1863.03.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΟΣΤʹ.

(Ἔκτακτος).

Τῆς 26 Μαρτίου 1863.

(Τρίτη).

Ὥρα 12 καὶ ¼ Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κλητῆρες, εἰπέτε εἰς τοὺς Κυρίους Πληρεξουσίους νὰ προσέλθουν· (κρούεται ὁ μέγας κώδων ἐπανειλημμένως· ὥρα 1 καὶ 5).

§2ΚΑΛΟΣ. Πρέπει νὰ προχωρήσωμεν, Κ. Πρόεδρε, ἄλλως νὰ διαλυθῶμεν· ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἀπηρτίσθη, πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως.

§3ΘΕΟΦΙΛΟΥ. Κύριοι Πληρεξούσιοι, κατὰ τὸν κανονισμὸν ἅμα ἡ Συνέλευσις ἀπηρτίσθη πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὰς ἐργασίας της, δὲν πρέπει νὰ περιμένωμεν τοὺς φατριαστὰς (θόρυβος μέγας).

§4ΚΑΛΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς κἀμμίαν πρᾶξιν, διότι ἔχομεν πρὸ παντὸς ἄλλου τὴν ἐκλογὴν τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως (θόρυβος).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται Κύριοι, νὰ ἀποφασίσητε ἐπί τινων ἀναφορῶν, δι’ ὧν ζητεῖται ἄδεια ἀπουσίας.

§6ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Δὲν πρέπει νὰ γίνῃ κἀμμία διακοπὴ (θόρυβος).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει ἡ Συνέλευσις ν’ ἀποφασίσῃ ἐὰν πρέπῃ νὰ κάμῃ διακοπήν.

§8ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ ἐκλέξωμεν τὴν Κυβέρνησιν.

§9ΔΙΑΛΕΤΗΣ. Ἐπειδὴ αὔριον φεύγει τὸ ἀτμόπλοιον τῆς Ἑταιρίας καὶ ἐπειδὴ δὲν θέλομεν νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ δημόσιον ἀτμόπλοιον, ὡς ἐκ τούτου θέλομεν νὰ ἀναχωρήσωμεν αὔριον μὲ τῆς Ἑταιρίας τὰ ἀτμόπλοια.

§10Θ. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Νὰ μὴν ἀναχωρήσῃ κανεὶς εἰς τὰς τοιαύτας τῆς Πατρίδος κρισίμους περιστάσεις ἂν δὲν διορισθῇ μία Κυβέρνησις (θόρυβος).

§11Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἀναγορεύσεως τοῦ Βασιλέως ἀπεφασίσθη νὰ γίνῃ ψήφισμα εὐγνωμοσύνης πρὸς τὰς τρεῖς Εὐεργέτιδας Δυνάμεις· ἡ διπλωματικὴ Ἐπιτροπὴ σᾶς φέρει, Κύριοι, σχέδιον ψηφίσματος καὶ παρακαλῶ νὰ τὸ ἀκούσητε (διακόπτεται).

§12ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Δὲν σοῦ ἔδωσε κανεὶς τὸν λόγον.

§13ΘΕΟΦΙΛΟΥ. Κύριοι, χθὲς φατριαστικῶς φερόμενοι ἐῤῥίψαμεν τὴν Κυβέρνησιν (θόρυβος μέγας).

§14ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Ναὶ, ναὶ. (θόρυβος).

§15ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, ὄχι. (θόρυβος)

§16ΘΕΟΦΙΛΟΥ. Τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἥτις μέχρι τοῦδε ὑπηρέτησε τὴν Πατρίδα, οὐχὶ διότι ἐπρόδωσε τὴν Πατρίδα, ἀλλὰ διότι ἠθέλαμεν ν’ ἀναβῶμεν ἡμεῖς ἀντ’ ἐκείνης.

§17ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Σὺ χθὲς τὴν κατηγόρησες.

§18ΘΕΟΦΙΛΟΥ. Δὲν τὴν κατηγόρησα, ψεύδεσαι· λέγω, Κύριοι, ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὴν αὐτὴν Κυβέρνησιν. (θόρυβος).

§19ΔΑΓΡΕΣ. Ὁ Κύριος Θεοφίλου νὰ διορθώσῃ τὰς παρεκτροπάς του.

§20ΘΕΟΦΙΛΟΥ. Ἠμπορεῖς νὰ ἔλθῃς νὰ μὲ ἀναιρέσῃς ἀπὸ τοῦ βήματος (θόρυβος)· ὅλοι οἱ κλάδοι τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας ἐκ τῆς συχνῆς ἀλλαγῆς τῆς Κυβερνήσεως παρέλυσαν (διακόπτεται καὶ καταβαίνει τοῦ βήματος ἀγανακτῶν).

§21ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι, νομίζω ὅτι, ὅταν συνάδελφος πληρεξούσιος ἀναβαίνῃ τὸ βῆμα καὶ θέλῃ νὰ προτείνῃ ἕν τι, πρῶτον πρέπει νὰ σκεφθῇ πρὸς ποῖον ἀποτείνεται καὶ ἐὰν ἡ λέξις αὐτὴ ἢ ἡ πρότασις εἶναι προσβολὴ κατὰ τοῦ Σώματος. Ὁ προλαλήσας, ἀναβὰς τὸ βῆμα, ἐννοῶ ἐν τῇ πεποιθήσει αὐτοῦ, ἐζήτησε νὰ προβῶμεν πάραυτα εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δι’ οὓς λόγους αὐτὸς εἶχε διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν καταλυθεῖσαν ἀπὸ ἡμᾶς αὐτοὺς Κυβέρνησιν, ἔφερε λόγους ὑβριστικοὺς κατὰ τοῦ Σώματος καὶ ὅτι φατριαστικῶς ἡ Συνέλευσις ἔῤῥιψεν ἓν Ὑπουργεῖον, τὸ ἔῤῥιψε διὰ νὰ ἀναλάβῃ εἰς ἑαυτὴν τὴν ἕδραν αὐτοῦ. 120 ψηφοφόροι, Κύριοι, οἱ ὁποῖοι ἔῤῥιψαν τὴν Κυβέρνησιν, θὰ ἐγίνοντο 120 ὑπουργοί; Πρέπει νὰ τὸν ἀναγκάσωμεν, ἐπειδὴ τοῦτο εἶναι προσβολὴ, νὰ ἔλθῃ ἐδῶ ν’ ἀνακαλέσῃ.

§22ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ. Εἶναι μία ἀλήθεια, ἡ ὁποία εἶναι μὲν ψυχρὰ, ἀλλ’ εἶναι ἀλήθεια· φατριάζομεν καὶ διὰ τοῦτο βαδίζομεν εἰς τοιοῦτον τρόπον.

§23ΖΕΡΒΑΣ. Καὶ ἡμεῖς ἔχομεν ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου ὡρίσαμεν ὅτι ἡ Συνέλευσις νὰ ἐκλέγῃ τοὺς ὑπουργοὺς ἐν τῷ δικαιώματί της, ἡ Συνέλευσις ἑπομένως ὡς κυρίαρχον Σῶμα, ὡς πρόσωπον Βασιλέως, ἀπέλυσε τοὺς ὑπηρέτας της, διὰ τοῦτο ἆρα φατριάζει; δὲν ἤθελε πλέον νὰ τὴν ὑπηρετήσῃ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, εἴπομεν τρόπον τινὰ θέλομεν ν’ ἀλλάξωμεν τὸν ὑπηρέτην μας.

§24ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Λοιπὸν νὰ ἐκλέξωμεν ἄλλους.

§25ΖΕΡΒΑΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀνακαλέσῃ τὸν λόγον του ὁ Κ. Θεοφίλου.

§26ΙΑΛΕΜΟΣ. Δὲν τὸ εἶπεν αὐτὸς μόνος, τὸ εἶπεν ὅλος ὁ κόσμος.

§27ΖΕΡΒΑΣ. Καὶ ὡς πρὸς τὴν πρόοδον τῆς ἐκλογῆς σᾶς λέγω, ὅτι ἂν ἡμεῖς, ὅσοι εἴμεθα, ἀποφασίσωμεν νὰ κάμωμεν Ὑπουργεῖον, μετέπειτα ἀφοῦ ἔλθουν οἱ λοιποὶ Πληρεξούσιοι θὰ τὸ ῥίψουν, πρέπει νὰ κηρύξωμεν διαρκῆ τὴν συνεδρίασιν μέχρις οὗ ἐκλέξωμεν τὴν Κυβέρνησιν.

§28ΚΑΛΟΣ. Ὄχι, ὄχι· εἴμεθα πλήρεις· πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ ὑπουργείου. (Ὥρα 1 καὶ 20 λεπτὰ).

§29ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Συνέλευσις ἀπεφάνθη, ὅτι πρέπει ν’ ἀλλάξωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ἡ Συνέλευσις ἐν τῷ κυριαρχικῷ της δικαιώματι δύναται εἰς πᾶσαν στιγμὴν χωρὶς νὰ χρεωστῇ νὰ δώσῃ λόγον εἰς κἀνένα ν’ ἀποφανθῇ ὅτι πρέπει ν’ ἀλλάξῃ ἡ Κυβέρνησις, τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν ἤμην τῆς γνώμης αὐτῆς· ὡς ἡμέρα λοιπὸν τῆς ἐκλογῆς τῆς νέας Κυβερνήσεως προσδιωρίσθη ἡ σημερινὴ, ἑπομένως ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ σκεφθῇ ποῖα τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θ’ ἀπαρτίσουν νέαν Κυβέρνησιν. Δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ Κυρίου Θεοφίλου, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀπὸ λόγους ἄλλους, ἢ ἀπὸ λόγους δημοσίου συμφέροντος ἀπεφάνθη, ὅτι πρέπει νὰ πέσῃ ἡ Κυβέρνησις· τοῦτο μένει εἰς τὴν κρίσιν ἑνὸς ἑκάστου. Σήμερον πρέπει νὰ σκεφθῶμεν περὶ νέας Κυβερνήσεως, διότι ἡ Συνέλευσις εἶναι ἡ τελευταία ἐθνικὴ ἄγκυρα, εἰς τὴν ὁποίαν ὅλοι ἐλπίζομεν τὴν διατήρησιν τῆς τάξεως· ὅταν δὲ αὐτὴ φανῇ ἀναξία τοῦ προορισμοῦ της καὶ δὲν σκεφθῇ περὶ Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δύναται νὰ διατηρήσῃ τὴν τάξιν, τότε βεβαίως, πῶς θέλει ὑπάρξει; ἤκουσα τὸν Κύριον Πρόεδρον λέγοντα, ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῶμεν περὶ διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τοιαύτη πρᾶξις τῆς Συνελεύσεως δὲν θέλει ἀνταποκριθῆ εἰς τὰς ἐθνικὰς εὐχάς.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ εἶπα ἐγώ, ἄλλοι τὸ ἐπρότειναν.

§31ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν ποία εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία θὰ διευθύνῃ τὴν πολιτείαν· διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει σήμερον νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς Κυβερνήσεως· ἂν ἡ Συνέλευσις ᾖναι πλήρης, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ περιμείνωμεν κᾀνένα, πρέπει νὰ προβῶμεν· ὥστε ὅλοι νὰ συμφωνῶμεν περὶ τοῦ εἴδους τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ ὑπάρχουν πολλαὶ σκέψεις.

§32ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὄχι περὶ τοῦ εἴδους, περὶ προσώπων· ἀλλὰ διὰ νὰ σχηματίσωμεν Κυβέρνησιν ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρξωμεν πλήρεις, διὰ νὰ συμφωνήσωμεν ν’ ἀναδείξωμεν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία νὰ δίδῃ ἐλπίδα τῆς διατηρήσεώς της καὶ εἰς τὸ μέλλον, διὰ τοῦτο δὲν ἠμπορεῖ ἡ Συνέλευσις ν’ ἀποφανθῇ ἀμέσως περὶ μιᾶς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν οἰκογενειακῶς, κεκλεισμένων τῶν θυρῶν, ν’ ἀνταλλάξωμεν ἰδέας. Κάμνω λοιπὸν τὴν πρότασιν, ὅτι πρέπει νὰ συνεδριάσωμεν ἰδιαιτέρως καὶ σκεφθῶμεν περὶ προσώπων, καὶ, ἀφοῦ ἀποφασίσωμεν ἰδιαιτέρως, τότε νὰ ψηφοφορήσωμεν· διότι τώρα καὶ πέντε ψηφοφορίας ἂν κάμωμεν δὲν θὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀναδείξωμεν Κυβέρνησιν (θόρυβος).

§33ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Ἀπόδειξις, Κύριοι, τοῦ ὅτι ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην νὰ συσκεφθῶμεν ἰδιαιτέρως εἶναι ἴσα ἴσα ἡ χθεσινὴ σπουδή. Δὲν ἔγεινεν ὁ συνδυασμὸς, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ, Κύριοι, μία μικρὰ διακοπὴ, διότι καὶ προχθὲς ἐξέφρασα λύπην καὶ εἶπον πολλὰ γεγονότα ἔξω τῆς Συνελεύσεως· ἀφορμὴν, Κύριοι, ἔχουσι, διότι δὲν ὑπάρχει μία ἐξουσία, ἐξουσία ἡ ὁποία ν’ ἀντιπροσωπεύῃ ἐκ τῶν σπλάγχνων τῆς Συνελεύσεως τὰς ἀληθῶς πατριωτικὰς καὶ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, καὶ ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως ὑπολήψεις (θόρυβος). Ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν καὶ μὲ τοιαύτας ἐξηγήσεις ἐπίστευον, ὅτι ποτὲ βεβαίως δὲν ἤθελεν ἐπισπευσθῆ τοσοῦτον τὸ ὑπουργικὸν ζήτημα χθὲς, καθόσον ἡ συζήτησις ἔλαβεν ἄλλον χαρακτῆρα, παρ’ οἷον ἔπρεπε νὰ λάβῃ, κατ’ ἐμέ· ἐζήτησα τὸν λόγον πολλάκις, ἤμην ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶχον νὰ φέρω λόγους κατηγορητηρίους κατὰ τοῦ ὑπουργείου, ὥστε τοιουτοτρόπως νὰ προετοιμασθῇ ἡ θέσις τοῦ ὑπουργείου τοῦ πεπτωκότος καὶ τοῦ ἀντικαταστάτου του. Σήμερον παρατηρῶ, ὅτι παρουσιαζόμεθα, καὶ ἐξ ἀπρόπτου, ὅπως χθὲς, δι’ ἀναστάσεως, καὶ σήμερον δι’ ἄλλης ἀναστάσεως θέλομεν νὰ ῥίπτωμεν καὶ νὰ κάμνωμεν Κυβέρνησιν (θόρυβος). Θέλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ν’ ἀντιπροσωπεύῃ τῳόντι τὰς ἀληθεῖς πεποιθήσεις ἡμῶν. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι θὰ ψηφοφορήσω, ἀλλ’ αὔριον ἴσως μετανοήσω δι’ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον θὰ ψηφοφορήσω. Προτείνω λοιπὸν νὰ ἀποχωρήσῃ πρὸς στιγμὴν τὸ ἀκροατήριον, νὰ μείνωμεν ἐν ἰδιαιτέρᾳ συνδιασκέψει.

§34ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§35ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Ἐγὼ λέγω ναὶ, διότι μία ἐξουσία δὲν πρέπει ν’ ἀντιπροσωπεύῃ τὰς ἀτομικὰς πεποιθήσεις, δὲν πρέπει νὰ ἐπιβάλληται ἕν πρόσωπον ὑπουργοῦ εἰς ἕνα, ὅστις δὲν ἐσκέφθη ἀκόμη. Ἴσως χθὲς τὸ ἑσπέρας ἐσκεπτόμην περὶ ἑνὸς προσώπου καὶ ἡ σκέψις μου ἦτο λανθασμένη, καὶ ἡ σκέψις ἑνὸς ἄλλου περὶ ἄλλου προσώπου νὰ ᾖναι ἀληθής. Θέλω ὅμως νὰ πεισθῶ περὶ τούτου· μοὶ φαίνεται ἀρκεῖ νὰ συσκεφθῶμεν μίαν ὥραν ἐν ἀδελφότητι.......

§36ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§37ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Ἐγὼ εἶδον τρία ψηφοδέλτια, παρέκει ἄλλα δύω, πέντε· καὶ τὰ πέντε σᾶς βεβαιῶ διέφερον ἀπ’ ἀλλήλων, λοιπὸν ἢ θὰ συζητήσωμεν ἐν γενικῇ συνεδριάσει ποῖον εἶναι τὸ καταλληλότερον πρόσωπον ἢ ἐν ἰδιαιτέρᾳ· πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μία συζήτησις, διότι ἴσως ἐγὼ σᾶς προτείνω ὅτι αὐτὸς ὁ τύπος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι καλός· ἴσως ἔχω γνώμην νὰ ὑποστηρίξω ἀπὸ τοὺς ὑπάρχοντας ὑπουργούς. Ὑμεῖς ἴσως δὲν θέλετε κἀνένα, διότι ἂν καὶ ἤμην κατήγορος τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ὑπεστήριζον χθὲς μίαν κατηγορίαν, ἡ ὁποία δὲν ἠξεύρω πῶς ἀπεσύρθη (θόρυβος), ἐψήφισα, διότι ἔλεγον ἐκεῖνο τὸ παλαιὸν ὑπουργεῖον νὰ πέσῃ, τὸ νέον ὅμως ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ καὶ ἀπὸ ἐκεῖνο μέλη (θόρυβος). Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀποχωρήσῃ τὸ ἀκροατήριον πρὸς στιγμὴν (θόρυβος).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι θέλουν μιᾶς ὥρας διακοπὴν νὰ σηκωθοῦν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Λοιπὸν θὰ γείνῃ μιᾶς ὥρας διακοπή.

§39ΚΑΛΟΣ. Ν’ ἀναβάλῃ ἡ Συνέλευσις τὰς ἐργασίας της ἐπὶ 15 ἡμέρας, καὶ μετὰ τὴν ἀναβολὴν νὰ σχηματίσῃ τὸ ὑπουργεῖον (ἀποδοκιμασία).

§40ΑΘ. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπειδὴ βλέπω, ὅτι 250 ἄνθρωποι εἴμεθα καὶ μίαν λέξιν, ἂν ἀνταλλάξῃ ὁ εἷς μὲ τὸν ἄλλον, δὲν ἀρκεῖ μία ὥρα, διὰ τοῦτο σᾶς προτείνω, ἂν ἀγαπᾶτε, νὰ ὁρίσωμεν ἐντὸς τῆς ἡμέρας, νὰ προβῶμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα ὄχι ὅμως εἰς μίαν ὥραν (θόρυβος). Προσθέτω δὲ ὅτι τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ κάμωμεν πρέπει νὰ τύχῃ μεγάλης πλειονοψηφίας (θόρυβος). Προτείνω δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις, ὅτι ἐπειδὴ αἱ περιστάσεις τῆς πατρίδος εἶναι κρίσιμοι, νὰ μὴ δοθῶσιν ἄδειαι εἰς κἀνένα νὰ φύγῃ (θόρυβος). Λοιπὸν αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασίς μου, νὰ κηρυχθῶμεν διαρκεῖς χωρὶς ὅρον, νὰ κάμωμεν τὸ ὑπουργεῖον σήμερον.

§41ΙΑΛΕΜΟΣ. Κύριοι, ἀπὸ χθὲς τὴν τετάρτην ὥραν παρῃτήθη τὸ ὑπουργεῖον (θόρυβος).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔγεινε μιᾶς ὥρας διακοπὴ διὰ νὰ συνενοηθῆτε; Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν. Ὥρα 2, 20.

§43ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Σήμερον εἶναι ἡμέρα, καθ’ ἣν δὲν ἔχομεν τακτικὴν συνεδρίασιν, καὶ ὅταν χθὲς οἱ ψηφίσαντες κατὰ τοῦ ὑπουργείου ἐζήτουν τὴν πτῶσιν αὐτοῦ καὶ ὥριζον τὴν σήμερον συνεδρίασιν ἔκτακτον ἐπὶ τούτῳ διὰ νὰ σχηματίσωμεν νέον ὑπουργεῖον, ὅταν λοιπὸν οἱ καταψηφίσαντες χθὲς κατὰ τοῦ ὑπουργείου ἐζήτουν τὴν πτῶσιν αὐτοῦ καὶ ἤθελον νὰ σχηματίσουν νέον ὑπουργεῖον, ὤφειλον νὰ ἔχουν ἐν τῷ νῷ ὅτι ἐν τῇ ἐκτάκτῳ σημερινῇ συνεδριάσει ἔπρεπε νὰ ᾖναι ἕτοιμοι καὶ νὰ ἔλθουν ἐδῶ νὰ σχηματίσουν ὑπουργεῖον· ἀλλὰ νὰ ἐρχώμεθα εἰς ἔκτακτον συνεδρίασιν δι’ ἕνα ὡρισμένον σκοπὸν, νὰ διέρχηται ὅλη ἡ ἡμέρα ἄπρακτος καὶ μετὰ ταῦτα νὰ λέγωμεν διαλύσατε, Κύριε Πρόεδρε, τὴν συνεδρίασιν, αὐτὴν τὴν λογικὴν δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω. Δυοῖν θάτερον, ἢ πρέπει νὰ σχηματίσωμεν ὑπουργεῖον ἢ νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ χθεσινὴ ἀπόφασις δὲν ἦτον ἀπόφασις ὡρίμου σκέψεως. (Θόρυβος). Ἀποδεικνύουν τὰ πράγματα τὰς προώρους ἀποφάσεις· ὅταν δὲν δυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν εἰς ἀποτέλεσμα, ὀφείλομεν νὰ ζητήσωμεν τὴν διάλυσιν τῆς συνεδριάσεως, ἀλλὰ μὲ τὴν παρατήρησιν ὅτι πρέπει νὰ μένωσι τὰ πράγματα, ὅπως ἔχουσι (θόρυβος).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, καθήσατε νὰ σᾶς ἐρωτήσω, ἐὰν θὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Κυβερνήσεως ἢ εἰς τὸν φορολογικὸν νόμον.

§45ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Εἰς τὸν φορολογικὸν νόμον.

§46Α. ΖΕΡΒΑΣ. Ὁ προλαλήσας κατέκρινε τὴν ἀπόφασίν μας· ὅπως καὶ ἂν ᾖναι ἡ ἀπόφασις, εἶναι σεβαστὴ, διότι τὸ Σῶμα εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ ὑπουργοὺς καὶ νὰ τοὺς παύσῃ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν βραδύτητα τῆς ἐκλογῆς τοῦ νέου ὑπουργείου δὲν εἶναι τόσον σημαντικὸς λόγος, διότι τὸ ὑπουργεῖον τὸ παυθὲν εἴπαμεν νὰ ἐργασθῇ ἕως ὅτου ἀντικατασταθῇ (θόρυβος).

§47ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Προσθέτω ὅτι τοσούτῳ περισσότερον πρέπει νὰ ἐνεργῇ, καθ’ ὅσον δὲν ἔπαυσε τὸ ὑπουργεῖον ἕνεκα ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης. (θόρυβος).

§48Δ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Νομίζω, ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ χθὲς εἴπατε, ὅτι ἀποφασίζετε νὰ ἀντικαταστήσετε σήμερον τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἐξουσίαν ἀρκοῦσαν, ὥστε νὰ εἰμπορέσῃ νὰ φέρῃ ἀποτελέσματα, ὅπως τὰ ἐπιθυμεῖτε ἐν περιπτώσει σπουδαίου συμβάντος. Ὅσον τὸ κατ’ ἐμὲ, δὲν γνωρίζω τὴν γνώμην τῶν συναδέλφων μου διὰ νὰ μὴ ἔχω τὴν εὐθύνην, ὥστε αὔριον ἐὰν συμβῇ τι νὰ εἴπητε, «διὰ τί ἐμείνατε εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἐνῷ ἠξεύρατε, ὅτι δὲν ἔχετε κἀμμίαν ἐξουσίαν·» σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀναθέσητε εἰς ἕνα ἄλλον οἱονδήποτε τὴν ἐξουσίαν αὐτὴν, καθ’ ὅσον ἐγὼ δὲν εἰμπορῶ νὰ ἔχω εὐθύνην ἄνευ ἐξουσίας (θόρυβος).

§49Α. ΖΕΡΒΑΣ. Ἀπὸ ποίαν ἡμέραν χρονολογεῖτε τὴν ὑμετέραν παραίτησιν;

§50Δ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ὅταν ὑπῆρχεν ἓν ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον εἶχε τὴν ἐξουσίαν, καὶ ἐγὼ ἤμην ἄτομον ἐντὸς αὐτοῦ, βεβαίως ἠμποροῦσα νὰ ὑπηρετήσω, διότι ἡ δύναμις ἐνυπῆρχεν ἐντὸς τοῦ ὑπουργείου, σήμερον ὅμως, μὴ ὑπάρχοντος ὑπουργείου, δὲν δύναμαι.

§51ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὁ λόγος τοῦ προλαλήσαντος ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἦτον ἰσχυρὸς, δὲν δύναται νὰ ἀναγκάσῃ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἔλθῃ εἰς τὸν σχηματισμὸν νέου ὑπουργείου· ἄλλως ὁ Κύριος Μαυροκορδάτος παραιτηθεὶς εἶπεν ὁ ἴδιος, ὅτι ἕως οὗ ἡ Συνέλευσις ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ διαδόχου του, αὐτὸς θὰ ἐνεργῇ τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν, καὶ μᾶς ἔφερεν ἐνώπιόν μας τὰ σπουδαιότερα ἀντικείμενα, τὴν εἴδησιν περὶ τῆς ὑποψηφιότητος τοῦ βασιλέως καὶ ἄλλα, ὥστε δὲν βλάπτει, ἐὰν χθὲς ἀπεφασίσαμεν νὰ ἀντικαταστήσωμεν τὸ ὑπουργεῖον, οὐχ ἧττον ὅμως τὴν ἐξουσίαν δὲν τὴν ἀφηρέσαμεν· ἔχει καθῆκον μάλιστα, διότι, ἐὰν δὲν παρέδωκε τὴν ἐξουσίαν, δὲν δύναται νὰ λέγῃ, ὅτι δὲν εἶχεν εὐθύνην, ἔχει εὐθύνην βαρεῖαν, διότι καὶ εἰς συνταγματικὰ Κράτη ἀκόμη ὀφείλει ὁ παυθεὶς ὑπουργὸς νὰ ἐνεργῇ μὲ εὐθύνην του. Λοιπὸν νομίζω σήμερον νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου.

§52Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν λανθάνει βεβαίως τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ὁ ἔντιμος Πληρεξούσιος Οἰτύλου Κύριος Μαυρομιχάλης εἰς τὸ τέλος τῆς προτελευταίας συνεδριάσεως ἔθεσε περιορισμὸν τοιοῦτον εἰς τὴν πορείαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ὥστε δὲν δυνάμεθα....

§53ΤΙΝΕΣ. Ἡ Συνέλευσις δὲν τὸν παρεδέχθη.

§54Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις δὲν παρεδέχθη αὐτὸν τὸν περιορισμὸν, δὲν ἔχομεν καμμίαν δυσκολίαν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν διαχείρισιν τῆς ἐμπιστευθείσης εἰς ἡμᾶς ἐξουσίας, ὅπως καὶ μέχρι τοῦδε καὶ μέχρις ὅτου ἀποφασίσῃ τὰ περαιτέρω ἡ Συνέλευσις.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§56ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὁ Κύριος Κουμουνδοῦρος ἔχει τὸν λόγον.

§58ΚΑΛΟΣ. Ἀπεφασίσθη νὰ μεταβῇ ἡ ἐπιτροπὴ, καὶ ὅλοι θεωροῦμεν τὴν ἀνάγκην νὰ μεταβῇ ὅσον ἔνεστι ταχύτερον. Αὐτὴ πῶς θὰ ὑπάγῃ, μὲ τί ἔξοδα; Ὀφείλομεν νὰ κανονίσωμεν τὰ περὶ ἐξόδων.

§59ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§60ΚΑΛΟΣ. Συγχρόνως λέγω, ὅτι ὀφείλει νὰ μεταβῇ ἀπ’ εὐθείας εἰς Κοπεγχάγην πρὶν ἴδῃ κἀνὲν ἄλλο πρόσωπον, νὰ παραδώσῃ τὸ στέμμα, καὶ ἔπειτα ἂς κάμῃ ὅ,τι θέλει (θόρυβος).

§61ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, οὐδεὶς ἀμφιβάλλει, πιστεύω πλέον, ὅτι καὶ δίκαιον καὶ ἀναγκαῖον εἶναι οἱ ἐπὶ τῆς γῆς φόροι νὰ ἐλαττωθῶσι, καὶ ὁ φορολογούμενος νὰ ἐλαφρυνθῇ ὀλίγον. Ἐννοῶ, Κύριοι, ὅτι καὶ μετὰ τὴν τοιαύτην ἐλάττωσιν δὲν κατορθοῦται ἀναμφιβόλως ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, οὔτε ἡ ἰσότης καθιεροῦται, διότι ταῦτα ἐπιτυγχάνονται, ὅταν καθιερωθῇ τὸ σύστημα δι’ οὗ ἐξευρίσκεται ποῖον ἀληθῶς εἶναι τὸ καθαρὸν εἰσόδημα ἑκάστου κτήματος, ὅταν δὲ μεταβληθῇ ὁ τρόπος τῆς βεβαιώσεως, ἀλλὰ ἤδη δὲν πρόκειται περὶ τούτου, δὲν θὰ ζητήσωμεν, διότι δὲν μᾶς τὸ ἐπιτρέπει ὁ χρόνος, τὴν ἐντελῆ παῦσιν τῆς ἀδικίας, οὔτε τὴν ἐφαρμογὴν ἀλλ’ ἀληθοῦς φορολογικοῦ συστήματος, ἀλλὰ τὴν ἐλάττωσιν τῶν ὑπερβολικῶν φόρων, οἱ ὁποῖοι καταπιέζουν τὸν φορολογούμενον· ἀλλ’ ἀντιτάσσετε, ὅτι ἡ ἐλάττωσις αὕτη θὰ φέρῃ εἰς τὸν δημόσιον προϋπολογισμὸν ἓν σπουδαῖον ἔλειμμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀναπληρωθῇ, ἀλλὰ πῶς; διότι καὶ ὁ ἔντιμος Κύριος Καλλιγᾶς παρεδέχθη, ὅτι ὁ φορολογούμενος ὁ γεωργὸς πάσχει, ἀλλ’ ὅτι ἀνάγκη εἶναι ἐπὶ τοῦ παρόντος ν’ ἀναβάλωμεν πᾶσαν ἐλάττωσιν, διότι εὔκολος δὲν εἶναι ἡ ἀναπλήρωσις τοῦ ἐλλείμματος, καὶ τὸ ἔλειμμα αὐτὸ θὰ ἔχῃ συνεπείας κακάς. Ἀφ’ ὅσα σᾶς εἶπον, ἐπείσθητε βεβαίως, ὅτι ὁ φόρος τὸν ὁποῖον προτείνω ὡς πρὸς τὰς οἰκοδομὰς, τῶν εὐπόρων ἰδίως, θὰ φέρῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἓν ἑκατομμύριον· ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας Κύριος Κεχαγιᾶς θέλει μετ’ ὀλίγον ἀποδείξει, ὅτι ἀντὶ ἑνὸς ὁ φόρος αὐτὸς θὰ φέρῃ περιπλέον τοῦ 1½ ἑκατομμυρίου, διότι, ἐὰν ὁ φόρος 4% ἐπεκτανθῇ εἰς ὅλας τὰς οἰκίας, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι θέλει πενταπλασιασθῆ τὸ ὁποῖον ὁ φόρος αὐτὸς φέρει ἤδη εἰσόδημα 400000 δραχμῶν, ἀλλ’ αἱ κατοικούμεναι οἰκίαι εἰσὶ πλέον παρὰ πενταπλασίως περισσότεραι ἀπὸ τὰς ἐνοικιαζομένας, ἑπομένως διὰ τοῦ νέου φόρου τὸ ἔσοδον θ’ ἀναβῇ εἰς 1300000 δραχμῶν ταὐλάχιστον. Δευτέρα πρότασις εἶναι ἡ αὔξησις τοῦ χαρτοσήμου 20%, καὶ ἡ αὔξησις αὕτη θὰ σᾶς φέρῃ ἐπίσης αὔξησιν 400000 δραχμῶν. Αἱ εἰσπράξεις μέχρι τοῦδε ἀπὸ τὸ χαρτόσημον ἀναβαίνουσιν εἰς 2 ἑκατομμύρια. Ἐὰν προσθέσητε λοιπὸν 20%, θέλετε ἔχει 400 περιπλέον χιλιάδας δραχμῶν. Ἡ προσθήκη αὕτη θὰ ἦναι ἐλαφρὰ, ἴσως δὲ ὀλίγον ἐπαισθητὴ ἐπὶ τῶν συναλλαγμάτων, ἀλλ’ ἐὰν ἐπιβάλητε ὀλίγον φόρον ἐπὶ τούτων, δὲν θέλετε βλάψει· καὶ συμφωνεῖ καὶ ὁ Κ. Καλλιγᾶς, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τοῦ εἴδους τῶν συναλλαγμάτων σᾶς ἐπρότεινεν ἕνα φόρον πολὺ σπουδαιότερον, τὸν φόρον λοιπὸν τοῦτον ἂν προσθέσητε, θέλετε ἔχει αὔξησιν 400000. Λαμβάνοντες 8% ἐπὶ τοῦ ἅλατος (θόρυβος), λαμβάνετε ἤδη 100000 δρ. περιπλέον· ἐὰν προσθέσητε ἀκόμη 2 λεπτὰ, θέλετε ἔχει ὡς ἔγγιστα καὶ ἐκ τοῦ φόρου αὐτοῦ 150000 ὡς ἔγγιστα· δρ. 4½ ἢ 5 ἑκατομμύρια ὀκάδων καφφὲ καὶ ζάκχαρι εἰσέρχεται εἰς τὸν τόπον· ἀναλογοῦν εἰς ἑκάστην οἰκογένειαν 5 ὀκάδες. Ἐννοῶ, ὅτι οἱ πλούσιοι καταναλίσκουν ἀναντιῤῥήτως περισσότερον. Ἐὰν ἐπὶ τοῦ ἐμπορεύματος αὐτοῦ ἐπιβάλλητε φόρον, 5, 6, 7 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν περισσότερον, καὶ ἂν ὁ φόρος αὐτὸς χρησιμεύσῃ εἰς τὸ νὰ ἀπαλλάξῃ τὴν φορολογουμένην τάξιν ἑνὸς καταπιεστικοῦ φόρου, θέλετε διστάσει νὰ τὸ πράξετε; προσθέτοντες λοιπὸν 7 λεπτὰ ἐπὶ τοῦ φόρου τῆς εἰσαγωγῆς σακχάρεως καὶ καφφὲ θέλετε ἔχει 300,000 δραχ. καὶ πλέον· οὕτως οἱ νέοι φόροι θέλουν φέρει εἰς τὸ ταμεῖον πλέον τῶν δύο ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο ἐναντίον τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου; προσβάλλει τοῦτο, ἢ ἀντίκειται τοῦτο εἰς τὰς ἀρχὰς τὰς ὁποίας καὶ ἐγὼ ὑπερασπίσθην, καὶ τὸ ἔθνος ἄλλοτε καθιέρωσεν; οὐχί· ὅτι ἀναντιῤῥήτως ἡ πλήρης ἰδέα τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, τὸ ἰδανικὸν αὐτῆς, εἶναι εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τῆς εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς, οὐδεὶς ἀμφιβάλλει, ἀλλ’ ἐν τούτοις πώποτε ἕως τώρα δὲν ἐπραγματοποιήθη τοῦτο, διότι αἱ κοινωνίαι ἔχουσι καὶ ἄλλας ἀνάγκας, δὲν ἠξεύρω τὶ θὰ κάμῃ ὁ χρόνος· μέχρι τοῦδε ὅμως εἰς τὰ πλέον φιλελεύθερα ἔθνη, εἰς τὰ ὁποῖα ἔλαβε κατὰ πρῶτον πραγματοποίησιν ἡ ἰδέα τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, καὶ ὅπου ἐθεωρήθη ὡς δόγμα, δὲν κατωρθώθη τοῦτο· οὕτως εἰς τὴν Ἀγγλίαν, εἰς τὴν μητέρα τῶν ἐλευθεριῶν, τὸ ἐκ τῶν τελωνείων ποσὸν ἀναβαίνει εἰς 25 περίπου ἑκατομμύρια στερλινῶν. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι αὐτὴ ἡ ἰδέα δὲν ἠμπορεῖ νὰ πραγματοποιηθῇ δι’ ἀπολύτου καταργήσεως φόρων. Τί ἐννοοῦν ὅθεν λέγοντες ὅτι καθιερώνουν τὰς ἀρχὰς τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου; ἐννοοῦν ὅτι ὁ φόρος ὁ ἐπιβαλλόμενος εἰς τὰ εἰσαγόμενα ἐμπορεύματα πρέπει νὰ ᾖναι ταμιευτικὸς, καὶ οὐχὶ προστατευτικὸς δηλ. πρέπει τὸ δημόσιον νὰ λαμβάνῃ τὸν φόρον, ὅστις τοῦ ἀναγκαιοῖ διὰ τὰς δημοσίας ἀνάγκας του, καὶ ὄχι νὰ λαμβάνῃ φόρον, προστατεῦον ἰδιαιτέρως ἕνα ἢ ἄλλον κλάδον βιομηχανίας, ἢ τῆς παραγωγῆς. Ἡ περιποίησις, Κύριοι, ἑνὸς κλάδου παραγωγῆς ἢ βιομηχανίας, διὰ προσθήκης φόρου, λέγεται προστατευτικὸν σύστημα, τὸ σύστημα δὲ τοῦτο παρὰ πάντων ἀποκρούεται ἤδη, καὶ ἀντὶ τούτου ἐπιβάλλονται ἁπλοῖ φόροι, ταμιευτικοὶ ἴσοι, ἐπὶ τῆς μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἀρχῆς στηριζόμενοι, καὶ σκοπὸν ἔχοντες νὰ ἱκανοποιήσουν τὰς ἀνάγκας τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἐὰν δὲ εἷς ἄλλος φόρος ἀποδειχθῇ ἐνοχλητικὸς, ἐπιζήμιος, συνήθως ἐλαττοῦται καὶ τὸ ἔλλειμμα ἀναπληροῦται διὰ τῆς ἐπιβολῆς φόρων τελωνιακῶν ἐπὶ προϊόντων ὄχι τῆς πρώτης ἀνάγκης οὔτε ἐπὶ τῆς πρώτης ὕλης· τοιούτους φόρους δὲν ἐδυσκολεύθησαν νὰ ἐπιβάλουν ἀκόμη καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν αὐτὴν, διότι αἱ ἀνάγκαι τοῦ Ἀγγλικοῦ ταμείου ὑπάρχουν σπουδαῖαι καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ προστεθοῦν ἄλλοι φόροι· διὰ τοῦτο ἐξακολουθοῦν διατηροῦντες τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ τσαίου κλπ. οὔτε ἐπῆλθε δὲ εἰς τὸν νοῦν τινος νὰ κατηγορήσῃ τὸν φόρον αὐτὸν ὡς ἀντιβαίνοντα εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐμπορίου· τοιοῦτόν τι πρόκειται νὰ γίνῃ καὶ ἐδῶ, ἐπιβάλλετε εἰς ἑκάστην οἰκογένειαν καταναλίσκουσαν κατὰ μέσον ὅρον 5 ὀκάδας, 30 ἢ 40 λεπ. φόρον, φόρον μικρότατον καὶ συμφώνως μὲ τὰς ἀρχὰς τῆς ἐλευθερίας, καὶ ἀπαλλάττετε τοὺς φορολογουμένους ἀπὸ μέγιστον βάρος. Τρίτος φόρος, Κύριοι, τὸν ὁποῖον προτείνω, εἶναι ὁ φόρος ἐπὶ τῆς εἰσαγομένης ξυλείας, αὔξησις δηλ. κατὰ 2% ξυλείας χρησιμευούσης εἰς τὴν κατασκευὴν οἰκοδομῶν, οὐχὶ ναυπηγησίμου ὕλης· καὶ ὁ φόρος αὐτὸς νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιβλαβὴς, θέλει δὲ δώσει εἰς τὸ δημόσιον πλέον τῶν 150 χιλ. δραχμῶν, καὶ τοιουτοτρόπως καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ φόρου θέλομεν ἔχει περιπλέον 2,200,000. Πρὸς τούτοις εἶναι ἕνας ἄλλος φόρος ἐπὶ τῶν ἁλάντων, τῶν ταριχευμένων ἰχθύων, ἐπὶ τῶν ἐπίπλων κτλ. ὥστε τὸ ἄθροισμα ὅλης αὐτῆς τῆς φορολογίας ἀναβιβάζεται εἰς πλέον τῶν 2,500,000. Ἂν θέλετε ν’ ἀκολουθήσητε τὴν ἀναλογίαν, τὴν ὁποίαν ὁ Κ. Κεχαγιᾶς θὰ σᾶς προτείνῃ, οἱ ἀντικατασταθέντες φόροι θέλουν ἀναβῆ πλέον τῶν 3,000,000 Ἀλλὰ σᾶς λέγει ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Ἀττικῆς, ὅτι παρῆλθον μῆνες· τοῦτο ὅμως δὲν βλάπτει, διότι ἡ ἐλάττωσις θ’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὸν Ἰούνιον, ὅτε ἀρχίζει ἡ συγκομιδὴ, ἡ δὲ αὔξησις τὴν ὁποίαν προσθέτω, ἀρχίζει ἀπὸ σήμερον· ἕως τὸν Ἰούνιον δὲν θέλετε εἰσπράξει ἀπὸ τὰ γεννήματα, ἐν τούτοις θέλετε εἰσπράξει ἀπὸ τοὺς εἰσαγομένους φόρους· ἔχετε λοιπὸν ἓν κέρδος, διότι θέλετε ἔχει ἀπὸ σήμερον τὴν ἀναπλήρωσιν, καὶ ἡ ἐλάττωσις ἀρχίζει ἀπὸ τὸν Ἰούνιον· ὥστε νομίζω, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ Κ. Καλλιγᾶ δὲν εἶναι ὡς πρὸς τοῦτο ὀρθός. Κύριοι, νομίζω ὅτι δὲν μένει νὰ ἐνασχοληθῶ εἰμὴ ἐν ὀλίγοις ἐπὶ τῶν προτάσεων τοῦ Κ. Καλλιγᾶ, διότι εἰς ὀλίγα μόνον διαφωνῶ. Πρῶτον, Κύριοι, τὸ σύστημα τῆς καταγραφῆς, ἢ ὅπως ἄλλως τὴν ὀνομάσετε, εἶναι σύστημα ἐπιβαρῦνον ἐν γένει τὴν ἀκίνητον περιουσίαν· διότι, ἐστὲ βέβαιοι, δὲν θέλει γείνει ποτὲ ἐπὶ κληρονομικῶν χρημάτων ἢ κινητῶν πραγμάτων, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ἀκινήτου περιουσίας. Ἑπομένως αὐτὸς ὁ φόρος ὁ νέος θέλει ἐπιβαρύνει ὑπὸ ἄλλον τύπον τὴν ἀκίνητον ἰδιοκτησίαν δὲν ἠξεύρω, Κύριοι, ἂν ὁ φόρος αὐτὸς ὑπάρχῃ καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν· ἠξεύρω μόνον ὅτι ὑπάρχει φόρος ἐπὶ τῶν διαθηκῶν, φόρος καταγραφῆς ἐν γένει, μοὶ φαίνεται, δὲν ὑπάρχει.

§62ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἶναι καταγραφή.

§63ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅπως θέλετε ὀνομάσατέ τον, τέλος πάντων τοιοῦτος φόρος εἰς τὴν Ἀγγλίαν δὲν μὲ φαίνεται νὰ ὑπάρχῃ. Σᾶς λέγω μόνον, εἴτε εἶναι εἴτε ὄχι, ὁ φόρος αὐτὸς ἐπηρεάζει τὴν ἀκίνητον περιουσίαν. Καὶ πιστεύω, Κύριοι, ὅτι ἐπί τινων ἀντικειμένων τοὐλάχιστον δὲν πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ φόρος ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τῆς ἀγοραπωλησίας καὶ τῆς ἀμέσου διαδοχῆς ἀνιόντων καὶ κατιόντων π. χ. Κύριοι, κατ’ ἐμὴν γνώμην, εἷς φόρος ἐπὶ τῆς πωλήσεως τῶν κτημάτων θέλει περιορίσει μεγάλως τὴν διάθεσιν τῆς ἀκινήτου περιουσίας, καὶ ἡ ἀξία τῆς ἀκινήτου περιουσίας εἶναι μεγάλη, διότι δύναται ὁ κύριος οὗτος ὁσάκις θέλει καὶ τὸ συμφέρον του τὸ ἐπιτρέπει νὰ τὴν κοινοποιῇ. Διὰ τὸ συμφέρον λοιπὸν τὸ κοινωνικὸν δὲν πρέπει νὰ προσθέσωμεν νέα δεσμὰ καὶ περιορισμούς· ἐὰν δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ κρατῶ πλέον τὴν ἀκίνητον περιουσίαν ὡς τοιαύτην μὲ ἀναγκάζει νὰ τὴν κρατῶ μὲ ζημίαν μου καὶ νὰ τὴν πωλήσω, μὲ ζημίαν, διὰ τοῦτο ἐπολέμησαν εἰς διάφορα μέρη τὸν φόρον τοῦτον.

§64ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποῦ τὸν ἐπολέμησαν;

§65ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εὔκολον εἶναι νὰ τὸ μάθετε, ἐὰν θέλετε νὰ ἐνασχοληθῆτε ὀλίγον.

§66ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δείξατέ μου ἕνα συγγραφέα.

§67ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν λάβετε τὴν καλωσύνην νὰ περάσητε ἀπὸ τὴν οἰκίαν μου, θέλω σᾶς δώσει νὰ ἀναγνώσητε πολλούς. Ἀλλά, Κύριοι, ἐγὼ δὲν εἶμαι ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, ὁ ὁποῖος, διότι πολεμεῖται μία ἰδέα, θὰ τὴν πολεμήσω διὰ τοῦτο καὶ μόνον. Σᾶς λέγω πρὸς δὲ ὅτι, ἐπιβάλλοντες φόρον ἐπὶ τῆς πωλουμένης ἀκινήτου περιουσίας θέλετε ἐλαττώσει τὴν ἀξίαν αὐτῆς, καὶ τοιουτοτρόπως θέλετε ζημιώσει τὸν πωλητήν. Δεύτερον, Κύριοι, νομίζω ὅτι ἡ διαδοχὴ εἰς τὴν οἰκογένειαν δὲν πρέπει νὰ διακόπτηται, πρέπει νὰ ἔρχηται φυσικὴ, κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἡ περιουσία, τὴν ὁποίαν κληρονομῶ, πολλάκις δύναται ν’ ἀνήκῃ εἰς ἐμέ· διὰ τί θέλετε νὰ διακόπτητε αὐτὴν τὴν διαδοχὴν τῆς οἰκογενείας δι’ ἑνὸς φόρου, κατὰ τοσοῦτον ἀδίκου, καθ’ ὅσον ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι περιουσία τοῦ κληρονόμου, διαχειριζομένη ὑπὸ τοῦ κληρονομουμένου, ὡς εἴρηται, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων ὁ φόρος αὐτὸς ἀντίκειται εἰς τὰ ἤθη καὶ τὰς ἰδέας τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας. Νομίζω λοιπὸν ὅτι αὐτὰ τὰ δύο εἴδη τῆς φορολογίας ἡ Συνέλευσις διὰ τοὺς ἐκτεθέντας λόγους δὲν θέλει τὰ δεχθῆ. Ὡς πρὸς τὰς δωρεὰς, τὰς ἐκ πλαγίου κληρονομίας, καὶ τὰ τοιούτου εἴδους συναλλάγματα, ἴσως δὲν ἦτο κακὸν νὰ ἐπιβάλητε ἕνα μέτριον φόρον, καὶ ἴσως αὐτὸς δὲν ἤθελεν ἀντίκεισθαι εἰς τὰ ἔθιμα τοῦ τόπου, διότι ἄνθρωπος, ὅστις λαμβάνει μίαν ὅλως διόλου ξένην περιουσίαν, ἂς πληρώσῃ κἄτι τι. Κύριοι, πρέπει νὰ σᾶς λαλήσω καὶ ἐπὶ τῆς ἄλλης προτάσεως τοῦ Κυρίου Πληρεξουσίου Ἀττικῆς. Ὁ Κύριος Πληρεξούσιος μᾶς ἐπρότεινεν ἓν ἄλλο σύστημα ὀρθὸν κατὰ θεωρίαν· μένει δὲ εἰς σᾶς, οἱ ὁποῖοι γνωρίζετε καλλίτερά μου τὸν τόπον, νὰ εἰπῆτε ἂν καὶ εἰς τὴν πρᾶξιν ᾖναι ὀρθὸν καὶ ὠφέλιμον εἰς τὸν τόπον· ὁ Κύριος Πληρεξούσιος σᾶς λέγει, διὰ νὰ οἰκονομήσητε εἰς τὸ ἑξῆς τὰ ἔξοδα τῶν ἀποθηκαρίων καὶ τῶν ἀποθηκῶν, καὶ ὅλας τὰς ζημίας καὶ τὰς κλοπὰς καὶ τὰς καταχρήσεις, τὰς ὁποίας ἀναγνωρίζω καὶ ἐπιβεβαιῶ, διὰ νὰ ἀποφύγητε αὐτὰ τὰ κακὰ, ἀποφασίσατε νὰ παραχωρῶνται τὰ γεννήματα εἰς τοὺς γεωργοὺς ἀπὸ τὸ ἁλῶνι, ἐλαττοῦντες τὴν ἀξίαν κατὰ 20%. Πρῶτον, Κύριοι, αὐτὴ εἶναι μία πλαγία καὶ ἔμμεσος ἐλάττωσις, καὶ πλησιάζει τὴν ἐλάττωσιν, τὴν ὁποίαν προτείνω ἐγώ. Ὁ Κύριος Καλλιγᾶς καταβιβάζει τὸν φόρον εἰς 7%, διότι ἤδη εἶναι 9% καὶ ἐγὼ εἰς 5%· νομίζω ὅμως ὅτι τὴν ἀκόλουθον ἔλλειψιν ἔχει αὐτὸ τὸ σύστημα· εἰς ἄλλα μέρη, ἐκτὸς τῶν κατοίκων Ἀττικῆς, ἴσως δὲν εἶναι οἱ κάτοικοι, οἱ ὁποῖοι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον κρατοῦν τὰ γεννήματα, διότι οἱ κάτοικοι, εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη μάλιστα, ὅπου τὸ εἰσόδημά των συνίσταται εἰς γεννήματα, ὡς οἱ ὀρεινοὶ τῆς Μεσσηνίας μετὰ τὴν καταστροφὴν μάλιστα τῶν κουκουλίων, συνήθως τὸ θέρος χρήματα δὲν ἔχουν, καὶ διὰ τοῦτο ὁ χωρικὸς ἀναγκαζόμενος ἢ δικαιούμενος νὰ ἀγοράσῃ τὰ γεννήματά του, ἢ θέλει καταφύγει εἰς δάνειον μὲ ὑπέρογκον τόκον, καὶ πολὺ ὀλίγον ἑπομένως θὰ ὠφεληθῇ, ἢ θέλει κάμει ὅ,τι τώρα γίνεται· θέλει δανείσει τὸ ὄνομά του εἰς σιτεμπόρους ἢ ἐνοικιαστὰς, οἵτινες ἀγοράζουν τὰ γεννήματα δυνάμει τοῦ δικαιώματος τῆς παραχωρήσεως, παρουσιάζονται ἐνοικιασταὶ, ὡς γνωρίζετε, φέρουν τὰ διπλότυπα τῶν φορολογουμένων εἰς τὸν Ταμίαν, πληρόνουν, ἀγοράζοντες ἐν ὀνόματι τῶν κατοίκων τὰ γεννήματα· ὁ ἐνοικιαστὴς λοιπὸν ἢ ὁ κερδοσκόπος σιτέμπορος θέλει ὠφεληθῆ τὴν ἐλάττωσιν· δὲν ἠξεύρω τί γίνεται εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀλλ’ εἰς ἄλλα μέρη αὐτὸ γίνεται, μόνον ὁ χωρικὸς θὰ εὐκολυνθῇ βεβαίως καὶ θὰ ὠφεληθῇ μὴ ἀναγκαζόμενος νὰ μεταφέρῃ εἰς τὰς ἀποθήκας τὰ γεννήματά του, ἀλλ’ ἡ ἐλάττωσις τῶν 20% δὲν θὰ ὠφελήσῃ αὐτὸν ἀλλὰ τὸν ἀγοραστήν. Ἀλλ’ ἐὰν οὔτε κερδοσκόποι, οὔτε ἐνοικιασταὶ εὑρεθοῦν νὰ τὸ ἀγοράσουν, ἐρωτῶ, τί θέλει γείνει τὸ γέννημα; Καταργοῦμεν τὰς ἀποθήκας; θὰ τὰ μεταφέρῃ εἰς τὴν οἰκίαν του ὁ χωρικὸς, καὶ ὑπάρχει ὑπόνοια καθυστερήσεων, καὶ οὕτω πολὺ σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ δημοσίου θὰ διακινδυνεύσουν. Λυποῦμαι, διότι δὲν ἔχομεν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις θέλει φέρει ἰδίως ἐδῶ τὴν γνώμην του. Καὶ κατὰ θεωρίαν εἶναι ἐλαττωματικὸν τοῦτο· ὀρθὸν εἶναι ὁ φορολογούμενος νὰ πληρώσῃ ἐν ἀνέσει καὶ ὅταν δύναται νὰ εὐκολυνθῇ χρήματα, καὶ νὰ μὴ πληρώσῃ διὰ μιᾶς, διὰ νὰ μὴ ἀφαιρῆται ἀπὸ τὴν κοινωνίαν ἀμέσως ἓν μέγα ποσὸν χρημάτων καὶ ἀπὸ τὸν φορολογούμενον πλέον τοῦ δέοντος. Κύριοι, εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν φαίνεται δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀκριβῶς τὸ σύστημα τῆς διὰ μιᾶς πληρωμῆς τῶν φόρων· ἀλλ’ ὑποθέσατε ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἀφαιρέσητε 6 ἑκατομμύρια διὰ μιᾶς, ὅσα εἶναι ὁ φόρος τῶν γεννημάτων καὶ τὰ συσωρεύτητε εἰς τὸ Ταμεῖον, ἤθελεν εἶσθαι πολὺ ἐπαισθητὸν τοῦτο εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ ἐν γένει εἰς τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου. Λοιπὸν καὶ ὑπ’ αὐτὸν τὸν λόγον τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι ἐλαττωματικὸν, καὶ ὅμως ὠφέλιμον καὶ ἀναγκαῖον ἴσως, ἐνόσῳ μᾶς διέπει τὸ ἐπικρατοῦν φορολογικὸν σύστημα. Κύριοι, ἠκούσατε πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι οἱ φόροι ἐν Ἑλλάδι εἶναι ὀλίγοι, οἱ πλέον ἐλαφρεῖς συγκριτικῶς, καὶ σᾶς εἶπον τοῦτο ἀναλογοῦντες τὸν πληθυσμὸν μὲ τὴν φορολογίαν· δὲν εἶναι ἀληθές· οἱ φόροι ἐν Ἑλλάδι εἶναι βαρεῖς ὑπερβολικοί. Διὰ νὰ εὕρητε δὲ τὴν ἀλήθειαν πρέπει ν’ ἀναλογίσητε τὸν φόρον πρὸς τὴν παραγωγήν· εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀναλογοῦν 22 ὡς ἔγγιστα δραχμαὶ τὸ ἄτομον, ἀλλὰ παράγει 50 ἴσως δραχμάς. Εἰς τὴν Εὐρώπην ἀναλογεῖ λέγουν 40, ἀλλὰ παράγει χιλιάδας. Ἂν ἐξετάσητε λοιπὸν σχετικῶς τὴν φορολογίαν πρὸς τὴν παραγωγὴν, θέλετε ἴδει ὅτι ἡ φορολογία εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι λίαν βαρεῖα. Ἐὰν ἐξετάσητε ὅλους τοὺς φορολογικοὺς νόμους τοῦ κόσμου, θέλετε ἴδει ὅτι οἱ ἐγκτητικοὶ φόροι τῆς Ἑλλάδος δὲν εὑρίσκοντοι εἰς κἀμμίαν ἀναλογίαν μὲ τοὺς τῶν ἄλλων ἐθνῶν. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι 70 ἑκατομμύρια λίραις. Ἠξεύρετε πόσος ἦτο, τοὐλάχιστον μέχρις ἐσχάτων; 1,200,000 λίρας· γνωρίζω τὰ μεγάλα ποσὰ τὰ ἐξοδευόμενα εἰς τοὺς πτωχοὺς κλπ. ἀλλὰ μήπως ποτὲ ἡ ἀκίνητος περιουσία δὲν εἶναι καταβεβαρυμένη καὶ ἀπὸ ἄλλους φόρους;

§68ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δὲν ἔχομεν τὸν φόρον τῶν πτωχῶν.

§69ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὸ Βέλγιον ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων ὑπερβαίνει τὰ 120 ἑκατομμύρια. Ἠξεύρετε πόσος εἶναι ὁ φόρος ὁ ἐγκτητικός; 15 ἑκατομμύρια. Εἰς τὴν Ῥώμην ἀκόμη θέλετε εὑρεῖ τὴν ἰδίαν ἀναλογίαν· εἰς τὴν Ῥώμην, δηλαδὴ εἰς τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν ἔποψιν διοικεῖται οὐχὶ τόσον καλῶς, ἡ φορολογία ἐπὶ τῶν γαιῶν εἶναι ἡ πλέον βαρυτέρα ἢ εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι ἀποτελεῖ τὸ ἥμισυ σχεδὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§70ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ὑπολογίζετε, Κύριε Κουμουνδοῦρε, τὴν ἔκτασιν τοῦ Βελγίου μὲ τὴν ἔκτασιν τῆς Ἑλλάδος;

§71ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ Κύριος Σαρίπολος καὶ πληρεξούσιος τοῦ Πανεπιστημίου μοὶ κάμνει μίαν παρατήρησιν, ἥτις νομίζω ὅτι στρέφει κατ’ αὐτοῦ· ὑπολογίζω τὴν παραγωγήν, Κύριοι, καὶ ὄχι τὴν ἔκτασιν· εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ ἔκτασις τοῦ Βελγίου εἶναι πολὺ μικροτέρα ἀπὸ τὴν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ αὐτὸ ἴσα ἴσα σᾶς βλάπτει· ὁ φόρος εἶναι σχετικὸς μὲ τὴν παραγωγὴν καὶ πρὸς αὐτὴν παραβάλλεται, οὐχὶ πρὸς τὴν ἔκτασιν. Κύριοι, πρέπει νὰ τελειώσω διότι ἐκουράσθητε. Ἠξεύρετε ὅτι ὑπάρχουν δύω κυρίως συστήματα· κατὰ τὸ ἓν πρέπει ἡ γῆ νὰ ᾖναι· ἡ βάσις τῶν φόρων, νὰ πληρώνῃ περισσότερον, κατὰ τὸ ἕτερον νὰ πληρώνῃ ὀλιγώτερον. Τὸ ἕτερον σύστημα ἐπικρατεῖ εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Ἰδίως καὶ σπουδαῖοι ἄνθρωποι καὶ οἰκονομολόγοι πιστεύουν, ὅτι καταστρέφει ἕνα τόπον ἡ ἔγγειος φορολογία καὶ ὅτι ἐμποδίζει πᾶσαν πρόοδον καὶ παραγωγήν· δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς, ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν οἱ φόροι εἶναι ἠλαττωμένοι, μόνον τῆς ἐγγείου φορολογίας, διότι ἐπεκράτησε τὸ ἀριστοκρατικὸν στοιχεῖον, ἀλλ’ εἰς τὴν Ἀγγλίαν εἶναι δημόσιον τὸ φρόνημα κατὰ τοῦ συστήματος. Ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, περὶ τοῦ ὁποίου σᾶς ὡμίλησεν ὁ Κύριος Καλλιγᾶς, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἤδη καλῶς ἐὰν ἐπιβαρύνῃ τοὺς ἰδιοκτήτας ἢ ἐνοικιαστὰς τῶν γαιῶν, ἐν Ἀγγλίᾳ εἶναι προσωρινὸς καὶ ὁ ὑπάρχων ἤδη, ὅστις κατὰ δευτέραν φορὰν ἐφηρμόσθη καὶ ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 89 ὑπὸ τοῦ Πὶτ, θέλοντος νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν πίστιν τῆς ἐθνικῆς Τραπέζης. Τὸν ἐπανέλαβον δὲ καὶ δευτέραν φορὰν διὰ νὰ δυνηθοῦν νὰ ἐλαττώσουν τὸν ἄρτον τοῦ πτωχοῦ λαοῦ καὶ τὴν πάσχουσαν βιομηχανίαν, πληρώνουσαν ἀκριβὰ τὴν εἰσαγομένην πρώτην ὕλην· ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐπὶ Πὶτ ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ φόρου αὐτοῦ συμπίπτει μὲ τὰς τελωνιακὰς μεταβολὰς καὶ τὴν κατάργησιν τῆς κλίμακος τῶν σιτηρῶν. Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι καὶ ἐδὼ ζητεῖται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἴδιον σύστημα ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν· εἶδον ἐκεῖ μίαν τάξιν ὀλιγώτερον ἐπιβαρυνομένην καὶ ἄλλας πασχούσας, ἔθεσαν φόρον εἰς τὴν πρώτην διὰ νὰ ἐλαττώσουν τοὺς φόρους τῆς δευτέρας τοὺς ὑπερβολικοὺς ὑπὸ τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ νὰ καταργήσουν καὶ αὐτοὺς ἅμα παρέλθῃ ἡ ἀνάγκη· καὶ πιστεύω ὅτι ἐντὸς ὀλίγου καταργεῖται, διότι εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὑπάρχει κατακραυγὴ κατὰ τοῦ φόρου· περιοδικῶς καὶ προσκαίρως λοιπὸν ἐπεβαρύνθη ἡ γῆ ἐκεῖ. Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι θέλετε δεχθῆ τὴν ἐλάττωσιν, τὴν ὁποίαν σᾶς προτείνω· ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἀνάγκας, τὰς πλείστας τῶν ὁποίων δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀποφύγωμεν· πρέπει νὰ τὰς θεραπεύσωμεν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε ἁπλῶς τὴν ἐλάττωσιν, διότι ἔλλειμμα θέλει εἶσθαι μεγάλον· ἀνάγκη ὅθεν νὰ παραδεχθῆτε καὶ τὰς προσθήκας, καὶ οὕτως ἀποφεύγετε τὸν κίνδυνον τοῦ νὰ στερηθῆτε τῶν μέσων τῆς ὑπάρξεως, καὶ διὰ τῆς ἴσης καὶ δικαίας διανομῆς τοῦ φόρου ὠφελεῖτε τὸν τόπον καὶ θὰ ἔχετε περίσσευμα, τὸ ἐνασχολῆτε εἰς δημόσια ἔργα, ἢ κάμνετε ἄλλας ἐλαττώσεις· κατ’ ἐμὲ, ἐκτὸς τῶν χρησιμευόντων διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ τόπου, δὲν πρέπει νὰ εἰσπράττητε ἄλλους φόρους καὶ νὰ τοὺς συσσωρεύετε εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Τελειόνω, Κύριοι, μὲ μίαν μόνην παρατήρησιν. Χθὲς ὁ Κύριος Καλλιγᾶς σᾶς ἔλεγε διὰ νὰ σᾶς πείσῃ, ὅτι ἡ γεωργία ἔχει μὲν ἀνάγκην ἐλαττώσεως φόρων, ἀλλ’ ἐὰν ᾖναι εὔκολα καὶ ὀλιγοέξοδα τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, θέλετε νὰ τὴν σώσητε καὶ βελτιώσητε; δόσατέ της ἀσφάλειαν. Αὐτὸ, Κύριοι, εἶναι ἀληθέστατον· καὶ ὅμως δὲν ἀποκλείει τοῦτο τὴν ἐλάττωσιν τῶν φόρων· ἄλλως ἀπὸ τὴν ἀσφάλειαν, ἀπὸ τὴν εὔκολον καὶ οἰκονομικὴν συγκοινωνίαν δὲν ὠφελεῖται μόνον ἡ γεωργία, ἀλλ’ ἅπαντες, ἅπαντες ἑπομένως πρέπει νὰ ὑποστῶσι καὶ τὰ βάρη αὐτῶν. Μὴ θέλετε λοιπὸν νὰ ἐπιβάλετε εἴς τινας ὅλα αὐτὰ τὰ βάρη· πρέπει νὰ τὰ ἀναλάβουν ὅλοι, διότι ὅλοι ὠφελοῦνται διότι τέλος πάντων ἀποβλέπουν τὴν κοινωνίαν ὅλην καὶ ἐξασφαλίζουν αὐτήν.

§72ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι, ἡ βάσις τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος στηρίζεται εἰς μόνον τὸ ἀξίωμα, ὅτι τὰ ἄτομα εἶναι ἴσα ἐνώπιον τοῦ νόμου, καὶ ὅτι ἕκαστον ἄτομον πρέπει νὰ συνεισφέρῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὴν δημόσιον ἀναλόγως τῆς περιουσίας του. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀξίωμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ἡ συνταγματικὴ πολιτεία. Εἴκοσιν ἔτη διετρέξαμεν τὸν συνταγματικὸν βίον, τὸ μόνον παράπονον τῶν Ἑλλήνων κατὰ τοῦ Ἡγεμόνος καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἦτον, ὅτι τὸ σύνταγμα δὲν ἐφηρμόσθη, ἐννοεῖται, ἡ ἰσότης τῶν δικαιωμάτων οὐδέποτε ἐπραγματοποιήθη. Μεταξὺ τῶν πολλῶν ἀνισοτήτων ὑπῆρξε μία καὶ ἡ ἀνισότης τῆς φορολογίας. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐσυνταγματίσθημεν καὶ αἱ Βουλαὶ ἐξελέχθησαν ὑπὸ τοῦ λαοῦ, καὶ ἐλθοῦσαι ἐπελήφθησαν τὴν ἐξέλεγξιν τῶν οἰκονομικῶν, ἔκτοτε ἠγέρθη τὸ παράπονον κατὰ τῆς ἀνισότητος τῆς φορολογίας, ἀείποτε ἀπὸ τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς ἐξεφράσθη τὸ παράπονον αὐτὸ, ὅτι ἡ γεωργικὴ τάξις κατὰ τὸ τριπλάσιον κατὰ τὸ τετραπλάσιον καὶ δεκαπλάσιον ἐπιβαρύνεται εἰς τὴν περιουσίαν ἀπὸ τὰς ἄλλας περιουσίας· σήμερον ὑπάρχει ὁ αὐτὸς λόγος ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ νόμου· ὅλοι, ὅσοι ἔλαβον αὐτὸν ὑπ’ ὄψιν εἶπον, ὅτι ἐπίσης διατηρεῖται αὐτὴ ἡ ἀνισότης εἰς τὴν φορολογίαν. Πάντοτε ἡ ἐξουσία, ὁσάκις ἦλθεν εἰς τὸ μέσον αὐτὸ, διότι πολλάκις ἦλθε τὸ ζήτημα, ἡ πρώτη ἀντίστασις, τὸ πρῶτον δικαιολόγημα, τὸ ὁποῖον ἐπαρουσίασεν ἦτον, ὅτι ἐλαττοῦται ὁ προϋπολογισμὸς, καὶ προκύπτει ἔλλειμμα ὅπερ πρέπει νὰ ἀντικατασταθῇ· ἐπιβαρύνεται ὅμως μία τάξις ἐκ τῆς πράξεως αὐτῆς τῆς ἐξουσίας, ἡ ὁποία ποτὲ δὲν ἤθελε νὰ προέλθῃ εἰς τὴν κατάληψιν τῆς ἀληθείας, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν θὰ ἔχῃ καὶ ἓν τέρμα; Σήμερον δὲν εἶναι πλέον Βουλαὶ, σήμερον εἶναι Ἐθνικὴ Συνέλευσις, εἰς τὴν ὁποίαν ἐναπόκειται ν’ ἀπαλλάξῃ ἅπαξ διὰ παντὸς τὴν τάξιν τὴν καταπιεζομένην, ἐναπόκειται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν νὰ φέρῃ τὸ Σύνταγμα εἰς πραγματικὴν ἀλήθειαν, νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἰσότης, ὅπως εἰς ὅλα, ἐπίσης καὶ εἰς τὴν φορολογίαν· ἑκάστη περιουσία πρέπει νὰ συνεισφέρῃ ἀναλόγως τῆς παραγωγῆς. Ὑπάρχουν πολυειδεῖς αἱ περιουσίαι, καὶ ἀπὸ τὰς περιουσίας αὐτὰς, τὰς ὁποίας ἔχω εἰς μίαν τροπολογίαν, ὄχι μόνον δὲν θὰ ἔχω ἐλάττωσιν τῆς φορολογίας, ἀλλὰ καὶ αὔξησιν, διότι, Κύριοι, δὲν λέγεται μόνον παραγωγὴ τὸ κέρδος τοῦ ἀγροῦ, τῆς ἀμπέλου, τοῦ δένδρου, παραγωγὴ εἶναι καὶ τὸ ἐπάγγελμα καὶ τὸ ἐπιτήδευμα, ὅλα δηλαδὴ ὅσα δίδουν κέρδος εἰς τὸ ἄτομον ν’ ἀποζῇ ἐκ τοῦ κέρδους αὐτοῦ. Ποίαν ἀναλογίαν ἔχει σήμερον ἡ παραγωγὴ τοῦ κέρδους ἑνὸς ἐμπόρου, μὲ τὴν παραγωγὴν τοῦ ἀγροῦ; εἷς ἔμπορος κερδίζει καθαρὰν παραγωγὴν κατ’ ἔτος 20,000 δραχμῶν, καὶ πληρόνει 10 δραχμάς. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν δὲν πληρόνει οὕτω, ὅλοι πληρώνουν καὶ ὁ ἔμπορος καὶ ὁ γεωργὸς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καθαρᾶς παραγωγῆς· κατ’ ἔτος παρατηρεῖται τί ἐκέρδισεν ὁ ἔμπορος, καὶ πληρόνει ἕνα τόσον· εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπάρχει ἀνισότης, ἔλαβον τὰς ψυχὰς, τὸν πληθυσμὸν ὡς βάσιν τῆς ἐμπορικῆς παραγωγῆς, καὶ εἶπον εἰς ὅποιον δῆμον ὑπάρχουν 10,000 ψυχαὶ π. χ. ὁ ἔμπορος νὰ πληρόνῃ τόσον, καὶ συμβαίνει, ὅτι εἰς πολλοὺς δήμους, ὅπου ὑπάρχει πολὺς πληθυσμὸς, καὶ εἶναι τὸ ἐμπόριον κεντρικὸν, καὶ αἱ παραγωγαὶ μεγάλαι νὰ πληρόνουν ὀλίγα, εἰς ἑτέρους δὲ πάλιν δήμους, ὅπου ὁ πληθυσμὸς εἶναι μεγαλείτερος, ἀλλὰ τὸ ἐμπόριον εἶναι ἀπόκεντρον πληρόνουν οἱ ἔμποροι περισσότερον π. χ. τὸ Ναύπλιον εἶναι ὀλιγοπληθὲς, ἀλλ’ εἶναι τὸ κέντρον τοῦ ἐμπορίου τοῦ Ἀργολικοῦ κόλπου, ἡ πατρίς μου, τὸ Κρανίδι, εἶναι πολὺ ἀπόκεντρον, καὶ τὸ εἰσόδημα τοῦ μεγαλειτέρου ἐμπόρου μόλις ἀναβαίνει εἰς 20,000, καὶ ἐν τούτοις πληρόνει περισσότερον ἀπὸ τὸν ἔμπορον τοῦ Ναυπλίου, τοῦ ὁποίου ἡ κίνησις τοῦ ἐμπορίου ἀναβαίνει εἰς 1,000,000· ὑπάρχει δικαιοσύνη, ὥστε νὰ πληρόνῃ ὁ ἔμπορος αὐτὸς, ὁ ὁποῖος ἔχει κίνησιν 1,000,000 ὀλιγώτερον ἀπὸ τὸν ἔμπορον, τοῦ ὁποίου τὸ κέρδος εἶναι 20,000 δραχμῶν; ποτὲ δὲν ἀπέβλεψαν εἰς τὴν ἰσότητα ἀλλ’ εἰς τὴν τύχην. Ἦλθον ξένοι ἄνθρωποι, ἐπέβαλλον μερικοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ἔχομεν, καὶ τοὺς ἐῤῥίψαν εἰς τὴν ἀρχὴν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν χώραν νὰ κάμωσι διακρίσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιβαρύνουν ἄλλους. Εἶναι δικηγόρος, καὶ τὸ λέγω τοῦτο εἰς τὸν Κ. Καλλιγᾶ, εἶναι καθηγητὴς καὶ πληρώνεται 300 δραχ. μισθὸν ὡς καθηγητὴς, ἀπολαμβάνει δὲ καὶ 500 δραχ. κατὰ μῆνα ὡς δικηγόρος ἔχει καθαρὰν παραγωγὴν 10,000 δραχ. τί πληρώνει; 50 δραχ. Ἐν τοσούτῳ ἂν θέλετε νὰ ἐκπέσητε, ἐγὼ λέγω, ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ κάμητε καὶ ἕνα ἐκπεσμόν. Ὑποθέσατε ἕνα ἄλλον δικηγόρον, ὅστις δὲν ἀπολαμβάνει 1000 δραχ. καὶ ἐν τούτοις πληρώνει τὸ αὐτό. Εἶναι δυνατὸν αὐτὸ Κύριοι; Ἕκαστον ἄτομον πρέπει νὰ συνεισφέρῃ εἰς τὴν διατήρησιν τοῦ ἀτόμου τοῦ ἑαυτοῦ του. Τότε τί εἶναι οἱ φόροι παρὰ μία συνεισφορὰ εἰς τὴν δημόσιον ὑπηρεσίαν διὰ νὰ ἀσφαλίσω τὴν τιμήν μου, τὴν ζωήν μου; Ὁ δικηγόρος θὰ πληρώσῃ πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ ἑαυτοῦ του καὶ θὰ πληρώσῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς παραγωγῆς, τὴν ὁποίαν ἔκαμε. Ποία εἶναι ἡ περιουσία του; τὸ ἐπάγγελμά του; θὰ πληρώσῃ καὶ αὐτὸς ὡς πληρώνω καὶ ἐγώ. Ἀλλὰ τί γίνεται; Ὁ σανδαλοποιὸς, μόλις παράγει 5000 δραχ. καὶ πληρώνει 15 δραχ. καὶ ὁ δικηγόρος ὅστις παράγει 10000, πληρώνει 20, βλέπετε ὁποία ἀνισότης ὑπάρχει; Ἔχω μίαν τροπολογίαν γενικὴν εἰς τὸν φορολογικὸν νόμον, καὶ τὴν ὁποίαν θέλω σᾶς ἀναγνώσει, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἔχω ὅλα τὰ εἴδη. Καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὰ σιτηρὰ λέγω, ὅτι ἀντὶ νὰ πληρώνουν 10% προτείνω μίαν ἄλλην τροπολογίαν, ἐπειδὴ τὸ εἶδος αὐτὸ ἐκ τοῦ βάρους τοῦ ποσοῦ, ἔχει καὶ τὸ ἄλλο βάρος τῆς μετακομίσεως καὶ οὐχὶ μόνον τοῦτο ἀλλὰ καὶ τὸ βάρος τῆς καταχρήσεως· ἠξεύρετε Κύριοι, ὅτι ὅσοι δὲν ἀποδίδουν εἰς χρήματα τὸν φόρον ἀναγκάζονται νὰ μεταφέρουν τὸν σῖτον εἰς μίαν ἀποθήκην μακρὰν τοῦ τόπου των καὶ 2 καὶ 5 ὥρας, καὶ ἐκεῖ ὁ ἀποθηκάριος τὸν μετρᾷ, ἀλλ’ ἄλλως πως αὐτοὶ τὸ ἐμέτρησαν εἰς τὸ ἁλῶνι· εἶναι μετέπειτα πάλιν ἠναγκασμένοι νὰ ἐπιστρέψουν, φέρουν τὸ ἔλλειμμα. Ὥρα 5 μ. μ.

§73ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πρὸς τί νὰ ὁμιλῇ ὁ ἀγορεύων, δὲν εἴμεθα πλήρεις, ἔφυγαν πλεῖστοι τῶν Κ. Πληρεξουσίων.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ Κύριοι Πληρεξούσιοι, ὅσοι εἶναι εἰς τὰ δωμάτια, ἂς ἐξέλθουν. Θέλετε λοιπὸν νὰ διαλύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§75ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Ὄχι.

§76ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος καὶ νὰ δημοσιευθοῦν τὰ ὀνόματα τῶν ἀναχωρησάντων (θόρυβος).

§77ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔμαθεν, ὅτι μετὰ δύω ἡμέρας ἀναχωρεῖ, πρέπει τὸ ψήφισμα νὰ τῇ δοθῇ ἐπισήμως.... (θόρυβος).

§78ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Αὔριον, δὲν πρέπει νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν.

§79ΕΤΕΡΟΣ. Νὰ ὁμιλήσῃ ὁ Κ. Ζέρβας.

§80ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι, βλέπω, ὅτι ὁσάκις πρόκειται περὶ φορολογικοῦ νόμου, οὔτε προσοχὴν βάζει τις, οὔτε κάθηται νὰ ἀκούσῃ. Ὅλοι ἀνεχώρησαν καὶ θὰ ἀφήσουν νὰ κάμουν τὸ φορολογικὸν νόμον... θὰ τὸν ἀφήσουν εἰς τὸν Κύριον Καλλιγᾶν νὰ μᾶς ἐπιβάλλῃ 50%. Σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι ἐκτὸς τοῦ βάρους τῆς πληρωμῆς ὑπάρχει καὶ τὸ βάρος τῆς καταχρήσεως· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι διὰ νὰ ἀποφασίσωμεν καὶ τὴν πληρωμὴν καὶ τὴν κατάχρησιν τῶν ἀποθηκῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐπιβλαβεῖς καὶ εἰς τὸν φορολογούμενον καὶ εἰς τὸ δημόσιον· διότι τί συμβαίνει; ἡ μία κατάχρησις γίνεται, ὅταν ὁ φορολογούμενος προσάγῃ τὸν καρπὸν εἰς τὴν ἀποθήκην· ἡ βʹ. ὅταν λάβῃ ὁ ἀποθηκάριος ὅλον τὸ ποσὸν εἰς χεῖράς του εἰς τὸ ἁλῶνι. Ὑπῆρξαν ἀποθηκάριοι, οἱ ὁποῖοι ἐπλήρωσαν ἁδρῶς...... καὶ ὅλα αὐτὰ πίπτουν εἰς βάρος τοῦ γεωργοῦ. Ὅπως ἀποφύγωμεν τὸ τοιοῦτον ἔχω τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας προσδιορίζω ἀναλόγως τῆς παραγωγῆς νὰ πληρώνῃ ὁ φορολογούμενος 30 λεπτὰ τὸ κοιλόν· ἂν ἤθελε δώσει 6% νὰ πληρώνῃ 6 κοιλά. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ φορολογούμενος ἀπαλλάσσεται καὶ τὸ δημόσιον. Θὰ μοῦ εἰπῆτε, εἰς τὴν εἴσπραξιν πῶς θὰ εἰσπράξητε αὐτὰ τὰ χρήματα; εἰμποροῦν νὰ ἐνοικιασθοῦν ὡς καὶ οἱ φόροι, ἡ ἐνοικίασις θὰ γίνῃ ὡς γίνεται. π. χ. τὸ δημόσιον θὰ ἐκθέσῃ εἰς πλειστηριασμὸν τόσα κοιλὰ, ἐγὼ ὁ ἀγοραστὴς θὰ εἰσπράξω τὸ περιπλέον, ὥστε δὲν ἀφίνω εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν τὸ δικαίωμα νὰ συνάξῃ χρήματα. Εἶναι δὲ καὶ ἄλλη εὐκολία, δὲν ἔχει καμμίαν δυσκολίαν οὔτε καμμίαν ζημίαν τὸ δημόσιον· ὅταν ὁ φορολογούμενος ἔχῃ νὰ πληρώσῃ 30 λεπτὰ, εὐκόλως πωλεῖ 3, 4 κοιλὰ καὶ πληρόνει τὰ χρήματα. Οἱ προλαλήσαντες, μάλιστα ὁ Κ. Καλλιγᾶς, μᾶς εἶπον, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τῶν φόρων θὰ φέρῃ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, πῶς εἰμποροῦμεν νὰ ἀναπληρώσωμεν τὸ ἔλλειμμα; ὑπάρχουν τὰ ἄλλα εἴδη· πρέπει νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὰ ἐπαγγέλματα, τὰς οἰκοδομὰς καὶ τὰ λοιπά· Ἀλλὰ τί μᾶς προτείνουν; πῶς δυνάμεθα νὰ τὰ εἰσπράξωμεν; καὶ ἂν ἐπιβάλλωμεν αὐτὸν τὸν νέον φόρον εἶναι δύσκολον, δὲν θὰ τὸ ἀνεχθῇ ὁ λαός. Κύριοι, ὅταν ὑπάρχει εἷς δῆμος, ὁ ὁποῖος δυστροπεῖ εἰς τὴν εἴσπραξιν τοῦ νὰ συνεισφέρῃ κατὰ τὸ δίκαιον, ἀρνεῖται καὶ τὸ δημόσιον τὴν ὑπηρεσίαν του· καὶ ἅμα τὸ δημόσιον ἀρνηθῇ τὴν ὑπηρεσίαν του εἰς ἕνα δῆμον εἰς 10 ἡμέρας θὰ φαγωθοῦν ὅλοι. Τί θὰ εἰπῇ, ὅτι δὲν εἰμποροῦν νὰ τὰ εἰσπράξουν; θὰ εἰπῇ, ὅτι εἶναι ἄρνησις τῆς ἐξουσίας· καὶ πῶς εἰσπράττονται, Κύριοι, οἱ ἄλλοι φόροι καὶ οἱ νέοι φόροι δὲν δύνανται νὰ εἰσπραχθῶσιν; εἶναι δυνατώτερος εἷς δῆμος ἀπὸ τὸ ἔθνος; Δὲν εἶναι λόγος αὐτὸς εἶναι μία πρόφασις διὰ νὰ διαιωνισθῇ τὸ βάρος εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν καὶ τὴν γῆν. Ἐὰν ἡμεῖς δὲν ἀποφασίσωμεν νὰ ἐλαφρύνωμεν αὐτὴν τὴν τάξιν ἀπὸ τὸ βάρος τοῦτο, ποτὲ δὲν θὰ ἐλαφρυνθῇ, διότι εἰς τὰς Βουλὰς ἔχει νὰ διατρέξῃ μία τοιαύτη πρότασις 3 προμαχῶνας, τὴν Βουλὴν, τὴν Γερουσίαν, τὸν Ἡγεμόνα. Εἰς μόνην τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν ἐναπόκειται νὰ τὸ ἀποφασίσῃ καὶ τὸ συλλογισθῇ, διότι ἄλλως θὰ μᾶς κάμουν νὰ εἴμεθα ὡς οἱ Παρίαι τῶν Ἰνδιῶν. Ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν καὶ ἕτερον πρᾶγμα· προχθὲς ἴδομεν, ὅτι συγκατετέθη μία δύναμις νὰ προσθέσῃ καὶ ἕτερον κόσμον εἰς ἡμᾶς. Ἠξεύρετε τί θὰ εἰπῇ Ἑπτάνησος; αὐτὴ ἔχει ὅλως ἰδίους φόρους.

§81ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἄλλο αὐτό.

§82ΖΕΡΒΑΣ. Τὸ φέρω ὡς παράδειγμα. Θέλω νὰ ἐπισπεύσωμεν ἀπὸ τώρα. Ἂν ἡμεῖς σήμερον δὲν ἀποφασίσωμεν αὐτὸν τὸν φόρον καὶ αὔριον ἔχομεν μίαν ἄλλην ἐπαρχίαν, τί θὰ προκύψῃ; θὰ μείνωμεν εἰς τὸ αὐτὸ ἢ θὰ τὸν μεταβάλλωμεν, ὅπως ἔλθωμεν εἰς ἰσοῤῥοπίαν; Ἡμεῖς λοιπὸν πρέπει νὰ προλάβωμεν αὐτὴν τὴν ἰσότητα, ὥστε αὔριον νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς ἑνωθησομένους μεθ’ ἡμῶν, ὅτι ἡ ἰσότης πρέπει νὰ προσέλθῃ καὶ εἰς ἡμᾶς. Τὰ Ἑπτάνησα δὲν πληρώνουν διόλου φόρον, ἀλλὰ μόνον εἰς τὴν ἐξαγωγήν. Ὅταν αὔριον ἔλθουν καὶ ἐκεῖνοι καὶ δὲν συμφωνήσουν, τότε θὰ συμβῇ ὥστε νὰ τοῖς δοθῇ ἓν προνόμιον, καθὼς ὑπάρχουν καὶ ἄλλα. Πολλὰ εἴδη σήμερον τῆς Λακωνίας δὲν πληρώνουν εἰς τὴν εἰσαγωγὴν, τὸ λεμόνι πληρώνει εἰς τὴν ἐξαγωγὴν μόνον, ἡ σταφὶς ὡσαύτως, ὥστε διὰ τοῦτο ἔκαμα πρότασιν καὶ λέγω, ὅτι ὅλα τὰ εἴδη ὅσα εἶναι ἐξαγώγιμα, νὰ πληρώνουν εἰς τὴν ἐξαγωγήν· τὸ ἔλαιον, τὸ κουκούλι καὶ πᾶν ἄλλο εἶδος, τὸ ὁποῖον ἐξάγεται, ἐκτὸς τῶν καρπῶν, οἱ ὁποῖοι μετροῦνται εἰς τὸ ἁλῶνι, νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, ὅπως τὸ λεμόνι καὶ ἡ σταφὶς καὶ νὰ πληρώνουν εἰς τὴν ἐξαγωγὴν ἀναλόγως τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον προσδιώρισα εἰς τὴν τροπολογίαν· αὐτὸ εἶναι τὸ δικαιότερον, διότι δὲν παραπονοῦνται, ὅτι ὁ μὲν γεωργὸς πληρώνει 100 καὶ ὁ ἄλλος 20. Δὲν θέλω νὰ ἐλαττώσω τοὺς φόρους ἀλλὰ νὰ τοὺς ἐξισώσω· ἐπὶ τῆς βάσεως αὐτῆς στηρίζω τὸν λόγον μου, καὶ εἶναι δίκαιον, καὶ πρέπει νὰ παραδεχθῆτε τὸ τοιοῦτον σύστημα τῆς ἰσότητος. Ἐκτὸς τούτου ἔχω καὶ μίαν ἄλλην τροπολογίαν ὡς πρὸς τὴν εἴσπραξιν, διότι προτείνω τὴν ἰδέαν νὰ κηρυχθοῦν εἰσπράξιμα ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου· διότι ἔχουν καταλόγους 10 ἐτῶν (θόρυβος) καὶ εἶναι καὶ ἠναγκασμένον τὸ δημόσιον νὰ πληρώσῃ ἀκριβέστερον, ἀφίνουν οἱ εἰσπράκτορες ἐπὶ τούτῳ, διὰ νὰ ἔχουν κέρδος περισσότερον εἰς τὴν εἴσπραξιν. Λοιπὸν προσδιορίζω ἑκάστου εἴδους καὶ τὸν χρόνον. Ἐκτὸς τούτου προτείνω καὶ ἓν ἄλλο, τὴν ἐπανάληψιν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως κατὰ τοῦ φορολογουμένου· διότι ἕνας ἰδιοκτήτης, ὁ ὁποῖος θὰ κάμῃ 100 κοιλὰ σιτάρι, θὰ πληρώσῃ 10· ὅταν ἐντὸς τῆς προθεσμίας μεταβῇ ὁ εἰσπράκτωρ εὑρίσκει τὸ σιτάρι καὶ τὸ πωλεῖ· ἀλλὰ τί κάμνει ἀπὸ ἰδιοτροπίαν ἢ ἀπὸ ἄλλο τι κέρδος; Δὲν κάμνει κατάσχεσιν, ἀλλὰ κάμνει ἕνα κατάλογον διὰ νὰ νὰ μὴ ἔχουν κόπον διόλου (θόρυβος). Εἶδα φορολογούμενον διὰ τρεῖς δραχμὰς μεταφερόμενον 20 ὡρῶν διάστημα καὶ τοῦ ἐκόστισεν 100 δραχμάς (θόρυβος).

§83ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ Κ. Ζέρβας εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ μὴ φορολογῶνται τὰ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καταναλισκόμενα καὶ μόνον τὰ ἐξαγόμενα νὰ φορολογῶνται, ἤθελον νὰ ἐξετάσῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ὑπὸ τὴν ἄλλην ἔποψιν, δηλ. νὰ μᾶς εἴπῃ, κατὰ ποίαν ἀναλογίαν καταναλίσκονται εἰς τὸ ἐσωτερικὸν, καὶ κατὰ ποίαν ἐξάγονται.

§84ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν ἔρχομαι ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν. Ὁ λόγος τῆς πληρωμῆς εἰς τὴν ἐξαγωγὴν εἶναι ἄλλος· θὰ ἀπαλλάξῃ τὸ δημόσιον ἀπὸ μεγάλην ὑπαλληλίαν, ἀπὸ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα σήμερον γίνονται εἰς τὴν εἴσπραξιν αὐτῶν τῶν φόρων, θὰ ὠφεληθοῦν οἱ φορολογούμενοι· ἡ δενδροφυτεία θὰ προαχθῇ· διότι, ὅταν ὁ φόρος εἶναι ἐλαφρὸς, καταγίνονται ἐκεῖ περισσότεροι, διότι προχθὲς εἶπεν ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος καὶ ὁ Κ. Καλλιγᾶς, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει φόρος εἰς τὰς οἰκοδομὰς, διὰ τοῦτο ἔκαμον τόσας. Σημειώσατε λοιπὸν, ὅτι διὰ τὸν αὐτὸν λόγον θὰ γείνουν πολλαὶ δενδροφυτεῖαι, καὶ τὰ ἔθνη εὐδαιμονοῦν περισσότερον ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχει μεγάλη δενδροφυτεία· καὶ ἐκτὸς τούτου τὸ δένδρον ὑπάρχει ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ ἀγροῦ, ὁ ὁποῖος σπείρεται καὶ δίδει τὸν ἄλλον ἔγγειον φόρον. Ἐὰν λάβητε τὴν καθαρὰν παραγωγὴν τοῦ ἐλαίου, ἠξεύρετε πόσον πληρώνουν; 40%. Λοιπὸν διὰ νὰ τὸ φέρῃς εἰς μίαν ἐλάττωσιν, θὰ ἔχῃς ὄφελος ὅ,τι φάγῃ ὁ γεωργὸς ἐντὸς τοῦ κράτους, διὰ τοῦτο εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως τῆς φορολογίας.

§85ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἐρωτηθῶμεν· ἐφωτίσθημεν.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ φθάσητε εἰς ἀπόφασιν ἀπόψε;

§87ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, δὲν εἴμεθα πλήρεις.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν δὲν ἠμπορεῖτε ν’ ἀποφασίσητε τίποτε σήμερον (θόρυβος).

§89ΤΙΝΕΣ. Νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις (θόρυβος).

§90ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Ἂν ἔχητε ὀλίγην ὑπομονὴν, θὰ σᾶς εἴπω ὀλίγα πράγματα, ὄχι θεωρητικὰ ἀλλὰ πρακτικά· λοιπὸν χαρίσατέ μου τὴν προσοχήν σας. Παρουσιάζεται τὸ ζήτημα εἰς τὸ ἑξῆς· εἶναι ἀνάγκη ἐλαττώσεως τῶν φόρων ἢ δὲν εἶναι;

§91ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι.

§92ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, ἤτοι τῆς ἐλαττώσεως τῶν φόρων τῆς γῆς, θὰ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις. Ἐπειδὴ βλέπω πρὸ ἡμερῶν, ὅτι μεταξὺ ἡμῶν ὑπάρχουν καί τινες, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ἐναντίαν ἰδέαν· δὲν κατακρίνω κἀνένα διὰ τὰς ὑποθέσεις του, ἀλλὰ λέγω καὶ ἐγὼ τὰς ἰδικάς μου, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν οἱ φόροι ᾖναι βαρεῖς. Ἐγὼ λέγω ὅτι εἶναι ὄχι μόνον βαρεῖς, ἀλλὰ ἀφόρητοι. Περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου παρετήρησα, ὅτι δὲν ἐγένετο λόγος, ὅπως ἔπρεπε νὰ γείνῃ. Ὁ πρῶτος ὁμιλήσας, ὁ Κ. Θεαγένης, νομίζω, ἤρχισε ν’ ἀναπτύξῃ κατὰ πόσον ἡ φορολογία τῆς γῆς εἶναι βαρεῖα, ἀλλὰ δὲν τὴν ἀπετελείωσε. Σᾶς παρακαλῶ ν’ ἀκροασθῆτε ὀλίγα τινὰ, καὶ θέλετε πεισθῆ, ὅτι οἱ φόροι εἶναι βαρύτατοι, καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι ἡ γεωργικὴ τάξις εἶναι ἡ τὰ μέγιστα ὑποφέρουσα (πολλοὶ πληρεξούσιοι διακόπτουν τὸν ἀγορεύοντα). Κύριοι, μὲ διακόπτητε ἐπίτηδες, καθὼς βλέπω, διὰ νὰ μὴ ἀναπτύξω ἐμπράκτως καὶ ὄχι διὰ λόγων ξηρῶν, ὡς ἄλλοι τὰς ἰδέας μου. Σᾶς λέγω λοιπὸν ὅτι, ἐπὶ ζητημάτων ἀφορώντων τὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος δὲν πρέπει νὰ μοῦ στερήσητε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, πλὴν ἐγὼ ἔρχομαι καταλήγων εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς ἀναπτύξεως, τὴν ὁποίαν ἐσκόπευα νὰ κάμω· καὶ ἐπειδὴ σᾶς βλέπω κουρασμένους ν’ ἀκούσητε πολλὰ, μάθετε ὅτι κατὰ τοὺς ὁποίους ἔκαμα ἀκριβῶς ὑπολογισμοὺς, καὶ ἂν εἴχατε ὑπομονὴν ἤθελα σᾶς ἀποδείξει, μάθετε, λέγω, ὅτι κατὰ 82 δραχμὰς κατ’ ἔτος χρεοῦται ἕκαστος γεωργὸς, χάνων, ὅπως λέγουν κοινῶς, τὰ ἡμερομίσθια ὁλοκλήρου τοῦ ἔτους ἑαυτοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας του· φορολογεῖται λοιπὸν ἐπὶ τῶν κεφαλαίων καὶ ὄχι ἐπὶ τῆς παραγωγῆς. Αὕτη εἶναι ἡ κατάστασις τῆς γεωργικῆς τάξεως· καὶ εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ προβῇ εἰς τὸ μέτρον τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐγγείων φόρων, ἀναγνωρίζουσα τὴν ἄφευκτον ταύτην ἀνάγκην, μάλιστα καθόσον οὐδέποτε ἄλλοτε θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τοιαύτην εὐχάριστον περίστασιν, ἤγουν μόνοι οἱ τὸ Ἔθνος ἀποτελοῦντες ν’ ἀποφασίσωσι περὶ τῶν κοινῶν συμφερόντων. Καταβαίνω τὸ βῆμα μὲ τὴν λύπην, διότι ὁ πρὸ ἐμοῦ λαλήσας ὡς ἐκ τῆς μακρηγορίας του κατέστησε δύσκολον τὴν ἰδικήν μου θέσιν, πλὴν ἐπιφυλάσσομαι.

§93ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν (θόρυβος).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Ἀλ. Βιλαέτης ζητεῖ ἄδειαν ἀπουσίας, καθόσον ἀναχωρεῖ τὸ ἀτμόπλοιον αὔριον.

§95ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τοῦ δοθῇ· ἐφωτίσθημεν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω δι’ ἀναστάσεως τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἐὰν ἐφωτίσθη.

§97ΤΙΝΕΣ. Τὸ Σῶμα δὲν εἶναι πλῆρες.

§98ΕΤΕΡΟΙ. Εἶναι εἰς τὰ δωμάτια.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς ἔλθουν οἱ Κ. Κ. Πληρεξούσιοι ἐκ τῶν δωματίων. Θὰ ἐρωτήσω, ἐὰν ἡ Συνέλευσις θέλῃ μετὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ συνόλου νὰ προβῶμεν αὔριον εἰς τὴν κατ’ ἄρθρα.

§100ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἓν μέρος δὲν ἀνεπτύχθη παντάπασιν, ἐπὶ τοῦ προτεινομένου ὑπὸ τῆς μειοψηφίας περὶ ἐλαττώσεως τοῦ φόρου τῆς ἐπικαρπίας (θόρυβος).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι τὸ τοῦ ἐγγείου φόρου εἶναι ἓν μέρος ἑνὸς παραγράφου ἑνὸς ἄρθρου, ἐπίσης τὸ τῆς ἐπικαρπίας, τῶν κουκουλίων κτλ.

§102ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ τῆς ἐπικαρπίας δὲν εἶναι φόρος (θόρυβος μέγας).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὲ ἀφήσητε νὰ ἐξηγηθῶ. Ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι τὸ τῆς ἐπικαρπίας εἶναι δικαίωμα τοῦ ἰδιοκτήτου τοῦ δημοσίου, ἀλλ’ ὅλα περιλαμβάνονται εἰς τὸν φορολογικὸν Νόμον· περιλαμβάνονται οἱ φόροι ὅλοι, ὄχι μόνον ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅλα τὰ ἄλλα κεφάλαια. Περιλαμβάνεται ἐκεῖ καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας. Λοιπὸν ἐγὼ ἐννοῶ, ὅτι συνεζητήσαμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νὰ ἐλαφρώσωμεν τὴν γεωργίαν, καθόσον ὑπάγεται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ φορολογικοῦ Νόμου (θόρυβος). Ἐν γένει ν’ ἀνακουφισθῇ. Ἐγὼ ἐννοῶ, ὅτι ἡ γενικὴ συζήτησις περιεστράφη εἰς τοῦτο, ὅτι ἡ γεωργία ἔχει ἀνάγκην ἀνακουφίσεως, καὶ διὰ νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ πρέπει νὰ βάλωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς διατάξεις τοῦ φορολογικοῦ Νόμου, καὶ ὅπου δυνάμεθα εἰς ἕκαστον ἄρθρον καὶ παράγραφον νὰ φέρωμεν μίαν ἐλάττωσιν, νὰ τὴν φέρωμεν. Αὐτὸ θεωρῶ, ὅτι συνεζητήθη, καὶ θέλω νὰ ζητήσω τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως, ἐὰν αὕτη ἡ ἀρχὴ παραδεχθῇ ἐν γένει· ἔπειτα θὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 1 παράγραφον 1 περὶ τοῦ ἐγγείου φόρου· ἔπειτα εἰς τὸ περὶ τῆς ἐπικαρπίας, ἂν θέλητε κτλ.

§104ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§105ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νομίζω, πρέπει νὰ προηγηθῇ ἓν ἄλλο ζήτημα, μετὰ τὴν λύσιν τοῦ ὁποίου τότε οἱ Κ. Κ. Πληρεξούσιοι θὰ ᾖναι εἰς θέσιν, νὰ δώσουν τὴν ψῆφον περὶ ἐλαττώσεως ἢ μὴ τῆς φορολογίας. Ὅσοι ἐπρότειναν τὴν ἐλάττωσιν γνωρίζουν, ὅτι τὰ ἔσοδα μὲ τὰ ἔξοδα ἰσολογίζουν, καὶ ὅπως ἔχουν σήμερον τὰ πράγματα, βλέπουν, ὅτι τὰ ἔσοδα θὰ ᾖναι ὀλιγώτερα, ὥστε νὰ προκύψῃ ἓν σπουδαῖον ἔλειμμα. Ὅσοι ἐπρότειναν τὴν ἐλάττωσιν εἶχον τὴν πρόνοιαν νὰ προτείνουν τὴν κατάστασιν καὶ ὑποβάλουν πρότασιν περὶ ἐπιβολῆς νέων φόρων, ἢ αὐξήσεως ἄλλων φόρων, πρὸς τὸν σκοπὸν, ὅσον ἔλειμμα ἤθελε προκύψει ἀπὸ τὰς ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ κάμωμεν, νὰ ἀναπληρωθῇ ἀπὸ ἓν ἄλλο. Λοιπὸν ἀπέναντι τῆς προτάσεως τῆς ἐλαττώσεως ἦλθε μία τροπολογία, ὅτι δεχόμεθα καὶ ἡμεῖς τὰς ἐλαττώσεις, ἀλλ’ ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους, τ. ἔ. νὰ ἐπιβληθῇ φόρος εἰς τὸ δεῖνα καὶ δεῖνα. Φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Κουμουνδούρου, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι ἡ ἀναπλήρωσις θὰ γείνῃ ἀπὸ τὴν ἐπιβολὴν τῶν φόρων εἰς τὰς οἰκοδομὰς κτλ.

§106ΤΙΝΕΣ. Ὄχι!

§107ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Λοιπὸν φρονῶ, κατ’ ἐμὴν κρίσιν, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ ψηφοφορία περὶ τῆς παραδοχῆς ἢ μὴ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Κουμουνδούρου, καὶ τότε θὰ ᾖναι εἰς θέσιν ἡ Συνέλευσις, ἐὰν παραδεχθῇ τὴν ἀρχὴν ταύτην, τότε φυσικῷ τῷ λόγῳ καὶ ἐγὼ θὰ συνταχθῶ μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουν τὴν ἐλάττωσιν· ἄλλως ἀπὸ τοῦδε θὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν χρεωκοπίαν τοῦ δημοσίου ταμείου (θόρυβος).

§108ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ φανῇ ὁποῖον εἶναι τὸ ἔλλειμμα (θόρυβος). Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν θὰ χρειασθοῦν φόροι (θόρυβος).

§109ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Ὅσοι εἴμεθα τῆς ἰδέας τοῦ νὰ ἐλαττώσωμεν τοὺς φόρους, ἔχομεν συνάμα κατὰ νοῦν νὰ ἐφαρμόσωμεν καὶ μέτρα τινὰ ἀναπληρώσεως· ἄλλως τε ἠθέλομεν λογισθῆ ἄφρονες, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐλαττώσωμεν φόρους χωρὶς νὰ δείξωμεν καὶ τὰ μέσα τῆς ἀναπληρώσεώς των· διότι ὑπάρχουν πολλαὶ κοινωνικαὶ τάξεις ἀνθρώπων καὶ πολλὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε δὲν ἐφορολογοῦντο, καὶ ἐὰν μέ ἀφίνατε νὰ ἀναπτύξω τὰς ἰδέας μου, ἤθελον τὰς ἀποδείξει διὰ πραγμάτων, ὅτι ἡ ἐκ τῶν φόρων τῆς γῆς ἐλάττωσις δύναται ν’ ἀναπληρωθῇ διπλασίως, ἐκ τῶν ὅσα σκοπεύω, ἐγὼ τοὐλάχιστον, νὰ ὑποβάλω μέτρα νέων φόρων ἀλλοῦ (θόρυβος), ἐκτὸς τῶν δυναμένων νὰ γείνωσιν ἐλαττώσεων καὶ εἰς περιττὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔξοδα, ἅτινα πληρόνονται ἵνα οἰκονομῶνται πρόσωπα μόνον καὶ ὄχι ἀναγκαίως.

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ Κ. Κεχαγιᾶς ἔχει δίκαιον, διότι δὲν πρόκειται ἁπλῶς νὰ ἐλαττώσωμεν, πρόκειται νὰ τακτοποιήσωμεν τοὺς φόρους· ἄλλως ἐγὼ ἀπὸ τοῦδε ἀποσύρομαι καὶ κηρύττομαι κατὰ, ἐὰν δέ προέλθῃ περίσσευμα, ἐλαττόνομεν περισσότερον, εἰ δὲ νὰ ἐλαττώσωμεν τοὺς φόρους τώρα καὶ νὰ τὰ οἰκονομήσωμεν ἀπὸ ἐλάττωσιν ἐξόδων, εἶναι καὶ δύσκολον καὶ ἄδικον (θόρυβος).

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς λοιπὸν προτείνετε νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις; πρῶτον ν’ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν ἐπιβολήν;

§112ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαιότατα!

§113ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι, ἡ συζήτησις ὅλη περιεστράφη εἰς τὸ ἑξῆς· μοὶ φαίνεται, ἐὰν ἡ Συνέλευσις θεωρῇ ἀναγκαῖον νὰ ἐλαττώσῃ τὸν ἔγγειον φόρον, ἐὰν θεωρῇ ἀπολύτως ἀναγκαίαν τὴν ἀνακούφισιν τῆς γεωργικῆς τάξεως, τῶν κτηματιῶν τῶν κτημάτων τῆς γῆς (θόρυβος). Ἡ ἀρχὴ ἡ πρώτη, ἡ ὁποία φρονῶ, ὅτι πρέπει καὶ νὰ ψηφοφορηθῇ, εἶναι ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἐγγείου φόρου (θόρυβος) λέγω, ὅτι ἐλαττώνοντες τὸν ἔγγειον φόρον ἀπὸ 9 εἰς 4, ἐλαττοῦμεν ὅλην τὴν ἐπιφάνειαν τῆς καλλιεργουμένης ἑλληνικῆς γῆς. Ἂν θέλετε, Κύριοι, ἡ πρώτη ἰδέα καὶ αἰτία, ἥτις ἐπροκάλεσε τὴν πρότασιν τῆς ἐλαττώσεως τῶν φόρων, ἦτο ἡ ἴση ἀπονομὴ καὶ διανομή· ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐναντίος, ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ· ἐλαττοῦντες, λέγω, 4% τὸν ἔγγειον φόρον, ἐλαττοῦμεν ὅλας τὰς τάξεις· ἐλαττοῦντες ὅμως αὐτὸν εἰς 5% οἱ φόροι τῆς ἐπικαρπίας ἐλαττοῦνται ἐν μέρει· δὲν εἶναι ἴση ἡ ἀπονομὴ, Κύριοι, καὶ οἱ καλλιεργοῦντες Ἐθνικὰς γαίας καὶ κτήματα ἀποδίδουν ἐγκτητικὸν φόρον, καὶ οἱ καλλιεργοῦντες ἰδιοκτήτους. Λοιπὸν φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ χωριστὰ, τὸ ἑξῆς, ὅτι παραδέχεται ἡ ἀρχὴ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου, ναὶ ἢ ὄχι;

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου ἐγένοντο ὅλαι αἱ ὁμιλίαι, ἔπειτα ἐρχόμεθα εἰς τὰ ἄρθρα.

§115Α. ΛΟΝΤΟΣ. Κύριοι, μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν. Βλέπω, ὅτι δὲν θέλετε τὴν ἀποδεχθῇ ἀσμένως, διότι ἀκούω καὶ παρατηρῶ τὴν ἐκφρασθεῖσαν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ ἐλαττώσετε τὸν ἐγκτητικὸν φόρον κατά τινας, καὶ τῆς ἐπικαρπίας τὸ δικαίωμα κατ’ ἄλλους. Ἐγὼ ἐναντίος τῆς ἐλαττώσεως τῆς φορολογίας δὲν εἶμαι, διότι πονῶ τὴν γεωργίαν, διότι ἔχω καὶ συμφέρον ἐκ τῆς ἐλαττώσεως αὐτῆς· εἶμαι καὶ ἐγὼ ἰδιοκτήτης, πληρόνω φόρους καὶ ἴσως ἡ ἐπιθυμία μου εἶναι νὰ πληρώσω ὀλιγώτερα παρ’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὡς φορολογούμενος ὑποχρεοῦμαι νὰ πληρώσω κατὰ τοὺς κειμένους νόμους. Ἀλλὰ συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι διακυβεύομεν μεγάλα συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας, βαδίζοντες εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ σπουδαῖον, ὅπως ἐβαδίσαμεν μέχρι σήμερον. Εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου, Κύριοι, δὲν ἐπιλαμβάνονται τόσον εὐκόλως ἐλαττώσεις τῶν ἐσόδων, καὶ ἄν τινες τάξεις τῆς κοινωνίας ᾖναι ἐπιβεβαρυμέναι καὶ παραπονοῦνται, τὰ παράπονα αὐτὰ λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν, ὅταν αἱ Κυβερνήσεις ἴδωσι καὶ πεισθῶσιν ὅτι δὲν προκύπτει ἔλλειμα, ἐξ οὗ τὰ μεγάλα συμφέροντα τῆς τάξεως καὶ τῆς ἀσφαλείας νὰ διακυβευθῶσι διὰ τὴν μὴ πρόχειρον ἀναπλήρωσιν τοῦ ἐλλείμματος ἐξ ἄλλων πόρων καὶ πηγῶν. Κύριοι, αἱ Ἐπικράτειαι δὲν ὁμοιάζουν, καθὼς τὸ ἠξεύρετε καλλίτερόν μου, τοὺς ἰδιώτας, ὁ ἰδιώτης, ὅστις ἔχει π. χ. 1000 δραχμὰς εἰσόδημα ἀναλογίζει, ἐπιβλέπει τὰς ἀνάγκας του καὶ λέγει, ἔχω εἰσόδημα 1000 δραχμῶν, πρέπει νὰ οἰκονομήσω τὰς ἐνούσας ἀνάγκας μὲ αὐτὸ τὸ ποσὸν, καὶ ὑποβάλλεται οὕτως εἰς καταναγκασμὸν ὡς πρὸς τὰς δαπάνας του. Ἀλλὰ δὲν ἔχουν, Κύριοι, οὕτω καὶ τὰ συμφέροντα καὶ αἱ ἐνέργειαι τῶν Ἐπικρατειῶν. Ἓν κράτος, μία Κυβέρνησις, αἰσθάνεται ὅτι εἶναι ἐπιβεβαρυμένη οἱαδήποτε φορολογία, ὅτι πληρόνουν οἱ φορολογούμενοι περισσότερον τοῦ δέοντος, ἀλλ’ αἰσθάνεται καὶ βλέπει ἀφ’ ἑτέρου ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ τοὺς εὐκολύνῃ, διότι προκύπτει ἔλλειμα σπουδαῖον, ἀπειλοῦν παραλυσίαν καὶ ἀποσύνθεσιν, ἡ ἐλάττωσις τότε ἀντὶ νὰ θεραπεύσῃ βλάπτει καὶ ζημιώνει. Διὰ τοῦτο, χωρὶς νὰ ἦμαι ἐναντίος εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς φορολογίας, ἰδοὺ τὶ ἤθελα προτείνει εὐσεβάστως εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο· νὰ λάβωμεν πρῶτον ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀναγκαστικὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, ὅπως ἴδωμεν τί ἔχομεν νὰ δαπανήσωμεν, καὶ τὶ δυνάμεθα ἐκ τῶν δαπανῶν τῶν σημερινῶν νὰ οἰκονομήσωμεν, καὶ ἀφοῦ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, τότε νὰ κανονίσωμεν τὰ ἔσοδά μας. Αὐτὸ, Κύριοι, πράττουν ὅλα τὰ συνταγματικῶς πολιτευόμενα Ἔθνη· ὅλαι αἱ φρόνιμοι Κυβερνήσεις λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν πρῶτον τὴν στήλην τῶν ἐξόδων, παρατηροῦσι τί εἶναι ἠναγκασμένον τὸ Ἔθνος νὰ ἐξοδεύσῃ, καὶ ὕστερον ἔρχονται καὶ λέγουν ἐπειδὴ ἔχομεν αὐτὰ τὰ ἔξοδα πρέπει νὰ τὰ κανονίσωμεν, ἢ νὰ τὰ ἐλαττώσωμεν ἢ νὰ τὰ μεταῤῥυθμίσωμεν. Κύριοι, σᾶς ἱκετεύω, εἶναι περισπούδαστον τὸ συμφέρον τῆς Ἐπικρατείας. Ὑμεῖς λέγετε νὰ ἐλαττώσητε 5%, ὅπερ ἐπιφέρει 2 καὶ ½ ἑκατομμυρίων ἐλάττωσιν, τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§116ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Θέλω σᾶς ἀποδείξει ὅτι ἔχομεν ἄλλο εἰσόδημα 4 ἑκατομμυρίων.

§117ΛΟΝΤΟΣ. Δὲν εἶναι τοῦ τυχόντος ἔργον ἡ κρίσις ἐπὶ οἰκονομικῶν ἀντικειμένων. Προχθὲς ἀφῃρέσαμεν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ 500,000 δραχμῶν.

§118ΠΕΤΣΑΛΗΣ. 240 χιλ. μόνον.

§119ΛΟΝΤΟΣ. Ἂς ᾖναι 240 χιλ. ἂν καὶ σήμερον πράξωμεν κατὰ τὸ ἴδιον σύστημα χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, φαινόμεθα, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ τὸ εἴπω, ὅτι βαδίζομεν πλημμελῶς ἐργαζόμενοι καὶ ἐνεργοῦντες εἰς τὸ περισπούδαστον τοῦτο ἀντικείμενον. Διὰ τοῦτο ἡ γνώμη μου εἶναι νὰ ἀναβάλωμεν τὰς διαθέσεις μας αὐτὰς, νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν πρῶτον ποῖα εἶναι τὰ πάγια ἔξοδα τοῦ Κράτους, τὰ καταναγκαστικὰ, ὡς φερειπεῖν τὰ ἔξοδα τοῦ Βασιλέως, τῶν βουλευτικῶν Σωμάτων, τὰ ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ χρέη, τὰ χρέη τῆς ὑπηρεσίας κλπ, διότι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅ,τι εἶπεν εἷς τῶν Κυρίων Πληρεξουσίων πρὸ ἡμερῶν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία δὲν χρησιμεύει εἰς οὐδὲν, ἐκτὸς ἂν θέλητε νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τοὺς πατριαρχικοὺς χρόνους, νὰ λάβωμεν δηλαδὴ ἀπὸ ἕνα αὐλὸν καὶ νὰ ζήσωμεν εἰς τὰ δάση, χωρὶς νὰ ἔχωμεν οὔτε στρατὸν, οὔτε διοίκησιν, οὔτε ἀστυνομίαν, οὔτε δικαστήρια· ἂν ἐννοῆτε νὰ βιώσωμεν εἰς τὸ μέλλον οὕτω, τὸ καταλαμβάνω, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο, πρέπει νὰ βιώσωμεν ὅπως ὅλα τὰ πεπολιτευμένα κράτη. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἴδωμεν ποῖα εἶναι τὰ ἀναπόφευκτα ἔξοδα τοῦ Κράτους τῆς ὑπηρεσίας· ἔχομεν ἔξοδα, τὰ ὁποῖα δὲν δυνάμεθα νὰ τὰ ἀποφύγωμεν καὶ δὲν πρέπει νὰ λέγῃ τις ἀπὸ τοῦ βήματος «ὅτι μὴ σοῦ φαίνεται παράδοξον, ἐγὼ εἶμαι ἀποφασισμένος ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων αὔριον νὰ οἰκονομήσω 5 ἑκατομμύρια·» αὐτοὶ εἶναι λόγοι μὴ σπουδαῖοι, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς τὸ εἴπω, ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ φαντασία μᾶς φέρει τώρα, ἐγὼ αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην τῆς ἐλαττώσεως τῶν φόρων, ἀλλὰ διὰ νὰ εὕρωμεν εἰς ποῖον σημεῖον πρέπει νὰ σταθῶμεν, ἀνάγκη νὰ ἴδωμεν τὶ εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ δαπανήσωμεν.

§120Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Πότε θὰ τοὺς εἰσάξωσιν αὐτοὺς τοὺς φόρους; ἀπὸ τὸν Ἰούνιον θὰ καταβιβάσωμεν τὸν φόρον τῆς ἐπικαρπίας; αὐτὸς ὁ φόρος πότε θὰ εἰσπραχθῇ.

§121ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μὴ διακόπτετε τὸν ἀγορεύοντα.

§122ΛΟΝΤΟΣ. Ἐπειδὴ αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, σᾶς ἱκετεύω ἐν ὀνόματι τῆς γεωργίας καὶ τῆς ἀσφαλείας αὐτῆς νὰ σκεφθῆτε ὡρίμως ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλα εἰς τὴν κρίσιν σας, ἡμεῖς ἔχομεν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἂς λάβωμεν πρῶτον ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔξοδά μας, καὶ ἀφοῦ ἴδωμεν κατὰ πόσον δυνάμεθα νὰ τὰ ἐλαττώσωμεν, τότε ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐσόδων.

§123ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀντιθέτως πρέπει νὰ βαδίσωμεν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐσόδων νὰ κανονίσωμεν τὰ ἔξοδά μας.

§124ΛΟΝΤΟΣ. Ἐγὼ προτείνω νὰ ἀναβληθῇ μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως ἢ τῆς ἐπεξεργασίας τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, οἱ δὲ, καθὼς ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος, προτείνουν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἀπόφασίς μας μέχρις οὗ ἐπιβάλλομεν νέους φόρους.

§125ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Σήμερον δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν νέους φόρους.

§126ΛΟΝΤΟΣ. Ἤθελα νὰ σᾶς ἱκετεύσω νὰ μοῦ χαρίσητε τὴν προσοχήν σας εἰς τὸ ἀκόλουθον· ἀφοῦ λέγετε, ὅτι δι’ ἐπιβολῆς νέων φόρων θέλομεν ἔχει τοῦ ἐλλείμματος τὴν ἀναπλήρωσιν, πότε θὰ τοὺς ἐπιβάλητε, πότε θὰ τοὺς ἐπιψηφίσητε, πότε θὰ συνειθίσητε τοὺς ἀσυνειθίστους λαοὺς νὰ δεχθῶσιν ἄνευ γογγυσμοῦ τοὺς νέους φόρους, τοὺς ὁποίους ἔχετε κατὰ διάνοιαν νὰ ἐπιβάλλητε; Νομίζετε, ὅτι ἐντὸς τοῦ ἔτους εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο;

§127ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Μάλιστα, αὐθωρεὶ, ὅταν ἡ ἐπιβολὴ εἶναι γενική.

§128ΛΟΝΤΟΣ. Θέλουν τινὲς νὰ ἐπιβάλουν φόρον ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν, ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι τὶ συνέβη εἰς τὴν πατρίδα μου, ὅτε κατὰ τὸν νόμον τὸν ὑπάρχοντα ἠθέλομεν νὰ φορολογήσωμεν τὰς ἀποθήκας, ἐγένετο ὄχι ἔνστασις, ἀλλ’ ἀντίστασις διὰ τῆς βίας, ἀποθήκας, αἱ ὁποῖαι ἐχρησίμευον εἰς τὸ νὰ γίνηται μία κατανάλωσις τοῦ ἐμπορίου, καὶ θέλετε νὰ παραδεχθῇ ὁ Ὑδραῖος καὶ Σπετσιώτης νὰ τὸν φορολογήσητε ἐξ οἰκοδομῆς, παρ’ ἧς οὐδὲν ἀπολαμβάνει;

§129ΖΕΡΒΑΣ. Καὶ πῶς, ὅλοι πρέπει νὰ πληρώσουν.

§130ΛΟΝΤΟΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἶμαι ἰδιοκτήτης δύω χωρίων, ὅτι ἡ πρότασις θέλει μοῦ φέρει κέρδος 15000 δραχμὰς, ἀλλ’ ἀπέναντι τοῦ κέρδους τῆς ἐπικρατείας καὶ τῶν δυστυχῶν συνεπειῶν τοῦ ἐλλείματος θυσιάζω τὸ κέρδος αὐτὸ, καὶ εἶμαι πρόθυμος νὰ ὑποβληθῶ εἰς μεγαλητέρας ὑποχρεώσεις. Πολὺ καλὰ νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους, ἀλλ’ αὐτοὶ εἶναι ἀσυνήθιστοι· εἰς πολλὰ μέρη τοῦ κόσμου πληρόνουν φόρον οἰκοδομῶν· εἰς τὴν Γαλλίαν πληρόνουν καὶ προσωπικὸν φόρον, τὸ κεφαλιάτικον ὡς λέγομεν ἡμεῖς· σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐφαρμόσητε τοῦτο εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ θὰ ἰδῆτε πῶς θὰ ὑποθέσουν οἱ ἄνθρωποι, ὅτι ἐπανερχόμεθα εἰς τοὺς χρόνους τῆς Τουρκοκρατείας, ἢ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸν λεγόμενον ἐπὶ Τουρκοκρατείας φόρον τῆς φωτιᾶς, θέλετε ἰδεῖ πόσαι δυσκολίαι καὶ ἐνστάσεις θὰ ἀπαντηθῶσιν. Ἔπειτα, Κύριοι, ἕνας φόρος ἐπιβαλλόμενος δὲν ἔχει μίαν διαδικασίαν νὰ διατρέξῃ; Λοιπὸν πιστεύετε, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα δύνασθε νὰ τὰ ἔχητε ἐντὸς τοῦ ἔτους; καὶ μοὶ φαίνεται τολμηρὰ ἡ ἰδέα ἐκείνων, καὶ σοβαρῶν μάλιστα ἀνθρώπων, οἵτινες οὕτω πως ἀπὸ τοῦ βήματος θέλουν νὰ φέρουν ἐλαττώσεις εἰς τὴν φορολογίαν. Ἐγὼ ἀποδέχομαι τὰ τῆς ἐλαττώσεως τῆς φορολογίας, ἀλλὰ πρέπει εἰς τοῦτο νὰ προβῶμεν ἐσκεμμένως, σᾶς ἱκετεύω ἐν ὀνόματι τοῦ δημοσίου συμφέροντος νὰ λάβητε προηγουμένως ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων καὶ κατόπιν νὰ προβῆτε εἰς τὰ μέτρα ταῦτα.

§131Χ. ΟΔΥΣΣΕΥΣ. Τὸ περὶ ἀναβολῆς εἶναι δεδικασμένον ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, Κύριε Πρόεδρε.

§132ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ὑπομονὴν, Κύριοι Πληρεξούσιοι, καὶ μεγίστην ἀνοχὴν ἐπερίμενα ὅτι ἠθέλαμεν φθάσει εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον σήμερον ἐφθάσαμεν, καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὸν φίλον μου Κύριον Κεχαγιὰν, ὅστις ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ γνωρίσωμεν τὴν θέσιν μας καὶ νὰ μὲ δικαιώσῃ δι’ ὅσα ἄλλοτε εἶπον, καὶ διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἐζήτησα πλέον τὸν λόγον ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, διότι κατὰ δυστυχίαν τὸ Ἑλληνικὸν ἀψίκοῤῥον δὲν μᾶς ἀφίνει νὰ συζητῶμεν πολλάκις τὰ πράγματα καθὼς πρέπει! Ὅταν, Κύριοι, εἰσήχθη ἐνώπιον ἡμῶν ὁ φορολογικὸς νόμος καὶ κατόπιν ὁ προϋπολογισμὸς, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὡς εἰσηγητὴς τῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐπιτροπῆς ἀναβὰς τὸ βῆμα σᾶς ἐπρότεινα, ὅτι, διὰ τὸ πολυάσχολον τῆς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐπιτροπῆς, νὰ συστηθῇ ἰδιαιτέρα ἐπιτροπὴ πρὸς ἐπεξεργασίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἀλλ’ ἐπικαλοῦμαι, Κύριοι, τὴν προσοχήν σας πρὸς δικαίωσιν τῆς γνώμης μου· εἰς τὴν αὐτὴν ἐπιτροπὴν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ παραπεμφθῇ ὁ προϋπολογισμὸς πρὸς ἐξέτασιν, εἶπον, νὰ συμπαραπεμφθῇ καὶ ὁ φορολογικὸς νόμος καὶ ὅλαι αἱ προτάσεις αἱ ἀφορῶσαι αὐξήσεις ἢ ἐλαττώσεις τῶν δημοσίων προσόδων. Κατὰ δυστυχίαν, Κύριοι, δὲν εἰσηκούσθην, καὶ μετὰ λύπης πρέπει νὰ σᾶς τὸ εἴπω, μετά τινος περιφρονήσεως ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως, διότι οὐδεμία ἐδόθη προσοχὴ, δι’ ἀπείρων κραυγῶν διεκόπην· ἐνθυμοῦμαι μίαν φωνὴν, καὶ πάντοτε θέλω φέρει τὸ παράπονόν μου αὐτὸ καθ’ ὅλον μου τὸν βίον, ὅτι πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπνίγη ὁ λόγος! Ὁ συνάδελφός μου, Κύριοι, Λόντος, ἦλθε τῷ ὄντι εἰς μεγίστην μου βοήθειαν, καὶ ἦλθε πρὸς ὑποστήριξιν μεγαλειτέραν τῆς ὀρθοτάτης παρατηρήσεως τοῦ Κ. Κεχαγιᾶ. Μὴ προκαταληφθῆτε, Κύριοι, διότι ἡ θέσις μας δὲν εἶναι τοιαύτη κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ὥστε νὰ παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην τοῦ Κ. Κεχαγιᾶ· παρῆλθεν ἡ στιγμὴ, εὑρισκόμεθα εἰς ὥραν βραδεῖαν. Κατὰ δυστυχίαν, Κύριοι, ἡ ἅμαξα θὰ σύρῃ τὸν βοῦν καὶ ὄχι ὁ βοῦς τὴν ἅμαξαν. Ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος ὑπέβαλε πρότασιν περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου· ἄλλοι, Κύριοι, ὑπέβαλλον διαφόρους προτάσεις περὶ συγχρόνου ἐλαττώσεως τοῦ τῆς ἐπικαρπίας δικαιώματος· ἄλλοι ἐπρότεινον μυρίας ἐλαττώσεις εἰς τὸν φορολογικὸν νόμον, καὶ ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὑπάρχουν προτάσεις διαφόρων πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι ἐθεώρησαν συμφέρον νόμιμον τὸ νὰ ζητήσουν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν τὴν ἐλάττωσιν τῶν φόρων αὐτῶν. Ἀλλ’ ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος συνάμα μὲ τὴν πρότασίν του περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου συμπροτείνει τὴν αὔξησιν διαφόρων ἐμμέσων φόρων· καὶ τοῦτο, ῥητῶς εἶπε, πρὸς ἀναπλήρωσιν τοῦ τυχόντος ἐλλείμματος, τὸ ὁποῖον θέλει προκύψει ἀπὸ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐγγείου φόρου. Νομίζω, Κύριε Κουμουνδοῦρε, ὅτι ἑρμηνεύω σαφῶς καὶ καθαρῶς τὴν ἔννοιαν τῆς προτάσεώς σας.

§133ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§134ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τοῦτο μὲν Κύριοι, ἡ πρότασις τοῦ Κ. Κουμουνδούρου· οὐχ ἧττον δὲ ἔπρεπε νὰ βασανίσωμεν ἔκτοτε τοὺς ὑπολογισμούς, νὰ παραπέμψωμεν τὸν φορολογικὸν νόμον καὶ ὅλας τὰς προτάσεις τὰς ἀφορώσας ἐλαττώσεις ἢ αὐξήσεις εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλὰ, Κύριοι, δὲν τὸ ἐκάμαμεν· τί δὲ ἠναγκάσθη ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος νὰ σᾶς εἴπῃ πρὸς διόρθωσιν τοῦ πράγματος; διότι πιστεύω πολὺ εἰς τὴν διάνοιαν τοῦ Κ. Κουμουνδούρου, ὅτι ἐκατάλαβεν ἀξιόλογα τὸ σφάλμα μας, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ μᾶς ῥίψῃ εἰς μυρία ἀτοπήματα, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν συζητοῦνται αἱ ἀνατροπαὶ πρὸ χρόνων οἰκοδομημένων οἰκονομικῶν συστημάτων. (θόρυβος). Πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ μὲ δώσητε καὶ σήμερον τὴν αὐτὴν ἀφορμὴν νὰ ἔχω αὐτὸ τὸ παράπονον· ἐγὼ πάντοτε μετ’ εὐλαβείας σᾶς ἀκροάζομαι· κακὴ εἶναι ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἔχετε, ὅτι εἶναι θεωρία, διότι καὶ ἡμεῖς εἴμεθα ἄνθρωποι τῶν πραγμάτων. Λοιπὸν, Κύριοι, λέγω, ὅτι δὲν συζητοῦνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὰ ἐπιστημονικὰ πράγματα, καὶ σήμερον ἡ μεγαλειτέρα τῶν ἐπιστημῶν εἶναι ἡ οἰκονομική· συζητοῦνται μὲ τάξιν καὶ ἡσυχίαν καὶ ἑρμηνείαν, μὲ συμπαραβολὴν καὶ σύγκρισιν· καὶ αἰσθανθεὶς, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος τὸν ἄτοπον τρόπον τῆς συζητήσεως, ἠξεύρετε τὶ σᾶς εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ φιμώσῃ τὰ στόματα ἐκείνων, οἵτινες ἔλεγον πῶς θὰ ἀναπληρώσωμεν αὐτὰ τὰ ἐλλείμματα; ἠξεύρετε τὶ σᾶς εἶπεν, ἀφοῦ εἶδεν, ὅτι συγχρόνως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συζητηθοῦν καὶ αἱ περὶ αὐξήσεως προτάσεις του; Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἔξοδά μας, νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν προϋπολογισμόν· διὰ τί νὰ μείνωμεν εἰς τὰ αὐτὰ ποσὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων; διότι μία ἀπὸ τὰς ἀδικίας τῶν παρελθουσῶν διοικήσεων εἶναι ὅτι, ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων κατήντησε στερεότυπος ὡς νὰ ἦσαν αἱ πλάκες τοῦ Μωϋσέως. Ποία λοιπὸν, Κύριοι, εἶναι σήμερον ἡ θέσις μας, ἀφοῦ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐβαδίσαμεν; Ἡ συζήτητις τοῦ φορολογικοῦ νόμου καθίσταται ἀδύνατον νὰ γίνῃ σύγχρονος μὲ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν λοιπῶν προτάσεων τῶν ἀφορωσῶν τὴν ἐλάττωσιν, ὁ προϋπολογισμὸς συζητεῖται ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν· ἡμεῖς, Κύριοι, ἐπήλθομεν τόσον πολὺ ταχέως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου· ἔχομεν τὴν ἀπόλυτον ἀνάγκην δι’ οἱονδήποτε λόγον νὰ βραδύνωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου διὰ νὰ περιμείνωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ; Εἶναι ἀδύνατον τοῦτο καὶ ἄτοπον, διότι ἡ ἐπικράτεια θὰ ὑποστῇ ζημίας οὐχὶ μικράς. Ἀφοῦ λοιπὸν, Κύριοι, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ μέρος αὐτὸ κατὰ τὸ ὁποῖον σχεδὸν ἐξηντλήθη ἡ συζήτησις τῆς γενικῆς ἀρχῆς περὶ τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ τῆς ἐπικαρπίας, νομίζω ἀπαραίτητον, καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ὀρθοτάτη ἀρχὴ τοῦ Κυρίου Κεχαγιᾶ· λέγω ὅμως νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ ἐπικαρπίας, ἔχοντες πρὸ ὀφθαλμῶν μας πάντοτε, ὅτι ἂν δὲν ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς δαπάνας μας κατὰ τὴν ἐπεξεργασίαν, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπὴ θὰ μᾶς φέρῃ, τότε, Κύριοι, νὰ φροντίσωμεν, διὰ τὰς ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας θὰ μᾶς φέρῃ ὁ προϋπολογισμὸς, νὰ τὸ ἔχωμεν πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι πρέπει νὰ τὰς ἀναπληρώσωμεν διὰ πάσης ἄλλης θυσίας ἐκ μέρους τῶν ἰδιωτικῶν βαλαντίων.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, ἐξεκαθαρίσθη τὸ πρᾶγμα. Θὰ ἐρωτήσω μόνον ἂν θέλῃ ἡ Συνέλευσις νὰ ἀρχίσωμεν αὔριον τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§136Α. ΛΟΝΤΟΣ. Δύω προτάσεις ἔγειναν ἀναβλητικαὶ, μία ἐκ μέρους τοῦ Κυρίου Κεχαγιᾶ....

§137ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἡ ἰδική μου δὲν εἶναι ἀναβλητική.

§138ΛΟΝΤΟΣ. Ἡ ἰδική μου εἶναι, πρὶν ἡ Συνέλευσις συζητήσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων νὰ μὴ συζητηθῇ ὁ φορολογικὸς νόμος.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, προσέξατε μίαν στιγμήν· διότι θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν παραπίπτουσαν πρότασιν τοῦ Κυρίου Κεχαγιᾶ, ἂν πρέπῃ πρῶτον νὰ συζητήσῃ ἡ Συνέλευσις τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Κουμουνδούρου καὶ Καλλιγᾶ περὶ ἐπιβολῆς φόρων.

§140ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐπιτροπὴ ἐσυζήτησε τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Κουμουνδούρου, ἐγένετο ἡ ἔκθεσις· ὑπάρχει καὶ γνώμη μειονοψηφίας· δὲν δύναται λοιπὸν ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπιληφθῇ.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιλαμβάνεται, ἀλλὰ θὰ ἀποφασίσῃ, ἂν παραδέχηται τὴν πρότασιν αὐτὴν πρῶτον.

§142ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Δὲν εἴμεθα πλήρεις, Κύριε Πρόεδρε.

§143ΕΤΕΡΟΙ. Εἴμεθα πλήρεις.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν θέλητε αὔριον νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν.

§145ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Τὸ περὶ ἀναβολῆς, θέλει κάμει συζήτησιν, Κύριε Πρόεδρε, δὲν πειράζει ἀπὸ μίαν ἡμέραν.

§146Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Πρίν αὐτοῦ αὔριον, τὸ περὶ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐξακολουθεῖ αὔριον. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 6 Μ. Μ.)

Ὁ Πρόεδρος

Α. ΜΩΡΑΪΤΙΝΗΣ.

Οἱ γραμματεῖς Α. Καλός.