστει. Ἰδοὺ τι εἶπα περὶ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου πράγματος εἷς ὑπουργὸς κατὰ τὸ 1855 καὶ ποίαν ἀπάντησιν τότε ἐπισήμως ἔλαβεν· (ἀνεγνώσθη ἐνταῦθα ἀπόσπασμα ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς Γερουσίας, ἔχον ὡς ἀκολούθως). «Διὰ νὰ ἰδῆτε, Κύριοι, πόσον ὀλίγην προσοχὴν ἔδειξεν ὁ Κύριος ὑπουργὸς καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐκφράσεών του καὶ μὲ ποίαν ἔλλειψιν ἁβροφροσύνης καὶ δικαιοσύνης προσέβαλε τὴν παρελθοῦσαν διοίκησιν, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ μὴν ἀφήσω ἀνεξέλεγκτον ἕνα παράγραφον τῆς ἐκθέσεώς του, τὸν ὁποῖον μὲ λύπην σας βεβαίως θὰ ἀκούσητε·» «Τὸ ὑπουργεῖον ἀπέβαλε, λέγει, τὸ σύστημα τῆς ἀναβολῆς τῶν δικηγορικῶν ἀντιμισθιῶν, διότι τοῦτο προσβάλλει τὸ πρὸς κεκτημένα δικαιώματα ὀφειλόμενον σέβας κτλ. πρὸ πάντων δὲ τὸ ὑπουργεῖον θεωρεῖ πᾶσαν ἀναβολὴν ἐκτελέσεως ἀποφάσεως ἢ πᾶσαν ἀπόπειραν πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ ποσοῦ, εἰς ὃ κατεδικάσθη τυχὸν τὸ δημόσιον, ὡς μέγα ἀτόπημα κτλ.» Κύριοι! ἤμην ὑπουργὸς μέχρι τοῦ 1853, διϊσχυρίζοντο τότε, καθὼς καὶ τώρα, καὶ τὸ διϊσχυρίζετο ὑπουργὸς, ὅτι ἔμειναν ἀπλήρωτοι δικαστικαὶ ἀποφάσεις. Ἠξεύρετε, Κύριοι, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς λέγει, τὸ δεύτερον ἔτος κατὰ τὸν Ὀκτώβριον μῆνα. Ὑποθέτω, ὅτι ὠφείλοντο καὶ οὔτε κατὰ τὰ 1854 ἐπληρώθησαν, διότι ὁ τότε ὑπουργὸς ἦτο ταμιευτικὸς καὶ δὲν ἐπλήρωνεν. Ἦλθε κατόπιν εἰς τὴν ἐξουσίαν ὁ ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος ἀνεγνώρισε τὸ δίκαιον τῆς πληρωμῆς, ἤγουν, ὅτι ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσι τὰ ἀπλήρωτα. Αὐτὸς συνέταξε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1855 καὶ ὤφειλεν, ἂν πραγματικῶς ἔμενον ἀπλήρωτα, νὰ τὰ ἐγγράψῃ εἰς τὸ 10 Κεφάλαιον, διὰ τὸ ὁποῖον ἐσυνειθίζετο νὰ κατατάττωνται ὅλα τὰ μὴ πληρωμένα ἀπὸ κεκλεισμένας χρήσεις. Κύριοι, ἔφερον εἰς τὴν συζήτησιν τὸ 10 Κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1855 καὶ εἶπον· Κύριε ὑπουργὲ, δεῖξόν μας ἓν μόνον ἔξοδον, τὸ ὁποῖον ἔμεινεν ἀπλήρωτον, ἀλλ’ οὐδὲ ὀβολὸν ἀπλήρωτον ἠδυνήθη κἀνεὶς ν’ ἀποδείξῃ. Κύριοι, αἱ πληρωμαὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖόν μου ἐγίνοντο τακτικώταται, καὶ ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ τούτου, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι μίαν πληρωμὴν δὲν ἔκαμον, ἠξεύρετε διὰ τί; διότι ἦτο μία κλοπή· τὴν ἄφησα ἀπλήρωτον διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς σῶμα τοῦ ἐγκλήματος. Δὲν θέλω νὰ ἐγγίξω σήμερον αὐτὸ τὸ γεγονός· διότι εἷς ἄλλος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ Κύριος Λόντος, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν ζωὴν, μὲ παρεκάλεσεν ἄλλοτε, ὅτε ἔκαμα λόγον περὶ αὐτοῦ εἰς ἕνα ἄλλον περίβολον καὶ τὸ ἔσβυσα ἀπὸ τὰ πρακτικά. Δὲν ὑπῆρξε λοιπὸν πώποτε ἔξοδον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπλήρωνον. Ἐὰν ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς γνωρίζῃ καμμίαν τοιαύτην δαπάνην μὴ πληρωθεῖσαν, τὸν παρακαλῶ νὰ τὴν προσαγάγῃ ἐνταῦθα, διὰ νὰ πεισθῇ τὸ κοινὸν, ὅτι εἶχε δίκαιον. Ἀπ’ ἐναντίας ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς γνωρίζει, ὅτι ἐπροτίμησα νὰ πληρώσω ἓν χρέος τοῦ δημοσίου πρὸς τὴν Τράπεζαν, τὸ ὁποῖον συνεφωνήθη ἀπὸ ἄλλο ὑπουργεῖον, μόνον καὶ μόνον διὰ ν’ ἀπαλλάξω τὸ δημόσιον ἀπὸ τόκους καὶ διὰ νὰ γλυτώσω τὸ ἐμπόριον ἀπὸ μίαν κηδεμονίαν, τὴν ὁποίαν τότε ἤθελον νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς αὐτό. Λοιπὸν, λέγει, ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς, χρήματα δὲν ἐχρεωστοῦντο, τί τὰ ἤθελες τόσα χρήματα τεθαμμένα καὶ τὰ ἐφύλαττες εἰς τὰ κιβώτια; Πρώτην φορὰν ἀκούω, Κύριοι, νὰ προπηλακίζηται ὑπουργὸς, νὰ ὑβρίζηται, διότι ἐστάθη φειδωλὸς, διότι ἐστάθη οἰκονόμος, διότι ἐφρόντιζε νὰ ἔχῃ οἰκονομίας τινὰς, διὰ νὰ μὴν ἔλθῃ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πέρνῃ τὰ ταμεῖα τῶν ἀπομάχων, διὰ νὰ μὴ εὑρίσκηται ἠναγκασμένος νὰ δανείζηται καὶ νὰ πληρώνῃ βαρεῖς τόκους. Ἀλλὰ τὰ χρήματα, λέγω, ἦσαν πολλὰ, δὲν ἐχρησίμευον διὰ τὴν Κυβέρνησιν· τί τὰ ἤθελες; Καὶ δύνασθε, Κύριε Κεχαγιᾶ, νὰ μοὶ εἴπητε, πόσα ἦσαν αὐτὰ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκοντο εἰς τὰ κιβώτια; — Καὶ ὅταν δὲν τὸ γνωρίζετε, μὲ ποῖον τίτλον λέγετε ἀπὸ τοῦ βήματος πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν βεβαιοῦνται ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν; Κύριοι, εἶναι καλὸν, ν’ ἀκούσητε αὐτὸ τὸ ἱστορικόν. Εἶναι ἀνάγκη, ἐπειδὴ εὑρίσκεται συγκεντρωμένη μία Ἐθνικὴ Συνέλευσις, νὰ γνωρίζῃ, ἐπειδὴ εἶναι πολλοὶ ἐν αὐτῇ, οἱ ὁποῖοι εἶναι σήμερον ὑπὲρ τοῦ ὑπουργείου, νὰ μάθωσι καὶ ποῖα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἡ δημοκοπία καὶ ἡ ἀγυρτία μεταχειρίζονται, διὰ νὰ προσβάλλουν τοὺς ἀντιπάλους των. Κύριοι, εὗρον εἰς τὸ ταμεῖον, ὅταν ἦλθον ὑπουργὸς, περίσσευμα μέχρι τοῦ 1850 δύω ἑκατομμύρια ἑπτακοσίας τόσας χιλιάδας· προστίθενται, ὅσα ἐπὶ τῆς ὑπουργείας μου ἐπερίσσευσαν εἰς τὰ 1851, 340 χιλιάδες, ὅσα ἐπίσης ἐπερίσσευσαν κατὰ τὸ 1852, 148 χιλιάδες, γίνονται τὸ ὅλον 3,276,000. Δὲν προσθέτω τὰ περισσεύματα τοῦ 1853, τὰ ὁποῖα συμποσοῦνται εἰς 991,677, διότι αὐτὰ ἐπραγματοποιήθησαν καὶ ἐκαθαρίσθησαν εἰς τὰ 1854, ὅταν ἐγὼ πλέον δὲν ἤμην ὑπουργός. Ἀλλὰ, Κύριοι, πρέπει ἐνταῦθα νὰ σᾶς δώσω μίαν διασάφησιν. Κατὰ τὸν χρηματικὸν μηχανισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος τὰ ἔσοδα εἰσπράττονται εἰς τὸ πρῶτον ἔτος, ὅπως τοὐλάχιστον ἐγίνετο τότε κατὰ τὰ ⅔· τὰ δ’ ἔξοδα πραγματοποιοῦνται κατὰ τὰ ⅚. Διὰ νὰ ἐπαρκῇ δὲ τὸ ταμεῖον εἰς τοὺς ἀφόρους μῆνας, οἵτινες ἄρχονται ἀπὸ τὸν Ἰανουάριον ἑκάστου ἔτους καὶ φθάνουν μέχρι τοῦ Ἰουνίου καὶ Ἰουλίου, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸ ταμεῖον ἐναποταμίευμα ἀφεύκτως, ἓν ποσὸν ἀνάλογον διὰ ν’ ἀπαντᾶται ἐξ αὐτοῦ τὸ κατὰ μῆνα ἔλλειμμα. Κατὰ τὴν κλίμακα, ἡ ὁποία ἐσχηματίσθη τότε ἐπὶ τῶν μηνιαίων ἐσόδων, καὶ ὅπου βλέπει τις ἀκριβῶς κατὰ ποίαν ἀναλογίαν ἐλάμβανον ὡς ἔγγιστα χώραν τὰ περισσεύματα ἢ τὰ ἐλλείμματα ἑκάστου μηνὸς καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς χρήσεως, ἥτις διαρκεῖ 22 μῆνας, ἀπῃτεῖτο κατ’ ἐλάχιστον ὅρον νὰ ἔχωμεν ἀποταμίευμα 1,800,000 καὶ κατὰ μέγιστον 3,400,000. Ὅστις ἐπιθυμεῖ δύναται νὰ λάβῃ καὶ ν’ ἀναγνώσῃ τὴν κλίμακα, τὴν ὁποίαν βλέποντες θέλει πεισθῆ, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω, εἶναι μαθηματικὴ ἀλήθεια· καὶ ὅμως, Κύριοι, δὲν εἴχομεν τότε εἰς τὸ ταμεῖον, εἰμὴ 3,200,000 μόνον δραχμῶν, κ’ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν 3,400,000, καὶ αὐτὰ διαμοιρασμένα εἰς τὰ διάφορα ταμεῖα τοῦ Κράτους, καὶ αὐτὰ ἀκαθάριστα κατὰ μέγιστον μέρος. Ἐρωτῶ, εἶναι αὐτὰ, Κύριοι, μιλλιούνια τεθαμμένα εἰς τὰ ὑπόγεια; εἶναι αὐτὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα μένουν κλεισμένα εἰς κιβώτια; δύνανται σπουδαῖοι ἄνθρωποι νὰ ἔρχωνται ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ λέγουν ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ, ὅτι ὑπῆρχον κεφάλαια κεκλεισμένα εἰς κιβώτια, ὅτι ἔμειναν ἄγονα καὶ ὅτι ἔμενον ἀπλήρωτοι οἱ δανεισταὶ τοῦ δημοσίου; Ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς εἶπεν ἀκόμη. Ὁ Κύριος Χρηστίδης ἔφερε ζήτημα ἐνταῦθα τὸ περὶ προϋπολογισμοῦ, ζήτημα ὅλως διόλου ξένον ἀπὸ τὴν συζήτησιν. Τί θέλει ὁ Κύριος Χρηστίδης, νὰ συντάξῃ τὸ ὑπουργεῖον προϋπολογισμὸν, πρὶν καταρτίσῃ τοὺς ὀργανικοὺς νόμους; Θέλει ὁ Κύριος Χρηστίδης, νὰ κάμῃ καὶ αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον τὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα ἔκαμον τὰ προκάτοχα ὑπουργεῖα; καὶ ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, εἶπε, τὰ ὑπουργεῖα τοῦ κατηραμένου ἐκείνου συντάγματος; ἤγουν θέλει νὰ κάμουν καὶ οἱ παρόντες ὑπουργοὶ τοὺς ψευδεῖς προϋπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους ἔκαμον οἱ τότε; Τί νὰ σᾶς εἴπω, Κύριοι, διὰ τὸ θάῤῥος αὐτοῦ τοῦ πληρεξουσίου; ὑμεῖς κρίνατε. Οἱ προϋπολογισμοὶ τοῦ παρελθόντος, οἵτινες κατὰ τὸν Κύριον Κεχαγιᾶν ἦσαν ψευδεῖς, ἀκούσατε τί ἔλεγον.

ά) Παρατηρητέον ὅτι μεταξὺ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1852 καὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ὑπάρχει διαφορά τις ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα, ἤγουν τὰ πραγματοποιηθέντα ἔσοδα εἶναι ὀλιγώτερα τῶν προϋπολογισθέντων, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ αὕτη προῆλθεν οὐχὶ ἐκ ψευδῶν προϋπολογισμῶν, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀνελπίστως ἐπελθοῦσαν καταστροφὴν τῆς σταφίδος κατὰ τὸ 1852. βʹ) Δὲν μνημονεύω ἐνταῦθα τὰ περὶ προϋπολογισμοῦ καὶ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1851, διότι ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1850, ὅτε ἄλλος ἦτον ὑπουργός. Καὶ ὅμως καὶ οἱ τρεῖς οὗτοι προϋπολογισμοὶ ἐδιοικήθησαν τόσον καλῶς, ὥστε καὶ οἱ τρεῖς ἀφῆσαν ἓν πραγματικὸν περίσσευμα ὡς ἠκούσατε, ἤτοι·

Δὲν σᾶς ἀρέσκουν, κύριε Κεχαγιᾶ, οἱ προϋπολογισμοὶ ἐκεῖνοι; δὲν σᾶς ἀρέσκει ἡ διοίκησις ἐκείνη; Εἶπε ῥητῶς ὁ κύριος Κεχαγιᾶς ὅτι ἐνέγραψαν εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς ἐκείνης τῆς ἐποχῆς 2, 3 ἑκατομμύρια διὰ νὰ πληρώσωσι τὰς Δυνάμεις, καὶ ὅμως δὲν ἐπλήρωσαν οὔτε ὀβολόν· κύριοι, αὐτὸ εἶναι καθαρὸς μῦθος. Ἀκούσατε σᾶς παρακαλῶ τί περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος ἔλεγε τότε ὁ προϋπολογισμὸς εἰς τὰς Δυνάμεις καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅλην. «Σᾶς χρεωστῶ ἤδη μίαν σύντομον ἐξήγησιν, καὶ αὕτη ἀφορᾷ τὸ καταχωρισθὲν ποσὸν ἐκ δραχ. 400,000 διὰ τὸ ἐξωτερικὸν χρέος· δὲν ἀγνοεῖτε, κύριοι, ὅτι τὸ ἔθνος εἶναι βεβαρυμένον μὲ ὑπέρογκον ἐξωτερικὸν χρέος, τὸ ὁποῖον ἐγγυήθησαν αἱ τρεῖς προστάτιδες Δυνάμεις, καὶ πληρόνουσιν ἐτησίως τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεώλυτρα συμποσούμενα εἰς δρ. 3,835,173:58· τὸ χρέος τοῦτο, ὁποιονδήποτε καὶ ἂν ᾖναι τὸ ἱστορικόν του, εἶναι οὐχ ἧττον χρέος ἐθνικόν, χρέος ἱερόν, καὶ ἡ Ἑλλὰς προσκληθεῖσα κατὰ διαφόρους ἐποχὰς νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών της ἀπέναντι τῶν δανειστῶν της, διὰ τὸ ἀνεπαρκὲς τῶν πόρων της δὲν ἠδυνήθη μέχρι τοῦδε οὔτε νὰ πληρώσῃ τακτικῶς, οὔτε νὰ κανονίσῃ τὰς πληρωμὰς κατὰ τὸ μέτρον τῶν δυνάμεών της. Ἐάν πρό τινος καιροῦ δὲν μᾶς ἀπηυθύνθησαν σπουδαῖαι ἀπαιτήσεις ὡς πρὸς τοῦτο τὸ δικαίωμα τῶν ἀπαιτήσεων, οὐχ ἧττον ὑφίσταται, καὶ ἀπὸ μίαν, στιγμὴν εἰς ἄλλην ὅλον τὸ οἰκονομικόν μας οἰκοδόμημα εἶναι κίνδυνος νὰ εὑρεθῇ ἐκτεθειμένον εἰς κλονισμοὺς ἐκτάκτους. Ἔχομεν μυρίας ἀφορμὰς νὰ ἐπαναπαυώμεθα εἰς τὴν εὐμένειαν τῶν εὐεργετίδων Δυνάμεων· ὅ,τι αἱ χεῖρές των ἀνήγειρον δὲν θὰ θελήσουν βεβαίως νὰ καταστρέψουν· δὲν εἶναι ὅμως ἀφ’ ἑτέρου ὀρθὸν νὰ καταχρασθῶμεν τῶν εὐνοϊκῶν τούτων διαθέσεων. Εἶναι ἑπομένως ἔργον πολιτικῆς συνέσεως νὰ λάβωμεν ἐγκαίρως τὴν εἰσήγησιν ἐπὶ ζητήματος τοσοῦτον σπουδαίου· κηρύττοντες τὴν προθυμίαν μας καὶ βάλλοντες ὑπὸ τὰς ὄψεις τῶν προστατῶν μας γυμνὴν τὴν οἰκονομικήν μας κατάστασιν, τὰς ἐνεστώσας καὶ μελλούσας περὶ τῆς ἀναπτύξεως τῶν δημοσίων πόρων ἐλπίδας μας, προτείνοντες τέλος τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἐτησίως δυνάμεθα νὰ ἀποτίσωμεν ἀπέναντι τῶν ἀπαιτητῶν χρεῶν μας, ἔχομεν ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν συνηγοροῦσαν τὴν καλὴν πίστιν. Μέχρι τοῦδε κατεχωρίζετο εἰς τὸν ἐτήσιον προϋπολογισμὸν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον τὸ ἓν τρίτον τῶν ἐτησίων προκαταβολῶν τῶν τριῶν Δυνάμεων, ἤτοι δρ. 1,278.491:20· ἀλλὰ κᾀμμία πληρωμὴ δὲν ἐγένετο, ἐξαιρουμένου τοῦ ἔτους 1847, ὁπόταν ἀναγκασθεῖσα ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποδώσῃ μέρος τῶν προκαταβολῶν τῆς Ἀγγλικῆς σειρᾶς προσέφυγεν εἰς ἐξωτερικὸν δάνειον· καὶ ἀφοῦ ἐκ τῆς πείρας ἀπεδείχθη, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ πραγματοποιηθῇ κατ’ ἔτος ἡ πληρωμὴ ἑνὸς τοιούτου ποσοῦ, ἡ ἐξακολούθησις τῆς ἐγγραφῆς αὐτοῦ τούτου εἰς τὸν ἐτήσιον προϋπολογισμὸν ἐθεωρήθη ἄτοπος· ἐπροτίμησα ὅθεν νὰ σημειωθῇ ἐκεῖνο τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ὡς ἐκ τῆς τακτοποιήσεως τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας συνεπεία τῶν ληφθέντων μέτρων ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι θέλει εὑρεθῆ εἰς κατάστασιν τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ πληρώσῃ. Ἐπὶ τῇ βάσει μάλιστα ταύτῃ θέλει ἐξαιτήσει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀνοιχθῶσι διαπραγματεύσεις διὰ νὰ κανονισθῇ ἐφάπαξ τὸ κατ’ ἔτος ἀποδοτέον ποσόν, καὶ νὰ παύσῃ οὕτως ἡ τοσοῦτον ἐπιβλαβὴς ἀβεβαιότης, ἥτις κλονίζει τὴν δημόσιον πίστιν καὶ συνεπάγει ἐπιβλαβεῖς διὰ τὴν ἐσωτερικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου συνεπείας.» Ἠκούσατε, κύριοι, τί περὶ τούτου ἔλεγεν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1852 καὶ ὅμως ὁ κύριος Κεχαγιᾶς ἐπιμένει ὅτι μιλλιούνια ἐγράψαμεν, ἤγουν βεβαιοῖ ὅτι τίποτε δὲν γνωρίζει. Ἀλλὰ κύριοι, διὰ ποῖον λόγον, θὰ μὲ ἐρωτήσητε ἴσως, ἐγράψαμεν 400,000· ἀπαντῶ ὅτι τόσα ἐγράψαμεν, οὐχὶ μόνον διότι τόσον ἠδυνάμεθα νὰ πληρώσωμεν, ἀλλὰ διότι μὲ ἐνίσχυσε εἰς τοῦτο καὶ ἕνας φίλος, φίλτατος τῆς Ἑλλάδος, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἐν τῇ ζωῇ, ὁ Εὐνάρδος· εἶναι ἐκτεταμένον τὸ ἔγγραφον αὐτοῦ τοῦ φιλέλληνος, τὸ ὁποῖον κρατῶ εἰς χεῖράς μου, σᾶς ἀναφέρω μόνον τὸ σχετικὸν μέρος, ἔχον οὕτω. «Τὰ δικαιώματα τῶν τριῶν Δυνάμεων παρεβιάσθησαν· ἀλλ’ ὡς εὐεργέτιδες τοῦ νέου κράτους, τὸ ὁποῖον αὗται ἐδημιούργησαν, εἶπον ὅτι, ἡ Ἑλλὰς ἔχει χρείαν νὰ διατηρήσῃ τοὺς πόρους της διὰ νὰ στερεωθῇ. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ ἐλαττώσω σημαντικὰ τὸ σχέδιον τοῦ κυρίου Μαυροκορδάτου, καὶ ἐν ᾧ παραδέχομαι τὴν βάσιν αὐτοῦ, ἐπεθυμοῦσα, ὥστε αἱ τρεῖς Δυνάμεις νὰ εἶχον τὴν γενναιότητα νὰ μὴ ζητήσουν ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν κυβέρνησιν εἰμὴ τὴν ἀπόδοσιν τῶν 60 ἑκατομμυρίων ἄνευ ὁποιουδήποτε τόκου ἐπὶ τῇ ἑπομένῃ βάσει.

Αὐτὰ δὲ τὰ τριάκοντα πέντε ἑκατομμύρια νὰ πληρωθῶσιν ἐν διαστήματι 40 ἐτῶν, διαιρούμενα ὡς ἀκολούθως·

Βλέπετε ὅτι ὁ φιλέλλην οὗτος μᾶς συμβουλεύει νὰ ἀρχίσωμεν νὰ πληρώσωμεν ἀπὸ 400,000 δραχ. Ἰδοὺ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐνέγραψα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1852 400,000. Δὲν ἐνηργήσαμεν δὲ ἀμέσως τὰς διαπραγματεύσεις, περὶ ὧν παρακατιὼν μᾶς ἐσυμβούλευσεν ὁ ἴδιος, διότι ὁ κύριος Ζωγράφος πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος ἐν Πετρουπόλει μοὶ ἔγραψε καὶ μοὶ ἐβεβαίωσεν ὅτι ὁ αὐτοκράτωρ ἐδέχθη ἐπὶ τῇ αἰτήσει του νὰ μὴ πληρώσωμεν τόκους καὶ χρεώλυτρα ἐπὶ 4 ἔτη, ἀρχόμενα ἀπὸ τοῦ 1851 (θόρυβος)....

§24ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Εἶναι ζήτημα οὐσιῶδες, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀκούσωμεν, μὴ ταράττεσθε.

§25ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Εἶπε προσέτι ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Παρνασσίδος, ὅτι ὁ κύριος Χρηστίδης σήμερον ἐλάλησε περὶ τῆς πίστεως τῆς κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, τὸ ὁποῖον ἀπῄτησαν αἱ Δυνάμεις, ὁ κύριος Χρηστίδης ἠναντιώθη· ὄχι, κύριοι, δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐναντιώθην. Εἶπα τότε ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσωμεν τὸ ἓν ἑκατομμύριον, εἶπον φέρετε τὰ ἔγγραφα τῶν κομισσαρίων· ἠπατήθησαν ἐκεῖνοι εἰς τοὺς ἀπολογισμούς των, καὶ πρέπει νὰ φωτίσωμεν τὴν Εὐρώπην, καὶ νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν κυβέρνησιν· καὶ ἀπόδειξις τοῦ ὅτι εἶχε τότε δίκαιον, εἶναι, ὅτι ἅπαξ μόνον ἐπληρώσαμεν τὸ ἑκατομμύριον, καὶ αὐτὸ τὸ ἐδανείσθημεν. Ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος μὲ ἐπροκάλεσεν ἀκόμη, ὅταν εἶπεν, ὅτι ἡ Γαλλικὴ κυβέρνησις καί τοι ἔχουσα ἀνάγκην δὲν ἔβαλε χεῖρας ἐπὶ τοῦ ἀπομαχικοῦ ναυτικοῦ ταμείου, μὲ ἐπροκάλεσε νὰ εἴπω ποῦ λοιπὸν αὐτὸ τὸ ταμεῖον ἔχει κατατεθειμένα τὰ ἐκ 200 ἑκατομμυρίων φράγκα κεφάλαιά του κτλ; ποῦ ἔχουν τόσα ἄλλα καταστήματα τὰ κεφάλαιά των; Κύριοι, δὲν ἀνήκει εἰς ἐμὲ ν’ ἀποδείξω ποῦ ἔχουν τὰ χρήματα αὐτὰ καὶ ἄλλα καταστήματα τῆς Γαλλίας κατατεθειμένα. Ὁ κύριος Κεχαγιᾶς πρέπει ν’ ἀποδείξῃ καὶ οὐχὶ ἐγώ· ὁ κύριος Κεχαγιᾶς πρέπει νὰ φέρῃ ἕνα νόμον τῆς Γαλλίας ὅμοιον μὲ τὸν ἰδικόν μας, τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν σήμερον διὰ ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ Γαλλικὴ κυβέρνησις ἔβαλε χέρι, ἐπῆρε καὶ μετεχειρίσθη τὰ κεφάλαια τοῦ ἀποταμιευτικοῦ ναυτικοῦ ταμείου, ὅπως πράττομεν ἡμεῖς σήμερον. Εἰς τὴν Γαλλίαν, κύριοι, λαμβάνουν μέρος εἰς τὰ δάνεια τῆς κυβερνήσεως ὅλα τὰ καταστήματα, διότι οἱ διοικηταὶ τῶν καταστημάτων ἔχουν τοιοῦτον δικαίωμα. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ἡ ἐπιτροπὴ ἡ διευθύνουσα τὸ ταμεῖον, λέγει ῥητῶς ὁ νόμος, ὅτι δὲν δύναται ἀλλοῦ νὰ καταθέσῃ τὰ χρήματα παρὰ εἰς τράπεζαν. Δεύτερον εἰς τὴν Γαλλίαν τὰ πράγματα εἶναι τακτοποιημένα πρὸ πολλοῦ, καὶ εἶναι ἐγνωσμένος τοῖς πᾶσιν ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ πάντα βαδίζουν. Δύω εἰδῶν δάνεια λαμβάνει ἡ κυβέρνησις εἰς τὴν Γαλλίαν, τὸ κινητὸν χρέος (dette flottante) καὶ τὸ πάγιον (consolidé)· τὸ κινητὸν χρέος ἔχει ὅρια, καὶ ἅμα φθάσῃ καὶ κινδυνεύῃ νὰ ὑπερβῇ τὰ ὅρια, ἡ κυβέρνησις φροντίζει καὶ κάμνει ἐλάττωσιν τοῦ χρέους· πρὸ 2 ἐτῶν τὸ χρέος τοῦτο εἶχεν ἀναβῆ εἰς ἓν δισεκατομμύριον καὶ 9 ἑκατομμύρια, ἂν δὲν ἀπατῶμαι· καὶ εὐθὺς ἔσπευσεν ἡ κυβέρνησις καὶ διὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ παγίου χρέους ἀπὸ 4 καὶ 1½% εἰς τὸ 3%, κατώρθωσε μὲ ὄφελος ἐξ 155 ἑκατομμυρίων, καὶ δι’ αὐτοῦ ἠλάττωσεν ἐπαισθητῶς τὸ κινητὸν χρέος· προχθὲς ἔκαμε νέαν πρότασιν ὁ ὑπουργὸς, ζητεῖ ἕτερον δάνειον ἐκ 300 ἑκατομμυρίων διὰ νὰ ἐλαττώσῃ πάλιν τὸ κινητὸν χρέος διότι ὑπερέβη τὰ 900 ἑκατομμύρια. Τὸ δὲ πάγιον χρέος εἰς τὴν Γαλλίαν ἀπέκτησε τοιαύτην ὑπόληψιν, ὥστε ἡ κυβέρνησις ζητεῖ ἓν καὶ τοῖς προσφέρουν 4 καὶ 5· καὶ διατὶ δὲν δίδετε καὶ σεῖς πίστιν εἰς τὴν κυβέρνησιν, λέγει ὁ κύριος πληρεξούσιος Παρνασσίδος; καὶ ἐγὼ ἀποκρίνομαι, ἡ πίστις, κύριε Κεχαγιᾶ, δὲν δίδεται ἐξωτερικῶς, ἡ πίστις ἀποκτᾶται ἐσωτερικῶς, ἤγουν διὰ τῆς καλῆς διαγωγῆς, διὰ τῶν φρονίμων μέτρων τῆς κυβερνήσεως. Τίνι τρόπῳ κατορθοῦται αὐτὴ ἡ πίστις; προχθὲς, νομίζω, τὸ ἀνέπτυξα ἀποχρώντως. Ἀλλ’ ἐναντιούμενοι ὁπωσδήποτε, λέγει ὁ κύριος Κεχαγιᾶς, προσβάλλετε τὴν πίστιν τῆς κυβερνήσεως. Ὄχι, τὴν πίστιν τῆς κυβερνήσεως τὴν προσβάλλουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συμβουλεύουν τὴν κυβέρνησιν νὰ δανείζηται χωρὶς νὰ τίθεται πρῶτον εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσῃ. Διὰ νὰ κλείσω τὸ ἰσοζύγιον θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω δύω λέξεις, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου ἐλάλησεν ὁ Κ. Κεχαγιᾶς. Δὲν θαυμάζω δὲ τὸν Κ. Κεχαγιᾶν, ἀλλὰ τὸν Κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις συμμερίζεται τὴν γνώμην του. Ὁ προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα, εἶναι ἡ βάσις τῶν ὀργανικῶν οἰκονομικῶν νόμων· διὰ τοῦτο εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν ἀναβάλλεται ἡ σύνταξις τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ κανένα λόγον· διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμος ὥρισε τὰς ἐποχὰς, κατὰ τὰς ὁποίας πρέπει νὰ γίνηται ὁ προϋπολογισμός. Κύριοι, πᾶν ὑπουργεῖον ἔχει ἓν σχέδιον, καὶ αὐτὸ τὸ σχέδιον διατυποῦται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, τὸ σχέδιον εἶναι πλῆρες ἢ ἐλλειπὲς ἀναλόγως τῶν πεποιθήσεων καὶ τῆς ἱκανότητος, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ ὑπουργεῖον. Ὅταν ὅμως ὑπουργεῖον δὲν ἠμπορῇ νὰ συντάξῃ προϋπολογισμὸν, θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ἔχει σχέδιον, καὶ ὅταν δὲν ἔχῃ σχέδιον, θὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν θέλει, δὲν δύναται νὰ κυβερνήσῃ. Ἐπισφραγίζων τὸν λόγον, θὰ μοὶ συγχωρήσῃ ὁ Κ. Κεχαγιᾶς νὰ τῷ ἀπευθύνω δύω φιλικὰς παρατηρήσεις. Ἡ μία εἶναι ὅτι, πᾶς ὅστις θέλει ν’ ἀναμιγνύηται εἰς τὰ οἰκονομικὰ, πρέπει πρὸ πάντων νὰ θωρακίζηται μὲ τὴν στατιστικὴν, μὲ τοὺς ἀριθμοὺς, καὶ δεύτερον, ὅτι εἶναι συγχωρημένον νὰ σφάλλῃ τις, ὅταν λαλῇ ἐκ τῶν προτέρων, ὅστις ὅμως ὁμιλεῖ ἐκ τῶν ὑστέρων, ἂν σφάλλῃ, εἶναι ἀσύγγνωστος.

§26ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἂς κρίνῃ ἡ Συνέλευσις, ἂν ὁ Κ. Χρηστίδης δὲν ὡμίλησε προσωπικῶς, καὶ ἂν δὲν δικαιοῦμαι νὰ λάβω τὸν λόγον (θόρυβος). Πρέπει νὰ ἐρωτήσητε τὴν Συνέλευσιν, Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν πρέπῃ νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν, πρῶτον, καθόσον ἀποβλέπει τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ μετὰ ταῦτα ὡς πρὸς τὸ προσωπικόν.

§28ΜΙΛΗΣΗΣ (ἐκ τῆς θέσεώς του). Κύριε Πρόεδρε, ὡς πρὸς τὸ θέμα. Τὰ προσωπικὰ ζητήματα εἶναι παρεμπίπτοντα εἰς τὴν καθόλου συζήτησιν· ὅταν ἐρωτᾶται ἡ Συνέλευσις, θὰ ἐρωτηθῇ ἂν θέλῃ νὰ κλείσῃ τὴν ὅλην συζήτησιν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ παραδέχομαι. Θέτω τὸ ζήτημα· οἱ παραδεχόμενοι ὅτι πρέπει νὰ κλείσῃ ἡ ὅλη συζήτησις παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη νὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις. Φθάνομεν εἰς τὴν θέσιν τῶν ζητημάτων· μοὶ παρεδόθη τὸ ἑξῆς ἔγγραφον ζήτημα, ἀφορῶν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον· «ἡ Συνέλευσις εἶναι ἀναρμοδία ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ ἀπομαχικοῦ ναυτικοῦ ταμείου·» εἶναι τοῦ Κ. Βούβουλη· οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν αὐτὴν, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν. (ἐγείρονται τινές)· ἡ Συνέλευσις δὲν παρεδέχθη.

§30ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔκαμα πρότασίν τινα, ἂν δὲν σᾶς λανθάνῃ, ἥτις ἦτο, ὅτι εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν ἡ Συνέλευσις παραδεχθῇ τὸ νὰ δοθῶσι τὰ χρήματα, λέγω ὅτι νὰ δοθῶσι μόνον τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα κατέχει ἤδη ἡ Κυβέρνησις κρατήσασα αὐτὰ, καὶ διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἐπλήρωσε τόκον· τὰ δὲ ἐν τῇ Τραπέζῃ εὑρισκόμενα νὰ μείνωσιν ὅπως ἔχουσι.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω τροπολογίαι ὑποβάλλονται, καθόσον ἀποβλέπει τὸ νομοσχέδιον, ἡ μία τοῦ Κ. πληρεξουσίου Ὕδρας, λέγουσα ὅτι, τὸ δάνειον πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὰ ποσὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤδη ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις, ἡ δευτέρα τοῦ Κ. Θεοχάρη, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὸ ἀπομαχικὸν ταμεῖον, πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς δραχμὰς 500,000. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν πρῶτον τὴν τροπολογίαν τοῦ Κυρίου Βουδούρη ὡς ἀπωτέρω.

§32ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Πρῶτον τὴν ἀρχήν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§34ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύο ψηφολέκται ἀνήκοντες εἰς τὰς ἀντιθέτους γνώμας νὰ ἔλθωσι. Τὸ ζήτημα εἶναι, οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 201, 131 εἶπον ναὶ, 69 ὄχι, καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον, ἄρα ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο παραδεκτή. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν λύσιν τῶν λοιπῶν ζητημάτων.

§37ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἀποσύρω τὴν τροπολογίαν μου.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ προκαλέσω ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ Κυρίου Βουδούρη, ὅστις εἶπε νὰ περιορισθῇ τὸ δάνειον εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ἤδη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν.

§39ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Σᾶς ἔδωκα ἔγγραφον πρότασιν.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασίς σας ἔχει πολλὰ μέρη, αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον.

§41ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθῇ ὅλη. Ἀναγινώσκεται «Νὰ ληφθῶσι μετοχαὶ τοῦ ἐθνικοῦ δανείου ἐπὶ μόνον τῶν κρατηθέντων ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου χρημάτων τοῦ ναυτικοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου· τὰ δὲ ἐν τῇ τραπέζῃ κεφάλαια τοῦ ταμείου αὐτοῦ νὰ μείνωσιν ἔντοκα ἐν τῇ τραπέζῃ, ἢ νὰ ἀγορασθῶσι μετοχαὶ τῆς τραπέζης, ἐὰν αὐξηθῇ, ὡς λέγεται, τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον αὐτῆς.»

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ πρῶτον πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, καὶ ἂν γίνῃ τοῦτο παραδεκτὸν, θέτομεν καὶ τὰ ἄλλα· οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι)· ἡ Συνέλευσις τὸ ἀπέῤῥιψε. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον ὁλόκληρον τοῦ νομοσχεδίου. Ψηφίζει· Ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Ναυτικὸν Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον καὶ εἰς τὸ ταμεῖον τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ νὰ λάβωσι μετοχὰς εἰς τὸ ἐθνικὸν δάνειον τῶν 6 ἑκατομμυρίων. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς ἕτερον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§43Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πιστεύω, ὅτι εἶναι καιρὸς ν’ ἀπαντήσῃ ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ προχθὲς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον ἀνεβλήθη καὶ ἐπειδὴ δὲν ἤξευρον σήμερον ἂν θὰ ὑπῆρχε καιρὸς νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ, δὲν προσεκάλεσα τὸν Ὑπουργόν. Εἰς τὴν προσεχῆ ἑπομένως συνεδρίασιν συζητεῖται. Τρίτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ ἐκλογὴ τῶν γραμματέων καὶ ἀντιπροέδρων.

§45ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Δὲν εἶναι καιρὸς τώρα.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τέταρτον εἶναι ἡ ἑρμηνευτικὴ πρότασις τοῦ Κ. Θεοχάρη, ἀφορῶσα τὸ ΟΣΤʹ. ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως· ἡ ἑξῆς. «Ἡ Συνέλευσις δὲν ἐννοεῖ ἐφαρμοζόμενον τὸ ὑπὸ στοιχεῖον ΟΣΤʹ. ψήφισμα αὐτῆς ἐπὶ τῶν βαθμολογιῶν τῶν ναυτικῶν ἀξιωματικῶν Γ. Φραγκιᾶ, Β. Ὀρλὼφ, Θ. Βρατσάνου, Χατζῆ Ἀλεξανδρῆ καὶ Ν. Σταχτούρη». Ἡ συζήτησις εἶναι περιττὴ, ἐλέχθησαν ἀρκετὰ, θὰ τὸ θέσω εἰς ψηφοφορίαν· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ, νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ἑτέρα ἑρμηνευτικὴ πρότασις εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, καθόσον ἀφορᾷ τὸ ψήφισμα περὶ ἀμνηστείας.

§47ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα πρότασις ἑρμηνευτικὴ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου, καὶ παρακαλῶ, νὰ τὴν ὑποβάλητε εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ πρότασις, περὶ ἧς γίνεται λόγος· Ἀναγινώσκεται. Διασάφησις ζητηθεῖσα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἂν δυνάμει τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως, καταχωρισθείσης ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Συνεδριάσεως τῆς 9 Ὀκτωβρίου 1863 θεωρῶνται ἀμνηστευμένοι ἅπαντες οἱ ὑπόδικοι καὶ κατάδικοι, κρατούμενοι μὲν ἐν ταῖς φυλακαῖς τοῦ Κράτους διὰ κακουργήματα καὶ πλημμελήματα πραχθέντα πρὸ τῆς 10 8βρίου 1862, ἀπολυθέντες ὅμως τῶν φυλακῶν ἀπὸ τῆς 10 Ὀκτωμβρίου μέχρι τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως, ἤτοι μέχρι τῆς 9 Ὀκτωμβρίου 1863, καὶ ἑπομένως ἂν πρέπῃ ν’ ἀπολυθῶσι καὶ οἱ ἐκ τούτων συλληφθέντες καὶ φυλακισθέντες ἐκ νέου, χωρὶς νὰ πράξωσι νέα ἐγκλήματα. Ἂν εἰς τὴν ἀμνηστείαν ταύτην συμπεριλαμβάνωνται καὶ οἱ διατελοῦντες φυγόδικοι διὰ κακουργήματα καὶ πλημμελήματα διαπραχθέντα πρὸ τῆς 10 8βρίου 1862. Ἂν τῆς ἀμνηστείας ταύτης ἐξαιροῦνται οἱ ὑπόδικοι καὶ κατάδικοι οἱ πράξαντες μὲν ἐγκλήματα πρὸ τῆς 10 8βρίου 1862, ἀπολυθέντες ὅμως ὁπωσδήποτε τῶν φυλακῶν ἀπὸ τῆς 10 Ὀκτωβρίου 1862.

§49ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι. ὄχι. (θόρυβος).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἑρμηνευτικὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης.

§51Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρὸν, καὶ πρέπει ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ τὸ διασαφήσῃ.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Καλὸς ἔχει τὸν λόγον.

§53ΚΑΛΟΣ. Κύριοι, ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, διὰ τῆς ὁποίας δὲν ἐδόθη εἰς τὸν Βασιλέα τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἀπονέμῃ ἀμνηστείαν εἰς ἰδιωτικὰ ἐγκλήματα, ἐπροκάλεσε τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης περὶ ἀμνηστείας τοῦ ψηφίσματος ἐκείνου. Ἡ Συνέλευσις κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ἀνταποκρινομένη εἰς τὸν σκοπὸν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπῆλθεν ἡ πρᾶξις ἐκείνη τῆς Συνελεύσεως, εἶπεν, ὅτι δὲν ἐννοεῖ παντάπασι νὰ ἀκυρώσῃ τὰς πράξεις τοῦ λαοῦ, τὰς ὁποίας οὗτος ἐξήσκησεν ἐν τῇ κυριαρχίᾳ του, καὶ διατί; διότι ἡ μὲν Κυβέρνησις ἡ προσωρινὴ δὲν ἠθέλησε τότε νὰ ἀναλάβῃ ἐφ’ ὅλων τῶν ἀπολυθέντων ἐκ τῶν φυλακῶν τὴν πρωτοβουλίαν, ἢ μᾶλλον τὴν ἀπόφασιν νὰ ἀπονείμῃ αὐτοῖς χάριν καὶ ἀμνηστείαν, ὁ δὲ λαὸς, ἐξασκήσας αὐτὸς τὸ δικαίωμά του, ἀπέλυσεν ἐκ τῶν φυλακῶν πάντας ὅσους εὗρεν. Οἱ μείναντες ἐν ταῖς φυλακαῖς εἶναι ὀλίγιστοι, καὶ τούτους βέβαια δὲν ἠθέλησε νὰ ἀμνηστεύσῃ ἢ κηρύξῃ ἀξίους χάριτος, εἷς ἐν Ναυπλίῳ ἔμεινε καταδικασθεὶς ἐπὶ φόνῳ, καὶ τρεῖς ἢ τέσσαρες ἄλλοι ὑπόδικοι διὰ πρᾶξιν ἐπίσης ἀποτρόπαιον, καθ’ ἧς τότε ἐγένοντο πολλαὶ παραστάσεις παρὰ ξένου τινὸς διπλωμάτου· οἱ ἄνθρωποι οὗτοι, οἱ τελευταῖον δικασθέντες κατεδικάσθησαν, καὶ ἡ ποινή των πρέπει νὰ τελεσθῇ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας καὶ ἱκανοποίησιν τῶν ἀπαιτήσεων τοῦ ξένου ἐκείνου ἀντιπροσώπου.

§54ΠΑΡΙΣΣΗΣ. Δὲν ἐδικάσθησαν ἀκόμη.

§55ΚΑΛΟΣ. Ἐδικάσθησαν. —Τὸ συμφέρον τὸ ἐθνικὸν εἶναι ἀνώτερον τοῦ προσωπικοῦ, ἂς μείνωσι καὶ 5 καὶ 6 ἔτη εἰς τὰς φυλακὰς, ἴσως ἀργότερα ἀποφυλακισθῶσι. Διὰ τοῦτο ἡ πρότασις, ἥτις σήμερον σᾶς ὑποβάλλεται ἐπικυροῖ μὲν τὰς πράξεις τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου θεωρεῖ ὡς μὴ ὑπαγομένους εἰς τὴν χάριν καὶ τὴν ἀμνηστείαν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔμειναν, καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐδικάσθησαν καὶ κατεδικάσθησαν. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν (θόρυβος). Δὲν συμπεριλαμβάνονται οἱ φυγόδικοι, διότι ἦσαν πρὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καὶ λέγω, ὅτι πρέπει νὰ καταδιωχθοῦν καὶ σήμερον ἀκόμη. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν ὡς καλῶς ἔχουσαν.

§56ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ποσῶς ζήτημα, ἐὰν αἱ ἀποφυλακίσεις, αἱ γενόμεναι κατὰ τὸν Ὀκτώβριον, ἀπαρτίζουν ἀμνηστείαν παρὰ τοῦ λαοῦ, χορηγηθεῖσαν ὑπὲρ τῶν προσώπων, ὑπὲρ ὧν ἐγένοντο. Ἔρχομαι ὅμως νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ ἄλλην τινὰ τάξιν ἀνθρώπων, ὑπαγομένων εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὅμως δὲν φαίνεται ἀμέσως, ὅτι ἐπεκτείνεται αὕτη ἡ παρὰ τοῦ λαοῦ χορηγηθεῖσα ἀμνηστεία· εἶναι δὲ οἱ κατηγορούμενοι ἐπὶ πλημμελήμασι καὶ πταίσμασι· νομίζω, Κύριοι, ὅτι οὐ μόνον ἄδικον εἶναι νὰ ἀμνηστευθοῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἔνοχοι βαρυτέρων ἐγκλημάτων, οὗτοι δὲ νὰ καταδιωχθῶσιν, ἀλλὰ καὶ ἀσυνεπές. Συλλογισθῆτε ὅμως προσέτι, ὅτι διὰ τῆς ἀμνηστείας ταύτης δὲν ἐξεδικάσθησαν μέχρι τοῦδε, πράττομεν λοιπὸν καὶ ἑτέραν ἀδικίαν, διότι θὰ ἀποστερήσωμεν τῆς ἀμνηστείας ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, πράξαντες πλημμελήματα πρὸ τοῦ Ὀκτωβρίου, ἐδικάσθησαν μετὰ ταῦτα καὶ κατεδικάσθησαν· πολλὰ πλημμελήματα πρὸ τοῦ Ὀκτωβρίου πραχθέντα, παρουσιάσθησαν κατὰ τὴν ἐπανάστασιν εἰς τὰ διάφορα πλημμελειοδικεῖα, καὶ κατεδικάσθησαν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἐκτὸς τοῦ ὅτι πρέπει νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν ἀμνηστείαν καὶ ἐπὶ τῶν πλημμελημάτων καὶ πταισμάτων τῶν πρὸ τοῦ Ὀκτωβρίου πραχθέντων, πρέπει ἐπίσης καὶ ἐπὶ τῶν καταδικασθέντων ἐπὶ πλημμελήμασι καὶ πταίσμασι, ἅτινα διεπράχθησαν ἐπίσης πρὸ τοῦ Ὀκτωβρίου, ἐξεδικάσθησαν δὲ μετὰ τὴν ῥηθεῖσαν ἐποχὴν, νὰ ψηφίσωμεν χάριτας.

§57ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ποῦ εἶναι ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης;

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσεκλήθη, καὶ θὰ ἔλθῃ.

§59ΣΑΡΑΒΑΣ. Τῳόντι, Κύριοι, ἡ παρουσία του Κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης εἶναι ἀναγκαιοτάτη, ὄχι μόνον, διότι πρόκειται περὶ μιᾶς προτάσεως, τὴν ὁποίαν αὐτὸς ὑπέβαλε καὶ ὑποστηρίζει, ἀλλὰ, διότι ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὀφείλει πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ μᾶς κάμῃ γνωστοὺς τοὺς λόγους, ἐξ ὧν παρεκινήθη νὰ ὑποβάλῃ τὴν πρότασιν ταύτην. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐπαναλαμβάνω, δὲν πιστεύω ἀπὸ αἴσθημα συμπαθείας ὑπὲρ τῶν ἐγκληματιῶν νὰ ὑπέβαλε τὴν πρότασιν ταύτην, ἀλλ’ ὑπείκων εἰς κοινωνικήν τινα ἀνάγκην, καὶ τὴν ἀνάγκην αὐτὴν ἔπρεπε νὰ μᾶς τὴν καταστήσῃ γνωστὴν, διὰ νὰ τὴν ἐκτιμήσωμεν κατὰ πόσον δυνάμεθα νὰ ἀσχοληθῶμεν καὶ πάλιν μὲ τὸ σκανδαλῶδες αὐτὸ ζήτημα τῶν ἀμνηστειῶν. Διότι, Κύριοι, ὑπὸ Κυβερνητικὴν ἔποψιν, ἐπεθύμουν ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴν ἀναμοχλεύσῃ ποτὲ τὸ ζήτημα τοῦτο· ἤθελα ἐπιθυμήσει, ἐκτὸς ἐὰν ἐκινεῖτο εἰς τοῦτο ἀπό τινα ἀνάγκην, ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα, ὡς ἔπρεπε νὰ τὸ λύσῃ ἡ Κυβέρνησις, σκεπτομένη, ὅτι ἡ λύσις του ἔχει τὴν μεγαλειτέραν ἐπιῤῥοὴν εἰς τὴν παγίωσιν τῆς δημοσίας τάξεως, χωρὶς νὰ τὸ φέρῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ ν’ ἀναζωπυρῶνται αἱ ἐλπίδες εἰς τὴν τάξιν τῶν ἐγκληματιῶν. Ἐπεθύμουν λοιπὸν, Κύριοι, καὶ πιστεύω, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπιθυμία καὶ τῆς Συνελεύσεως, ν’ ἀκούσω ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τοὺς σπουδαίους ἐκείνους λόγους, οἱ ὁποῖοι παρεκίνησαν αὐτὸν νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν μίαν τοιαύτην πρότασιν. Διότι, τὸ κατ’ ἐμὲ, δὲν βλέπω τὶ ἠδύνατο νὰ κάμῃ τὸν Κύριον ὑπουργὸν ν’ ἀμφιβάλλῃ περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ ψηφίσματός μας, ὥστε νὰ φέρῃ τὴν πρότασιν ταύτην. Ὑπάρχει, Κύριοι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἐν τῷ ψηφίσματι ἐκείνῳ, τὸ ὁποῖον ἐκανόνισε τὰ δικαιώματα τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, μέχρι τῆς ὁριστικῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Συντάγματος, ὑπάρχει ἓν ἄρθρον κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἀμνηστεία δὲν ἀπονέμεται, εἰμὴ εἰς τὰ καθαρῶς πολιτικὰ ἐγκλήματα· ἡ πρότασις αὐτὴ μάλιστα ὑπεβλήθη ὑπ’ ἐμοῦ. Ἡ πρότασις αὕτη, οὕτως ἀπολύτως λαμβανομένη, ἀποκλείει τὴν ἀμνηστείαν ἐφ’ ὅλων τῶν ἰδιωτικῶν ἐγκλημάτων εἴτε πρὸ τῆς μεταπολιτεύσεως, εἴτε μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν ἐγένοντο......

§60ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὅλοι, Κύριε Πρόεδρε, θεωροῦμεν ἀναγκαίαν τὴν παρουσίαν τοῦ ὑπουργοῦ.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔρχεται.

§62ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Εἶναι ἀναγκαία ἡ παρουσία του, διὰ ν’ ἀκούσῃ τὴν συζήτησιν. Προτείνω τὴν ἀναβολὴν, διότι δὲν εἴμεθα καὶ πλήρεις.

§63ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ ἐγὼ, Κύριε Πρόεδρε.

§64ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ σπουδαιότερον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως, εἰς τὰ φορολογικά.

§66Γ. ΡΟΥΦΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν εἴμεθα πλήρεις, Κ. Πρόεδρε.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, Κύριοι, παρακαλῶ, ἂς κάμωμεν ἔναρξιν τῆς συζητήσεως αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου.

§68ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἴμεθα πλήρεις, Κύριε Πρόεδρε, μεθαύριον.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὴν τετάρτην πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως θὰ ᾖναι τὸ περὶ ἐκποιήσεως τῶν φθαρτῶν κτημάτων νομοσχέδιον.

§70ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καὶ ἡ ἐκλογὴ τῶν Ἀντιπροέδρων καὶ Γραμματέων. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις (ὥρᾳ 4 καὶ 25′).

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Θ. Βενετζάνος.