1863.05.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΡΙΑʹ.

τῆς 29 Μαΐου 1863.

(Τετάρτη).

Ὥρα 9.

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Συνελεύσεως πλήρους γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις περὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΑΝ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου. Ὁ Κ. Παρίσης ἀναγινώσκει ἔκθεσιν τῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐπιτροπῆς διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Συνελεύσεως τοῦ μηνὸς Μαΐου. Διὰ ταύτης χορηγεῖται εἰς τὸ Προεδρεῖον πίστωσις δραχμῶν 10,216 καὶ 50/00 πρὸς πληρωμὴν τῶν δαπανῶν τοῦ μηνὸς αὐτοῦ. Ἐπίσης καὶ ἑτέρα πίστωσις δραχμῶν 2,000 ἀπέναντι τῶν ἐγκριθησομένων δαπανῶν τοῦ μηνὸς Ἰουνίου.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Ἐγκρίνεται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν διάφοροι Πληρεξούσιοι, οἵτινες δὲν ὑπήχθησαν ἀκόμη εἰς τὰ Τμήματα, καὶ δέον νὰ κληρωθῶσιν. Ἐνεργεῖται ἡ κλήρωσις τῶν πληρεξουσίων τούτων.

§6ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ νὰ εἴπω δύω λέξεις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Σπάρτης.

§7ΠΥΡΛΑΣ. Ζητῶ καὶ ἐγὼ τὸν λόγον, Κύριε Πρόεδρε, δι’ ἓν ἄλλο ἀντικείμενον.

§8ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι τόσαι προτάσεις Πληρεξουσίων, πρέπει ν’ ἀναγνωσθῶσιν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Θ. Παπακώστας ζητεῖ ἄδειαν ἀπουσίας 10 ἡμερῶν.

§10ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ δοθῇ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν διάφοροι προτάσεις, ὑποβληθεῖσαι εἰς τὸ Προεδρεῖον, τῶν ὁποίων πρέπει νὰ γείνῃ μνεία καὶ ν’ ἀναγνωσθῶσι διὰ ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις, ἂν πρέπει νὰ τυπωθοῦν. Ὁ Γραμματεὺς Κ. Γερογιάννης ἀναγινώσκει μίαν πρότασιν τοῦ Κ. Καραλιβάνου. Διὰ ταύτης προτείνεται ἵνα ἡ πόλις Γαλαξείδιον ἀποτελέσῃ τοῦ λοιποῦ ἰδίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν πρὸς ἐκλογὴν Βουλευτοῦ.

§12ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὸ εἶναι ἀντικείμενον τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἀναγινώσκεται ἑτέρα πρότασις τοῦ Κ. Παπαμιχαλοπούλου. Διὰ ταύτης προτείνεται ἡ ὑπαγωγὴ τῶν οἰκοδομησάντων ἐπὶ Ἐθνικῆς γῆς μετὰ τὸ 1852 εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἀπὸ 11 Μαΐου 1855 περὶ χορηγήσεως τῶν τοιούτων οἰκοδομῶν δωρεὰν εἰς τοὺς γεωργοὺς Νόμου.

§13ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐπιτροπήν. Ἀναγινώσκεται ἑτέρα πρότασις τοῦ Κ. Παπαμιχαλοπούλου καὶ Μαμούρη.

§14ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. (Γραμματεύς). Ὑπάρχει ἑτέρα πρότασις ψηφίσματος τοῦ Πληρεξουσίου Σπετσῶν Κυρίου Διομήδους Κυριακοῦ. Ἀναγινώσκεται. Ἡ κατωτέρω πρότασις ψηφίσματος προτίθεται οὐχὶ νὰ προστατεύσῃ τοὺς νῦν ἢ τοὺς ἐν τῷ μέλλοντι ὑπαλλήλους, ἀλλὰ νὰ ἀναχαιτίσῃ τὴν ὑπερβάλλουσαν τάσιν τῶν πολλῶν Ἑλλήνων πρὸς τὰς δημοσίας θέσεις. Καὶ ἀληθῶς ἡ κυριωτέρα πληγὴ τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, ἡ ἐξηγοῦσα τὰς πλείστας δυσχερείας, ἃς ὑπέστη ἄχρι τοῦ νῦν ἡ πολιτεία ἡμῶν, εἶναι ἡ σωρεία τῶν ὑπουργηματοθηρῶν, οἵτινες ἀντὶ νὰ ἐπιζητῶσι στάδια ἰδιωτικά, παρενοχλοῦσιν ἑκάστοτε πᾶσαν Κυβέρνησιν, ἀπαιτοῦντες νὰ τεθῶσιν εἰς δημοσίας θέσεις. Ἐντεῦθεν αἱ συχναὶ καὶ ἀδικαιολόγητοι τῶν ὑπαλλήλων παύσεις· ἐντεῦθεν ἡ ἀνάπτυξις καὶ ἐνίσχυσις τῶν κομμάτων καὶ τῶν κομματαρχῶν ἔν τε τῇ πρωτευούσῃ καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις· ἐντεῦθεν, τέλος, ἡ διαστροφὴ ἐνίοτε τῆς κοινῆς γνώμης καὶ ὁ ἐκτραχηλισμὸς τοῦ τύπου. Τὰ δὲ δεινὰ ταῦτα δὲν δύνανται νὰ μετριασθῶσιν ἄλλως, ἢ ἀπαγορευομένου εἰς τοὺς ὑπουργοὺς νὰ προκαλῶσι τὴν παῦσιν τῶν ὑπαλλήλων ἄνευ δικαστικῆς ἢ ὑπουργικῆς ἀποφάσεως, καὶ ἀφαιρουμένης οὕτω τῆς τροφῆς εἰς τὴν ἀρχομανίαν. Οὐδ’ εἶναι ἀκαταμάχητος ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι θέλει περιορίζεσθαι τὸ δικαίωμα τοῦ συνταγματικοῦ ὑπουργοῦ νὰ διορίζῃ ὑπαλλήλους τῆς ἐμπιστοσύνης του, διότι εἰς ὀλιγίστας θέσεις ἀναφαίνεται δεδικαιολογημένη ἡ ἀνάγκη τῆς προσωπικῆς ἐμπιστοσύνης, ἥτις καὶ ἐν μέρει θεραπεύεται διὰ τοῦ δικαιώματος, ὅπερ ἔχει ὁ ὑπουργὸς νὰ μεταθέτῃ καὶ προβιβάζῃ τοὺς ὑπαλλήλους Ἀλλ’ ἡ ἐξασφάλισις τῶν ὑπαλλήλων εἰς τὰς θέσεις των συνεπάγεται καὶ τὴν ἀνάγκην νὰ ἔχωσιν οὗτοι προσόντα εἰκαζομένης ἱκανότητος καὶ προόδου· περὶ δὲ τούτου, γίνεται λόγος ἐν τῷ ἄρθρῳ 6 τῆς παρούσης προτάσεως, ἥτις παρέχει καὶ τὸ πλεονέκτημα τοῦτο, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ οὐ μόνον ἐκ καθήκοντος, ἀλλὰ καὶ ἐκ πολιτικοῦ συμφέροντος θέλουσιν ἐπιτηρεῖ συντονώτερον τὴν διαγωγὴν τῶν μονίμων ὑπαλλήλων των. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ψηφίζει τάδε· Ἄρθρ. 1. Πᾶς κατὰ νόμον διὰ Β. Διατάγματος, διοριζόμενος εἰς ἔμμισθον πολιτικὴν ὑπηρεσίαν, δὲν παύεται τῆς θέσεώς του, εἰμὴ αον) εἴτε συνεπείᾳ δικαστικῆς ἀποφάσεως, καταδικασάσης αὐτὸν εἰς ποινὴν κατὰ τὰς περιπτώσεις τῶν ἄρθρων 21– 24 καὶ 449–499 τοῦ ποινικοῦ νόμου ἢ ἄλλων νομοθετικῶν διατάξεων, βον) εἴτε συνεπείᾳ βουλεύματος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐκδοθέντος μετὰ διοικητικὴν προανάκρισιν, καὶ κηρύξαντος τὸν ὑπάλληλον, μετὰ προηγουμένην πειθαρχικὴν αὐτοῦ καταδίωξιν (ἄρθρ. 483 Ποιν. Νόμου) ὑπὸ τῆς ἀμέσως προϊσταμένης ἀρχῆς, ὡς παραλείψαντα ἢ κακῶς ἐκπληρώσαντα τὰ καθήκοντά του ἐξ ἀπειθείας, ἀνικανότητος, ὀκνηρίας, κουφότητος ἢ ἀσυμβιβάστου πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν διαγωγῆς. Ἄρθρ. 2. Οὐδεμία ἀπαιτεῖται ἄδεια τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς πρὸς εἰσαγωγὴν εἰς δίκην τῶν ὑπαλλήλων ἐνώπιον τῶν ποινικῶν δικαστηρίων, ἀκυρουμένης πάσης ἐναντίας διατάξεως. Ἄρθρ. 3. Τοὺς ὑπαλλήλους, τοὺς ἀποκτήσαντας διὰ τοῦ περὶ συντάξεως νόμου τὸ δικαίωμα ν’ ἀποχωρήσωσιν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, δύναται νὰ παύσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἄνευ δικαστικῆς ἀποφάσεως ἢ ὑπουργικοῦ βουλεύματος. Ἄρθρ. 4. Ἡ Κυβέρνησις δὲν κωλύεται νὰ μεταθέτῃ καὶ προβιβάζῃ τοὺς ὑπαλλήλους κατὰ τὸν νόμον. Ἄρθρον 5. Τὸ παρὸν ψήφισμα τίθεται εἰς ἐνέργειαν μετὰ ἕξ μῆνας ἀπὸ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἄρθρον 6. Μετὰ τρία ἔτη ἀπὸ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν Ἑλλάδα θέλουσιν ἰσχύει οἱ ἑξῆς περιορισμοὶ εἰς τοὺς διορισμοὺς τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων. Οὐδεὶς θέλει διορίζεσθαι εἰς θέσιν γραμματέως Πρωτοδικῶν, Ἐφετῶν ἢ τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἢ ἄλλην ἀνωτέραν δικαστικήν, μὴ φέρων δίπλωμα τῆς νομικῆς σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου Πανεπιστημίου. Ἐξαιροῦνται οἱ διατελέσαντες ἄλλοτε δικασταὶ ἀντεισαγγελεῖς καὶ εἰσαγγελεῖς, οἵτινες ὅμως δὲν δύνανται νὰ διορισθῶσιν, ἢ προβιβασθῶσιν εἰς ἀνωτέραν τοῦ ἐφέτου ἢ τοῦ ἀντεισαγγελέως τῶν Ἐφετῶν θέσιν. Ἐξαιροῦνται ὡσαύτως οἱ διατελέσαντες γραμματεῖς δικαστηρίων, οἵτινες δύνανται νὰ διορισθῶσιν αὖθις τοιοῦτοι. Οὐδεὶς θέλει διορίζεσθαι εἰς θέσιν ὑπουργικοῦ γραμματέως βʹ. τάξεως ἢ ἄλλην ἀνωτέραν ἐν τοῖς ὑπουργείοις τῶν Ἐσωτερικῶν, τῶν Ἐξωτερικῶν, τῆς Οἰκονομίας, τῆς Δικαιοσύνης, μὴ ἔχων δίπλωμα τῆς νομικῆς Σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου Πανεπιστημίου· ἐν δὲ τῷ ὑπουργείῳ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν οὐδεὶς θέλει διορίζεσθαι εἰς τοιαύτην θέσιν, μὴ ἔχων δίπλωμα τῆς νομικῆς ἢ τῆς φιλολογικῆς ἢ τῆς θεολογικῆς σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου Πανεπιστημίου. Ἐξαιροῦνται οἱ τοῦ Λογιστηρίου καὶ τῆς Ταμιακῆς ὑπηρεσίας ὑπάλληλοι, οἵτινες ἀρκεῖ νὰ ἔχωσι δίπλωμα Γυμνασίου, ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ προβιβασθῶσιν ἢ μετατεθῶσιν εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν, πλὴν τῆς Ταμιακῆς ἢ Τελωνιακῆς. Ἐξαιροῦνται ὁμοίως οἱ ὑπάλληλοι τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, οἵτινες ἀρκεῖ νὰ ἔχωσι βαθμὸν ἀξιωματικοῦ τῆς ξηρᾶς ἢ τῆς θαλάσσης· οἱ δὲ τοῦ ὑγειονομικοῦ τμήματος τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπάλληλοι δύνανται νὰ ἔχωσι δίπλωμα Πανεπιστημιακὸν τῆς νομικῆς ἢ τῆς ἰατρικῆς σχολῆς. Ἐξαιροῦνται ὡσαύτως οἱ διατελέσαντες ἐπὶ πέντε τοὐλάχιστον ἔτη ὑπουργικοὶ γραμματεῖς ἢ ἀνώτεροι ὑπάλληλοι ἐν τοῖς εἰρημένοις ὑπουργείοις, οἵτινες δύνανται νὰ διορισθῶσιν αὖθις εἰς ἃς κατεῖχον ἄλλοτε θέσεις. Οὐδεὶς θέλει διορίζεσθαι εἰς θέσιν νομάρχου, γραμματέως νομαρχίας, ἐπάρχου, γραμματέως ἐπαρχείου ἢ οἰκονομικοῦ ἐφόρου, μὴ ἔχων δίπλωμα τῆς νομικῆς σχολῆς τοῦ ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου Πανεπιστημίου. Ἐξαιροῦνται οἱ διατελέσαντες ἄλλοτε νομάρχαι, ἔπαρχοι, δικασταὶ ἢ δικηγόροι, οἵτινες δύνανται νὰ διορισθῶσιν ἔπαρχοι, νομάρχαι ἢ οἰκονομικοὶ ἔφοροι. Οὐδεὶς θέλει διορίζεσθαι ὡς μέλος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἢ ὡς λογιστὴς αὐτοῦ, μὴ ἔχων δίπλωμα τῆς νομικῆς σχολῆς τοῦ ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου Πανεπιστημίου. Ἐξαιροῦνται οἱ διατελέσαντες ἄλλοτε ἐλεγκταὶ ἢ λογισταὶ τοῦ Συνεδρίου, οἵτινες δύνανται νὰ διορισθῶσιν αὖθις ὡς τοιοῦτοι. Οὐδεὶς θέλει διορίζεσθαι εἰς θέσιν καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου ἢ τῶν γυμνασίων μὴ ἔχων δίπλωμα τῆς ἀνηκούσης Πανεπιστημιακῆς σχολῆς. Ἐξαιροῦνται οἱ διατελέσαντες ἄλλοτε ἐν Ἑλλάδι ἢ ἀλλαχοῦ διδάσκαλοι Ἑλληνικοῦ σχολείου, οἵτινες δύνανται νὰ διορισθῶσι καθηγηταὶ γυμνασίων. Οὐδεὶς θέλει διορίζεσθαι εἰς θέσιν διδασκάλου σχολείου, μὴ ἔχων δίπλωμα γυμνασίου. Οὐδεὶς θέλει διορίζεσθαι εἰς ἔμμισθον θέσιν προξένου ἢ ὑποπροξένου, ἢ γραμματέως προξενείου ἢ ὑποπροξενείου, μὴ ἔχων δίπλωμα τῆς νομικῆς σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου Πανεπιστημίου. Ἐξαιροῦνται οἱ διατελέσαντες ἄλλοτε πρόξενοι ἢ ὑποπρόξενοι ἢ δικασταὶ, ἢ δικηγόροι, οἵτινες δύνανται νὰ διορισθῶσι πρόξενοι ἢ ὑποπρόξενοι. Οὐδεὶς θέλει διορίζεσθαι εἰς θέσιν τελώνου ἢ ἐπαρχιακοῦ ἢ νομαρχικοῦ ταμίου, μὴ ἔχων δίπλωμα Γυμνασίου. Ἐξαιροῦνται οἱ διατελέσαντες ἄλλοτε τελῶναι ἢ ταμίαι ἢ οἱ φέροντες βαθμὸν ἀξιωματικοῦ τῆς ξηρᾶς ἢ θαλάσσης, οἵτινες δύνανται νὰ διορισθῶσι τελῶναι ἢ ταμίαι. Οὐδεὶς θέλει διορίζεσθαι εἰς θέσιν λιμενάρχου, ὑγειονόμου ἢ δασονόμου, μὴ ἔχων βαθμὸν ἀξιωματικοῦ τῆς θαλάσσης ἢ τῆς ξηρᾶς. Οὐδεὶς θέλει διορίζεσθαι εἰς θέσιν εἰρηνοδίκου, μὴ ἔχων δίπλωμα τῆς νομικῆς σχολῆς τοῦ ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου πανεπιστημίου. Ἐξαιροῦνται οἱ διατελέσαντες ἄλλοτε πρωτοδίκαι, ἔπαρχοι ἢ εἰρηνοδίκαι, οἵτινες δύνανται νὰ διορισθῶσιν εἰρηνοδίκαι, ἀλλ’ ἄνευ προβιβασμοῦ. Οὐδεὶς θέλει διορίζεσθαι γραμματεὺς εἰρηνοδικείου, μὴ ἔχων δίπλωμα γυμνασίου. Ἐξαιροῦνται οἱ διατελέσαντες ἄλλοτε γραμματεῖς εἰρηνοδικείων, οἵτινες δύνανται νὰ διορισθῶσιν ὡς τοιοῦτοι. Οὐδεὶς θέλει διορίζεσθαι ὑπογραμματεὺς πρωτοδικείου, ἐφετείου ἢ τοῦ Ἀρείου πάγου, ἢ γραμματεὺς ἐφορίας, τελωνείου, ὑγειονομείου ἢ λιμεναρχείου, μὴ ἔχων δίπλωμα γυμνασίου. Ἐξαιροῦνται οἱ διατελέσαντες γραμματεῖς ἐφορίας, τελωνείου, ὑγειονομείου ἢ λιμεναρχείου, οἵτινες δύνανται νὰ διορισθῶσιν ὡς τοιοῦτοι. Οὐδεὶς δύναται νὰ προβιβασθῇ εἰς ἀνωτέραν θέσιν, μὴ φέρων τὰ προσόντα, τὰ ὁριζόμενα ὑπὸ τοῦ ψηφίσματος διὰ τὴν θέσιν ταύτην.

§15ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§16ΔΟΜΕΝΕΓΙΝΗΣ. Ὑπέβαλα πρὸ ἡμερῶν ὅμοιον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔγεινεν ἄφαντον. Ἀναγινώσκεται ἑτέρα πρότασις τοῦ Κ. Ἐμπειρίκου καὶ Θεοχάρη. Διὰ ταύτης προτείνεται, ὅτι ἐπιτρέπεται ἑκάστῳ Πλοιάρχῳ ἢ Ναύτῃ οἰκογενειάρχῃ ἡ εἰσαγωγὴ ἅπαξ τοῦ ἔτους εἴκοσι κοιλῶν σίτου ἄνευ πληρωμῆς εἰσαγωγικοῦ τέλους.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ ἡ πρότασις εἶναι σπουδαία, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§18ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§19Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὴ εἶναι κατεπείγουσα, διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι, ἀφοῦ τυπωθῇ, νὰ προσδιορισθῇ ἡμέρα ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον.

§20ΛΑΠΑΣ. Ἂν θεωρηθῇ κατεπείγουσα. Ἀναγινώσκεται ἑτέρα πρότασις τοῦ Κ. Κονταράτου. Διὰ ταύτης προτείνεται ἡ κατάργησις τῶν Δημ. Συμβουλίων καὶ τῶν Δημάρχων τῶν Δήμων ἐκείνων, ἐν οἷς ἐγένοντο φωταψίαι διὰ τὴν ἐν Κύθνῳ δολοφονίαν τῶν ἡρώων Λεωτσάκου, Μωραϊτίνη καὶ Σκαρβέλη.

§21ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, προτείνω νὰ λείψωσιν αἱ ἐκδικήσεις.

§22ΣΧΙΝΑΣ. Αὐτὸ, Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀκατανόητον, καὶ ἑπομένως μένει ἀργόν.

§23ΔΑΓΡΕΣ. Τὴν ὑποστηρίζομεν πολλοὶ αὐτὴν τὴν πρότασιν.

§24ΚΟΝΤΑΡΑΤΟΣ. Κύριοι, αὐτὴ ἡ πρότασις εἶναι ἐδική μου καὶ τὴν ὑποβάλλω, διότι εἶδον τόσον πολὺ θάῤῥος, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἀναίδειαν, ἀπὸ τοὺς τοιούτους ἢ ἀπὸ τοὺς ἐνεργήσαντας τοιαῦτα, ὥστε κατηγοροῦν ἄλλους ὡς ὀθωνιστὰς καὶ τὰ παρόμοια· ἑπομένως ἠναγκάσθην νὰ κάμω αὐτὴν τὴν πρότασιν. Ἂς πράξῃ δὲ ἡ Συνέλευσις ὅ,τι θέλει (θόρυβος)

§25ΤΙΝΕΣ. Μὴ τὸν διακόπτετε.

§26ΚΟΝΤΑΡΑΤΟΣ. Δὲν ἐννοῶ ἐκδικήσεις, οὐδὲ τιμωρήσεις, ἐννοῶ νὰ παύσῃ τὸ θάῤῥος καὶ ἡ ἀναίδεια ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, καί τοι πράξαντες ἱεροσυλίαν, καθὸ ἑορτάσαντες δολοφονίαν ἡρώων, ἔχουν μολαταῦτα τὸ θάῤῥος νὰ κατηγοροῦν σήμερον ἄλλους ὡς Ὀθωνιστὰς, οὓς κατηγόρουν ἄλλοτε ὡς ἐπαναστάτας, μόνον καὶ μόνον, διότι δὲν εἶναι φίλοι των.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ προσδιορισθῇ μία ἡμέρα.

§28ΚΟΝΤΑΡΑΤΟΣ. Τὴν Τρίτην, Κ. Πρόεδρε.

§29ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Δὲν ἔχομεν συνεδρίασιν τὴν Τρίτην· τὴν Τετάρτην. Ἀναγινώσκεται ἑτέρα πρότασις τοῦ Κυρίου Μίληση, δι’ ἧς προτείνεται νὰ θεωρῆται νομίμως κατηρτισμένη ἡ Συνέλευσις, ὅταν ὁ ἀριθμὸς τῶν μενόντων Πληρεξουσίων μετὰ τὴν ἀποχώρησιν ἄλλων ἀναβαίνῃ τοὐλάχιστον εἰς 100.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποίαν ἡμέραν προσδιορίζετε, Κ. Μίληση;

§31ΜΙΛΗΣΗΣ. Σήμερον.

§32ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§33ΚΑΛΟΣ. Αὐτὴ ἀφορᾷ τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως καὶ ἠμπορεῖ νὰ συζητηθῇ σήμερον.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σήμερον ὑπάρχει ἄλλο ἀντικείμενον.

§35ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ σκοπὸς τῆς προτάσεώς μου εἶναι νὰ μὴ ματαιοῦνται αἱ συνεδριάσεις τῆς Συνελεύσεως, διὰ τοῦτο ἐπιμένω νὰ συζητηθῇ σήμερον. Νομίζω δὲ, ὅτι δὲν ἐπιδέχεται καὶ συζήτησιν, διότι ὅλοι ἐπείσθημεν ἐκ τῆς πείρας, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ματαιοῦνται αἱ συνεδριάσεις τῆς Συνελεύσεως διὰ τῆς ἀποχωρήσεώς τινων τῶν Κυρίων Πληρεξουσίων.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν πότε θέλει ἡ Συνέλευσις νὰ συζητηθῇ;

§37ΤΙΝΕΣ. Σήμερον.

§38Σ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι ἄλλο ἀντικείμενον· πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ κανονισμὸς (Θόρυβος).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι θέλουν νὰ συζητηθῇ σήμερον νὰ σηκωθοῦν (ἐγείρονται ὀλίγοι τινές). Ἀπεῤῥίφθη. Λοιπὸν, Κύριε Μίληση, πότε θέλετε;

§40ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὴν Παρασκευήν. Ἀναγινώσκεται ἑτέρα πρότασις τοῦ Κ. Παπαμιχαλοπούλου. Διὰ ταύτης προτείνεται ἡ δαπάνῃ τοῦ Δημοσίου ἀνέγερσις τῆς ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Εὐρώτα κατὰ τὴν θέσιν Χιλιομοδοῦ γεφύρας.

§41ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δὲν ὑποστηρίζεται, Κύριε Πρόεδρε.

§42ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ εἴπω δύω λέξεις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου.

§43ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Δὲν ἔχομεν λεπτὸν, πῶς θὰ κάμωμεν δημόσια ἔργα;

§44ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ δώσητε χρήματα σήμερον· εἰς τὸν ποταμὸν Εὐρώταν ὑπῆρχεν ἐπὶ τουρκοκρατίας μία γέφυρα, ἥτις συνέδεε τὴν Ἐπαρχίαν Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς καὶ Δήμους τινὰς τῆς Ἐπαρχίας Κυνουρίας καὶ τῆς Λακεδαίμονος μὲ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Νομοῦ.

§45ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη ἀναπτύξεως.

§46ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ γέφυρα αὕτη ἐκρημνίσθη ἐπὶ Τουρκοκρατίας, διότι διέβαινον ἀπὸ τὸ ἓν εἰς ἄλλο μέρος οἱ λησταί. Δὲν ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτῆς εἰμὴ 4000 δραχμάς. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀνακαινισθῇ ἐπιμελείᾳ τῆς Κυβερνήσεως.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φρονῶ ὅτι, ὅταν ᾖναι προτάσεις, αἱ ὁποῖαι καθ’ ἑαυτὰς δύνανται νὰ ᾖναι καλαὶ, ἀλλ’ ἀπέναντι ἄλλων κατεπειγουσῶν δὲν εἶναι δίκαιον νὰ χάνωμεν τὸν καιρόν μας ἐπ’ αὐτῶν, ἠμπορεῖ ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις κατόπιν,

§48ΠΥΡΛΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν δημοσίων ἔργων.

§49ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ὑπάρχει κανονισμὸς, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ διέπωνται αἱ συνεδριάσεις τῆς Συνελεύσεως· τοῦ κανονισμοῦ αὐτοῦ φύλαξ εἶναι τὸ προεδρεῖον· ὁ Κύριος Πρόεδρος ὀφείλει κατὰ τὸν κανονισμὸν νὰ διευθύνῃ τὰς συνεδριάσεις. Τὸ ἄρθρον 28 αὐτοῦ τοῦ κανονισμοῦ λέγει ὅτι ἁπλῆ ἀνάγνωσις τῶν προτάσεων πρέπει νὰ γίνηται καὶ νὰ προσδιορίζηται ἡ ἡμέρα τῆς ἀναπτύξεως.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἐκάμομεν· ἀνεγνώσθη ἡ πρότασις· πᾶς ὁ προτείνας μίαν πρότασιν ἔχει τὴν φιλοτιμίαν νὰ τὴν συζητήσῃ τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἢ τὴν προσεχεστάτην· ἐν τούτοις εἶναι ἑκατὸν τοιαῦται προτάσεις καὶ μόνη ἡ ἀνάγνωσις αὐτῶν μᾶς κάμνει νὰ χάνωμεν ὅλον τὸν καιρόν μας. Εἶπον λοιπὸν, ὅτι, ὅσαι φαίνονται ἐκ πρώτης ὄψεως σπουδαῖαι, περὶ αὐτῶν νὰ ὁρισθῶσι προσεχεῖς ἡμέραι, ὅσαι ὅμως δὲν φαίνονται κατεπείγουσαι ν’ ἀναβληθῶσι· Κύριε Παπαμιχαλόπουλε, προσδιορίσατε τὴν ἡμέραν.

§51ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπέβαλον δύο προτάσεις μίαν περὶ οἰκοδομῶν, καὶ ἑτέραν περὶ τῆς γεφύρας, καὶ προσδιορίζω ὡς ἡμέραν τὴν ἐρχομένην Παρασκευὴν, μετὰ 9 ἡμέρας. Ἀναγινώσκεται μία πρότασις τῶν Κυρίων Ῥούφου, Βαλτινοῦ, Χρηστοπούλου καὶ ἄλλων. Διὰ ταύτης προτείνεται νὰ ἀνεγερθῇ δαπάνῃ τοῦ δημοσίου μνημεῖον ἐν Μεσολογγίῳ πρὸς τιμὴν τοῦ ἀοιδίμου στρατάρχου Θ. Γρίβα καὶ περὶ χορηγήσεως χιλιοδράχμου μηνιαίας συντάξεως εἰς τὴν χήραν αὐτοῦ.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποίαν ἡμέραν προσδιορίζετε;

§53ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη....

§54ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν ἡμέραν.

§55ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι χρεωστεῖ ἡ Συνέλευσις...

§56ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν ἡμέραν.

§57ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προσδιορίζω λοιπὸν τὸ Σάββατον. Ἀναγινώσκεται μία πρότασις τοῦ Κυρίου Γ. Πετιμεζᾶ. Διὰ ταύτης προτείνεται ἡ χορήγησις συντάξεως εἰς τὴν χήραν τοῦ Ν. Λεωτζάκου.

§58Χ. ΟΔΥΣΣΕΥΣ. Ὅσων ἔπεσον κατὰ τὴν Κύθνον οἱ συγγενεῖς, νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ ἱκανοποιήθησαν, ὁ ἀδελφὸς ὅμως τοῦ Σκαρβέλη μένει χωρὶς τίποτε· (θόρυβος). Ἀναγινώσκονται δύο προτάσεις τοῦ Κυρίου Ἡλ. Μαυρομιχάλη. Διὰ τῆς πρώτης προτείνει νὰ κηρυχθῇ ἐνῆλιξ ὁ Βασιλεὺς ἡμῶν Γεώργιος καὶ νὰ ἐνεργῶνται ἀπὸ τοῦδε αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως ἐν ὀνόματι αὐτοῦ· διὰ δὲ τῆς δευτέρας προτείνει νὰ τιμωρηθῶσιν οἱ εἰς τινας ἐπαρχίας διαπράξαντες ἐγκλήματα, ἀποκλειόμενοι πάσης χάριτος ἢ ἀμνηστείας. Ἀναγινώσκεται μία πρότασις τοῦ Κυρίου Κολιάτσου περὶ ἀναπληρώσεως τῶν καταλυθέντων Δημοτικῶν Συμβουλίων.

§59ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Εἶναι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν (θόρυβος).

§60ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχουν Συμβούλια πουθενά.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τὸ τρίτον ἀντικείμενον.

§62ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ σήμερον, διότι δὲν ὑπάρχουν Δημοτικὰ Συμβούλια πουθενά.

§63Α. ΛΟΝΤΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ Κύριος Κολιάτσος ὡμίλησεν, εἶναι πολὺ σπουδαῖον, καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ ἔφερον ἓν εἰδικὸν ψήφισμα περὶ τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, ὅπερ ἠμπορεῖ νὰ καταντήσῃ περιττὸν, ἂν γείνῃ παραδεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Κολιάτσου. Λοιπὸν σᾶς ἱκετεύω περὶ τούτου, ἐπειδὴ ἐνδιαφέρονται σπουδαιότατα συμφέροντα τοῦ Δήμου καὶ ἐπίκειται μεγάλη ζημία εἰς αὐτόν· σᾶς παρακαλῶ νὰ συζητήσητε αὐτό.

§64ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀκούσωμεν τὸ ψήφισμα.

§65ΛΟΝΤΟΣ. Ἰδοὺ ποῖον εἶναι τὸ ψήφισμα, διὰ τὸ ὁποῖον σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ χαρίσητε τὴν προσοχήν σας. Εἶναι περὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου, ὅστις κανονίζει τὸν τρόπον, δι’ οὗ διορίζονται δικηγόροι τῶν Δήμων, καθόσον, ὡς γνωρίζετε, οἱ δικηγόροι διορίζονται κατ’ ἀπόφασιν τοῦ Δημοτικοῦ συμβουλίου· δικηγόροι δὲν ὑπάρχουν, δίκαι εἰσήχθησαν καὶ εἰσάγονται καθ’ ἡμέραν κατὰ τοῦ Δήμου Ἀθηναίων σημαντικαί. Ἐπροσπαθήσαμεν μέχρι τοῦδε νὰ ζητήσωμεν καὶ ἐπετύχομεν τὴν ἀναβολὴν, ἀλλ’ ἡ ἀναβολὴ δὲν δύναται νὰ παραταθῇ ἐπ’ ἄπειρον· (θόρυβος). Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ προβλέψῃ ἡ Συνέλευσις περὶ τοῦ τρόπου τοῦ διορισμοῦ δικηγόρων κατ’ ἄλλον τρόπον παρ’ ὅπως ἕως τώρα διωρίζοντο. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω ἓν σχέδιον ψηφίσματος ὑπὸ τὴν ἐπιψήφισίν σας. Ἀναγινώσκει τὸ ψήφισμα. Διὰ τούτου ἀνατίθεται ὁ διορισμὸς Δικηγόρων ἢ Νομοσυμβούλων διὰ τὸν Δῆμον Ἀθηναίων εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Δημάρχου, ὑποκειμένου εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ ἁρμοδίου Νομάρχου. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν φέρω. Ἂν θέλετε νὰ ἐπιζητήσητε μεγαλητέρας ἐγγυήσεις διὰ τὴν καταλληλότητα τῆς ἐκλογῆς τῶν ἀνωτέρω ὀργάνων, ἠμπορεῖτε νὰ προσθέσητε ἐν αὐτῇ, ὅτι ζητεῖται καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργείου· ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι ὁ Δήμαρχος, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ἄμεσος προστάτης τῶν συμφερόντων τοῦ Δήμου, ἐπιβλεπόμενος ἀπὸ τὸν Νομάρχην, θὰ ἐκλέξῃ ἐκεῖνα τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται ὡς καταλληλότατα· (θόρυβος).

§66ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλετε, μόνον τὸν δῆμον Ἀθηναίων ἀφορᾷ, ἢ καὶ ἄλλους δήμους;

§67ΛΟΝΤΟΣ. Μόνον τὸν δῆμον Ἀθηναίων.

§68ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Καὶ περὶ τῶν ἄλλων, τὰ ὁποῖα κατελύθησαν ὑπὸ τοῦ λαοῦ, τὶ φρονεῖτε;

§69ΛΟΝΤΟΣ. Περὶ αὐτῶν δὲν ἔχω ἀκριβῆ γνῶσιν, διότι τὴν ἔλλειψιν τοιούτων Συμβουλίων δὲν μοὶ ἐσημείωσαν αἱ ἁρμόδιαι ἀρχαὶ, οὐδὲ τὴν παρουσιαζομένην τυχὸν ἀνάγκην ἐγνωστοποίησαν· ἐὰν ὅμως παρουσιασθῇ τοιαύτη, ἡ Συνέλευσις βεβαίως ἠμπορεῖ νὰ προβλέψῃ περὶ αὐτοῦ. Λοιπὸν ἡ Συνέλευσις, εἴτε, ἐὰν θέλῃ, παραδέχεται καὶ ἐπιψηφίζει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, ἢ συσχετίζει αὐτὸ μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Κολιάτσου καὶ γίνεται ἐκείνη ἀπόφασις. Ἱκετεύω δὲ τὴν Συνέλευσιν, ὅ,τι δήποτε ἀποφασίσει, νὰ γίνῃ ἐντὸς τῆς ἡμέρας, διότι εἶναι κατεπεῖγον.

§70ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη. (θόρυβος).

§71ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§72ΕΤΕΡΟΙ. Σήμερον.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἐπιμένουν, καὶ ἐλάλησεν ὁ Κύριος Ὑπουργὸς, ἐγὼ ἐρωτῶ· ὅσοι θέλουν νὰ συζητηθῇ κατὰ προτίμησιν σήμερον τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι)· δὲν παρεδέχθη. Λοιπὸν αὔριον;

§74ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεγνώσθη ἔκθεσις τῆς Οἰκονομικῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Συνελεύσεως καὶ προτείνεται νὰ δοθῇ πίστωσις διὰ τὸν μῆνα Μάϊον καὶ προσέτι ἑτέρα πίστωσις 2000 δραχμῶν ἀπέναντι τῶν δαπανῶν τοῦ μηνὸς Ἰουνίου. Λοιπὸν ὅσοι παραδέχεσθε, παρακαλῶ νὰ σηκωθῆτε (ἐγείρονται ἅπαντες). Παρεδέχθη.

§76ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχει ἐκκρεμὴς μία ψηφοφορία, καὶ πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χθὲς ἀπεφασίσθη δι’ ἀναστάσεως, ὅτι πρὸ παντὸς ἄλλου ἀντικειμένου θὰ συζητηθῇ σήμερον ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Μαυρομιχάλη.

§78ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τὸ «πρὸ παντὸς ἄλλου ἀντικειμένου» σημαίνει τοὐλάχιστον «πρὸ παντὸς νέου», ἀλλὰ τὸ ἤδη ἐκκρεμὲς πρέπει νὰ τελειώσῃ. Μετὰ τὴν ψηφοφορίαν νὰ ἔλθῃ πρὸ παντὸς ἄλλου ἀντικειμένου.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφ’ ἑνὸς φαίνεται εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἀπεφασίσθη ὡς ἀντικείμενον πρώτιστον ἡ συζήτησις τῆς προτάσεως τοῦ Κυρίου Μαυρομιχάλη, ἀφ’ ἑτέρου λέγετε, ὅτι ἐξακολουθεῖ τὸ ἀντικείμενον.

§80ΤΙΝΕΣ. Ὄχι ἀντικείμενον, ψηφοφορία.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ἐπειδὴ διαφωνεῖτε, δὲν ὑπάρχει ἄλλο μέσον παρὰ νὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν, διότι καὶ ψηφοφορία, ὅταν ᾖναι, ἐὰν μᾶς εἴπουν, ὅτι διεδόθη πῦρ εἰς ὅλην τὴν πόλιν, διακόπτεται ἡ ψηφοφορία. Προσέξατε λοιπόν· ὅσοι θέλουν νὰ προηγηθῇ ἡ ψηφοφορία πρὸ τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως τοῦ Κυρίου Μαυρομιχάλη, νὰ σηκωθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Παρεδέχθη. Ἐγὼ σᾶς προτείνω, ἐὰν ἔχετε πεποίθησιν εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἂς δοκιμάσωμεν δι’ ἀναστάσεως.

§82ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐζητήσαμεν ἡμεῖς οἱ ἄλλοι τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν, ἦτο, διότι ὅπως τινὲς, ψηφοφοροῦντες ναὶ, ἐνόμισαν, ὅτι συμφέρει ὁ ἀποκλεισμὸς, οὕτως ἡμεῖς, οἱ ψηφοφοροῦντες ὄχι, οἱ ἔχοντες τὴν ἐναντίαν ἰδέαν, ἐνομίσαμεν, ὅτι δίδομεν εἰς τοὺς ἐχθροὺς τῆς Συνελεύσεως ἄπειρα δικαιώματα, ἐπιψηφίζοντες τὴν πρότασιν· ἐπιθυμοῦμεν λοιπὸν νὰ διακριθῶμεν. Τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ᾖναι πάντοτε σεβαστόν.

§83ΖΕΡΒΑΣ. Ὁ Κύριος Βαλτινὸς εἶπεν, ὅτι θέλει νὰ διακριθῇ ἀπέναντι τῶν ἐχθρῶν τῆς Συνελεύσεως, προκαλῶ τὸν Κύριον Βαλτινὸν νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ βῆμα νὰ μᾶς εἴπῃ τίνας ἐννοεῖ ἐχθροὺς τῆς Συνελεύσεως.

§84ΒΑΛΤΙΝΟΣ. (θόρυβος). Ἐὰν τὸ ὑποστηρίζῃ κανεὶς, νὰ τὸ εἴπω.

§85ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§86ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐὰν μὲ συγχωρήσητε, Κύριοι, θὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν ἐπ’ αὐτῆς τῆς προτάσεως. Προχθὲς, συζητηθείσης τῆς ἐκλογῆς τῆς Προξενικῆς περιφερείας Θεσσαλονίκης, εἶχον ἀποχωρήσει τῆς αἰθούσης· ὅταν δ’ ἐπανῆλθον, εὗρον συζητουμένην μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν πρὸ ἡμερῶν εἶχον ὑποβάλλει· τὴν πρότασιν ταύτην δὲν τὴν ὑπέβαλον μόνος ἐγὼ, ἀλλὰ συνεννοηθεὶς πρότερον μετ’ ἄλλων συναδέλφων μου διὰ νὰ θέσωμεν ἓν τέρμα εἰς τὴν λαμβάνουσαν χώραν παρανομίαν ἐκ μέρους τινῶν ὀργάνων τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας, διότι τὰ ὄργανα ταῦτα ὠθούμενα ἀπὸ τὴν σπουδαρχίαν τινῶν ἤρχισαν νὰ δημιουργῶσι νέας προξενικὰς περιφερείας (θόρυβος).

§87ΤΙΝΕΣ. Οὕτως ἐμβαίνομεν εἰς συζήτησιν καὶ τώρα θὰ ἀποδείξωμεν ἡμεῖς, ὅτι δὲν ἔγεινε κατάχρησις.

§88ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Πολλοὶ ἐκ τῶν ὑποπροξένων (θόρυβος).

§89ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ἔγεινε κἀμμία κατάχρησις.

§90ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Μὴ ἐπιθυμῶν, Κύριοι, ἀναιτίως νὰ μοὶ ἀποδοθῇ πλάγιος σκοπὸς, ὅτι ἐγὼ ὑπέβαλον τὴν πρότασιν ταύτην διὰ νὰ ἀποκλείσω τοῦ περιβόλου τούτου ἀνθρώπους ἐκλεχθέντας ἀπὸ ἐκκρεμεῖς προξενικὰς περιφερείας, παραδεδεγμένας καὶ ὡρισμένας ἀπὸ τὸ ψήφισμα τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, ἀναγνωρίζω τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν αἱ περιφέρειαι Ἀνδριανουπόλεως, Βουκουρεστίου, Κωνσταντινουπόλεως καὶ καθεξῆς, καὶ δὲν θέλω παύσει ν’ ἀναγνωρίζω τὸ νόμιμον ὡς νόμιμον, καὶ σήμερον, ἐὰν συγκατατίθεσθε, Κύριοι, νὰ προσθέσωμεν κάτωθι τῆς προτάσεως αὐτῆς ἐξαιρουμένων τῶν Προξενικῶν περιφερειῶν Ἀνδριανουπόλεως, Βουκουρεστίου καὶ Κωνσταντινουπόλεως, εἶμαι πρόθυμος νὰ τὸ κάμω.

§91ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ, Κύριοι, πῶς εἶναι τὸ θέμα, δὲν εἶναι, ὅπως ἀρχικῶς τὸ ἔθεσεν ὁ Κύριος Θεοχάρης, ἀλλὰ τὸ ἰδιοποιήθη ὁ Κύριος Μίλησης καὶ τὸ ἔκαμεν ἄλλως πως.

§93ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Λοιπὸν ἀφαιρῶ τὴν ὑπογραφήν μου.

§94ΜΙΛΗΣΗΣ. Συζητουμένης, Κύριοι, τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Θεοχάρη, τὸν ἠρώτησα, ἂν ἐννοεῖ καὶ ἐπιμένει εἰς τὰς καθιερωμένας ἐκλογικὰς περιφερείας. Ὁ Κύριος Θεοχάρης μοὶ εἶπεν, ὅτι τώρα ἐννοεῖ νὰ καθιερώσῃ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν ἀπολύτως ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξαιρέσεως· δι’ αὐτὸ διεγράφησαν αὗται αἱ γραμμαὶ, διότι ἄλλως εἶχον σκοπὸν νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν· τώρα ὁ Κ. Πρόεδρος δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι ἰδιοποιήθη τὴν πρότασιν ὁ Κ. Μίλησης· ἡ πρότασις ἀρχικῶς εἶχε μερικὰς ἐξαιρέσεις· ἀπὸ τὴν ἡμέραν ὅμως τῆς συζητήσεως ἔθεσε τὴν ἀρχὴν ἀπολύτως. Τώρα, Κύριοι, υἱοθετῶ ἐγὼ αὐτὴν τὴν πρότασιν.

§95ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἀφοῦ ἀνεχώρησα τῆς συνεδριάσεως προχθὲς ἐπιστρέψας εὗρον τὸν Κύριον Μίλησην, ὅστις μὲ ἠρώτησεν, ἐὰν θέλω νὰ περιορισθῶ εἰς τὸ ζήτημα, ὅπως τὸ ἔθεσα ἀπ’ ἀρχῆς, ἐγὼ τῷ ἀπήντησα, ὅτι μοὶ εἶναι ἀδιάφορον.

§96ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν μιᾶς προτάσεως δὲν δύναται νὰ γίνῃ μεταβολὴ ἐπ’ αὐτῆς, οὐδὲ τροπολογία οὐδὲ κἀμμία παρατήρησις.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ, Κύριοι, ἡ πρότασις μετὰ τὰς γενομένας μικρὰς ἐξηγήσεις· «Οὐδεμία ἐκλογὴ προξενικῆς περιφερείας γίνεται τοῦ λοιποῦ δεκτή.» Ὅσοι παραδέχονται τοῦτο, θὰ εἴπωσι ναὶ, ὅσοι δὲν τὸ παραδέχονται, θὰ εἴπωσιν ὄχι. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 164· 74 εἶπον ναὶ, 87 ὄχι καὶ 3 ἠρνήθησαν ψῆφον, ὥστε ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασις.

§99ΜΑΚΡΗΣ. Νὰ προσδιορισθοῦν λοιπὸν τὰ μέρη τοῦ Βουκουρεστίου, Βηρυττοῦ (Θόρυβος).

§100ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἀπολύτως.

§101ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, παρακαλῶ· ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ παρουσιασθῇ αὔριον κατ’ ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ ῥητῶς ἢ ἐγγράφως, ποῖαι εἶναι αἱ Προξενικαὶ περιφέρειαι, αἱ καθυστεροῦσαι νὰ πέμψωσι πληρεξουσίους.

§102ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εἶναι αἱ προξενικαὶ περιφέρειαι Κωνσταντινουπόλεως, Ἀνδριανουπόλεως, Βηρυττοῦ, Νεαπόλεως, τῆς ὁποίας ἡ ἐκλογὴ ἠκυρώθη, Βουκουρεστίου καὶ Γαλαζίου.

§103ΘΕΟΔ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἡ ἐπερώτησις, τὴν ὁποίαν ὁ Κ. Θεοχάρης μοὶ ἀπηύθυνε, διαιρεῖται εἰς δύω μέρη ά) τίνες Προξενικαὶ περιφέρειαι ἔχουσι δικαίωμα νὰ στείλωσι πληρεξουσίους, καὶ βʹ) τίνες ἀκόμη δὲν ἐξήσκησαν τὸ δικαίωμα τοῦτο. Καὶ περὶ μὲν τοῦ πρώτου δὲν ὀφείλω νὰ εἴπω τίποτε, διότι κανονίζει τὰ περὶ αὐτοῦ τὸ ψήφισμα τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐνεργοῦνται ἐκλογαὶ ἐν μόναις ταῖς Προξενικαῖς περιφερείαις. Ἐπειδὴ δὲ δὲν δύνανται νὰ γείνωσιν ἐκλογαὶ, εἰμὴ ἐν ταῖς περιφερείαις ἐκείναις, τὰς ὁποίας ὁ νόμος περὶ Προξενείων ἐχαρακτήρισεν ὡς Προξενικὰς, ἕπεται ὅτι ὑποπροξενεῖα καὶ πρακτωρεῖα δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀποτελοῦντα μονάδας ἐκλεκτικῶν περιφερειῶν· ἐὰν δὲ συμβῇ νὰ ἐνεργηθῇ ἐκλογή τις ἐν Προξενικῇ περιφερείᾳ, βεβαίως ἐγὼ δὲν εἶμαι ἁρμόδιος νὰ θεωρήσω τὴν ἐκλογὴν ταύτην ὡς μὴ γενομένην, ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις.

§104ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἔχετε καθῆκον νὰ τιμωρήσητε τὸν ὑπάλληλον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἤθελε πράξει τοιαύτην παρανομίαν. (θόρυβος).

§105Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ Κύριος Θεοχάρης μοὶ ἀπηύθυνε καὶ δευτέραν ἐρώτησιν, τίνες τῶν Προξενικῶν περιφερειῶν ὑπολείπονται ἀκόμη νὰ στείλωσι πληρεξουσίους· ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεως ταύτης, ἂν καὶ δὲν εἶμαι πολὺ πεπειραμένος περὶ τὴν διοίκησιν τοῦ κλάδου, τὸν ὁποῖον μοὶ ἐνεπιστεύθητε, ἀπὸ τοῦδε ὅμως δύναμαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω, ὅτι τοῦτο ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὁμογενῶν τῶν κατοικούντων ἐν ταῖς περιφερείαις ταύταις· ὅθεν ἔχομεν ἀφ’ ἑνὸς γνωστὸν, ποῖαι ὑπάρχουσιν αἱ Προξενικαὶ περιφέρειαι, ἔχομεν ὡσαύτως γνωστὸν, τίνες ἐξ αὐτῶν ἔστειλαν πληρεξουσίους· ἐπὶ ἐκείνων δὲ, αἵτινες δὲν ἔστειλαν, θέλομεν ἐξακριβώσει, ἐὰν ὁ ἀριθμὸς τῶν ὁμογενῶν τῶν ἐνυπαρχόντων ἐν ταύταις εἶναι ὑπὸ τοῦ νόμου προσδιωρισμένος πρὸς ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματος, διότι τὸ ψήφισμα τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως προσδιώρισεν ἐλάχιστόν τινα ἀριθμὸν ὁμογενῶν, τῶν ὁποίων τὴν ὕπαρξιν ἐθεώρησεν ἀναγκαίαν πρὸς ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐφ’ ὅσον γνωρίζω, δὲν ὑπάρχουσιν ἀκριβεῖς στατιστικαὶ πληροφορίαι περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὁμογενῶν τῶν μενόντων ἐν ταῖς διαφόροις Προξενικαῖς περιφερείαις, ἑπομένως αἱ μὲν πληροφορίαι, τὰς ὁποίας κατὰ τὰς στατιστικὰς ταύτας πληροφορίας δύναμαι νὰ σᾶς δώσω, ἐνδέχεται νὰ μὴν ᾖναι ἀκριβεῖς, εἰς δὲ τὴν Συνέλευσιν ἀπόκειται κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν ἑκάστης τῶν ὑποβαλλομένων αὐτῇ ἐκλογῶν νὰ ἀνευρίσκῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ὁμογενῶν καὶ νὰ ἀποφαίνηται, ἂν ὑπάρχει δικαίωμα πρὸς ἐκλογὴν ἢ ὄχι.

§106ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἡμεῖς σήμερον δὲν ζητοῦμεν ἀπὸ τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μᾶς φέρῃ σημείωσιν πλήρη ἑκάστης Προξενικῆς περιφερείας, ζητοῦμεν μόνον, ἐπειδὴ ἐξεδόθη ψήφισμα, δυνάμει τοῦ ὁποίου πᾶσα Προξενικὴ περιφέρεια, ὅταν ἔχῃ τόσον ἀριθμὸν ὁμογενῶν, δύναται νὰ στείλῃ ἕνα πληρεξούσιον, ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, νομίζω, ὅτι δύναται νὰ μᾶς φέρῃ μίαν σημείωσιν τῶν Προξενικῶν περιφερειῶν, αἵτινες δικαιοῦνται δυνάμει τοῦ ψηφίσματος νὰ στείλωσι πληρεξουσίους· καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὸν πληθυσμὸν αὐτῶν, μένει εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῆς Συνελεύσεως νὰ τὸν ἀποφασίσῃ.

§107Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον μοῦ ζητεῖτε, εἶναι εὐκολώτατον πρᾶγμα, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἡ ἀπαρίθμησις τῶν διατάξεων τοῦ περὶ Προξενείων Νόμου καὶ ἡ ἀφαίρεσις ἀπὸ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Προξενικῶν περιφερειῶν, τῶν ὁποίων αἱ ἐκλογαὶ εἰσήχθησαν· ἡ διαφορὰ θέλει παραστήσει τὰς περιφερείας, αἵτινες ἔχουσι δικαίωμα πρὸς ἀποστολὴν πληρεξουσίων.

§108ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐν τῷ Νόμῳ, τῷ περὶ Προξενείων, ὑπάρχουσι Προξενεῖά τινα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν διὰ νὰ στείλωσι πληρεξουσίους, ὡς εἶναι π. χ. τὸ Προξενεῖον τῶν Παρισίων, τὸ Προξενεῖον τῆς Βαρκελώνης· ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ὑπάρχει ὁ κατάλογος τοῦ πληθυσμοῦ ἑκάστης Προξενικῆς περιφερείας.

§109ΖΕΡΒΑΣ. Ὅλοι γνωρίζετε ἀπὸ τὸν Νόμον, ὅτι οἱ ἐκτὸς τοῦ Κράτους ἀποδημοῦντες Ἕλληνες ἑκάστης περιφερείας εἶναι ὑπόχρεοι νὰ λάβωσιν ἔγγραφον διαμονῆς· ὅλοι οἱ Πρόξενοι καὶ ὑποπρόξενοι εἶναι ὑπόχρεοι, καὶ οἱ Πράκτορες, νὰ παρουσιάσουν τὰ βιβλία τῶν χρηματικῶν εἰσπράξεων καὶ ἐξ αὐτῶν ἐμφαίνεται πόσοι εἶναι οἱ κατοικοῦντες εἰς τὰς περιφερείας. Κἀνεὶς δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ κάτοικος μιᾶς Προξενικῆς καὶ ὑποπροξενικῆς περιφερείας ἢ Πρακτορικῆς, ἐὰν δὲν λάβῃ ἔγγραφον ἄδειαν, καὶ αἱ Προξενικαὶ περιφέρειαι ἔπρεπε πάντοτε νὰ στέλλωσι πληροφορίας· ἐὰν δὲν στέλλωσιν, εἶναι μία κατάχρησις, καὶ διὰ ταύτην πρέπει ὁ ὑπουργὸς νὰ ἔλθῃ νὰ δώσῃ λόγον.

§110ΑΝΤΩΝΙΟΣ Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν χθὲς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ ἥτις ἦτον ἀπόῤῥοια τῆς χθεσινῆς συζητήσεως, συνταχθεῖσα κατεπειγόντως, ἔδωκεν ἀφορμὴν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ γραμματικὸν αὐτῆς μέρος εἰς σχόλια καὶ παρεξηγήσεις. Πρὸ τῆς 8βριανῆς μεταπολιτεύσεως ὑπῆρχε στρατὸς μόνιμος, ὁ ὁποῖος εἶχε πεπληρωμένας ὅλας τὰς ὀργανικὰς αὐτοῦ θέσεις, μετὰ δὲ τὴν μεταπολίτευσιν, ἕνεκα τῶν περιστάσεων, πολλοὶ τῶν βαθμολόγων τῶν κατεχόντων θέσεις ἐν τῷ στρατῷ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ὑπηρετήσωσι μέχρι σήμερον· αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις, τὰς ὁποίας μέμφομαι ἐπισήμως διὰ τὸ ἀσύγγνωστον τῆς διαγωγῆς των ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ποτὲ δὲν ἠθέλησαν νὰ συλλογισθῶσιν, ἄφησαν ἐπὶ 7 ὁλοκλήρους μῆνας τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, ὅπως ἔχει μέχρι σήμερον. Ὁ τόπος, Κύριοι, περιῆλθεν εἰς οἰκονομικὰς κρίσεις σπουδαίας, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ἠναγκάσθημεν νὰ φορολογήσωμεν καὶ τὸν ὀβολὸν τῆς χήρας, κατεῤῥίψαμεν τὰ ἐπιμίσθια τὰ διδόμενα εἰς τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐν τῷ στρατῷ, ἐπιμίσθια εὐθύνης, τὰ ὁποῖα οἱ νόμοι καθιέρωσαν· οὐδεμία ὅμως πρόνοια ἐλήφθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως αἱ οἰκονομικαὶ αὗται κρίσεις ἐπιβαρύνωσιν ἀναλόγως ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ὑπηρεσίας· διὰ τοῦ ἀσυγγνώστου συστήματος περὶ τῶν δημοσίων πραγμάτων, αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις καθιέρωσαν τὴν ἀρχὴν νὰ τιμωρῶσι τὴν ὑπηρεσίαν καὶ νὰ βραβεύωσι τὴν ἀργίαν. Οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ἀξιωματικοὶ ἀπὸ τῆς μεταπολιτεύσεως ὑπέστησαν κακουχίας σχετικῶς πρὸς τὴν παρελθοῦσαν ὑπηρεσίαν, ὑπέστησαν κόπους, τοὺς ὁποίους τοῖς ὑπέβαλε τὸ καθῆκον καὶ τὸ συμφέρον τῆς τάξεως, καὶ μόλα ταῦτα ἡ ἀποζημίωσις τῶν ἀξιωματικῶν δὲν ἦτον ἄλλη, εἰμὴ ὅτι, ὅτε ἡ Συνέλευσις ἀνεγνώρισε τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας τοῦ τόπου, ὑπεβλήθησαν καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν φορολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐψηφίσατο ἐφ’ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων, ἐν ᾧ συγχρόνως, Κύριοι, ἐξ ἄλλου, ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἡ Ἐπανάστασις ἐμάκρυνε τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν προσφέρουσι τὴν ἐλαχίστην ὑπηρεσίαν ὡς ἐκ τῆς θέσεώς των πρὸς συντήρησιν τῆς τάξεως, ἀλλὰ μένουσιν ἥσυχοι καὶ ἀνενόχλητοι εἰς τὰς οἰκίας των, ἐξακολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ μισθοδοτῇ μὲ πλήρεις ἐν ἐνεργείᾳ ἀποδοχὰς εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἡ Συνέλευσις ὁμοθυμαδὸν καὶ μανιωδῶς ἐπεβάρυνε πάντας, ὡς καὶ τὴν σύνταξιν αὐτῆς τῆς χήρας. Ἠθέλησαν, Κύριοι, νὰ παρεξηγήσωσι τὴν πρότασίν μου, διότι παρένειρα τὴν λέξιν «ἀπομακρυνθέντες ἐκ τῆς Ἐπαναστάσεως». Σᾶς εἶπον, Κύριοι, ὅτι πρὸ τῆς μεταπολιτεύσεως ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ κατεῖχον θέσεις, ἡ μεταπολίτευσις ἀπεμάκρυνέ τινας, καὶ χωρὶς, Κύριοι, νὰ ἔχω κἀμμίαν προσωπικὴν αἰτίαν κατ’ αὐτῶν, παρὰ μόνον φειδόμενος τῶν δημοσίων πραγμάτων, ὑποβάλλω τὴν πρότασιν, ὅτι δὲν πρέπει ἄνθρωποι καθήμενοι καὶ μὴ προσφέροντες ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Ἔθνος νὰ πληρώνωνται μὲ πλήρεις ἀποδοχάς. Ὁ Κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν μὲ τὸν στρατὸν, καὶ ὁ ὁποῖος ὀφείλει νὰ ᾖναι ἐνήμερος εἰς τὸ στρατιωτικὸν αὐτοῦ πνεῦμα, εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσῃ ἂν ὀφείλει ἢ ὄχι νὰ τοὺς ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, διότι φρονῶ, ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον δὲν ὀφείλει νὰ πληρώνῃ ἀργοὺς ἀνθρώπους. Ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τί σᾶς εἶπε; «Δὲν δύναμαι αὐτεπαγγέλτως νὰ ἐνεργήσω τίποτε». Ἀναγνωρίζω καὶ ἐγὼ τὴν δικαιολόγησιν αὐτὴν τοῦ Κυρίου Ὑπουργοῦ, καθὸ σπουδάσας τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους, οἵτινες ἐπὶ τοῦ προκειμένου δεσμεύουσι τὴν ἐνέργειάν του. Οἱ Στρατιωτικοὶ Νόμοι, μὴ προβλέποντες τοιαύτας περιστάσεις, δὲν ἠδύναντο νὰ δώσωσι δικαίωμα αὐτεπαγγέλτου ἐνεργείας εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν· οὐχ ἧττον ὅμως οἱ ἀπὸ τῆς μεταπολιτεύσεως Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ἀσύγγνωστοι, διότι βλέποντες ἑαυτοὺς δεσμευμένους ἀπὸ τὸν νόμον ὤφειλον νὰ φέρωσι πρότασιν εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ νὰ τῇ εἴπωσιν, ὅτι ἡ Ἐπανάστασις παρουσιάζει αὐτὰ τὰ κενὰ εἰς τὸν στρατόν· οἱ Ὑπουργοὶ ὅμως οὐδόλως ἐσυλλογίσθησαν τοῦτο, διότι οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Ἑλλάδος μᾶλλον φροντίζουσι διὰ τὸ ἰδιοσυντήρητον τῆς θέσεώς των. Κύριοι, ἡ πρότασίς μου εἶναι καθαρὰ, εἶναι ἀπόῤῥοια τῶν οἰκονομικῶν συζητήσεων τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως, ἀφορῶσα τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μὴ ὑπηρετοῦντες ἀπολαμβάνουσι πλήρεις τὰς ἀποδοχάς των· ὤφειλεν ὁ Ὑπουργὸς ν’ ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως ἓν μέτρον καὶ ὑποβάλῃ τοῦτο εἰς τὴν Συνέλευσιν, εἴτε ἐπαναφέρων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοὺς ἀπομακρυνθέντας ἀπὸ τῆς ἐπαναστάσεως ἀξιωματικοὺς, εἴτε θέτων αὐτοὺς εἰς μίαν κατηγορίαν, δι’ ἧς νὰ ἐξασφαλίζηται ὁ δημόσιος πλοῦτος. Ἡ πρότασίς μου αὐτὴ ἀνταποκρινομένη εἰς τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας τοῦ Κράτους ἐπιβάλλει εἰς τὸν ὑπουργὸν τὸ καθῆκον νά ἐνεργήσῃ, ὡς προείρηται, διότι, παρατεινομένης τῆς τοιαύτης καταστάσεως, ὁ δημόσιος πλοῦτος σπαταλᾶται. Εἶναι τῳόντι ἄπορον, Κύριοι, πῶς ἀξιωματικοὶ ὑπομένοντες τὰ βάρη τῆς ὑπηρεσίας καὶ ὑποβαλλόμενοι εἰς τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας τοῦ κράτους νὰ χαίρωσι τῶν αὐτῶν δικαιωμάτων μὲ τοὺς ἀργοῦντας ἀξιωματικούς. Καὶ τὸ χείριστον, Κύριοι, ὅτι οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὶ, ἔχοντες ἀνάγκην νὰ μεταβοῦν εἰς τὰς οἰκογενείας των ἐπὶ 15 ἡμέρας, στεροῦνται τῶν πλήρων ἀποδοχῶν των, ἐνῷ πρὸς κοινὸν σκάνδαλον ἄλλοι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ περιφέρωνται καὶ λαμβάνωσι πλήρεις τὰς ἀποδοχάς των. Προτείνω καὶ παρακαλῶ ὅπως ἡ Συνέλευσις διατάξῃ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα ἐντὸς μιᾶς ἑβδομάδος ἀπὸ σήμερον ὑποβάλῃ εἰς ψήφισμα τὰς περὶ τούτου σκέψεις του. Εἶναι δὲ ὁ ἁρμοδιώτερος εἰς τοῦτο, ὡς ὀφείλων νὰ γνωρίζῃ κάλλιον παντὸς ἄλλου, ὡς ἔχων τὴν εὐθύνην, κ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὀφείλει νὰ προτείνῃ.

§111ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι, δὲν θὰ ἐπέμβω εἰς τὸ ζήτημα· ἀλλὰ θέλω μόνον ἀποκρούσει τὴν μομφὴν, ἣν ὁ Κύριος Μαυρομιχάλης ἐπέῤῥιψε καθ’ ὅλων τῶν Ὑπουργῶν, ὅτι περὶ οὐδενὸς ἄλλου ἐφρόντισαν, κατὰ τὴν φράσιν του, εἰμὴ διὰ τὸ ἰδιοσυντήρητον τῆς ὑπάρξεώς των. Πρὸς τοῦτο θέλω ἀναγνώσει εἰς τὴν Συνέλευσιν δύω περικοπὰς τῶν πρακτικῶν τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας εἶχον μέρος εἰς τὸ ὑπουργεῖον, διὰ ν’ ἀποδείξω ὅτι αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας φέρει ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους μετὰ παρέλευσιν ἑπτὰ μηνῶν ὁ ἀξιότιμος Κύριος Μαυρομιχάλης, ἀπεφασίσθησαν παρὰ τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως πρὸ ἑπτὰ μηνῶν, αἴτιος δὲ τῆς μὴ ἐκτελέσεως αὐτῶν καθ’ ὁλοκληρίαν εἶναι ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις τότε διεύθυνε τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο. Θέλω δὲ ἀποδείξει διὰ τῆς ἀναγνώσεως τῶν περικοπῶν αὐτῶν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἐφρόντισε πολὺ περισσότερα, ἀφ’ ὅ,τι αὐτὸς ὁ ἴδιος φροντίζει τὴν σήμερον. Τὰ πρακτικὰ τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως τῆς 15ης Ὀκτωβρίου, δηλαδὴ 3 ἢ 4 ἡμέρας μετὰ τὴν ἐπανάστασιν, διαλαμβάνουσι τὰ ἑξῆς· «Ἀπεφασίσθη (εἶναι ἀντίγραφον τῶν πρακτικῶν κατὰ λέξιν), ὥστε οἱ ἀξιωματικοὶ, ὅσοι ἐγκατέλιπον τὰς θέσεις των, δὲν ἠσπάσθησαν τὴν μεταβολὴν τῆς 11 Ὀκτωβρίου καὶ ἐφωράθησαν ἀντιπράττοντες ἢ ῥᾳδιουργοῦντες, νὰ τεθῶσιν εἰς ἀργίαν, καὶ νὰ τοῖς ὁρισθῇ τόπος διαμονῆς». Εὐθὺς λοιπὸν μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου τῆς ἐπαναστάσεως ἡ Κυβέρνησις ἐφρόντισε περὶ τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἠμποροῦσε φυσικῷ τῷ λόγῳ Κυβέρνησις, ἥτις ἔφερε τὴν εὐθύνην τῆς τάξεως, τὴν εὐθύνην τῆς σωτηρίας τῆς ἐπαναστάσεως, νὰ ἐμπιστευθῇ· διέταξε λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἀπεφασίσθη καὶ ἐγράφη εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ ἀπομάκρυνσις ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπάγονται εἰς τὰς τρεῖς κατηγορίας, ἢ ἐγκατέλιπον τὰς θέσεις των, ἢ ἐφωράθησαν ῥᾳδιουργοῦντες ἢ ἀντιπράττοντες, ἢ δὲν ἠσπάσθησαν ἢ ἀντέπραξαν. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐξετέλεσεν, ἀλλ’ ἐν μέρει, τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ὅμως, ὅπως ἐπληροφορήθην μετέπειτα, ἀνῄρεσε πάλιν ἐν μέρει, διότι τινὰς τοὺς ἐπανέφερε πάλιν. Ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις ἐφρόντισε προσέτι καὶ περὶ μιᾶς ἄλλης κατηγορίας ἀξιωματικῶν, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔκαμε λόγον ὁ Κύριος Μαυρομιχάλης, τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ἐπαναστάσεως· εἶπεν ὅτι «τὰ Τάγματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζω τῆς ἐπαναστάσεως τὴν ζωὴν, ἐπιθυμῶ νὰ εὑρίσκωνται εἰς χεῖρας τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔδειξαν μέγαν πατριωτισμὸν, καὶ τοιοῦτοι εἶναι βεβαίως οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν Ὀκτώβριον ἢ Φεβρουάριον ὑπηρέτησαν μὲ τόσον ἐνθουσιασμὸν τὴν ἐπανάστασιν. Τὰ τάγματα λοιπὸν θέλουν δοθῆ εἰς αὐτοὺς ἀναλόγως τοῦ βαθμοῦ των, δηλαδὴ ὁ ταγματάρχης ἐπαναστάτης θέλει προτιμηθῆ τοῦ λοχαγοῦ, καὶ ὁ ἀντισυνταγματάρχης τοῦ ταγματάρχου.» Αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως· δὲν εὐθύνεται δὲ, εἰμὴ ἐκεῖνος, ὅστις, ἁρμόδιος ὢν νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασίν της, δὲν τὴν ἐξετέλεσεν.

§112Χ. ΟΔΥΣΣΕΥΣ. Εἶναι ὑπογεγραμμένη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν;

§113ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα· εἶναι πρακτικὰ καὶ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως ὅλης μετὰ τῶν ὑπουργῶν.

§114ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Τὸ ψήφισμα, Κύριοι, τὸ παρὰ τοῦ Κυρίου Μαυρομιχάλη προταθὲν, ὅπως τὸ ἀνέπτυξεν ὁ Κύριος Μαυρομιχάλης, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι πλέον ἔργον τῆς Συνελεύσεως. Κατ’ ἐμὲ, ὁ Κύριος Μαυρομιχάλης, ὅστις ἔφερε μίαν πρότασιν, καὶ εἶπεν, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπηρετοῦν, νὰ μὴ μισθοδοτῶνται, αὐτὸ βεβαίως εἶναι λογικώτατον καὶ δικαιότατον· ἐνόει ὅτι, ἐπειδὴ ἄλλως δὲν δύναται ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ διαθέσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς, εἶναι ἀνάγκη μιᾶς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως, διότι οἴκοθεν δὲν δύναται νὰ τὸ κάμῃ, δεσμευόμενος ἀπὸ τοὺς κειμένους νόμους. Ἐπίστευα λοιπὸν ὅτι ἡ συζήτησις ἤθελε περιστραφῆ εἰς τὸ νὰ ἀποφασισθῇ παρὰ τῆς Συνελεύσεως ἡ τύχη αὐτῶν τῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλ’ ὁ Κύριος Μαυρομιχάλης εἶπε νὰ προέλθῃ ἀπὸ τὴν διοικητικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ, ἂν θέλετε, συμφωνῶ πληρέστατα εἰς τοῦτο, ὅτι ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἠδύνατο νὰ πράξῃ ὅπως καὶ ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ἐσχάτως διορισθεὶς, ὅστις ἅμα ἐλθὼν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν παρετήρησεν ὅτι ὑπάρχουν κατηργημέναι θέσεις, καὶ ἐν τούτοις ὑπάρχουν ὑπάλληλοι εἰς αὐτάς· συνῃσθάνθη τὴν εὐθύνην, προέβη εἰς μίαν ἀπόφασιν, καὶ ἔπαυσε τοὺς ὑπαλλήλους τούτους. Αὐτὸ τὸ μέτρον ἔπρεπε νὰ ληφθῇ καὶ ἐδῶ· ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θεωρῶ δύσκολον, εἶναι ἡ ἐφαρμογή του· ἡ ἐπανάστασις, καθὼς γνωρίζετε, ἦλθεν ἀπὸ τὰ κάτω εἰς τὰ ἄνω, ὡς εἶπέ τις τῶν πληρεξουσίων. Ἐρχομένης οὕτω πως τῆς ἐπαναστάσεως, οἱ ἀξιωματικοὶ ἀδιαφοροῦντες ἀπεμακρύνθησαν· ὑπάρχουν ἀξιωματικοί τινες, οἱ ὁποῖοι ἐνταῦθα ἐπολέμησαν τὴν ἐπανάστασιν, τὴν ἐξύβρισαν, εἶναι καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι διέμειναν σταθεροὶ εἰς τὸ καθῆκόν των, ἑπομένως ἐθεώρησαν, ὅτι ἐκπληροῦντες τὸ καθῆκόν των ἦσαν συνεπεῖς εἰς τὸν ὅρκον των, καὶ ὅμως καὶ αὐτοὶ ἀπεμακρύνθησαν.

§115ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ. Τί ἔκαμον αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοί;

§116ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Ἐξεπλήρωσαν τὸ ἔργον των· διὰ νὰ λύσω αὐτὴν τὴν ἀπορίαν, συγχωρήσατέ μοι νὰ ἔλθω εἰς προσωπικὰ, ν’ ἀναφέρω τὸν ἑαυτόν μου. Ἐγὼ δὲν ἤμην συνωμότης, οὐδὲ ἐπαναστάτης, ἐπαρουσιάσθη ὅμως μία περίστασις, καθ’ ἣν συνῆλθον οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ ἀποκηρύξουν τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ἐν Ναυπλίῳ ἐπαναστάσεως καὶ ἐγὼ δὲν ἐδέχθην· εἴμεθα ὑπὸ τὸν Λαζαρέτον, πηγαίνοντες κατὰ τῆς ἐπαναστάσεως τῆς Ἀκαρνανίας· ἐπαρουσιάσθησαν συμπτώματα ἐπαναστατικὰ, καὶ ἐγὼ ἀμέσως τὰ ἠσπάσθην· ἦσαν ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν τὰ ἠσπάσθησαν· μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐπίστευα ὅτι ἐκπληρῶ τὸ καθῆκόν μου ἐντὸς τοῦ ὅρκου μου. Λοιπὸν θέλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὑπάρχουν δύω κατηγορίαι, κατ’ ἐμὲ, ἡ μία τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καὶ μετὰ τὴν Ὀκτωβριανὴν ἐπανάστασιν δὲν τὴν ἠσπάσθησαν, ἢ τὴν ἐπολέμησαν διαφοροτρόπως· αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ βεβαίως, καθὼς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπαναστατήσαντες ἐξωρίσθησαν, ὑπέφεραν καὶ ἐδυστύχησαν, νομίζω ὅτι πρέπει καὶ αὐτοὶ νὰ ὑποστῶσι τὴν τιμωρίαν· ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ ποτὲ ὅτι πρὸ πάντων ἀξιωματικοὶ, τοὺς ὁποίους ἡ ἐπανάστασις ἐλθοῦσα ἀπὸ τῶν κάτω πρὸς τὰ ἄνω τοὺς ἐπέταξεν, ὅταν ὑπηρετοῦν 30 ἔτη, ὅτι δύνανται ν’ ἀπομακρυνθοῦν καὶ νὰ ῥιφθοῦν ἔξω καὶ νὰ κατασταθοῦν δυστυχεῖς· δὲν ὑποστηρίζω λοιπὸν, παρὰ ἓν μέρος τῆς προτάσεως τοῦ Κυρίου Μαυρομιχάλη, φρονῶ δὲ, συμφωνῶν μαζύ του, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διοικητικῶς πρέπει νὰ ὑποβάλῃ ψήφισμα, καὶ ὅτι δὲν δύναται κατὰ τοὺς ὑπάρχοντας νόμους νὰ τοποθετήσῃ εἰς ἀργίαν τοὺς ἀξιωματικοὺς, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ φέρῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις θὰ δείξῃ καὶ τὰ πρόσωπα, ἀφοῦ συστήσῃ μίαν ἐπιτροπὴν, διότι, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, τὸ ψήφισμα τοῦτο εἶναι δυσκολώτατον εἰς τὴν ἐφαρμογήν του.

§117ΑΘΑΝ. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ συγχωρεῖτε νὰ εἴπω ὀλίγα τινά.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε, ἔχει τὸν λόγον ὁ Κύριος Ζυμβρακάκης.

§119ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Τὴν πρότασιν, Κύριοι, τοῦ Κυρίου Μαυρομιχάλη καὶ ἐγὼ ἀσπάζομαι, ἀλλ’ ἰδοὺ εἰς ποῖον αὐτῆς μέρος, εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τὴν ἀσπασθῇ πᾶς ὁ ἐνδιαφερόμενος ἀληθῶς, οἰκονομικῶς, διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους, καὶ ἀληθῶς ἀποβλέπων εἰς τὴν διοργάνωσιν, εἰς τὸ συμφέρον τῆς καλῶς ἐννοουμένης στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Συμφωνῶ μὲ τὸν Κύριον Μαυρομιχάλην, ὅτι ἀξιωματικοὺς, μὴ ὑπηρετοῦντας εἰς τὸν στρατὸν, οὐδόλως τὸ ἔθνος πρέπει νὰ ὑφίσταται τὴν ζημίαν νὰ πληρώνῃ καθημένους ἀργοὺς εἰς τὰς οἰκίας των καὶ διασκεδάζοντας ἔνθεν κἀκεῖθεν. Ἀλλὰ, Κύριοι, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ἀπεμακρύνθησαν ἀπὸ τὸν στρατὸν λόγῳ τῆς ἐπαναστάσεως, ἢ ἕνεκεν ἄλλων τινῶν λόγων. Οἱ ἀξιωματικοὶ, τοὺς ὁποίους ἡ ἐπανάστασις ἀπεμάκρυνεν, εἶναι οἱ ἀπομακρυνθέντες κατὰ τὰς πρώτας στιγμὰς τῆς ἐκκρήξεως τῆς ἐπαναστάσεως, διότι οἱ ἐπαναστάται ἀξιωματικοὶ, θεωροῦντες, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ θέλουν εἶσθαι πρόσκομμα εἰς τὴν πρόοδον τῆς ἐπαναστάσεως, ἐφρόντισαν εἴτε ὑπαξιωματικοὶ, εἴτε στρατιῶται, εἴτε ἀξιωματικοὶ, ν’ ἀπομακρύνουν αὐτοὺς, ἐκ τῆς τάξεως τοῦ στρατοῦ, νὰ τοὺς δέσουν, νὰ τοὺς φονεύσουν, νὰ πράξουν ὅ,τι ἠδύναντο κατ’ αὐτῶν, διὰ νὰ δυνηθοῦν νὰ φέρουν εἰς πέρας τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπεχειρήσαντο, τῆς ἐπαναστάσεως. Αὐτοὺς λοιπὸν τοὺς ἀξιωματικοὺς, τοὺς ἀπομακρυνθέντας κατὰ τὴν ἔκκρηξιν τῆς ἐπαναστάσεως, αὐτοὺς παραδέχομαι ὡς καλῶς ἀπομακρυνθέντας, διότι ἡ ἐπανάστασις ἐθεώρησε τοῦτο ἀναγκαῖον. Ἀλλὰ διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πολλὰς ἡμέρας ὕστερον ἀπεμακρύνθησαν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, δι’ αὐτοὺς οὐδόλως συμφωνῶ μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Μαυρομιχάλη, καθόσον ἡ ἀπομάκρυνσίς των, ἀμφιβάλλω πολὺ, καὶ πιστεύω, ὅτι πᾶς τις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀμφιβάλῃ, ἐὰν ἐγένετο λόγῳ, ὅτι ἡ διαμονή των εἰς τὸν στρατὸν ἤθελε φέρει ἴσως ἄλλο ἀποτέλεσμα, παρ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ ἐπανάστασις προσεδόκα· διότι ἡ ἐπανάστασις ἐξεπληρώθη, ἐγένετο, ἔπρεπε νὰ ἐπιτηρηθῇ οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι, ὅτι ἠσπάσθησαν τὴν ἐπανάστασιν, ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὅτι προσκληθέντες ἀπὸ τὴν νέαν τάξιν τῶν πραγμάτων νὰ ὁρκισθῶσι τὸν ὅρκον τὸν ὁρισθέντα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸν στρατὸν, τὸν ὡρκίσθησαν προθύμως· δὲν εἶπέ τις ἐξ αὐτῶν, ἴσως ὀλίγιστοι μόνον εἶπον, ὅτι δὲν ὁρκίζονται· προσκληθέντες δὲ νὰ ἔλθωσι καὶ ἐνεργήσωσι τὴν ὑπηρεσίαν των, καὶ ὡρκίσθησαν καὶ ἐξετέλεσαν αὐτὴν πιστῶς· οὐδεὶς ἔλεγέ τι κατ’ αὐτῶν, διέμειναν δὲ εἰς τὰς τάξεις των ἐπὶ μῆνα ὁλόκληρον, καὶ ὅπως ἔμαθον, διότι δὲν ἤμην τότε εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐξεπλήρουν τὴν ὑπηρεσίαν των μετὰ ζήλου· κατόπιν κακὸς δαίμων εἰσεχώρησεν ἐν τῷ στρατῷ· οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ὁ εἷς κατόπιν τοῦ ἄλλου ἀπεμακρύνθησαν ἄνευ λόγου τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ. Ἐρωτῶ λοιπὸν, ἂν οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι, οἱ ὁποῖοι σήμερον εὑρίσκονται μακρὰν τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, κατὰ τὶ εἶναι ἔνοχοι; διότι δὲν ἠσπάσθησαν τὴν μεταβολὴν; διότι δὲν ὡρκίσθησαν; διότι δὲν ὑπηρέτησαν; Καὶ μολαταῦτα πλεῖστοι, ὡς ἔμαθον, ὡδήγησαν σώματα καταβάντα ἐξ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ πρὸς ἀποδίωξιν τοῦ ἀποδιωχθέντος βασιλέως. Λοιπὸν δὲν ἐννοῶ κατὰ τὶ οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ἥμαρτον εἰς τὴν ἐπανάστασιν. Λέγω ὅτι ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, πρὸς τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἔκαμα αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, ἰδοὺ δὲ ποίαν· τῷ εἶπον, ὅταν πολλάκις ἐγένετο λόγος περὶ αὐτῶν τῶν ἀξιωματικῶν τῶν μακρὰν τοῦ στρατοῦ διαμενόντων, τῷ εἶπον, διατὶ, Κύριε ὑπουργὲ, δὲν ἐπαναφέρετε τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς τὰς τάξεις των διὰ νὰ λείψῃ ἡ σήμερον ὑπάρχουσα ἀνωμαλία ἐν τῷ στρατῷ, κατὰ συνέπειαν τῆς ὁποίας ἡ πειθαρχία παρέλυσε καὶ οὐσιωδῶς; καὶ λέγω τοῦτο, διότι ἦτο φυσικὴ συνέπεια, ὅταν καὶ ἡ ἱεραρχία προσβληθῇ, ἡ πειθαρχία νὰ μὴ ᾖναι πλέον εἰς τὴν θέσιν της— ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τότε μοὶ εἶπεν, ὅτι τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς δὲν τοὺς ἀνέχεται ἡ ἐπανάστασις καὶ τοὺς ἀπεμάκρυνα· ἐγὼ τῷ εἶπα καὶ ἐξακολουθῶ νὰ λέγω εἰς πάντα ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι καθῆκον ἱερὸν ἔχει νὰ φροντίσῃ νὰ ἐπαναφέρῃ τοὺς βαθμολόγους, ὅσοι ἠδύναντο τοὐλάχιστον νὰ τοποθετηθῶσιν εἰς τὸν στρατόν· τοὐλάχιστον ἤθελε γείνει μία ἀπόπειρα, διὰ τῆς ὁποίας ἤθελε πεισθῆ ἡ Συνέλευσις ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἐδοκίμασε νὰ ἐπαναφέρῃ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ μόλα ταῦτα ἡ ὑπηρεσία ἀπέκρουσεν αὐτοὺς ἕνεκα τῆς περιστάσεως. Ἐὰν τοῦτο ἔπραττεν ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, βεβαίως ἡ Συνέλευσις δὲν ἤθελεν εὑρίσκεσθαι σήμερον εἰς τὴν ἀμφιβολίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, διότι σᾶς φέρουν ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρὸ πολλῶν μηνῶν ἔπρεπε νὰ λυθῇ, καὶ εἴδετε, ὅτι ὁ Κύριος Δεληγεώργης, τότε ὑπουργὸς, μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν σᾶς ἀνέγνωσε τὸ πρακτικὸν, τὸ ὁποῖον ἐν ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ἔκαμαν, καὶ μολαταῦτα ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν τὸ ἐξετέλεσε· διατί; ἴσως, διότι ἔβλεπεν, ὅτι δὲν ἦτο δίκαιον, διότι εὕρισκε προθυμίαν ἐκ μέρους τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, οὐδεμίαν ἀντίπραξιν κατὰ τῆς μεταβολῆς καὶ ἅπαντας ἀσπασθέντας τὴν μεταβολὴν, διότι ἅπαντες ὡρκίσθησαν· κατὰ συνέπειαν ὁ ὑπουργὸς δὲν εὕρισκεν ἀνάγκην νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ.

§120ΗΡ. ΜΑΜΟΥΡΗΣ. Δὲν μὲ λέγετε, Κύριε Ταγματάρχα, παρακαλῶ, διατὶ τοὺς ἀπεμάκρυνε;

§121ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Κάμνω παρέκβασιν τοῦ λόγου μου καὶ σᾶς ἀπαντῶ· ἔχω μίαν ἐπερώτησιν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἥτις εἶναι εἰς τὸ Προεδρεῖον, εἶναι πρὸ 3, 4 ἡμερῶν. Αὐτὴ εἶναι ἴσα ἴσα ἡ ἐπερώτησις, τὴν ὁποίαν τοῦ κάμνω, διατὶ δὲν ἐφρόντισε νὰ τοποθετήσῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοὺς ἀναγκαίους καὶ καταλλήλους βαθμολόγους. Αὐτὸς δὲ διὰ τῆς διαταγῆς, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκδώσῃ νὰ τοποθετήσῃ τὸν ἀξιωματικὸν ἐκεῖνον, ἐὰν βλέπῃ ὅτι ἦτο εἰς αὐτὸ τὸ τάγμα, ἢ εἰς αὐτὸν τὸν λόχον, νὰ μὴ τὸν τοποθετήσῃ ἐκεῖ, ἀλλ’ εἰς ἓν ἄλλο τάγμα (Θόρυβος). Ἐπειδὴ πληρώνομεν πλέον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, διότι ἐτοποθετήθησαν ἀξιωματικοὶ παρανόμως εἰς τὰς θέσεις ταύτας, δι’ αὐτὸ τοῦτο ὤφειλεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ σᾶς φέρῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν μίαν πρότασιν καὶ νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι δυνάμει τοῦ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμου δὲν δύναμαι νὰ θέσω κανένα ἀξιωματικὸν εἰς ἀργίαν.

§122ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ. Ὁ νόμος αὐτὸς δὲν εἶχέ ποτε ὑπ’ ὄψιν μίαν ἐπανάστασιν.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ τὸν διακόπτετε.

§124ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ λοιπὸν εἶπον, ὅτι ὁ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμος δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, εἰς τὸν ὑπουργὸν, νὰ πέρνῃ τὸν ἀξιωματικὸν καὶ νὰ τὸν θέτῃ, ὅταν αὐτὸς θέλῃ, εἰς ἀργίαν· δὲν πρέπει νὰ κάμῃ εἰμὴ, ὅπως ὁ νόμος καὶ ὅ,τι ὁ νόμος ὁρίζει. Λοιπὸν, ἐπειδὴ ἡ ἔνστασις ἢ ἡ ἀποποίησις τοῦ Σώματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἤθελε διορισθῆ εἷς ἀξιωματικὸς νὰ ἐκπληρώσῃ μίαν ὑπηρεσίαν, δὲν εἶναι νόμιμος λόγος διὰ τὸν ὑπουργὸν, διότι τὸ τοιοῦτον ἤθελε χαρακτηρισθῆ κατὰ τὴν στρατιωτικὴν ἔκφρασιν μία στάσις, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον λέγω, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὤφειλε νὰ φέρῃ ἓν ψήφισμα εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ νὰ εἴπῃ· μετεχειρίσθην τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς, τοὺς ὁποίους ἡ περίστασις τῆς ἐπαναστάσεως ἀπεμάκρυνε τῆς θέσεώς των, τοὺς μετεχειρίσθην εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ ὑπηρεσία τοὺς ἀποκρούει· δὲν δύναμαι λοιπὸν, βλέπων τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ μισθοδοτῇ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, (καθόσον τὸ δημόσιον ταμεῖον πληρώνει 50 καὶ 60000 δραχ. κατὰ μῆνα), ἢ νὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν, ἥτις τοσαῦτα μέτρα οἰκονομίας ἔλαβεν, ἕνεκα τῶν οἰκονομικῶν περιστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας τὸ ἔθνος εὑρίσκεται, ὅπως λάβῃ τὰ κατάλληλα περὶ τούτου μέτρα καὶ μοὶ ἐπιτρέψῃ διὰ ψηφίσματός της νὰ θέσω τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους εἰς ἀργίαν.» Διότι δὲν θὰ εἴπῃ, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι σήμερον δὲν δύνανται καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ἀκόμη, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἤθελεν ἀποπειραθῆ καὶ ἀποτύχει νὰ τοποθετήσῃ αὐτοὺς εἰς τὰς θέσεις των, δὲν θὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ περίστασις αὐτὴ, ἐὰν σήμερον ᾖναι τοιαύτη, εἶναι καὶ αὔριον· ποτὲ τὰ ἔθνη δὲν δικάζουν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον· τὸν στρατὸν πρέπει νὰ τὸν ἐξετάσωμεν ὑπὸ πολιτικὴν καὶ οἰκονομικὴν ἔποψιν· ἐγὼ ἐπεφυλαττόμην νὰ κάμω λόγον περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ὅτε ἤθελεν ἔλθει ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τότε ἠθέλετε ἰδεῖ, ποία εἶναι ἡ δύναμις ἡ στρατιωτικὴ, ποῖαι αἱ θέσεις, τὰς ὁποίας κατέχουν ἀξιωματικοὶ, καὶ τότε ἠθέλατε νομοθετήσει, ὅπως εἶχε νομοθετήσει προλαβόντως ὁ Ὄθων θέλων νὰ ἔχῃ ἕνα ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν, νὰ ἔχῃ εἰς πάντας τὸ δέλεαρ τῆς διαφθορᾶς· καὶ ἠξεύρετε ποίους καὶ πόσους βαθμολόγους ὥρισεν; ἰδού· εἶναι 1 στρατηγὸς, 2 ἀντιστράτηγοι, 10 ὑποστράτηγοι, 20 συνταγματάρχαι, 40 ἀντισυνταγματάρχαι, 50 ταγματάρχαι, 550 ὑποδεέστεροι ἀξιωματικοί· διὰ τὴν ἐφεδρείαν 5 ἀντισυνταγματάρχαι, 5 ταγματάρχαι, 100 ὑποδεέστεροι ἀξιωματικοὶ, τὸ ὅλον 783 ἀξιωματικοὶ, ἄνευ τῶν στρατιωτικῶν ἰατρῶν καὶ τῶν λογιστικῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἄνευ τῶν φαλαγγιτῶν. Εἴπατέ μοι λοιπὸν, σᾶς παρακαλῶ, ἂν δύναταί ποτε ἔθνος νὰ διατηρηθῇ πλέον διὰ τῆς ὑπάρξεως στρατοῦ τοιούτου, ὅστις κατεξοδεύει πλέον τοῦ ἡμίσεως τῶν εἰσοδημάτων! εἴδετε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ὅτι πληρώνονται διὰ τὰς συντάξεις ναυτικῶν καὶ στρατιωτικῶν, διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ οἰκονομηθῇ ὁ στρατὸς τὸν ὁποῖον ἔχομεν, 13,000,000 δραχ. καὶ τοῦτο εἶναι πλέον τοῦ ἡμίσεως τοῦ εἰσοδήματος, τὸ ὁποῖον ἔχομεν. Ὡς ἐκ τούτου λοιπὸν, Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ κατέδειξα τὸ ἄτοπον τῆς τοιαύτης προτάσεως, ἂν τὴν ἐπεκτείνωμεν, τώρα μάλιστα, ὅτε διὰ τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς εἰς τοὺς ὁποίους ἑκάστη Κυβέρνησις θέλει νὰ στηρίζεται ἐν ὁμαλαῖς περιστάσεσιν, ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἀμφιβολίας, ἐὰν τὸ δεῖνα πρόσωπον ἦναι κατάλληλον διὰ νὰ διοικήσῃ ἢ ὄχι, ἀλλ’ ἀντ’ ἐκείνου προτιμᾷ ἓν ἄλλο· σήμερον ὑπάρχουν αὐταὶ αἱ περιστάσεις; ὑποθέτω τοὐλάχιστον, μολονότι αἱ περιστάσεις ἐδῶ αἱ ἑλληνικαὶ ἀπέδειξαν τὸ ἐναντίον, ὑποθέτω, ὅτι ἡ διοίκησις τῶν σωμάτων ἐξασκεῖ ἠθικήν τινα ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν στρατιωτῶν, δι’ αὐτὸ δὲν θέλει νὰ δώσῃ διοίκησιν Σωμάτων εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους· δὲν ἐννοῶ ὅμως διὰ τοὺς ὑποδεεστέρους νὰ ὑπάρχῃ ὁ αὐτὸς λόγος, διότι ἐγὼ θὰ φέρω παραδείγματά τινα ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους, ὡς λέγουν, κατεβίβασαν εἰς τὸ ἀμπάρι τοῦ πλοίου, ὡς μὴ ἀσπασθέντας δῆθεν τὴν μεταβολὴν αὐτὴν, καὶ μολαταῦτα τοὺς ἀνέχεται, ἀδιάφορον, ἐὰν εἶναι εἰς μίαν ἢ εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν· ἡ δημόσιος ὑπηρεσία εἶναι μία. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὑπάρχουν ἀρκετοὶ τοιοῦτοι ἀξιωματικοὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Καθὼς λοιπὸν ἔφεραν αὐτοὺς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν...

§125ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν μᾶς ὀνομάζεις αὐτούς;

§126ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἠδύναντο νὰ φέρουν καὶ ἄλλους καὶ δὲν ἤθελε πάθει τίποτε ἡ ὑπηρεσία. Εἴπατε νὰ τοὺς ὀνομάσω;

§127ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι, δὲν εἶναι ἀνάγκη.

§128ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Λέγω λοιπὸν ὡς πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς, τοὺς ὁποίους σήμερον καὶ ἂν ὑποθέσετε, ὅτι ἡ περίστασις δὲν τοὺς ἀνέχεται, λέγω, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν θὰ ᾖναι καὶ αὔριον. Πρῶτον εἶναι ζήτημα, δίλημμα, ἐὰν στρατὸς τακτικὸς μετὰ τὴν ἔλευσιν τοῦ Βασιλέως θὰ ὑπάρχῃ. Ἡ ὕπαρξις ἢ μὴ τοῦ στρατοῦ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς τὴν κεφαλήν του ὁ Βασιλεὺς (θόρυβος). Ἡ ὕπαρξις τοῦ στρατοῦ εἶπον, ὅτι εἶναι πολιτικὸν καὶ οἰκονομικὸν ζήτημα διὰ τὰ Κράτη· αἴφνης ὁ Βασιλεὺς λέγει, ὅτι ἐγὼ ἐμπιστεύομαι εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ λαοῦ καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην, διατὶ τὸ ἔθνος νὰ ἐξοδεύῃ (θόρυβος).

§129ΒΑΣΣΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ εἴπῃ, τὸ ἔθνος μάλιστα, ὁ Βασιλεὺς ὅμως δὲν ἠμπορεῖ.

§130ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐπανέρχομαι λοιπὸν, Κύριοι, λέγων, ὅτι τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς, τοὺς ὁποίους θὰ θέσωμεν σήμερον εἰς ἀργίαν, ἀλλὰ προηγουμένως τὸ Ὑπουργεῖον, ἢ ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία,—διὰ νὰ μὴ λέγω Ὑπουργεῖον ἂς λέγω ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία—ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία, ὅταν ἀποπειραθῇ νὰ τοποθετήσῃ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τότε ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς ἂς φέρῃ ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ζητήσῃ τὴν τοποθέτησιν αὐτῶν εἰς ἀργίαν. Εἶπον δὲ εἰς ἀργίαν, διότι ἡμεῖς φοβούμεθα μὴ τυχὸν ἡ ὑπάρχουσα κατάστασις τῶν πραγμάτων καταβληθῇ διὰ μιᾶς βασιλείας. Λοιπὸν θέλω νὰ διατηρήσωμεν αὐτὴν τὴν κατάστασιν τὴν ἐπαναστατικὴν, καὶ δι’ αὐτὸ ἀναγκαζόμεθα νὰ λάβωμεν αὐτὰ τὰ μέτρα· ὅταν ἔλθῃ ὁ Βασιλεὺς, ὅταν τὰ πράγματα ἔλθουν εἰς ὁμαλὴν κατάστασιν δὲν ὑπάρχουν αὐτοὶ οἱ φόβοι. Μόνον συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὸν Κύριον Μαυρομιχάλην καὶ τοὺς ἐπιλοίπους, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν αὐτὴν τὴν πρότασιν καὶ θὰ τὴν ὑποστηρίξουν κατὰ τούτων μόνον τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπέσυραν κατὰ τῶν κεφαλῶν των τὰς ἀρὰς τοῦ ἔθνους, διότι ἔγειναν παραίτιοι τῆς χύσεως ἀδελφικοῦ αἵματος, οἱ ὁποῖοι κατῄσχυναν τὸ ἀξίωμα τοῦ ἀξιωματικοῦ· ναὶ, κατ’ αὐτῶν ἐπικαλοῦμαι τὴν αὐστηρὰν τιμωρίαν τῆς Συνελεύσεως, καὶ αὐτοὶ δὲν εἶναι, εἰμὴ ὀλίγιστοι, τοὺς ὁποίους, ὅταν θέλῃ ἡ Συνέλευσις, δύναμαι νὰ ὀνομάσω, ἀλλὰ τοὺς γνωρίζει πᾶς τις, ὡς τοὺς γνωρίζω καὶ ἐγώ. Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ ἰδέα μου.

§131ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἄρχομαι τοῦ λόγου μου, Κύριοι, ἀπὸ τῆς μικρᾶς παρεκβάσεως τοῦ Κυρίου Ζυμβρακάκη, ἡ ὁποία ἐτάραξεν ἀξιωματικούς τινας, ἥτις ὅμως ταὐτοχρόνως δὲν ἦτο ἔκφρασις συνταγματική. Ὁ στρατὸς, Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἑρμηνεύω τὰ αἰσθήματά του, θέλει εἶσθαι πάντοτε ἕτοιμος νὰ ὑποστῇ τὴν τύχην, τὴν ὁποίαν τὸ ἔθνος ἤθελέ ποτε τοῦ ἀποφασίσει· εἴμεθα ἕτοιμοι καὶ νὰ παραιτήσωμεν τοὺς βαθμούς μας καὶ νὰ χάσωμεν τὰ κεκτημένα ἡμῶν δικαιώματα πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος, καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν τάξιν τοῦ ἁπλοῦ πολίτου· οὐδόλως θέλομεν γογγύσει διὰ τοῦτο, ἐὰν τὸ ἔθνος τὸ ἀποφασίσῃ. Ἐμβαίνω, Κύριοι, εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς προτάσεως τοῦ Κυρίου Μαυρομιχάλη. Εἶναι περίεργον νὰ ἔρχεται ἡ πρότασις λόγῳ οἰκονομίας ἐν καιρῷ ἐπαναστάσεως, ἐνῷ εἶναι παραδεγμένον πανταχοῦ, ὅτι ἐπανάστασις ἄνευ σπατάλης, προσκαίρου τοὐλάχιστον, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ· ἦτο καλλίτερον, Κύριοι, ἡ πρότασις νὰ μᾶς ἤρχετο πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, λέγω, πρὸ πάντων, διότι, ἐὰν ἐξακολουθῇ νὰ ὑπάρξῃ τοιοῦτος, ὁποῖος εἶναι, καὶ μετὰ τὴν ἔλευσιν τοῦ περιμενομένου Βασιλέως ἡμῶν, ἤθελεν εἶσθαι λίαν θλιβερὸν νὰ θέσωμεν αὐτὸν εἰς τὴν ἀλγεινὴν θέσιν τοῦ νὰ τακτοποιήσῃ μόνος του τὸν στρατόν. Ἦτο ἀναγκαῖον νὰ ἐπιληφθῶμεν τούτου ἡμεῖς πρὸ πολλοῦ καὶ τὰ πρακτικὰ εἶναι μάρτυς πιστότατος τῶν λόγων μου, ὅτι πολλάκις σᾶς παρεκάλεσα, οὐδέποτε ὅμως μὲ ἠκούσατε, ὅταν σᾶς εἶπον νὰ τακτοποιήσετε τὸν στρατόν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν, Κύριοι, λέγω καὶ ἐπαναλέγω νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν ἔποψιν, ἀλλὰ καθαρῶς ὑπὸ τὴν ἐπαναστατικὴν, διότι μόνη ἡ ἐπανάστασις δύναται νὰ δώσῃ δικαιώματα, ὅπως παραβιάσωμεν τοὺς κειμένους νόμους. Οἱ κείμενοι μέχρι τοῦδε νόμοι, οἱ στρατιωτικοὶ, ὁρίζουσι τὰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας εἷς ἀξιωματικὸς δύναται νὰ ἐξέλθῃ τῆς ἐνεργητικῆς ὑπηρεσίας, ταττόμενος προσκαίρως μὲν εἰς ἀργίαν, διὰ βίου δὲ ἐπὶ ποινῇ εἰς ἀποταξίαν, ἢ εἰς ἀποστρατείαν, ὅταν οἴκοθεν ἀποσύρηται τῆς ὑπηρεσίας. Μόνη λοιπὸν, λέγω, ἡ ἐπανάστασις δύναται νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο, καὶ ἐὰν ἄχρι τοῦδε δὲν τὸ ἔκαμεν εἷς οἱοσδήποτε Ὑπουργὸς, ἐὰν δὲν τὸ ἔκαμεν ἡ Συνέλευσις οἴκοθεν, πάλιν καιρὸς ὑπάρχει, διότι ὑπάρχει καὶ μία παροιμία «κάλλιον ἀργὰ παρὰ ποτε». Ἀλλ’ ἡ ἐπανάστασις ἆρά γε κατεδίκασεν ὅλους τοὺς ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἔξω τῶν πραγμάτων; Τοῦτο, πιστεύω, Κύριοι, δύνανται νὰ τὸ νομίζωσι μὲν ὅλοι, ἀλλὰ πειθόμενοι εἰς τοὺς λόγους τοὺς εἰλικρινεῖς ἄλλων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τόπους εἶχον τὴν καλὴν διάθεσιν, τὸν πατριωτικὸν χαρακτῆρα νὰ προετοιμάσωσι καὶ νὰ διοργανίσωσι τὰς κατὰ τόπους ἐπαναστάσεις, θέλουσιν ἀλλάξει γνώμην. Οὗτοι, Κύριοι, ἀνάγκη νὰ προσκληθῶσι, διότι οὗτοι καὶ μόνοι ἠδύναντο ν’ ἀποφανθῶσι προσωπικῶς περὶ ἑκάστου τῶν προσώπων, καὶ νὰ φέρωσι τὴν εὐθύνην τῆς καταδίκης, τῆς κηρυττομένης ἐναντίον προσώπων, ὡς ἀντεπαναστατῶν. Ἠρνήθην πάντοτε, Κύριοι, νὰ ὀνομάσω ἐμαυτὸν ἐπαναστάτην, διότι ὑπὸ τὴν εὐρυτέραν ἔννοιαν τῆς λέξεως δὲν εὑρίσκω τὴν ἐπανάστασιν, ὅπως τινὲς τὴν ἐννοοῦσι, διότι ὁ Ὄθων μᾶς ἐβοήθησεν, ἀνεχώρησε λίαν ταχέως, καὶ τὴν ἐπαύριον δὲν ἐγνωρίζομεν ποῦ ἠθέλαμεν εὑρεθῆ, ἐὰν ἔμενεν εἰς τὸν τόπον· τοῦτο πράττων ἔβλαψε τοὺς πραγματικοὺς ἐπαναστάτας, διότι ἠδυνάμεθα καθαρώτερον νὰ διακριθῶμεν, ποῖοι εἴμεθα ἐπαναστάται καὶ ποῖοι δὲν εἴμεθα, καὶ ποῖοι κινήσαντες αἴφνης νύκτα τινὰ τὴν ἐπανάστασιν, τὴν αὔριον ἤθελον δεχθῆ βαθμοὺς καὶ παράσημα ἀπ’ αὐτὸν τὸν Ὄθωνα κατὰ τῆς ἐπαναστάσεως (εὖγε, εὖγε)· διότι οἱ ἄνθρωποι, Κύριοι, μὲ συγχωρεῖτε, ἀλλάσσουν τὰς ἰδέας αὐτῶν τὰς πολιτικάς. —Ταῦτα λέγω λαμβάνων ἀφορμὴν ἀπὸ μικρόν τινα διάλογον, ὅστις γίνεται ἐνώπιόν μου.— Πρὸς τοῦτο ἔχομεν τὴν αὐτὴν ἐπανάστασιν παράδειγμα. Πολλοὶ, παρεξηγήσαντες τὴν ἐπανάστασιν τοῦ Ναυπλίου, τὴν ἐπολέμησαν καὶ τὴν ὑπεστήριξαν διὰ τῆς ὀκτωβριανῆς ἐπαναστάσεως. (θόρυβος). Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω τὸν λόγον, ἡ ἐπανάστασις ἡ Ὀκτωβριανὴ, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μείνωμεν, παρουσιάζει αὐτὸν τὸν χαρακτῆρα. Πρόσωπά τινα, ἄς μοι συγχωρηθῇ νὰ εἴπω, ἴσως, ἴσως ὀλιγάριθμα, μετὰ τὴν πτῶσιν τοῦ Ναυπλίου ἐπέμενον εἰς τὰς ἰδέας τὰς φιλελευθέρους, ἐνέσπειραν εἰς τὸν στρατὸν τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπὲρ πατρίδος καὶ νὰ μὴ λαμβάνῃ τὸ γράμμα τοῦ νόμου καὶ τοῦ ὅρκου ἀλλὰ τὴν ἔννοιαν αὐτοῦ ὑπ’ ὄψιν. Ὀλίγοι λοιπὸν ἄνθρωποι, Κύριοι, τοῦ στρατοῦ κατὰ διάφορα μέρη ἀνέλαβον τὴν μεγάλην εὐθύνην τῆς διεξαγωγῆς τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἔμεινεν ἡμιτελὲς εἰς τὸ Παλαμῆδι. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ καταδικάσωμεν, Κύριοι, τὸν ὅμιλον ὁλόκληρον τοῦ στρατοῦ, διότι οἱ ἄνθρωποι οὗτοι, οἱ ἀναλαβόντες τὸν κόπον καὶ τὴν εὐθύνην περὶ τῆς ἐπαναστάσεως, δὲν ἀπετάθησαν εἰς αὐτὸν, καὶ θέλουν ὁμολογήσει ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑψώσωσιν, ἔστω καὶ πρὸς μίαν στιγμὴν, τὴν σημαίαν τῆς ἐπαναστάσεως εἰς τὰ διάφορα τοῦ Κράτους μέρη, θέλουν ὁμολογήσει οἱ ἄνθρωποι οὗτοι, ὅτι, ἐὰν δὲν ἀπετάνθησαν εἰς τὸν ὅμιλον τῶν ἀξιωματικῶν, τοῦτο δὲν καταδικάζει τὸν ὅμιλον τοῦτον ὁλόκληρον. Θέλετε ἰδεῖ, Κύριοι, ὅτι οἱ ἄνθρωποι οὗτοι, εἴτε ἀπὸ μεγάλον πατριωτισμὸν, εἴτε φοβούμενοι μήπως δὲν εὕρωσιν εἰς τὰς καρδίας τῶν συναδέλφων των τὸ αὐτὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον τοὺς ἐκίνει, δὲν τοὺς ἐνεπιστεύθησαν· θέλετε εὕρει, ὅτι αἴφνης ἐνόμισαν, ὅτι εἶναι ἀρκετοὶ νὰ διοικήσωσι καὶ μόνοι των, στηριζόμενοι ἀπὸ φίλους των τινας ἀτομικούς.

§132Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς εἴπω δύω λέξεις. Δὲν εἶναι διόλου ἀληθὲς αὐτὸ, διότι ὅλοι οἱ ἐπαναστάται ἀξιωματικοὶ προσεκάλεσαν τοὺς διοικητὰς τῶν ταγμάτων μετὰ τὴν ἐπανάστασιν, καὶ τοῖς εἶπον, «Κύριοι, τὰ τάγματα ἐπανεστάτησαν, τεθῆτε ἐπὶ κεφαλῆς,» αὐτὸ ἔγεινε καὶ εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν καὶ εἰς τὴν Σπάρτην, καὶ αὐτοὶ δὲν ἐδέχθησαν.

§133ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐμμένω εἰς τὴν ἰδέαν μου. Ἐὰν ὁ Κ. Μαυρομιχάλης εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ περιμένῃ, ἤθελον ἔλθει καὶ θέλω ἔλθει εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων. Τὸ σύνολον λοιπὸν, Κύριοι, τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐφάνησαν ἐπαναστάται, δὲν εἶναι καταδικαστέον, δὲν δύνανται νὰ ὀνομασθῶσιν ἐναντίοι τῆς ἐπαναστάσεως, εἰμὴ ἐκεῖνοι, οἵτινες πράγματι συνελήφθησαν ἀντενεργοῦντες κατὰ τῆς ἐπαναστάσεως καὶ ἀντιπράττοντες κατ’ αὐτῆς. Ἐὰν δὲ, Κύριοι, τινὲς τῶν ἀξιωματικῶν, προσκληθέντες παρὰ τῶν Σωμάτων τὴν ἐπαύριον τῶν κατὰ τόπους κινημάτων, δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὸ κίνημα, δὲν δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ἀντεπαναστάται, δύνασθε νὰ τοὺς ὀνομάσητε δειλοὺς περὶ τὸ μέλλον τοῦ τόπου ἄλλως τε πολλὰ συνετέλεσαν ὅπως πολλοὶ μὴ ἀναλάβωσιν ὑπηρεσίαν, ἢ καὶ ἀναλαβόντες νὰ τὴν ἐγκαταλείψωσιν. Ἀντεπαναστάται εἶναι μόνον ἐκεῖνοι, οἵτινες, ἀναγνωριζομένης πανηγυρικῶς πανταχοῦ τῆς ἐπαναστάσεως εἰς τὴν Ἑλλάδα, κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην τῆς πανηγύρεως τῆς ἐπαναστάσεως ἀντέπραττον. Ἀλλὰ Κύριοι! ἔρχομαι καὶ συγκαταβαίνω νὰ παραδεχθῶ καὶ ἀντεπαναστάτας. Ἡ ἐπανάστασις, Κύριοι, ὑπὸ οἱανδήποτε ἔποψιν καὶ ἂν τὴν λάβωμεν, ἔληξεν ἤδη, ἔχομεν βασιλείαν. Ἑπτὰ κατὰ συνέχειαν ἔτη, Κύριοι, οἱ Ἕλληνες ἐπολέμησαν κατὰ τῶν Τούρκων, καὶ ἡ Ἑλλὰς ἐλευθερωθεῖσα, ἀνταμείψασα τὰ τέκνα αὐτῆς ἔθεσε καὶ κατηγορίαν ἑτέραν τὴν τῶν Τουρκοκαπετανέων καὶ τοὺς παρεδέχθη εἰς τοὺς κόλπους της καὶ τοὺς ἐβαθμολόγησε καὶ τοὺς ἔθεσεν εἰς θέσεις. Ἐὰν λοιπὸν τοὺς Τουρκοκαπετανέους παρεδέχθημεν μετὰ τὸν πόλεμον τότε, διότι δὲν ἐφοβούμεθα τὴν ἐπάνοδον τοῦ Τούρκου, πιστεύω ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν ἰδέαν ὅτι φοβούμεθα τὸν Ὄθωνα ἤδη, διὸ ἐπίσης δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν εἰς τὰς ἀγκάλας μας τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξετίμησαν αἴφνης καλλίτερον τὰ πράγματα κατὰ τὴν ἔκρηξιν τῆς ἐπαναστάσεως. Ἡ πρώτη μου ἰδέα λοιπὸν, Κύριοι, ἡ καθαρὰ εἶναι πλήρης ἀμνηστεία τοῦ πολιτικοῦ τούτου ἐγκλήματος· παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ χορηγήσῃ ἀμνηστείαν πλήρη εἰς τοὺς πολιτικῶς οὕτω πως ἁμαρτήσαντας ἀξιωματικοὺς, διότι δὲν ἐνήργησαν ἐν πεποιθήσει κατὰ τῆς ἐπαναστάσεως.

§134ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Νὰ ἔλθῃ ὁ Βότζαρης ὑπουργός!

§135ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἶναι ἡ ἰδέα μου. Ὁ Θεὸς ἑκάστου τὴν κεφαλὴν ἄλλως πως διέπλασεν. Ἀλλὰ δὲν ἠδυνάμην νὰ σταματήσω τὸν λόγον μου εἰς τὴν ἔκφρασιν τῆς γενικῆς ἀμνηστείας, τὴν ὁποίαν θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ ψηφίσῃ· εἶμαι καταδικασμένος νὰ ἐπεκταθῶ εἰς τὴν ὁμιλίαν μου, διότι ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πιθανῶς θὰ ἀποῤῥιφθῇ ἡ πρότασίς μου αὕτη. Ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις, εὐγνωμονῶ πληρέστατα εἰς τὸν Κ. Δεληγεώργην, ἔλυσεν ἀπ’ ἀρχῆς τὸ ζήτημα· ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη καὶ τότε τὴν ἐπαύριον τῆς ἐπαναστάσεως, ὅτε οἱ κίνδυνοι ἦσαν ἐνδεχόμενοι, ἔλαβε, λέγω, φροντίδας καθαρῶς ἐπαναστατικάς. Τὰ πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀνέγνωσεν ὁ Κύριος Δεληγεώργης, λέγουν καθαρὰ «ἐγένετο ἡ ἐπανάστασις, δὲν γνωρίζομεν ὅμως τὶ δύναται νὰ ἐπέλθῃ, εἶναι ἀνάγκη νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν ἐπικινδύνων ἀξιωματικῶν,» καὶ πιστεύω ὅτι τὸ πρακτικὸν ἐκεῖνο ἔχει σημειουμένους τοὺς ἀξιωματικοὺς, οἵτινες ἔμελλον νὰ ἀπομακρυνθῶσιν. Ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις κατὰ τὸ γράμμα τοῦ πρακτικοῦ τοῦ ἀναγνωσθέντος ἔλαβεν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τοῦτο, ὅτι οἱ κείμενοι νόμοι δὲν δίδουν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀποφανθῇ μόνος· τὸ ἔλυσε δὲ αὕτη ἐν τῇ ἐξουσίᾳ τῇ ἐκτελεστικῇ καὶ νομοθετικῇ, τὴν ὁποίαν εἶχεν. Ἤδη, κύριοι, μανθάνομεν πρώτην φορὰν τοῦτο, ἀλλὰ δὲν πειράζει· τὸ δὲ μέγα συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ κάμωμεν, εἶναι ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι εἴμεθα Συνέλευσις συνταγματική, καθαρὰ ἀνάγκη νὰ τιμωρήσωμεν τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος παρέβη τὴν διάταξιν ἐκείνην. Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ ζητήσω ποινὰς, θέλω νὰ ζητήσω τὸν δημόσιον πλοῦτον, τὸν ὁποῖον κατεχράσθη. Δευτέραν πρότασιν, Κύριοι, παρουσιάζω εἰς ἐπιψήφισιν ὑμῶν· ἀνάγκη νὰ πέσωσιν εἰς βάρος τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὅσα ἔξοδα ἐγένοντο ἔκτοτε μέχρι σήμερον πρὸς μισθοδοσίαν τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων. Ἤδη, Κύριοι, πιστεύσατε, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι σήμερον, ὅτε ἔρχεται ἡ πρότασις, εὑρίσκονται μακρὰν τῆς ὑπηρεσίας, δὲν ἀνήκουσιν ὅλοι εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνην, περὶ τῆς ὁποίας φρονίμως ποιοῦσα ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις ἀπεφάσισεν ὅπως μακρυνθῶσι τῆς ὑπηρεσίας διὰ προσκαίρου ἀργίας· πιστεύσατε, εὑρίσκονται αἴφνης καὶ ἀξιωματικοὶ ἐπαναστάται ἔξω τῆς ὑπηρεσίας, διότι δὲν εἶναι μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατὰ διαφόρους περιστάσεις ἀπεμακρύνθησαν τῆς θέσεώς των εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς ἐπαναστάσεως· εἶναι καὶ μετὰ τὴν ἐπανάστασιν πολλοὶ ἀξιωματικοὶ, τοὺς ὁποίους τὸ ὑπουργεῖον ἀπεμάκρυνε τῆς ὑπηρεσίας, δὲν ἔθεσε δὲ εἰς ἀργίαν διόλου, διότι δὲν ὑπῆρχον λόγοι. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν ὑποδιαίρεσιν, πρέπει νὰ τὴν εὕρωμεν. Ἡ ὑποδιαίρεσις αὕτη πρέπει νὰ μὴ ἀφεθῇ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διότι παραβαίνομεν ὅλας τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, ὁ ὁποῖος ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ἔπρεπε νὰ δώσῃ ὑπὲρ τῆς ἀσφαλείας τῶν ἀξιωματικῶν· οὐδὲ εἰς ἁπλῆν ἀργίαν δύναται νὰ τεθῇ ἀξιωματικὸς, ἄνευ ἐκθέσεως προϊσταμένης αὐτοῦ ἀρχῆς· ἔτι περισσότερον δὲν δυνάμεθα ν’ ἀφεθῶμεν εἰς τὴν κρίσιν τοῦ ὑπουργοῦ, διότι ἡ ἑπτάμηνος ἔκῤῥυθμος κατάστασις ἡμῶν ἐγέννησε τὰ πάθη, μᾶς διῄρεσεν εἰς φατρίας, εἰς κόμματα· ὁ εἷς θέλει νὰ βγάλῃ τὸ μάτι τοῦ ἄλλου.

§136ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές.

§137ΛΑΠΠΑΣ. Ὁ Βότσαρης δυνάμει τίνος νόμου τοὺς ἔβαλεν εἰς ἀργίαν τοὺς ἄλλους καὶ τοὺς ἔδιδε 30 δραχ.

§138ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἆ! μοῦ ἐνθυμίζετε μίαν ἐποχὴν τὴν ὁποίαν βεβαίως ἄν τὴν ἐνθυμώμεθα, πρέπει νὰ τὴν ἐνθυμώμεθα διὰ νὰ τὴν καταρώμεθα καὶ ὄχι διὰ νὰ τὴν μιμηθῶμέν ποτε. Ἐπειδὴ τοὺς ἔθεσεν ἐκεῖνος ἐκῤῥύθμως καὶ ἀτάκτως εἰς ἀργίαν, ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν στρατὸν νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς τύχης του καὶ ὁ στρατὸς συσσωματωθεὶς ἀπετίναξε τὸν ζυγὸν τοῦ τυράννου μετὰ τοῦ λαοῦ. Κύριοι, περαίνων τὸν λόγον μου λέγω τοῦτο· πρώτην πρότασιν παρακαλῶ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Συνέλευσις τὴν γενικὴν ἀμνηστείαν, διότι δὲν θέλω οὐδόλως νὰ δώσω τὸ δικαίωμα εἰς τὸν στρατὸν ν’ ἀρνηθῇ τὴν παραδοχὴν ἀξιωματικῶν, ὡς ἐλέχθη. Ἐὰν ἀφήσωμεν εἰς τὴν θέλησιν τοῦ στρατοῦ ν’ ἀποφανθῇ, τίνας ἢ τίνας δὲν δέχεται ἢ δέχεται, τὸν στρατὸν θὰ τὸν κάμωμεν ὄργανον τῶν ἐπιθυμιῶν μας καὶ κατὰ τὰς ὀρέξεις τῶν σήμερον διοικούντων τὰ διάφορα σώματα, θ’ ἀποχαιρετήσουν τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν πολλοὶ μὴ φίλοι αὐτῶν. Ἐὰν ἀποτύχῃ ἡ πρότασις αὕτη περὶ τῆς γενικῆς ἀμνηστείας, προτείνω ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ συστήσῃ ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν κατὰ τόπους διευθυνάντων τὴν ἐπανάστασιν, τῶν φανέντων διοικητῶν τῶν ἐπαναστατικῶν ἐκείνων Σωμάτων· οὗτοι ἀποτελοῦντες ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ αὑτῶν νὰ σημειώσωσιν ἕκαστος ἰδίᾳ τὰ ἄτομα, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ κατηγορήσῃ ἐπὶ ἀντεπαναστατικῇ τότε ἰδέᾳ· καὶ ὅταν γείνῃ τοῦτο, Κύριοι, πρὶν φθάσωμεν εἰς τὸ θετικὸν ἀποτέλεσμα τῆς καταστροφῆς τῶν ἀτόμων καὶ τῶν συμφερόντων αὐτῶν, πρέπει πολὺ νὰ σεβασθῶμεν τοὺς νόμους. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἐπεθύμουν νὰ λάβῃ τὸν χαρακτῆρα τοῦ Στρατιωτικοῦ λεγομένου ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου. Τὸ ἀνακριτικὸν συμβούλιον, Κύριοι, ἐν περιλήψει σᾶς λέγω, προσκαλεῖται παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως ἀποφανθῇ περὶ τῆς τύχης τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἀλλ’ ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος παρίσταται καὶ διὰ μαρτύρων ὑποστηρίζει τὴν ἀθωότητά του. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ περιβάλωμεν τὴν τύχην τῶν ἀξιωματικῶν τούτων μὲ ὅλας τὰς διατυπώσεις, τὰς ὁποίας ὁ νόμος ἔλαβε πάντοτε ὑπ’ ὄψιν ὑπὲρ τοῦ ἀδικουμένου, διότι ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον, μοὶ εἶναι ἀδιάφορον, ἂν καταπατοῦν τινὲς, ὁ νόμος εἶναι πάντοτε ἱερός. Λοιπὸν ἠξεύρετε, τί λέγει; «οὐδέποτε ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δύναται νὰ ἀλλοιώσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ἀνακριτικοῦ συμβουλίου, εἰμὴ ὑπὲρ τοῦ κατηγορουμένου. Εἶναι ἀνάγκη οἱ ἀξιωματικοί ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἐγὼ χαιρεκάκως φερόμενος, εἴτε ἀπὸ ἐγωϊσμόν, εἴτε ἀπὸ φιλαρχίαν, εἴτε ἀπὸ οἱανδήποτε ἄλλην ἰδέαν κινούμενος κατηγορῶ, εἶναι ἀνάγκη νὰ παρασταθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐκείνην τῶν ἐπαναστατῶν, καὶ νὰ εἴπωσι καθαρῶς τὰ δίκαιά των, διὰ νὰ ἔχῃ καὶ ὁ κατήγορος τὸ δικαίωμα νὰ τοῖς εἴπῃ· «σὲ εἶδον, ἔκαμες ἐκεῖνο τὸ πρᾶγμα ἐκείνην τὴν ἡμέραν, ἐκείνην τὴν νύκτα.» Καὶ τότε μάλιστα, τότε ἀφήσατε τὸν ὑπουργὸν ἐλεύθερον, μὴ τοῦ δεσμεύετε πλέον τὰς χεῖρας, ἐκεῖνος δὲν δύναται νὰ ἐφαρμόσῃ εἰμὴ ὅ,τι λέγει ὁ νόμος, διότι ὁ νόμος λέγει ῥητῶς, ὅ,τι ἀποφαίνεται ἀνακριτικὸν συμβούλιον, ἡ ἐξουσία ἡ ἐκτελεστικὴ πρέπει νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ καὶ ὀφείλει νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ, διότι δὲν δύναται νὰ τὸ τροποποιήσῃ, εἰμὴ μόνον ὑπὲρ τοῦ κατηγορουμένου.

§139ΒΑΣΣΟΣ. Κύριοι, ὁ Κ. Μαυρομιχάλης ἔφερε μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὁπωσδήποτε ὑπεστήριξε· τὸν διεδέχθησαν ἄλλοι καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι πάντες δὲν ἔμειναν ἐντὸς οὗ θέματος. Ὁ Κ. Βενετσάνος ἐλθὼν εἰς τὸ βῆμα πρῶτος ἤρχισε νὰ μᾶς διδάξῃ τὸν Μωσαϊκὸν Νόμον λέγων, ὅτι ἐπειδὴ ἡμεῖς ἐξωρίσθημεν καὶ ἐφυλακίσθημεν, ἄρα πρέπει νὰ ἐξορισθῶσι καὶ ἄλλοι. Ὁ Κ. Ζυμβρακάκης ὡμίλησε περὶ στρατιωτικῆς διοργανώσεως· ὁ Κ. Βαλτινὸς ἐκήρυξε χριστιανικὰ μαθήματα ἀμνηστείας· ὅλα αὐτὰ εἶναι καλά, οὐχ ἧττον ὅμως θὰ παρακαλέσω τοὺς Κυρίους τούτους νὰ κάμωσι προτάσεις νὰ τὰς συζητήσωμεν ἐγκαίρως· σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξαν. Ὁ Κ. Βαλτινὸς εἶπε νὰ δοθῇ ἀμνηστεία, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα, καὶ ἠμπορῶ καὶ ἐγὼ νὰ συνταχθῶ μετ’ αὐτοῦ, ἂν ἡ Συνέλευσις θελήσῃ νὰ φανῇ γενναία, νὰ δώσῃ ἀμνηστείαν. Ἂς κάμουν οἱ Κύριοι πρότασιν νὰ τὴν συζητήσωμεν καὶ νὰ τὴν ἐπιψηφίσωμεν· διὰ τοῦτο, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι κανεὶς δὲν ἔμεινεν εἰς τὸ θέμα, κ’ ἐθαύμασα τὴν ἀνοχήν σας εἰς τὸ νὰ τοὺς ἀκροάζεσθε. Τὸ θέμα, Κύριοι, εἶναι τὸ ἑξῆς· ὁ Κ. Μαυρομιχάλης προτείνει ὅπως ἕνεκα τῶν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν τοῦ Κράτους καὶ πρὸς περίθαλψιν τῶν πενομένων ἀγωνιστῶν οἱ ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἀπομακρυνθέντες τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως παύσωσι τοῦ νὰ λαμβάνωσι πλήρεις τὰς ἐν ἐνεργείᾳ ἀποδοχὰς τοῦ βαθμοῦ των. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις. Ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης ἠδύναντο οἱ ἀγορεύσαντες νὰ προτείνωσιν οἱανδήποτε τροπολογίαν, νὰ τῆς δώσωσιν ἔκτασιν περισσοτέραν, ἢ νὰ τὴν περιορίσωσι, τὸ ἐννοῶ· καθὼς ἐγὼ, Κύριοι, ἤθελον περιορίσει τὴν πρότασιν αὐτὴν λέγων, οὐχὶ ἕνεκα τῶν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀντίκειται εἰς τὸν νόμον νὰ πληρόνωνται ἄνθρωποι μὴ ὑπηρετοῦντες, προκαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν σύμφωνα μὲ τοὺς κειμένους νόμους νὰ φροντίσῃ νὰ μὴ πληρόνωνται οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, διότι ὑπάρχει, ὡς γνωρίζετε, πληθὺς ἀξιωματικῶν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν πλήρεις τὰς ἀποδοχάς των καὶ νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δίκαιον. Ἀλλὰ λέγουσί τινες νὰ τὸ ἐξετάσωμεν· ἐγὼ λέγω, ὅτι τοῦτο δὲν θὰ τὸ ἐξετάσωμεν ἡμεῖς, πρέπει νὰ ἐρωτήσωμεν τὸν ὑπουργὸν, διατὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶναι ἐκτὸς τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ; ἀλλ’ ἅμα εἶναι ἐκτὸς τῶν τάξεων δὲν πρέπει νὰ πληρόνωνται. Δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ φροντίσῃ διὰ πᾶν ὅ,τι δίκαιον καὶ ὀρθὸν, καὶ ὁ ὑπουργὸς, ἂν δὲν φροντίσῃ νὰ κάμῃ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα, ἔρχεται ἡ Συνέλευσις ἡ κυρίαρχος, καὶ τοῦ λέγει, «Ὑπουργὲ ἡμάρτησας,» καὶ ὄχι, Κύριοι, νὰ ἔρχηται ἡ Συνέλευσις ν’ ἀναφέρῃ περὶ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου ἀξιωματικοῦ· δὲν εἶναι δίκαιον· ποῦ γνωρίζομεν, Κύριοι, τί τρέχει; θὰ γίνωμεν καὶ εἰρηνοδίκαι; θὰ ἐξετάσωμεν μάρτυρας; ἁπλῶς ὅσοι δὲν ὑπηρετοῦν εἰς τὸν στρατὸν νὰ μὴ πληρόνωνται. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐῤῥίφθη σήμερον τὸ νὰ θέσωμεν εἰς κατηγορίας τοὺς ἀξιωματικοὺς, δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τοὺς προλαλήσαντας, τοῦτο εἶναι πολὺ δύσκολον καὶ ἀπαιτεῖ μεγάλην προσοχήν· τὸ σημερινὸν ὅμως ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον. Θ’ ἀπαντήσω εἰς τὸν φίλον μου Δεληγεώργην. Πρέπει, Κύριοι, νὰ ὁμολογήσωμεν, καὶ δὲν εἶμαι συνήγορος τῶν κατὰ καιροὺς ὑπουργῶν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δύνανται νὰ πράξωσι τοῦτο ἐπὶ τῆς προκειμένης περιστάσεως, διότι δὲν ὑπάρχει Νόμος· τὸ μόνον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔσφαλον εἶναι ὅτι δὲν ἔφερον πρότασιν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἥτις ἦτο πολὺ ἀναγκαία. Θ’ ἀπαντήσω εἰς τὸν Κ. Δεληγεώργην, εἰπόντα, ὅτι ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις ἔλυσε τὸ ζήτημα, λέγω ὄχι· διότι οἱ ὑπάρχοντες νόμοι ἴσχυον, ἢ ὄχι; ἴσχυον· διότι καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ ἀνεγνωρίσαμεν τοὺς νόμους τοῦ παρελθόντος. Ὑπάρχει, Κύριοι, ὁ περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμος.

§140ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Εἶναι ψήφισμα.

§141ΒΑΣΣΟΣ. Εἶναι πρᾶξις τοῦ Συμβουλίου, ἡ ὁποία διατάττει τὸν ὑπουργὸν νὰ θέση εἰς ἀργίαν τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς εὑρισκομένους ὑπὸ τὴν δεῖνα, ἢ δεῖνα κατηγορίαν. Σᾶς ἐρωτῶ, δύναται ὁ ὑπουργὸς νὰ τὸ κάμῃ; ἐγὼ φρονῶ ὄχι· διότι διὰ νὰ καταργηθῇ ἕνας νόμος πρέπει νὰ ἔλθῃ ἕτερός τις· οὐδεὶς τοιοῦτος ὅμως ὑπῆρξε· κατὰ συνέπειαν ἐὰν ὅλοι οἱ ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἔκαμνον χρῆσιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως, ἦσαν ὑπεύθυνοι, διότι πολὺ καλὰ δύναται ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς νὰ προσκαλέσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ δικαστήριον ὡς τὸ ἔκαμαν μέχρι τοῦδε καὶ ἐπῆραν ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν δύναται ὁ ὑπουργὸς νὰ θέση εἰς ἀργίαν, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ψήφισμα· νόμος τὶς δὲν δύναται νὰ καταργηθῇ ἢ δι’ ἄλλου νόμου. Διὰ τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ τελειοποιημένου, ὡς σᾶς εἶπον, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρέπει νὰ φροντίσῃ νομίμως ὅσοι ἀξιωματικοὶ δὲν εἶναι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νὰ μὴ λαμβάνωσι τὰς ἀποδοχάς των, καὶ διὰ τῆς λέξεως νομίμως ἐννοῶ νὰ ἐνεργήσῃ πᾶν ὅ,τι δέον· αὐτὸ προτείνω· ἂν θελήσωμεν νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ θέμα, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα.

§142ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοεῖτε τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἐπιβουλευθέντας τὴν ἐπανάστασιν;

§143ΒΑΣΟΣ. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἴδωμεν ποῖοι εἶναι οἱ ἐπαναστάται, ἢ ὄχι, διότι δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὴν ἑπομένην τῆς ἐπαναστάσεως ἤμεθα ὅλοι ἐπαναστάται. Ἐγὼ ἐπρότεινα, ὅτι ὅσοι εὑρίσκονται ἐκτὸς τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ νὰ μὴ πληρόνωνται, διότι οὐδεὶς πρέπει νὰ πληρώνεται, ὅστις δὲν ἐργάζεται.

§144ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι, ὅτι ὁ στρατὸς ἐν Ἑλλάδι ἐξεπλήρωσε κατὰ δύω σπουδαίας ἐποχὰς ἐθνικὴν ἀποστολὴν εἶναι ἀναντίῤῥητον· ὅταν λοιπὸν ὁ στρατὸς, τὸ σῶμα τοῦ στρατοῦ, ἐξεπλήρωσεν ἐσχάτως κατὰ τὴν Ὀκτωβριανὴν καὶ Φεβρουαριανὴν ἐπανάστασιν τὴν ἀποστολήν του, εἵπετο κατὰ φυσικὸν λόγον νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ σῶμα αὐτὸ χαλάρωσις, αὐτὸς εἶναι ὁ φυσικὸς νόμος παντὸς σώματος, ἅμα ἐκπληρώσῃ τὴν ἀποστολήν του. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν σήμερον, ὅτι δὲν ἔχομεν στρατὸν, διότι ἔλαβον χώραν ἀταξίαι τινὲς ἀπὸ πρόσωπά τινα· τὰς ἀταξίας αὐτὰς, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐξαιρέσεις, δὲν δυνάμεθα νὰ τὰς θεωρήσωμεν ὡς κανόνα, καὶ αἱ ἀταξίαι αὐταὶ ἔλαβον χώραν, διότι δὲν ἐδόθη ἡ δέουσα προσοχὴ, δὲν ἐδιοικήθη ὁ στρατὸς ἐπανασταστικῶς, ὅπως ἀπῄτει ἡ ἐποχή. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ὀκτωβρίου, ὅπως καὶ ἄλλοι πληρεξούσιοι σᾶς εἶπον, δὲν ἐσκέφθη ὡς ὤφειλε περὶ τούτου· τὸ διατί δὲν εἶναι σήμερον ἀντικείμενον συζητήσεως. Ὅ,τι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔκαμε τότε, ὀφείλομεν ἡμεῖς νὰ τὸ κάμωμεν τώρα. Ἀπὸ τὸ 1859 ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία διῃρέθη εἰς τρεῖς κατηγορίας· ἡ μία συνέκειτο ἀπὸ ἀνθρώπους ὀλίγους, οἱ ὁποῖοι ἐφρόνουν ὅτι ἡ πολιτεία τοῦ Ὄθωνος ἠδύνατο νὰ διορθωθῇ οὐχὶ διὰ τῶν νομίμων μέσων, ἀλλὰ διὰ τῶν βιαίων· ἑτέρα τάξις ἐφρόνει, ὅτι ἡ διοίκησις τοῦ Ὄθωνος συνέφερε, ἂν οὐχὶ εἰς τὴν πατρίδα, ἀλλὰ εἰς τὰ ἀτομικὰ αὐτῶν συμφέροντα· τρίτη ἦτο ἐκείνη, ἡ ὁποία ᾐσθάνετο τὴν κακὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθει ὁ Ὄθων, ἀλλὰ φοβουμένη τὰς συνεπείας τῶν βιαίων μεταβολῶν ἔλεγεν, «ἂς ὑπομείνω ἀκόμη ἓν, δύω, τρία ἔτη, ἂς ἐξαντληθῶσιν ἀκόμη τὰ νόμιμα μέσα, διὰ τῶν ὁποίων πιθανὸν νὰ ἔλθῃ εἰς συναίσθησιν ὁ ἡγεμὼν οὗτος καὶ ἐπιφέρει οἴκοθεν τὴν διόρθωσιν». Ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἡ πρώτη τάξις ἐκέρδισε περισσοτέρους ὀπαδοὺς καὶ κατηρτίσθη ἡ πλειονοψηφία τοῦ ἔθνους καὶ οὕτως αἱ ἰδέαι τῶν ὀλίγων ἐκτανθεῖσαι εἰς πολλοὺς ἐπεβλήθησαν εἰς τὸ ὅλον κατόπιν. Αὐτὴν τὴν διαίρεσιν δὲν ἠδύνατο, παρὰ νὰ ἀκολουθήσῃ ὁ στρατός· οὗτος διῃρεῖτο εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐνόμιζον, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διορθωθῇ διὰ τῶν νομίμων μέσων ἡ πατρὶς, ἀλλ’ ὅτι ὤφειλον νὰ προσφέρωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος καὶ τὸν βαθμὸν καὶ τὴν ζωήν των· οὗτοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὑπηρέτησαν τὰς ἰδέας τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ δι’ ὅλων τῶν μέσων ἐξήγειρον τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ στρατοῦ· τούτους τοὺς ἀνθρώπους ὤφειλεν ἡ Συνέλευσις νὰ τιμήσῃ, καὶ περὶ τούτων θὰ ἔλθω κατόπιν εἰς μίαν μου πρότασιν. Εἰς ἄλλην τάξιν ὑπήγοντο ἐκεῖνοι, οἵτινες ἦσαν προσκεκολλημένοι εἰς τὸν Βασιλέα τοῦ Ἔθνους, καὶ εἰς τίποτε δὲν ἀπέβλεπον, ἀλλὰ παρέσχον τὴν συνδρομήν των πάντοτε πρὸς τὸ ἠθικὸν πρόσωπον τῆς τότε Κυβερνήσεως, πιστεύοντες εἰς τὸν χρόνον καὶ τὰ νόμιμα μέσα, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ διόρθωσις. Περὶ τῶν τοιούτων δὲν πρόκειται σήμερον, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων τῆς βʹ. τάξεως, οἱ ὁποῖοι μετὰ πάσης θυσίας τῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους ὑπηρέτησαν τοὺς σκοποὺς καὶ τὰ σχέδια τοῦ Ὄθωνος. Δὲν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν τὴν πρότασιν τοῦ Μαυρομιχάλη, οὗτος ἔλαβε τὸ ζήτημα ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, ἐγὼ δὲ ὑπὸ ἄλλην· ὁ Κ. Μαυρομιχάλης τὸ ἔλαβεν ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν ἔποψιν, ἐγὼ δὲ ὑπὸ τὴν ἐπαναστατικήν. Δύνασθε, Κύριοι, νὰ ἐπαναφέρετε τὸν Χρυσοβέργην εἰς τὸν στρατόν; δύνασθε νὰ ἐπαναφέρετε τὸν Τσίρον; τὸν Γεννήσαρλην; καὶ τόσους ἄλλους; ὅ,τι λοιπὸν ἔρχομαι νὰ σᾶς εἴπω, εἶναι νὰ κάμετε μίαν διάκρισιν· θέσατέ τους εἰς μίαν κατηγορίαν προβλεπομένην ἀπὸ τὸν νόμον τοιαύτην. Κύριοι, ἐργασίαν ἔχω νὰ σᾶς παρουσιάσω, καὶ μὴ νομίσῃ κανεὶς, ὅτι εἰς αὐτὰ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θέλω σᾶς σημειώσει, ἔχω προσωπικὴν ἀντιπάθειαν· τοὐναντίον, Κύριοι, ὑπάρχουσί τινα, μεθ’ ὧν πρὸ ὀλίγου καιροῦ μὲ συνέδεε προσωπικὴ φιλία· θέλω ἡ Συνέλευσις νὰ μὴ ἀναθέσῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὴν τοιαύτην ἐργασίαν, διότι τότε, Κύριοι, δὲν θὰ ἔχωμεν τίποτε, καὶ εἰς τὰς οἰκίας των καθήμενοί τινες θέλουν ἀπολαμβάνει πλήρεις τὰς ἀποδοχὰς, ὡς μέχρι τοῦδε ἐγένετο. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, Κύριοι, ἐπὶ τῆς συνδρομῆς τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη ὁ Ὄθων καὶ κατεπίεσε τὴν Ἑλλάδα, διότι, Κύριοι, ἂν ὁ Ὄθων δὲν εὕρισκεν ὄργανα εἰς ὅλας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας, δὲν ἠδύνατο νὰ παρατείνῃ τὴν λυπηρὰν ταύτην κατάστασίν της, τὰ ὄργανα αὐτὰ, Κύριοι, ἐπολέμησαν τὴν μεταβολὴν καὶ διὰ τῆς ἀνοχῆς των, αὐτῆς. Καὶ πρὸ ὀλίγου, Κύριοι, σᾶς εἶπεν εἷς τῶν ΚΚ. πληρεξουσίων, ὅτι προσκληθέντες εἰς τὰς τάξεις δὲν ἦλθον, καὶ διατὶ, Κύριοι; διότι δὲν ἐτόλμων νὰ ἔλθωσιν εἰς τὸν στρατὸν, ὁ ὁποῖος τοὺς ἐκακομεταχειρίσθη, καὶ ἐδειλίασαν εἰς τὰς ἐπαναστατικὰς ἰδέας· τώρα ἐπιτρέπει ἡ Συνέλευσις, ἡ ὁποία, ὡς εἶπεν ὁ Κ. Μαυρομιχάλης, ἀφήρεσε καὶ ἀπὸ τὸν ὀβολὸν τῆς χήρας, ἀπὸ τὸν δεῖνα ὑπαξιωματικὸν ἢ ἀνθυπασπιστὴν, εἰς αὐτοὺς νὰ δίδῃ; ἡ Συνέλευσις αὐτὴ, Κύριοι, ἐπὶ 7 μῆνας ὁλοκλήρους συνεδριάζει ἐνταῦθα, καὶ ἐν τούτοις οὐδεὶς τῶν πληρεξουσίων ἐζήτησε τὰ ἔξοδά του, διότι τὸ ἔθνος εὑρίσκεται εἰς οἰκονομικὰς δυσχερείας· καὶ ἐν τούτοις πληρώνονται ἄνθρωποι καθήμενοι εἰς τὰς οἰκίας των καὶ ποσῶς μὴ ὑπηρετοῦντες, ἐνῷ ἐξ ἐναντίας ἐπολέμησαν τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Ὁ Κύριος Βαλτινὸς σᾶς ἐσύστησε νὰ δώσητε ἀμνηστείαν· τὸ δυστύχημα, ἢ μᾶλλον τὸ ἐλάττωμα τοῦ Ἑλληνικοῦ χαρακτῆρος εἶναι ἡ αἰώνιος ἀμνηστεία. Πράττονται, Κύριοι, τὰ μεγαλείτερα ἐγκλήματα, καὶ δίδομεν ἀμνηστείαν. Ἡ τρίτη 7βρίου δὲν ἐπέφερε καρποὺς διότι ἔδωκεν ἀμνηστείαν. Μία Συνέλευσις, ὁποία εἶναι ἡ σημερινὴ, δὲν πρέπει νὰ ἀναλάβῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ, ἂν δὲν κάμῃ διάκρισιν τῶν ἀγαθῶν πατριωτῶν ἀπὸ τῶν μὴ, (εὖγε καὶ χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Λέγω, δὲ, πρέπει ν’ ἀφήσητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ παρόντος ψηφίσματος, διότι θὰ μείνῃ ἀόριστον. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ σᾶς ὑποβάλω μίαν σημείωσιν— συνέλεξα πληροφορίας παρὰ διαφόρων πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν, οἱ ὁποῖοι διεύθυναν κατὰ διάφορα μέρη τῆς Ἑλλάδος τὴν ἐπανάστασιν, καὶ ἐξ ὅσων ὁ ἴδιος ἐγνώρισα—μίαν σημείωσιν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ὀγκώδης καὶ δὲν καταδικάζει κανένα, καὶ ἡ ὁποία ἀξιοῖ νὰ τεθῶσιν εἰς μίαν κατηγορίαν ἄνθρωποί τινες, εἰς τοὺς ὁποίους κατὰ νόμον ἀνήκει. Ἠξεύρετε τὸν νόμον περὶ καταστάσεως τοῦ στρατοῦ· τίθενται εἰς ἀποταξίαν ἐκεῖνοι, οἱ ἐποῖοι δὲν δύνανται ὡς ἐκ τῆς διαγωγῆς των νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ. Εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην κατέταξα τὸν Τσίρον, τὸν Χρυσοβέργην, τὸν Ἀντωναρόπουλον, τὸν Γουργούρην........ τοὺς Ὑπουργοὺς τοῦ αἵματος, Κύριοι, δὲν τοὺς ἐσημείωσα, διότι αὐτοὶ δὲν φέρουν μόνον στρατιωτικὸν χαρακτῆρα, ἀλλὰ καὶ πολιτικόν· ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ ἐκδώσῃ ψήφισμα εἰδικὸν δι’ αὐτοὺς, διὰ νὰ μάθωσι καὶ οἱ μέλλοντες πολιτικοὶ τῆς Ἑλλάδος, ὅτι δὲν δύνανται νὰ καταπιέζωσι τὰς ἐλευθερίας καὶ συνειδήσεις τῶν λαῶν. Ἰδοὺ ἡ σημείωσίς μου, τὴν ὁποίαν καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ἐγὼ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν μόνον τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ στρατιωτικοὺς, σᾶς λέγω ὅμως ὅτι ὑπῆρξαν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἐχρησίμευσαν ὡς ὄργανα καταπιέσεων τῶν συνειδήσεων καὶ τῶν ἐλευθεριῶν. Ἀνατίθεται εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐκτελέσῃ τὸ παρὸν ψήφισμα, ἂν ἡ Συνέλευσις τὸ παραδεχθῇ.

§145Δ. ΒΟΤΣΑΡΗΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Πρὸ 5 ἢ 6 μηνῶν ἐσχηματίσθη ἐπιτροπὴ, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι μέλος, διὰ νὰ ἐξετάσῃ ποῖοι πρέπει νὰ μείνουν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ποῖοι πρέπει νὰ τεθῶσιν εἰς διαφόρους κατηγορίας· εἰς τρεῖς συνεδριάσεις τῆς ἐπιτροπῆς ἐφθάσαμεν μέχρι τῶν ἀνθυπολοχαγῶν, ἔγεινε μετέπειτα ἡ μεταβολὴ, διωρίσθην ὑπουργὸς, καὶ κατὰ συνέπειαν ἔπρεπεν ἕτερον μέλος νὰ μὲ ἀναπληρώσῃ· εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν ἐξέλεξα τὸν μοίραρχον Δραγὼν, αὐτὸς ἔλαβε μέρος ὡς πρὸς τὴν χωροφυλακὴν, καὶ κατόπιν δὲν ἠδύνατο νὰ προβῇ, καθότι ἔλεγεν, ὅτι δὲν ἐγνώριζε, καὶ παρῃτήθη· διώρισα μετέπειτα τὸν ταγματάρχην Κύριον Ζυμπρακάκην, ὁ ὁποῖος δὲν ἐδέχθη. Εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διορίσω τὸν Κύριον Σωτήριον Πετιμεζᾶν καὶ τὸν Κύριον Βαλτινόν· τότε ἠρνήθη νὰ ἔλθῃ ὁ Κύριος Βαλτινὸς καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ ἐπιτροπὴ ἔμεινεν ἄπρακτος, δὲν ἐτελείωσε τὸ ἔργον της.

§146Β. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον διὰ τὸ προσωπικόν.

§147ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς ἦτο ὁ Ἀρτέμιος Μίχου, μέλη δὲ ἦσαν ὁ Βουκουβάλας, ὁ Παπαδιμαντόπουλος· τοῦ ἔστειλα μίαν ἡμέραν τοῦ Κ. Βλάση καὶ δὲν ἤρχετο νὰ ὑπογράψῃ. Εἰς αὐτὸν τὸν κατάλογον, τὸν ὁποῖον σᾶς παρουσιάζουν σήμερον, δὲν ἠξεύρω πόσοι καὶ ποῖοι ἔλαβον μέρος, ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι πολλοὶ δὲν συνειργάσθησαν· ὅταν πολλοὶ ἄνθρωποι ἐργάζωνται εἰς τὸ αὐτὸ, καθεὶς ἔχει τὰς συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας του. Πιστεύω, ὅτι χρῄζει περισσοτέρας σκέψεως ὁ κατάλογος αὐτός· ἐγὼ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν τὸν ἀναγνωρίζω κατάλληλον καὶ ἠμπορεῖ ἀκολούθως νὰ τακτοποιηθῇ καλλίτερον. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι μέρος τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν πρέπει καὶ ἔπρεπε νὰ τεθοῦν πρὸ καιροῦ εἰς μίαν κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν προτείνουν τώρα· παρῆλθον 8 μῆνες ἀπὸ τὸν καιρὸν, καθ’ ὃν ἔγεινεν ἡ ἐπανάστασις, ἐν τοσούτῳ αὐτὰ τὰ πράγματα ἔπρεπε νὰ γείνουν τὴν πρώτην, δευτέραν ἢ τρίτην ἡμέραν· δὲν ἔγειναν· ἡ οἰκονομία δὲν εἶχεν ἐπέλθει τόσον μεγάλη, καθόσον ὀλίγος καιρὸς μᾶς μένει ἀκόμη· λέγω δὲ, ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῶμεν καλλίτερον, ν’ ἀναθέσητε τοῦτο εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ νὰ τῷ ἐπιβάλητε νὰ λάβῃ συνδρομὴν ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς τῆς ἐπαναστάσεως νὰ ἐπεξεργασθοῦν αὐτὸν τὸν κατάλογον καὶ νὰ προεδρεύω ἐγὼ, ἂν μοὶ τὸ ἐπιτρέψῃ ἡ Συνέλευσις.

§148ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§149ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Νὰ κάμωμεν μίαν καλλιτέραν ἀναθεώρησιν, διότι, ἐὰν ἔλθωμεν εἰς αὐτὸν τὸν κατάλογον εἶναι τόσοι ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν. Δι’ ὅλα αὐτὰ λέγω εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπιληφθῶ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως.

§150ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα καὶ ἐντὸς 8 ἡμερῶν. (Θόρυβος).

§151ΜΑΚΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ὁ Κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐζήτησε τὴν ἄδειαν νὰ φέρῃ βελτίωσιν τοιαύτην εἰς τὸν στρατὸν καὶ ὅτι ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη καὶ τῷ ἐπέτρεψε.

§152ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν παρεδέχθη ἀκόμη τίποτε.

§153ΚΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὁμιλήσῃ κἀνεὶς, ἂν δὲν ἔχῃ τὸν λόγον· ὁ καθεὶς ἔχει τὴν σειράν του.

§154ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὸν λόγον, διότι εἶμαι ἐναντίος τοῦ Κυρίου Ὑπουργοῦ.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κύριος Ἀφεντούλης.

§156ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Κύριοι, τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ, εἶναι πολὺ σπουδαῖον καὶ ἀπαιτεῖ ὅλην μας τὴν προσοχήν. Μὲ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ τὸ λύσωμεν, θὰ δώσωμεν νὰ ἐννοήσῃ ὁ κόσμος, ἂν ἡμεῖς ἐλθόντες ἐνταῦθα ἤλθομεν νὰ κάμωμεν ἀντεκδικήσεις, νὰ διαιρέσωμεν περισσότερον τὸν τόπον, ἢ ἂν ἤλθομεν νὰ συμφιλιώσωμεν αὐτὸν, νὰ ἐπιχύσωμεν βάλσαμον εἰς τὰς πληγὰς τοῦ ἔθνους. Τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ Κύριος Μαυρομιχάλης ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, τοῦ νὰ τεθῶσι δηλαδὴ οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας νῦν ὄντες καὶ μὴ ὑπηρετήσαντες τὴν ἐπανάστασιν, νὰ τεθῶσιν εἰς τὴν κατάστασιν τῆς ἀργίας λόγῳ οἰκονομίας, αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα νὰ ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Τοῦτο ὁρίζεται ἀπὸ τὸν στρατιωτικὸν κανονισμόν, τοῦτο ἔγκειται εἰς τὰ καθήκοντα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν αὐτὸς ἂς πράξῃ ὅπως ὁ νόμος κελεύει.

§157ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ. Γενικὰς ἰδέας ἔχετε, Κύριε Ἀφεντούλη.

§158ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Πᾶς ὁ μὴ ἔχων ἐργασίαν ἐν τῷ στρατῷ, οὐδὲ ὑπηρετῶν ἐν αὐτῷ, δὲν λαμβάνει καὶ τὰς νομίμους ἀποδοχὰς τῶν ἐν ἐνεργείᾳ, ὅταν τὸ κελεύῃ ὁ νόμος. Ἂν λάβωμεν ὅμως ὑπ’ ὄψιν τοὺς καταλόγους, τοὺς ὁποίους μᾶς ἐπαρουσίασεν ὁ Κύριος Δαγρές..... (θόρυβος) Θὰ μὲ ἀφήσητε νὰ ὁμιλήσω;

§159ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἐσφαλμέναι αἱ ἰδέαι σας, Κύριε Ἀφεντούλη.

§160ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, ἓν μόνον πρᾶγμα ἔρχομαι νὰ πολεμήσω, εἰς τὰ λοιπὰ δὲν ἀναμιγνύομαι, ἔρχομαι καὶ ἀνέβην τὸ βῆμα, ἵνα πολεμήσω τὴν ἰδέαν τῆς προγραφῆς, ὅπως τὴν ἐπαρουσίασεν ὁ Κύριος Δαγρές. Ὁ πληρεξούσιος τῆς Μεσσήνης ἐπαρουσίασεν ἕνα κατάλογον, τὸν ὁποῖον αὐτὸς κατὰ τὰς ἰδίας του πληροφορίας συνέταξε, εἰς ἣν περιέλαβεν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐφάνησαν πολέμιοι τῆς ἐπαναστάσεως, ἀλλ’ ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν, ἐὰν ἔχουν αὐτὴν ἰδιότητα, τὴν ὁποίαν ὁ Κύριος Δαγρὲς τοὺς ἀποδίδει, ἢ τοὺς ἀποδίδουν ἐκεῖνοι, παρ’ ὧν συνέλεξεν ὁ Κύριος Δαγρὲς τὰς πληροφορίας του. Φαντασθῆτε Κύριοι, ποῦ θέλομεν καταντήσει, ἂν δεχώμεθα ἕκαστον τῶν πληρεξουσίων νὰ ἔρχεται κατὰ τὰς συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας του ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ μᾶς παρουσιάζῃ καταλόγους προγραφῶν. Στοχασθῆτε εἰς ποίαν ἐποχὴν μᾶς ἐπαναφέρουν! Εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ Μαρίου καὶ τοῦ Σύλλα, καθ’ ἣν ἓν μέλος τῶν πολιτῶν Ῥωμαίων προὔβαινε καὶ κατεπολέμει τὰ ἄλλα.

§161ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ἀλλὰ συνέπεια τῆς προγραφῆς εἶναι ὁ θάνατος.

§162ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἐὰν ᾖναι, Κύριε πληρεξούσιε τῆς Χίου, συνέπεια, εἶναι ὁ πολιτικὸς θάνατος. Κύριοι, ὁ λόγος, ὅστις ἐκίνησε τὸν Κύριον Δαγρὲν καὶ πολλοὺς ἄλλους νὰ ὑποστηρίζουν τὴν ἰδέαν αὐτὴν, εἶναι ὁ τῆς ἐπαναστάσεως. Ἡ ἐπανάστασις μᾶς παρουσιάζεται ὡς τίτλος προαγωγῆς, ὡς τίτλος ἀμοιβῆς, ἡ ἐπανάστασις μᾶς παρουσιάζεται ὡς ὁ πέλεκυς τῆς καταδίκης κατὰ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν συνεμερίσθησαν αὐτὴν ἢ τοὐλάχιστον δὲν τὴν ἐξεμεταλλεύθησαν.

§163ΜΑΚΡΗΣ. Μίαν παρατήρησιν σᾶς κάμνω.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατέ τον, μὴ τὸν διακόπτετε.

§165ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι δὲν πρέπει καθόλου ζητήματα τόσον ἀκροσφαλῆ ἡμεῖς νὰ τὰ θίξωμεν, νὰ διαιρέσωμεν τὸν στρατὸν εἰς δύω μερίδας, ἐπαναστάτας καὶ μή· ἐὰν κάμωμεν τοῦτο, θὰ συμβῇ ὥστε, μικροῦ ὄντος τοῦ στρατοῦ μας, ὀλίγων οὐσῶν τῶν ἐξοχοτήτων ἐντὸς τοῦ στρατοῦ, νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν λυπηρὰν ἀνάγκην νὰ καταστήσωμεν ἀχρήστους πολλοὺς ἀνθρώπους, χρησίμους τέως καταστάντας καὶ νῦν ὄντας εἰς τὸν στρατὸν, ἑπομένως ἠθικὰ καὶ νοητικὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα εἶναι χρήσιμα εἰς τὴν κοινωνίαν, θὰ ἔλθωμεν νὰ τὰ καταστήσωμεν ἄχρηστα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἐγκληματήσαντες, ἐφάνη πάντοτε γενναῖον, καὶ ἠσπάσθη τὴν ἀμνηστείαν· ἀλλὰ κανεὶς οὔτε τῶν ἀρχαίων ἱστορικῶν κατηγόρησεν, οὔτε τῶν νεωτέρων ἱστορικῶν θὰ κατηγορήσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, διότι ἠσπάσθη τὴν ἀμνηστείαν· ἐὰν ὑπάρχῃ τι, τὸ ὁποῖον ἔσωσε πολλάκις τὴν Ἑλλάδα, εἶναι ἡ ἀμνηστεία. Ἡ μόνη σωτηρία τῆς πολιτείας τῶν Ἀθηναίων ἐπὶ τῶν 30 τυράννων ἦτον ἡ ἀμνηστεία· ἀναγνώσατε τὴν ἱστορίαν, καὶ θὰ σᾶς φωτίσῃ ἀρκούντως περὶ αὐτοῦ· καὶ ἐπὶ τῶν πολλῶν δὲ ἐπαναστάσεων, αἵτινες ἔκτοτε ἐπηκολούθησαν, διὰ τῆς ἀμνηστείας ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς πολλὰς δυσχερείας, αἵτινες ἐγεννήθησαν ἐξ αὐτῶν. Καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος προχθὲς ἀκόμη, μολονότι κατεδίκασα ἐν ἐμαυτῷ τὴν ἀντεπανάστασιν τῆς 8 Φεβρουαρίου, ἀλλ’ ἐὰν κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν δὲν ἀνεφύετο εἰς τὸν νοῦν τῶν πολιτῶν ἡ ἰδέα, τὸ αἴσθημα τῆς ἀμνηστείας, ναὶ, Κύριοι, ναί! ἤθελε μεταβληθῆ ἡ Ἑλλὰς εἰς σφαγεῖον ἀτελεύτητον, εἰς θέατρον ἀντεκδικήσεων σπαρακτικῶν. Καταδικάζω ἑπομένως μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς μου πᾶσαν ἰδέαν, ἥτις ἀντιπολεμεῖ τὴν ἀμνηστείαν. Τοὺς ἀξιωματικοὺς, Κύριοι, αὐτοὺς, τοὺς ὁποίους θέλετε νὰ καταστρέψητε κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν, διότι φαίνεσθε μὴ θέλοντες νὰ τοὺς ὑπαγάγητε εἰς τὴν ἀμνηστείαν, καὶ ἄρα θέλετε νὰ τοῖς ἐπιβάλητε μίαν ποινὴν, θέλετε νὰ τοὺς κλείσετε τὸ στάδιόν των, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἴχατε δικαίωμα νὰ κάμετε· τοὺς ἀξιωματικοὺς, λέγω, αὐτοὺς ὑπὸ ποίαν ἰδιότητα θέλετε νὰ τοὺς τιμωρήσητε; διότι ἐφάνησαν πράγματι πολέμιοι τῆς ἐπαναστάσεως; ἢ τάχα διότι ἐσταύρωσαν τὰς χεῖρας καὶ ἔμειναν ἀδρανεῖς; ἢ διότι τοὺς θεωρεῖτε ἀχρήστους ἐν τῷ στρατῷ; ἀλλ’ ἐὰν τοὺς θεωρῆτε ὡς ἀχρήστους, αἴ! κύριοι, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν εἶσθε σεῖς οἱ ἐπιτήδειοι νὰ κρίνετε τὴν χρησιμότητά των, θὰ τὴν κρίνῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐὰν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ᾖναι ἄχρηστοι τοῦ λοιποῦ, αὐτὸς θὰ τοὺς ἀπομακρύνῃ ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, τὸ δὲ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τότε μόνον θὰ τοὺς φέρῃ εἰς τὴν θέσιν ταύτην, εἰς τὴν ἀποστρατείαν κτλ. ὅταν δύναται νὰ γείνῃ τοῦτο ἐντὸς νόμου ῥητοῦ καὶ κειμένου, αὐθαιρέτως ὅμως οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ εἰς ἕνα ἄνθρωπον, ὅστις ὑπηρετεῖ 20–30 ἔτη τὴν πατρίδα «στάσου ἐκεῖ, σὲ πετῶ ὡς τὰ παλαιά μου παπούτσια». Θὰ τοὺς καταδικάσητε, Κύριοι, ὡς μὴ ἀσπασθέντας τὴν ἐπανάστασιν; τότε θὰ καταδικάσητε ἕν μέγα μέρος τοῦ ἑλλ. στρατοῦ. Εἰς τὴν ἀρχὴν ὅλοι δὲν εἶχον τὴν ὀξυδέρκειάν σας, ὅλοι δὲν εἶχον τὴν ἐπιτηδειότητα νὰ διΐδουν τὰ ἐλαττώματα τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ κακὰ τοῦ παρελθόντος τὰ κατενόησαν, οἱ μὲν ὀλιγώτερον, οἱ δὲ περισσότερον, οἱ μὲν πρωϊαίτερον, οἱ δὲ βραδύτερον. Ἦτο δὲ μία μεγάλη μερὶς τοῦ ἑλλην. ἔθνους, ἥτις ἔλεγε· «θέλω τὴν πραγματοποίησιν τῶν κειμένων νόμων, δὲν τὴν θέλω ὅμως διὰ βιαίων μέσων, ἀλλ’ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον θέλω νὰ διδαχθῇ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς, καὶ θέλω κατ’ ὀλίγον νὰ γίνῃ ἡ ἐπανόρθωσις τῶν κακῶς κειμένων». Ἡ ἱστορία διδάσκει, ὁ μέγας ἱστορικὸς τοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον διέπραξε τὰς γονιμωτέρας τῶν ἐπαναστάσεων, ὁ Χοὺμ, λέγει, ὅτι πολὺ βαρέως κοστίζει εἰς τὸ ἔθνος πᾶσα μεταπολίτευσις, ἥτις γίνεται διὰ χύσεως αἵματος (θόρυβος). Λοιπὸν, ἀφοῦ βλέπετε, ὅτι οἱ ἱστορικοὶ ἔχουν τοιαύτας ἰδέας, δὲν εἶναι καλαὶ αἱ ἰδέαι των, ἔστω, ἀλλ’ ὅμως τὰς ἔχουν, μεγάλοι ἱστορικοὶ δὲν θέλουν βιαίας μετατροπάς, τὶ θέλετε ἀντιτάξει, ἄν τις σᾶς εἴπῃ, Κύριοι, ὅτι καὶ ὅσοι δὲν ἠσπάσθησαν τὴν ἐπανάστασιν, ἠκολούθησαν τὰς συμβουλὰς ἐκείνων τῶν μεγάλων ἱστορικῶν; διὰ τοῦτο δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ τοὺς καταδικάσητε, διότι οὕτω θέλετε καταδικάσει τὴν ἱστορίαν. Ἐὰν λοιπὸν δὲν ἠσπάσθησαν τὴν ἐπανάστασιν, ὡς ὑμεῖς θέλετε νὰ εἴπητε, δὲν εἶναι ἀκόμη ἔγκλημα τοῦτο, καὶ δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ἀποκλείσητε ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ἀποκλείσητε, ὅταν ὑποκριτικῶς ἀσπασθέντες, ἐφωράθησαν ἔπειτα πράγματι πολεμοῦντες αὐτὴν. Ἐνδεχόμενον αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὸ μέλλον νὰ ᾖναι χρήσιμοι καὶ δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς τάξετε εἰς ἀποστρατίαν. Ναὶ, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν δὲν ἠσπάσθησάν τινες τὴν ἐπανάστασιν, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα ὑμεῖς νὰ τοὺς θεωρήσητε ὡς ἐγκληματίας καὶ νὰ τοὺς κατατάξητε εἰς τὴν ἀποστρατείαν, ἢ ὅπως ἄλλως τὴν ὀνομάζετε (θόρυβος). Μόνον εἰς ἐκείνην τὴν περίστασιν... (θόρυβος). Μὰ, ἀδελφὲ, θὰ μ’ ἀφήσητε νὰ εἴπω τὴν ἰδέαν μου, ἢ νὰ φύγω;

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὰς συνδιαλέξεις καὶ τὰς ἀντιῤῥήσεις, ἀφήσατέ τον νὰ ὁμιλήσῃ.

§167ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Μόνον οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι πρέπει νὰ τεθῶσιν εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς προγραφῆς σας, Κύριε Δαγρὲ, οἱ ὁποῖοι ἀπεδείχθησαν ὅτι κατεπολέμησαν ἐμπράκτως τὸ καθεστὼς, διότι οὗτοι εἶναι ἄξιοι τιμωρίας. Ἀλλὰ ποῖοι τὸ ἐπολέμησαν; ὁ Κύριος Δαγρὲς μὲ τὰ κατάστιχά του δὲν δύναται νὰ μᾶς τὸ ἀποδείξῃ, διότι αὐτὰ δὲν εἶναι αὐθεντικὴ μαρτυρία.

§168ΔΑΓΡΕΣ. Σᾶς τὸ ἀποδεικνύω.

§169ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἀλλὰ τότε θὰ εὑρεθῆτε εἰς διαφωνίαν μὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διότι δὲν ἐβάλατε εἰς τὸ κατάστιχόν σας ὀνόματα, τὰ ὁποῖα ἀορίστως ὑπέδειξεν ἐκεῖνος ὅτι ἠδύναντο νὰ ἔχωσιν χώραν ἐν αὐτῷ.

§170ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον καὶ σᾶς λέγω, ὅτι συνειργάσθην ὡς πληρεξούσιος.

§171ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Οἱ καταπολεμήσαντες λοιπὸν τὴν ἐπανάστασιν, ἀλλ’ ἀποτελεσματικῶς, αὐτοὶ ἂς ἀπομακρυνθοῦν ἀπὸ τοῦ στρατοῦ, ἂν ἀποδειχθῶσι τοιοῦτοι· διότι βέβαια δὲν ἐννοεῖτε νὰ τιμωρήσητε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διενοήθησαν νὰ ἐγκληματίσουν πρὸς αὐτήν. Ἡ διάνοια μόνον ἀπὸ τὴν ἐνεστῶσαν Συνέλευσιν θὰ τιμωρηθῇ, ἂν θέλετε νὰ νομοθετήσητε ὑμεῖς τοιαύτην νομοθεσίαν· ἀλλὰ πρώτην ἤδη φορὰν, σᾶς τὸ ἐπαναλαμβάνω, θὰ τιμωρηθῇ ὡς ἔγκλημα ἡ διάνοια. Ὅσοι λοιπὸν ἐπολέμησαν τὴν ἐπανάστασιν ἀποτελεσματικῶς, αὐτοὺς δὲν εἶναι ἔργον τῆς Συνελεύσεως νὰ τοὺς διακρίνῃ· καταστήσατε, ἂν θέλετε, μίαν ἐπιτροπὴν, ὁ νόμος προβλέπει καὶ περὶ τούτου· ἀλλ’ ἀφήσατε τὴν προϊσταμένην ἀρχὴν νὰ πράξῃ ὅ,τι ὑπαγορεύει τὸ καθῆκόν της. Αὐτὴ θὰ τοὺς δικάσῃ ὑπὸ τὴν φυσικήν των ἀνικανότητα, ἂν πρόκηται λόγος, ὑπὸ τὴν ἠθικήν των ἀχρηστίαν, ὑπὸ τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦ ἀτόμου των πρὸς τὸ ἔργον τοῦ στρατιώτου, ὑπὸ ὅλα, ἐν γένει τὰς στρατιωτικὰς ἰδιότητας, αὐτὴ θὰ τοὺς ὑποβάλῃ εἰς ὅλας τὰς διατυπώσεις καὶ ὅλους τοὺς κανόνας ἐκείνους, τοὺς ὁποίους οἱ στρατιωτικοὶ ἐξ ὑμῶν γινώσκετε καὶ ὧν τὰς γνώσεις δὲν διαφιλονεικῶ παντάπασιν ἐγὼ πρὸς ὑμᾶς, καὶ θὰ ἐπέλθῃ λοιπὸν ἡ καταδίκη των καὶ ἡ τιμωρία τοῦ ἐγκλήματος τὴν ὁποίαν ζητεῖτε. Ἀλλὰ νὰ προέρχησθε ὑμεῖς σήμερον, Κύριοι, νὰ θέλετε νὰ ψηφίζητε πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι πάντη περιττὰ, θὰ εἰπῇ ὅτι θέλετε νὰ βάλητε ὑπὸ κηδεμονίαν τὴν Κυβέρνησίν σας, θὰ εἰπῇ ὅτι δὲν τὴν ἐμπιστεύεσθε· ἑπομένως, Κύριοι, διὰ νὰ ἦσθε εἰλικρινεῖς, καλλίτερον νὰ καταδικάσητε τὴν Κυβέρνησίν σας καὶ νὰ τὴν ἀντικαταστήσητε δι’ ἄλλης, χαιρούσης τὰ πιστὰ παρ’ ὑμῶν.

§172ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Δὲν πρόκειται περὶ Κυβερνήσεως.

§173ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις λέγει, ὅτι ἔχει δεσμευσμένας τὰς χεῖρας.

§174ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Λέγω δὲ ἐγὼ, ὁ μὴ νομομαθὴς, πρὸς ὑμᾶς, Κύριε Κόκκινε, τὸν νομομαθῆ, ὅτι καμμία Κυβέρνησις δὲν ἔχει δεσμευμένας τὰς χεῖρας, οὔτε τοὺς πόδας, οὔτε τὴν διάνοιαν οὔτε τὴν γλῶσσαν, ὅταν περιστρέφηται ἐντὸς τοῦ νόμου.

§175ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ὁ λόγος εἶναι νὰ κανονισθῇ.

§176ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Δὲν θέλομεν νὰ κανονίσωμεν, δὲν θέλομεν νὰ νομοθετήσωμεν ἡμεῖς νῦν νέα πράγματα, τὰ ὁποῖα εἰς χεῖρας ἀδεξίους καὶ εἰς ἀνθρώπους ἀπερισκέπτους δύνανται νὰ ἐπιφέρουν δυστυχήματα ἀνεπανόρθωτα, δὲν θέλομεν νὰ ἀνατρέψωμεν τὴν τροχιὰν τοῦ στρατοῦ ἐκείνου, ὅστις πάντοτε διετήρησε τὴν τάξιν, ὅστις εἰς πᾶσαν περίστασιν ἀπέδειξεν ὅτι γνωρίζει νὰ ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του, καὶ τὸν ὁποῖον ποτὲ δὲν πρέπει νὰ τὸν κρίνωμεν ἀπὸ τῶν ὑστέρων. Λοιπόν, Κύριοι, λέγω, ἐπειδὴ ὁ στρατιωτικὸς νόμος προβλέπει περὶ παντὸς ἐγκλήματος, περὶ πάσης παρεκτροπῆς ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, περὶ πάσης ἀνικανότητος αὐτῶν, εἴτε ἠθικῆς, εἴτε σωματικῆς, περὶ πάσης παραβάσεως τῶν κειμένων νόμων, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἁπλῶς καὶ μόνον, γνωμοδοτῶ, νὰ κληθῇ ἵνα ἐκτελέσῃ τὰ τῶν νόμων, χωρὶς ἡ Συνέλευσις, χωρὶς ὑμεῖς, Κύριοι, νὰ προέλθητε εἰς πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον πρῶτον μὲν δὲν εἶναι ἀναγκαῖον, καὶ τὸ προβλέπει ὁ νόμος, καὶ τὸ ὁποῖον, δεύτερον, ἂν θελήσητε νὰ τὸ ψηφίσητε, ἤτοι ν’ ἀποδώσητε εἰς τὸν νόμον μίαν δύναμιν μεγαλητέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔχει, μίαν ἔκφρασιν μεγαλητέραν, τῆς ὁποίας αὐτὸς εὐμοιρεῖ, δὲν πρέπει νὰ συγχωρήσητε τὸ τοιοῦτον, Κύριοι, δὲν πρέπει καθόλου, διότι ὑπουργὸς ἐμπαθὴς, ἐπιδιώκων, ἐνδεχόμενον, ἰδιωτικὰ συμφέροντα, δύναται τὴν δύναμιν αὐτὴν, τὴν ἐλαστικότητα τὴν μεγαλητέραν τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν τῷ χορηγεῖτε, δύναται νὰ τὴν μεταχειρισθῇ τοιουτοτρόπως, ὥστε νὰ διαιωνίσῃ τὰ σκάνδαλα, νὰ σπείρῃ νέα ζιζάνια, νὰ ὑποθάλψῃ νέας διαιρέσεις, νὰ χορηγήσῃ ὕλην εἰς ἀντεκδίκησιν ἐντὸς τοῦ στρατοῦ. Προτείνω ἑπομένως, Κύριοι, νὰ προσκαλέσητε μόνον τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα ἐκτελέσῃ τὰ τῶν κειμένων νόμων, ὅπως ἡ ὑπηρεσία καλεῖ, ὅπως ταῦτα εἶναι διατετυπωμένα, καὶ νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§177ΜΙΛΗΣΗΣ. Θὰ προσπαθήσω, Κύριοι, ν’ ἀναγάγω τὸ ζήτημα εἰς τὰ φυσικά του ὅρια, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀπεμακρύνθη, περιορίζων τὴν ἀγόρευσίν μου εἰς μόνην τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Μαυρομιχάλη. Ἡ πρότασις αὕτη, Κύριοι, εἶναι κατ’ οὐσίαν ὀρθή. Εἶναι πρόδηλον ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μία φροντὶς περὶ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπεμακρύνθησαν ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ἐξακολουθοῦσι λαμβάνοντες πλήρεις τὰς ἀποδοχάς των, ἐνῷ κἀμμίαν ὑπηρεσίαν δὲν προσφέρουν εἰς τὸν στρατόν· τοῦτο δὲν εἶναι οὔτε τακτικὸν, οὔτε δίκαιον, καὶ πρέπει νὰ παύσῃ. Ἀλλ’ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Μαυρομιχάλη ἐν τῇ γενικότητι αὐτῆς εἶναι ἐλλειπὴς κατὰ δύω τινά· Αʹ) διότι δὲν ὁρίζει τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ· τὰ αἴτια ταῦτα εἶναι διάφορα, ἐκ τῆς διαφορᾶς δὲ τῶν αἰτίων διάφορα πρέπει νὰ ληφθῶσι καὶ τὰ μέσα τῆς θεραπείας, ἀλλ’ ἡ πρότασις τοῦ Μαυρομιχάλη θεωρεῖ πάντας τοὺς ἀπομακρυνθέντας ἀξιωματικοὺς ἐξίσου ἐνόχους, ἐξίσου ἀξίους νὰ στερηθῶσι τῶν ἀποδοχῶν των. Βʹ) διότι δὲν ὁρίζει τὶ θὰ γίνουν αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ, διὰ τοὺς ὁποίους θὰ παύσῃ ἡ χορήγησις τῶν ἀποδοχῶν τῆς ἐνεργείας· εἰς ποίαν κατηγορίαν θὰ ὑπαχθῶσιν; εἰς ἀποστρατίαν, εἰς ἀργίαν, ἢ εἰς ἀπόταξιν; Ἠγωνίσθην, Κύριοι, τὰς δύο ταύτας ἐλλείψεις νὰ ἀναπληρώσω διὰ τῆς προτάσεώς μου. Καὶ πρῶτον πῶς θὰ συμπληρώσωμεν τὴν πρώτην ἔλλειψιν; Δυνάμεθα ν’ ἀφεθῶμεν εἰς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας τὴν ἐνέργειαν; Δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, «ἀναθέτομεν εἰς σὲ τὴν φροντίδα ν’ ἀνεύρῃς τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, καὶ ὅσους μὲν τούτων θεωρήσῃς λίαν ἐνόχους ν’ ἀπομακρύνῃς διὰ παντὸς τοῦ στρατοῦ, ὅσους δὲ θεωρήσῃς ἧττον ἐνόχους, νὰ ἐπαναφέρῃς εἰς τὴν ἐνεργητικὴν ὑπηρεσίαν;» Τὸ τοιοῦτον Κύριοι, εἶναι πολὺ τολμηρὸν.

§178ΔΑΓΡΕΣ. Ὅστις ἔχει πληροφορίας περὶ αὐτῶν τῶν προσώπων, ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ ὅτι τοῦτο τὸ ἐξαιρῶ.

§179ΜΙΛΗΣΗΣ. Βλέπετε, Κ. Δαγρὲ, ὅτι δὲν εἶμαι τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε νὰ ἀντικρούσητε· εἶπα ὅτι εἶναι πολὺ τολμηρὸν ν’ ἀφεθῶμεν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀνεύρῃ τὸν διάφορον βαθμὸν τῆς ἐνοχῆς τῶν ἀπὸ τοῦ στρατοῦ ἀπομακρυνθέντων ἀξιωματικῶν. Αἱ Κυβερνήσεις πάντοτε κατεχράσθησαν τὴν τοιαύτην διακριτικὴν ἐξουσίαν· εἰς ἀνωμάλους μάλιστα καιροὺς, ὅτε τὰ πάθη δὲν σιγῶσιν, ἡ κατάχρησις εἶναι ἄφευκτος καὶ ἡ αὐθαιρεσία ἐπικίνδυνος. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν αὐτὴ ἡ Συνέλευσις νὰ λύσῃ τὸ ἀκανθῶδες καὶ σκανδαλῶδες τοῦτο ζήτημα. Ἀλλὰ πῶς πρέπει νὰ τὸ λύσῃ; Οἱ ὀπαδοὶ τοῦ συστήματος τῆς ἀπολύτου ἐπιεικείας, τῆς ἀμνηστείας τῶν πάντων ἀπαντῶσιν· «ἡ Συνέλευσις ἂς διατάξῃ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὰς τάξεις ὅλους τοὺς ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι ἀπεμακρύνθησαν». Ἡ ἐπανάστασις κατ’ αὐτοὺς εἶναι ἤδη πολὺ μακρὰν, καὶ τὴν ἐλησμονήσαμεν πλέον. Ἐὰν κατόπιν οἱ ἀξιωματικοὶ, ἢ οἱ λοιποὶ λειτουργοὶ τῆς πολιτείας, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰ καθημερινὰ παραδείγματα τῆς ἀπολύτου ἀμνηστείας, τὰ ὁποῖα ἡ κοινωνία μας ἐπιδαψιλεύει τυφλῶς εἰς τοὺς κακουργοῦντας, μιμηθῶσιν ἐν ὁμοίαις περιστάσεσι τὴν διαγωγὴν τῶν σήμερον ἀμνηστευομένων, ποῦ μένει τότε μία τοιαύτη κοινωνία; Αἴ, Κύριοι, πολιτεία, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξασθενεῖται εἰς τοιοῦτον βαθμὸν τὸ ἠθικὸν αἴσθημα, τὸ αἴσθημα τῆς δικαιοσύνης, πολιτεία, ἡ ὁποία θέτει εἰς ἴσην μοῖραν τὸν πιστῶς ἐκπληροῦντα τὸ καθῆκόν του πολίτην μὲ τὸν ἀσεβῶς καταπατοῦντα αὐτὸ, ἡ πολιτεία αὐτὴ νοσεῖ τὴν δεινοτέραν τῶν νόσων, διότι μὴ λησμονήσητε, ὅτι ἡ ἠθικὴ, ὅτι ἡ δικαιοσύνη συγκρατεῖ τὰς κοινωνίας. Ἀνάγκη λοιπὸν, Κύριοι, ἡ νόμιμος τάξις, τὴν ὁποίαν ἐγκατέστησεν ἡ ἐπανάστασις, νὰ ἐπιβάλῃ καὶ μερικὰς ποινὰς εἰς τοὺς ἀναιδῶς ἀντιπράξαντας κατ’ αὐτῆς· ἡ δημοσία ἠθικὴ ἀπαιτεῖ νὰ δοθῇ σωτήριος παραδειγματισμὸς εἰς τοὺς ἐπιγινομένους. Ἀλλὰ τί πρέπει τότε νὰ κάμωμεν; πρέπει ἆρά γε νὰ συντάξωμεν, ὡς μᾶς λέγουν, ἀκριβῆ κατάλογον τῶν ἐχθρῶν τῆς ἐπαναστάσεως; πρέπει ν’ ἀναπετάσωμεν τὴν θύραν τῶν καταδιώξεων; πρέπει ν’ ἀνοίξωμεν τὰς βίβλους τῶν πράξεων ἑκάστου καὶ νὰ τιμωρήσωμεν ἀδυσωπήτως τὸ παρελθόν; ἀλλ’ ἐὰν ῥιφθῶμεν εἰς τὸν κατήφορον αὐτὸν, ποῦ θὰ σταματήσωμεν; Θ’ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς τοῦ αἵματος, θὰ καταβῶμεν εἰς τὰ ἄμεσα αὐτῶν ὄργανα, θὰ προβῶμεν ἔπειτα εἰς τ’ ἀπώτερα καὶ οὕτως ἀπὸ ἀπωτέρου σημείου εἰς ἀπώτερον χωροῦντες, θὰ καταντήσωμεν νὰ θυσιάσωμεν εἰς τὸν βωμὸν τῆς ἀπηνοῦς ταύτης Θεᾶς καὶ τὰ ἀθωότερα θύματα. Τοιαύτη ὑπῆρξε πάντοτε ἡ ἱστορία τῆς ἄκρας, τῆς ἀδυσωπήτου πολιτικῆς δικαιοσύνης! Ἐν Γαλλίᾳ, τίς δὲν τὸ γνωρίζει; ἤρχισεν αὕτη ἀπὸ τοῦ Λουδοβίκου ΙΣΤʹ. καὶ ἐτελείωσεν εἰς τὸν Ῥοβεσπιέρ! Βεβαίως, Κύριοι, δὲν θὰ ὑπερασπισθῶ τὸ σύστημα τοῦτο, δὲν θὰ συναινέσω ποτὲ νὰ στήσῃ ἡ ἀπηνὴς δικαιοσύνη τὴν ἕδραν της ἐν τῇ μικρᾷ ἡμῶν πολιτείᾳ, κατὰ τὴν παραμονὴν μάλιστα τῆς ἐλεύσεως τοῦ Βασιλέως, ὅτε πρὸ πάντων ἔχομεν ἀνάγκην λήθης τῶν παθῶν καὶ συμφιλιώσεως. Ἀλλὰ μεταξὺ τῶν δύω τούτων ἄκρων συστημάτων δὲν ὑπάρχει ἆρά γε μέσον τι σύστημα; Ἂς ἴδωμεν. Ὑπάρχουν, Κύριοι, μεταξὺ τῶν ὀργάνων τοῦ παρελθόντος τινὰ τόσον ἀποτρόπαια, ὥστε ἡ συνείδησις τοῦ Ἔθνους ποτὲ δὲν θὰ τὰ ἀμνηστεύσῃ. Ὁ Κ. Δαγρὲς σᾶς ἀνέφερέ τινα ἐξ αὐτῶν. Τίς ἐξ ἡμῶν π. χ. θὰ τολμήσῃ νὰ ῥίψῃ τὸν πέπλον τῆς ἀμνηστείας ἐπὶ ἑνὸς Τσίρου; Τίς θὰ τολμήσῃ νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν φιλανθρωπίαν ἐπὶ ἑνὸς Χρυσοβέργη; Ἡ καρδία ἀμέσως ἐξανίσταται εἰς τὰ ὀνόματα ταῦτα καὶ εἰς ὀλίγα ἄλλα παρόμοια.

§180ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Αὐτοὶ δὲν καταλέγονται ὡς ἀντεπαναστάται, αὐτοὶ προσέβαλον τὴν ἀνθρωπότητα, κατηγοροῦνται ἐπὶ δολοφονίᾳ.

§181ΜΙΛΗΣΗΣ. Δυνάμεθα λοιπὸν ἀμέσως νὰ διακρίνωμεν τὰ πρόσωπα ταῦτα καὶ νὰ τὰ παραδώσωμεν εἰς τὴν δικαιοσύνην, ἡ Συνέλευσις δὲ δύναται ἀμέσως τώρα νὰ σημειώσῃ τὰ πρόσωπα ταῦτα χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ ἐκλέξῃ πρὸς τοῦτο ἐπιτροπήν, διότι τὰ ὀλίγα ταῦτα μυσαρὰ τοῦ παρελθόντος ὄργανα ζῶσιν εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν τοῦ Ἔθνους καὶ παρουσιάζονται προχείρως. Διὰ τὰ λοιπὰ πρόσωπα ὅμως πρέπει νὰ ἰσχύσῃ ἡ φωνὴ τῆς ἀμνηστείας, τὸ καθῆκον τῆς φιλανθρωπίας, ἡ κοινωνικὴ ἀνάγκη τῆς συμφιλιώσεως. Τὸ μέσον τοῦτο σύστημα θεωρῶ τὸ μόνον ἐφικτὸν, τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον μᾶς ὑπαγορεύουν αἱ σημεριναὶ τῆς πατρίδος περιστάσεις. Δι’ αὐτοῦ ἱκανοποιεῖται μὲν ἡ δημοσία ἠθικὴ, καὶ θὰ μένῃ πάντοτε ζῶν ἓν σωτήριον παράδειγμα δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ τολμήσουν τόσον ἀσεβῶς ν’ ἀντιταχθῶσιν κατὰ τῆς θελήσεως τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ θὰ ἱκανοποιηθῇ ἐξ ἄλλου καὶ μία ἀνάγκη τοῦ Ἔθνους, ἡ ἀνάγκη τῆς συμφιλιώσεως. Ἅμα ἀνοίξωμεν τὴν θύραν εἰς τὴν τιμωρίαν, θὰ τὴν κλείσωμεν ἀμέσως, δὲν θὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν πολιτείαν ἡ ἀπηνὴς δικαιοσύνη, ἥτις ἀναζητοῦσα ἐνόχους καὶ ἐν τῇ ὑπονοίᾳ αὐτῇ, δύναται νὰ συνταράξῃ τὴν κοινωνίαν καὶ διαιρέσῃ τὸ Ἔθνος.

§182ΛΑΠΑΣ. Τί ἔγεινεν ὁ Κορωναῖος, αὐτοὶ οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι κατεδιώχθησαν;

§183ΜΙΛΗΣΗΣ. Θέλετε λοιπὸν νὰ μιμηθῆτε ὅ,τι κατεστρέψατε διὰ τῆς ἐπαναστάσεως;

§184ΔΑΓΡΕΣ. Ἐντὸς τοῦ Νόμου τοὺς θέτομεν εἰς τὴν οἰκείαν θέσιν, τὴν ὁποίαν ὁ Νόμος δίδει.

§185ΜΙΛΗΣΗΣ. Κ. Δαγρὲ, εἰς τὴν πολιτικὴν ἡ ἄκρα δικαιοσύνη καταντᾷ ἄκρα ἀδικία. Ἐὰν θέλετε μὲ τὴν ἄκραν δικαιοσύνην νὰ διεξαγάγητε τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, τότε πρέπει νὰ ἔχητε τὴν ἱκανότητα νὰ ἀνεύρητε καὶ τὸν τελευταῖον ἔνοχον, καὶ δὲν τὴν ἔχετε χωρὶς νὰ ῥιφθῆτε εἰς τὸ στάδιον τῶν αὐθαιρεσιῶν· ἀλλὰ, καὶ ἂν εἴχετε τὴν ἱκανότητα νὰ τοὺς εὕρητε, πρέπει νὰ ἔχετε τὴν δύναμιν νὰ τοὺς τιμωρήσητε, καὶ δὲν τὴν ἔχετε χωρίς νὰ συνταράξητε ὁλόκληρον τὴν πολιτείαν. Ἐκτὸς τοῦ λόγου τούτου, ὅτι ἡ φιλανθρωπία καὶ τὸ ἀληθῶς ἐννοούμενον συμφέρον τῆς πολιτείας ὑπαγορεύουν νὰ περιβάλωμεν μὲ τὴν ἀμνηστείαν τὰ ὄργανα ἐκεῖνα τοῦ παρελθόντος, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν σκανδαλωδῶς ἐνοχοποιημένα, ἔρχεται πρὸς ὑποστήριξιν καὶ ὁ λόγος ὁ οἰκονομικός. Μὴ λησμονήσετε, Κύριοι, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν Στρατιωτικῶν συντάξεων ἀναβαίνει εἰς 1,162,000 δραχμῶν. Ἐὰν εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο προσθέτητε 600,000 δραχμῶν, πληρωνομένων εἰς ναυτικὰς συντάξεις, ἔχετε ἤδη ἓν λίαν ὑπέρογκον ποσὸν συντάξεων. Ἐν τούτοις τί ζητεῖτε σήμερον νὰ κάμητε; ἀπομακρύνοντες ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας 150 τοὐλάχιστον ἀξιωματικοὺς, θὰ τοὺς θέσητε εἰς ἀργίαν ἢ ἀποστρατείαν, τοὐτέστιν ὑπὸ σύνταξιν, καὶ οὕτω θὰ βαρύνετε τὸν προϋπολογισμὸν μὲ 150 ἢ 200 τοὐλάχιστον χιλιάδας δραχμῶν κατ’ ἔτος. Τί δὲ θὰ κάμητε περαιτέρω; θὰ ἦσθε ἠναγκασμένοι νὰ πληρώσητε τὰς κενωθησομένας 150 θέσεις. Αἴ, καὶ τότε δὲν μᾶς δίδετε, Κύριοι, τὸ δικαίωμα νὰ ὑποπτευθῶμεν ὅτι ἡ μὲν ἐπανάστασις προβάλλεται ὡς αἰτία τιμωρὸς τῶν ἑκατὸν πεντήκοντα ἀξιωματικῶν, ὄπισθεν δὲ τῆς ἁγνῆς ταύτης ἰδέας κρύπτεται ἡ ἰδιοτέλεια; (θόρυβος).

§186ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἂν φέρουν ψήφισμα ἐπὶ τρία ἔτη νὰ μὴ γείνῃ κανεὶς προβιβασμός...

§187ΜΙΛΗΣΗΣ. Μὴ θορυβεῖσθε, Κύριοι· ὅταν κενωθῶσι 150 ἀξιωματικῶν θέσεις, αἱ θέσεις αὗται δὲν θὰ μένουν βέβαια κεναί. Θὰ βαρύνετε λοιπὸν, ἐπαναλαμβάνω, τὸν προϋπολογισμὸν μὲ 200,000 δραχ. συντάξεις καὶ θὰ πληρώσητε τὰς κενωθησομένας θέσεις, φέροντες τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικοὺς εἰς τὰς θέσεις τῶν ἀνωτέρων· καὶ δὲν ἔχω τότε τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς εἴπω ὅτι σεῖς οἱ κατώτεροι ἀξιωματικοὶ προτείνετε τὴν τιμωρίαν τῶν ἐχθρῶν τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ ὄπισθεν αὐτῆς τῆς ἰδέας κρύπτεται καὶ τὸ ἀτομικὸν συμφέρον;

§188ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ ἀπέβλεψα εἰς τὸ ἱερώτερον χρέος ἡμῶν, ἐθεώρησα νὰ πληρωθοῦν αἱ θέσεις αὗται ἀπ’ ἀνθρώπους ἁγνοτέρων αἰσθημάτων, ἐνεργούσης τῆς ἐπαναστάσεως.

§189ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔρχομαι εἰς τὸ τελευταῖον μέρος τῆς προτάσεώς μου. Ἡ δευτέρα ἔλλειψις τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Μαυρομιχάλη, καθὼς εἶπον, εἶναι ὅτι δὲν ὁρίζει τὶ θὰ γείνουν οἱ ἀπομακρυνθέντες ἀξιωματικοὶ, διὰ τοὺς ὁποίους θὰ παύσουν αἱ ἀποδοχαί. Θὰ τεθοῦν εἰς ἀποστρατείαν, ἢ εἰς ἀργίαν;

§190ΛΑΠΑΣ. Μὰ εἶπα ὅ,τι ἔγεινεν ὁ Κορωναῖος, Βότσαρης, Μαμούρης, Βάσσος καὶ οἱ ἄλλοι.

§191ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ ἐγὼ σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὅταν φέρετε εἰς μίμησιν τῆς ἐπαναστάσεως τὸ παρελθὸν, τότε καταδικάζετε τὴν ἐπανάστασιν, ἥτις τὸ κατέστρεψε (μάλιστα). Τὸ μέρος τοῦτο τῆς προτάσεώς μου εἶναι σαφές. Περιορίζομε λοιπὸν νὰ σᾶς ἀναγνώσω ὁλόκληρον τὴν πρότασίν μου. Ἰδοὺ αὕτη. «Ἐκ τῶν ἑξῆς ἀξιωματικῶν.» Δὲν σημειώνω τὰ ὀνόματα, ἀλλ’ ἀφίνω νὰ τὰ θέση ἡ Συνέλευσις. Δὲν εἶχον, Κύριοι, τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι παρὼν εἰς τὴν τελευταίαν στιγμὴν, καθ’ ἣν ἡ ἐπανάστασις ἠγωνίσθη καὶ ἐθριάμβευσε κατὰ τοῦ παρελθόντος· καὶ ἑπομένως δὲν ἐτόλμησα νὰ θέσω ὁ ἴδιος τὰ ὀνόματα· ἀφίνω τὸ ἔργον τοῦτο εἰς τὴν Συνέλευσιν ἥτις εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὰ γνωρίζῃ καὶ νὰ τὰ προσθέσῃ· δὲν εἶναι ὅμως περισσότερα τῶν 10 ἢ 12. «οἱ μὲν συμπληρώσαντες ἤδη τὰ τριάκοντα ἔτη τῆς ὑπηρεσίας τίθενται εἰς ἀποστρατείαν, οἱ δὲ μήπω συμπληρώσαντες τὸν χρόνον τοῦτον τίθενται εἰς ἀργίαν μέχρι συμπληρώσεως τῆς τριακονταετίας, ὅτε τίθενται καὶ οὗτοι εἰς ἀποστρατείαν. Οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι οὐδέποτε δύνανται νὰ ἀνακληθῶσιν εἰς τὸν στρατόν». «Τοὺς λοιποὺς ἀξιωματικοὺς ἐκ τῶν ἀπὸ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ ἀπομακρυνθέντων δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ἐνεργητικὴν ὑπηρεσίαν».

§192ΚΟΝΤΑΡΑΤΟΣ. Κύριοι, δυστυχῶς εἶμαι στρατιώτης καὶ λέγω δυστυχῶς διὰ δύο λόγους· πρῶτον διότι δὲν εἶμαι ῥήτωρ καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι ῥήτωρ στρατιώτης, καὶ δεύτερον διότι σήμερον δὲν ἐπεθύμουν νὰ ἦμαι στρατιώτης, εἰς αὐτὴν τὴν συζήτησιν τοὐλάχιστον. Ἄρχομαι ἀπὸ τὸν ἔντιμον πληρεξ. Κ. Ἀφεντούλην. Οὗτος ἤρχισεν ἀπὸ ὕβρεις πρὸς τὸν στρατὸν, καὶ κατέληξεν εἰς ἐπαίνους· τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν τὸ ἐνόησα, εἶναι ὅμως βέβαιον ὅτι ἠκολούθησε τὰς ἀκολούθους ὕβρεις, διότι εἶπε «διὰ προαγωγὴν» καὶ ἐννοεῖ προαγωγὴν στρατιωτικὴν, ὄχι βεβαίως καλογηρικήν, διότι καλόγηροι δὲν προάγονται, ἐὰν ἀπομακρυνθῶσιν ἀξιωματικοὶ ἀπὸ τοῦ στρατοῦ, θὰ προαχθῶσιν ἀξιωματικοὶ ἢ ὑπαξιωματικοί· εἶναι λοιπὸν καθαρὰ ὕβρις. Ἤρχισε λοιπὸν ἀπὸ τὴν ὕβριν αὐτὴν, καὶ κατέληξεν εἰς ἐπαίνους, ὅτι «ὁ στρατὸς ἄνευ τοῦ ὁποίου ἐπανάστασις δὲν ἐγίνετο, ἄνευ τοῦ ὁποίου ἡ γʹ. Σεπτεμβρίου δὲν ἐγίνετο, ἄνευ τοῦ ὁποίου τάξις δὲν διετηρεῖτο, ἄνευ τοῦ ὁποίου παγίωσις δὲν ἐγίνετο»· εἶναι ἐπαναλαμβάνω μία τακτικὴ, τὴν ὁποίαν ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἐννοῶ. Λέγω λοιπὸν, κύριοι, ἐπειδὴ ἀποτελῶ μέρος τοῦ στρατοῦ καὶ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ἅπαντες οἱ ἀξιωματικοὶ θὰ τὸ παραδεχθῶσιν ἐξ ὀνόματος τοῦ στρατοῦ, κανεὶς δὲν ἐζήτησε καὶ δὲν ζητεῖ ἀπομάκρυνσιν ἀξιωματικῶν, οὐδ’ ἑνὸς ἀτόμου διὰ προαγωγήν· λέγω ἐπίσης ἐξ ὀνόματος τοῦ στρατοῦ, ἐπαίνους ἀναμεμιγμένους μὲ ὕβρεις δὲν δέχεται ὁ στρατὸς, ἔχει τὴν ἱστορίαν, ἔχει τὴν ὑπηρεσίαν του, ἔχει γεγονότα νὰ τὸν ἐπαινέσουν ἢ νὰ τὸν κατηγορήσουν. Ἐὰν ἐπρόκειτο ὁ στρατὸς, ὁ ὡραῖος αὐτὸς στρατὸς διὰ τοὺς λαοὺς, κάκιστος ὅμως διὰ τοὺς Βασιλεῖς, ἐὰν ἐπρόκειτο ὁ σπάνιος καὶ μοναδικὸς αὐτὸς στρατὸς νὰ περιμένῃ τοὺς ἐπαίνους ἀπὸ τὸν Κώσταν ἢ ἀπὸ τὸν Γκίκαν, δὲν ἔπρεπε νὰ ᾖναι στρατός.

§193ΑΝΤΥΠΑΣ. Κάκιστος διὰ τοὺς Τυράννους.

§194ΚΟΝΤΑΡΑΤΟΣ. Κάκιστος διὰ τοὺς τυράννους, τὸ διορθόνω· εὐχαριστῶ, εἶπον προτήτερα ὅτι δὲν εἶμαι ῥήτωρ, καὶ πιστεύω ὅτι μὲ συγχωρεῖτε. Μεταξὺ ὅμως τῶν τόσων συνταγῶν καὶ τόσων καταλλήλων συνταγῶν, τὰς ὁποίας μετεχειρίσθη ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Κ. Ἀφεντούλης διὰ τὸν στρατὸν, παρέλειψε κάτι τι, τὸ ὁποῖον ἔρχομαι, κύριοι, νὰ συμπληρώσω, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ συμφωνήσῃ μὲ ἐμέ. Ὁ Κ. πληρεξούσιος παρέλειψε νὰ κάμῃ τὴν ἀκόλουθον πρότασιν· νὰ τεθῶσιν ἅπαντες οἱ ὁπωσδήποτε ὑπηρετήσαντες τὴν ἐπανάστασιν ἀξιωματικοὶ εἰς ἀργίαν μέχρι τῆς συμπληρώσεως τῆς συντάξεώς των καὶ νὰ τὴν λάβουν· διότι αὐτοὶ εἶναι ὀλίγιστοι καὶ ἑπομένως πρέπει ν’ ἀπομακρυνθῶσι, διὰ νὰ ᾖναι οἱ ἄλλοι συνησπισμένοι τοὐλάχιστον. Ὁ Κ. Ἀφεντούλης ἀπέχει πολὺ μακρὰν ἀπὸ τοῦ νὰ γνωρίζῃ τὴν φιλοτιμίαν τοῦ στρατιώτου, τὴν τιμὴν τοῦ στρατιώτου· θὰ μοῦ τὸ συγχωρήσῃ, διότι οὐδέποτε ὑπῆρξε στρατιώτης· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐστρατολόγησεν εἰς τὰ Καλαμπάκια, ἀλλ’ ἡ τιμὴ τοῦ στρατιώτου καὶ τὸ φιλότιμον δὲν ἀποκτᾶται εἰς μίαν τοιαύτην ἐκστρατείαν ἑβδομαδιαίαν. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, καὶ ὅλοι τὸ γνωρίζετε, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἦλθε παρ’ ἀξιωματικοῦ, ἀλλ’ ἐγὼ θὰ ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ εἴπω ὅτι πολλοὶ ἀξιωματικοὶ τὴν συμμερίζονται, ὄχι ὅπως εἶπεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας Κ. Ἀφεντούλης καὶ ὁ Κ. Μίλησις διὰ σκοποὺς προαγωγῆς, ὄχι διὰ σκοποὺς προαγωγῆς. Ὁ Κ. Ζιμβρακάκης βαθμολόγος, ἀπὸ τοῦ βήματος ὁμιλῶν, εἶπεν ὅτι ὑπάρχουν πολλοὶ πλεονάζοντες, οἱ ὁποῖοι μισθοδοτοῦνται καὶ ἔχουν 35, 38, 40 ἔτη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Εἰς ἄλλα ἔθνη, μολονότι ὁ χρόνος τῆς συντάξεως δὲν εἶναι ἐκτεταμένος, ὅσον εἶναι εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἶναι μόνον 25 ἔτη, μολονότι ὑπάρχει κλίμαξ, μολονότι εἰς ἄλλα ἔθνη ὑπάρχουν πόλεμοι, καὶ κατὰ συνέπειαν διπλασιάζονται τὰ ἔτη τῆς ὑπηρεσίας καὶ ταχύτερον ἀποκτᾷ ὁ στρατιώτης τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, μολαταῦτα ὅταν συμπληρώσῃ ὁ ἀξιωματικὸς τὸν χρόνον τῆς συντάξεώς του, λαμβάνει διαταγὴν καὶ τοῦ λέγει· «κύριε, συνεπληρώσατε τὸν χρόνον, ἀπομακρυνθῆτε τῆς ὑπηρεσίας», ἢ αὐτὸς ὁ ἴδιος παραιτεῖται· ἡ πρότασις λοιπὸν αὕτη εἶναι διὰ πολλοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἔχουν 40 ἔτη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τοὺς ὁποίους τοὺς σέβομαι καὶ ἐκτιμῶ διὰ τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὴν πατρίδα των, ἀλλὰ, φυσικῶς ἐξεταζομένου τοῦ πράγματος, δὲν δύνανται νὰ ἔχουν οὐδὲ τὸν νοῦν, οὐδὲ τὴν ἱκανότητα διὰ νὰ ὑπηρετήσουν τὸν στρατὸν ἀποτελεσματικῶς· εἶμαι βέβαιος λοιπὸν ὅτι πολλοὶ τῶν ἀξιωματικῶν παραδέχονται αὐτὴν τὴν ἰδέαν· ἡ διαφορὰ εἶναι μόνον, ἐὰν εἰς τὰ ὀνόματα ὑπάρχῃ παραγνώρισις, μάλιστα νὰ διορθωθῇ, καὶ ἂν πρέπῃ νὰ ἀφαιρεθῶσι, μάλιστα νὰ ἀφαιρεθῶσι, καὶ ἂν πρέπῃ νὰ προστεθῶσι, μάλιστα νὰ προστεθῶσι. Περαίνων λοιπὸν τὸν λόγον μου, ἐπαναλαμβάνω τὴν συμπλήρωσιν τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Ἀφεντούλη, νὰ τεθῇ ὑπὸ ἐπιψήφισιν ἡ ἀκόλουθος συμπληρωτικὴ πρότασις· «νὰ ἐξετασθῇ, ποῖοι τῶν ἀξιωματικῶν ὑπηρέτησαν πράγματι τὴν ἐπανάστασιν πρὸ πολλοῦ, καὶ αὐτοὶ ν’ ἀπομακρυνθῶσι τῆς ὑπηρεσίας»· ἐὰν θέλετε δὲ, ἂς προστεθῇ ἀκόμη καὶ ὅσοι τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων τὴν ὑπηρέτησαν οὐδέποτε νὰ δεχθῶσι πλέον ὑπηρεσίαν· διότι τότε εἶμαι βέβαιος ὅτι εὐχαριστῶ τὸν Κ. Ἀφεντούλην (θόρυβος).

§195ΚΑΛΟΣ. Κύριοι, ἀντικείμενον τῶν διασκέψεών μας σήμερον ὑπάρχει ἡ πρότασις τοῦ Κ. Μαυρομιχάλη, πρότασις προκαλεσθεῖσα ἐκ τῆς σημερινῆς καταστάσεως τοῦ Ταμείου. Ἐν τούτοις, προκειμένης αὐτῆς τῆς προτάσεως, ὑπεισήχθη μία ἄλλη πρότασις, ἥτις εἶναι σπουδαιοτέρα πασῶν τῶν ἄλλων καὶ δὲν δύναται ἐξ ἐφόδου νὰ ῥιφθῇ καὶ ἐν ἀκαρεῖ νὰ ψηφισθῇ, διότι δι’ αὐτῆς πρόκειται ν’ ἀποφασισθῇ ἡ τύχη πολλῶν ἀνθρώπων. Κύριοι, δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἀσπάζονται, ὅπως ὁ Κύριος πληρεξούσιος Θεσσαλίας σᾶς εἶπεν, ὅτι αἱ ἐπαναστάσεις καταστρέφουν τὰ Ἔθνη, ἀπ’ ἐναντίας ἄλλοι ἱστορικοὶ, νεώτεροι ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἀνέφερε, λέγουν ὅτι τὰ ἔθνη τότε μόνον προάγονται, ὅταν τὰς κακὰς διοικήσεις καταστρέφουν δι’ ἐπαναστάσεως· αἱ τοιαῦται ἐπαναστάσεις τοῦ λαοῦ ἐξασφαλίζουσι τὰ δικαιώματα αὐτοῦ, καὶ εἶναι κοινωνικὴ πρόοδος καὶ οὐχὶ ὀπισθοδρόμησις. Ἀλλ’ ἐνῷ, Κύριοι, εἶμαι ἐναντίος αὐτῆς τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ἐξέφερεν ὁ προλαλήσας πληρεξούσιος Θεσσαλίας, ἀφ’ ἑτέρου δὲν ἀσπάζομαι καὶ τὴν ἰδέαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι εἶναι ἀνάξιοι εἰς τὸ ἑξῆς νὰ καταλάβουν τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν κατεῖχον πρὸ τῆς 10 Ὀκτωβρίου, πάντες οἱ ἐν τῷ καταλόγῳ ἐκείνῳ σημειούμενοι. Ν’ ἀποπεμφθῶσιν, ἐσαεὶ εἶναι συμφέρον καὶ δίκαιον μόνον ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων ἡ ἐπάνοδος θὰ ἐξεγείρῃ τὴν ἀγανάκτησιν οὐχὶ μόνον τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ λαοῦ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν σᾶς εἶπεν, ὅτι πρὸ ὀλίγου ἐνησχολήθη εἰς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον δι’ ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ λόγοι ἄλλοι προὐκάλεσαν τὴν διάλυσιν τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης· ἂν σήμερον, Κύριοι, ἀποφασίσωμεν ἐπὶ τῆς παρεισαχθείσης προτάσεως, πράττομεν ἀδίκημα πρὸς ἡμᾶς αὐτούς. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Μαυρομιχάλη ἔχει τὸ οἰκονομικὸν μέτρον ὑπ’ ὄψιν, καὶ τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ θεραπεύσῃ καὶ ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις καὶ αἱ μετὰ ταῦτα. Ἐνταῦθα ὀφείλω νὰ ὑπερασπισθῶ τὸν κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς μεταβολῆς ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διότι δὲν ἔθεσεν εἰς ἀργίαν τινὰς τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ δὲν ἐστέρησεν αὐτοὺς τῶν χρηματικῶν μέσων, διότι τότε πάντες ἐφωνάζομεν «νηστεύσαντες καὶ μὴ νηστεύσαντες εὐφράνθητε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου» καὶ πανταχόθεν ἐζητεῖτο ἀμνηστεία. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐνόμισε συμφέρον ν’ ἀπομακρύνῃ μόνον αὐτοὺς τῆς ἐνεργητικῆς ὑπηρεσίας των, καὶ νὰ τοῖς χορηγῇ πλήρεις τὰς ἀποδοχὰς· ἤδη ἡ κατάστασις τοῦ ταμείου δὲν ἐπιτρέπει τὸ τοιοῦτον καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῇ φέρω πρότασιν διευκρινίζουσαν ἐκείνην τοῦ Κ. Μαυρομιχάλη· «ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει λόγῳ τῆς οἰκονομικῆς δυσχερείας τοῦ Ταμείου νὰ παύσῃ χορηγοῦσα μισθὸν ἐνεργείας εἰς τοὺς ἐκτὸς τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ἕνεκα τῆς μεταβολῆς τεθέντας ἀξιωματικοὺς, κατατάττουσα αὐτοὺς εἰς τὴν οἰκείαν ἥττονα ἐπιβλαβῆ θέσιν. Ἀπαγορεύεται δι’ αὐτῇ νὰ προαγάγῃ ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Συνελεύσεως ἄλλους εἰς τὴν ὁποίαν κατεῖχον οὗτοι θέσιν». Ἔφερα τὴν τελευταίαν προσθήκην, διότι πιστεύω, ὅτι οἱ νέοι ἀξιωματικοὶ οἵτινες ἔῤῥιψαν εἰς τὸν κύβον τὰς κεφαλάς των, δὲν ἐπιθυμοῦν νὰ ἀπομακρυνθοῦν ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ἄλλοι, ἵνα καταλάβωσιν αὐτοὶ τὰς θέσεις· γνωρίζω τὴν ἀφιλοκέρδειαν καὶ τὸν πατριωτισμὸν αὐτῶν, φρονῶ ἑπομένως ἀναγκαῖον νὰ γίνῃ παραδεκτὴ ἡ πρότασίς μου, ἥτις διευκρινίζει ἐκείνην τοῦ Κ. Ἀντων. Μαυρομιχάλη.

§196Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, ἔρχομαι νὰ θέσω τὸ ζήτημα εἰς τὴν πραγματικὴν ὄψιν, θὰ τὸ θέσω παλληκαρίσια, θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν ἂν προτιμᾷ νὰ ἔχῃ στρατὸν τοῦ παρελθόντος καχεκτικὸν, ἢ νὰ ἔχῃ στρατὸν πλήρη ζωῆς· οὕτω τὸ θέτω τὸ ζήτημα· οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ ἀποσυρθέντες, ὡς ἐκ τῆς ἐπαναστάσεως ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, δὲν ἀπεσύρθησαν, ὡς εἶπεν ὁ Κ. Βαλτινὸς, διότι ἡ ἐπανάστασις τοὺς ἀπέκλεισε τὴν θύραν τοῦ πατριωτισμοῦ. Δύναμαι νὰ σᾶς φέρω πλεῖστα παραδείγματα ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐνήργησαν εἰς τὰ διάφορα τάγματα, καὶ μετὰ ταῦτα παρέδωκαν τὴν διοίκησιν τῶν σωμάτων εἰς σωματάρχας· τοῦτο ἐγένετο εἰς τὸν Κυπριανὸν, τὸν Ῥοδίτην καὶ ἄλλους· οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ δὲν ἤθελον νὰ λάβωσι τὴν διοίκησιν· οὗτοι διαιροῦνται εἰς τρεῖς κατηγορίας, καὶ οὕτω ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ τοὺς χωρίσῃ εἰς κατηγορίας ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν δύναται νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν στρατὸν, ὡς ἐκ τῶν ὠμοτήτων, τὰς ὁποίας διέπραξαν κατὰ τὴν Φεβρουαρινὴν ἐπανάστασιν, καὶ αὐτοὺς θέλομεν θέσει εἰς τὴν τάξιν τῆς ἀποταξίας· εἶναι ἀξιωματικοὶ, τοὺς ὁποίους θὰ θέσωμεν ὑπὸ σύνταξιν, διότι αὐτοὶ ἑνόνουν τὴν ἀντεπαναστατικὴν ἀγωγὴν των μὲ ἀποδεδειγμένην ἀνικανότητα· εἶναι ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὴν ἐπανάστασιν, καὶ δὲν ἤθελον νὰ τὴν ἀσπασθῶσιν, ἐν τούτοις εἶναι ἱκανοὶ νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν στρατὸν, καὶ τούτους θέτω εἰς πρόσκαιρον παῦσιν, καὶ γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι οἱ διὰ προσκαίρου παύσεως τιθέμενοι εἰς ἀργίαν ἀνακαλοῦνται. Ἔρχομαι εἰς ἕτερον ζήτημα· οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ ὑπηρετήσουν εἰς τὸν στρατὸν μὲ τοὺς ἐπαναστάτας εἶναι ἀδύνατον, καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος· ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι οἱ ἐπαναστάται ἔχουσι τὸν εὔκολον χαρακτῆρα νὰ ὑπηρετήσωσι μ’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, αὐτοὶ δὲν θὰ τοὺς ἀφήσουν· εἶναι ὄντα τοῦ παρελθόντος καχεκτικὰ καὶ πλήρη μίσους, καὶ ἀδιακόπως θὰ τοὺς ἐνοχλοῦν· καὶ γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι ὁ ἀνώτερος εἰς τὸν στρατὸν ἔχει τὸ δικαίωμα ἐντὸς τοῦ δικαίου νὰ τιμωρῇ εἰς πᾶν δευτερόλεπτον τὸν μικρότερόν του διὰ τὸ παραμικρὸν σφάλμα· ἀπ’ αὐτὰ τὰ δύω ἓν θὰ ἐκλέξετε, ἢ αὐτοὶ νὰ μείνουν, ἢ οἱ ἐπαναστάται νὰ τραβηχθῶσιν ἀπὸ τὰς τάξεις. Καὶ ποίαν πεποίθησιν, Κύριοι, δύνασθε νὰ ἔχετε εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους νὰ διοικήσωσιν σώματα, ἀπὸ τοὺς ὁποίους τὰ ἥρπασαν ὑπασπισταὶ καὶ ἐπιλοχίαι; Μήπως ἔκαμον τὸ χρέος τοῦ ἀξιωματικοῦ νὰ φονευθοῦν ἐκεῖ ἐνώπιον τῶν στρατώνων μὲ δύω στρατιώτας; οὗτοι, Κύριοι, ἔφυγον· ἑπομένως τὸν κατάλογον, τὸν ὁποῖον ὁ Κύριος Δαγρὲς ἐπαρουσίασεν εἰς τὴν Συνέλευσιν, νὰ σχηματισθῇ ἐπιτροπὴ ἐκ μέρους αὐτῆς, ἡ ὁποία συνεννοουμένη μετὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν νὰ σχηματίσῃ τὸν κατάλογον αὐτὸν, προτείνω ὡς προθεσμίαν διὰ νὰ μᾶς τὸν παρουσιάσῃ 5 ἡμέρας, εἶναι ἀρκεταί.

§197ΜΑΚΡΗΣ. Νομίζετε εὔκολον εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις νὰ γείνῃ τὸ τοιοῦτον;

§198Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ στρατὸς ὑπήκουσε πάντοτε εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως.

§199ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι παραδέχονται ὅτι ἐφωτίσθησαν, νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη.

§201ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Παραδέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Μαυρομιχάλη, καὶ πιστεύω ἐντὸς 5 ἡμερῶν ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία θὰ συσταθῇ νὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα. Ἡ ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ συσταθῇ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, καὶ νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν ἐκλογήν· αὕτη πρέπει νὰ συνεργασθῇ μετὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὸ ἀποτέλεσμα, ἄλλως δὲν κάμνομεν τίποτε.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Γ. Μαυρομιχάλη εἶναι ἡ ἑξῆς· «Προτείνω νὰ ἐκλεχθῇ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως δωδεκαμελὴς ἐπιτροπὴ ἐκ πληρεξουσίων, ἥτις προεδρευομένη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ ἐντὸς 5 ἡμερῶν ἀπὸ σήμερον ὀνομαστικὸν κατάλογον τῶν εἰς ἀπόταξιν, ἀποστρατείαν καὶ ἀργίαν τεθησομένων ἀξιωματικῶν τῶν ἀπομακρυθέντων ἐκ τοῦ στρατοῦ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν.» Ὅσοι παραδέχονται τὴν πρότασιν αὐτὴν, νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη.

§203ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, καθεὶς ἀπὸ ἡμᾶς δύναται νὰ ἐννοήσῃ κάλλιστα, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκλέξωμεν ἐπιτροπὴν διὰ κληρώσεως, καθόσον οἱ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι μέλλουν νὰ ἐκλεχθῶσι, πρέπει νὰ ᾖναι εἰδικῆς ἱκανότητος καὶ νὰ γνωρίζωσι τὰ πρόσωπα. Ἐγὼ καί τινες ἄλλοι κατηρτίσαμεν ἕνα κατάλογον· νομίζω, ὅτι δωδεκαμελὴς ἐπιτροπὴ εἶναι ἀρκοῦσα πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν, προεδρευομένη παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν.

§204ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πᾶσα ἐκλογὴ προσώπων κατὰ τὸν κανονισμὸν γίνεται διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας.

§205ΠΟΛΛΟΙ. Φανερᾶς, φανερᾶς.

§206Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὰ πρόσωπα αὐτὰ πρέπει νὰ ᾖναι ἰδιαζούσης πείρας, ἐσημειώσαμεν τὰ ἑξῆς· Διαλέτης, Μπουκούρης, Βάσος, Κονταράτος, Ἀθ. Πετιμεζᾶς, Ἡρ. Μαμούρης, Γ. Μαυρομιχάλης, Διονύσιος Τριτάκης, Κατσικογιάννης, Χρηστ. Γρίβας, Ἡρ. Πετιμεζᾶς, Λεωνίδας Ζωγράφος.

§207ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κατὰ τὸν κανονισμὸν πᾶσα ἐκλογὴ προσώπων γίνεται διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας· δὲν δυνάμεθα νὰ παραβιάσωμεν τὸν κανονισμόν μας. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ γείνῃ ἀμέσως ἐκλογὴ διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας.

§208ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ ψηφοφορία ἔγεινε φανερὰ, ὅταν ἐψηφοφορεῖτο ὁ Κ. Βότσαρης (θόρυβος).

§209Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Σήμερον ἡ Συνέλευσις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς εἴπῃ, Κύριε Πρόεδρε, «ῥίψε τὰ ὀνόματα ὅλων τῶν πληρεξουσίων εἰς τὴν κάλπην καὶ τράβιξε δέκα».

§210ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§211Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Θὰ γίνῃ ἐκλογὴ εἰδικῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐξετάσῃ τί θὰ κάμῃ· ἀπαιτεῖ λοιπὸν μυστικὴν ψηφοφορίαν; τί ἔχει νὰ κάμῃ; θὰ κάμῃ ἓν σχέδιον τὸ ὁποῖον ἡμεῖς θὰ παραδεχθῶμεν (θόρυβος).

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ καθήσατε, ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Μπούμπουλης.

§213ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ, ὄχι μόνον προφανέστατα παρανομοῦμεν, ἀλλὰ θὰ φανῶμεν καὶ μεροληπτικοί· πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ κανονισμὸς καὶ ν’ ἀφήσωμεν τὰ ἀτομικὰ κατὰ μέρος· θὰ ψηφοφορήσωμεν, Κύριοι, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ παρουσιάσωμεν ἕνα κατάλογον ἐπαναστατικὸν, διότι ἄλλος θὰ παρουσιάσῃ ἄλλον, καὶ ἄλλος ἄλλον. Ἡ πρότασις αὐτὴ εἶναι παρανομία μεγίστη, ἥτις δὲν κάμνει τιμὴν εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§214ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§215ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ἀποκρούω τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου φίλου μου Κ. Μπούμπουλη, καὶ ὑποστηρίζω τὴν τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ἡ προκειμένη εἰδικὴ περίστασις ἐπιτρέπει νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ γενικότητι...

§216ΤΙΝΕΣ. Ἡσυχία, Κύριοι, ν’ ἀκούσωμεν.

§217ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ἐν τῇ γενικότητι λέγει ὅτι γίνεται διὰ μυστικῆς καὶ οὐχὶ διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, Κύριοι, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πρόκειται περὶ ἐκλογῆς προσώπων· ἀλλ’ ἡ περίστασις αὕτη δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, διὰ τὰς ὁποίας ἐνομοθετήθη, ὅτι ἡ ψηφοφορία πρέπει νὰ ᾖναι μυστικὴ καὶ ὄχι φανερά. Ὁ λόγος εἶναι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅλως διάφορος· προκειμένου λόγου περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν προσώπων, ἀποβλέπομεν εἰς τὴν τιμὴν, τὴν ὁποίαν θέλομεν δώσει εἰς τὰ πρόσωπα μᾶλλον, παρὰ εἰς τὴν ἐκδούλευσιν, τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν προσφέρει εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον. Διὰ τὴν περίπτωσιν ἐκείνην ἐννοῶ ὅτι δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ λόγος, ὅστις ὑπηγόρευσε τὴν μυστικὴν ἀντὶ τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας· ἐπὶ τῆς περιπτώσεως ἐκείνης πρόκειται ν’ ἀποφύγῃ ἕκαστος, τὸ νὰ μὴ πιέσῃ διὰ τῆς δηλώσεως τῆς ψήφου του ὡρισμένον πρόσωπον, ἐνῷ τὴν σήμερον δὲν πρόκειται νὰ εὐχαριστήσωμεν ἢ νὰ λυπήσωμεν πρόσωπα, ἀλλὰ νὰ φθάσωμεν ὅσον τὸ ταχύτερον διὰ τοῦ προχειροτέρου μέσου εἰς τὸ νὰ πραγματοποιήσωμεν μίαν ἰδέαν. Ἄλλως τε δὲν πρόκειται Κύριοι, περὶ ἀντιθέσεως τῆς φανερᾶς πρὸς τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν, διότι ὁ ἀξιότιμος Κ. Πετιμεζᾶς δὲν προτείνει, εἰμὴ, ἵνα δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορήσετε τὰ ῥηθέντα πρόσωπα· εἶπε δι’ ἀναστάσεως, τοῦτο εἶναι φανερὰ ψηφοφορία, ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ δὲν ὑπάρχει.

§218ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Σὺ καθηγητὴς νὰ ἔρχεσαι νὰ παραβιάζῃς ἕνα νόμον, τὸν ὁποῖον ἔθεσες εἰς τὸν ἑαυτόν σου;

§219ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ἐγὼ παραβιάζω τὸν νόμον! ἴσα ἴσα ὡς καθηγητὴς ἔμαθα νὰ διακρίνω τὰς περιστάσεις καὶ νὰ μὴ κατατάττω εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν πράγματα τὰ ὁποῖα ἡ φύσις διέκρινε. Δὲν πρόκειται λοιπὸν, Κύριοι, ἐδὼ, οὔτε νὰ εὐχαριστήσωμεν οὔτε νὰ λυπήσωμεν πρόσωπα διὰ τῆς ψήφου μας. Ἄλλως τε, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι διὰ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας ἀντιτάσσεται κυρίως ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως φανερὰ ψηφοφορία, διότι διὰ τῆς ἀναστάσεως διακρίνεται τὸ σύνολον, ὄχι ὅμως καὶ τὰ πρόσωπα, ἐνῷ ἐπὶ τῆς ὀνομαστικῆς κλήσεως διακρίνονται καὶ τὸ σύνολον καὶ τὰ πρόσωπα. Ἰδοὺ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἡ προκειμένη περίστασις συγχωρεῖ μίαν ἐξαίρεσιν, διότι δὲν πρόκειται νὰ δυσαρεστήσωμεν ἢ νὰ εὐχαριστήσωμεν πρόσωπα.

§220ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν διαφορὰν τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος καθηγητὴς καὶ πληρεξούσιος ἔκαμε μεταξὺ τῆς περιπτώσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ γίνῃ ἢ πρόκειται νὰ γίνῃ ἐκλογὴ προσώπων, δυνάμει τοῦ κανονισμοῦ, καὶ τῆς προκειμένης περιπτώσεως. Ὁ κανονισμὸς, Κύριοι, ἐκφράζεται μὲ γενικὸν τρόπον· πᾶσα ἐκλογὴ, λέγει, προσώπου, ἥτις πρόκειται νὰ γίνῃ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, γίνεται διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας. Ἀφοῦ ἡ ἔκφρασις τοῦ κανονισμοῦ εἶναι γενικὴ, ἐρωτῶ ὄχι τὸν Κ. Καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλὰ πάντα λογικὸν ἄνθρωπον, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ θεωρηθῇ ὅτι ἡ τοιαύτη γενικὴ ἔκφρασις δὲν πρέπει νὰ λύσῃ καὶ τὸ προκείμενον ζήτημα; ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς προκειμένης ἐπιτροπῆς;

§221ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια.

§222ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ἀπάντησις, ἥτις δίδεται παρὰ διαφόρων Πληρεξουσίων, εἶναι ἡ ἀπάντησις ὅλων τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἰς τὰς σκέψεις των κινοῦνται μόνον καὶ μόνον ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ ἐφαρμόζηται ἡ ἀλήθεια. Φρονῶ λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει κἀνεὶς λόγος, ὥστε ἡ προκειμένη περίπτωσις νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐξαιρετικὴ καὶ νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ ὁ κανονισμὸς, τὸν ὁποῖον ἔθεσεν ἡ Συνέλευσις. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ μεταβάλῃ τὸν κανονισμόν της· ἀλλὰ παρατηρῶ ὅτι κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἐξ ἀπροόπτου δὲν δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ κάμῃ τροποποίησιν τοῦ κανονισμοῦ· ἂν ὑπάρχουν λόγοι, πρέπει νὰ ὑποβληθῇ μία πρότασις, πρέπει νὰ συζητηθῇ αὕτη κατὰ τοὺς κανόνας τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ νὰ γείνῃ δεκτή· τότε θεωρεῖται ὡς τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ τότε δύναται νὰ λυθῇ ἓν ζήτημα κατ’ ἄλλον τρόπον, παρ’ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον προβλέπει ὁ ἰσχύων Κανονισμός. Ἡμεῖς ἀπαιτοῦμεν ἀπὸ τοὺς ἄλλους τὴν ὑπακοὴν εἰς τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους θεσπίζομεν. Ἡ ἐπανάστασις κυρίως ἀποβλέπει, Κύριοι, τὴν αὐτοδιοίκησιν. Αὐτοδιοίκησις δὲν δύναται δὲ νὰ ὑπάρξῃ, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἐκ μέρους τῶν πολιτῶν σέβας καὶ ὑπακοὴ πρὸς τὸν νόμον. Ἡμεῖς, Κύριοι, οἱ ὁποῖοι γνωρίζομεν τοὺς νόμους, καὶ ἔχομεν τὴν ἀπαίτησιν νὰ ὑπακούῃ ἡ Ἑλλὰς ὁλόκληρος εἰς αὐτοὺς, πρέπει νὰ δεικνύωμεν τὸ παράδειγμα τῆς ὑποταγῆς εἰς τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους κατασκευάζομεν, καὶ πρέπει ἰδίως, ἂν θέλωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων μας, νὰ δείξωμεν σέβας ἀπεριόριστον εἰς τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐθέσαμεν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, καὶ ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν διάπραξιν ἔργων σπουδαίων. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ τροποποιήσωμεν τὸν κανονισμόν μας, μὴ ὑποβληθείσης προτάσεως περὶ τούτου.

§223ΒΑΣΤΑΣ. Τὸν ἐτροποποιήσαμεν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Ὑπουργείου.

§224ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πρέπει, ἐπαναλαμβάνω, πᾶσα τοιαύτη πρότασις νὰ συζητηθῇ κατὰ τὸν κανονισμὸν, καὶ ὅταν γίνῃ δεκτὴ, μάλιστα. Ἀπεφασίσθη, εἶναι ἀληθὲς, διὰ τοῦ περὶ τῆς Κυβερνήσεως ψηφίσματος, πῶς γίνεται ἡ φανερὰ ψηφοφορία, προκειμένου λόγου περὶ προσώπων, καὶ εἴπομεν ὅτι γίνεται διὰ ψηφοδελτίου, εἰς τὸ ὁποῖον ἕκαστος σημειοῖ τὰ πρόσωπα τῆς ἐκλογῆς του, ὄπισθεν δὲ θέτει τὴν ὑπογραφήν του· θέλετε λοιπὸν, Κύριοι, νὰ τροποποιήσητε τὸν κανονισμόν σας, καὶ νὰ ἐφαρμόσητε ὅ,τι γίνεται εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Ἐπιτροπῆς; τότε πρέπει νὰ σεβασθῆτε τὰ ἀποφασισθέντα, καὶ ἡ ἐκλογὴ νὰ γίνῃ διὰ ψηφοδελτίων, ὄπισθεν τῶν ὁποίων ἕκαστος τῶν ψηφοφορούντων πληρεξουσίων θὰ γράφῃ τὸ ὄνομά του. Ὁ δὲ νεωτερισμὸς, ὅστις ὑποβάλλεται καὶ προτείνεται ἐκ μέρους τοῦ Κ. Πετμεζᾶ εἶναι νεωτερισμὸς ἀνήκουστος, ὅστις ποτὲ δὲν πιστεύω νὰ ἐπαρουσιάσθη εἰς μίαν Συνέλευσιν· ἐννοῶ πολὺ καλὰ, Κύριοι, ἐὰν πρόκηται περὶ ἑνὸς λόγου, ὅτι δύναταί τις νὰ καταφύγῃ εἰς τοιοῦτον μέσον πρὸς ἐκλογὴν ἐπιτροπῶν, καὶ νὰ ἐπιτύχῃ τοῦ σκοποῦ του, διότι οἱ πολλοὶ, αἰδούμενοι, δὲν κάμουν καμμίαν ἀντίῤῥησιν· ἀλλ’ εἰς ἓν κυρίαρχον Σῶμα, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐκλογὴ προσώπων διὰ τρόπου παραβιάζοντος τὴν ἐλευθερίαν τῆς ψήφου καὶ τῆς συνειδήσεως; Τὸ τοιοῦτον ἤθελεν εἶσθαι μία παραβίασις τῆς ἐλευθερίας, ἓν πραξικόπημα. Ἐὰν δὲ θέλητε νὰ μεταχειρισθῆτε τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν καὶ νὰ ἐρωτήσητε τὴν Συνέλευσιν περὶ ἑνὸς ἑκάστου τῶν προτεινομένων προσώπων, σᾶς παρατηρῶ ὅτι τοιουτοτρόπως πιθανὸν νὰ ψηφοφορήσωμεν ὁλόκληρον τὴν Συνέλευσιν καὶ εἰμπορεῖ νὰ μὴ λάβῃ κανὲν ὄνομα τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν, καὶ τότε νὰ παραταθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐπὶ ἡμέρας ὁλοκλήρους. Λοιπὸν προτείνω κατὰ πρῶτον ὅτι πᾶσα πρότασις, ἥτις ἀντίκειται εἰς ἕνα νόμον, προσβάλλει δικαιώματα τῆς πολιτείας, εἶναι ἀπαράδεκτος, ἐὰν δὲν ὑποβάληται κατὰ τὰς διατυπώσεις τοῦ κανονισμοῦ. Τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀναθέσητε εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, εἶναι σπουδαῖον· πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ παραδεχθῆτε ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοιαύτης Ἐπιτροπῆς; Προτείνω λοιπὸν πρῶτον τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως· δεύτερον ὅτι, ἂν θελήσητε νὰ τροποποιήσητε τὸν κανονισμὸν, τότε πρέπει ἡ ἐκλογὴ νὰ γίνῃ διὰ ψηφοδελτίων, ὄπισθεν τῶν ὁποίων ἕκαστος τῶν πληρεξουσίων νὰ θέσῃ τὸ ὄνομά του, καὶ τρίτον ὅτι, ἂν κάμητε ὀνομαστικὴν κλῆσιν, τότε ἕκαστον ὄνομα νὰ ψηφοφορηθῇ κατ’ ἰδίαν.

§225ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν σᾶς προτείνομεν, Κύριοι, τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν περὶ προσώπων, πρώτην φοράν. Ἐνθυμηθῆτε τὴν ἐκλογὴν τοῦ Κ. Βότσαρη ὡς Ὑπουργοῦ, καθ’ ἣν ἐψηφοφορήσατε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (θόρυβος). Λυποῦμαι, Κύριοι, διότι τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ἁπλῶς ἐπαναστατικὸν λαμβάνει τοιαύτην φάσιν. Θέλετε νὰ ματαιώσητε τὸ σύστημα τῆς Ἐπιτροπῆς; εἴπατέ το φανερά· μὴ προσκολλᾶσθε εἰς διατυπώσεις (θόρυβος). Ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν ζητοῦμεν νέα πράγματα, ἀλλὰ θέλομεν νὰ γείνῃ ἐπὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς ὅ,τι ἐγένετο καὶ ἐπὶ τοῦ Κ. Βότσαρη, ὅτε ἕκαστος τῶν Κ. πληρεξουσίων, ἐκφωνουμένου τοῦ καταλόγου, ἔλεγε, «Βότσαρης ἢ Κλίμακας» τί ἄλλο δημοτικώτερον;

§226ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ ἦτο ἄλλη περίστασις. Ἐδῶ πρόκειται περὶ πολλῶν προσώπων.

§227ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ δὲν προσθέτει κανὲν ὄφελος εἰς αὐτὰ τὰ πρόσωπα, ἐξ ἐναντίας δυσχερείας πολλάς· ἂν κατηρτίσθη ἕνας κατάλογος ὄχι ἐπιτυχής, ἂς καταρτισθῇ ἕνας ἄλλος αὐτὴν τὴν στιγμήν· λοιπὸν, Κύριοι, μοὶ φαίνεται πῶς ἀπέδειξα ὅτι διὰ πρώτην φορὰν δὲν ἔκαμε τοῦτο ἡ Συνέλευσις, τὸ ἔκαμε καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Βότσαρη. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις θέλῃ νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς τῆς ἀποφάσεώς της, ἄλλο πρᾶγμα· ἀλλ’ ὅτι παραβιάζεται ὁ κανονισμὸς, τοῦτο δὲν εἶναι λόγος.

§228Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πιστεύσατε ὅτι δὲν ὑπῆρξε καμμία πλαγία σκέψις, τὸ ἐκάμαμεν ἐκ καρδίας· δὲν ἠθέλησα διὰ τῆς προτάσεώς μου νὰ γεννήσω ζήτημα. Γνωρίζω ὅτι ὁ κανονισμὸς τὸ ἀποτρέπει· καὶ ἐπειδὴ παρετήρησα ὅτι οἱ πάντες θέλουν νὰ τηρηθῇ ὁ κανονισμὸς, καὶ εὔχομαι πάντοτε νὰ ὑπάρχῃ ὁ αὐτὸς ζῆλος, ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου, καὶ ἂς τηρήσωμεν τὸν κανονισμὸν, διότι πάντοτε πρέπει νὰ γίνηται τοῦτο.

§229ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλά. Λοιπὸν αὔριον ἐξακολουθοῦμεν.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν διαλύεται ἡ Συνεδρίασις. (Ὥρα 4 καὶ 5′ Μ. Μ.).

Ὁ Πρόεδρος

ΔΙΟΜΗΔΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ

Οἱ Γραμματεῖς Λ. Σωμάκης, Χ. Γερογιάννης.