1863.04.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΠΘʹ.

Τῆς 26 Ἀπριλίου 1863.

(Παρασκευὴ)

Ὥρα 12 Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, καὶ τῆς Συνελεύσεως πλήρους γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης Συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐστάλησαν παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τὰ ἔγγραφα τῆς ἐκλογῆς Νεαπόλεως, ὥστε πρόκειται νὰ γείνῃ κλήρωσις διὰ νὰ ἀποφανθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ ἐγκύρου ἢ ἀκύρου. Κληρωθεῖσα ἡ ἐκλογὴ αὕτη ἔλαχεν εἰς τὴν 5 Ἐπιτροπήν.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνῷ ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως ἀπὸ τὴν Κοπεγχάγην ἔπεμψε τὸ πρῶτον τηλεγράφημα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀσαφὲς, ἔγραψε καὶ διὰ τοῦ ταχυδρομείου εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως. Ὑπάρχει ἐνταῦθα ἡ ἐπιστολὴ τὴν ὁποίαν χθὲς ἔλαβον διὰ τοῦ ταχυδρομείου. Εἶναι τῆς 15, ὥστε βλέπετε εἶναι παλαιᾶς ἐποχῆς καὶ τίποτε νεώτερον δὲν λέγει. Μόλα ταῦτα, ἂν θέλετε νὰ ἀναγνωσθῇ.

§3ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περιττόν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἐντοσούτῳ χρεωστῶ νὰ κάμω μίαν ἀπάντησιν. Σᾶς λέγω ὅτι ἐπί τινων ὅρων, οἱ ὁποῖοι διεκοινώθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων λέγει ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν ἐντολὴν διαπραγματεύσεως, προβάλλει παρατηρήσεις τινὰς, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀρκετὰ ὀρθαί.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Ἂς ἀκούσωμεν λοιπόν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι οἱ γνωστοὶ ὅροι, οἱ δημοσιευμένοι εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§7ΠΟΛΛΟΙ. Ἂς ἀναγνωσθῇ. Ὁ Κ. Ῥούκης ἀναγινώσκει τὴν ἐπιστολὴν ὡς ἑξῆς· Ἐν Κοπενάγῃ τῇ 15/27 Ἀπριλίου 4863. Κύριε Πρόεδρε, Ἐτηλεγραφήσαμεν σήμερον κρυπτογραφικῶς πρὸς τὸν ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑπουργὸν περίληψιν τῆς παρὰ τοῦ Κυρίου Hall, ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Δανίας, ἀνυπογράφου σημειώσεως τῶν προτεινομένων ὅρων πρὸς ἀποδοχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στέμματος· παρεκαλέσαμεν δὲ, διὰ τοῦ αὐτοῦ τηλεγραφήματος, τὸν Κύριον Ὑπουργὸν, ἵνα θέσῃ ὑπ’ ὄψιν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως τὸ τηλεγράφημα τοῦτο. Σπεύδομεν ἤδη λεπτομερέστερον νὰ ἐκθέσωμεν δι’ Ὑμῶν πρὸς τὸ Σεβαστὸν Σῶμα τὸ περιεχόμενον τοῦ μνημονευομένου τηλεγραφήματός μας καὶ περίληψιν τῆς μετὰ τοῦ Βασιλέως τῆς Δανίας καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν συνδιαλέξεώς μας. Φθάσαντες εἰς Κοπενάγην τὴν 13|25 Ἀπριλίου περὶ τὴν 11 π. μ. κατὰ τὴν 5 μ. μ. τῆς αὐτῆς ἀπεστείλαμεν πρὸς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸν, διὰ τοῦ Κυρίου Δ. Βρατζάνου, τὴν πρὸς αὐτὸν ἐπιστολὴν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐζητήσαμεν νὰ ὁρίσῃ τὴν ὥραν, καθ’ ἣν ἠδυνάμεθα νὰ ἐπισκεφθῶμεν αὐτόν. Ἡ Ἐξοχότης του ὥρισε τὴν 2 μ. μ. τῆς χθές. Μεταβάντες εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, διεμείναμεν περὶ τὴν ὥραν καὶ τέταρτον. Ὁ Κύριος Hall κατὰ πρῶτον ἐξέφρασεν ἡμῖν τὴν λύπην του διὰ τὴν πρόωρον εἰς τὰ ἐνταῦθα μετάβασίν μας, προχθὲς, ὅτι, ἅμα μαθὼν τὴν πρὸς τὴν Κοπενάγην κατεσπευσμένην πορείαν ἡμῶν, εἰδοποίησε τὸν ἐνταῦθα Γενικὸν Πρόξενον τῆς Ἑλλάδος Κύριον Furst νὰ τηλεγραφήσῃ πρὸς ἡμᾶς, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ βραδύνωμεν τὴν εἰς τὴν Δανικὴν Ἐπικράτειαν εἴσοδόν μας· ἀληθῶς δὲ, ὀλίγα λεπτὰ πρὸ τῆς ἀναχωρήσεώς μας ἀπὸ τῆς Δανικῆς πόλεως Kiel, ἐλάβομεν τηλεγράφημα τοῦ ἐν Ἁμβούργῳ Ἑλληνικοῦ Προξένου, δι’ οὗ ἀνηγγέλλετο ἀορίστως καὶ ἄνευ μνείας ἐπισήμου πηγῆς ἡ γνώμη αὕτη τοῦ Κ. Hall. Ἦτον ἀδύνατον νὰ ὀπισθοχωρήσωμεν, καὶ διότι τὸ ἀτμόπλοιον μετ’ ὀλίγον ἀνεχώρει, καὶ διότι ἐφρονοῦμεν, ὅτι ἠθέλομεν ἀντιπορευθῆ πρὸς τὴν ζωηρῶς ἐκφρασθεῖσαν ἐπιθυμίαν τῆς Συνελεύσεως τοῦ νὰ φθάσωμεν τὸ ταχύτερον ἐνταῦθα. Ἄλλως τε καὶ τὸ ὅλως ἀόριστον τοῦ τηλεγραφήματος δὲν ἐπέτρεπεν ἡμῖν εὐθύνην τοιαύτην. Πρὸς τὸν Κ. Hall ἐξεθέσαμεν τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἦτον ἀδύνατον ἡμῖν νὰ μὴ πορευθῶμεν ταχέως πρὸς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Δανίας Μετὰ ταῦτα ὁ Κ. Hall προέβη εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ὅρων, ἄνευ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὁποίων ἡ Δανία δὲν δύναται νὰ δώσῃ ὁριστικὴν ἀπάντησιν. Ἀπεκρίθημεν πρὸς τὸν Κ. Hall, ὅτι ἁπλοῖ ἐντολοδόχοι τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἵνα προσφέρωμεν τὸ Στέμμα εἰς τὸν ἐκλεχθέντα παρ’ αὐτῆς Βασιλέα, δὲν ἔχομεν πληρεξουσιότητα περὶ οὐδεμιᾶς διαπραγματεύσεως, καὶ μετ’ ἀπορίας ἀκούομεν ἤδη τὰς παρουσιαζομένας δυσκολίας, παρεκαλέσαμεν δὲ αὐτὸν, ἵνα ἐγγράφως κοινοποιήσῃ ἡμῖν τοὺς ὅρους, ὅπως τοὺς γνωστοποιήσωμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, ἥτις βεβαίως ἀγνοεῖ αὐτούς. Ὁ Κ. Hall ἐφάνη ἐνδοιάζων εἰς τὴν ἔγγραφον ἐπίδοσιν, καὶ ἀντεῖπεν, ὅτι διὰ τῶν ἐφημερίδων ἡ Συνέλευσις ἐτέθη εἰς γνῶσιν τῶν ἀπαιτουμένων προσκομμάτων. Ἀντιπαρετηρήσαμεν, ὅτι ἡ ἐν ταῖς ἐφημερίσι κοινοποίησις δὲν φέρει χαρακτῆρα ἐπισημότητος καὶ δὲν θέλει πιστευθῆ. Τότε ὑπεσχέθη ν’ ἀποστείλῃ ἡμῖν τὸ ἔγγραφον, τὸ περιέχον τοὺς ὅρους· σήμερον δὲ ἐν τοῖς Ἀνακτόροις μᾶς ἐνεχείρισεν ἀνυπόγραφον σημείωσιν, περιέχουσαν αὐτούς. Ἀντίγραφον ταύτης ἀποστέλλομεν ἔγκλειστον. Ὡς θέλετε παρατηρήσει ἓξ εἰσὶν οἱ τιθέμενοι ὅροι παρὰ τῆς Δανίας. Περὶ ὅλων τούτων δὲν ἐποίησεν ὑμῖν λόγον ὁ Κ. Hall· ἰδίως δὲ παρεσιώπησε ν’ ἀναφέρῃ τὸν ὅρον περὶ τῆς ὑπὸ τῶν τριῶν Δυνάμεων ἐγγυήσεως ἰσοβίου χορηγήσεως εἰς τὸν Πρίγκηπα Γουλιέλμον ἐκ τῶν εἰσοδημάτων τῶν Ἰονίων Νήσων. Μὴ ἔχοντες οὐδεμίαν πληρεξουσιότητα παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, δὲν ἠδυνάμεθα ἐπισήμως νὰ προβῶμεν εἰς οὐδεμίαν συζήτησιν τῶν ὅρων τούτων· ἀλλ’ ὡς ἄτομα περιωρίσθημεν νὰ ὑποβάλωμεν τῷ Κυρίῳ Hall τινὰς παρατηρήσεις, διὰ νὰ ἀποδείξωμεν αὐτῷ, ὅτι λόγοι τοιοῦτοι δὲν φαίνονται ἡμῖν ἰσχυροὶ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ βραδύνωσι τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἐντολῆς μας· μετὰ ζωηρῶν χρωμάτων δὲ παρεστήσαμεν τὴν ἐνθουσιώδη χαρὰν τῶν Ἑλλήνων ὑπὲρ τοῦ ἐκλεχθέντος βασιλέως των καὶ τὴν κατεπείγουσαν ἀνάγκην τῆς ταχείας μεταβάσεώς του εἰς τὴν νέαν Πατρίδα του. Ὡς πρὸς τὸν ὅρον τῆς συντάξεως Πρωτοκόλλου τῶν τριῶν εὐεργετίδων Δυνάμεων, παρετηρήσαμεν, ὅτι τοῦτο εἶναι διατύπωσις περιττεύουσα, καθόσον αὗται πράγματι ἀνεγνώρισαν τὸν Ἑλληνικὸν Θρόνον χηρεύοντα, αἱ μὲν ὑποστηρίζουσαι τὴν ὑποψηφιότητα τοῦ Πρίγκηπος τῆς Δανίας, ἡ δὲ ἀποδεχθεῖσα αὐτήν· ὅτι ἡ ἐπανάληψις τῶν ὅσων ἐγένοντο τῷ 1832 (καθόσον ὁ Κ. Hall ἐπεκαλέσθη τὰ προηγούμενα τοῦ 1832) εἶναι περιττὴ ἤδη καθόσον κατὰ τὰ 1832 ἐπρόκειτο ἡ Ἑλλὰς νὰ γένῃ ἀνεξάρτητον Κράτος, ἤδη δὲ ὁ τόπος διατηρεῖ τὴν ἀνεξαρτησίαν του πρὸ τόσου καιροῦ καὶ τὴν κυριαρχικὴν ἐξουσίαν του δύναται νὰ ἐξασκῇ ἀνεξαρτήτως πάσης δυνάμεως· τέλος παρετηρήσαμεν αὐτῷ, ὅτι οὐδὲν δικαίωμα προσεκτήσατο ὁ Βαυαρικὸς οἶκος ἐπὶ τοῦ Θρόνου τῆς Ἑλλάδος. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν Ἰονίων Νήσων παρετηρήσαμεν, ὅτι τοῦτο ἐθεωρεῖτο ἐν Ἑλλάδι τετελεσμένον μετὰ τὰς τελευταίας περὶ τούτου διακοινώσεις τοῦ Κυρίου Ἔλλιοτ. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς μεταβάσεως τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν Ἑλλάδα, κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1863, ὅτε συμπληροῦται τὸ ἔτος τῆς ἐνηλικιότητός του, παρετηρήσαμεν, ὅτι οὐδένα οὐσιώδη λόγον εὑρίσκομεν ἵνα παραταθῇ ἐπὶ τοσοῦτον ἡ μετάβασις αὐτοῦ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅταν ὁ τόπος τοσοῦτον ἀνυπομόνως ἀναμένῃ τὴν ἄφιξίν του· ἄλλως τε, προσεθήκαμεν, ὅτι, ἂν ὁ σεβαστὸς πατὴρ αὐτοῦ ἐπιμένῃ, ἵνα ὁ υἱός του κηρυχθῇ ἐνῆλιξ ἀπὸ τοῦδε, οὐδεμίαν ἔχομεν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο. Ὡς πρὸς τὴν τήρησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Πρίγκηπος ἐπὶ τοῦ Θρόνου τῆς Δανίας, παρετηρήσαμεν, ὅτι ὁ ὅρος οὗτος δύναται νὰ φέρῃ δυσκολίας ματαίας, ἀφοῦ ὁ Πρίγκηψ Γουλιέλμος εἶναι τὸ τέταρτον πρόσωπον, εἰς τὸ ὁποῖον δύναται νὰ περιέλθῃ τὸ Δανικὸν Στέμμα, ἐὰν ἀποβιώσωσιν ὅλοι οἱ πρὸ αὐτοῦ καλούμενοι εἰς τὸν Δανικὸν Θρόνον. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν Βασιλικὴν ἐπιχορήγησιν, παρετηρήσαμεν, ὅτι τοῦτο οὐδὲ ζήτημα δύναται νὰ θεωρηθῇ, διότι τὸ Ἔθνος εἶναι διατεθειμένον νὰ περιβάλῃ μὲ ἀξιοπρεπῆ ὕπαρξιν τὴν νέαν δυναστείαν του. Ἐδῶ ἐτελείωσεν ἡ μετὰ τοῦ Κυρίου Hall συνδιάλεξις ἡμῶν. Σήμερον ἐλάβομεν τὴν τιμὴν νὰ παρουσιασθῶμεν εἰς τὸν Βασιλέα τῆς Δανίας. Ἡ Μεγαλειότης Του ὑπεδέχθη ἡμᾶς εὐμενῶς· μᾶς εἶπε δὲ, ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπομονὴν, διότι εἰσέτι δὲν ἐξωμαλύνθησαν ὅλαι αἱ δυσκολίαι. Παρεστήσαμεν εἰς τὴν Μεγαλειότητά Του τὴν ἀνάγκην τῆς ταχίστης περαιώσεως τῶν ἀναφυομένων προσκομμάτων, καὶ ἐπεκαλέσθημεν τὴν πρὸς τοῦτο ἐνέργειαν τῆς Μεγαλειότητός Του. Εἰς ταῦτα ἀπήντησεν, ὅτι θέλει πράξει ὅ,τι δύναται. Ἐκ τῶν ἀνωτέρω ἐννοεῖτε, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ ἀποδοχὴ τοῦ Στέμματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γενῇ ἤδη, καὶ ὅτι ἑπομένως δὲν θέλομεν παρουσιασθῆ ἐπὶ τοῦ παρόντος διὰ νὰ προσφέρωμεν τὸ Στέμμα, κατὰ τὴν δοθεῖσαν ἡμῖν ἐντολήν. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἀναμένομεν ταχέως τὰς περαιτέρω ἀποφάσεις τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, τὰς ὁποίας Σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ διαβιβάσητε ἡμῖν ἀμέσως. Δέχθητε, Κύριε Πρόεδρε, τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ἐξαιρέτου πρὸς Ὑμᾶς ὑπολήψεώς μας.

Κ. ΚΑΝΑΡΗΣ.

Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ.

Δ. ΓΡΙΒΑΣ.

§8ΠΟΛΛΟΙ. Οἱ ὅροι ποῖοι εἶναι;

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ὅροι ἐξάγονται ἀπὸ τὰς ἰδίας παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας κάμνει ἡ Ἐπιτροπή.

§10ΣΧΙΝΑΣ. Εἶναι προσηρτημένοι.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι Γαλλιστί...

§12ΤΙΝΕΣ. Τοὺς γνωρίζομεν ὅλοι...

§13ΡΗΓΑΣ ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἀφήσατε νὰ τοὺς ἀκούσωμεν.

§14ΡΟΥΚΗΣ. Εἶναι εἰς τὸ φύλλον τῆς 25 τοῦ Εὐαγγελισμοῦ.

§15ΠΟΛΛΟΙ. Ἀναγνώσατέ το. Ὁ Κ. Ῥούκης ἀναγινώσκει τοὺς ὅρους ἐκ τῆς ἐφημερίδος. ά) νὰ καταστρωθῇ πρωτόκολλον, ἐν ᾧ νὰ λέγηται ῥητῶς ὅτι αἱ προστάτιδες δυνάμεις ἀνεγνώρισαν ἀδύνατον τὴν ὑπὸ τοῦ Ὄθωνος καὶ τῆς δυναστείας αὐτοῦ περαιτέρω διατήρησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου, καὶ ὅτι τῇ ἐπιθυμίᾳ αὐτῶν ἀποδέχεται ὁ ἡγεμονόπαις Οὐϊλιέλμος τὸν παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους προσενεχθέντα αὐτῷ Θρόνον τῆς Ἑλλάδος. βʹ) νὰ ἐγγυηθῶσιν αἱ τρεῖς δυνάμεις οὐ μόνον τὴν σημερινὴν τῆς Ἑλλάδος χώραν, ἀλλὰ καὶ τὴν αὔξησιν αὐτῆς, τὴν γενησομένην διὰ τῆς προσαρτήσεως τῶν Ἑπτὰ Νήσων· συνεπεία δὲ τῆς αὐτῆς προσαρτήσεως νὰ ἐγγυηθῶσιν αἱ δυνάμεις πρὸς τὸν ἡγεμονόπαιδα Οὐϊλιέλμον ἰσόβιον σύνταξιν ἐκ τῶν προσόδων τῆς Ἑπταννήσου. Ὅροι ἐπιφυλασσόμενοι διὰ τὴν μεταξὺ Δανίας καὶ Ἑλλάδος γενησομένην σύμβασιν. 1) Ὁ ἡγεμονόπαις Οὐϊλιέλμος νὰ ἐμμείνῃ ἐν τῷ εὐαγγελικῷ λουθηρανῷ αὑτοῦ θρησκεύματι καὶ δὲν ὑποχρεοῦται νὰ τὸ ἐξομόσῃ. 2) Ὡς πρὸς τὸ ἑαυτοῦ ἄτομον, ὁ ἡγεμονόπαις Οὐϊλιέλμος νὰ μὴ παραιτηθῇ ἀπὸ τῶν δικαιωμάτων τῆς διαδοχῆς τοῦ ἀνήκοντος εἰς τὴν ἑαυτοῦ δυναστείαν Δανικοῦ Θρόνου· 3) Ὁ ἡγεμονόπαις Οὐϊλιέλμος νὰ μένῃ ἐν Δανίᾳ μέχρις οὗ ἔλθῃ ὁ καιρὸς νὰ κοινωνήσῃ τὸ πρῶτον τῶν μυστηρίων, καὶ γένηται ἐνῆλιξ. 4) Ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀσφαλίσῃ πρὸς τὸν ἡγεμονόπαιδα Οὐϊλιέλμον κατάλληλον Βασιλικὴν ἐπιχορήγησιν.»

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν πρέπει νὰ κάμω μίαν ἀπάντησιν.

§17ΤΙΝΕΣ. Νὰ προσδιορισθῇ μία ἡμέρα, Κ. Πρόεδρε.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι, ἐπειδὴ ἀπ’ ἐκείνης τῆς ἐποχῆς ἕως τώρα παρῆλθε χρόνος καὶ ἐγένοντο ἄλλα συμβάντα ἐκεῖ, ἡ συζήτησις βεβαίως δὲν θὰ ᾖναι κατάλληλος μὲ αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον· μοὶ καθυπέβαλον δὲ ἐδῶ μίαν γνώμην τινὲς ἐκ τῶν Κ. Πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι ἀνέγνωσαν τοῦτο, καὶ οἵτινες εἶναι μέλη τῆς διπλωματικῆς Ἐπιτροπῆς, οἱ ΚΚ. Μελᾶς, Βαλτινὸς καὶ Ἰουστινιανὸς, τί νὰ εἴπω εἰς ἀπάντησιν ἐπὶ τοῦ παρόντος.

§19ΣΧΙΝΑΣ. Πρέπει νὰ προκαλέσητε τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἀπάντησις.

§20ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν θὰ ζητήσω σχετικῶς μόνον ὡς πρὸς τὴν Ἐπιτροπήν μας μίαν ἀπάντησιν τοῦ Προέδρου. Ἀντὶ νὰ εἴπω ξηρὰ, «ἔλαβον τὸ ἔγγραφόν σας,» ἰδοὺ τὶ γνωμοδοτοῦν αὐτοὶ ὡς ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως πρόχειρον.

§22ΛΥΣΑΝΔΡΟΣ. Δὲν ἔχομεν ἀπόφασιν πρόχειρον.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίποτε δὲν ἔχομεν προπαρεσκευασμένον Κύριε Λύσανδρε· ὅ,τι θέλετε κάμετε· ἰδοὺ ἡ πρόχειρος ἀπάντησις. «Ἡ Συνέλευσις ἀκροασαμένη τὴν ἀπὸ 15 κοινοποίησιν τῆς ἐν Κοπεγχάγῃ ἐπιτροπῆς αὑτῆς ἐγκρίνει πληρέστατα τὰς γενομένας ἐν ἰδίῳ αὑτῆς ὀνόματι πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Δανίας παρατηρήσεις ὡς συμφώνους μὲ τὰ πράγματα καὶ τὰ αἰσθήματα τῆς Συνελεύσεως, καὶ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§24ΤΙΝΕΣ. Πολὺ καλά.

§25ΡΗΓΑΣ. Αὔριον τὸ πρωῒ ἐκφραζόμεθα, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις αὐτῶν τῶν μελῶν· θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν, ἂν τὴν παραδέχηται.

§27ΛΥΣΑΝΔΡΟΣ. Πῶς θὰ ἐρωτήσητε τὴν Συνέλευσιν, Κύριε Πρόεδρε;

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζετε ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ κάμωμεν συζήτησιν ἐπὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου;

§29ΤΙΝΕΣ. Ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ σκεφθῇ ὡρίμως.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος τῆς ἀφαιρεῖ τὸ δικαίωμα; Ὁ λόγος εἶναι νὰ εἴπωμεν εἰς τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι αἱ παρατηρήσεις αὐταὶ ἦσαν ὀρθαὶ, ἢ ὄχι;

§31ΛΥΣΑΝΔΡΟΣ. Τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς θὰ τὰς ἐξετάσωμεν.

§32ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Δὲν ἀντιλέγω εἰς τὸ σχέδιον τὸ προπαρασκευασθὲν εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἐγγράφου τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀναγνώσεως αὐτῆς παρετήρησα, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως εἰς τὰς ἀπαντωμένας ἐκεῖ δυσκολίας, ἃς ἀναφέρει αὐτὴ ἡ ἰδία καὶ τὰς ὁποίας ἠκούσατε, ζητεῖ ὁδηγίας. Δὲν θὰ δώσετε κἀμμίαν ὁδηγίαν εἰς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον; Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν διπλωματικῶν σχέσεων δὲν μᾶς μέλλει τίποτε τὶ λέγει περὶ τούτου.

§33Ι. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁδηγίαι ζητοῦνται ὡς πρὸς τὴν παράτασιν τῆς διαμονῆς.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται ἐγὼ ν’ ἀπαντήσω δύω λέξεις.

§35ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Ὁ Κύριος Πρόεδρος, Κύριοι, θὰ ἀπαντήσῃ ἐν ὀνόματι τῆς Συνελεύσεως, ἑπομένως πρέπει καὶ νὰ λάβῃ καὶ τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως.

§36ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§37ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Ὁ Πρόεδρος καλῶς φρονῶν μᾶς ὑπέβαλεν αὐτὸ τὸ σχέδιον τῆς ἀπαντήσεως πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ εἶναι ἐπιδοκιμασία ὅλων τῶν πραχθέντων ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς μας· καὶ τῷ ὄντι δὲν ἠμπορεῖ κἀνεὶς παρὰ νὰ ὁμολογήσῃ μὲ πλήρη καὶ καθαρὰν συνείδησιν, ὅτι ἡ Ἐπιτροπή μας διεπραγματεύθη ἀξιοπρεπέστατα καὶ ἀξιολογώτατα.

§38ΤΙΝΕΣ. Ὄχι διεπραγματεύθη, ἀλλ’ ἐπολιτεύθη, ἀπήντησε.

§39ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Πολὺ καλά· ἐπολιτεύθη, ἀπήντησε. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν, Κύριοι· λέγω, ὅτι ἡ Ἐπιτροπή μας ἐπολιτεύθη μεθ’ ὅλης τῆς ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας· ἡ ἐπιτροπὴ λοιπὸν ζητεῖ ὁδηγίας.

§40Ι. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁδηγίας ζητεῖ, ἂν πρέπῃ νὰ μείνῃ ἐκεῖ· ἢ ὄχι.

§41ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Αὐτὸ, λέγω κ’ ἐγώ.

§42ΛΥΣΑΝΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ συζητήσωμεν λοιπόν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν κἀμμίαν ἀπάντησιν νὰ μὴ κάμω;

§44ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, λοιπὸν, Κύριοι. Ἐγὼ προτείνω, ὅτι ἡ ἐρώτησις τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν κάμνει, νὰ μὴ μείνῃ ἐν σιωπῇ, διότι εἶναι σπουδαία· δὲν ἀντιλέγω, ὅτι αὐτὴ ἡ κοινοποίησις, τὸ σχέδιον αὐτὸ, νὰ σταλῇ, ἀλλὰ νὰ προστεθῇ μόνον, ὅτι ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἐπιφυλάττεται ν’ ἀπαντήσῃ ἡ Συνέλευσις, νὰ διατάξῃ, ὅπως θέλετε.

§45Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουρ. Ἐξωτερικῶν). Ἡ ἐπιστολὴ, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως ἀπέστειλε πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως καὶ διὰ τῆς ὁποίας γνωστοποιεῖ αὐτῷ τοὺς ὅρους, οἱ ὁποῖοι ἐτέθησαν ὑπὸ συζήτησιν ἡ ἐπιστολὴ αὕτη ἀναγνωσθεῖσα, δὲν ἤλπιζον, ὅτι ἤθελε δώσει ἀφορμὴν εἰς τοιαύτας συζητήσεις· δὲν ἐπρόκειτο νὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη σας ἐπὶ πράγματός τινος· σᾶς ἀνεγνώσθησαν μόνον πράγματα, τὰ ὁποῖα ὡς ἄτομα γνωρίζετε ὅλοι, ἑπομένως δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ ἀπάντησις εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔχει κἀμμίαν ἐντολὴν παρὰ νὰ προσφέρῃ τὸ στέμμα· ἐπεβάλετε τὴν ἐντολὴν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις; δὲν βλέπω λοιπὸν τώρα τὴν ἀνάγκην συζητήσεως ἐπὶ πραγμάτων, ἐπὶ τῶν ὁποῖον ὑποθέτω, ὅτι μετά τινος προσοχῆς πρέπει νὰ προσφέρηταί τις. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ὁ Κ. Πρόεδρος ἐπρότεινε, νὰ μὴ δώσητε κἀμμίαν γνώμην ἐπ’ αὐτῶν· ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι οὐδὲν δύναται νὰ γείνῃ, ἂν δὲν δώσητε τὴν γνώμην σας ἐπὶ τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὸν τόπον ἡμῶν.

§46ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§47ΚΑΛΟΣ. Κύριοι, ἀπὸ τῆς 15 ἡμέρας, καθ’ ἣν ἡ ἐπιτροπὴ σᾶς ἔγραψε, παρῆλθον ἤδη ἀρκεταὶ ἡμέραι· ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ ἔλαβε διαφόρους φάσεις διπλωματικῶς ἡ θέσις τοῦ ζητήματος περὶ τῆς διαδοχῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ θρόνου· καθόσον γνωρίζομεν ἐκ τῶν ἐφημερίδων τῆς Εὐρώπης καὶ πρὸ πάντων ἐκ τῶν ἐπισήμων ὀργάνων τῆς Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας, οἱ ὅροι, οἵτινες ἠδύναντο νὰ παρεμβάλωσι προσκόμματα εἰς τὴν ἀποδοχὴν τοῦ στέμματος, σχεδὸν ἐξωμαλύνθησαν ἤδη. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ μεγαλείτερον μέρος τῶν ἀπαιτήσεων τῆς Δανικῆς αὐλῆς εἶναι ἤδη λελυμένον, ὑπολείπεται δὲ ἓν μικρὸν μέρος· καὶ ἐκεῖνο βεβαίως πιστεύω, ὅτι μετὰ τὴν λύσιν τοῦ πρώτου θὰ λυθῇ· ὥστε ἡ ἐπιτροπὴ θέλει πράξει καλῶς νὰ μείνῃ ἐκεῖ μέχρι τῆς ἑπομένης ἑβδομάδος, ὅτε θέλομεν ἔχει ὁριστικὰς τὰς ἀποφάσεις τῶν Δυνάμεων περὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν συνθηκῶν τοῦ 30 καὶ τότε θὰ τῇ εἴπωμεν τὶ θὰ κάμῃ, νὰ μείνῃ ἐκεῖ καὶ νὰ παραδώσῃ τὸ στέμμα· ἴσως πεισθῇ καὶ ὁ πατὴρ τοῦ Βασιλέως καὶ ὁ Βασιλεὺς τῆς Δανίας νὰ δώσωσι τὴν ἄδειαν νὰ ἔλθῃ ὁ βασιλεὺς πρὸ τῆς ἐνηλικιότητος. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔλθωμεν εἰς οὐδεμίαν ἀπάντησιν.

§48ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν. Ἐρωτήσατε τὴν Συνέλευσιν, Κύριε Πρόεδρε.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις λοιπὸν θέλει δώσει ἀκολούθως τὰς διαταγάς.

§50ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νὰ προσθέσητε καὶ «νὰ διαμείνῃ».

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀκούσατε. «Ἡ Συνέλευσις, ἀκροασαμένη τὴν ἀπὸ 17 (27) κοινοποίησιν τῆς ἐν Κοπενάγῃ ἐπιτροπῆς αὐτῆς, εὑρίσκει ὀρθὰς τὰς γενομένας ἐν ἰδίῳ αὐτῆς ὀνόματι πρὸς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν τῆς Δανίας παρατηρήσεις ὡς συμφώνους μὲ τὰ αἰσθήματα καὶ τὰ φρονήματα τῆς Συνελεύσεως· ἐννοεῖ δὲ ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ὀφείλει νὰ διαμείνῃ ἐν Κοπεγχάγῃ καὶ ἡ Συνέλευσις θὰ δώσῃ κατόπιν τὰς διαταγάς της». Λοιπὸν ὅσοι παραδέχονται αὐτὸ παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§53ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἶναι ἀκόμη ὑπὸ συζήτησιν ἡ πρότασις.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη ἡ Συνέλευσις.

§55ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἤκουσεν ἡ Συνέλευσις, ὄχι ἐγκρίνει· ἡ Συνέλευσις δὲν ἐγκρίνει τίποτε, δὲν ἐδόθη καμμία πληρεξουσιότης παρὰ νὰ προσφέρῃ τὸ στέμμα.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Θεοχάρη ἴσως δὲν ἐνοήσατε τὶ τρέχει. Ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν εἰς αὐτὴν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶπεν ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν ἐντολὴν νὰ πραγματευθῇ περὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν· ὡς ἄτομα ἔκαμον αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις, αὐταὶ αἱ παρατηρήσεις εἶναι λίαν ὀρθαί· λοιπὸν λέγομεν, ὅτι τὰς ἀτομικὰς ταύτας παρατηρήσεις ἐγκρίνει ἡ Συνέλευσις.

§57ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἰς ὅρους δὲν δύναται νὰ προβῇ ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία ἀπεστάλη νὰ προσφέρῃ τὸ στέμμα.

§58ΜΑΚΡΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν προέβη εἰς κανένα ὅρον, ἀπήντησε μόνον πολὺ εὐφυῶς καὶ ὀρθῶς· λοιπὸν ἡμεῖς ἐγκρίνομεν τὴν διαταγὴν αὐτῆς.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι μέλος τῆς Συνελεύσεως σᾶς εἶπεν ὅτι «ἡμεῖς δὲν ἐδώκαμεν ἐπίσημον ἀπάντησιν καθόσον δὲν εἴχομεν τοιαύτην ἐντολήν.» Ὡς πληρεξούσιοι ἔκαμάν τινας ἀπαντήσεις, τώρα αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις τὰς ἐγκρίνομεν (θόρυβος).

§60ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐὰν θέσωμεν τὴν λέξιν «ἐγκρίνει» εἰς τὴν σημερινὴν πρότασιν, αὔριον ἐνδέχεται μία ἑτέρα πρότασις τοῦ Βασιλέως τῆς Δανίας (θόρυβος)· νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ λέξις «ἐγκρίνει.»

§61ΕΤΕΡΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Νὰ ἀφαιρεθῇ μάλιστα.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφηρέθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Εἶναι τὸ ζήτημα περὶ παραιτήσεως τῶν Ὑπουργῶν, καθόσον ἀπεφασίσθη τὴν παρασκευὴν νὰ συζητηθῇ. Σᾶς εἰδοποιῶ δὲ πρὸς τούτοις ὅτι ὑπάρχουν ἕτοιμαι αἱ ἐκλογαὶ Ἰασίου καὶ Γαλαζίου καὶ πρέπει νὰ προηγηθῶσι.

§63ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Παρῆλθον πέντε μῆνες ἀφ’ ὅτου ἤρχισεν ἡ Συνέλευσις καὶ καθ’ ἑκάστην φροντίζομεν πῶς νὰ ἔβγῃ ὁ δεῖνα πληρεξούσιος ἀπὸ τὴν Ἀνατολὴν καὶ ὁ δεῖνα ἀπὸ τὴν Δύσιν. Δὲν γνωρίζω διὰ ποίαν αἰτίαν ἀργεῖ ἡ Ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία ἔχει δέκα ἡμέρας τὴν ἐκλογὴν Λακεδαίμονος καὶ δὲν φέρει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς τῆς λακεδαίμονος, ἡ ὁποία ἔχει 50,000 λαὸν, καὶ περιοριζόμεθα εἰς ἐπουσιώδη ἀντικείμενα. Πρέπει νὰ παρακληθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ φέρῃ ὁποιανδήποτε γνώμην.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία ἔχει τὴν ἐκλογὴν Λακεδαίμονος.

§65ΣΟΥΪΔΑΣ. Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν, ἂν θέλῃ νὰ προηγηθῇ ἡ ἀνάγνωσις τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐξελεγκτικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ἐκλογῆς Ἰασίου καὶ Γαλαζίου, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἕτοιμαι. Ὅσοι παραδέχονται νὰ ἀναγνωσθοῦν αἱ ἐκθέσεις πρότερον παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσι (ἐγείρονται πολὺ ὀλίγοι)· ἡ Συνέλευσις δὲν παρεδέχθη.

§67ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι εἰς προγενεστέραν ὁμιλίαν εἶχον τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως πρὸς τὰς διακοινώσεις τῶν πρεσβευτῶν Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας. Ἐκεῖ ἰσχυρίσθην ὅτι ἡ Συνέλευσις ὀφείλει μᾶλλον νὰ ἀπαντήσῃ διὰ πραγμάτων παρὰ διὰ λέξεων· δηλαδὴ διὰ μέτρων, καὶ μεταξὺ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐνόμισα ὅτι ὀφείλει νὰ παραδεχθῇ ἡ Συνέλευσις, ἦτο καὶ τὸ ἀφορῶν τὴν μεταβολὴν τῆς μορφῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Συνέλευσις προέβη εἰς τὴν ἀπάντησιν τῶν διακοινώσεων, τὸ δὲ ψήφισμα τὸ ἀφορῶν τὴν μεταβολὴν μένει ἐκκρεμὲς πρὸς συζήτησιν. Ἂν ἔχῃ εὐχαρίστησιν ἡ Συνέλευσις νὰ φέρω ἐνώπιόν σας ἐκ νέου αὐτὸ τὸ ζήτημα, θέλω εἰπεῖ ὀλίγα τινα πρὸς ἐπανάληψιν καὶ δὲν θέλω προσθέσει κανὲν νέον πρᾶγμα (θόρυβος). Ἂν οὐχὶ ἄλλο, Κύριοι, ἠδύνατο νὰ πείσῃ ἕκαστον περὶ τῆς κακῆς μορφῆς τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν παρεδέχθημεν, τοὐλάχιστον δύναται νὰ μᾶς πείσῃ ἡ κακὴ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπό τινος χρόνου ἔφθασαν τὰ πράγματα τῆς Πατρίδος. Κυβέρνησις δὲν λέγεται ἐκείνη, ἡ ὁποία καταναλίσκει τὸν καιρόν της εἰς ἀθλίους τινὰς διορισμούς, εἰς περιποιήσεις ἀτομικῶν συμφερόντων. Κυβέρνησις εἶναι καὶ λέγεται ἐκείνη, ἡ ὁποία δύναται νὰ διατηρήσῃ εἰς καλὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τὸ κράτος καὶ εἰς δραστήριον ἐνέργειαν, νὰ ὑπερασπίσῃ δὲ τὴν τάξιν καὶ νὰ τηρήσῃ τὴν ἀσφάλειαν. Ἡ ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις εἶχε καθῆκον νὰ ἀναμορφώσῃ τὴν ὑπηρεσίαν· διότι ἡ ὑπηρεσία ὅπως ὑπῆρχεν διωργανισμένη ἀπὸ τὸν διωχθέντα βασιλέα δὲν ἦτο κατάλληλος νὰ θεραπεύσῃ τὰ ἀνάγκας τῆς Πατρίδος. Διατί Κύριοι ἀπέτυχον ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἀπὸ τῆς 11 Ὀκτωβρίου; διατί αἱ Κυβερνήσεις αἱ ἐξελθοῦσαι τέλειαι ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, τέλειαι ὡς ἡ Ἀθηνᾶ ἀπὸ τὴν κεφαλὴν τοῦ Διὸς, ἀπεδείχθησαν τόσον ἀνίκανοι; Ἐγὼ ὡς Ἕλλην ἔχω ἀρκετὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν διὰ νὰ μὴ παραδεχθῶ, ὅτι οἱ ἔντιμοι ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλεσαν μέρος αὐτῶν τῶν κυβερνήσεων ἦσαν ὅλοι ἀνίκανοι. Ὑπῆρχον δυσχέρειαι ἱκαναὶ, ἀλλ’ οὐχ ἧττον τὸ ἀποτέλεσμα τῶν κυβερνητικῶν πράξεων ἀπέδειξεν ἔλλειψιν πολὺ μεγάλην· βεβαίως ὁ λόγος ὑπῆρχεν ἀλλοῦ, ὑπῆρχεν εἰς τὴν μορφὴν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ τῳόντι, Κύριοι, μία Κυβέρνησις, ἐκλεγομένη καθ’ ὅλα της τὰ μέλη, τὸν Πρόεδρον καὶ τοὺς 7 ὑπουργοὺς ἀπὸ μίαν Συνέλευσιν 300 προσώπων, διῃρημένην εἰς τόσα κόμματα, εἶναι ἀδύνατον αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις νὰ περιέχῃ ἐν ἑαυτῇ τὴν ὁμοφροσύνην καὶ ἑπομένως νὰ δύναται νὰ κυβερνήσῃ· ὅπως ὑπάρχει κατηρτισμένη ἡ Συνέλευσις αὕτη, ὅπως δὲν ὑπερίσχυσε καμμία φατρία διὰ νὰ σχηματίσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ὑπάρχει ἀνάγκη εἰς τὸ ἄτομον ἑνὸς ὑπουργοῦ διὰ νὰ ἐκλεχθῇ, νὰ παρουσιασθῇ ἡ συνδρομὴ διαφόρων κομμάτων, εἶναι ἀδύνατον, Κύριοι, νὰ ὑπάρξῃ ἁρμονία εἰς τοιαύτην Κυβέρνησιν, διότι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις πρέπει τότε νὰ ᾖναι τὸ ἀποτέλεσμα ἀμοιβαίων παραχωρήσεων. Αἱ παραχωρήσεις εἴτε γίνονται εἰς ἀρχὰς, εἴτε γίνονται εἰς συμφέροντα, εἶναι ἀδύνατον εἰς μίαν κυβέρνησιν νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ὅροι ἠθικῆς καὶ ἰσχυρᾶς ὑπάρξεως. Θέλω, Κύριοι, νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἐχειροτέρευσε καὶ αὐτὴ ἡ κατάστασις τῆς Συνελεύσεως, ἀφ’ ὅτου παρεδέχθημεν αὐτὴν τὴν μορφὴν τῆς Κυβερνήσεως· διότι Κυβερνήσεις τοιαύτης μορφῆς δὲν δύνανται νὰ λάβωσιν ἠθικὴν ὑπεροχὴν εἰς τὸ πνεῦμα τῆς Συνελεύσεως. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι οἱ λεγόμενοι σήμερον ἐκλεκτικοὶ δὲν ἀπετέλουν πρὸ τῆς παραδεχθείσης μορφῆς ἰδιαίτερον κόμμα ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, ἦσαν ἡνωμένοι εἰς τὰ δύο ἄλλα μεγάλα κόμματα τῆς Συνελεύσεως. Τί παρουσιάζεται ὅμως τώρα; παρουσιάζεται, ὅτι ἡ Συνέλευσις μετὰ τὴν παραδοχὴν αὐτῆς τῆς μορφῆς τῆς Κυβερνήσεως κατεκερματίσθη περισσότερον, ἐνῷ ἔπρεπεν ἐξ ἐναντίας αἱ διαιρέσεις νὰ ᾖναι ὀλιγώτεραι. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι ἡ 9 Φεβρουαρίου, ἡ ὁποία ἔῤῥιψε τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κυρίου Βούλγαρη, ἀπέσπασεν ἓν ἄλλο κόμμα ἀπὸ τὴν μερίδα τοῦ Κυρίου Βούλγαρη καὶ αὐτὸ τὸ κόμμα τὴν ἐπιοῦσαν ἄνευ τινὸς ἐνδοιασμοῦ ἡνώθη μὲ ἄλλην μερίδα τῆς Συνελεύσεως καὶ ἐσχημάτισε τὴν Κυβέρνησιν. Τί ἔγεινεν αὐτὴ ἡ πλειονοψηφία, ἡ ὁποία ἐσχημάτισε τότε τὴν Κυβέρνησιν; Ποία ἡ διαμείνασα δύναμίς της; Βέβαιον εἶναι, ὅτι ἡ συγχωνευθεῖσα μερὶς ἐξακολουθεῖ μέχρι σήμερον ἔχουσα τὸ μέρος της εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἄλλοτε εἶχε τὸ ὅλον, ἤδη ἔχει τὸ μέρος· τὸ πρᾶγμα ὅμως ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἐκέρδισεν ἀλλ’ ἔχασεν. Εἶναι δυνατὸν, Κύριοι, εἶναι λογικὸν, ἓν κόμμα ἐντὸς τῆς ἐξουσίας νὰ ᾖναι μᾶλλον ἀνίσχυρον παρὰ ἐκτός; Τοῦτο εἶναι ἀδύνατον· ἐξ ἐναντίας εἰς τὴν Ἑλλάδα πρὸ πάντων ἀπεδείχθη, ὅτι ἓν κόμμα ἐντὸς τῆς ἐξουσίας κερδίζει περισσοτέρους φίλους, παρ’ ὅσους χάνει. Βλέπετε λοιπὸν τὰς περιπετείας τῶν Κυβερνήσεων, τὰς ὁποίας ἐδημιουργήσατε μὲ αὐτὴν τὴν μορφὴν, βλέπετε τὰς περιπετείας αὐτῶν τῶν Κυβερνήσεων ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἰδίας Συνελεύσεως. Δὲν εἶναι λοιπὸν οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν αὐτὰ τὰ περιστατικὰ, τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἠθικὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν τὰ πράγματα τῆς πατρίδος περιῆλθον, τόσον ὅσον ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀσφάλειαν καὶ τὴν τάξιν, δὲν εἶναι οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι πταίει μεγάλως ἡ μορφὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ἂς ἔλθωμεν ἤδη, Κύριοι, εἰς τὴν ἐκλογὴν ἑνὸς προέδρου ἀντιπροσωπεύοντος τὴν ἐκτελεστικὴν ἀρχὴν, ἂς ἔλθωμεν εἰς πρόεδρον συνιστῶντα τὴν Κυβέρνησιν, παύοντα καὶ διορίζοντα τοὺς ὑπουργούς. Ὁ Πρόεδρος οὗτος, Κύριοι, ἐκ τοῦ καθήκοντός του, ἐκ τῆς φιλοτιμίας του, εἶναι μᾶλλον ἁρμόδιος, μᾶλλον ἱκανὸς εἰς τὸ νὰ δυνηθῇ νὰ μορφώσῃ καὶ νὰ διατηρήσῃ Κυβέρνησιν· αὐτὸς θέλει φροντίσει νὰ φέρῃ ὑπουργοὺς, ἔχοντας μεταξὺ των ὁμοφροσύνην, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἑπόμενον εἶναι, ὅτι θέλει ὑπάρχει καὶ ἡ ἀπαιτουμένη ἑνότης εἰς αὐτήν· μὲ ἄλλας λέξεις θέλει ὑπάρχει εἰς τοιαύτην Κυβέρνησιν δύναμις· διότι ἡ ἀρετὴ πάσης Κυβερνήσεως συνίσταται εἰς τοὺς δύω αὐτοὺς ὅρους· ὁ εἷς αὐτὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ συμφέροντός του, ἐκ τῆς θέσεώς του εἶναι καταλληλότερος νὰ προλαμβάνῃ ὅλας τὰς αἰτίας τῆς διαλύσεως τῆς Κυβερνήσεώς του καὶ νὰ φροντίζῃ περὶ τῶν μέσων τῆς συντηρήσεώς της — αὐτὸς δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐρωτήσῃ τὴν γνώμην 300 προσώπων, ἂν πρέπῃ νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὸ ὑπουργεῖόν του, ἂν πρέπῃ ν’ ἀποβάλῃ ἕνα ὑπουργὸν, ἂν πρέπῃ νὰ παραδεχθῇ ἕτερον. Ταῦτα ἐξαρτῶνται ἐκ μόνης τῆς ἀποφάσεώς του· τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς μίαν Συνέλευσιν καὶ γνωρίζετε, ὅτι ὑπουργοὶ ἦλθον πεντάκις καὶ παρῃτήθησαν, χωρὶς νὰ δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ τοὺς ἀντικαταστήσῃ. Ἄλλο πρᾶγμα, Κύριοι, εἶναι, ὅταν ἡ Συνέλευσις περιορίζεται εἰς τὴν ἐκλογὴν ἑνὸς καὶ μόνου προσώπου, τότε θέλει φροντίσει νὰ ἐκλέξῃ τὸ καλλίτερον νὰ ἐκλέξῃ τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον χαίρει καὶ δημοτικότητα καὶ ὑπόληψιν, τὸ ὁποῖον προσφέρει ἐγγυήσεις πρὸ πάντων εἰς τὴν νέαν μεταβολὴν τῶν πραγμάτων. Ὁπωσδήποτε, Κύριοι, ἡ Συνέλευσις εἶναι ἠναγκασμένη, περιοριζομένη εἰς τὴν ἐκλογὴν ἑνὸς προσώπου, νὰ προστρέξῃ εἰς τὸν ἄριστον τῶν ἐπαναστατῶν, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἡ διαίρεσις τῆς Συνελεύσεως· ἂν αὕτη δὲν θέλῃ νὰ αὐτοχειριασθῇ, εἶναι ἀδύνατον νὰ προστρέξῃ εἰς ἀντεπαναστάτην, εἰς πρόσωπον ἀμφίβολον. Τοιοῦτον πρόσωπον λοιπὸν τιθέμενον ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἔχον τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐκλέγειν τὰ ὄργανά του, καθίσταται ἄξιον νὰ ἐκπληροῖ τὸ καθῆκον, μὲ τὸ ὁποῖον οἱ νόμοι περιβάλλουν πᾶσαν Κυβέρνησιν· διότι αἱ θέσεις αὗται αἱ ὑψηλαὶ τῆς κοινωνίας εἰς κἀνὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν δίδονται μόνον διὰ τὴν περιποίησιν προσώπων ἀλλὰ διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας. Τινὲς ἴσως ἀντείπουν, ὅτι καὶ ἡ τοιαύτη Κυβέρνησις, ἐπειδὴ ὁ Πρόεδρος ἔχει νὰ παλαίσῃ μὲ τὰς φιλοδοξίας καὶ μὲ τὰ συμφέροντα τοσούτων προσώπων τῆς Συνελεύσεως, θὰ εὑρεθῇ μετ’ ὀλίγον εἰς τὴν αὐτὴν ἀσθένειαν, διότι θέλει ἔχει καθ’ ἑκάστην ἐνοχλήσεις καὶ θέλει ἔχει καθ’ ἑκάστην μεταβολὰς, διὰ νὰ δύναται νὰ διατηρῇ μεγάλην πλειονοψηφίαν. Κύριοι, τῳόντι εἶναι δυσχερὲς, ὅταν μία Κυβέρνησις ἀπὸ αἰτίας ὁποιασδήποτε κινδυνεύῃ νὰ χάσῃ τὴν πλειονοψηφίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐνώπιον ἑνὸς νομοθετικοῦ Σώματος καὶ μάλιστα κυριάρχου, ὁποῖον εἶναι τοῦτο, ἀλλ’ ἐνῷ εἶναι δυσχερὲς, ἀφ’ ἑτέρου εἶναι ἐπίσης καλὸν, ὅτι ἡ τοιαύτη Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔχει ἐν ἑαυτῇ τὴν ἑνότητα τῆς θελήσεως καὶ τῆς ἐνεργείας, ὅσον ὀλίγον καιρὸν καὶ ἂν μείνῃ εἰς τὰ πράγματα, πάλιν θὰ δυνηθῇ νὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον, ἐν ᾧ ἐξ ἐναντίας ἡ ἄλλη, ἡ Κυβέρνησις ἡ πολυμελὴς, ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐκλεγομένη εἰς ὅλα της τὰ μέλη ἀπὸ μίαν Συνέλευσιν, αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα εἰς τοὺς κόλπους της, εἰς τὴν γέννησίν της, τὰ σπέρματα τῆς διαιρέσεως, ἡ τοιαύτη Κυβέρνησις, καὶ ἐπ’ ἄπειρον ἂν μείνῃ, δὲν θέλει χρησιμεύει, εἰμὴ εἰς τὸ νὰ παραλύῃ τὰ πράγματα καὶ νὰ προσβάλλῃ τὴν ἐθνικὴν ὑπόληψιν. Παρατηρήσατε, Κύριοι, μίαν εὐκολίαν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς διατήρησιν τῆς τοιαύτης Κυβερνήσεως τοῦ ἑνός. Ὁ εἷς αὐτὸς Πρόεδρος, ὁ διορίζων καὶ παύων τοὺς ὑπουργοὺς, δύναται νὰ μεταῤῥυθμίζῃ τὸ ὑπουργεῖόν του, ἀποβάλλων καὶ αὐτοὺς τοὺς ἰδίους φίλους του, ὅταν ἤθελον ἀποδειχθῆ ἀνεπιτήδειοι ἢ μὴ προστατευόμενοι ἀπὸ τὸ ἴδιον κόμμα, διότι ἔχει συμφέρον νὰ περιποιηθῇ τὴν γνώμην τῶν ἀνθρώπων τοῦ ἰδίου του κόμματος· τοῦτο δὲν δύναται νὰ συμβαίνῃ μὲ τὴν παροῦσαν μορφὴν τῆς Κυβερνήσεως. Εἷς ὑπουργὸς εὑρίσκεται εἰς διάστασιν μὲ τοὺς λοιπούς; εἶναι ἡ ἀφορμὴ τῆς διαλύσεως ὁλοκλήρου τοῦ ὑπουργείου, ἐκ μικρᾶς ἀφορμῆς κρέμαται ἡ ὕπαρξις τοιαύτης κυβερνήσεως· ἐνῷ ἐξεναντίας εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ἑνὸς οὐχὶ ὁ εἷς μόνον ἀναπληροῦται εὐκόλως, ἐὰν διχογνωμῇ πρὸς τοὺς ἄλλους, ἐὰν φέρῃ πρόσκομμα εἰς τὴν ταχεῖαν καὶ ὁμόφωνον ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ περισσότεροι τοιοῦτοι ἂν εὑρίσκωνται εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν. Ὡς πρὸς τὸ ὁμόφωνον ἤθελον τινες ἐπίσης ἀντείπει ὅτι ἀκολουθεῖ πολλάκις, ὅτι ἡ πλειοψηφία, ἡ ὁποία ἀναδεικνύει μίαν Κυβέρνησιν, αὐτὴ ἀντὶ νὰ αὐξήσῃ, νὰ ἐλαττοῦται. Βεβαίως μὲ τὸν πολὺν χρόνον ὅλοι ἀδυνατοῦν, ὅλοι χάνουν ἀπὸ τὴν ἰσχὺν, ἀλλ’ οὐχὶ τόσον ταχέως, ὅσον ἐκεῖνα τὰ ἑτοιμόῤῥοπα, τὰ πολὺ εὔθραυστα πράγματα, τὰ ὁποῖα κατασκευάζει ἡ ἀπειρία καὶ ἀμάθεια. Ὅλοι ἔχομεν ἀρχὰς, καὶ μὅλον τοῦτο, ὡς ἀπεδείχθη εἰς ἄλλα Κράτη φωτισμένα, ὅπου δύναται νὰ σπουδασθῇ ἡ ἱστορία, καὶ αὐταὶ αἱ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἕτοιμαι νὰ ἐκπνεύσωσι πολλάκις ἀναλαμβάνουν ζωὴν, ἀναμορφοῦνται, ἀναζοῦν. Πολλάκις συμβαίνει νὰ παρεμβαίνουν ἐντὸς τῶν τοιούτων Κυβερνήσεων στοιχεῖα ἐξ ἑτέρων κομμάτων, χωρὶς αὐτὰ τὰ στοιχεῖα νὰ δύνανται νὰ μεταβάλωσιν οὐσιωδῶς τὸν χαρακτῆρα τῶν Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι τὰ παραλαμβάνουν. Ὑπάρχουν εἰς διάφορα κόμματα πρόσωπα ὀλιγώτερον ἀπότομα καὶ μᾶλλον συμβιβαστικὰ καὶ αὐτὰ τὰ πρόσωπα εὐκόλως δύνανται νὰ ἀποτελέσωσι μέρος μιᾶς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ προέχων χαρακτὴρ εἶναι μιᾶς ἄλλης πολιτικῆς γνώμης. Εἴδομεν εἰς τὴν Ἀγγλίαν κατὰ τὸ τὸ 1842, ὅτε ὁ Σὶρ Ῥοβέρτος Πὴλ, προσκληθεὶς ἐπὶ κεφαλῆς τῶν πραγμάτων, παρέλαβε τὸν νῦν ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν Γλάδστωνα, σημαντικὸν οἰκονομολόγον, καὶ ἕτερα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἦσαν Οὐίγγοι, καὶ ἀπετέλεσαν ἓν ὑπουργεῖον τορικόν. Ἀλλ’ οἱ ἄνδρες οὗτοι ἐπλησίαζον περισσότερον κατὰ τὰς ἰδέας των εἰς τοὺς τόρεις· καὶ διὰ τοῦτο ἦτο εὔκολον νὰ ἀποτελεσθῇ ὑπουργεῖον μὲ αὐτούς. Τοιουτοτρόπως λοιπὸν δὲν ἐμποδίζει οὔτε ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ ἀλλοίωσιν εἴτε διάλυσίν τινα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ προσέλευσις προσώπων ἐκ μιᾶς ἄλλης μερίδος, ὅταν αὐτὰ τὰ πρόσωπα κῆνται πλησιέστερον εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον τὰ παραλαμβάνει δηλ. ὅταν αὐτὰ ᾖναι εὐσυμβίβαστα. Παρατηρήσατε, Κύριοι, ὅτι σήμερον, διὰ νὰ συστηθῇ Κυβέρνησις οἱαδήποτε, ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ συνέλθῃ ἡ ψῆφος διαφόρων μερίδων τῆς Συνελεύσεως, πρὸ πάντων νὰ δώσουν τὴν συνδρομήν των οἱ ἐκλεκτικοὶ εἴτε πρὸς τὴν μίαν μερίδα εἴτε πρὸς τὴν ἑτέραν. Ἐπεθύμουν, Κύριοι, διὰ τὸ καλὸν τῆς πατρίδος μου νὰ μὴ ὑπῆρχεν αὕτη ἡ μερὶς ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, διότι ἡ μερὶς αὕτη δὲν χρησιμεύει εἰς ἄλλο εἰμὴ εἰς τὸ νὰ ἐμποδίζῃ νὰ σχηματισθῇ καλὴ καὶ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις. Ὅταν, Κύριοι, οἱ ἐκλεκτικοὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ ἔχουν ὁλόκληρον ἢ τὸ ἥμισυ τῆς ἐξουσίας αὐτοὶ μόνοι, περιορίζονται νὰ φέρουν ἐντὸς αὐτῆς στοιχεῖα ἐκ τῶν δύω ἀντιθέτων μερίδων, τὰ ὁποῖα δὲν κάμνουν τίποτε ἄλλο εἰμὴ νὰ παλαίουν καὶ οὐχὶ νὰ κυβερνοῦν. Αὐτὸς εἶναι ὁ προορισμὸς τῶν ἐκλεκτικῶν ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ· ἡ ἱστορία τοὐλάχιστον, ἐὰν ἔχωσι καὶ αὐτοὶ μίαν ἱστορίαν, ἀφ’ ὅτου ἐσυστήθη τὸ κόμμα τοῦτο, ταῦτα λέγει, ὅσα ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω περὶ αὐτῶν. Κύριοι, τὸ εἶδος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον πολεμῶ, τοῦ ὁποίου τὴν μεταβολὴν ζητῶ, εἶναι ἓν εἶδος, τὸ ὁποῖον εἴθε νὰ μὴ εἴχομεν νομοθετήσει· αὐτὸ δὲν ὑπάρχει νομίζω εἰμὴ εἰς τὰς Μεσημβρινὰς Δημοκρατίας τῆς Ἀμερικῆς. Παρητήσαμεν τὴν σοφὴν Εὐρώπην καὶ προσετρέξαμεν εἰς τὴν Βερακρούζαν διὰ νὰ λάβωμεν ἀντίγραφον τοῦ κυβερνητικοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸ 63! Δὲν ὡδηγήθημεν οὔτε ἀπὸ τὴν πεῖραν αὐτῶν τῶν δημοκρατιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν αὐτὴν τὴν μορφὴν τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε ἀπὸ τὴν ἱστορίαν των, διὰ νὰ μάθωμεν τὰς οἰκτρὰς συνεπείας τοιούτου συστήματος, διὰ νὰ μάθωμεν τοὺς καθ’ ἑκάστην σπαραγμοὺς τῶν κομμάτων του, τὴν ἀσθένειαν τῶν Κυβερνήσεών του! Ἀντὶ νὰ προτιμήσωμεν τὴν σοφίαν καὶ τὴν πεῖραν τῆς γηραιᾶς Εὐρώπης, ἀντὶ νὰ προτιμήσωμεν ἐκείνην τῶν Ἄγγλων, τῶν ἀπογόνων τῶν Ἄγγλων, τῶν βορείων Ἀμερικανῶν, ἐπροτιμήσαμεν τὴν ἱστορίαν καὶ τὴν πεῖραν τῶν ἀποίκων Ἱσπανῶν τῆς Μεσημβρινῆς Ἀμερικῆς. Παρατηρήσατε, Κύριοι, πόσον μακρὰν ἐτρέξαμεν, διὰ νὰ δανεισθῶμεν τὰς ἰδέας καὶ τὰς ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἔφερον εἰς αὐτὴν τὴν μορφὴν τῆς Κυβερνήσεως. Πολλοὶ εὑρίσκουν καλὴν ἀπολογίαν, λέγοντες, ὅτι τὰ πράγματα πρέπει νὰ τρέξωσι ὅπως ἔχουν, ἕως ὅτου φθάσῃ ὁ ἡγεμὼν, ὅτι τὰ πράγματα πρέπει νὰ μείνωσι, καὶ ἂν κακῶς ἔχωσι, μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Αὐτὸ, Κύριοι, δὲν εἶναι ἀπολογία· αὐτὸ δὲν εἶναι ἐπιχείρημα λογικόν. Ἐκτὸς τούτου ἐκ τῆς θελήσεώς μας δὲν κρέμαται νὰ διατηρήσωμεν αὐτὴν τὴν κακὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων μέχρι τῆς ἀφίξεως τοῦ Ἡγεμόνος, χωρὶς νὰ χειροτερεύσῃ. Τὸ ζήτημα, ὅπως τίθεται, δὲν εἶναι νὰ ζητῶμεν ἀναβολὰς ἀλλ’ οὐσιαστικῶς εἶναι νὰ μάθωμεν, εἶναι καλὴ ἢ κακὴ ἡ σημερινὴ μορφὴ τῆς Κυβερνήσεως; ἡ ἱστορία της μέχρι σήμερον ἀπέδειξε καλὰ ἢ κακὰ ἀποτελέσματα, ἡ οἰκτρὰ κατάστασις, εἰς ἣν εὑρίσκεται τὸ Κράτος, πρέπει ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὴν μορφὴν ταύτην ἢ εἰς ἄλλην αἰτίαν; Ἐὰν ᾖναι ἄλλη αἰτία, ποία εἶναι αὕτη διὰ νὰ τὴν θεραπεύσωμεν; Κύριοι, ἡμεῖς ἔχομεν τὴν πεποίθησιν τὴν σταθερὰν, ὅτι ἐνεργοῦμεν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν ἐθνικῶν, ὅτι ὑπερασπιζόμεθα ἀληθεῖς Κυβερνητικὰς ἀρχὰς, ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι εἶναι μόναι λογικαὶ, αἱ ὁποῖαι διοικοῦν μέχρι σήμερον τὸν κόσμον τὸν Εὐρωπαϊκὸν, τὸν πολιτισμένον καὶ δὲν δύνασθε νὰ μᾶς δείξητε εἰς κᾀμμίαν γωνίαν τῆς Εὐρώπης μίαν μορφὴν διοικήσεως τοιαύτην, ὁποίαν παρεδέχθημεν. Ἡμεῖς ἀγαπῶμεν ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι δὲν ἐπιθυμοῦμεν νὰ κυλιώμεθα ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ πλημμελοῦς κύκλου, ὅστις παριστᾷ τὴν Ἑλλάδα τόσον ἀσθενῆ, τόσον ἀνίκανον ν’ αὐτοδιοικηθῇ, ὅστις ἐκθέτει τὴν ὑπόληψίν της ἐξωτερικῶς καὶ ἐσωτερικῶς τὴν ἀσφάλειάν της, ὅστις διακινδυνεύει τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον της. Ὄχι μόνον, Κύριοι, δὲν δεχόμεθα αὐτὴν τὴν μορφὴν τῆς Κυβερνήσεως ἀλλὰ καὶ διαμαρτυρόμεθα ἐναντίον αὐτῆς. Ὅστις θέλει, ἂς δεχθῇ τὴν εὐθύνην. Ἡμεῖς δὲν διώκομεν ὑλικὰ ἀποτελέσματα—ἠθικὰ καὶ τίποτε περισσότερον. Ἂς ἀποδειχθοῦν αἱ Κυβερνητικαὶ ἀρχαὶ καὶ τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ, ἂς γίνουν γνωσταὶ καὶ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐκτός. Ποῖοι θέλουν Κυβέρνησιν καὶ ποῖοι δὲν θέλουν, ποῖοι κινοῦνται ἀπὸ φιλαρχίαν ἀληθῆ καὶ ποῖοι ἀπὸ προσποιητὸν πατριωτισμὸν, ἂς γίνουν γνωστοί. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα αὐτὸ, τινὲς ἐξ ἡμῶν τοὐλάχιστον δὲν θέλομεν νὰ εἴπωσιν, ὅτι ἐζητήσαμεν τὴν ἐπανάστασιν διὰ νὰ φέρωμεν τὴν ἀταξίαν καὶ τὴν ἀναρχίαν εἰς τὸν τόπον· τὴν ἐζητήσαμεν ἔχοντες ἀρχὰς κυβερνητικὰς, ἀρχὰς συγκεντρωτικὰς κυβερνήσεως. Ἀκόμη ὁ τόπος δὲν ἔφθασεν εἰς ἐκείνην τὴν ἀκμὴν, ὥστε νὰ δύναται νὰ διοικηθῇ μὲ μεγάλην ἀποκέντρωσιν, καὶ ἡ σημερινὴ κατάστασίς του εἶναι ἡ μεγαλητέρα ἀπόδειξις καὶ μαρτυρία. Ἐὰν ὁ λαὸς ᾖναι καλὸς, ἡμεῖς εἴμεθα ἀνίκανοι. Ἂν θέλητε νὰ μείνωμεν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, εἶσθε ἐλεύθεροι, καθεὶς εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὸν ἑαυτόν του. Ἡ ἱστορία καὶ τὸ μέλλον θ’ ἀποδείξῃ τίς εἶχε τὸ δίκαιον ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ μοιράσωμεν τὴν ἐξουσίαν σήμερον, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐκλεχθῇ τις, ἐννοῶ αὐτὴν τὴν ταραχὴν μερικῶν· ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται εἰμὴ περὶ συζητήσεως ἀρχῶν· ἑπομένως κανεὶς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ταράσσηται. Ἐὰν αἱ ἀρχαί μας ᾖναι κακαὶ, πρέπει νὰ εὐχαριστηθοῦν, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μία ὁμὰς ἀνθρώπων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων δὲν ἔχουσιν εὔνοιαν, ἐκτίθεται μὲ αὐτὰς τὰς ἀρχάς· τόσον καλλίτερα δι’ αὐτούς· ἐὰν ὅμως αἱ ἀρχαὶ ᾖναι καλαὶ, πρὸς τί πταίομεν; Ἡ Εὐρώπη καὶ ἡ Ἑλλὰς ἔχει προσηλωμένους τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπὶ τῆς διαγωγῆς μας· ὅσον καὶ ἂν θέλωμεν νὰ καλυπτώμεθα, τὰ πράγματα εἶναι ἰσχυρώτερα τῶν λόγων καὶ τῶν προφάσεων. Πρόκειται περὶ Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὁ πρῶτος ὅρος τῆς ὑπάρξεως τῶν κοινωνιῶν, καὶ ἡμεῖς ἀντὶ Κυβερνήσεως, ζητοῦμεν μορμολύκεια Κυβερνήσεων! Καὶ διὰ τί; Ὅλοι τὸ γνωρίζομεν· διότι τὰ συμφέροντα, τὰ κομματικὰ, ἀνθίστανται εἰς τὸν σχηματισμὸν ἀνθηρᾶς καὶ ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως. Ὅστις διαθέτει μέσα ἐδῶ 3 καὶ 4 ψήφους κάμνει τὸν λογαριασμὸν, ὅτι εἰς μίαν ἐκλογὴν Ὑπουργείου ἔχει πιθανότητα νὰ γίνῃ Ὑπουργὸς, διότι ἠμποροῦν νὰ χρησιμεύσουν καὶ 4 ψῆφοι εἰς μίαν ἄλλην μερίδα· ὅστις ἔχει 25, βλέπει τὸν ἑαυτόν του ἀπηλπισμένον, ἐὰν ἔλθῃ εἷς μόνος Κυβερνήτης. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν θέλομεν ἀληθῆ Κυβέρνητιν· καὶ ὅστις εἶναι ἐξ ἡμῶν λέγων τὸ ἐναντίον, τὸν προσκαλῶ νὰ θέσῃ τὴν χεῖρά του εἰς τὴν συνείδησίν του. Τέλος πάντων ἀπεφάσισα νὰ καταλήξω τὸν λόγον μου· ἀφίνω ὑμᾶς νὰ σκεφθῆτε σπουδαίως ἐπὶ τοῦ ζητήματος, διότι τὰ πράγματα οὐ καλῶς ἔχουσι καὶ διότι αἱ ἐλπίδες μας δὲν ὑπάρχουν τόσον προσεχεῖς, ὥστε νὰ ἀμελήσωμεν νὰ λάβωμεν κατάλληλα μέτρα πρὸς ἀσφάλειαν τῶν δημοσίων πραγμάτων. Ἑπομένως τελειώνων σᾶς λέγω τὸ λόγιον, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ῥήτωρ τῆς Πνυκὸς «χρηστὰ δὲ εἴοι παντὸς ἕνεκεν» (χειροκροτήματα ῥαγδαῖα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Στρέφεται πρὸς τὸ ἀκροατήριον). Δὲν γνωρίζει τὸ ἀκροατήριον, ὅτι εἶναι ἀπηγορευμένος νὰ ἐπιδοκιμάζῃ ἢ ἀποδοκιμάζῃ; ἢ θέλει νὰ ἐκκενωθῇ;

§69ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Προβλέπων, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συμφωνήσω καθ’ ὅλα πρὸς τὸν προαγορεύσαντα, ἐπρόλαβα νὰ ζητήσω τὸν λόγον. Δὲν ἠδυνάμην βεβαίως νὰ συμφωνήσω πρὸς πάντα τὰ ὑπ’ αὐτοῦ ἐκτεθέντα, διότι τὸ ἐπ’ ἐμοὶ νομίζω, ὅτι ἀλλαχοῦ ἔγκειται τὸ κακὸν, καὶ οὐχὶ, ὡς σᾶς εἶπεν, εἰς τὸ ὅτι τὰ ὑπουργεῖα ἐξέρχονται τῆς Συνελεύσεως ὡς ἡ Ἀθηνᾶ ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τοῦ Διός· διότι, ἂν τοῦτο ἦτο ἀληθὲς καὶ τὸν Ἥφαιστον ταῦτα εἶχον μαιευτῆρα, καλλιτέρους ὑπουργοὺς δὲν ἠδυνάμεθα νὰ εὐχηθῶμεν, καθόσον τότε ἠθέλομεν ἔχει ὑπουργοὺς φρονίμους καὶ σοφοὺς ὡς τὴν Ἀθηνᾶν, καὶ γενεσιουργοὺς αὐτῶν θεοὺς σοβαροὺς ὡς τὸν Δία· δυστυχῶς ὅμως, οὐχὶ τὸ θεῖον, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν τὰς ὀφρῦς τοῦ Διὸς ἔχει ἡ Συνέλευσις, ὅπως συνοφρυουμένη ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα ἐλελίζῃ. Μετὰ τὸν προσφυῶς, ὡς ἐνόμιζεν, ἐφαρμοσθέντα τοῦτον μῦθον ἐπειράθη ὁ Κ. Πετσάλης νὰ παραστήσῃ τὴν Συνέλευσιν ὡς διῃρημένην εἰς φατρίας καὶ κόμματα. Οὐδὲ τοῦτο δέχομαι, Κύριοι, φρονῶν ὅτι, ἂν ἐν τῇ Συνελεύσει τυγχάνωμεν ὄντες διάφοροι κατὰ βαθμὸν εἴτε ὡς πρὸς τὰς γνώσεις, εἴτε ὡς πρὸς τὴν ἱκανότητα, εἴμεθα ὅμως πάντες ἴσοι ὡς πρὸς τὸν πατριωτισμόν· ὅταν λοιπὸν τὸ αὐτὸ εὐγενὲς αἴσθημα ἐξαίρῃ ὅλων ἡμῶν τὰς ψυχάς, καὶ πάντων ἡμῶν τὰς καρδίας θερμαίνῃ, ὅταν τὴν αὐτὴν σημαίαν τῆς πατρίδος ἀκολουθῶμεν, φιλίας ὅμως καὶ συμπαθείας διαφόρους ἔχωμεν, συμβαίνει ἀναγκαίως νὰ εὑρισκώμεθα ποῦ μὲν διῃρημένοι, ποῦ δὲ σύμφωνοι· σύμφωνοι μὲν εἰς τὰ κοινωφελῆ, διῃρημένοι δὲ εἰς τὰ προσωπικά, διὰ τὸν λόγον, ὅτι δὲν ἐνοήσαμεν ἀκριβῶς, ὁποία ἡ ἀποστολὴ μιᾶς Συνελεύσεως, ὁποῖα τὰ παρ’ αὐτῆς προσδοκώμενα. Ὄχι μόνον δ’ ἐν Συνελεύσει συντακτικῇ δὲν ἐννοῶ τὴν λέξιν κόμματα, ἀλλ’ οὐδὲ ἐν συνταγματικῇ πολιτείᾳ τὰ ἐπαινῶ· θαυμάζω δὲ πῶς ὁ κύριος Πετσάλης δὲν ἐννοεῖ τὴν σημασίαν τῶν λέξεων αὐτῶν; πῶς δὲν διακρίνει αὐτάς; ὁ φατριασμὸς καὶ ὁ κομματισμὸς εἶναι στίγματα ἐγκολαπτόμενα ἐπὶ τῶν μετώπων τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐν ἐθνικοῖς σπαραγμοῖς γεννῶσιν ἢ ἐκμεταλλεύονται αὐτά, ὅπως τοὺς ἑαυτῶν κατορθώσωσι σκοπούς, ὅπως τὰ ἑαυτῶν κορέσωσι πάθη, διὰ τούτων δὲ τὴν πατρίδα σπαράξωσιν. Ἄρα, ὅταν δὲν ὑπάρχωσιν ἐμφύλιοι σπαραγμοί, φατρίαι καὶ κόμματα δὲν ὑπάρχουσιν, ὑπάρχουσι δὲ ἀρχαὶ καὶ συστήματα διάφορα· αἱ φατρίαι καὶ τὰ κόμματα εἰσὶ συνωμοσίαι πρὸς τὸ eadem velle atque eadem nolle, ὡς εἶπεν ὁ Κικέρων περὶ τοῦ προδότου τῆς πατρίδος του Κατιλίνα· ἐν δ’ ὁμαλαῖς περιστάσεσι, ὅτε ἡ πατρὶς δὲν σπαράσσεται ὑπὸ κομμάτων καὶ φατριῶν, οἱ πολιτικοὶ διαιροῦνται εἰς συστήματα ὧν ἕκαστον ἰδίας μὲν ἀρχὰς δύναται νὰ ἔχῃ, ἀρχάς, ὡς ἕκαστον νομίζει, καταλλήλους πρὸς τὴν εὐημερίαν τῆς πατρίδος, οὐχὶ δὲ καὶ φατριάζῃ πρὸς τὰ λοιπὰ καὶ ἐχθρικῶς αὐτὰ νὰ προσβλέπῃ. Ἀκούσατε, Κύριοι, τί ἔλεγεν εἷς κατὰ τὸν παρελθόντα αἰῶνα πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας, διαφθορεὺς, ἔστω, τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος τῆς Ἀγγλίας, μέγας ὅμως πολιτικὸς, ὁ Βάλπολ — ὅταν ἐκλείψωσιν αἱ ἀρχαὶ καὶ τὰ συστήματα, ἔλεγε, τότε γεννῶνται τὰ κόμματα· αἱ φατρίαι καὶ τὰ κόμματα τὰ ἑαυτῶν θηρεύουσι, τὰ δὲ συστήματα καὶ αἱ ἀρχαὶ ἀσκαρδαμυκτὶ ἀτενίζουσι πρὸς τὸν μέγαν καὶ φαεινὸν φάρον τῆς πατρίδος. Ἐν συνταγματικῇ βασιλείᾳ ἐννοῶ βεβαίως τὴν ὕπαρξιν ἀρχῶν καὶ συστημάτων, καθόσον ὁ μὲν νομίζει, ὅτι διὰ τῆς δεῖνος ἀρχῆς δύναται νὰ φέρῃ τὴν πατρίδα εἰς μείζονα δόξαν καὶ εὐημερίαν, ὁ δὲ δι’ ἄλλης τινὸς, ἀλλ’ ἀμφότεροι τὸ αὐτὸ ἐπιδιώκουσι καὶ σκοποῦσι πρὸς τὸ αὐτὸ, οὐδεὶς δὲ τὰ μέσα τῆς ἐξουσίας ὑπὲρ ἑαυτοῦ μετατρέπει· δὲν ἐπιδιώκουσι τὴν ἐξουσίαν, ἐπιδιώκουσι τὴν ἐνίσχυσιν τῆς κατὰ θεωρίαν ἀρχῆς, ἣν δογματίζουσι, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ἐκ τῆς ἀρχῆς ἐκείνης προσδοκώμενον ἐπισπεύδουσιν, οὐχὶ ὅμως τὴν ἐξουσίαν δι’ ἑαυτοὺς ζητοῦσιν. Ἀλλ’ ἐν συνειδότι εἴπατέ μοι, Κύριοι, ποίας ἀρχὰς φέρει ἐπὶ τῆς σημαίας της ἡ δεξιὰ πτέρυξ τῆς Συνελεύσεως ταύτης; Ποίας δ’ ἡ σημαία τῆς ἀριστερᾶς ἐνδεικνύει; ποῖα τὰ θεωρήματα τοῦ κέντρου; Πᾶσαι τὴν αὐτὴν ἀρχὴν ἔχουσιν, ἀρχὴν, ἣν ἡ ἐπανάστασις ἀνεζωπύρησε, τὴν ἔῤῥυθμον ἐλευθερίαν. Πᾶσαι τὸ αὐτὸ σύμβολον, τὴν συνταγματικὴν μοναρχίαν. Ἀλλ’ ἐγὼ μέν εἰμι Παύλου, ἐγὼ δὲ Κηφᾶ, ἐγὼ δὲ Ἀπολλὼ, τουτέστι διαφωνοῦμεν ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα. Μὴ γὰρ διὰ τοῦτο μεμέρισται ἡ ἐπανάστασις; Ὄχι, Κύριοι· πάντες ἐποθήσαμεν αὐτὴν, ἔργον δ’ ἡμῶν αὐτῶν εἶναι, ἀλλ’ ἕκαστος ἡμῶν, ἂς μοι συγχωρηθῇ ἡ ἔκφρασις διὰ τὸ εἰλικρινὲς αὐτῆς, θέλει τὴν ἐξουσίαν ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ τῶν φίλων του. Ἀλλ’ ἆρα γε ἡ ἐξουσία τῷ καταλαβόντι αὐτὴν δίδεται ὅπως τὴν πατρίδα ἑλώρια τεύχῃ κύνεσσιν οἰωνοῖσί τε πᾶσιν; Ἰδοὺ, Κύριοι, διατί εὑρισκόμεθα διῃρημένοι, διότι οὐδέποτε συνεννοήθημεν ἀδελφικῶς μεταξὺ ἡμῶν, οἱ πάντες παρείδομεν τὸν ἀκρογωνιαῖον λίθον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ οἰκοδομηθῶμεν. Σᾶς ὡμίλησεν ὁ Κ. Πετσάλης ἰδίως περὶ ἑνὸς κόμματος, διότι αὐτὴν τὴν λέξιν πάντοτε μετεχειρίσθη, τοῦ κόμματος τῶν ἐκλεκτικῶν· δὲν θέλω οὔτε νὰ τοὺς μεμφθῶ, οὔτε νὰ τοὺς ἐπαινέσω, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον, οὐ μόνον οὐδὲν εὗρον κόμμα, ἀλλ’ οὐδὲ σύστημα ἰδίας πρεσβεῦον ἀρχὰς εὗρον ἐν τῇ Συνελεύσει, βεβαιῶ δὲ ὅτι οὐδὲ δύναται νὰ ὑπάρξῃ τι τοιοῦτον· διατί δέ; διότι ἡ Συνέλευσις αὐτὴ ἐκπροσωπεῖ τὴν κυριαρχίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, πᾶσα δὲ κυριαρχία μερισθεῖσα ἐφ’ ἑαυτὴν καταστρέφεται. Ὡς λοιπὸν ἑνιαία εἶναι ἡ κυριαρχία τῆς πατρίδος, οὕτω καὶ ἡ Συνέλευσις πᾶσα, ὅπως ἀξιοπρεπῶς καὶ ἀληθῶς ἐκπροσωπήσῃ τὴν κυριαρχίαν, ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ πρέπει νὰ ἐμφορῆται πνεύματος, ἀφοῦ δὲ τὸ ἔθνος πρὸς ἑαυτὸ δὲν διχοστατῇ, πῶς δύναται νὰ διχοστατῇ ἡ Συνέλευσις; Ὡς πρὸς τὴν μορφὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐγὼ ἔλαβον τὴν τιμὴν ἀπὸ τῆς 25 Ἰαννουαρίου νὰ σᾶς καταδείξω, Κύριοι, ὁποῖα κακὰ ἔχει ὁ ἀπὸ τῆς 9 Φεβρουαρίου παραδεχθεὶς τρόπος τοῦ συντάττειν τὴν Κυβέρνησιν. Χθὲς ἔτι μετ’ ἄλλων μου φίλων ἀνεγινώσκομεν τὴν ἀγόρευσίν μου ἐκείνην, καὶ εὕρομεν δυστυχῶς, ὅτι τὰ προεῖπεν ὅλα, ὅλα ὅσα συνέβησαν· δὲν μὲ ἠκούσατε, ὅτε ἀκατασχέτῳ ὁρμῇ ἤγεσθε εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νέου τῆς Κυβερνήσεως εἴδους· εὔχομαι νὰ ἀκουσθῶ τοὐλάχιστον σήμερον. Σᾶς εἶπον τότε, ὅτι τὸ καλὸν ἐν μόνῳ τῷ ἑνιαίῳ τῆς ἀρχῆς ἔγκειται, διότι διεῖδον τὰς προσωπικὰς διαιρέσεις ἡμῶν, διότι τὰς πτυχὰς ὅλας τῶν καρδιῶν τῶν συγκροτούντων τὴν Κυβέρνησιν ἠρεύνησα. Σᾶς εἶπον, ὅτι κατὰ θεωρίαν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ τὸ ἑνιαῖον· τὰ Ἑλληνικὰ ὅμως ἡμῶν ἤθη ἀπῄτουν πολυμελεστέραν τὴν Κυβέρνησιν. Ἐδέχθητε τὸ σύστημα τοῦτο, μετὰ πέντε ὅμως ἡμέρας ἐν ἑαυτῇ διῃρέθη ἡ Κυβέρνησις καὶ ὑμεῖς ἀμέσως, ἄνευ σκέψεώς τινος, ἄνευ συζητήσεως, προέβητε εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ εἴδους τῆς τριμελοῦς Κυβερνήσεως εἰς τὰ νῦν. Ἀλλά, Κύριοι, συμφέρει τὴν σήμερον νὰ παλινδρομήσωμεν καὶ νὰ μεταβάλωμεν αὖθις τὸ νέον εἶδος, ὃ καθιερώσαμεν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν συμφωνῶ, ἕνεκα τοῦ ὅτι θεωρῶ, ὅτι τὸ μεγαλεῖτερον πταῖσμα μιᾶς μεγάλης Συνελεύσεως εἶναι νὰ περιπέσῃ εἰς παλιμβουλίαν. Τὸ νὰ παλιμβουλῇ δὲ ἓν σῶμα κυρίαρχον καὶ σοβαρόν, ὡς πρέπει νὰ ᾖναι μία Ἐθνικὴ Συνέλευσις, θὰ εἰπῇ ὅτι ὁμολογεῖ ἑαυτὸ μήπω σκεφθὲν ὀρθῶς, θὰ εἰπῇ ὅτι ἀποδοκιμάζει αὐτὸ ἑαυτό. Τὸ νὰ παλιμβουλῇ, κάμνει πάντα νὰ πιστεύῃ, ὅτι δὲν εἶχε τὴν σύνεσιν, ἢ τοὐλάχιστον, ὅτι δὲν ἔλαβε τὸν καιρὸν ἵνα σκεφθῇ ὡρίμως, πρὶν ἢ ἀποφασίσῃ τι. Δὲν ἀνέχομαι, Κύριοι, νὰ ἐκφέρω, ὡς ἄλλοι ἔπραξαν, λέξιν βαρεῖαν, καὶ νὰ εἴπω, ὅτι κατὰ τὴν παραδοχὴν τοῦ καθιερωθέντος τύπου εὑρέθημεν ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς 9 Φεβρουαρίου· ἀποδιοπομποῦμαι τὸ τοιοῦτον καὶ λέγω, πεποιθὼς ὅτι καὶ ὑμεῖς συμφωνεῖτε, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ εἴμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ἂν ἐφοβήθημεν εὐάριθμόν τινα στάσιν, ἥτις δὲν κατεστάλη διὰ τῆς βίας μόνον, διότι ἐνομίσαμεν προτιμώτερον νὰ μὴ χυθῇ οὐδὲ ῥανὶς Ἑλληνικοῦ αἵματος, ὅπως ἀναίμακτος μείνῃ μέχρι τέλους ἡ κλεινὴ Ἐπανάστασις τῆς 10 Ὀκτωβρίου· (εὖγε, εὖγε). Εἰ δὲ μετεβάλομεν τῆς μόλις συσταθείσης Κυβερνήσεως τὴν μορφὴν, ἐπράξαμεν τοῦτο, διότι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν διῃρέθη καὶ διαιρεθεῖσα αὐτὴ ἑαυτὴν κατέλυσεν. Ἀλλ’ ἔστω· μεταβάλλομεν αὖθις τὸ εἶδος τῆς Κυβερνήσεως, τίς ὅμως σᾶς ἐγγυᾶται, Κύριοι, ὅτι, ἂν ἀλλάξητε τὴν μορφὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ νέα ἐξουσία θέλει χαίρει παρὰ τῷ Ἔθνει τὰ πιστά; ἢ ἀγνοεῖτε ὅτι πάσης ἐξουσίας ἡ ἰσχὺς εἶναι μᾶλλον ἠθικὴ παρὰ ὑλική; Τίς ὑπόσχεται ὑμῖν ὅτι ὁ λαὸς θέλει ἐγκρίνει τὴν πρᾶξιν ταύτην; Δὲν εἶναι ἆραγε πιθανώτερον ὅτι θέλομεν ῥίψει εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ Ἔθνους τὸν δισταγμὸν, καὶ ὅτι θέλει ἐμφιλοχωρήσει ἡ ἰδέα ὅτι πᾶν, ὅ,τι πράττομεν, εἰκῇ τὸ πράττομεν, καὶ ὅτι ἄνευ πυξίδος κυβερνῶμεν τῆς πολιτείας τὸ σκάφος; (Μάλιστα, μάλιστα) Τίς δὲ τέλος ἐγγυᾶται, ὅτι ἡ μεταβολὴ, ἣν θέλομεν κάμει, θὰ ᾖναι ἡ καλλιτέρα; ἀλλὰ πρέπει, μοὶ λέγουσιν οἱ ἐναντίοι, νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸ σκολιόν; σὺ αὐτὸς εἶπας σκολιὸν τὸ ὑπάρχον σύστημα, πρὶν μάλιστα γένῃ ἀπόπειρα, ἡ ἀπόπειρα λοιπὸν ἐγένετο καὶ τὸ σύστημα ἀπεδείχθη κακὸν, θέλεις ἄρα ἐπανειλημμένως τῆς 11 Φεβρουαρίου νὰ πολλαπλασιάζωμεν τὰ σφάλματα; Ὄχι, Κύριοι· ἀλλ’ ἴδιον πολιτικοῦ ἀνδρὸς εἶναι νὰ ὠφελῆται καὶ ἀπὸ τῶν σφαλμάτων του αὐτῶν, καὶ νὰ ἐπανορθῇ τὰ διεῤῥωγότα. Τὸ κατ’ ἐμὲ οὐδὲν εἶδος Κυβερνήσεως θεωρῶ ἀπολύτως κακὸν, ἀλλὰ πάντα δύνανται νὰ μεταπέσωσιν εἰς παρέκβασιν, ἐὰν κακῶς ἐφαρμόζωνται. Μήπως ἡ Συνταγματικὴ Μοναρχία δὲν εἶναι τὸ ἄριστον τοῦ πολιτεύματος εἶδος; καὶ ὅμως ἐπὶ Ὄθωνος ἐγένετο τὸ αἴσχιστον. Ἐὰν λοιπὸν, Κύριοι, διότι ἔχομεν ὀκτὼ ὑπουργοὺς νὰ ἐκλέξωμεν, δὲν συμφωνῶμεν μεταξὺ ἡμῶν, νομίζετε, ὅτι θέλομεν συμφωνήσει εὐκολώτερον, ὅπως ἐκλέξωμεν ἕνα, ἢ τρεῖς, ἢ πέντε ἄρχοντας, καὶ ὅτι εἰς τούτους προθύμως θέλομεν δώσει ὁλόκληρον τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν; νομίζετε, ὅτι ἐκεῖνος ἢ ἐκεῖνοι οἱ ἄρχοντες σήμερον μετὰ διπλῆν ἀπόπειραν τοῦ ἄλλου συστήματος θέλουσιν εὑρεθῆ ἰσχυρότεροι εἰς τὴν θέσιν των παρ’ ὅτι εὑρέθησαν οἱ μετὰ τὴν 9 Φεβρουαρίου; οἱ μετὰ τὴν 25 Μαρτίου; Ἄλλως τε ὁμοιάζουσι κἂν αἱ σημεριναὶ περιστάσεις μὲ τὰς περιστάσεις τὰς τότε; τότε εἴμεθα ἀβασίλευτοι, σκότος συνεκάλυπτε τῆς πατρίδος τὸ μέλλον, οὐδ’ ἀμυδρός τις ἀστὴρ ἐφαίνετο εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς ἡμῶν, ἐβλέπαμεν μακρόθεν νέφη σκιερὰ καὶ πυκνὰ ἐπὶ τῶν κεφαλῶν ἡμῶν, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐτρόμαζαν, διότι θυέλλας ἠπείλουν· (εὖγε), σήμερον ὅμως περιμένομεν, Κύριοι, τὸν ποθητὸν Βασιλέα μας, καὶ ἅλως ἀπὸ τοῦ βοῤῥᾶ διαυγάζει, (εὖγε εὖγε!) εἴμεθα εἰς τὴν παραμονὴν νὰ συντάξωμεν τὸ πολίτευμά μας, διατὶ λοιπὸν νὰ σπεύσωμεν σήμερον νὰ μεταβάλωμεν τὸ εἶδος τοῦ πολιτεύματος; Ἂν οἱ Ὑπουργοὶ μεταξύ των δὲν δύνανται νὰ συμφωνήσωσιν, ἂν Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, δὲν συμφωνοῦσι καὶ δὲν ὑπάρχει, οὐχὶ διότι αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ εἶδος εἶναι ἀπολύτως κακὸν, ἀλλὰ διότι ἡμεῖς δὲν συμφωνοῦμεν· ἂς συμφωνήσωμεν ἡμεῖς, ἂς ἀποφασίσωμεν τὴν μικρὰν αὐτὴν μεσοβασιλείαν νὰ τὴν διέλθωμεν ἐν εἰρήνῃ καὶ ὁμονοίᾳ, καὶ Κυβέρνησιν συμπαγῆ θέλομεν σχηματίσει, καὶ διὰ τῆς δεούσης ἰσχύος θέλομεν τὴν περιβάλει (εὖγε). — Τὸ κακὸν ἄρα ἔγκειται εἰς μόνην τὴν ἀσυμφωνίαν ἡμῶν· οὕτω πως εὑρισκομένων ἡμῶν σήμερον, κατατετμημένων, ἂν ᾖναι ἀληθῆ, ὅσα ἐθρηνῴδησεν ὁ Κύριος Πετσάλης, πόθεν θέλει ἀρυσθῆ ὁ κατὰ τὸ σύστημα Κυβερνήτης ἐκεῖνος τὴν δύναμιν διὰ νὰ κυβερνήσῃ; πόθεν θέλει λάβει τοὺς 7 Ὑπουργούς; Ἂν ἀληθῶς ἡ ἑξάμηνος πρὸς ἀλλήλους συγχώρισις ἡμῶν ἀντὶ νὰ μᾶς συμπήξῃ μᾶς διέλυσεν, φρονεῖτε ὅτι ἡ τοῦ ἑνὸς ἐξ ἡμῶν ἀνύψωσις θέλει μᾶς ἑνώσει καὶ ἰάσει πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν τῆς πολιτείας ἡμῶν; ὡς ὁ ὑπὸ τοῦ Μωϋσέως ἐν τῇ ἐρήμῳ ὑψωθεὶς ὄφις; Ὄχι, Κύριοι, ὄχι, τὸ λέγω μετὰ πλήρους παῤῥησίας. Δὲν εἶναι ἡ ἐποχὴ ἁρμοδία διὰ νὰ μεταβάλωμεν τὸ εἶδος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν πρέπει νὰ τὸ μεταβάλωμεν, διότι μετ’ ὀλίγον θέλομεν ἔχει εἰδήσεις παρὰ τῆς εἰς Κοπεγχάγην ἀποσταλείσης ἐπιτροπῆς ἡμῶν, εἰδήσεις ἀσφαλεῖς, αἱ ὁποῖαι θέλουσι μᾶς καθοδηγήσει, διότι ἢ ὁ ποθητὸς ἡμῶν Βασιλεὺς θέλει κηρυχθῆ ὑπὸ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ταύτης ἐνῆλιξ, καὶ τότε πᾶσαι αἱ δυσχέρειαι ἐν αἷς ἡ πολιτεία ἡμῶν ἐνεβλήθη, θέλουσιν ἐκλείψει, ἢ θέλει σχηματισθῆ Ἀντιβασιλεία, καὶ τότε εἰς χεῖρας αὐτῆς θέλει ἔγκεισθαι ἡ ὑπερτάτη ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, καὶ ἡ Ἀντιβασιλεία ἐκείνη θέλει κρατήσει τὰς ἡνίας τῆς πολιτείας. Λέγω λοιπὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μεταβάλωμέν τι, ἔστω καὶ τῶν κακῶς κειμένων, διότι πολλάκις καὶ τὰ κακῶς κείμενα, κατεσπευσμένως καὶ ἄνευ κατεπειγούσης ἀνάγκης μεταβαλλόμενα, δὲν ἀποφέρουσιν ὠφέλιμα ἀποτελέσματα, ἀλλ’ ἀντὶ τοῦ βελτίονος ἡ πολιτεία κενοτομοῦσα συχνὰ μεταπίπτει εἰς τὸ χεῖρον. (ἐπιδοκιμασίαι).

§70ΠΕΤΡΟΣ Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἄνδρες πληρεξούσιοι, ἐὰν ἡ Πατρὶς ἡμῶν ὁσημέραι δὲν ἐδεινοῦτο, δὲν ἤθελον λάβει τὴν τιμὴν νὰ παρουσιασθῶ ἐνώπιόν σας καὶ νὰ εἴπω ὑμῖν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συμβάλλει καὶ συμφέρει τοῖς Ἕλλησι. Ναὶ, Κύριοι, εἶναι ἴσως ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐνώπιον ὑμῶν, διότι πώποτε δὲν συνανεμίχθην εἰς τὰς προσωπικότητας ἐκείνας, αἵτινες ἔφεραν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν τὴν Πατρίδα ἡμῶν, (εὖγε, εὖγε). Δὲν ἀνήκω, Κύριοι, εἰς οὐδένα κομματισμὸν, δὲν θέλω νὰ εἴπω φατρίαν, διότι αἰσχύνομαι καὶ σέβομαι τὸν ἑαυτόν μου· ἀνήκω εἰς ἕνα κομματισμὸν, εἰς τὴν ἐπανάστασιν (εὖγε). Εἰς τὴν ἐπανάστασιν ἀνήκω, Κύριοι, καὶ μικρὸν τέκνον αὐτῆς διατελῶ. Ἔρχομαι σήμερον νὰ χύσω, οὕτως εἰπεῖν, ὀλίγον ἔλαιον εἰς τὰς πλήρεις ὕδατος λυχνίας τῆς Κυβερνητικῆς πορείας. Πρόκειται σήμερον, Κύριοι Πληρεξούσιοι, ἂν πρέπῃ νὰ διατηρήσωμεν τὸν αὐτὸν τύπον, τὸν ὁποῖον δύο ὑπουργεῖα εἶχον μέχρι σήμερον, ἢ νὰ παλινδρομήσωμεν εἰς τὴν Προσωρινὴν Κυβέρνησιν. Ἂς ἐξετάσωμεν φλεγματικῶς καὶ ἀπαθῶς, καθὼς φλεγματικῶς καὶ ἀπαθῶς ἐξώσθη ὁ Ὄθων, ἂς ἐξετάσωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα ἀπαθῶς καὶ μὴ ἐπηρεαζώμεθα ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἰσχύν, ἡ ὁποία ἐνεσαρκώθη εἰς τὴν καρδίαν τοῦ Ἕλληνος πρὸ πολλῶν ἐτῶν,— τὴν φιλαρχίαν· ἂς ἐξετάσωμεν, Κύριοι, τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀπαθῶς καὶ φλεγματικῶς καὶ ἂς συζητήσωμεν ὡς ἀδελφοὶ, ἂν πρέπῃ νὰ ὑπάρχῃ τριμελὴς Κυβέρνησις, ἐὰν πρέπῃ νὰ ὑπάρχῃ Πρόεδρος διορίζων καὶ παύων τοὺς Ὑπουργοὺς, ἢ ἂν πρέπῃ νὰ ὑπάρχῃ Ὑπουργεῖον ἀποῤῥέον ἀπὸ τὰ σπλάγχνα τῆς Συνελεύσεως. Πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσωμεν καὶ προκαλῶ τὸν πατριωτισμόν σας, διότι ὅλοι ὑπεφέρατε, ὅλοι ἐπάθατε καὶ ἔχετε ἀρκετὴν μετριοφροσύνην. Κύριοι, ἴσως ἀπατῶμαι εἰς τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν θέλω σᾶς ἐκφέρει· νομίζω, ὅτι εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, καὶ κατὰ τύπον καὶ κατ’ οὐσίαν ἀπαιτεῖται μία κυβέρνησις ἰσχυρὰ, καὶ, ὅταν λέγω ἰσχυρὰ, δὲν ἐννοῶ φίλαρχον καὶ ἐγωΐστριαν, ἀπαιτῶ μίαν κυβέρνησιν, ἡ ὁποία νὰ ἐκλεχθῇ ἀπὸ ἡμᾶς καὶ αὐτὴ νὰ διορίζῃ καὶ νὰ παύῃ τοὺς Ὑπουργούς· θὰ μοὶ εἴπητε, διατί; διότι δὲν θέλω τὸ Ὑπουργεῖον νὰ τὸ ὀνομάζῃ ὁ εἷς πληρεξούσιος καὶ ὁ ἄλλος δοῦλον, ὑπηρέτην (εὖγε). Διότι ἤκουσα ἐν τῷ μέσῳ τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἤκουσα πολλάκις τὸν φίλον μου, τὸν Κ. Καλὸν, ὁ ὁποῖος εἶπεν εἰς ἕνα Ὑπουργὸν, «εἶσαι ὄργανον, ὑπηρέτης τῆς Συνελεύσεως». Ὄχι, Κύριοι, δὲν πρέπει (θόρυβος)· — πάταξον μὲν, ἄκουσον δέ. Ἐπιθυμῶ, Κύριοι, τὴν Συνέλευσιν ὑψηλὴν, τὴν ἐπιθυμῶ νὰ διορίζῃ, οὐχὶ ὑπουργοὺς, ἀλλὰ Κυβερνήτας, νὰ δίδῃ ὁ Βασιλεὺς ἐνώπιον αὐτῆς τὸν ὅρκον, καὶ οὐχὶ νὰ καταβαίνῃ εἰς τὰ στρώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας· ἐπιθυμῶ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν διὰ νὰ μὴ ὑβρίζηται ὁ Ὑπουργὸς, διὰ νὰ μὴ περιϋβρίζηται ὁ ὑπάλληλος, διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἰσοῤῥοπία ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἄλλως, διατὶ νὰ διορίζητε Ὑπουργοὺς μόνον καὶ νὰ μὴ διορίζητε Νομάρχας; Ὁ Νομάρχης κατὰ τὸ διοικητικὸν δίκαιον εἶναι ἀνώτερος ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν, ὁ Νομάρχης εἰς τὸν Νομόν του ἔχει ὅλην τὴν ἐξουσίαν τὴν δικαστικὴν, τὴν οἰκονομικὴν, τὴν στρατιωτικὴν, ἐνῷ ὁ ὑπουργὸς ἔχει μόνον μίαν ὑπηρεσίαν. Οἱ ὑπουργοὶ, Κύριοι πληρεξούσιοι, ναὶ μὲν πρέπει ν’ ἀποῤῥέουν ἀπὸ τὰ σπλάγχνα σας, ἂν καὶ δὲν πρέπῃ νὰ ἔχωμεν τόσην αὐταπάρνησιν ἐν τῷ ἐγωϊσμῷ ἡμῶν, ἀλλ’ εὑρίσκονται καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ διορισθῶσιν ὑπουργοὶ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως· δύναται οὕτω νὰ διορθωθῇ αὐτὸ τὸ ἀτόπημα, τὸ ὁποῖον καθ’ ἑκάστην γίγνεται, ὅταν παραλειφθῶσιν αὐτοὶ οἱ συνδυασμοὶ, αὐτοὶ οἱ σύλλογοι, αὐτὰ τὰ cloub, τὰ καθ’ ἑκάστην γινόμενα, οὐχὶ πρὸς ὠφέλειαν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ πρὸς καταστροφὴν αὐτῆς. Πρέπει νὰ σκεφθῆτε ὡρίμως περὶ συστάσεως νέας Κυβερνήσεως καὶ ἂς μὴ εἴπωμεν «αὔριον ἔρχεται ὁ Βασιλεὺς καὶ διορθόνει τὰ πράγματα». Ἂς ἀποδείξωμεν, ὅτι εἴμεθα Ἕλληνες, καὶ ἂς ἀποδείξωμεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔδωκε τὰ φῶτα εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην, ἔδωκε τοὺς Νόμους εἰς αὐτὴν τὴν Ῥώμην. Μὴ θέλετε νὰ ἔλθω εἰς στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνέβη εἰς τὸ Καπιτώλιον τῆς Ῥώμης ὁ Κικέρων. Δὲν θέλω νὰ σᾶς εἴπω τὴν φράσιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν εἶπε, διότι οὔτε εἰς τὸ Καπιτώλιον τῆς Ῥώμης εἶμαι, οὔτε ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ ᾖμαι ὀπαδὸς τοῦ Κικέρωνος· εὑρισκόμεθα εἰς τὴν παραμονὴν καὶ τὴν στιγμὴν τῆς καταρτίσεως νέου ὑπουργείου, νέας Κυβερνήσεως, ὅπως θέλετε· ἀλλὰ θὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν πάλιν ὡς πρίν; εἴδετε τὰ ἀποτελέσματα· ἦλθε μία Κυβέρνησις πρὸ ἑνὸς μηνὸς, καὶ ἂν δὲν παρενέπιπτε τὸ διάστημα τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα, βεβαίως πρὸ 15 ἡμερῶν θὰ ἦτο πεπτωκυῖα. Θέλετε νὰ ἐπανερχώμεθα πάλιν εἰς τὰ αὐτά; πρέπει νὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ σημεῖον, πρὸς τὸ ὁποῖον πάντες προσβλέπουσι. Κύριοι, εἶμαι ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας Ἄργους, ἔχω αὐτὴν τὴν τιμὴν τοῦ νὰ ᾖμαι ἀντιπρόσωπος 40000 ψυχῶν, εἶμαι ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, ἡ ὁποία εἰς τὸ πεδίον τὴν στιγμὴν ταύτην κλαίει καὶ ὀδύρεται 300 θύματα. Ἔχομεν καθ’ ἑκάστην ἀναφορὰς, δόσατε πίστιν εἰς τὸν συνάδελφον, εἰς τὸν Κ. Ἀνδρ. Ζαήμην καὶ τὸν Κύριον Ζωγράφον· πλήρης τάξις καὶ ἡσυχία καθ’ ὅλην τὴν ἐπαρχίαν ὑπάρχει· οἱ φόροι πληρώνονται, τὰ πάντα προσγίγνονται, ἀλλ’ ὁ φατριασμὸς καὶ ἡ πίεσις λαμβάνει χώραν, διότι δὲν ὑπάρχει Κυβέρνησις ἰσχυρά. Δὲν σέβεται ὁ χωρικὸς τὸν ὑπάλληλον, δὲν σέβεται τὸν Ἔφορον, δὲν σέβεται τὸν Ταμίαν. Ὁ συναγωνιστής μου Κύριος Πετιμεζᾶς ἔστειλεν ἔπαρχον καὶ ἐκδιώκεται ἀπὸ τὰ Καλάβρυτα, διότι δὲν ἀκούεται ἡ φωνὴ τῆς Κυβερνήσεως· ποῦ κατηντήσαμεν μὲ αὐτὰ τὰ πρόσωπα καθ’ ἑκάστην, εἰς ποῖον βαθμὸν θὰ ἔλθωμεν; Θέλω νὰ τὰ εἴπω καθαρά· μὴ νομίσητε, ὅτι οὕτως ὁμιλῶ κινούμενος ἀπὸ κᾀμμίαν πλαγίαν ἰδέαν. Μὲ γνωρίζουν οἱ συναγωνισταί μου, προκαλῶ ὅλους τοὺς συναγωνιστάς μου, οἱ ὁποῖοι κάθηνται εἰς αὐτὴν τὴν πλευρὰν (δεικνύει ὁ ῥήτωρ τὴν ἀριστερὰν πλευράν). Δὲν ὁμιλῶ παρὰ διὰ τὴν ὠφέλειαν τῆς πατρίδος, ὑπὲρ τῆς ὁποίας προσέφερα καὶ ἐγὼ τὸν ὀβολὸν τῆς χήρας. Σᾶς λέγω θετικῶς, ὡρισμένως, ἂν παραδεχθῶμεν αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν θέλομεν ἔλθει εἰς τὸ αὐτὸ ἀτόπημα ἐντὸς 10 ἡμερῶν νὰ ἐκλέξωμεν πάλιν νέαν Κυβέρνησιν. Πρέπει λοιπὸν νὰ συμφωνήσωμεν νὰ κάμωμεν τριμελῆ Κυβέρνησιν, ἢ Πρόεδρον, ὁ ὁποῖος νὰ διορίζῃ ἢ νὰ παύῃ τοὺς ὑπουργούς (χειροκροτήματα).

§71ΒΛ. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Πραγματικῶς, Κύριοι, ἂς ἐξετάσωμεν, ὡς εἶπεν ὁ Κύριος Μαυρομιχάλης, ἂς ἐξετάσωμεν ἀπαθῶς τὰ πράγματα, καὶ ἂς ἴδωμεν, ἂν ἡ μορφὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ ἀφορμὴ τῆς κακῆς καταστάσεως τῆς πατρίδος. Ἂς ἴδωμεν, Κύριοι, ἂν ἐκλέγουσα ἡ Συνέλευσις τοὺς ὑπουργοὺς αὑτῆς πάλιν, ἂν ὡς ἐκ τῆς ἐκλογῆς ταύτης προκύπτῃ ἡ κακὴ αὐτὴ κατάστασις τῶν πραγμάτων, καὶ ἂς ἴδωμεν ποῦ ἠθέλομεν καταντήσει, ἂν ἐδίδομεν τὴν ἰσχὺν εἰς ἕνα, θέλοντα νὰ γείνῃ δικτάτωρ (θόρυβος). Ἂς ἀνερευνήσωμεν, Κύριοι, ἀπαθῶς καὶ πατριωτικῶς, καὶ θέλομεν εὕρει τὰς ἀφορμὰς ἐκεῖ, ὅπου τὰς εὗρον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ πολλάκις τὰς εἶπον. Ἂς ἐξετάσωμεν, Κύριοι, πατριωτικῶς καὶ ἂς ἀναζητήσωμεν ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, προσκαλούμενοι ἀπὸ τὴν πατρίδα, ἀρνοῦνται τὴν ὑπηρεσίαν μόνον καὶ μόνον, διότι δὲν τοῖς ἀρέσκει τὸ σχῆμα τῆς Κυβερνήσεως· χαίρομαι, Κύριοι, διότι ἀπὸ τὸν Κύριον Πετσάλην ἔμαθον, ὅτι ἔτρεξα χωρὶς νὰ τὸ γνωρίζω, χωρὶς κἂν νὰ τὸ φαντάζωμαι, εἰς τὴν ἑσπέριον Ἀμερικὴν, καὶ ἐκεῖ εὗρον τὴν μορφὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν κατὰ τὸν Φεβρουάριον σᾶς ἐπρότεινα, καὶ ἡ ὁποία ὑπάρχει μέχρι σήμερον· λέγω δὲ, ὅτι ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἤθελον τρέξει, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Ὠκεανίαν αὐτὴν, ἵνα φροντίσω παντὶ σθένει νὰ σώσω τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τῆς φιλαρχίας καὶ ἀπὸ τῶν κινδύνων ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους τὴν ὤθησεν ἡ προσωρινὴ ἐκείνη μορφὴ τῆς τότε Κυβερνήσεως. Εἴχομεν, Κύριοι, τὴν τριμελῆ ἐπιτροπὴν ὑπὸ τὸν ὡραῖον τίτλον «ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος»· τὴν εἴχομεν καὶ τὴν ἐδοκιμάσαμεν· ἐδοκιμάσαμεν τὴν ἰσχὺν αὐτῆς, καὶ τὴν εἴδαμεν μηδαμινὴν, ὑποκύπτουσαν καὶ εἰς τὰς παραμικρὰς ἀπαιτήσεις· τὴν ἐδοκιμάσαμεν καὶ εὕρομεν σπατάλην τοῦ δημοσίου πλούτου, καὶ παρόμοια ἄλλα.

§72Β. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τὰ καταδείξητε (θόρυβος).

§73ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἴδομεν, Κύριοι, τὴν ἀδυναμίαν αὐτῆς· ἐζήτει δύναμιν εἰς τὰς περιττὰς βαθμολογίας, διὰ τῶν ὁποίων κατεκομμάτισε τὸν στρατὸν, καὶ ἔφερεν αὐτὴν τὴν ἀναρχίαν, ἡ ὁποία ἔφερε τὴν ἀταξίαν (θόρυβος). Ἐξετάζω, Κύριοι, καὶ τὸ παρὸν σύστημα, καὶ δὲν εὑρίσκω ποῦ κἂν σφάλλῃ. Ἂς ἴδωμεν ποῦ πταίει ἡ Συνέλευσις ἡ παραδεχθεῖσα αὐτό. Δύο ὑπουργεῖα ὑπῆρξαν, Κύριοι, ἓν μετὰ τὰ Φεβρουαριανὰ, ὅπερ ἔζησε καλῶς, καὶ ἐὰν ἔπεσεν, ἔπεσε, διότι ἴσως ἔσφαλεν ἐν μιᾷ στιγμῇ, τὴν στιγμὴν αὐτὴν, καθ’ ἣν τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο ἔσφαλε, ὡραιότατα δύναταί τις νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ἤθελε σφάλλει αἴφνης ἐν ἄλλῃ περιστάσει καὶ ἄλλη Κυβέρνησις ὑπὸ οἱαδήποτε ἑτέραν μορφήν. Ἐξελέχθη τὸ καταῤῥέον ἤδη ὑπουργεῖον, καὶ ἀπὸ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης προοιωνίσθη ἡ ἀποσύνθεσίς του. Δὲν πταίει ἡ μορφὴ, Κύριοι, πταίουσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ λάβωσιν ἐν δικαιώματι ψήφου χαρτοφυλάκια, τὰ ὁποῖα οἱ φίλοι των ἢ τοῖς ἠρνήθησαν, ἢ τέλος πάντων ὁπωσδήποτε δὲν κατώρθωσαν νὰ τὰ λάβωσι· καὶ τοιαύτη παραγωγὴ ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἐν ἑαυτῷ δὲν ἔχει τὴν ἑνότητα, ὡς τὴν ἔχει τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συνελεύσεως, σᾶς προλέγω, ὅτι οὐδέποτε θέλει τὴν ἔχει καὶ τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ἐκλεγόμενον ὑπὸ τοῦ πάτρωνός του, ὁποιουδήποτε. Ἂς ἔλθωμεν, Κύριοι, νὰ ἐξετάσωμεν, ποῖα δύνανται νὰ ἦναι, ἢ ποῖα ὑπάρχουσι τὰ πράγματα, τὰ γενόμενα ὑπὸ τοῦ σημερινοῦ Κυβερνητικοῦ συστήματος, καὶ ποῖα δύνανται νὰ ὑπάρχωσι τὰ τοῦ προτεινομένου, εἶναι τὰ αὐτά; Ἂν θέλητε νὰ μᾶς κατηγορήσητε, ὅτι ἔχομεν παραδεδεγμένον σύστημα ἐπισφαλὲς κυβερνητικὸν, διότι δὲν εἶναι πιθανὸν, ὅτι πάντοτε θέλει προκύπτει ἀπὸ ψήφους μιᾶς καὶ μόνης μερίδος σᾶς ἀντιλέγω, ἀποδείξατέ μου, ὅτι ὁ ἄρχων ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἠθέλατε παραδεχθῆ, δύναται νὰ ἐκλέξῃ ἐκ μιᾶς καὶ μόνης μερίδος, καὶ ὅτι τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν ἤθελε τὴν κάμει ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον σεῖς ἠθέλατε τὸν ὀνομάσει Πρόεδρον ἢ Κυβερνήτην. Ἐὰν ἐκλέξῃ ἐκ μιᾶς καὶ μόνης μερίδος πλειονοψηφούσης, ὁ πόλεμος ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης θέλει ἀνοίξει ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ, διότι θέλει νομίσει ἐν τῇ διανοίᾳ του, ἐν τῇ φιλοσοφίᾳ του, ὅτι περιποιούμενος μερίδα τινὰ, ἂς τὴν ὀνομάσω φατρίαν, θέλει ὑποθέτει, ὅτι ἐκληρονόμησε τὴν μερίδα· τότε μόνον δύναται νὰ πεισθῇ πράγματι περὶ τούτου, ὅταν ἕνα ἕνα τῶν Κυρίων Πληρεξουσίων προκαλέσῃ νὰ τῷ εἴπῃ τὴν γνώμην του· ποῦ ἀλλοῦ ἆρά γε καταντῶμεν ἢ εἰς τὴν ὑπὸ τῶν κυρίων Πληρεξουσίων ἔμμεσον ἐκλογήν;

§74ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶναι σωστόν.

§75ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐὰν δὲν εἶναι σωστὸν, ἐνθυμηθῆτε τὴν προσωρινὴν Κυβέρνησιν πρὸ τῆς πτώσεώς της· ἐπὶ 8 ἡμέρας κατεγίνετο νὰ σχηματίσῃ ὑπουργεῖον, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ τὸ κατορθώσῃ, διότι δὲν ἤξευρεν, ἐὰν ὁ Κύριος τάδε καὶ ὁ Κύριος τάδε ἤρεσκον εἰς τὴν δεῖνα μερίδα, ἐὰν ἐν τῇ ὁλότητί του τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ εἶχε τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Συνελεύσεως. Ἐὰν, Κύριοι, μᾶς κατηγορήσητε διὰ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς τὸ σημερινὸν καταῤῥέον ὑπουργεῖον, ὅτι, γενομένου τοῦ ὑπουργείου ἐκ τῆς ψήφου ἑνὸς καὶ ἑνὸς Πληρεξουσίου, εἶναι κίνδυνος μὴ δὲν ἀπαρτισθῇ ὑπουργεῖον ἐκ πλειονοψηφίας καθαρᾶς καὶ κεχωρισμένης, ἐὰν μᾶς κατηγορήσητε διὰ τοῦτο, σᾶς λέγω, ὅτι εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα θέλετε φθάσει καὶ διὰ τῆς ἐκλογῆς, τὴν ὁποίαν εἷς καὶ μόνος κυβερνήτης ἤθελε κάμει εἰς τὸ ὑπουργεῖον αὐτό. Κινδυνεύουν μάλιστα τὸν μεγαλείτερον κίνδυνον ἐκεῖνοι, νὰ μὴ δύνανται δηλ. νὰ ἀπαρτίσουν ὑπουργεῖον ἐκ πλειονοψηφίας καθαρᾶς καὶ μεγάλης μερίδος. Θὰ συλλάβῃ τὴν ἰδέαν νὰ περιποιηθῇ τὰς μερίδας τὰς ἐχούσας πλείονας ἐν τῇ Συνελεύσει ψήφους, θὰ καταρτίσῃ καὶ αὐτὸς ἐκεῖνος πολυειδὲς, ἐὰν ᾖναι καλὴ ἡ ἔκφρασις, θὰ καταρτίσῃ πολύχρουν ὑπουργεῖον, ὅπως τὸ κατήρτισε προχθὲς ἡ Συνέλευσις· καὶ ἐὰν μὲν, Κύριοι, τὸ κατήρτισεν ἡ Συνέλευσις προχθὲς, ἂς χρησιμεύσῃ ὡς μάθημα εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο διὰ τῆς ψήφου αὐτῶν νὰ στηρίξωσι τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον καταῤῥέει, διὰ πλειονοψηφίας ἰσχυρᾶς· ἀλλ’ οὐδεμία βεβαιότης ὑπάρχει εἰς τὸν Κυβερνήτην Πρωθυπουργὸν, Πρόεδρον, ὅπως θέλετε νὰ τὸν ὀνομάσετε, ἐκλέγοντα εἰς τὰς διαφόρους μερίδας τῆς Συνελεύσεως τοὺς διαφόρους αὐτοῦ ὑπουργοὺς, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἑνότης, ὅπως δύνασθε νὰ μᾶς κατηγορήσετε σήμερον, ὅτι δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζομεν. Ἰδοὺ λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἡ κακὴ κατάστασις τῆς πατρίδος δὲν ἔγκειται διόλου εἰς τὴν μορφὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι φρονῶ, ὅτι ἀρκούντως σᾶς ἔπεισα, ὅτι, οἱονδήποτε καὶ ἂν ὑπάρχῃ σύστημα, ἔχει τὰ πλεονεκτήματά του, ἔχει καὶ τὰ ἐλαττώματά του. Ἐὰν τὰ πράγματα τῆς πατρίδος, Κύριοι, δὲν ἔχωσι καλῶς, καὶ κατ’ ἐμὴν ἰδέαν δὲν ἔχουσιν, ἂς σκεφθῶμεν διαφορετικῶς, ἂς μὴ διαπληκτιζώμεθα περὶ ἀρχῆς, ἀλλ’ ἂς φροντίζωμεν περὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ τόπου· ἂς μὴ ὑποστηρίζωμεν ἰδέας καὶ συμφέροντα προσωπικὰ, ἀλλ’ ἂς ὑποστηρίζωμεν τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος. (εὖγε εὖγε). Ἤθελον κουράσει τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν ἐπέμενον, καὶ ἐὰν ἀπεδείκνυον τὰ κακὰ ἀποτελέσματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλλὰς ἤθελε καταντήσει, ἐὰν οἱ φίλοι τῶν φιλάρχων, ἐὰν ὑπάρχουν τοιοῦτοι, δὲν ἤθελον τοὺς περιορίσει ἐντὸς τοῦ πατριωτισμοῦ. Περαίνω τὸν λόγον μου, Κύριοι, φρονῶν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ μὴ σκεπτώμεθα περὶ ἀλλαγῆς τῆς μορφῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νὰ προβῶμεν θαῤῥαλέως εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ νέου ὑπουργείου ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐπικρατοῦντος συστήματος. Ὅσα δὲ ἐλαττώματα, Κύριοι, καὶ ἂν εὕρητε μέχρι τοῦδε εἰς τὰς γενομένας ἐκλογὰς, ἀποδείξατε, ὅτι εἴμεθα πατριῶται, συννενοηθῆτε καὶ ἀποτελέσατε ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον νὰ χαίρῃ τὴν ὑπόληψιν τῆς πατρίδος. Ἑνωθῆτε, Κύριοι, καὶ, ὅσοι λίαν διακεχωρισμένα τὰ συμφέροντα ἔχετε, χωρισθῆτε· τοὐλάχιστον ἂς παλαίσῃ ἡ μία μερὶς μὲ τὴν ἄλλην καὶ ἐρχομένης τῆς μιᾶς εἰς τὰ πράγματα, ἂς δείξῃ προφανῶς, ἂν ἔχῃ πατριωτισμὸν, ἢ ἂν κινῆται ἀπὸ φιλαρχίαν καὶ δὲν ἔχῃ ἑλληνισμόν. Ἂς δοθῇ λοιπὸν καὶ εἰς τοὺς λεγομένους ἐκλεκτικοὺς (γέλως) μικρόν τι μάθημα· οἱ Κύριοι ἐκλεκτικοὶ ἂς μάθωσιν, ὅτι εἴμεθα πολλὰ ὀλίγοι, ὅτι οὔτε ἡ μία μερὶς οὔτε ἡ ἄλλη δύναται νὰ ἀποτελέσῃ πλειονοψηφίαν ἀπόλυτον. Ἂς μὴ κάθωνται καὶ ἐγκαυχῶνται εἰς τὰς ψήφους, τὰς ὁποίας ἔχουν, καὶ ἂς μὴ λέγουν, ὅτι κρατοῦν τὴν τύχην τῆς Ἑλλάδος. Ἂς ῥιφθοῦν ἀριστερὰ, ἐὰν νομίζουν, ὅτι οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι δύνανται νὰ διοικήσουν καλῶς· ἂς ῥιφθοῦν δεξιὰ, ἂν τοὐναντίον φρονοῦν, ἂς μὴ μένουν ὅμως κεχωρισμένοι. Αὐτὸ ἀπαιτῶ, αὐτὸ τοὺς παρακαλῶ νὰ πράξουν. Μένοντες δὲ κεχωρισμένοι ἀποδεικνύουν, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ ἡ ἔκφρασις, ἐγωϊσμὸν τρομερόν.

§76ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ φιλαρχίαν.

§77ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὄχι, δὲν τὴν εὗρον ἀκόμη τὴν φιλαρχίαν εἰς τὴν ἐκλεκτικὴν λεγομένην τῆς Συνελεύσεως μερίδα, ἀλλὰ τοὺς νομίζω λίαν πολιτικούς· τοὺς νομίζω ἐπιθυμοῦντας ν’ ἀπολαύσωσι καὶ αὐτοὶ κάτι τι, ἀλλ’ ἂς τὸ ἀπολαμβάνωσιν ἡνωμένοι μὲ οἱανδήποτε μερίδα. Προτείνω λοιπὸν τὸ ἑξῆς. «Ἡ Συνέλευσις μένει εἰς τὸ ὑπάρχον κυβερνητικὸν σύστημα καὶ ὁρίζει τὴν αὔριον διὰ τὴν ἐκλογὴν νέου ὑπουργείου, καθόσον ἡ παραίτησις 4 μελῶν τοῦ νῦν ὑπάρχοντος καθιστᾷ τὸν διατήρησιν αὐτοῦ ἀδύνατον.» Διότι θέλω διὰ τῆς προτάσεώς μου νὰ μὴ προσαφθῇ οὐδεὶς μῶμος εἰς τὸ καταῤῥεῦσαν ὑπουργεῖον.

§78ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν πρὸ 4 μηνῶν, Κύριοι, ἡ Συνέλευσις ἐσυζήτησε τὸ περὶ μορφῆς Κυβερνήσεως, ἐγένοντο τόσον ἐκτεταμέναι καὶ πολλαὶ ἀγορεύσεις, ἀνεπτύχθησαν τόσα ἐπιχειρήματα περὶ ἑκάστης τῶν προτεινομένων μορφῶν τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε ἐγὼ πραγματικῶς θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ὅλα αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα καὶ τότε ἐλέχθησαν. Τότε, Κύριοι, ἤμην τῆς γνώμης, ὅτι τὸ προσφορώτερον σύστημα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τὸ σύστημα τῆς τριμελοῦς ἢ πενταμελοῦς Κυβερνήσεως διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου. Ἤδη δὲν μένει, εἰμὴ νὰ ἐξετάσωμεν τὰ μετὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην γενόμενα, διότι νομίζω ὅτι ἐκεῖνα ὑποστηρίζουσι τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν καὶ τότε ἐξέφρασα. Ἀφοῦ, Κύριοι, τότε ἐσυστήθη τριμελὴς Κυβερνητικὴ ἐπιτροπὴ, μετά τινας διαφωνίας καὶ ἀναβολὰς ἐσυστήθη ὑπουργεῖον. Δὲν ἐλάβομεν τὸν καιρὸν διὰ νὰ ἴδωμεν τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου, διότι δυστυχῶς θλιβερὰ συμβάντα ἔλαβον χώραν, ὑπὸ τὴν ἐπιῤῥοὴν τῶν ὁποίων ἡ Συνέλευσις ἐθεώρησε καλὸν νὰ μεταβάλῃ ἀμέσως τὸ σχῆμα τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ σχῆμα τὸ μέχρι τῆς παρούσης στιγμῆς ἰσχύον· ὥστε ἡ ὀλιγοήμερος ἐκείνη διάρκεια τοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύναται, κατὰ τὴν κρίσιν μου, νὰ ἔχῃ οὐδεμίαν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν σκέψεών μας περὶ τοῦ ἐὰν τὸ ἰσχύον σύστημα εἶναι ὀρθὸν, ἢ ὄχι. Ἰσχύοντος τοῦ συστήματος τούτου, ἐσχηματίσθησαν δύο ὑπουργεῖα. Δύναμαι, Κύριοι, μετὰ πεποιθήσεως νὰ εἴπω, ὅτι καὶ τὰ δύο ἐκεῖνα ὑπουργεῖα δὲν ἀνταπεκρίθησαν εἰς τὰς προσδοκίας τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ Ἔθνους. Τὸ ἔθνος, Κύριοι, ἐπερίμενε Κυβέρνησιν ἰσχυρὰν, δυναμένην νὰ συντηρήσῃ τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ καὶ νὰ καταστήσῃ σεβαστοὺς τοὺς Νόμους. Καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο ὑπουργεῖον νομίζω, ὅτι οὐδὲν τούτων ἐξετέλεσε. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω τίποτε περὶ τοῦ πρώτου, διότι ἡ Συνέλευσις τὸ κατεδίκασεν ἤδη καὶ τὸ ἀντικατέστησε. Περὶ τοῦ δευτέρου νομίζω ἐπίσης περιττὸν νὰ λαλήσω, διότι αἱ ἀλληλοδιαδόχως παραιτήσεις τῶν διαφόρων μελῶν αὐτοῦ κατέδειξαν ἡλίου φαεινότερον, ὅτι ἡ μεγαλειτέρα διαφωνία καὶ διχόνοια μεταξὺ τῶν μελῶν αὐτοῦ ὑπάρχει. Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἡ ὀλίγη αὕτη πεῖρα πρέπει νὰ μᾶς πείσῃ περὶ τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν πάντοτε ἐπρέσβευον, ὅτι διὰ τῆς ἐκλογῆς ὁλοκλήρου τῆς Συνελεύσεως εἶναι ἀδύνατον νὰ προκύψῃ ὑπουργεῖον σπουδαῖον, σοβαρὸν καὶ περιέχον στοιχεῖα ὑπάρξεως καὶ διαρκείας. Ἐπειδὴ ὅμως τινὲς τῶν προλαλησάντων ἠθέλησαν νὰ ἀποδώσουν τὴν ἔλλειψιν αὐτὴν καὶ εἰς τὴν κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐὰν ὑπερισχύσῃ, σχηματισθησομένην Κυβέρνησιν, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ εἴπω τινὰ περὶ τούτου. Ἡ διχόνοια, λέγουν, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν ἐκλεχθέντων ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ὑπουργῶν, δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐπίσης καὶ μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, τῶν ὑπὸ τῶν Συνελεύσεως ἐκλεχθησομένων. Νομίζω, ὅτι ἡ ἰδέα αὕτη δὲν εἶνε ὀρθή· καὶ ἐὰν ὅμως ὑποθέσωμεν, ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὰ δυσάρεστα, τὰ ἐπιβλαβῆ ἐκεῖνα ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἔχει, ὅταν ὑπάρχῃ ἓν μόνον ὑπουργεῖον· διότι βεβαίως ἐν περιπτώσει διαφωνίας ἰσχύει ἡ πλειονοψηφία, αὕτη δύναται κατὰ συνέπειαν νὰ τροποποιῇ κατ’ ἀρέσκειαν καὶ νὰ ῥυθμίζῃ τὸ ὑπουργεῖον ὅπως θέλει· ὥστε οἱαδήποτε καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἡ νέα Κυβέρνησις, νομίζω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ θὰ περιέχῃ σύμπνοιαν καὶ τὰ μέλη αὐτοῦ θὰ ᾖναι ἐν συμφωνίᾳ μεταξύ των. Ἠθέλησε, Κύριοι, ὁ Κ. Βαλτινὸς νὰ σᾶς ἀναφέρῃ τὰς δυσκολίας, εἰς τὰς ὁποίας θέλει εὑρεθῆ εἷς, ἢ πλείονες Κυβερνῆται νὰ ἐκλέξουν ἓν ὑπουργεῖον. Αἱ δυσκολίαι αὗται μακρὰν τοῦ ν’ ἀντικρούσουν αὐτὴν τὴν ἰδέαν, ἐξ ἐναντίας ὑποστηρίζουσιν αὐτήν· διότι, ἐὰν οἱ Κυβερνῆται θὰ εὑρεθοῦν εἰς τόσας δυσκολίας, ὅσας ὁ προλαλήσας ἀνέφερε, τοῦ νὰ σχηματίσουν ἓν ὑπουργεῖον, νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ εὑρεθῇ εἰς ἑκατονταπλασίους δυσκολίας. Ὅ,τι λοιπὸν περὶ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐῤῥέθη, στρέφει κατὰ τῆς γνώμης τοῦ ἀντιπάλου, ὅτι δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ ἐκλέξῃ ὑπουργεῖον. Ὁ Κ. Σαρίπολος ἐνόμισεν, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ προβῇ εἰς μεταβολὴν Κυβερνήσεως διότι οὕτω θέλει φανῆ μία ἀντίφασις τῆς Συνελεύσεως. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο δὲν τὸ θεωρῶ ἰσχυρόν, διότι φρονῶ, ὅτι, ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἐν πεποιθήσει ἐπείσθη ἐκ τῆς πείρας καὶ τῆς θεωρίας, ὅτι τὸ ὑπάρχον σύστημα δὲν εἶναι ὀρθὸν, δύναται μετὰ θάῤῥους νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν αὐτοῦ, διότι πρέπει νὰ ἔχῃ ὁδηγὸν ἡ Συνέλευσις ὄχι τὴν μικροφιλοτιμίαν καὶ φιλαυτίαν της, ἀλλὰ τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος. Δὲν πρέπει, εἶπεν ὁ Κ. Σαρίπολος, νὰ προβῇ ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς μορφῆς τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐντὸς ὀλίγου ἔρχεται ὁ Βασιλεὺς καὶ τότε θὰ διορθωθοῦν τὰ πάντα. Καὶ τοῦτο τὸ ἐπιχείρημα οὐχὶ μόνον δὲν ὑποστηρίζει τὴν ἰδέαν τοῦ Κυρίου Σαριπόλου, ἀλλ’ ἀποκρούει αὐτήν. Ἐπειδὴ μάλιστα πρόκειται ἐντὸς ὀλίγου νὰ ἔλθῃ ὁ Βασιλεὺς, πρέπει ν’ ἀποδείξωμεν εἰς τὸν νέον Βασιλέα, ὅτι δυνάμεθα ν’ αὐτοδιοικηθῶμεν· πρέπει νὰ εὕρῃ τὸν τόπον εἰς ὁμαλὴν κατάστασιν, καὶ νὰ λάβῃ ἐξ ἀρχῆς τὴν ἀρίστην περὶ ἡμῶν ἰδέαν. Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ κατάστασις ἡμῶν δὲν εἶναι εὐάρεστος, ὁ στρατὸς εὑρίσκεται εἰς παραλυσίαν καὶ ἡ δημοσία ἀσφάλεια κατέστη προβληματική. Μετὰ τὰ τελευταῖα συμβάντα, τὰ λαβόντα χώραν ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν, μετὰ τὰς διακοινώσεις τῶν Πρέσβεων τῶν συμμαχικῶν Δυνάμεων, νομίζω περιττὴν πᾶσαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐξήγησιν. Ἡ θέσις μας εἶναι δεινὴ καὶ πρέπει διὰ μέτρων δραστηρίων ν’ ἀποδείξωμεν ὅτι τὰ συμβάντα ἐκεῖνα ἦσαν ὅλως τυχαῖα γεγονότα καὶ οὐχὶ ἀποτέλεσμα ἐθνικῆς διαφθορᾶς. Φρονῶ λοιπὸν, Κύριοι, ἀδιστάκτως, ὅπως ἐφρόνουν πάντοτε, ὅτι διὰ νὰ διοικηθῇ ὁ τόπος εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρξῃ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία νὰ διορίζῃ, καὶ ἐν περιπτώσει ἀνάγκης, νὰ παύῃ ἀμέσως καὶ ταχέως καὶ ν’ ἀντικαθιστᾷ τοὺς Ὑπουργούς. Ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν ὅμως, Κύριοι, τῶν μελῶν, ἐκ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ σύγκηται ἡ Κυβέρνησις, ἐπιμένω εἰς τὴν ἀρχαίαν μου ἰδέαν φρονῶν, ὅτι ἡ γνώμη τοῦ Κυρίου Πετσάλη περὶ μονομελοῦς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ὀρθὴ, οὐχὶ διότι φοβοῦμαι τὴν δικτατορίαν, ὅπως εἷς τῶν προλαλησάντων ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, ἡ δικτατορία εἶναι φόβητρον, τὸ ὁποῖον μόνον τὰ νήπια δύνανται νὰ φοβηθοῦν ἐν Ἑλλάδι, οὐχὶ σπουδαῖος ἄνθρωπος, ἀλλὰ διότι νομίζω, ὅτι εἷς ἄνθρωπος, καὶ τὴν ἱκανότητα τὴν δέουσαν δὲν θὰ ἔχῃ πρὸς Κυβέρνησιν τοῦ τόπου, καὶ δὲν θὰ δυνηθῇ βεβαίως ν’ ἀπαρτίσῃ Κυβέρνησιν ἰσχυράν. Μ’ ὅλον τὸν πατριωτισμὸν, τὸν ὁποῖον ἀναγνωρίζω εἰς ὅλα τὰ μέλη τῆς Συνελεύσεως, δὲν δύναμαι δυστυχῶς νὰ μὴ ὁμολογήσω τὴν μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουσαν ἀντιζηλίαν. Πολυμελὴς Κυβέρνησις ἱκανοποιοῦσα τὴν ἀντιζηλίαν, τὴν φιλοτιμίαν ταύτην, θέλει καταστήσει τὴν νέαν Κυβέρνησιν σπουδαιοτέραν, ἰσχυρωτέραν καὶ παρέχουσαν ἐγγυήσεις διὰ τὸν τόπον· ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ σύγκηται ἐκ πλειόνων μελῶν· εἰς τὴν συζήτησιν τὴν προλαβοῦσαν τότε ἐφρόνουν, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι πενταμελής, ὡς πρὸς τοῦτο ὅμως δὲν ἐπιμένω καὶ ἀφίνω εἰς τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως ν’ ἀποφασίσῃ, ἂν πρέπῃ νὰ ᾖναι τριμελὴς ἢ πενταμελής. Κύριοι! καὶ ἐγὼ δὲν ἀνήκω εἰς κἀνὲν κόμμα· ἠδυνάμην νὰ εἴπω ὡς ὁ φίλος μου Κύριος Μαυρομιχάλης, ὅτι ἀνήκω εἰς τὸ κόμμα τὸ ἐπαναστατικὸν, διότι καὶ ἐγὼ διὰ τῶν ἀσθενῶν μου δυνάμεων συνετέλεσα εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἐπαναστάσεως, δὲν τὸ λέγω ὅμως, διότι μετὰ λύπης παρατηρῶ, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ ἁγνὸν πατριωτισμοῦ αἴσθημα κινούμενοι, ἐκινδύνευσαν καὶ ἐμόχθησαν ὑπὲρ τῆς ἐπαναστάσεως, ἀντὶ ἡνωμένοι ν’ ἀποτελέσουν ἓν κόμμα ἀληθῶς ἐπαναστατικὸν πρὸς ἐφαρμογὴν καὶ πραγματοποίησιν τῶν ἀρχῶν τῆς ἐπαναστάσεως, διῃρέθησαν δυστυχῶς εἰς δύω ἀντίπαλα στρατόπεδα καὶ ἡνώθησαν μὲ συντρόφους καὶ ἀνεγνώρισαν ὡς ἀρχηγοὺς ἄλλους παρ’ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐθεώρουν τοιούτους πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως.

§79ΚΑΛΟΣ. Κύριοι! Δὲν ἔσχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελέσω μέρος τῆς Συνελεύσεως, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐσυζητεῖτο κατὰ πρῶτον ἡ μορφὴ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο τότε δὲν ἠδυνάμην ν’ ἀναφέρω, ὁποίαν περὶ αὐτῆς εἶχον γνώμην. Εἶχον καὶ προηγουμένως τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὅσον πολυμελεστέρα εἶναι ἡ Κυβέρνησις, τόσον δύναται νὰ ἔχῃ δυνάμεις περισσοτέρας· δυστυχῶς ὅμως τὰ πράγματα ἀπέδειξαν τὴν ἀπάτην μου, ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ πολυμελὴς Κυβέρνησις ἀντὶ νὰ παγιώσῃ τὴν τάξιν, ἀντὶ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν εὐημερίαν τοῦ τόπου καὶ εἰς τὴν κατεύνασιν τῶν παθῶν, ἀπ’ ἐναντίας ἔφερε διαιρέσεις καὶ προεκάλεσεν ἔριδας, αἵτινες ἔφερον τὴν σημερινὴν κατάστασιν. Ἡ πρώτη Κυβέρνησις, ἥτις ἦλθε μετὰ τὴν κατάργησιν τῆς τριμελοῦς Κυβερνήσεως, ἀνταπεκρίθη ἆρά γε εἰς τὰς προσδοκίας τῆς Συνελεύσεως; Δὲν διστάζω νὰ εἴπω, ὅτι μὲ ὅλην τὴν καταφορὰν, ἥτις ἀνεφάνη κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τῆς ζωῆς του, ἀνταπεκρίθη πληρέστατα· διότι ἐσχηματίσθη, ὄχι ἀπὸ δύω φατρίας, ἀπὸ δύω κόμματα, ἀλλὰ ἀπὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ κόμμα· δύω κόμματα διεστῶτα, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπρόκειτο νὰ σχηματισθῇ τὸ Ὑπουργεῖον, ἡνώθησαν καὶ ἔφερον τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα, ὑπῆρχεν ὁμοφροσύνη μεταξὺ τῶν μελῶν αὐτῶν, καὶ ἡ ὁμοφροσύνη αὕτη ἐπεκράτησε μέχρι τῆς τελευταίας ἡμέρας. Ἐῤῥίφθη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, κατασταθεῖσα ἀσθενὴς, ὡς σᾶς εἶπεν εἷς τῶν Κυρίων προλαλησάντων, πῶς εἶναι δυνατὸν κόμμα ὑγιὲς ἐκτὸς τῶν πραγμάτων νὰ καθίσταται ἀσθενὲς εἰς τὰ πράγματα; Εὔκολον νὰ εὕρητε τὴν λύσιν, ὅταν ἐξετάσητε τὰς αἰτίας· αἱ αἰτίαι δὲν συνίστανται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, αὕτη ἐλθοῦσα εἰς τὴν ἐξουσίαν ἐξησθένησεν· ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἤθελεν, ἠδύνατο νὰ κατασταθῇ ἰσχυρὰ, ἀλλ’ ὅμως δὲν τὸ ἠθέλησε, δὲν ἤθελε νὰ κάμῃ χρῆσιν τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα τῆς ἐδόθησαν, ἤθελε νὰ φερθῇ ὡς ἀληθὴς ἀντιπρόσωπος τῆς Συνελεύσεως· ἀλλ’ ἠγέρθησαν παράπονα ἐκ μέρους ὑμῶν, οἵτινες ἀποσκιρτήσαντες ἀπὸ τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνῆκον, προσετέθησαν εἰς τὴν ἄλλην μερίδα, καὶ δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ ἐπολεμήθη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, καὶ ἐπολεμήθη ἀπὸ ἀτομικὰ συμφέροντα. (θόρυβος). Τὸ ἐλάττωμα τῆς μορφῆς τῆς Κυβερνήσεως δὲν συνίστατο εἰς τὸν τρόπον της, ἀλλ’ εἰς τὴν ὑποστήριξιν, τὴν ὁποίαν οἱ διάφοροι ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων παρεῖχον καθ’ ἑκάστην εἰς τὴν συντήρησιν αὐτῆς· ἐν ὅσῳ οἱ ἀρχηγοὶ συμφωνοῦν εἰς τὴν συντήρησιν αὐτῆς, ἡ Κυβέρνησις αὕτη εἶναι ἰσχυρὰ, ἐν ὅσῳ ἐκεῖνοι διαπληκτίζονται διὰ ἄλλους σκοποὺς, εἴτε ὁρμώμενοι ἀπὸ συμφέροντα τοπικὰ, ἢ ἀπὸ ἄλλα, τότε ἐξασθενεῖται ἡ δύναμις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοιουτοτρόπως καταπίπτει. Τί σᾶς λέγουν; Θέλομεν Κυβέρνησιν ἰσχυρὰν, θέλομεν ὁ Πρόεδρος, ἢ ὁ Κυβερνήτης νὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν νὰ ὀνομάζῃ τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ νὰ τοὺς παύῃ· καὶ πῶς, Κύριοι, ποία εἶναι ἡ κατάστασις ἡ σημερινὴ τῆς Ἑλλάδος; καὶ αἰσθάνεσθε, ὅτι ἡ Συνέλευσις αὕτη εἶναι δικτάτωρ, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι ἡ δικτατορία ἦλθε κάτωθεν; ὅπως εἰς ἄλλα Κράτη ἔρχεται ἄνωθεν καὶ διαθέτει τὰ κατ’ αὐτὴν κατὰ τὸ δοκοῦν, τοιουτοτρόπως μία συντακτικὴ Συνέλευσις ἐλθοῦσα κάτωθεν ἔχει τὴν ἐξουσίαν νὰ πράττῃ ὅ,τι θέλει· ὅ,τι αὕτη ἀποφαίνεται, ἐκεῖνο πρέπει νὰ γίνεται· οἱ Ὑπουργοὶ δὲν εἶναι παρὰ ὄργανα αὐτῆς, καὶ ὅ,τι ἀποφασίσει ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ ἐνεργήσουν, καὶ αὐτὸ νὰ πραγματοποιῆται. Ἠδύνατο αὕτη νὰ διοικήσῃ τὸ Κράτος, ἀλλὰ μὴ δυναμένη νὰ κάμῃ τὸ τοιοῦτον δι’ ἄλλους λόγους ἀναθέτει μέρος τῆς ἐξουσίας της, τοὐτέστι τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν εἰς 5, 6, 7 πρόσωπα, τὰ ὁποῖα πρόσωπα λαμβάνουν τὴν δύναμίν των ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Διὰ τί ἀπέτυχεν ὁ σχηματισμὸς τῆς τελευταίας Κυβερνήσεως; Ἀπέτυχε, διότι τὰ δύω διεστῶτα κόμματα ἀντὶ νὰ ἑνωθῶσιν ἦσαν διεσπασμένα μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς, καὶ τὸ λεγόμενον ἐκλεκτικὸν κόμμα, ἀντὶ νὰ συμμερισθῇ καὶ νὰ συνενωθῇ, ἢ μὲ τὴν μίαν μερίδα, ἢ μὲ τὴν ἄλλην, ἔμεινε μόνον, ἔκαμε τὴν ἐκλογὴν καὶ ὁ σχηματισμὸς ἀπέτυχε, διότι δυστυχῶς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζοντο ἀπὸ τὰς δύω μερίδας, δὲν παρεῖχον τὰ ἐχέγγυα, ὅτι ἠδύναντο νὰ φέρωσι τὸ Κράτος ἐκεῖ, ὁποῦ ἤθελεν ἡ Συνέλευσις. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ λάθος ὑπῆρχεν, ὄχι ἐκ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐκ τῶν διαθέσεων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διέπουν τὴν Συνέλευσιν. Ἐρχόμενοι, Κύριοι, σήμερον νὰ σᾶς προτείνουν τὴν μεταβολὴν τῆς μορφῆς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θέλοντες ἀντὶ νὰ ἐκλέγῃ ἡ Συνέλευσις αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον, νὰ τὸ ἐκλέγῃ εἷς μόνος ἄνθρωπος, σᾶς λέγουν, ὅτι, ἔστω ὡς διαμαρτύρησις αὕτη ἡ πρότασίς μας. Καὶ πῶς; Δύναται νὰ διαμαρτυρηθῇ τις κατὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως; Ἀντὶ νὰ εἴπουν θέλομεν ὑποταχθεῖ εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως, σᾶς λέγουν ἀπὸ τοῦδε, ὅτι διαμαρτυρόμεθα κατὰ πάσης τοιαύτης ἀποφάσεως· καὶ διὰ τί; Διότι, λέγουν, τὸ πολίτευμα αὐτὸ ὑπάρχει εἰς τὸν ἄλλον κόσμον· ἀλλ’ ἀδιάφορον, ὅπου καὶ ἂν ὑπάρχῃ. Πᾶσα ἐξουσία ἀποῤῥέει ἐκ τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀπ’ αὐτῆς πρέπει νὰ ἀποῤῥέῃ πάντοτε. Καὶ ἐγὼ βεβαίως δὲν φοβοῦμαι εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν Δικτατορίαν· ἀλλὰ διὰ τί νὰ διαταραχθῇ, ἔστω καὶ ἐπὶ μικρὸν, ἀπὸ ἓν πρόσωπον; καὶ διὰ τί τάχα; ἀπαιτεῖ αὐτὸ τὸ πρόσωπον νὰ ἔχῃ περισσοτέραν σοφίαν καὶ κρίσιν καὶ ἱκανότητα ἀπὸ τοὺς ἄλλους; Ἡ κρίσις τῶν πολλῶν εἶναι ἐπικρατεστέρα τῆς τῶν ὀλίγων. Καὶ νομίζετε τάχα, ὅτι καὶ ἂν ἀνατεθῇ ἡ ἐξουσία εἰς ἓν πρόσωπον, δὲν θέλει αὐτὸ ἐκ τῶν προτέρων ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ὑπουργείου; Ἀδύνατον, Κύριοι. Ὅσην καὶ ἂν ἔχῃ ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν προσώπων, δὲν δύναται νὰ σχηματίσῃ ὑπουργεῖον χωρὶς νὰ συνεννοηθῇ μὲ τοὺς φίλους του. Ἔρχομαι εἰς τὰ πράγματα. Τίς εἶναι ἡ κατάστασις τῆς Συνελεύσεως; Τρεῖς εἶναι αἱ μερίδες, ἡ δεξιὰ, ἡ ἀριστερὰ καὶ τὸ κέντρον· καὶ ὅστις δήποτε καὶ ἂν ᾖναι οὗτος, δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι σχηματίζω τὸ ὑπουργεῖον, ὅπως θέλω; ὄχι! πρέπει ἐκ τῶν μερίδων νὰ τὸ σχηματίσῃ. Εἴτε λοιπὸν ὑμεῖς ἐξασκήσετε τὸ δικαίωμα τοῦτο, εἴτε εἰς ἓν μόνον πρόσωπον τὸ ἀναθέσετε, καταντᾷ τὸ ἴδιον, πρέπει ἐκ τῶν προτέρων νὰ προέρχηται ὁ σχηματισμὸς τοῦ ὑπουργείου. Καὶ νομίζετε τάχα, ὅτι θέλει κάμει τὴν καλλίστην χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος εἷς Πρόεδρος, ἐὰν τῷ ἀναθέσητε ὅλην τὴν ἐξουσίαν; καὶ ἂν ὁ Πρόεδρος ἀπατηθῇ, τί θέλει γίνει ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως; τὰ πάθη θέλουν εἶσθαι μεγαλείτερα, καὶ τότε θέλετε ἐξασθενήσει τὴν δύναμιν αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως ἀντὶ νὰ τὴν ἐνδυναμώσητε· εἰς τὰς ἐπαρχίας ἡ ἐξασθένησις τῆς ἐξουσίας δὲν προέρχεται ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, ἀλλὰ ἀπὸ ἄλλας αἰτίας, Κύριε Μαυρομιχάλη, τὰς ὁποίας δὲν θέλομεν νὰ ἐξετάσωμεν. Κύριοι, ἐὰν δὲ ἐπρόκειτο νὰ λυθῇ τὸ περισπούδαστον ἐκεῖνο ζήτημα τοῦ βασιλέως, πάλιν εἴχομεν ἀνάγκην νὰ μείνωμεν εἰς τὸ σύστημα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἐγκαταλιμπάνοντες μέγα μέρος τῶν προσωπικῶν μας ἀπαιτήσεων, δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θέλομεν ἐνισχύσει τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι, Κύριοι, μεταβάλλοντες τὸ σχῆμα. Σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἔχει μεγάλην πλειονοψηφίαν, ἀλλ’ αὔριον τὴν χάνει, διότι δὲν δύναται, καθὼς καὶ ἡ προλαβοῦσα πεσοῦσα Κυβέρνησις, νὰ ἱκανοποιῇ τὰς ἀπαιτήσεις ὅλων τῶν πληρεξουσίων, αὐτὸ εἶναι τὸ αἴτιον. Δὲν εἶναι ἡ μορφὴ, ἀλλ’ αἱ ἀπαιτήσεις αἱ προσωπικαί. Κύριοι, ἐπιμένω εἰς τὸ νὰ μείνῃ ἡ μορφὴ τῆς Κυβερνήσεως, ὁποία εἶναι, πρὸς τὸ συμφέρον καὶ τῆς Συνελεύσεως καὶ τῆς τάξεως· διότι ἐάν τινες διαμαρτύρωνται, ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν ἀπαλλάσσονται τῶν συνεπειῶν, ἀφοῦ μεταβληθῇ αὐτὴ ἡ μορφὴ τῆς Κυβερνήσεως, δηλαδὴ ἀντὶ νὰ γίνεται παρὰ τῆς Συνελεύσεως, ν’ ἀνατεθῇ εἰς ἓν μόνον πρόσωπον. (Εὖγε).

§80ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Συνέλευσιν, ὅσοι παραδέχονται ὅτι ἐφωτίσθησαν νὰ σηκωθοῦν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἐφωτίσθη. Ἡ προκειμένη συζήτησις ἐγέννησε τὸ ζήτημα τοῦ ἐὰν πρόκειται νὰ μεταβληθῇ ἡ μορφὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπ’ αὐτοῦ λοιπὸν θὰ ζητήσω τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως.

§82ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι παραδέχονται τὴν μεταβολὴν τῆς μορφῆς τῆς Κυβερνήσεως θὰ εἴπουν ναὶ, οἱ ἄλλοι θὰ εἴπουν ὄχι. Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι! Ἰδοὺ τὸ ἀποτέλεσμα· ἐψηφοφόρησαν 206· εἷς ἠρνήθη ψῆφον, 144 εἶπον ὄχι, καὶ 61 ναί· ὥστε ἡ πρότασις περὶ τῆς μεταβολῆς τῆς μορφῆς τῆς Κυβερνήσεως ἀπεῤῥίφθη δι’ 144 ψήφων κατὰ 61. Λοιπὸν, Κύριοι, ἐπὶ τῆς παραιτήσεως τῶν Ὑπουργῶν ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ Κύριος Ζέρβας.

§85ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ὑπουργοὶ παρῃτήθησαν, καὶ εἴπομεν νὰ προβῶμεν εἰς νέαν ἐκλογήν.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Ζέρβας εἶναι τῆς ἰδέας νὰ μὴ ἀντικατασταθοῦν ὅλοι οἱ Ὑπουργοὶ, ἀλλὰ μόνον οἱ παραιτηθέντες.

§87ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἀναγνώσατε τὴν πρότασίν μου.

§88ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας κάμνουν λόγον, ὅτι σήμερον προσδιωρίσθη ἡ ἡμέρα διὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς νέας Κυβερνήσεως;

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ Κ. Βαλτινοῦ ὡς ἀνωτέρω διετυπώθη ὑπ’ αὐτοῦ.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Ζέρβας ἐπὶ τῆς παραιτήσεως τῶν ὑπουργῶν (θόρυβος).

§91ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ ἂν καὶ δὲν τὸ εἶπον, πρέπει νὰ μὲ θεωρήσητε παρῃτημένον.

§92ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ὅλοι εἴμεθα παρῃτημένοι, καὶ ἐὰν δὲν ἦλθον ὅλοι διὰ νὰ τὸ εἴπουν ξεχωριστὰ, ὡμίλησεν ὁ εἷς ὑπὲρ τῶν ἄλλων.

§93ΠΟΛΛΟΙ. Κύριε Πρόεδρε, πᾶσα συζήτησις εἶναι περιττὴ, νὰ προβῶμεν εἰς ψηφοφορίαν (θόρυβος).

§94ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι, πρὸ ὀλίγου ἡ Συνέλευσις ἐξελέξατο ἓν ὑπουργεῖον· τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ μέχρι σήμερον οὐδόλως ἀπεδοκιμάσθη ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, ἐξακολουθεῖ νὰ ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως· αἴφνης ὅμως τινὲς τῶν ὑπουργῶν παρουσιάσθησαν καὶ ἐζήτησαν νὰ τοὺς ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ τὸ βάρος τῆς ὑπηρεσίας. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ὡς πληρεξούσιος μιᾶς ἐπαρχίας, καὶ ὡς μέλος λαβὼν μέρος εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργείου, ἐπιθυμῶ νὰ μάθω λεπτομερῶς τὰ αἴτια τῆς αἰφνηδίου αὐτῆς παραιτήσεως. Κύριοι, ὅταν τις προσκαλῆται καὶ ἀποδέχηται νὰ ἐργασθῇ ὑπὲρ τῆς πολιτείας, πρέπει νὰ ἔχῃ λόγον ἀποχρῶντα διὰ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ὑπηρεσίαν, ἄλλως τε ὁ ἄνευ λόγου παραιτούμενος ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τοιαύτην κατάστασιν πραγμάτων, καθ’ ἣν ἡ πατρὶς εἶναι εἰς κρίσιμον περίστασιν, θεωρεῖται ὅτι δὲν ἐκπληροῖ τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκόν του. Σήμερον, ἐὰν ἀποδεχθῶμεν τὴν παραίτησιν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, θὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ἐκλογήν· ἐὰν ἔλθωμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν καὶ ἔλθωσι καὶ οἱ νέοι ὁ εἷς κατόπιν τοῦ ἄλλου τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἐκλογῆς των καὶ μᾶς εἴπουν ἔχετέ μας παρῃτημένους, τί θὰ γείνῃ; Καὶ ἐὰν οἱ ἄλλοι ἐπίσης παραιτηθοῦν τότε.....

§95ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Ἄλλοι.

§96ΖΕΡΒΑΣ. Ναὶ, ἄλλοι, ἡ πολιτεία ὅμως ἀπαιτεῖ Κυβέρνησιν. Ἐπιμένω λοιπὸν, ὅτι οἱ Κύριοι ὑπουργοὶ δὲν θεωροῦνται ὅλοι παραιτηθέντες, διότι ἐν μέρει δὲν παρῃτήθησαν.

§97ΠΟΛΛΟΙ. Ὅλοι παρῃτήθησαν.

§98ΖΕΡΒΑΣ. Ὅσοι θέλουν νὰ παραιτηθοῦν, ὤφειλον, ὡς ὑπουργοὶ, νὰ ἐκθέσουν τοὺς λόγους διὰ νὰ γνωρίσωμεν, διὰ τί παραιτοῦνται αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, ἐὰν ἰδιωτικαὶ ὑποθέσεις ὑποχρεώνουν αὐτοὺς ν’ ἀπομακρύνωνται ἀπὸ τὴν δημόσιον ὑπηρεσίαν, ἢ ἄλλοι λόγοι γεννηθέντες ἐντὸς τοῦ Ὑπουργείου, ἢ ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως. (θόρυβος). Λοιπὸν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀντικατάστασιν, μὴ παραιτηθέντων τῶν Ὑπουργῶν χωρὶς νὰ προσβάλωμεν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους.

§99ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (Ὑπουργός). Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν εἶναι ἄπορον διὰ τί τὸ Ὑπουργεῖον παρῃτήθη. Τὸ ἐνθυμεῖσθε, ὅταν ὁ Πρόεδρος, ὅστις εἶναι τὸ κέντρον τῆς ὑπουργικῆς ἑνότητος, ὅταν ἐξελέχθη ἐδῶ, σᾶς ἐξέφρασε τὴν γνώμην του, ὅτι τὸ παραδέχεται προσωρινῶς, τότε καὶ ἡμεῖς ἐδέχθημεν διὰ νὰ μὴ φέρωμεν προσκόμματα καὶ κάμωμεν τὴν Συνέλευσιν ἐκ νέου νὰ ἐπανέλθῃ εἰς νέαν ψηφοφορίαν, καὶ ἐνθυμεῖσθε εἰς πόσον δύσκολον θέσιν εὑρέθη ἡ Συνέλευσις ὡς πρὸς τὴν συναρμολόγησιν τοῦ ὑπουργείου, δύω ἡμέρας ἐχρειάσθη ἕως οὗ νὰ τὸ συναρμολογήσῃ, λοιπὸν ἠθέλατε νὰ φέρωμεν ἀμέσως προσκόμματα; Ἐβλέπαμεν λοιπὸν ὅτι δὲν ἐβαδίζαμεν στερεὰ, ἠρχόμεθα μὲ ἕνα Πρόεδρον, ὁ ὁποῖος πολὺ ὀγλίγωρα ἤθελε μᾶς ἐγκαταλείψει. Ἦτο περιττὸν λοιπὸν νὰ ἔλθωμεν νὰ παραιτηθῶμεν καὶ ἡμεῖς ξεχωριστὰ, ἀφοῦ μάλιστα παρῃτήθησαν καὶ ἄλλοι 3, 4, ἐκ τῶν Ὑπουργῶν. Θέλετε λοιπὸν νὰ φρονῆτε, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ σταθῇ ἀκόμη αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον; Καὶ ἄλλως, ὅταν ἡ Συνέλευσις ἔρχηται νὰ ἐκλέξῃ τὸν Πρόεδρον, εἶναι ἑπόμενον νὰ καταργήσῃ καὶ τοὺς ἄλλους, διότι θὰ συναρμολογήσῃ μίαν ἁρμονίαν μεταξὺ τῶν Ὑπουργῶν, ὥστε δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ αὐτὰς τὰς ἐπισκευάς. (θόρυβος.) Λοιπὸν εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον, καὶ ἂν δὲν τὸ ἐλέγαμεν ἡμεῖς, νὰ τὸ κάμῃ ἡ Συνέλευσις, διότι δὲν ἠθέλαμεν νὰ κάμωμεν ἐπιδείξεις, νὰ εἴπωμεν «καὶ ἐγὼ παραιτοῦμαι,» ἄλλως τε ἦτο καὶ περιττὴ ἡ παραίτησις, ὁ Πρόεδρος τὸ εἶπε δι’ ὅλους, ἐπροσπαθήσαμεν νὰ τὸ συντηρήσωμεν περισσότερον, ἀλλ’ αἱ περιστάσεις δὲν τὸ ἐπέτρεψαν. Λοιπὸν ἔδωσε τὴν παραίτησίν του καὶ δι’ ἡμᾶς.

§100ΚΑΛΟΣ. Ὕστερον ἀφ’ ὅσα εἶπεν ὁ Κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἶναι περιττὸν ν’ ἀντικρούσω τὸν Κ. Ζέρβαν. Λέγω μόνον, ὅτι τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἐθέσαμεν εἶναι τὸ ἑξῆς· «ἡ Συνέλευσις μετὰ τὴν γενομένην συζήτησιν περὶ μεταβολῆς τῆς μορφῆς τῆς Κυβερνήσεως προβαίνει εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τῆς Κυβερνήσεως.»

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις καταντᾷ ἡ αὐτὴ, ὁρίζει τὴν αὔριον.

§102ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, σήμερον.

§103ΕΤΕΡΟΙ. Αὔριον. (Θόρυβος).

§104ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι! Δὲν θὰ ἐμβῶ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου Κύριος Ζέρβας καθυπέβαλε, διότι βλέπω τὴν Συνέλευσιν ἕτοιμον ν’ ἀποφανθῇ περὶ αὐτῆς· ἄλλως τε ἡ γνώμη μου περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου εἶναι ἤδη γνωστή. Καὶ ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ὁ δημόσιος ὑπάλληλος δὲν δύναται ἀκουσίως νὰ βιασθῇ, ἵνα ὑπηρετήσῃ τὴν πολιτείαν, διότι τὰ νεώτερα πολιτεύματα πρεσβεύουν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἀτόμου καὶ στηρίζονται εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἁρμονίας τῶν καθηκόντων τοῦ πολίτου μετὰ τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἰδιώτου. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ ζητήσωμεν τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον παρῃτήθησαν οἱ Ὑπουργοί· δὲν θέλουν πλέον νὰ ὑπηρετήσουν, καὶ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς ὑποχρεώσωμεν· αὐτὸ εἶναι φανερόν. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν τινὲς ὑπέβαλον, τοῦ νὰ προχωρήσῃ ἀμέσως ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν ἐκλογὴν νέου Ὑπουργείου. Κύριοι, ἡ Συνέλευσις, ἐκλέγουσα τὸ Ὑπουργεῖον, μὴ λησμονήσητε, ὅτι διοικεῖ, καὶ ὅτι ἐνεργεῖ τὴν κυριωτέραν διοικητικὴν πρᾶξιν. Ἡ ἐκλογὴ μιᾶς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι πρᾶξις τυχαία, οὔτε τόσον εὔκολος, ὡς μὴ δυναμένη νὰ γίνῃ ἄνευ σκέψεως, ἄνευ προεπεξεργασίας, ἄνευ προπαρασκευῆς, καί, οὕτως εἰπεῖν, ἐκ τοῦ παραχρῆμα. Συνέλευσις, ἡ ὁποία τρέχει τοιουτοτρόπως εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Κυβερνήσεως, δεικνύει, ὅτι ἐλαύνεται ἀπὸ πνεῦμα φατριασμοῦ, ὅτι δὲν σπουδάζει, ἀλλὰ θέλει νὰ δημιουργῇ Κυβερνήσεις ἀσθενεῖς, εἴτε καθ’ ἑαυτὰς, εἴτε κατὰ τὴν σχέσιν των πρὸς τὴν Συνέλευσιν, διὰ νὰ ἔχῃ τὴν εὐχαρίστησιν νὰ καταστρέφῃ τὴν αὔριον τὸ ἔργον τῶν χειρῶν της, καὶ ἐξακολουθοῦσα οὕτω τὴν δημιουργίαν καὶ τὴν καταστροφὴν νὰ μὴ ἔλθῃ ποτὲ εἰς ἕν ἀποτέλεσμα.

§105ΤΙΝΕΣ. Τρεῖς ἡμέρας ἔχομεν ......

§106ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐρωτῶ, Κύριοι, οἱονδήποτε νὰ μοὶ εἴπῃ ἐν συνειδήσει, ἐὰν ᾖναι παρεσκευασμένος εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Ὑπουργείου.

§107ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§108ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν εἶσθε ἕτοιμοι ὑμεῖς, ἄλλοι πιθανὸν νὰ μὴ ᾖναι· τὸ δὲ Ὑπουργεῖον δὲν θὰ ἐκλέξητε σεῖς, θὰ τὸ ἐκλέξῃ ὅλη ἡ Συνέλευσις. Ἀφήσατε λοιπὸν τὸν κατάλληλον καιρὸν τῆς προπαρασκευῆς καὶ τῆς μελέτης. Μὴ σπεύδητε, Κύριοι, δημιουργοῦντες καθ’ ἑκάστην Κυβερνήσεις, διότι κατεστρέψατε τοιουτοτρόπως πᾶσαν ἰδέαν Κυβερνήσεως. Ὅταν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὴν πρότασιν τοῦ νὰ ἐκλέγῃ ἡ Συνέλευσις τὸ Ὑπουργεῖον, ποτὲ δὲν ἐννόουν βεβαίως νὰ ἐρχώμεθα καθ’ ἑκάστην νὰ ἀνορθῶμεν καὶ νὰ ῥίπτωμεν νέας Κυβερνήσεις. Διὰ τῆς τοιαύτης διαγωγῆς, ἣν ἠκολουθήσαμεν μέχρι τοῦδε, ἠξεύρετε ποῦ ἐφθάσαμεν; ἐνῷ ἡ κοινωνία ᾖναι ἥσυχος.......

§109ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Ἥσυχος;

§110ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔρχομαι ἐκ τῶν Ἐπαρχιῶν, αἱ Ἐπαρχίαι εἶναι ὅλαι ἥσυχοι. Ἐνῷ λοιπὸν ἡ κοινωνία ᾖναι ἥσυχος, μόνον ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ εἴμεθα τὸ στοιχεῖον τῆς τάξεως, καὶ συνταρασσομένην τὴν κοινωνίαν ὑπὸ τῆς ἐπαναστάσεως νὰ τὴν συγκρατῶμεν διὰ τῆς διοικήσεως, ἡμεῖς εἴμεθα παραδόξως τὰ στοιχεῖα τῆς ἀταξίας ἐνταῦθα· ἡ κοινωνία ἥσυχος καὶ ἡ πολιτεία τρικυμιώδης! διότι τὸ πνεῦμα τοῦ ἐλεεινοῦ φατριασμοῦ ἐπιπνέει ἐπὶ τῆς πολιτείας· (θόρυβος). Μάλιστα, Κύριοι, τὸ λέγω μετὰ πεποιθήσεως καὶ μετὰ βαθείας θλίψεως. Σπεύδοντες τώρα, τί ἄλλο δεικνύετε, εἰμὴ ὅτι φατριάζετε; (θόρυβος). Εἶπον λοιπὸν καὶ ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, ὅτι, ἐνεργοῦντες τὴν κυριοτέραν διοικητικὴν πρᾶξιν, πρέπει νὰ τὴν ἐνεργήσωμεν σπουδαίως μετὰ προηγουμένην προπαρασκευὴν, μετὰ προηγουμένην μελέτην, μετὰ προηγουμένην σκέψιν, ἐὰν θέλωμεν νὰ σπουδάσωμεν. Πρὸς τοῦτο δὲ προτείνω ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐκλογὴ τοῦ Ὑπουργείου διὰ τὴν αὔριον. Ὅπως ἐδιοικήθη τὸ Κράτος ἐπὶ τόσας ἡμέρας, ἂς διοικηθῇ καὶ ὡς τὴν αὔριον, διὰ νὰ σκεφθῶμεν ὡριμώτερον.

§111ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπιμένω εἰς τὴν πρότασίν μου περὶ τῆς ἀναβολῆς.

§112ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ υἱοθετῶ τὴν πρότασίν σας.

§113ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν πρότασιν νὰ μείνῃ ἡ ἐκλογὴ διὰ τὴν αὔριον. Ἰδοὺ διὰ τί. Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, διότι ἡ μία πλευρὰ, ἥτις εἶναι ὁμόψηφος νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ὑπάρχουσαν μορφὴν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι προπαρεσκευασμένη, ἡ ἄλλη δὲν εἶναι, (θόρυβος). Ἀλλ’ ἡ ὥρα εἶναι μόλις τετάρτη ἔχομεν καὶ ἄλλο ἔργον, πρέπει νὰ τηρήσωμεν τὸν κανονισμὸν καὶ νὰ ἐκλέξωμεν τὸ Προεδρεῖον· (θόρυβος).

§114ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (ὥρα 4 καὶ 20). Ὁ Πρόεδρος

§116Α. ΜΩΡΑΪΤΙΝΗΣ. Οἱ Γραμματεῖς Τηλ. Ι. Ῥούκης.