1863.02.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΜΔʹ.

Τῆς 8 Φεβρουαρίου 1863

(Παρασκευὴ)

Ὥρα 12 καὶ ¼ Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ἐκηρύχθη ἡ ἔναρξις τῆς συνεδριάσεως καὶ ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας·

τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατέχει ὁ Κ. Κριεζῆς.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, κωλυομένου τοῦ Προέδρου καὶ τῶν Ἀντιπροέδρων, προσεκλήθην νὰ καταλάβω τὴν θέσιν τοῦ Προέδρου ὡς γεροντότερος· παρακαλῶ, ἡσυχία διὰ νὰ ἀκροασθῆτε ἓν ἔγγραφον. Ἀνεγνώσθη ἔγγραφον τῆν Προσωρινῆς Κυβερνήσεως δι’ οὗ ἀναγγέλει αὕτη, ὅτι ἐσχημάτισεν ὑπουργεῖον νέον, καὶ μετ’ ὀλίγον θέλει γνωστοποιήσει τὰ ὀνόματα τῶν Ὑπουργῶν.

§2Κ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἦλθον νὰ εἴπω Κύριοι Πληρεξούσιοι, τὰ χθεσινὰ γεγονότα, ὅ,τι ἠκολούθησε, καὶ τὰ προχθεσινὰ καὶ τὰ ἀντιπροχθεσινά. Πρὸ ἡμερῶν πολλῶν ἠξεύρετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὄχι νὰ εἰπῶ διαιρεῖται, ἀλλὰ ἐξεφράσθησαν γνῶμαι διάφοροι. Ἡ γνώμη ἡ πρώτη ἦτον ἡ ἐδική μου διὰ τὴν γενικὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ ὑπουργείου, ἡ δευτέρα γνώμη τοῦ Κ. Ῥούφου νὰ γίνουν τροποποιήσεις τινὲς, ἡ τελευταία ἦτον νὰ μείνῃ τὸ ὑπουργεῖον ὁλόκληρον. Ἐβάλθην εἰς θέσιν νὰ ἐξετάσω τὴν πρώτην.

§3ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Ἡ τελευταία τίνος ἦτον;

§4Κ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Δὲν θέλω νὰ κάμω λεπτομέρειαν εἰς τοὺς λόγους ὅπου εἶπαν· λοιπὸν τὸ θέμα ἦτο νὰ βγοῦμε ἀπὸ τὴν πρώτην καὶ νὰ πᾶμε εἰς τὴν δευτέραν· ἡ ἀνάγκη μοῦ ἐφαίνετο μεγαλειτέρα, ἔπεσε καὶ ἡ δευτέρα καὶ ἦλθεν ἡ τρίτη· ἡ τρίτη ἦτον τελειωτικὴ, διότι ὑπεγράψαμεν πρακτικὰ, καὶ ἐγὼ δὲν ἔχω εἴδησιν ἀπὸ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἦλθεν εἰς τὸ Προεδρεῖον. Λοιπὸν σήμερον ἐσυνάχθημεν εἰς τὰς 12 καὶ ἐσυζητούσαμεν ἐκεῖ ὁμοῦ· εἶπεν ὁ Πρόεδρος Κ. Βούλγαρης ὅτι οἱ ὑπουργοὶ θέλουν νὰ παραιτηθοῦν· ἀπεκρίθην, ἐὰν θέλουν νὰ παραιτηθοῦν, νὰ τοὺς κράξωμεν ἐδῶ νὰ λύσωμεν αὐτὴν τὴν ἀπορίαν. Ἦλθον τέλος πάντων οἱ τέσσαρες, ἔλειπεν ὁ Μαυρομιχάλης καὶ ὁ Νικολόπουλος, προφορικὴν παραίτησιν εἶχε καὶ ὁ Μαυρομιχάλης, καθὼς εἶπεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· ἐζητήσαμεν νὰ προχωρήσωμεν εἰς νέαν Κυβέρνησιν. Ὁ Κ. Βούλγαρης μοὶ εἶπε νὰ σχηματίσωμεν ἄλλην Κυβέρνησιν διότι παρῃτήθη αὐτή. Τοῦ εἶπον, Κ. Πρόεδρε, ἐγὼ ἐπερίμενα νὰ ἀκούσω τὰ μέλη αὐτὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ μᾶς εἴπουν ἂν ᾖναι πραγματικὴ ἡ παραίτησίς των· θέλω νὰ σκεφθῶ εἰς τοῦτο τὸ πρᾶγμα· ἐγὼ δὲν εἶμαι πολιτικὸς νὰ ἀνακατόνωμαι εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα πολὺ, ἀλλ’ ἦλθον καθὼς πρότερον ἐδῶ νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἀνάγκη γενικῆς μεταῤῥυθμίσεως, ὄχι ὅτι ἔχω κανὲν ὑπουργεῖον. Ἡ ἰδέα τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισα εἰς τὴν κεφαλήν μου, εἶναι ὅτι ἡ παροῦσα κατάστασις ἀπαιτεῖ νέας δυνάμεις διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ κάμῃ παρ’ ἐμπρός· μοὶ ἔδειξεν ὁ Κ. Βούλγαρης κατάλογον, καὶ μοῦ εἶπε κάμε ἐσὺ ἕνα, νὰ κάμῃ καὶ ὁ ἄλλος. Ἐγὼ τότε εἶπα ἐνώπιον τῶν μελῶν, ὅτι δὲν λαμβάνω μέρος καὶ ὑπάγω εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ παραιτηθῶ· καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς ὅπου ἦλθον, διὰ νὰ παραιτηθῶ. Ἐρώτησα τὸν Κ. Ῥοῦφον τί θὰ πράξει, καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι σύμφωνος νὰ σχηματίσῃ ὑπουργεῖον, καὶ μοὶ εἶπεν ἀκόμη ὅτι θὰ ἔλθῃ νὰ δώσῃ τὴν παραίτησίν του. Χρεωστῶ νὰ εἴπω τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἦλθον νὰ παραιτηθῶ· πολιτικοὶ ἄνθρωποι εἶναι ἄλλοι, ἔχουν ἄλλα πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν τὰ ἔχω, καὶ αἱ ἀλληλογραφίαι μου εἶναι πολλὰ ὀλίγαι. Ἀφοῦ εἶδα τὴν κατάστασιν τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὴν παραίτησιν τοῦ ὑπουργείου, εἶπον ὅτι ἀφοῦ δὲν εἶμαι πολιτικὸς ἄνθρωπος, ἂν καὶ τὰ γηρατεῖά μου δὲν ἦναι μεγάλα, ἀλλ’ ἡ ἀσθένειά μου μὲ ἐμποδίζει, καὶ διὰ τοῦτο, εἶπον, ὑπάγω νὰ δώσω τὴν παραίτησίν μου, καὶ ζητῶ συγχώρησιν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν· τίποτε δὲν μὲ ἐκίνησε, παρὰ βλέπω τὴν ἀνάγκην τοῦ τόπου, ὅστις χρειάζεται ἄλλους δυνατωτέρους διὰ νὰ ἐξέλθωσιν ἀπὸ αὐτὰ τὰ πράγματα.

§5ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Προτοῦ ὁ σεβαστὸς Ναύαρχος ἀναβῇ τὸ βῆμα, εἶχον σκοπὸν νὰ ἐρωτήσω, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔφθασεν ἤδη εἰς ἓν ἀποτέλεσμα περὶ τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ νέου Ὑπουργείου· καθόσον ἀφορᾷ, Κύριοι, τὴν ἀπαίτησιν τῆς κοινῆς γνώμης πρὸς τὸν σχηματισμὸν ἑνὸς ὑπουργείου, ὅλοι γνωρίζετε ὅτι καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ εἴμεθα ἐντολοδόχοι τοῦ λαοῦ καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι καὶ ἡμεῖς συντελοῦμεν εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς κοινῆς γνώμης, καὶ ἀπαιτοῦμεν τὸν τάχιστον σχηματισμὸν τοῦ ὑπουργείου εἰς τὰς παρούσας δεινὰς περιστάσεις. Ἀλλὰ πρὸ μιᾶς στιγμῆς εἶδον τὸν Ναύαρχον ἀναβάντα τὸ βῆμα καὶ παραιτούμενον ὡς τρίτον μέλος τῆς Κυβερνήσεως, διότι, ὡς ἠκούσατε ἀποροῦντες δὲν συνεβιβάσθη μὲ τὰ ἕτερα δύω πρόσωπα τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν σχηματισμὸν τοῦ νέου Ὑπουργείου.

§6Κ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Δὲν μὲ ἐρώτησαν διόλου.

§7ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριε Ναύαρχε, δὲν μᾶς ἔδειξαν τὸ νέον πρακτικὸν τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως;

§8Κ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ὅταν ἐπρωτοπῆγα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μοὶ ἔδειξε κατάλογον ὁ Κ. Βούλγαρης διὰ νὰ δώσω καὶ ἐγὼ ἕνα ἄλλον, μὲ ἀπορίαν μου βλέπω τώρα..... (θόρυβος).

§9ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Βλέπετε. Κύριοι, ὅτι ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ Κύριος Κανάρης, ἦλθε νὰ δώσῃ τὴν παραίτησίν του, διότι δὲν συνεβιβάσθη μὲ τὸ προσωπικόν, τὸ ὁποῖον ἐσχημάτισαν τὰ ἕτερα δύο μέλη τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ γηραιὸς Ναύαρχος σᾶς ἐξέθεσε πρὸ μιᾶς στιγμῆς ὅτι ἦτο σύμφωνος περὶ τοῦ ὁλοσχεροῦς σχηματισμοῦ νέου ὑπουργείου, σήμερον ὅμως μὲ ἀπορίαν μου βλέπω, ἀφοῦ ἡ ἰδέα του αὕτη παρεδέχθη, νὰ ἔρχηται παραιτούμενος τῆς συμπράξεώς του εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Τί ἐξάγεται, Κύριοι, ἐκ τούτου; ὅτι ὁ Κύριος Ναύαρχος εἰς τὸν ἀριθμόν, ἢ εἰς τὸ ποιὸν τῶν προσώπων δὲν συνεβιβάσθη· κατ’ ἐμὴν γνώμην, φαίνεται, κύριοι, ὅτι ἐπεθύμει νὰ παραδεχθῶσι τὰ ἕτερα δύο μέλη τῆς Κυβερνήσεως ὅλα τὰ πρόσωπα ὅσα ὁ Κύριος Ναύαρχος ἐπρότεινεν. Ἐγὼ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀνατρέχω εἰς θεωρίας, ἀρέσκομαι εἰς πρακτικώτερα πράγματα. Ἡ προχθεσινὴ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ἦτο, «ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ προβῇ εἰς πρᾶξιν.» Ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τέσσαρας καὶ πέντε ἡμέρας συνεργασθεῖσα δὲν ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς τετελεσμένον τι· σήμερον ἡ πλειοψηφία, ἤτοι δύο μέλη αὐτῆς, ἔφθασαν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα καὶ ἐσχημάτισαν ἓν Ὑπουργεῖον. Σᾶς ἐρωτῶ ἤδη, δυνάμεθα νὰ ἀποφανθῶμεν κατὰ τῆς πράξεως ταύτης; νομίζω, ὅτι οὐδὲ λόγος δύναται νὰ γίνῃ σήμερον περὶ τούτου, διότι τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἐσχηματίσθη, ἀκόμη δὲν παρουσιάσθη εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ οὐδὲ πρᾶξίν τινὰ μᾶς παρουσίασεν. Ἡ Συνέλευσις ἀκούσασα τὸν νέον σχηματισμὸν τοῦ Ὑπουργείου εἶπε· «δὲν θέλω νὰ κάμω ἄλλο παρὰ νὰ περιμένω μέχρις οὗ ἔλθει τὸ Ὑπουργεῖον νὰ φανῇ ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα ποῖον εἶναι, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ τὸ περιμένω εἰς τὰς πράξεις του.» Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν παραίτησιν τοῦ Ναυάρχου, εἰς τὴν ὁποίαν ποτὲ δὲν θὰ δώσω καὶ ἐγὼ ψῆφον παραδοχῆς (θόρυβος) Λυποῦμαι, Κύριοι, διὰ τί ὁ Κύριος Ναύαρχος νὰ διαφωνήσῃ ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα τοῦ νεοσχηματισθέντος Ὑπουργείου καὶ νὰ ἀναγκασθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς την πρώτην πρᾶξιν της νὰ ἀποδειχθῇ διαιρεθεῖσα· ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἐμβάλλει εἰς τὴν μεγαλητέραν ἀμηχανίαν εἶναι, πῶς, ἀφοῦ ἡ ἀρχὴ τοῦ Ναυάρχου παρεδέχθη, αὐτὸς παραιτεῖται. Ἡ γνώμη τοῦ Ναυάρχου ἦτο, ὡς πάντες γνωρίζετε, ἡ ὁλοσχερὴς ἀλλαγὴ τοῦ Ὑπουργείου, τοῦτο ἤδη καὶ ἐγένετο. Περαίνων τὸν λόγον μου, παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ πείσῃ τὸν Κύριον Ναύαρχον νὰ συμπράξῃ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§10ΗΡΑΚΛΗΣ ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ποῦ εὑρισκόμεθα; μὴ ταράττεσθε· πρέπει νὰ μὲ ἀκούσητε. Κύριοι, τὶ ἐγένετο ἡ ἐπανάστασις; ἡ ἐπανάστασις ἐκείνη, δυνάμει τῆς ὁποίας ἔχετε σήμερον τὴν ἐλευθερίαν, καὶ ἐλευθέρως ἐδὼ συνηγμένοι βουλεύεσθε; (θόρυβος). Δὲν θὰ μὲ διακόψουν αἱ φωναί σας, διότι τὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν σηκόνει ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν ῥάχην της, τὴν σηκόνω καὶ ἐγὼ, καὶ ἐγὼ τὴν αἰσθάνομαι· ἔχω εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ ἔθνους καὶ ὀφείλω νὰ δώσω λόγον, ὁ καθεὶς δύναται νὰ σηκώσῃ τὴν εὐθύνην ἐπὶ τῶν ὤμων του. Δὲν εἶναι πολλαὶ ἡμέραι, καθ’ ἃς ἡ Συνέλευσις, συνελθοῦσα ἐν συμπνοίᾳ πληρεστάτῃ, ἐξέδωκε μίαν ἀπόφασιν, ἐξέφρασε τὴν ἐμπιστοσύνην της, καὶ διώρισε μίαν Κυβέρνησιν, συνισταμένην ἀπὸ τρία πρόσωπα τῆς ἐμπιστοσύνης της· καὶ αὐτὴ ἡ μεγάλη ἐμπιστοσύνη τοῦ Ἔθνους εἰς χεῖρας αὐτῶν τῶν τριῶν προσώπων ἦτο ἑπόμενον νὰ ναυαγήσῃ τόσον ταχέως, ἦτο ἑπόμενον σήμερον νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἓν ἐκ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως νὰ μᾶς ἀναγγείλῃ αὐτὴν την δυσάρεστον ἀγγελίαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ δὲν δύναται νὰ συμφωνήσῃ, νὰ ἔλθῃ εἰς ἓν ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα ἐπί του σπουδαιοτέρου ἀντικειμένου, του ἀφορῶντος τὴν τύχην τῆς ἐπικρατείας; Καὶ ἠλπίζατε, Κύριοι, ὕστερον ἀπὸ τὸ τόσον ὀλίγον χρονικὸν διάστημα νὰ ἀπαντήσητε προσκόμματα εἰς τὴν πορείαν σας ἀπὸ μέρους αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, διὰ σκοποὺς, τοὺς ὁποίους αὐτὴ ἡ Συνέλευσις θὰ κρίνῃ, αὐτὸ τὸ κοινὸν καὶ ὅλος ὁ κόσμος; Ὅταν εἶπον εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἀντικρύ της δὲν πρέπει νὰ ἵσταται μία Κυβέρνησις, μοὶ ἀπεδόθησαν σκοποὶ πλάγιοι. Κύριοι, μοὶ εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ὑποστηρίζω τὴν τυραννίαν, καὶ σήμερον ἔρχεται νὰ κύψῃ τὸν αὐχένα ἐνώπιον τῆς ἰδέας, ἔρχεται νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ μὲ ὅλην της τὴν δύναμιν, διότι ἡ Τριανδρία, τὴν ὁποίαν ἐσχηματίσατε, ἀπέδειξεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ἐλπίδας αὐτοῦ τοῦ Κράτους, αὐτῆς τῆς ἐπαναστάσεως. Κύριοι, χθὲς ὅταν διεδόθη ἡ φήμη τῆς συγκροτήσεως τοῦ ὑπουργείου, ἐὰν ἐλαμβάνετε τὴν καλωσύνην νὰ περιέλθητε τὴν πόλιν, θὰ εὑρίσκεσθε, σύμφωνοι μὲ ἐμὲ, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λέγοντα, ὅτι ἡ ὄψις τῆς πόλεως ὑπῆρξε θλιβερὰ, ὅτι σήμερον οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους ἀπέδιδον αἰσθήματα πέραν τῆς Ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας των, πέραν τῶν ἐθνικῶν αἰσθημάτων των, αὐτοὶ ἔτρεξαν σήμερον εἰς τὴν ἀγορὰν, καὶ παρεκίνησαν τοὺς ἐμπόρους νὰ ἀνοίξωσι τὰ ἐργαστήριά των, διὰ νὰ μὴ φανῇ ὅτι εἰς τὴν Πρωτεύουσαν ταύτην, τῆς ὁποίας ἡ ἡσυχία δὲν διεταράχθη εἰς τὰς σημαντικὰς ἐκείνας ἡμέρας τῆς μεταβολῆς, ὅτι ἐταράχθη μετὰ πέντε μηνῶν ἥσυχον ζωήν. Σήμερον δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται βεβαίως νὰ εἰσέλθω εἰς τὸν βίον τοῦ Ὑπουργείου, το ὁποῖον χθὲς ἡ Κυβέρνησις ἐσχημάτισεν· ἀλλὰ πρὶν ἢ εἰσέτι ἡ Κυβέρνησις φθάσῃ εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, ἀνηγγέλθη εἰς αὐτὴν ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη, Ὁ Τύπος, τὸ Ἔθνος περιμένει μίαν ῥιζικὴν μεταβολὴν, οὐχὶ διὰ νὰ ἐκδικηθῇ αὐτὰ τὰ πρόσωπα, ἀλλ’ ἦτο ἀνάγκη νὰ γείνῃ διὰ νὰ γλυκάνῃ τὰς περιπετείας, τὰς ὁποίας ἄφησεν αὑτὴ ἡ πορεία τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις εὑρέθη εἰς τὰς ἀνωμάλους περιστάσεις τῆς ἐπαναστάσεως· καὶ σήμερον τί παρουσιάζεται ἐνώπιόν σας, Κύριοι; ἓν γεγονὸς, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀφήσῃ, παρὰ τὴν λυπηρὰν ἐντύπωσιν ὅτι ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος εἶναι δύσκολον νὰ εὑρεθῶσιν ἄνθρωποι, οἵτινες νὰ ἔχωσι τὴν μεγάλην ἐκείνην αὐταπάρνησιν, τὴν μεγάλην ἐκείνην ἐντολὴν, ἥτις στέλλεται ἀπὸ τοὺς οὐρανοὺς διὰ νὰ διευθύνῃ ἐντελῶς τὸ σκάφος αὐτὸ τῆς κυμαινομένης πολιτείας, αὐτοῦ τοῦ δυστυχοῦς Ἔθνους, τὸ ὁποῖον τόσα, ὡς γνωρίζετε, ἔπαθεν ἀπὸ τὴν τυραννίαν τῆς παρελθούσης Βασιλείας. Εἰς τὸ μέτωπον τῆς Συνελεύσεως· βλέπω τὴν κατήφειαν καὶ τὴν λύπην, καὶ ὅστις δὲν τὴν ἔχει, ἂς σηκωθῇ νὰ μοῦ ἀποδείξῃ τὸ ἐναντίον.

§11ΑΧΟΛΟΣ. Εἰς κανενός. Ἀντιπροσωπεύω 35000.

§12ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ Κύριος Ἄχολος δὲν ἀντιπροσωπεύει περισσοτέρας ἐμοῦ, ἀλλὰ θὰ μάθῃ τώρα ὅτι ὁ πληρεξούσιος ἀντιπροσωπεύει ὁλόκληρον τὸ Κράτος.

§13ΑΧΟΛΟΣ. Ὅλα θὰ οἰκονομηθοῦν· ἔχετε ὑπομονήν.

§14ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βέβαια, ἔχω πεποίθησιν ὅτι θὰ τὰ οἰκονομήσητε.

§15Λ. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ (πρὸς τὸν Ἄχολον). Δὲν εἴμεθα εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ Ὄθωνος.

§16ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἠξεύρω, Κύριοι, διὰ τί ταράττεσθε ἀπέναντι τῶν ἐνστάσεων, τὰς ὁποίας ἔφερεν ὁ Κύριος Ἄχολος κατ’ ἐμοῦ, ἐν ᾧ ἐγὼ μένω ἀτάραχος ὅλος. Ὅταν ὁ Χριστὸς ἐνεπαίζετο ἀπὸ τοὺς Ἑβραίους, δὲν παρεπονέθη κατ’ αὐτῶν, ἀλλ’ εἶπεν· «ἄφες αὐτοῖς, οὐ γὰρ οἴδασι τὶ ποιοῦσι». Βλέπω εἰς τὴν καρδίαν τῆς Συνελεύσεως· δὲν θὰ ἀπατηθῶ, ἐὰν εἴπω, Κύριοι, ὅτι εὑρίσκεται τεθορυβημένη, ὅτι εὑρίσκεται καταλυπημένη, διότι ἀντικρύ της ἔχει αὐτὴν τὴν ὀλεθρίαν καὶ ἀκανόνιστον κατάστασιν τῶν πραγμάτων. Θὰ τὴν παρακαλέσω ἐν ὀνόματι τοῦ Θεοῦ τῆς Ἑλλάδος νὰ ἔλθῃ εἰς μίαν ἀπόφασιν, ἥτις νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ τὴν Συνέλευσιν, καὶ τὴν κοινωνίαν, καὶ τὸ Ἔθνος, καὶ τὸ μέλλον αὐτῶν. Μὴ λησμονήσητε, ὅτι ἀντικρὺ τῆς Συνελεύσεως τῆς Προνοίας ἐκάθητο μία Κυβέρνησις· δὲν θέλω νὰ ἀποδώσω εἰς τοὺς ἄνδρας ἐκείνους φατριασμὸν καὶ κακίαν· οὐχ ἧττον ὅμως ὑπῆρξε ἀπὸ μέρους ἐκείνων μικρά τις ὀλιγωρία, ἥτις ἐχρησίμευσεν ὡς γέφυρα νὰ καταστραφῇ αὐτὴ ἡ Συνέλευσις, καὶ νὰ εἰσπηδήσῃ ἐντὸς τῆς Ἐπικρατείας ὁ τύραννος, καὶ νὰ μαστίσῃ τὸν τόπον, καὶ νὰ μᾶς ἁλυσοδέσῃ ἐπὶ 30 ἔτη ὅλους· ἐχρησίμευσε νὰ φέρῃ ἐδῶ ἕνα ξένον στρατὸν, ὅστις ἀπεῤῥόφησε τὰ εἰσοδήματά μας, εἰσήγαγε τὴν εὐρωπαϊκὴν πολιτείαν, ἥτις κατέπισε τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ὑποστηρίξει τὴν γεωργίαν, καὶ ἤθελεν ἀνακουφίσει τὴν πεῖναν τῶν δυστυχῶν ἀγωνιστῶν τῆς πατρίδος. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν στιγμὴν ταύτην, διότι δὲν βλέπω πλέον οὐδὲ σκιὰν Κυβερνήσεως, νὰ ἐπέλθῃ εἰς ἓν ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα, καὶ νὰ ἀναδείξῃ μίαν νέαν μορφὴν Κυβερνήσεως, ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, διὰ τῆς ὁποίας νὰ δυνηθῇ νὰ διευκολύνῃ τὴν πορείαν τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ τὰ ἔργα αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως. Διότι, Κύριοι, ἀλλοίμονον, ἂν εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ θεραπεύσωμεν πρόσωπα, νὰ δημιουργούμεθα ἀπὸ τὰς προλήψεις! Ἀλλοίμονον λέγω εἰς τὴν Συνέλευσιν αὐτὴν, ἂν διὰ τοῦτο εἶναι ὑποχρεωμένη καθημέραν νὰ καταγίνεται τίνι τρόπῳ νὰ οἰκονομήσῃ τὰς διαφωνίας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ ἔρχηται εἰς τὴν ἐκλογὴν νέων Κυβερνητῶν, νέων προσώπων! Τότε δὲν θέλει ἔχει ἄλλο ἔργον, παρὰ αὐτὸ καὶ μόνον· θέλει ἀπομακρύνεσθαι ἀπὸ τὰ ἄλλα ἔργα της, τὰ ὁποῖα εἶναι μεγαλεῖτερα αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, διότι ἡ πολιτεία πρέπει νὰ συνταχθῇ, διότι πρέπει νὰ ζητήσωμεν ἡγεμόνα, νὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν τάξιν εἰς τὸ Κράτος, τὴν πειθαρχίαν εἰς τὸν στρατὸν, καὶ νὰ εὕρωμεν πόρους συντηρήσεως. Δὲν αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω τι περισσότερον διότι ἡ καρδία καὶ ὁ νοῦς σας μὲ παρακολουθεῖ καὶ εἰς τὸ αἴσθημα καὶ εἰς τὰς κρίσεις μου (χειροκροτήματα).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκροατήριον, ἡ Συνέλευσις εὑρίσκεται εἰς τὰς κρισιμωτέρας περιστάσεις, καὶ πρέπει νὰ ἔχετε ἡσυχίαν.

§18ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀπροκαταλήπτως ἀναβαίνων τὸ βῆμα τοῦτο, Κύριοι, μετὰ βαθείας συναισθήσεως παρατηρῶ, ὅτι ἡ περαιτέρω σιωπὴ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἤθελεν εἶσθαι ἀσέβεια, ὅπως πρὸ ἑνὸς ἔτους ὁ νῦν Πρόεδρος καὶ μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἐγνωμάτευσε τότε εἰς τὴν Γερουσίαν· λέγω μετὰ βαθείας λύπης, διότι ἥ τε Κυβέρνησις ἡ προσωρινὴ ἀπὸ τῆς συστάσεώς της καὶ ἡ Συνέλευσις ἀπὸ τῆς ὁρκοδοσίας της παρεῖδον ἀμφότεραι τὸ καθῆκόν των. Ἡ μὲν Κυβέρνησις, Κύριοι, ἅμα τῇ συστάσει της ἀναγνωρισθεῖσα ὑπὸ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ λαοῦ ἐδῶ τῶν Ἀθηνῶν, καὶ γαλβανισθεῖσα ὑφ’ ἁπάσης τῆς Ἑλλάδος, ὑπακούσασας εἰς τὴν πάγκοινον φωνὴν τῆς ἐπαναστάσεως, ἀμέσως τὴν ἑπομένην ἡμέραν ἔπεσεν εἰς ἰδιοτέλειαν, νομοθετήσασα θέσεις ὑπουργείων διὰ τοὺς οἰκείους καὶ συγγενεῖς της.

§19ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε! Εὖγε!

§20ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀμέσως, Κύριοι, βοηθήματα ἐπὶ βοηθημάτων, ἁμάξας ἐπὶ ἁμαξῶν, θέσεις ἐπὶ θέσεων, συντάξεις ἐπὶ συντάξεων εἰς πρόσωπα ἰδιαίτερα τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ τῆς φιλίας της ἀπένειμεν ἐναντίον τῶν πόρων τοῦ δυστυχοῦς αὐτοῦ ἔθνους καὶ ἐν ᾧ ὤφειλε νὰ μετριάσῃ τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, ἐξ ἐναντίας τὰ ἐπηύξησε, τὰ μὲν λόγῳ ἐλέους, τὰ δὲ λόγῳ ἐπαναστάσεως καὶ τῶν παρομοίων. Εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, Κύριοι, ἅπαντας τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας τῆς Πατρίδος ἀπήλασε μακρὰν τῶν ὁρίων τῆς Πατρίδος διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τοὺς σκοπούς της. Εἰς τὰς ἐκλογὰς κηρύξασα ἀνεξαρτησίαν καὶ ἐλευθερίαν, οὐδαμοῦ ἐτήρησεν αὐτὰς, ἀλλὰ πάντες, Κύριοι, οἱ Κυβερνῆται, οὐδενὸς ἐξαιρουμένου, ἅπαντες ἔφερον εἰς τὴν Συνέλευσιν αὐτὴν τοὺς οἰκείους καὶ συγγενεῖς των. Ἡ κατηγορία μου θέλει εἶσθαι τοιαύτη καὶ κατὰ τῶν ὑπουργῶν, Κύριοι, διὰ νὰ φθάσω εἰς τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον θέλω. Ποῖον δὲ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα, Κύριοι, τῆς τοιαύτης διαγωγῆς τῆς Κυβερνήσεως; ὁ μὲν νὰ φέρῃ τοὺς οἰκείους καὶ συγγενεῖς του, ὁ δὲ τοὺς γαμβρούς του, ὁ δὲ νὰ φέρῃ τὴν ὑπαλληλίαν, ἥτις ὑπάρχει ἐντὸς τοῦ σεβαστοῦ τούτου περιβόλου· ἀποτέλεσμα τούτου ὑπῆρξε νὰ ἐκλεχθῇ ἡ Κυβέρνησις ἡ ἰδία, πρὶν ἢ δώσῃ λόγον, καὶ ὁ λαὸς νὰ φωνάζῃ ἤδη ἐναντίον τῆς ὁλομελείας ἡμῶν. Ἡ δὲ Συνέλευσις, συγκροτουμένη ἐκ τῶν Τμηματαρχῶν, τῶν Γενικῶν Γραμματέων, τῶν Εἰσαγγελέων, τῶν Ἐλεγκτῶν καὶ τῶν Νομαρχῶν (χειροκροτήματα), ἡ Συνέλευσις αὐτὴ λέγω, παρεῖδε τὴν ἀποστολήν της, ὡς ἔφθην εἰπὼν, τὸν προορισμόν της, διότι ἐν ᾧ εἶναι δίμηνον τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐδυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς σπουδαῖα ἔργα, τί ἔπραξε; ἐξήλεγξε μόνον τὰ ⅔ τῶν ἐκλογῶν τοῦ Κράτους, ἔκαμε ἕνα κανονισμὸν πολυπλοκώτατον, ἀκανόνιστον, τοῦ ὁποίου τὸ πλεῖστον μέρος ὤφειλε νὰ τὸ ἀφιερώσῃ εἰς τὴν καλὴν διεύθυνσιν τοῦ Προέδρου, ὅστις π. χ. ἠδύνατο πολλὰς προτάσεις νὰ τὰς ἀποῤῥίπτῃ οἴκοθεν ἢ νὰ τὰς παραδέχηται, διότι, διὰ τὸ πολύπλοκον αὐτὸ τοῦ κανονισμοῦ, ἐὰν κάμῃ κἀνεὶς μίαν πρότασιν, θὰ καταντήσῃ μετὰ ἕνα μῆνα νὰ συζητηθῇ. Ἡ Συνέλευσι, λοιπὸν, Κύριοι, συγκειμένη ἀπὸ τοιούτους παρεῖδε τὸ καθῆκόν της καὶ τὸν προορισμόν της· διότι ἔπρεπε καὶ ὤφειλε μετὰ τὴν κατάθεσιν τῆς ἐξουσίας τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τὴν λογοδοσίαν αὐτῆς καὶ τῶν ὑπουργῶν, νὰ τοὺς δικάσῃ καὶ νὰ μὴ προβῇ εἰς βῆμα ὀπισθοδρομικὸν, τὸ ὁποῖον ἔφερε τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ, ὅπερ βλέπετε σήμερον. Ὤφειλεν ἡ Συνέλευσις νὰ πράξῃ τοῦτο, Κύριοι· διότι, ἀφ’ ἧς ἀνεγνωρίσθη αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἔμαθεν ἡ Συνέλευσις καὶ πάντες οἱ πληρεξούσιοι ὅτι αὐτοὶ διαφωνοῦν· τοῦτο Κύριοι, τὸ εἶπον τόσοι πληρεξούσιοι ἐνώπιόν σας, ὅτι εἴς τινα διατάγματα ἦτον εἷς ὑπογεγραμμένος μόνον, εἰς ἄλλα ἦσαν δύο, καὶ εἰς ἄλλα τρεῖς· τοῦτο ἀποδεικνύει, Κύριοι, ὅτι ἂν καὶ ἀπεφασίσθη νὰ ᾖναι τριμελὴς ἡ Κυβέρνησις, τὰ τρία μέλη εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξουν. Τὰ ἠθελήσατε, διότι ἐλέγετε ὅτι ἔπρεπε νὰ φέρωμεν μίαν ὁμόνοιαν καὶ σύμπνοιαν· ἀλλ’ αὐτὴ δὲν ἔλαβε χώραν ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἅμα ἐγένετο ἡ παραίτησις τοῦ Κυρίου Κανάρη, ἔπρεπε νὰ δεχθῶμεν τὴν παραίτησιν διὰ νὰ φέρωμεν εἰς τὴν πατρίδα μας μίαν διόρθωσιν. Ἐσυστήσατε τέλος πάντων μίαν Κυβέρνησιν καὶ ἐπὶ πέντε ἡμέρας ἡ Συνέλευσις ἦτον εἰς ἀπορίαν διατὶ ἀπρακτεῖ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου· ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἐγένετο ἐπερώτησις, ὅτι ἀπὸ τὸ σάββατον ὅτε ἐνομοθετήθη ἡ Κυβέρνησις, καὶ ὡρκίσθη, καὶ ἐνομοθετήθη καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπουργῶν, ἀπ’ ἐκείνης τῆς στιγμῆς ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ συστήσῃ τὸ ὑπουργεῖον. Ἀφοῦ λοιπὸν αὐτὰ τὰ τρία πρόσωπα, τὰ ὁποῖα μετὰ τὸν ὅρκον, τὸν ὁποῖον ἔδωσαν ἐνώπιον τοῦ Ἀρχιερέως, ὅστις ἐπεκαλέσθη τὴν Θείαν ἀντίληψιν νὰ τὰ ἔχῃ εἰς ὁμόνοιαν, ἀφοῦ δὲν ἠδυνήθησαν εἰς ὀκταήμερον διάστημα νὰ εἶναι εἰς ὁμόνοιαν, πῶς θέλουν διοικήσει τὸ κράτος, ἐνῷ ἔδειξαν εἰς ὅλας τὰς πράξεις των τὴν ἰδιοτέλειαν; πῶς θέλετε νὰ ὑπάρξῃ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον τὴν ἐξελέξατο; δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ ἀρνηθῆτε ὅτι δὲν ἐγένετο ἀπὸ τοὺς πληρεξουσίους, τοὺς ὁποίους ἀπαρτίζουν δύω ἢ τρεῖς ὑπουργοί; (χειροκροτήματα) ἀπὸ Κύριον Ζαΐμην, τὸν Κουμουνδοῦρον, οἵτινες ἐξ οἱονεὶ ἀῤῥαβῶνος ἐξέλεξαν τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ ἐκλεχθῶσι, πῶς θέλετε δικάσει αὐτούς;

§21ΒΑΣΟΣ. Πολλοὶ ἀπὸ ἡμᾶς ἔπρεπε νὰ εἶναι κρεμασμένοι, ἂν ἔπρεπε ἡ ἐπανάστασις νὰ μᾶς φέρῃ ἐδῶ μέσα.

§22ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ ἐπεθύμουν, διότι καὶ ἐγὼ εἰμὶ μικρὸς ἐπαναστάτης καὶ οὐδέποτε το ἐκαυχήθην.

§23ΜΑΜΟΥΡΗΣ. Σᾶς γνωρίζομεν ἡμεῖς, Κύριε Γόντικα, μὴ δίδετε ἀπάντησιν.

§24ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πῶς θέλετε, Κύριοι, νὰ δικάσωμεν τοὺς σημερινοὺς ὑπουργοὺς καὶ Κυβερνήτας, ὅταν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι τοὺς λέγωμεν, σᾶς ἀναγνωρίζομεν Ὑπουργοὺς καὶ Κυβερνήτας; Ἔπρεπε λοιπὸν, Κύριοι, νὰ ἐγκαταλείψωμεν αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, ὁλόκληρον.

§25ΖΩΤΟΣ. Ὅταν ἡ συνέλευσις ὑβρίζεται.....

§26ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Οἱανδήποτε ἱκανοποίησιν θέλετε σᾶς δίδω.

§27Λ. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ. Ἡ ἀλήθεια δὲν εἶναι ὕβρις.

§28ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δικάσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ἂν καὶ ἔπραξε τὰ μεγαλύτερα ἐγκλήματα κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ τῆς Κυβερνήσεώς της; Πῶς δυνάμεθα νὰ δικάσωμεν τὰς πράξεις τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, τοῦ ὁποίου ἐγὼ ὁ ἴδιος ἔχω τὴν ἀνάγκην; Βλέπετε, λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι εἰς τὴν ἰδανικὴν ἰδέαν τῆς ἀντιπροσωπείας ὑπάρχει ἡ ἰδέα τοῦ συμφέροντος, καὶ διὰ τοῦτο ἔπρεπεν ἡμεῖς νὰ ἀποδοκιμάσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἀπ’ ἀρχῆς· ἔχομεν καιρὸν νὰ τὸ πράξωμεν· μᾶς ἔδωκεν ἀφορμὴν ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις· διότι ἐνῷ τὴν ἐψηφίσαμεν διὰ ψηφίσματος, παρακλητικοῦ μάλιστα, ἔρχεται καὶ σᾶς λέγει ἡ μὲν ὅτι παραιτεῖται, ἡ δὲ ὅτι διορίζει τὸ ἴδιον Ὑπουργεῖον. Κύριοι, πιστεύσατε ὅτι κάτωχρος ἔγεινα, ἅμα ἤκουσα τὸ ἄκουσμα αὐτό· ὅταν ἐπῆγα εἰς τὴν πόλιν, ὁλόκληρος ἡ πόλις ἔλεγεν ὅτι θὰ ἔλθῃ νὰ καύσῃ τοὺς πληρεξουσίους (Θόρυβος). Ἠκούσατε, Κύριοι, (θόρυβος). Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἕως χθὲς δὲν εἶχε πράξει τίποτε περὶ νέου Ὑπουργείου, καὶ σήμερον, ὡς ὁμολογεῖ ὁ Κύριος Κανάρης, ἀφοῦ ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασίς του, ἀφοῦ δὲν παρεδέχθη ἡ γνώμη του καὶ τέλος πάντων ἔμεινε τὸ ἴδιον Ὑπουργεῖον, ἐν τῇ ἀπουσίᾳ δηλονότι τοῦ Κυρίου Ναυάρχου ἐξελέχθη τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπως σήμερον σᾶς εἶπεν «ὅτι μανθάνω ὅτι τὰ δύο ἄλλα μέλη κάμνουν ἄλλο ὑπουργεῖον», ἕπεται ὅθεν ἐκ τούτου ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ Κυρίου Κανάρη νὰ ἐκλέξωμεν τρίτον μέλος Κυβερνήσεως· καὶ διὰ τί, νὰ μὴ ζητήσωμεν τὴν κατάργησιν ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως; (χειροκροτήματα). Διὰ τί, Κύριοι, νὰ μὴ καταλύσωμεν τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν καὶ νὰ μὴ ζητήσωμεν τὴν ἀνάκλησιν ὅλων ἐκείνων τῶν πατριωτῶν, οἵτινες ἠγωνίσθησαν ὑπὲρ τῆς πατρίδος μας; (θόρυβος) Ἔχω τὴν ἰδέαν μου, Κύριοι, καὶ ἡ φωνή μου ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὰ πράγματα αὐτὰ, ὅτι οἱ ἐξωσθέντες τῆς πατρίδος μας, καὶ λέγω τοὺς τελευταίους Χρηστίδην καὶ Κολοκοτρώνην (θόρυβος).

§29Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Δὲν θὰ φέρωμεν ἐδῶ τοὺς προδότας.

§30ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Σὺ τὴν ἐπρόδωσες τὴν πατρίδα. Διατυπόνων τὸ συμπέρασμα τῆς ὁμιλίας μου, Κύριοι, θεωρῶ ἐπάναγκες ὅτι βεβαίου ὄντος σήμερον ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη ἐκλογῆς ἑνὸς προσώπου, βεβαίου ὄντος σήμερον ὅτι τὰ δύο ἄλλα μέλη ἦλθον εἰς διάστασιν, διότι ἠκούσατε, Κύριοι, ἀπὸ τὸν Κύριον Ναύαρχον καὶ τὸ λέγει ἡ κοινὴ γνώμη, ὅτι ὁ μὲν ἤθελε τροποποίησιν, ὁ δὲ ἀλλαγὴν ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργείου, καθίσταται ἀπαραιτήτω ἀναγκαῖον νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐκλογὴν νέου προσωπικοῦ, νέας Κυβερνήσεως· νὰ ἐκφράσωμεν δὲ τὴν ἀποδοκιμασίαν μας, διότι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ παρακμάσασα κρατήσασα οὕτως εἰπεῖν, τὸ ἴδιον ὑπουργεῖον, παρήκμασεν ἔτι μᾶλλον, ἐρχομένη διὰ νὰ καλύψῃ τὴν κοινὴν γνώμην σήμερον, ἐρχομένη καὶ λέγουσα ὅτι ἔκαμα νέον ὑπουργεῖον· αὐτὸ εἶναι ἐμπαιγμὸς τῶν δικαιωμάτων τῆς Συνελεύσεως (χειροκροτήματα ῥαγδαῖα).

§31Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Βλέπω, Κύριοι, ὅτι μεγάλη συγκίνησις καὶ ἴσως κἄποια δόσις ἐρεθισμοῦ δεσπόζουν τὸ πνεῦμα τῆς Συνελεύσεως κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν. Θέλω προσπαθήσει νὰ μὴ προσθέσω εἰς αὐτάς. Εἰς τὰς ὀλίγας παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας θέλω ἀναφέρει, δὲν θὰ ἀκολουθήσω τὴν συγκινητικὴν πορείαν τοῦ πρώτου λαλήσαντος, οὔτε θὰ συμμερισθῶ ὁλόκληρον τὸ κατηγορητήριον τοῦ ἀμέσως πρὸ ἐμοῦ λαλήσαντος, ἂν καὶ ἴσως ἡ ἀνάμνησις ὅτι τὴν σήμερον εἶναι ἡ ὀγδόη Φεβρουαρίου, ἡ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν πρὸ ἑνὸς ἔτους ἐχύθη Ἑλληνικὸν αἷμα ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν μας, ἀκόμη ἤθελε ἴσως δικαιολογήσει συγκινητικὰς παραινέσεις. Περιορίζομαι καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ ἐπαναφέρω εἰς τὰ ὅρια μιᾶς κοινοβουλευτικῆς συζητήσεως τὸ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ ταύτην τὴν στιγμήν. Συγχαίρω τὴν Συνέλευσιν, διότι διὰ τῆς ἀτελοῦς καὶ εἰλικρινοῦς ἐκθέσεως τῶν λόγων, οἵτινες ἔφερον τὸν Κ. Ναύαρχον Κανάρην νὰ παραιτηθῇ τῆς Κυβερνήσεως, εὑρισκόμεθα τὴν σήμερον νὰ γνωρίσωμεν, οὕτως εἰπεῖν, τὰς οἰκογενειακὰς σκηνὰς καὶ σκέψεις τῶν τριῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν τοῦ γηραιοῦ Ναυάρχου ἡ Συνέλευσις ἔμαθεν ὅτι τρεῖς γνῶμαι ἀνεφάνησαν ἐντὸς τοῦ Κυβερνείου, ἡ πρώτη ἐξεφράσθη παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου. Ὁ Κ. Κανάρης λαβὼν ὑπ’ ὄψιν τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐκτιμῶν τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον διέπει τὴν κοινὴν γνώμην ἐν γένει καὶ ἰδίως τοῦ Σώματος τούτου, ἐπρότεινεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ βαδίσῃ βῆμα γοργὸν, νὰ λάβῃ μέτρα ἀποτελεσματικὰ πρὸς εὐχαρίστησιν ἐκείνων τῶν πολιτικῶν ἀναγκῶν, αἵτινες τὴν σήμερον εἶναι προφανεῖς εἰς ὅλους. Ἐὰν ἤθελα, Κύριοι, νὰ διεκδικήσω κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν τὴν μισητὴν εὐχαρίστησιν ὅτι δὲν ἠπατήθην, συμμεριζόμενος τὴν γνώμην ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἤθελον Κυβέρνησιν καὶ τῶν ὁποίων ἡ γνώμη ἔτυχε 33 ψήφων πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, καὶ κατόπιν τῆς ἀποτυχίας τὴν γνώμην ἄλλων, μετὰ τῶν ὁποίων συνεφώνησα, ἐννοῶ τῶν θελόντων μονομελῆ Κυβέρνησιν, ἐδυνάμην νὰ κορέσω αὐτὴν τὴν ματαίαν εὐχαρίστησιν βλέπων ὅτι διὰ τοῦ ἀποτελέσματος ἐφθάσαμεν πρακτικῶς εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑπερασπίσθην μετὰ τῶν ἐντίμων ἐκείνων φίλων, τῶν συνήθων συντρόφων μου κατὰ τὰς ψηφοφορίας.

§32ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐκ μέρους μου ὁμολογῶ τὴν ἧττάν μου.

§33ΕΤΕΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπίσης.

§34ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν θέλω νὰ αἰσθανθῶ αὐτῶν τῶν εὐχαριστήσεων, δὲν θέλω νὰ κάμω ἐπίδειξιν αὐτῆς τῆς ὀρθῆς διαγνώσεώς μου, περιορίζομαι εἰς τὸ ν’ ἀναλύσω συνοπτικῶς τὰ πράγματα, ὅπως παρουσιάζονται τὴν σήμερον. Ἡ πρώτη γνώμη, κατ’ ἐμέ, ἐκείνη τοῦ Ναυάρχου Κανάρη ἀνταποκρίνεται μᾶλλον πάσης ἄλλης εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις τῆς πατρίδος, ἥτις ἐπιθυμεῖ καὶ ἔχει ἀνάγκην νὰ ἴδῃ νέαν πορείαν, ἄλλην βάσιν πραγμάτων, νέα πρόσωπα καὶ νέα μέτρα διὰ τῆς ὁλοσχεροῦς ἀλλαγῆς ὅλου τοῦ Ὑπουργείου. Ἡ γνώμη τοῦ δευτέρου μέλους τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἐντίμου Κυρίου Ῥούφου ἐμφαίνει τὴν ἠπιότητα καὶ τὴν ἀγαθότητα, αἵτινες χαρακτιρίζουν τὸν χρηστὸν αὐτὸν πολίτην. Ὁ Κύριος Ῥοῦφος ἐνόμισεν, ὅτι δύναται μετ’ ἐπιτυχίας νὰ μένουν μέλη τινὰ τοῦ Ὑπουργείου, μέλη ἔχοντα καὶ πολιτικὴν ζωτικότητα καὶ ἀνεγνωρισμένην ἱκανότητα νὰ δωθῇ ὅμως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νέα δύναμις διὰ τῆς παραδοχῆς ἄλλων μελῶν. Ἡ γνώμη αὐτὴ, κατ’ ἐμὲ, εἶναι σεβαστὴ, εἶναι δικαία, εἶναι συμβιβαστικὴ, δὲν ἀνταποκρίνεται ὅμως, δὲν θεραπεύει ὅσον ἡ πρώτη τὰς κρισίμους περιστάσεις, εἰς ἃς εὑρίσκεται ἡ πολιτικὴ κοινωνία. Προβαίνω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς τρίτης τῆς κατ’ ἐμὲ, μᾶλλον τρωτῆς, καὶ ὀλιγώτερον ὀρθῆς.

§35ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῦ ἀνήκει αὐτὴ, Κύριε Βουδούρη;

§36Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τρία εἶναι τὰ μέλη,—ἑπομένως ἡ γνώμη αὕτη ἀνήκει εἰς τὸν Κύριον Βούλγαρην. —Διὰ τῆς προτάσεώς του ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε βεβαίως νὰ παραστήσῃ, ὅτι Ὑπουργεῖον, ὅτι Κυβέρνησις, ὑποστηριζομένη ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Σώματος τούτου, ἠδύνατο, ὤφειλε μάλιστα νὰ ἐξακολουθῇ σχηματιζόμενον ἀπὸ τὰ μέλη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατήρτισαν, συνεκέντρωσαν τὴν πλειονοψηφίαν ἐκείνην. Καὶ ἐδῶ δύναμαι πάλιν νὰ διεκδικήσω τὴν ὀρθότητα τῶν σκέψεών μου λέγων, ὅτι, ἂν εἴχομεν παραδεχθῆ τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν καὶ διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ προσώπου, ἤθελεν εἶσθαι ἐντίμως ἐφικτὸν νὰ γνωρίζωμεν ποῖα εἶναι τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ποῖα τὰ μέλη τὰ ἔχοντα ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν σχηματισθεῖσαν Κυβέρνησιν, δυστυχῶς ὅμως αἱ προσπάθειαί μου ὑπὲρ τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας καὶ εἰς τὰ προσωπικὰ ἀκόμη ζητήματα ὑπέκυψεν εἰς τὴν τῶν ἀντιθέτως φρονούντων, ἑπομένως Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὴν πρόφασιν νὰ εἴπῃ, ὅτι διατηρεῖ ἢ σχηματίζει ὑπουργεῖον ἐντὸς πλειοψηφίας ἀγνώστου καθ’ ὅσον ἦτο μερική. Ἡ γνώμη ἑπομένως τοῦ πρώην Προέδρου δὲν ἔχει καμμίαν ὑπόστασιν. Ποῖον τὸ ἐλατήριον, ποία ἡ διέπουσα ἰδέα τῆς τρίτης αὐτῆς γνώμης; φοβοῦμαι ὅτι ἦτο μία κακὴ ἕξις δανεισθεῖσα ὑπὸ τοῦ παρελθόντος, μία κακὴ τάσις πρὸς ἐκείνας τὰς ἀσχημίας, αἱ ὁποῖαι κατεδικάσθησαν, ἐννοῶ ἡ θεωρία τοῦ ἀλανθάστου, ἡ ἐπιμονὴ εἰς ὅτι ἅπαξ ἐγένετο. Τὸ μέλος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὑποστηρίζον τὴν 3ην γνώμην, εὑρέθη κατὰ τὴν νύκτα τῆς 11ης Ὀκτωβρίου τὸ μόνον ἀποτελοῦν μέλος τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ Κ. Ῥούφου ἀπόντος, τοῦ ναυάρχου Κανάρη μὴ λαβόντος μέρος εἰς τὸν σχηματισμὸν τοῦ Ὑπουργείου. Τὸ μέλος λοιπὸν ἐκεῖνο ἐκλήθη νὰ σχηματίσῃ ἐκ μονομερίας τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν ἐννοῶ νὰ κατακρίνω ἢ ν’ ἀδικήσω κανένα, λέγω μόνον φοβοῦμαι μήπως ἡ προσφιλὴς θεωρία τοῦ ἀλανθάστου, ἔφερε τὸ πρόσωπον αὐτὸ, τὸ σχηματίσαν τότε Ὑπουργεῖον νὰ γνωμοδοτήσῃ καὶ σήμερον ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ Ὑπουργείου, ὅπως τότε τὸ κατήρτισε. Διὰ τῆς ὑπομονῆς ταύτης ὑπὲρ τῶν ἰδίων προσώπων ἡ θεωρία τοῦ ἀλανθάστου ἀποδεικνύεται, καὶ κηρύττεται προφανῶς, ὅ,τι ἐγένετο πρὸ τριῶν μηνῶν, καλῶς ἔχον, λαμβάνον νέαν ζωὴν, νέαν συντήρησιν. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ἂν καὶ ἐντὸς τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἐσχηματίσθη τότε, εὑρίσκωνται στοιχεῖα τινὰ, τὰ ὁποῖα καὶ τὴν σήμερον ἀκόμη ἔχουν ζωτικότητα, οὐχ’ ἧττον ἡ σημερινὴ φάσις τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος ἀπαιτοῦσιν Ὑπουργεῖον ὁλοσχερῶς νέον καὶ ἐξ ἄλλων στοιχείων συγκροτούμενον. Ὡς σᾶς προεῖπον λοιπὸν, εὑρισκόμεθα ἀπέναντι μιᾶς ἐκθέσεως ἀφελοῦς, ἐγκαρδίου, ἥτις μᾶς παρουσιάζει τρεῖς διεξόδους ἀπέναντι αὐτῆς, ποῖον εἶναι τὸ πόρισμα, τὸ ὁποῖον ἀδιστάκτως δυνάμεθα νὰ ἐξάξωμεν; Αὐτὸ, κατ’ ἐμὴν γνώμην, εἶναι, ὅτι ἐντελὴς ἀσυμφωνία, ἀπουσία πάσης ἑνότητος ἰδεῶν, φρονημάτων, πόθων, ἐπεκράτησεν ὡς πρὸς τὸν σχηματισμὸν Ὑπουργείου καὶ παντὸς ἄλλου σκοποῦ καὶ ὑπάρχει ἐντὸς τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς ὅπως τὴν ἐσχηματίσαμεν. Πιστεύω ἑπομένως, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις διὰ τῆς ἀμφιῤῥεποῦς διαγωγῆς της διὰ τῆς ἀμηχανίας, διὰ τῆς ὀλιγωρίας καὶ ἀνικανότητός της εἰς τὸ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, δὲν ἀνταπεκρίθη εἰς ἐκείνας τὰς εὐχὰς, τὰς ὁποίας εἰλικρινῶς, ἀδόλως, καὶ μετὰ πεποιθήσεων ἐξεφράσαμεν, ὅταν παρεδώσαμεν εἰς αὐτὴν τὸν οἴακα τῆς ἐξουσίας, παρεγνώρισε μάλιστα ἐντελῶς τοὺς πόθους τῆς κοινῆς γνώμης. Προτείνω ἑπομένως ὅπως ἡ Συνέλευσις προβῇ εἰς ἀπόφασιν, καὶ ἐκφράσῃ, ὅτι δὲν ἔχει πλέον τὴν ἀνήκουσαν, τὴν ἀναγκαίαν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ἐνεστῶσαν Κυβέρνησιν καὶ λάβῃ νέα μέτρα πρὸς καταρτισμὸν νέας Κυβερνήσεως, ἥτις βαδίζουσα βῆμα γοργὸν καὶ θαῤῥαλέον νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς τάξεως, τῆς νομιμότητος καὶ τῆς κλονιζομένης κοινωνίας.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται ἓν τῶν σπουδαιοτέρων ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Συνέλευσις· σᾶς συνιστῶ ὑπομονὴν καὶ φρόνησιν· θὰ φυλάξω ἀμεροληψίαν· ἔρχεται ἡ σειρὰ τοῦ Κυρίου Παπαμιχαλοπούλου.

§38ΠΟΛΛΟΙ. Κατὰ σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς.

§39ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ πρῶτος ἀγορεύσας ἀρχόμενος τοῦ λόγου μᾶς εἶπε, τί ἔγεινεν ἡ ἐπανάστασις; Ἀπαντῶ ἡ ἐπανάστασις εἶναι, εἰς τὴν θέσιν της καὶ βαδίζει ἀξιοπρεπῶς καὶ συνετῶς· (ποδοκροτήματα καὶ συριγμοὶ ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Δὲν μὲ πτοοῦν τὰ ποδοκροτήματα, εἶναν παρεσκευασμένα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐκτιμῶ παντάπασιν. (Φωναὶ ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου κάτω, κάτω, θόρυβος μέγας).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκροατήριον, εἶναι ἀνάγκη νὰ προσκαλέσω τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐξέλθητε ὅλοι ἔξω. Κύριοι πληρεξούσιοι, λάβετε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἀκροασθῆτε. Δὲν θέλω νὰ γείνω μάντις δυσαρέστων σκηνῶν, ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι μὲ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἠρχίσαμεν νὰ προβῶμεν, δὲν θὰ ἔχωμεν καλοὺς καρπούς.

§41ΒΛ. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Δὲν μᾶς ἐπηρεάζει τὸ ἀκροατήριον.

§42ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπανάστασις λοιπὸν, Κύριοι, ὑπάρχει εἰς τὴν θέσιν της καὶ βαδίζει τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ βαδίζῃ, ἀξιοπρεπῶς καὶ συνετῶς. Πρὸ ἑνὸς πρὸ δύο ἢ τριῶν ἐτῶν ἡ ἐπανάστασις ἦτον ἀνεπτυγμένη εἰς τὴν κεφαλὴν ὅλων ἐν γένει τῶν Ἑλλήνων, ὑπῆρχε καταφανὴς ἡ ἀνάγκη μᾶς ῥιζικῆς μεταβολῆς τῶν πραγμάτων. Πρὸ ἑνὸς ἔτους ἐῤῥίφθη ἡ σημαία τῆς ἐπαναστάσεως εἰς τοὺς δρόμους· ἔγεινεν ἡ ἐπανάστασις, ἀλλὰ δυστυχῶς ἀπέτυχε μὲ θυσίαν μεγάλην τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ἡ ἐπανάστασις, Κύριοι, τῆς 10 Ὀκτωβρίου εὗρεν ἀρχηγὸν, εἰς τὸν ὁποῖον παρέδωκε τὴν σημαίαν αὐτῆς, καὶ ὁ ἀρχηγὸς αὐτὸς τὴν διεύθυνεν ἐπαξίως.

§43ΠΟΛΛΟΙ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§44ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅποιος εἶναι. Ἡ ἐπανάστασις, Κύριοι, τῆς 10 Ὀκτωβρίου ἔθεσεν ἕκαστον εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν τῷ ἀνῆκεν· (συριγμοὶ ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Καὶ τοῦτο εἶναι τόσον βέβαιον, ὥστε δὲν εὑρέθη οὐδεμία φωνὴ ἐναντία εἰς τὴν ἀπόφασιν.

§45ΒΛ. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τοὺς ἐμφυλίους πολέμους αἱ ἐπαρχίαι ἠνέχθησαν τὴν Κυβέρνησιν· (χειροκροτήματα τὸ εἶπα ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω· αἱ ἐπαρχίαι δὲν ἀπέβλεψαν διόλου εἰς τὰ πρόσωπα· ἔγεινεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς Ἀθήνας, τὴν ἐνεκολπώθημεν διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τοὺς ἐμφυλίους πολέμους, δὲν ἐθεωρήσαμεν τὰ τρία πρόσωπα Βούλγαρην, Ῥοῦφον, Κανάρην, καὶ τοὺς ὀκτὼ Ὑπουργοὺς ὡς τοὺς μεγαλειτέρους ἄνδρας τῆς Ἑλλάδος.

§46ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε, εὖγε.

§47ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπανάστασις, Κύριοι, ἀνεγνωρίσθη ἀπὸ ὁλόκληρον τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος· τὸ ἔθνος ἀνεγνώρισε τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡ ἐπανάστασις προσεκάλεσεν εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν. Ἰδοὺ λοιπὸν, Κύριοι, ὅπου ἡ ἐπανάστασις ὑπάρχει καὶ ὑφίσταται καὶ ἐξακολουθεῖ τὸν δρόμον της, ὡς προεῖπον, ἀξιοπρεπῶς καὶ συνετῶς διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ τέλος. (ἀποδοκιμασίαι). Δὲν ἐπιθυμῶ, Κύριοι, νὰ γίνεται λόγος τόσον συχνὰ περὶ ἐπαναστάσεως ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου· ἐγὼ πρῶτος, Κύριοι, ἀπεδοκίμασα τὴν κατάχρησιν τῆς ἐπαναστάσεως, τὴν ὁποίαν πολλάκις μετεχειρίσθημεν ἐνταῦθα εἴτε διὰ τὸν ἕνα εἴτε διὰ τὸν ἄλλον σκοπόν· ἀλλ’ ἐξακολουθεῖ αὐτὴ ἡ ἰδία κατάχρησις καὶ πρέπει νὰ εἴπω αὐτὰ τὰ ὀλίγα περὶ ἐπαναστάσεως. Ἡ Συνέλευσις, Κύριοι, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐξελέξατο μίαν Κυβέρνησιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέθεσε τὴν Νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν τοῦ Κράτους· εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐχορήγησε τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ ὑπευθύνου ὑπουργείου, διότι καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐθεωρήθη ὑπεύθυνος ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Ἐννοεῖται, Κύριοι, ὅτι, ὅταν τις ἔχῃ τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών του, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἐλευθερίαν του. Ἡ Κυβέρνησις ἀπεφασίσθη νὰ ἐνεργῇ κατὰ πλειονοψηφίαν, ὅπως εἶναι ἡ ἀρχὴ αὕτη παραδεδεγμένη καὶ ἀνεπίδεκτος ἀντιῤῥήσεως· ὅλοι ἐδυσανσχετοῦμεν, διότι δὲν ἐβλέπομεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ φθάσῃ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα περὶ σχηματισμοῦ ὑπουργείου, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ἐνομίσαμεν καλὸν νὰ μὴ στενοχωρήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ τέρμα τῶν ἐργασιῶν της ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο τὸ σπουδαῖον. Χθὲς τέλος πάντων συνῆλθον τὰ τρία μέλη τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ σχηματίσουν τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἐπεζήτει ἡ κοινὴ γνώμη καὶ ἡ Συνέλευσις· εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐγγυηθῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν πᾶν ὅ,τι ἐλέχθη ἐκεῖ ὡς ἀληθές. Ὡς εἶναι γνωστὸν, ὁ Πρόεδρος, ὁ Κύριος Βούλγαρης, κατὰ τὴν σειρὰν τοῦ κλήρου, τοῦ ὁποίου ἔτυχεν, ἠρώτησε τὸν Κανάρην ποίαν ἰδέαν ἔχει περὶ σχηματισμοῦ ὑπουργείου, ὅστις ἀπήντησεν, ὅτι δύο ἰδέας ἔχει ἢ ἀλλαγὴν τοῦ ὑπουργείου ἢ τὴν διατήρησιν ὁλοκλήρου ὡς ἔχει.

§48Κ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι οὕτως.

§49ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Πρέπει νὰ λέγῃ τις τὰς πηγάς του, πόθεν τὸ γνωρίζει.

§50ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ στενοχωρεῖσθε, Κύριε Κόκκινε. Μετὰ τὴν γνώμην τοῦ Κυρίου Κανάρη ἠρωτήθη τὸ ἕτερον μέλος ὁ Κύριος Ῥοῦφος καὶ εἶπεν, ὅτι ὑποστηρίζει τὴν τροποποίησιν τοῦ ὑπάρχοντος ὑπουργείου· τὸ ἕτερον μέλος ὁ Κύριος Βούλγαρης συνετάχθη μὲ τὴν γνώμην τοῦ Κυρίου Κανάρη.

§51ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Συνελεύσεως ἀπαιτεῖ, ἐὰν πρόκηται νὰ ληφθῶσι πληροφορίαι, νὰ ἔλθῃ καὶ τὸ ἕτερον μέλος ἐδῶ (θόρυβος).

§52ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ Κύριος Βούλγαρης ὑπεστήριξε τὸ ὑπάρχον ὑπουργεῖον.

§53ΜΙΛΗΣΗΣ. Πρέπει νὰ ἀνεχώμεθα ὁ εἷς τοῦ ἄλλου τὴν γνώμην, ἄλλως τὸ βῆμα αὐτὸ δὲν εἶναι ἐλεύθερον, δὲν εἶναι βῆμα τοῦ λόγου.

§54ΒΛ. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νὰ ἔλθουν καὶ τὰ ἄλλα δύω μέλη μὲ τὰ πρακτικά· Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις περὶ τούτου.

§55ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι ὁ Κύριος Βούλγαρης ὑπεστήριξε τὸ ὑπάρχον ὑπουργεῖον, ἐξ ἐναντίας συνεφώνησε μὲ τὴν πρώτην γνώμην τοῦ Κυρίου Κανάρη· ὅτε ἦλθον εἰς τὰ πρόσωπα, δὲν εὑρέθησαν ὡς πρὸς τοῦτο σύμφωνοι, καὶ ἐκεῖ ἐναυάγησεν ἡ γνώμη τοῦ Κυρίου Βούλγαρη περὶ νέου Ὑπουργείου, ἐκεῖ ἡ πλειονοψηφία παρεδέχθη τὴν τήρησιν τοῦ ὑπάρχοντος Ὑπουργείου· αὐτὰ εἶναι γραμμένα εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ προτείνω νὰ ἔλθουν τὰ πρακτικὰ διὰ νὰ μάθῃ ἡ Συνέλευσις. Δὲν πρέπει νὰ ῥίπτωμεν ἐνστάσεις τυχαίως καὶ ἐν ἀπουσίᾳ τῶν προσώπων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἀντικρούσουν πᾶσαν ἐσφαλμένην πληροφορίαν, δὲν πρέπει νὰ ῥίπτωμεν ἀδίκως μομφάς· ἀλλ’ ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τὴν εὐθύνην περὶ τοῦ σχηματισμοῦ ἑνὸς οἱουδήποτε Ὑπουργείου, δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ καὶ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐνεργείας της; ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησε τὸ ὑπάρχον Ὑπουργεῖον ὡς τὸ δυνάμενον νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις, δὲν ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ νὰ τὸ διατηρήσῃ; ἐγὼ λέγω ναί, καὶ ὁ ἀντιφρονῶν ἀποκλείει ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθέρας ἐνεργείας καὶ τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς τὰς πράξεις της. Δὲν ἠξεύρω, Κύριοι, ποῖοι λόγοι ἔπεισαν τοὺς παραιτηθέντας Ὑπουργοὺς νὰ μὴ δεχθῶσι τὴν νέαν ταύτην ἐντολὴν, καὶ κατέθεσαν τὰς παραιτήσεις των εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς διορισμὸν νέου Ὑπουργείου· ἡ μειονοψηφία ἔπρεπε νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἠξεύρω κατὰ τί διεφώνησεν ὁ γηραιὸς Ναύαρχος Κανάρης μὲ τὰ ἄλλα δύω μέλη· νομίζω ὅμως ὅτι ἡ διαφωνία δὲν ἤθελεν εἶσθαι ἱκανὴ νὰ ὑποχρεώσῃ τὸν Ναύαρχον Κανάρην νὰ παραλάβῃ τὴν παραίτησίν του.

§56Κ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἐμπορῶ νὰ σὲ διακόψω μίαν στιγμήν; Ἐδῶ ἔμαθα τὸν σχηματισμὸν τοῦ Ὑπουργείου.

§57ΒΛ. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἔχω παρεμπίπτουσαν πρότασιν, νὰ ἔλθουν καὶ τὰ δύο ἕτερα μέλη καὶ τὰ πρακτικά.

§58ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὴν ἀνάγκην διὰ μίαν τοιαύτην διαφωνίαν νὰ ἔλθῃ ἡ Συνέλευσις εἰς μίαν νέαν ἐκλογὴν Κυβερνήσεως. Τότε ἀλλοίμονον· εἰς πᾶσαν τοιαύτην διαφωνίαν πρέπει νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐκλογὴν νέας Κυβερνήσεως καὶ τότε θὰ ἐξαντλήσωμεν ὅλα τὰ πρόσωπα καὶ δὲν θὰ εὑρεθοῦν πλέον τὰ κατάλληλα πρόσωπα. Δὲν τὸ βλέπω λοιπὸν λογικὸν, διότι ἡ Κυβέρνησις διεφώνησε εἰς μίαν πρᾶξιν, νὰ προβῶμεν εἰς μίαν νέαν ἐκλογήν· εἶναι ἔργον ὀλέθριον, ἀρχὴ ὀλεθρία. Ἐὰν, Κύριοι, ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύναται νὰ συμφωνήσῃ μὲ τὴν πλειονοψηφίαν αὐτῆς, τὸ μέλος αὐτὸ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παραιτῆται, καὶ ἡ Συνέλευσις ἂς κρίνῃ, ἂν πρέπει νὰ τὴν δεχθῇ ἢ ὄχι. Ἐγὼ λυποῦμαι διὰ τὴν παραίτησιν τοῦ Κυρίου Ναυάρχου· καὶ εἰς τὴν προλαβοῦσαν παραίτησίν του ἤμην ἐναντίος. Ἂν ἐπιμένῃ καὶ ἤδη ὁ Κ. Κανάρης, φρονῶ ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν ἄλλου προσώπου, οὐδέποτε ὅμως νὰ συλλογισθῇ ὅτι δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν νέας Κυβερνήσεως (Ἀποδοκιμασίαι). Δὲν ἀπαντῶ, Κύριοι, εἰς ὅσα εἷς τῶν προαγορευσάντων ἐξέθηκε περὶ παρανομιῶν ἐκ μέρους τῶν Ὑπουργῶν, περὶ ἐκλογῆς Εἰσαγγελέων καὶ Γενικῶν Γραμματέων ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, διότι οἱ Κύριοι οὗτοι Πληρεξούσιοι, οἵτινες ἔχουν αὐτὰς τὰς ἰδιότητας εἶναι παρόντες καὶ δύνανται νὰ ἀνασκευάσωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅσα ἐλέχθησαν κατ’ αὐτῶν· λέγω μόνον τοῦτο, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ, εἴτε Εἰσαγγελεῖς εἶναι, εἴτε Γενικοὶ Γραμματεῖς, εἶναι τῆς ἐλευθέρας ἐκλογῆς τῶν Ἐπαρχιῶν των.

§59ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ Θεὸς τὸ ἠξεύρει.

§60ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι εἶναι βέβαιον ὅτι εἰς τὴν παροῦσαν ἐποχὴν δὲν ἠδύνατό τις νὰ μεταχειρισθῇ οὐδεμίαν ἐπέμβασιν κατὰ τὰς ἐκλογάς.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἦλθεν ἔγγραφον ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ Προεδρεῖον, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ ἀκούσητε. «Ἐνταῦθα ἀνεγνώσθη ἔγγραφον τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως, ἀναγγελούσης πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι κατὰ τὸ 4 ἄρθρον τοῦ περὶ καθηκόντων αὐτῆς ψηφίσματος τῆς Συνελεύσεως διώρισε τὸ ἑξῆς Ὑπουργεῖον. Ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν Κ. Α. Χ. Λόντον, ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὸν Κ. Εὐθ. Κεχαγιᾶν, ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ προσωρινῶς τῶν Ναυτικῶν τὸν Συνταγματάρχην Κ. Ἀρτέμην Μίχον, ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν Κ. Π. Καλλιγᾶν, ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Παιδείας τὸν Κ. Διομήδην Κυριακοῦ, καὶ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης τὸν Κ. Ζηνόβιον Βάλβην».

§62ΗΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Λέγει καὶ ὅτι ἀνεδέχθησαν τὰς θέσεις των αὐτοὶ οἱ Ὑπουργοί;

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Εἶναι ὑπογεγραμένοι ὁ Ῥοῦφος καὶ ὁ Βούλγαρης. Μίαν παρατήρησιν ὀφείλω νὰ κάμω εἰς τοῦτο· ἡ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν ἐσύστησεν ἡ Συνέλευσις προχθὲς, ἀπεφασίσθη νὰ ὀνομάζηται Προσωρινὴ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ δὲν τῆς ἐδώκαμεν μήτε Γραμματέα μήτε Πρωτοκολλιστὴν, ἐδῶ καὶ εἰς τὸ ἓν καὶ εἰς τὸ ἄλλο ἔγγραφον βλέπω ὅτι ὑπογράφει Γενικὸς Γραμματεύς.

§64ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι παράνομον τὸ ἔγγραφον.

§65ΕΤΕΡΟΣ. Ἄκυρον, ἄκυρον. Ἐνταῦθα εἰσέρχεται εἰς τὴν αἴθουσαν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως Κ. Δ. Βούλγαρης, κατόπιν εἰσέρχεται καὶ τὸ ἕτερον μέλος ὁ Κύριος Ῥοῦφος.

§66ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ παρεμπίπτουσα πρότασίς μου· ἦλθον μὲν οἱ δύο Κυβερνῆται, ἀλλὰ νὰ ἔλθουν καὶ τὰ πρακτικά.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἤκουσα, ἀλλὰ νὰ ὁρκισθοῦν πρῶτον δύο Πληρεξούσιοι. Ὁρκίζονται οἱ Πληρεξούσιοι Κύριοι Ἰωάννης Δεληγιάννης καὶ Κ. Ζαρειφόπουλος.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, Κύριοι Πληρεξούσιοι, εἰς τὰς ἕδρας σας.

§69ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ζητῶ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Συνελεύσεως ὡς πρὸς τὰ πρακτικὰ, καθόσον τὰ μέλη εἶναι παρόντα.

§70Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Κύριοι Πληρεξούσιοι, ἡ ἀνησυχία καὶ τοῦ κοινοῦ καὶ τῆς Σεβ. ταύτης Συνελεύσεως ἱκανοποιήθη.

§71ΤΙΝΕΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρομεν.

§72Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις μετὰ ὥριμον σκέψιν προέβη εἰς τὸν σχηματισμὸν ὑπουργείου, μέλη τοῦ ὁποίου διωρίσθησαν, ὅσα πρὸ ὀλίγου ἐκοινοποιήθησαν διὰ τοῦ ἐγγράφου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως, τὸ ὁποῖον πιστεύω ὅτι ἀνεγνώσθη, καὶ εἶναι γνωστὰ ἤδη εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις δικαιοῦται ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ ἐνδόσιμον ὅτι αἱ σκέψεις της ἦσαν διὰ νὰ φθάσῃ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα αἴσιον· μετὰ πολλὰς δυσκολίας κατήρτισε τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἤδη γνωρίζετε. Ἡ Κυβέρνησις προσεπάθησε νὰ ἑνώσῃ προτερήματα καὶ ἰδιότητας ἀνεγνωρισμένας εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ἀνεδέχθημεν, καὶ εἰς τὰς ἀξιώσεις καὶ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ Δημοσίου. Πιστεύω ὅτι ἐπέτυχεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐν πεποιθήσει πιστεύω ὅτι ἀνταποκρίνονται καὶ μὲ τὴν κοινὴν ἐπιθυμίαν καὶ μὲ τὴν ἐπιδοκιμασίαν τοῦ κοινοῦ· ἐν τοιαύτῃ πεποιθήσει ἔκαμε τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ πιστεύω ὅτι, συμμεριζομένη τὴν πεποίθησίν της ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, θέλει δώσει πᾶσαν συνδρομὴν καὶ ὑποστήριξιν εἰς τὸ νέον τοῦτο Ὑπουργεῖον. Τίποτε ἄλλο δὲν ἔχω νὰ προσθέσω, εἰμὴ νὰ ἀναγγείλω ὑμῖν τοῦτο.

§73ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἀναγγείλητε, Κ. Πρόεδρε, ἂν οἱ ὑπουργοὶ παρεδέχθησαν.

§74Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Παρεδέχθησαν, Κύριοι, καὶ ὡρκίσθησαν, ἐκτὸς τοῦ κ. Διομήδους Κυριακοῦ, ὅστις ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἤθελε παραδεχθῇ προθύμως τὴν ὑπηρεσίαν, ἥτις τῷ ἀνατίθεται, ἀλλὰ λόγοι τινὲς, οἵτινες πρὸ ὀλίγου τὸν ἔφεραν εἰς θέσιν νὰ μὴ δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο, καί τοι λυπούμενον, τὸν ἠνάγκασαν νὰ μὴ τὸ δεχθῇ· λόγους ἄλλους δυσκολίας ὡς πρὸς τοὺς συναδέλφους του δὲν ἔχει, ἀλλὰ προηγουμένους λόγους, καὶ ἰδοὺ ποῖος εἶναι ὁ λόγος, ὁποῦ μᾶς εἶπεν· ὅτι εἶπεν εἰς πολλοὺς συναδέλφους του προηγουμένως ὅτι δὲν ἔχει ποτὲ σκοπὸν νὰ θηρεύσῃ καὶ ἐπιδιώξῃ θέσιν, ἑπομένως τοιαύτη ὑποχρέωσις εἰδικὴ, διὰ νὰ μὴ φανῇ δηλ. ὅτι δὲν φυλάττει τὸν λόγον του, τὸν φέρει εἰς θέσιν νὰ μὴ δεχθῇ τὸ Ὑπουργεῖον. Ἐὰν ὁ ἴδιος ᾖναι ἐδῶ, ἐπικαλοῦμαι τὴν βεβαίωσίν του ἐπὶ τῶν λόγων μου.

§75Σ. ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ὁ Κ. Βάλβης, ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως δὲν ἠμποροῦσε νὰ γείνῃ ὑπουργός.

§76ΗΡΑΚΛΗΣ ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, νομίζω ὅτι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸ μικροῦ τὸ τρίτον μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερεν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, τὰ δύο ἄλλα μέλη τῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς νὰ τὸν ἐρωτήσωσιν, ἐσχημάτισαν Ὑπουργεῖον, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἠναγκάσθη νὰ ἔλθῃ ἐδῶ ἐνώπιόν σας νὰ καταθέσῃ τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν τοῦ ἐδώσατε. Ἐντεῦθεν, Κύριοι, προκύπτει ὅτι ἡ πρᾶξις τὴν ὁποίαν ἔφερον ἐδῶ τ’ ἄλλα δύο μέλη τῆς Κυβερνήσεως εἶναι πρᾶξις, ἥτις δὲν σκεπάζεται μὲ τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐχορήγησεν ἡ Συνέλευσις. Ἐδώσαμεν, Κύριοι, Νόμον τινὰ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὴν ὁποίαν εἴπομεν ὑπὸ τὸ κράτος αὐτοῦ τοῦ νόμου νὰ ἐνεργῇ τὰ καθήκοντά της. Καὶ τί λέγει ἓν ἐκ τῶν ἄρθρων τοῦ Νόμου ἐκείνου; ὅτι τὰ δύο μέλη τῆς Κυβερνήσεως δύνανται νὰ ἐκδώσουν μίαν ἀπόφασιν ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὸ τρίτον μέλος ἀρνεῖται, καὶ αὐτὸ ἔχει τότε τὸ δικαίωμα νὰ ἀναφέρῃ εἰς τὰ πρακτικὰ τοὺς λόγους τῆς ἀρνήσεώς του, καὶ νὰ ἔλθῃ μετὰ ταῦτα ἐδῶ ν’ ἀναφέρῃ αὐτοὺς, καὶ ἂν νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ προβῇ μέχρι παραιτήσεως, νὰ καταθέσῃ, ἂν θέλῃ, ἐνώπιον τῆς κυριαρχίας τοῦ Ἔθνους τὴν ἐξουσίαν. Ἐδώσαμεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς δύο ν’ ἀποφαίνωνται, ἀφοῦ προηγουμένως συνδιασκεφθῶσι μὲ τὸν τρίτον. Σήμερον βλέπομεν διακεκομμένην τὴν ἐξουσίαν, βλέπομεν ὅτι οἱ δύω ἐσφετερίσθησαν ἓν δικαίωμα.

§77ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§78ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διότι, πρὶν μᾶς φέρουν τὸ ἔγγραφον αὐτὸ ἐδῶ, εἴχομεν τὴν παραίτησιν τοῦ τρίτου μέλους. Ἔπρεπε νὰ ἀνοίξουν καὶ τὰ μάτια τους καὶ τὰ αὐτιά τους νὰ μάθουν ὅτι ἓν σπουδαῖον γεγονὸς λαμβάνει χώραν ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως· πρὶν καταρτίσουν τὸ ὑπουργεῖον ἔπρεπε νὰ ἔλθουν ἐδῶ νὰ δώσουν τὸν λόγον, ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἐπέτρεπεν εἰς αὐτοὺς τὸν σχηματισμὸν τοῦ ὑπουργείου ἄνευ τοῦ τρίτου μέλους, καὶ τότε βεβαίως ἠθέλομεν σεβασθῆ τὸ ἔγγραφον τοῦτο. Διὰ τοῦτο, κύριοι, νομίζω ὅτι, μ’ ὅλον ὅτι ἔχω μεγάλην ὑπόληψιν εἰς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τῶν ὑπουργείων, ἡ Συνέλευσις εὑρίσκεται ἐν τῷ δικαιώματί της ν’ ἀποκρούσῃ αὐτὸ τὸ ἔγγραφον.

§79ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§80ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρέπει σήμερον, κύριοι, νὰ εἴπωμεν ὅτι αἰσθανόμεθα τὸ καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα, καὶ, καθὼς ὑποτασσόμεθα εἰς τοὺς νόμους, νὰ ὑποτάσσωνται καὶ αὐτοὶ, τοὺς ὁποίους προεβάλομεν μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην μας, καὶ νὰ μὴ καταχρῶνται αὐτήν, διότι τότε δύνανται αὔριον νὰ παρουσιάσωσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν ἓν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον νὰ φέρῃ μίαν μόνον ὑπογραφήν· τότε τὶ πρέπει νὰ εἴπωμεν; νὰ ὑποκύψωμεν καὶ τότε τὸν αὐχένα; διὰ τοῦτο βλέπω ὅτι, ἀποκοπτομένη ἡ ἐξουσία ὀλίγον κατ’ ὀλίγον τῶν τριῶν, δύναται νὰ καταντήσῃ εἰς τὸ φάσμα τῆς δικτατορίας (χειροκροτήσεις). Ἀναγκάζομαι μὲ λύπην μου λοιπὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ κηρύξω εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ τὸ Ἔθνος, ὅτι, ἐνόσῳ αὐτὴ ἡ Κυριαρχικὴ Ἐξουσία, ἥτις κατέχει αὐτὰς τὰς ἕδρας, τὰς ὁποίας παρεσκεύασεν ἡ ἐπανάστασις θὰ τὸ εἴπω, κύριοι, φανερὰ, διότι τὴν αἰσθάνομαι μέσα μου ζωηρὰ τὴν ἐπανάστασιν, τὰς ὁποίας παρεσκεύασεν ἡ ἐπανάστασις, οὔτε ὑπουργὸς νὰ τολμήσῃ οὔτε κατὰ διάνοιαν κἂν νὰ φαντασθῇ, ὅτι δύναται νὰ καθίσῃ τὸ ἑδώλιον τοῦ ὑπουργοῦ, χωρὶς νὰ λάβῃ τὴν ἐντολὴν ἀκεραίαν ἀπὸ τὸ σῶμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι Βασιλεύς. Πρέπει πᾶσα ἀξίωσις τοῦ παρελθόντος, πᾶν δικαίωμα τῶν προσώπων νὰ ὑποχωρήσῃ ἀπέναντι τῆς Κυριαρχίας τοῦ Σώματος τούτου. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν δύναται οὔτε ν’ ἀκούσῃ κἂν, ὅτι δύω μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ἄνευ τοῦ τρίτου, μόνα αὐτὰ ἐτόλμησαν ν’ ἀποτελέσωσι πρᾶξιν, καὶ πρᾶξιν τὴν οὐσιωδεστάτην, ἀφ’ ὅσαι περιμένει νὰ ἴδῃ καὶ ἡ Συνέλευσις καὶ τὸ Ἔθνος (χειροκροτήματα ῥαγδαῖα).

§81Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Δύναται ὁ προλαλήσας νὰ ἔχῃ τὰς ἰδέας του, δύναται νὰ ἐξετάσῃ ὑπὸ τὸν χαρακτῆρα καὶ τὴν ἔποψιν, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμεῖ καὶ ὑποθέτει, τὴν εὐθύνην καὶ τοὺς ὅρους τῆς ἐξουσίας τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ τὸ καθῆκον αὐτῆς, ἡ εὐθύνη ἡ βαρεῖα αὐτῆς, δὲν ἔπρεπε νὰ τὴν κάμῃ νὰ διστάσῃ ὅτι ἤθελεν ἀκούσει τοιούτους λόγους καὶ τοιαῦτα ἀκόμη περισσότερα. Ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως εἶναι μεγίστη, τὴν αἰσθάνεται, τὴν ἐννοεῖ, δὲν ἠδύνατο ν’ ἀφίσῃ τὸ κράτος οὐδ’ ἐπὶ μίαν στιγμὴν εἰς τὴν ἀναρχίαν. Πέντε ἡμέρας ἡ Κυβέρνησις καταγίνεται νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸν σχηματισμὸν ἑνὸς ὑπουργείου, δὲν ἠδυνήθη· καθήκοντα πολλὰ τὴν ὑπεχρέωσαν νὰ ταχύνῃ, καὶ αὐτὴν τὴν ἀνάγκην καὶ ἡ ἰδία τὴν αἰσθάνεται, καὶ τότε μόνον τὴν ἐπραγματοποίησεν, ὅταν εἶδεν ὅτι καὶ ὑμεῖς συμφωνεῖτε ὡς πρὸς τοῦτο. Χθὲς μόλις προέβη εἰς τὴν ἀπόφασίν της, καὶ ἀπεφάσισε καὶ διώρισε τοὺς ἰδίους Ὑπουργούς· ἐνόμισεν ὅτι εὑρίσκει ἐντὸς αὐτῶν πολλὰ ἐχέγγυα, ὅτι εἶχον ἐκδουλεύσεις εἰς τὴν ἐπανάστασιν καὶ εἰς τὴν πατρίδα, καὶ ὅτι εἶναι ἄξιοι τῆς ἐπιδοκιμασίας καὶ τῆς εὐγνωμοσύνης τοῦ Ἔθνους· ἠθέλησε διὰ τοῦτο νὰ τοῖς ἀναθέσῃ πάλιν τὴν ἐξουσίαν αὐτήν· ἀγνοῶ διὰ ποίους λόγους ἠθέλησαν σήμερον νὰ παραιτηθοῦν, καὶ ἐβεβαίωσαν περὶ τούτου ἀπροσδοκήτως τὴν Κυβέρνησιν. Εἰς τοιαύτην στιγμὴν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο ποτὲ ν’ ἀδιαφορήσῃ οὔτε νὰ σκεφθῇ περισσότερον, ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα. Εὑρέθημεν κατὰ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν οἱ πρὶν ὑπουργοὶ μᾶς ἀνήγγειλαν τὰς παραιτήσεις των, καὶ τὰ τρία μέλη τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπροτάθη ὅτι εἶναι ἀνάγκη εἰς τὴν στιγμὴν νὰ ἀντικαταστήσωμεν τὸ Ὑπουργεῖον, διότι δὲν πρέπει πλέον νὰ μένῃ τὸ ζήτημα ἐκκρεμές· ἐπροτάθη κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ἐγνωστοποιήθη τὸ κατεπεῖγον τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως ὁ ἀξιότιμος κύριος Ναύαρχος Κανάρης εἶπεν, ὅτι δὲν ἐπεθύμει νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸν σχηματισμὸν τοῦ ὑπουργείου· τὸν παρακαλέσαμεν νὰ μείνῃ μίαν στιγμὴν διὰ ν’ ἀποτελειώσῃ αὐτὴ ἡ πρᾶξις, καὶ μετὰ τὴν πρᾶξιν, ἐὰν θέλῃ νὰ ἡσυχάσῃ, δύναται νὰ ἀπέλθῃ· ἀλλ’ ἐναντίον αὐτῶν τῶν παρατηρήσεων ἐπέμενεν ὅτι ἀναχωρεῖ, καὶ, ἂν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, ὅτι σκοπεύει νὰ παραιτηθῇ· ἦτο βέβαια πολὺ λυπηρὸν διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ἦτο λυπηρὰ αὐτὴ ἡ ἀπόφασις. Ἀλλ’ ἐντοσούτῳ ἀπέναντι τῆς λύσεως ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῇ καὶ τὸ αἴσθημα τῆς ἀνάγκης τῆς πατρίδος· καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμποροῦσε νὰ περιμένῃ, ἀλλ’ οὖσα πλήρης ἐκ τῶν δύω μελῶν, ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς τὸν σχηματισμὸν ὑπουργείου, διότι τὸ θέμα ἦτον αὐτό. Μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ κυρίου Κανάρη ἐνομίσαμεν ὅτι ἠθέλομεν παραλείψει τὰ μέγιστα ἓν ἐκ τῶν μεγάλων καθηκόντων μας, ἐὰν ἀφίναμεν καὶ σήμερον ἀκόμη νὰ ἀφεθῇ τὸ Κράτος ἄνευ Ὑπουργῶν, ἀφ’ οὗ ἡ παραίτησις τῶν πρώτων μᾶς γένετο γνωστή. Προέβημεν λοιπὸν εἰς τὸν σχηματισμὸν τοῦ ὑπουργείου αὐτοῦ, ἀφ’ οὗ ἠκούσαμεν τὸν κύριον Ναύαρχον ἀποφασίσαντα ν’ ἀπέλθῃ, καὶ ἐνῷ ἐγνώριζεν ὅτι ἦτο τὸ ζήτημα τοῦ διορισμοῦ τοῦ νέου Ὑπουργείου. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς ὑμᾶς ἀπόκειται ν’ ἀποφασίσητε, ἂν καλῶς ἐπράξαμεν· ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ἐννοοῦμεν καὶ πεπείσμεθα καὶ δυνάμεθα νὰ βεβαιώσωμεν, ὅτι ἐπράξαμεν τὸ καθῆκόν μας, ὅτι εἴχομεν ἐξουσίαν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν.

§82ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι! Ὄχι!

§83ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Μὴ ἐλπίζει τις ἐξ ὑμῶν, ὅτι ὅταν τις ἔχῃ τὴν πεποίθησιν περὶ τῆς βαρείας εὐθύνης του, ὅτι θέλει τὴν παραλείψει, διότι θὰ ἀπαντήσῃ μίαν ἐναντίαν γνώμην ἀπὸ ἕνα ἢ ἀπὸ πολλούς. Ἠμπορῶ ἀκόμη νὰ σᾶς εἴπω, κύριοι, ὅτι ἔχω τὸ θάῤῥος, ὅταν ἔβλεπα ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ προβῇ νὰ κάμῃ τὸ Ὑπουργεῖον αὐτὸ, καὶ ἂν ἀκόμη ἦτο μία παράλειψις, ὁ φόβος τοῦ κινδύνου ἤθελε κάμει τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ ὅλας τὰς εὐθύνας, νὰ ὑποστῇ ὅλας τὰς τιμωρίας ἀπέναντι τῆς ἀνάγκης καὶ τῆς ἀσφαλείας τοῦ Κράτους (ποδοκροτήματα καὶ χειροκροτήματα ἀναμίξ).

§84Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔστειλες διὰ τὰ πρακτικά;

§85Κ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἐλέχθησαν ἀρκετὰ ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως, δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν ἐπιτηδειότητα καὶ τὰ προτερήματα διὰ νὰ ἐξιστορήσω τὰ γεγονότα. Ἀπορῶ ὅμως πῶς πέντε ἡμέρας δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ κατορθώσωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατορθώθη ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ (χειροκροτήματα). Ἐγὼ, ὅταν ἔφυγα ἀπ’ ἐκεῖ, συγκατετέθην νὰ μὴ μείνω εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν (θόρυβος). Ἠκούσατε, Κύριοι, μὲ ὑπομονὴν, ἠξεύρω τοῦτο καὶ θὰ τὸ βεβαιώσουν τὰ πρακτικὰ, ὅταν ἔλθουν. Δὲν ἐμβαίνω εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ἕνας Πληρεξούσιος. Ἀπορῶ, λέγω, πῶς ἐστάθη αὐτὴ ἡ πρᾶξις· δὲν ἐπρόφθασα νὰ ἀναχωρήσω ἀπ’ ἐκεῖ, καὶ ὁ Κύριος Ῥοῦφος εἶναι ἐδῶ, ὅπου στοχάζομαι, ὅτι εἶπα τὴν ἰδέαν, ὅτι ἔρχομαι νὰ παραιτηθῶ καὶ κἄτι τὶ μοῦ εἶπεν ὁ ἴδιος, ὅτι θὰ μὲ ἀκολουθήσῃ καὶ αὐτός. Αὐτὸ, ὅπου εἶπεν ὁ Κύριος Πρόεδρος, ὅτι δὲν ἔγεινε, τὸ ἠξεύρω· μοῦ ἔδειξε μόνον ἕνα κατάλογον πρὶν ἔλθῃ ὁ Κύριος Ῥοῦφος καὶ μοῦ εἶπε, φέρε καὶ σὺ ἕνα κατάλογον διὰ νὰ σχηματίσωμεν ἓν Ὑπουργεῖον. Ἐγὼ ἐσχημάτισα ἐκείνην τὴν ἰδέαν καὶ ἐπέμεινα ἀπ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν μοὶ ἔδειξε τὸν κατάλογον καὶ ἤθελα νὰ ἴδω, ἂν πραγματικῶς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον διωρίσαμεν, παρῃτήθη. Λοιπὸν ἤθελα νὰ πάρω μίαν περίληψιν θετικὴν, διότι ὅλη ἡ συγκατάθεσίς μου ἦτο ἢ νὰ γείνῃ ὁλόκληρον τὸ Ὑπουργεῖον ἢ νὰ μείνῃ τὸ ἴδιον, καὶ διὰ νὰ μὴ ἀκολουθοῦν αἱ συχναὶ παραιτήσεις εἶπα τὴν ἰδέαν μου. Ἔπειτα ἐξέφρασα ὅτι θὰ ὑπάγω εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ θὰ παραιτηθῶ. Ἀπορῶ δὲ πῶς εἰς τὴν στιγμὴν ἔλαβε τέλος. Ἐγὼ, ἐπειδὴ δὲν εἶμαι πολιτικὸς, ἦλθα νὰ παραιτηθῶ, καὶ ὁ Κύριος Ῥοῦφος μοῦ εἶπε μάλιστα, «θὰ σὲ ἀκολουθήσω.» (Θόρυβος.)

§86Μ. ΡΟΥΦΟΣ. Ὁ Κύριος Ναύαρχος ἐξηγήθη καθαρὰ καθαρὰ πῶς συνέβη τὸ πρᾶγμα, τὸ πρωΐ τοῦ ἔδωσεν ὁ Κύριος Βούλγαρης ἕνα κατάλογον Ὑπουργείου καὶ τοῦ εἶπε νὰ φέρῃ καὶ αὐτὸς ἕνα ἄλλον, τοῦ εἴπομεν, Κύριε Ναύαρχε, νὰ κάμωμεν νέον Ὑπουργεῖον καὶ μοῦ εἶπε ὅτι θὰ ὑπάγω νὰ παραιτηθῶ καὶ τοῦ εἶπα καὶ ἐγὼ ὅτι ἴσως ἔλθω καὶ ἐγώ.

§87Τ. ΒΑΣΟΣ. Κύριοι, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι μᾶς παρουσιάζεται ἓν παράδοξον συμβάν· ἐπεριμένομεν πάντες ἓν Ὑπουργεῖον νέον, καθόσον ἔπρεπε νὰ σχηματισθῇ ἓν νέον Ὑπουργεῖον. Προηγήθη ὁ Ναύαρχος Κ. Κανάρης, καὶ ἦλθεν εἰς τὴν Συνέλευσιν· ἀλλ’ ὅτε ἀπ’ ἐδῶ ἀνεγνώσθη τὸ ἔγγραφον τῶν δύο ἄλλων μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἅτινα εἶπον ὅτι ἐσχημάτισαν ἓν ὑπουργεῖον, χωρὶς ὅμως νὰ ὁρίσουν τὰ ὀνόματα, ἐπερίμενον πάντοτε, Κύριοι, τὴν διαίρεσιν αὐτὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἠξεύρετε διατί δὲν τοὺς διῄρεσάν ποτε αἱ ἀρχαί. Ἡ Κυβέρνησις, Κύριοι, καὶ πρὶν ἀναγνωρισθῇ ἐκ δευτέρου πάλιν ἦτο διῃρημένη, καὶ πάλιν αἱ ἀρχαὶ δὲν τὴν διῄρεσαν, τὴν διῄρεσαν αἱ προσωπικότητες. Μᾶς ἐκήρυξαν τὰς ἀρχὰς των οἱ Κυβερνῆται, ὅτι οἱ μὲν ἐφρονοῦσαν οὕτως, οἱ δὲ ἄλλως; ὄχι, ἀλλὰ πάντοτε, ὁ μὲν ἤθελε τὸν τάδε, ὁ δὲ τὸν τάδε, καὶ ὅταν, Κύριοι, δὲν ἠκούετο ὁ εἷς ἀπήρχετο εἰς τὴν Καπρέραν, ὅταν δὲ ὁ ἄλλος, εἰς τὰ Βασίλειά του, εἰς τὰ Ἐκβάτανα. Αὐτὴ εἶναι ἡ καθαρὰ ἀλήθεια, ἐγὼ δὲν ὑπερασπίζομαι κἀνένα, ἔρχομαι νὰ ἐκθέσω μίαν ἀλήθειαν, τὴν ὁποίαν ἴσως δὲν δύναμαι ν’ ἀποδείξω, ἕκαστος ὅμως ἐν τῇ συνειδήσει του τὴν αἰσθάνεται. Ὁ Ναύαρχος, Κύριοι, ἀπὸ τοῦ βήματος μᾶς εἶπεν, πῶς εἰς μίαν στιγμὴν κατωρθώθη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν κατορθώθη εἰς 5 ἡμέρας Εἶναι ἁπλούστατον, Κύριοι, δύο ἰδέαι ἦσαν, ἡ πρώτη νὰ γίνῃ ἀλλαγὴ ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργείου, ἡ δὲ δευτέρα νὰ γίνῃ μεταῤῥύθμισις, καὶ τρίτη νὰ μείνῃ τὸ ἴδιον Ὑπουργεῖον. Ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν μοὶ ἀρέσκει νὰ ἀναφέρω συχνὰ ὀνόματα, ὑπεστήριξε τὴν ἀρχὴν τῆς ἀλλαγῆς τοῦ ὑπουργείου, ἀλλὰ δὲν ἐσυμβιβάσθησαν, διότι τινὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ἤθελον νὰ μείνουν τινὲς ἐκ τῶν ὑπαρχόντων Ὑπουργῶν· ἄλλο δὲ μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελε νὰ κάμῃ ὑπουργοὺς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἤρεσκον εἰς τοὺς ἄλλους, καὶ διὰ τοῦτο ἐξωδεύθησαν πέντε ἡμέραι.

§88ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἐκτὸς ἐμοῦ.

§89ΒΑΣΣΟΣ. Εἴδετε, Κύριοι, ὅτι οἱ Κυβερνῆται εἷς μετὰ τὸν ἄλλον ἀναβάντες τὸ βῆμα ἀντέκρουσαν ἀλλήλους, καὶ πραγματικῶς, ἐὰν ἐρωτήσητε ἐμὲ, δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς εἴπω καθαρὰ καθαρὰ, τὶ συνέβη. Ἓν πρᾶγμα καταλαμβάνω· ἓν πρᾶγμα θεωρῶ ἀναγκαῖον. Οἱ Κυβερνῆται δὲν ἠμποροῦν νὰ ὑπάρξουν. Ἢ πρέπει νὰ ἐνδώσωμεν εἰς τὴν παραίτησιν τοῦ Ναυάρχου καὶ ν’ ἀφήσωμεν ἐλευθέρους τοὺς ἄλλους νὰ κάμουν ὅ,τι θέλουν, τὸ ὁποῖον δὲν φρονῶ καλὸν, ἢ, Κύριοι πρέπει νὰ τοὺς ῥίψωμεν ὅλους κάτω. Ἀναφύεται ὅμως ἓν δύσκολον ζήτημα. Ὁμιλῶν, Κύριοι, ἄλλοτε ἐν τῇ Συνελεύσει ἐπὶ τοῦ ζητήματος περὶ μορφῆς τῆς Κυβερνήσεως προέβλεψα τὰ σήμερον συμβαίνοντα. Εἶπον, ὅτι ἐδῶ βλέπω κίνδυνον, εἶπον ὅτι οὐδὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν, ἢ νὰ δώσωμεν μίαν συμβουλὴν πρὸς τοὺς Κυβερνήτας, τὴν ὁποίαν ἐδώκαμεν καὶ τὴν ὁποίαν εἶχα τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν θὰ ἀκούσουν, διότι οἱ ἄνθρωποι τῆς σήμερον ἐποχῆς εἴμεθα ὅλοι ἐγωϊσταὶ καὶ οὐδόλως πατριῶται. Θυσιάζομεν τὸ ἐθνικὸν συμφέρον εἰς τὰ προσωπικά. Ἡ ἐποχὴ κατέστη ἐποχὴ προσωπικῶν διαπληκτισμῶν καὶ συμφερόντων, ἐνῷ δὲν ἔπρεπε ν’ ἀποβλέπωμεν εἰμὴ εἰς τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος. Ἀλλὰ, Κύριοι, φρονεῖτε ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εἴμεθα; Τὸ φρονῶ πολὺ δύσκολον· διότι, ἐὰν ἡ Συνέλευσις νομίζῃ ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ μείνῃ, πρέπει νὰ τὴν ἀντικαταστήσωμεν. Ἀλλὰ, Κύριοι, εὑρίσκετε πρόσωπα; δὲν ἀρνοῦμαι τὴν ἱκανότητα εἰς κανένα· ἀλλ’ εὑρίσκετε πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀναλαμβάνοντα τὴν ἐξουσίαν νὰ δύνανται νὰ ὑποτάξουν τὰς φιλοτιμίας τῶν ἄλλων; Ἐπρόλαβα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἴμεθα περισσότερον ἐγωϊσταὶ παρὰ πατριῶται. Πρέπει λοιπὸν νὰ εὕρωμεν πρόσωπα, τὰ ὁποῖα νὰ δύνανται νὰ ὑποτάξουν τὰς φιλοτιμίας τῶν ἄλλων, διὰ νὰ δύνανται νὰ ἔλθουν εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ διευθύνουν ἐπιτυχῶς τὴν πολιτείαν. Δὲν τὰ βλέπω αὐτὰ τὰ πρόσωπα. Ἐδῶ, Κύριοι, εἶναι ἡ δυσκολία ἡ μεγάλη· τί πρέπει νὰ πράξωμεν, Κύριοι; Ἐγὼ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πάλιν, ὅτι πρέπει ν’ ἀναλογισθῇ τὸ κρίσιμον τῶν περιστάσεων, τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἀνέλαβε, καὶ τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἐνώπιον τῆς ἱστορίας, ἐνώπιον τοῦ ἔθνους· πρέπει νὰ συλογισθοῦν, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς ἐπανάστασιν, καὶ ὅτι, ἐὰν ἡ ἐπανάστασις ἀγανακτήσῃ πολὺ, εἶναι τρομερὰ, ποτὲ δὲν συγχωρεῖ. Οὕτω πρέπει νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν· νὰ τῇ ἐνθυμίσωμεν ὅτι αἱ ἐπαναστάσεις δὲν ἐφάνησάν ποτε εἰς ὅλους τοὺς καιροὺς πολὺ ἐπιεικεῖς εἰς τοὺς ἀνθρώπους, οἵτινες δὲν τὴν ὑπηρέτησαν, ὡς ὤφειλον νὰ τὴν ὑπηρετήσουν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, Κύριοι, τὸ σχηματισθὲν ὑπουργεῖον, τὸ λέγω καθαρῶς, μοὶ ἀρέσκει, ἡ κατάστασις τῆς κυβερνήσεως δὲν μοὶ ἀρέσκει, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐξέλθω ἀπ’ αὐτὸ τὸ ἐμπέρδευμα ἀπ’ αὐτὸν τὸν λαβύρινθον. Εἶναι ἀδύνατον· δὲν ἠξεύρω τί νὰ κάμωμεν. Καταβαίνω λοιπὸν ἀπὸ τὸ βῆμα εὐχόμενος εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ ὡς ὀφείλει, ὡς ἁρμόζει καὶ εἰς τὴν ἡλικίαν της καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ εἰς τὴν κοινωνικὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν τοὺς ἔθεσε μία ἐπανάστασις· νὰ σκεφθοῦν πατριωτικώτερον, καὶ, εἰσερχόμενοι εἰς τὴν ἐξουσίαν, ν’ ἀφήσουν ὅλας τὰς προσωπικότητας, καὶ ὅλα τὰ συμφέροντα, καὶ νὰ μὴ ἀποβλέψουν, εἰμὴ εἰς μόνον τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὐαρεστεῖται ἡ Συνέλευσις ν’ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ τῆς συσκέψεως τῆς Κυβερνήσεως.

§91ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§92ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν εἶναι περιττή.

§93ΠΟΛΛΟΙ. Ν’ ἀναγνωσθοῦν.

§94ΕΤΕΡΟΣ. Ὄχι. (Θόρυβος).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνῶμαι διάφοροι ἐξεφράσθησαν πρότερον διὰ νὰ παρουσιασθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς Κυβερνήσεως, τώρα ἦλθον, ἀπόκειται εἰς τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀποφασίσῃ.

§96ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀποφασισμένον ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ν’ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικά.

§97ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅστις τῶν Κυρίων πληρεξουσίων θέλει, ἠμπορεῖ νὰ λάβῃ γνῶσιν ἰδίᾳ.

§98ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ν’ ἀναγνωσθοῦν δημοσίᾳ. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ ὡς ἑξῆς· «Συνεδρίασις τῆς 7 Φεβρουαρίου. Ἐν τῇ σημερινῇ Συνεδριάσει, συνελθόντων τῶν μελῶν τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως, ὅπως προβῶσιν εἰς τὸν σχηματισμὸν νέου ὑπουργείου, ἐπροτάθησαν ἀπὸ κοινοῦ πρὸς συζήτησιν αἱ ἑξῆς γνῶμαι· αʹ) ἡ ὁλοσχερὴς ἀλλαγὴ τοῦ ὑπάρχοντος ὑπουργείου, βʹ) ἡ μερικὴ αὐτοῦ τροποποίησις, καὶ γʹ) ἡ διατήρησις τοῦ ὑπουργείου ὡς ἔχει. Μὴ γενομένης παραδεκτῆς τῆς πρώτης γνώμης, περὶ ὁλοσχεροῦς ἀλλαγῆς τοῦ ὑπουργείου, καὶ τῆς δευτέρας περὶ μερικῆς αὐτοῦ τροποποιήσεως, ὑπερίσχυσε κατὰ πλειοψηφίαν ἡ τρίτη γνώμη περὶ διατηρήσεως τῶν 7 μελῶν τοῦ ὑπάρχοντος ὑπουργείου, τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν Κ. Α. Διαμαντοπούλου παραιτηθέντος πρὸ ἡμερῶν, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ παραίτησις ἐγένετο δεκτή. Ὁ ναύαρχος Κ. Κανάρης, ἐξέφρασε τὴν γνώμην τῆς ὁλοσχεροῦς ἀλλαγῆς τοῦ ὑπουργείου, ἢ τῆς διατηρήσεως τοῦ ὑπάρχοντος. Ὁ Κ. πρόεδρος Βούλγαρης ὑπεστήριξεν ὁριστικῶς τὸν σχηματισμὸν ὁλοκλήρου τοῦ ὑπουργείου ἐκ νέων προσώπων, καὶ ἐζήτησε νὰ προβῶσιν εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτῶν, ὁ δὲ Κ. Ῥοῦφος ἐπρότεινε, τὴν μερικὴν τροποποίησιν. Ὁ Κ. πρόεδρος ἑπομένως ἔλυσε τὴν συνεδρίασιν. Ἡ προσωρ. Κυβέρνησις

Ὁ πρόεδρος

Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ

Μ. ΡΟΥΦΟΣ.

Ἡ ἐξακολούθησις εἶναι ὡς ἑξῆς. «ἐν τῇ αὐτῇ συνεδριάσει ἀπεφασίσθη, ὁ μέχρι τοῦδε ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Κ. Ἐπαμεινώνδας Δεληγεώργης νὰ διορισθῇ ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ δὲ Κ. Νικολόπουλος συμφώνως μὲ τὸ 4 ἄρθρον τοῦ 7 ψηφίσματος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως νὰ διορισθῇ Ὑπουργὸς καὶ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως».

§99ΤΙΝΕΣ. Τὰ σημερινά;

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀνυπόγραφα.

§101ΡΗΓΑΣ ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Πρέπει νὰ τὰ ἴδωμεν.

§102ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Δὲν ἠμπορῶ.

§103Ρ. ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Καλλίτερα νὰ τὰ ἴδωμεν παρὰ νὰ τὰ εἴπωμεν. (Θόρυβος).

§104ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ἔρχομαι, Κύριοι, νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου πληρεξουσίου Ὕδρας, Κ. Βουδούρη, τὴν ὁποίαν διέκοψε τὸ συμβεβηκὸς τῆς γνωστοποιήσεως περὶ σχηματισμοῦ νέου ὑπουργείου πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Τὸ συμβεβηκὸς τοῦτο, Κύριοι, δὲν μοὶ φαίνεται οὕτως ἰσχυρὸν, οὕτως ἱκανὸν διὰ νὰ διακόψῃ τὴν πορείαν τῶν διασκέψεων τῆς Σ. β. Συνελεύσεως. Ὑποστηρίζω, Κύριοι, ὅτι χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ γνωστοποιηθὲν ἡμῖν ἔγγραφον, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀμέσως θέλω ἐκθέσει, πρέπει νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ εἰς τὴν ἀπόφασιν περὶ τῆς ὑποβληθείσης ἡμῖν ἐκ μέρους τοῦ Κ. πληρεξουσίου Ὕδρας προτάσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἔῤῥιψεν εἰς τὸ μέσον μας ἓν ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτησε νὰ φέρῃ περισπασμὸν εἰς τὴν πρόοδον τῶν διασκέψεών μας. Κύριοι, πολλάκις εἴπετε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι πρέπει νὰ δείξωμεν ἁβροφροσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἔρχομαι νὰ σᾶς δείξω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔδειξε τὴν δέουσαν ἁβροφροσύνην πρὸς τὴν Συνέλευσιν· ὅταν, Κύριοι μετὰ τὴν φοβερὰν ἐκείνην στάσιν τοῦ Ἰανουαρίου, ἥτις ὄχι μόνον τὴν Γαλλίαν ἐτρόμαξεν, ἀλλ’ ἠπείλησε νὰ πνίξῃ τὰ σπέρματα τοῦ πολιτισμοῦ εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην, ἡ Συνέλευσις ἐνεπιστεύθη μέχρι τῆς καθησυχάσεως τῶν πραγμάτων, διατατορικὴν ἐξουσίαν εἰς τὸν στρατηγὸν Καβαινιὰκ ὁ Καβαινιὰκ καταβαλὼν ὅλας τὰς στάσεις ἦλθε καὶ κατέθεσε τὴν ἐξουσίαν εἰς τοὺς κόλπους τῆς Συνελεύσεως, ἀπὸ τὴν ὁποίαν τὴν εἶχε παραλάβει· ἡ Συνέλευσις τρέμουσα πλήρη πεποίθησιν καὶ ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ἱκανότητα καὶ εἰς τὸν πατριωτισμὸν τοῦ στρατηγοῦ Καβαινιὰκ, τῷ ἐνεπιστεύθη τὸν σχηματισμὸν νέας κοινωνικῆς καὶ κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως. Ἐνεπιστεύθη, Κύριοι, τοιαύτην ἐντολὴν, τοιαύτην ἐξουσίαν ἐν τῷ μέσῳ μεγάλου βρασμοῦ ἑνὸς εὐρυτάτου κύκλου σπουδαίων μερίδων, αἱ ὁποῖαι ἐμάχοντο καὶ ἤριζον περὶ τῶν πρωτείων. Πόσην ὥραν, πόσας στιγμὰς φρονεῖτε, ὅτι ἐδαπάνησεν ὁ Καβαινιὰκ διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς μίαν ἀπόφασιν, ἐν τῷ μέσῳ πολὺ σοβαρωτέρων κινδύνων ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες σήμερον μᾶς παρουσιάζονται; Οὔτε μίαν ὅλην ἡμέραν, αὐθημερὸν, Κύριοι, καὶ αὐτοπροσώπως, οὐχὶ δι’ ὑπομνημάτων ἐγνωστοποίησεν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸν σχηματισμὸν τοῦ νέου ὑπουργείου. Ἐρωτῶ, Κύριοι, προσηνέχθησαν μὲ τὴν αὐτὴν ἁβροφροσύνην, καὶ ἁβροφροσύνη ἐνταῦθα εἶναι ἰσοδύναμος μὲ τὴν προθυμίαν, πρὸς τὰς εὐχὰς τοῦ Ἔθνους, πρὸς τὰς ἐπιθυμίας τῆς Συνελεύσεως, τῆς ὁποίας ἡ βροντώδης φωνὴ ἐνετέλλετο αὐτοῖς ὁμόνοιαν, πατριωτισμὸν καὶ γοργότητα εἰς τὰς πράξεις των; προσηνέχθησαν, λέγω, μὲ τὴν αὐτὴν ἁβροφροσύνην οἱ Κυβερνῶντες; Ἦλθον διὰ διαγγελμάτων νὰ μᾶς εἴπωσιν, ὅτι ἔχουσι τοὺς ὑπουργοὺς ἐντὸς τῶν στηθέων των, ill treto ὡς λέγει ὁ Πάπας διὰ τοὺς Καρδιναλίους, καὶ μετὰ ταῦτα μᾶς ἔστειλαν ἄλλο ἔγγραφον διὰ νὰ μᾶς γνωστοποιήσουν, ὅτι ἐσχημάτισαν ὑπουργεῖον. Δὲν πρόκειται νὰ φέρω καμμίαν ἐπίκρισιν ἐπὶ τῶν προσώπων, διότι μὲ τὰ πλεῖστα αὐτῶν μὲ συνδέει προσωπικὴ φιλία, ἔρχομαι νὰ ἐπικρίνω τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς. Ὁ Κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐλθὼν εἰς τὸ βῆμα τοῦτο σᾶς εἶπεν, ὅτι αἱ περιστάσεις τῆς πατρίδος ἦσαν τοιαῦται, ὥστε δὲν ἐδίστατε παντάπασι ν’ ἀναλάβῃ αὐτὸς τὴν ἐξουσίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἐντίμου φίλου μου Κυρίου Πρ. Πετιμεζᾶ τοῦ ἠρνεῖτο. Σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν θέλει διστάσει νὰ προχωρήσῃ καὶ περαιτέρω, ν’ ἀναλάβῃ σοβαρὰς ἀποφάσεις.

§105ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ὄχι, δὲν τὸ εἶπα.

§106ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Μάλιστα, τὸ εἴπατε. Εἶπε νὰ προχωρήσῃ εἰς μέτρα ἀναγκαῖα, ἔκτακτα καὶ μετὰ ταῦτα νὰ δώσῃ λόγον τῶν πράξεών του εἰς τὴν Συνέλευσιν· καὶ ποῦ ἠκούσθη ποτὲ εἰς Συνέλευσιν μία τοιαύτη γλῶσσα; ἰδοὺ ἡ γλῶσσα τῆς δικτατορίας. (χειροκροτήσεις). Εἴπατε, Κύριοι, ὅτι ὁ πατριωτισμὸς ἤθελεν ἐμπνεύσει τὰς πράξεις σας, ἀναγνωρίζω εἰς ὑμᾶς τὸν πατριωτισμὸν, ἀλλ’ ὁ εἷς δὲν δύναται νὰ ἔχῃ περισσότερον πατριωτισμὸν ἀπὸ ὅλους. Εἶσθε καὶ χρεωστεῖτε νὰ εἶσθε πατριώτης, ἀλλὰ καὶ ταπεινὸς ὑπήκοος τῶν ἀποφάσεων τῆς Συνελεύσεως. Δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι δι’ ἰδίας αὐτοβουλίας ἠθέλατε ἀναλάβει τὴν φοβερὰν εὐθύνην μιᾶς ἀποφάσεως. Ἰδοὺ λοιπὸν, Κύριοι, ποῦ ἔγκειται ὁ κίνδυνος. Τὴν πρώτην τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Συνέλευσιν γνωστοποίησιν μετέβαλε τὸ σπουδαῖον συμβεβηκὸς τῆς ἐμφανίσεως τοῦ Σεβαστοῦ Ναυάρχου ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου· ἦλθε μὲ τὴν ἀφέλειαν καὶ μὲ τὴν παῤῥησίαν ἐκείνην τῆς ἀληθείας, ἡ ὁποία χαρακτηρίζει ὅλας αὐτοῦ τὰς πράξεις, ἦλθε καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι μὴ δυνάμενος νὰ συμβαδίσῃ μετὰ τῶν λοιπῶν συναδέλφων του, καταθέτει εἰς τὰς χεῖρας τῆς Συνελεύσεως τὴν ἐξουσίαν. Ἡ παραίτησίς του ἐγένετο δεκτή· τὸ συμβεβηκὸς τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ ἀγνοήσουν τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, καὶ, ἂν τὸ ἠγνόησαν, ἔλειψαν ἀπὸ τὴν ἁβροφροσύνην, τὴν ὁποίαν χρεωστοῦν εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἔπρεπεν, ὡς μᾶς ἔστειλαν ἕνα ἐξάγγελον νὰ μᾶς εἴπῃ, τί συνέβη εἰς τὸ συμβούλιον τῶν Κυβερνητῶν, τοιουτοτρόπως ἔπρεπε νὰ ἔχωσι καὶ ἄλλους ἐξαγγέλους, οἵτινες νὰ γνωστοποιήσουν εἰς αὐτοὺς, τί συμβαίνει εἰς τὴν Συνέλευσιν, ποῖαι προτάσεις ὑποβάλλονται, καὶ ποῖαι ἀποφάσεις λαμβάνονται. Λέγω λοιπὸν, ὅτι τὰ δύω πρόσωπα ἔλλειψαν ἀπὸ τὴν προσήκουσαν πρὸς τὴν Συνέλευσιν ἁβροφροσύνην, διότι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀγνοῶσιν οὔτε πρὸς στιγμὴν τὰ ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως διαπραττόμενα. Ἡ ἄγνοια αὕτη, ἥτις καὶ ἂν ᾖναι ἀληθὴς, εἶναι ἀδιάφορον, πρέπει νὰ ἐπιβαρύνῃ αὐτοὺς μόνους τοὺς ἀγνοήσαντας, ἡ ἄγνοια αὕτη δὲν ἀπαλλάττει αὐτοὺς ἀπὸ τὴν σοβαρὰν εὐθύνην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθησαν. Ἡμεῖς, Κύριοι, τριμελῆ Κυβέρνησιν ἐγκατεστήσατε· εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ τριμελὴς Κυβέρνησις δύναται νὰ προβῇ εἰς τὰς ἀποφάσεις της κατὰ πλειονοψηφίαν, οὐχ ἧττον ὅμως ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῇ ὁλομελείᾳ αὐτῆς εἰς τὸν φυσικὸν καὶ εἰς τὸν ἠθικὸν κόσμον, διὰ νὰ δύνανται νὰ ἔχουν ἰσχὺν αἱ ἀποφάσεις της, ἐὰν ἀκόμη ὑποθέσωμεν, ὅτι αἱ ἀποφάσεις της ἤθελον λάβει χώραν κατὰ πλειονοψηφίαν. Ὅταν, Κύριοι, νομικῶς ἐξῆλθε τὸ ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς παραιτήσεώς του καὶ διὰ τῆς παραδοχῆς αὐτῆς ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως, τὰ δύω ἄλλα μέλη ἔπρεπε νὰ γνωρίζωσιν, ὅτι δὲν δύνανται νὰ αὐτοσχεδιάσουν τὸν σχηματισμὸν οἱουδήποτε ὑπουργείου, καὶ ἂν ἀκόμη ἤθελε σύγκεισθαι αὐτὸ ἀπὸ τὰ οὐσιωδέστερα, ἀπὸ τὰ σεβαστότερα πρόσωπα τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, χωρὶς νὰ εὑρεθῶσιν εἰς ὑπέρβασιν καθήκοντος, χωρὶς νὰ εὑρεθῶσιν εἰς μίαν σφαῖραν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ ἐξουσία τῆς Συνελεύσεως δὲν τοὺς σκεπάζει μὲ τὴν σκιάν της, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται ἀσκεπεῖς καὶ κατάμονοι, εὑρίσκονται δικτάκτορες ἐνώπιον τῆς κοινῆς γνώμης. Ἰδοὺ λοιπὸν, Κύριοι, διατί καταδικάζομεν τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἄλλως τε, ὡς ἄριστα παρετήρησεν ὁ Κ. Πρόεδρος, δὲν ἦτο κἂν τυπικὸν ὡς πρὸς τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐκοινοποιήθη, διότι ἡ πίστις αὐτοῦ τοῦ ἐγγράφου ἐβεβαιοῦτο ὑπὸ προσώπου, τὸ ὁποῖον τὸ ψήφισμα περὶ καθηκόντων δὲν ἀναγνωρίζει ὡς Γενικὸν Γραμματέα· θέσις Γενικοῦ Γραμματέως τῆς Κυβερνήσεως δὲν ὑπάρχει. (θόρυβος) Καὶ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι τὰ αὐτοσχεδιάσματα τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἔγκυρα καὶ ἰσχυρὰ, ἐφόσον δὲν ἀποῤῥέουσιν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν; Νομίζετε, ὅτι ὁ εἰδικὸς νόμος, τὸν ὁποῖον ἐνταῦθα ἐψήφισεν ἡ Συνέλευσις περὶ καθηκόντων, δὲν εἶναι ἐπικρατέστερος τοῦ προτέρου ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκεν ἡ Κυβέρνησις; Ὅσοι ἀπὸ ὑμᾶς θέλετε νὰ ὑποστηρίζετε τὸ ἐναντίον, δὲν ἔχετε ἀνάγκην τῆς παρουσίας τοῦ βήματος· ἐγὼ ὑποστηρίζω καὶ λέγω ὅτι ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον φέρει τὴν πίστωσιν προσώπου μὴ ἐπιτετραμένου ὑπὸ τοῦ νόμου τὴν τοιαύτην ἐξουσίαν, εἶναι ἄκυρον. Ἀλλὰ, Κύριοι, δὲν διαφέρει ἡ οὐσία περισσότερον παρὰ τοὺς τύπους. Τοῦτο τὸ εἶπον ἐν παρόδῳ διὰ νὰ ἀναμνήσω εἰς ὑμᾶς τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου σας· δὲν τὸ εἶπον ὅμως διὰ νὰ ἐγκαταλείψω τὸ ἰσχυρὸν ἔδαφος, εἰς τὸ ὁποῖον ἐτέθην, τῆς ἀκυρότητος τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως· διότι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἀντὶ τριμελοῦς ἔγεινε διμελὴς μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ Κ. Κανάρη. Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, τὸ συμβεβηκὸς αὐτὸ τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἂν ἠθέλομεν ὑποθέσει, ὅπερ εἶναι πολὺ δύσκολον εἰς ὅλους, ὅσοι εὑρέθημεν σήμερον ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἂν ἠθέλομεν ὑποθέσει πρὸς χάριν τοῦ Προέδρου τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἔλαβεν χώραν πρὸ τῆς γνωστοποιήσεως τῆς παραιτήσεως τοῦ Κανάρη, δὲν ἠδύνατο ὅμως νὰ γνωστοποιηθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν, καθότι προηγουμένως εἶχεν ὑποβληθῇ ἡ παραίτησις τοῦ Κανάρη, καὶ ἡ Συνέλευσις τὴν εἶχε δεχθῆ. Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, τὸ συμβεβηκὸς, τὸ ὁποῖον ἐν αὐτῷ τῷ ἐγγράφῳ ἀναφέρεται, δὲν αἰτιολογεῖται δὲν περαιοῦται· καὶ ὅταν ὁ ἐξάγγελος τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως ἤθελε νὰ τὸ γνωστοποιήσῃ, τὰ πάντα ἦσαν τελειωμένα, διότι ἡ Κυβέρνησις εἶχε παύσει νομίμως ἀπὸ τοῦ νὰ ὑφίσταται μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ Κανάρη. Ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι (θόρυβος). Αἱ σημεριναὶ περιστάσεις, τὰ συμβεβηκότα τὰ ὁποῖα πρὸ τινων ἡμερῶν διαδραματίζονται ὑπὸ τὰς ὄψεις τῆς κοινωνίας.... (θόρυβος) ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι, μίαν περίστασιν τὴν ὁποίαν διηγεῖται ὁ Πολύβιος· οἱ Ῥόδιοι, Κύριοι, ἐδημοκρατοῦντο καὶ ἐπολιτεύοντο σωφρονέστατα καὶ κάλλιστα· ἐπῆλθεν αὐτοῖς ἰδέα μίαν φορὰν νὰ ἐκλέξουν ἄρχοντα, ὁ Κύριος Τρικούπης ὁ ὁποῖος ἀνέγνωσε τὸν Πολύβιον ἠμπορεῖ νὰ βεβαιώσῃ τοῦτο, ἐπῆλθεν εἰς αὐτοὺς ἡ ἰδέα, Κύριοι, νὰ ἐκλέξωσιν καὶ πάλιν ὡς ἄρχοντα ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἡ ψῆφος τοῦ λαοῦ πρὸ πολλοῦ εἶχεν ἀποδοκιμάσει, ποῦ κατέληξαν, Κύριοι; εἰς τὴν δικτατορίαν, καὶ αὐτὴ τοὺς ἔφερεν εἰς τὴν ὑπὸ τοὺς Ῥωμαίους ὑποδούλωσιν. Αὐτὸ καὶ μόνον τὸ παράδειγμα, περὶ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ μᾶς βεβαιώσῃ καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Κύριος Τρικούπης, ἀρκεῖ νὰ μᾶς ἀποδείξῃ ὅτι πρέπει μετὰ μεγάλης καὶ ἄκρας συνέσεως καὶ προσοχῆς νὰ βαδίσωμεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν πρέπει οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ ἀπεκδυθῇ τὴν κυριαρχικὴν ἐξουσίαν της, διότι ὀφείλει εὐθύνας ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους καὶ ἐνώπιον τῆς κοινῆς γνώμης, ἄνευ τῆς ὁποίας οὐδεμία Κυβέρνησις δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Προτείνω ἑπομένως εἰς τὴν Συνέλευσιν ἵνα προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Ὕδρας χωρὶς νὰ δώσω προσοχὴν εἰς τὸ ἔγγραφον τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως.

§107ΡΗΓΑΣ ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐκφράσω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου· τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅταν τις ἐν τῇ ἀρχῇ δὲν τολμήσῃ νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του θὰ ᾖναι πάντοτε ἄφωνος, καὶ νομίζω, ὅτι διὰ τοῦτο θὰ εὐχαριστηθοῦν καὶ τὰ ἴδια μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν τις παρουσίᾳ τοῖς ἐξηγήσῃ, τί φρονεῖ. Θέλω περιορισθῆ εἰς τὸ παρὸν ζήτημα, χωρὶς νὰ ὑπάγω εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς ἐπαναστάσεως, ὡς ἕνας τῶν προλαλησάντων εἶπε, καθότι λέγω, ὅτι δὲν ἦτο ἐν γνώσει ὅλων τὰ τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ τότε οὔτε ἀρχηγὸν εἴχομεν οὔτε ἀρχηγούς, ἀρχηγὸς ἦτο ὁ στρατὸς καὶ λαός· οἱ ἄλλοι εἴμεθα ἀκόλουθοι. Ἐὰν ὁ λαὸς εὗρεν ἀρχηγὸν τυπικὸν, ὁ στρατὸς εἶχεν ἄνδρα θαῤῥαλέον, ἀλλ’ ἀρχηγὸν δὲν εἴχομεν κανένα.

§108ΖΩΤΟΣ. Ἡμεῖς οἱ συνωμόται γνωρίζομεν ποῖον ἀρχηγὸν εἴχομεν (γέλως).

§109ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Λέγω, Κύριοι, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἔλθω εἰς τὴν διήγησιν τῶν ἐκεῖ πραγμάτων, διότι εἶναι γνωστοὶ, καὶ ὁ στρατὸς καὶ ὁ λαὸς τῶν Ἀθηνῶν, καὶ πάντες ἡμεῖς γνωρίζομεν καὶ εἴδομεν, τί ἔτρεχεν. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα (θόρυβος). Συνεπὴς, Κύριοι, εἰς τὴν γνώμην μου, τὴν ὁποίαν εἰς μίαν τῶν Συνεδριάσεων εἶπον, ὅταν ὁ Κύριος Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως ἦλθεν ἐνταῦθα, καὶ ὅτι πραγματικῶς ἐπῄνεσα τὴν γνώμην του, ὅταν εἶπεν ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δεχθῶμεν τροπολογίαν εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἐν ὅσῳ δὲν ἀποφασισθῇ ἡ Κυβέρνησις, καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἐπῄνεσα, διότι τοιοῦτον πρέπει νὰ ᾖναι τὸ θάῤῥος τῶν Συνταγματικῶν ἀνθρώπων, νὰ μὴ ᾖναι δοῦλοι, παρὰ ἐλεύθεροι, νὰ λέγουν, δύναμαι, δὲν δύναμαι. Ἐπιθύμουν μόνον αὐτὸ τὸ θάῤῥος νὰ ὑπῆρχε προτήτερα, καὶ βεβαίως δὲν ἤθελε σφάλλει τις τόσον. Λέγω λοιπὸν, ὅ,τι εἶπον, ὅτι πρέπει πᾶς πολιτικὸς οἱοςδήποτε νὰ ὑπάγηται εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ νόμου, ὁ νόμος δὲ εἶναι ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία ἔκαμε τὸ ψήφισμα, καὶ εἶπε κατὰ τίνα τρόπον θέλει τοὺς Κυβερνήσοντας. Ἀφοῦ, Κύριοι, τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως παρεδέχθησαν τὸν νόμον, καὶ δὲν παρῃτήθησαν, δὲν ἠμποροῦν παρὰ ἀπαραμοιώτως νὰ τὸν ἐνεργήσουν. Τί νὰ σᾶς εἴπω; νὰ εἴπω, ὅτι ὁ ναύαρχος Κανάρης δὲν εἶπεν τὴν ἀλήθειαν; δὲν τολμῶ· νὰ εἴπω, ὅτι ὁ Κύριος Βούλγαρης; ὡσαύτως· νὰ εἴπω, ὅτι ὁ Κύριος Ῥοῦφος; ὄχι· εἶναι, Κύριοι, ἓν ἀκατανόητον, καὶ τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ ᾖναι εἰς πάντας ἀκατανόητον· ὅταν ἡμεῖς γνωρίζωμεν, ὅτι αὐτοὶ οἱ τρεῖς ἀξιότιμοι ἄνδρες, διοικήσαντες πρότερον 2, 3, μῆνας, σπανίως εὑρέθησαν σύμφωνοι, ἔπρεπε νὰ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι τοῦτο θέλει ἀκολουθήσει. Λοιπὸν δὲν σφάλλουν οἱ γέροντες οὗτοι, ἀλλὰ σφάλλομεν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐκτιμήσαμεν προσφυῶς τὴν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἦσθε βέβαιοι περὶ τῆς ὁμοφωνίας τῶν ἀνδρῶν τούτων. Τὴν ἀνάγνωσιν ἐκείνην τῶν πρακτικῶν ὁ Κύριος Κανάρης δὲν προσέβαλεν, καὶ εἶπεν, ὅτι ὁ γραμματεὺς δὲν ἔγραψεν ὅσα ἔγειναν· ἤκουσα μάλιστα, ὅτι ἔκαμε μίαν φιλονεικίαν μεγάλην μὲ τὸν γραμματέα.

§110ΚΑΝΑΡΗΣ. Μὰ δὲν τὸ εἶπον ἐδῶ!

§111ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Κάτι τι στριφνὸν ἀπέδωκεν εἰς τὰ πρακτικὰ (θόρυβος). Λέγω λοιπὸν, ὅτι τακτικῶς μέχρι τέλους δὲν ἐβάδισεν ἡ ὑπόθεσις. Ἀφοῦ ὁ Κανάρης εἶπεν, ὅτι ἤθελε νὰ παραιτηθῇ, ἀφοῦ ἐβράδυνον ἤδη 5 ἡμέρας, δὲν ἐχάθη ὁ κόσμος (θόρυβος). Καὶ ἐγὼ θεωρῶ ἐπίσης, ὡς οἱ ἄλλοι τὴν ἐπιψήφισιν παράνομον. Μόλα ταῦτα ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι τὰ διορισθέντα μέλη εἶναι φίλοι μου· ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἀγαπῶ ἀλλὰ τί σημαίνει; δὲν προέβη ἡ ἐκλογή των κατὰ τρόπον καθ’ ὁλοκληρίαν νόμιμον. Ἔρχομαι καὶ εἰς τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον παρεστάθη ἐδῶ, καὶ λέγω, ὅτι ὕστερον ἀπὸ τὸν ὅρκον, τὸν ὁποῖον ἔδωσεν ἡ Κυβέρνησις, τὸ ἔγγραφον αὐτὸ δὲν ἔπρεπε πλέον νὰ ἔχῃ τὸν Γεν. Γραμματέα. Ἡ Συνέλευσις ἔκαμε ψήφισμα, καὶ εἶπεν ὅτι ἂν πράξεις τῆς Κυβερνήσεως προσυπογράφωνται ἀπὸ ἕνα τῶν ὑπουργῶν, ὁ γραμματεὺς εἶναι μία πολυτέλεια ἄλλου εἴδους Κυβερνήσεως ὄχι Συνταγματικῆς, Συνταγματικὴ Κυβέρνισις γραμματέα δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ, ἀλλὰ προσυπογράφονται αἱ πράξεις ἀπὸ ἕνα τῶν ὑπουργῶν. Μ’ ὅλον τοῦτο, ἐπειδὴ δὲν ἐλέχθη τίποτε ὁριστικὸν μέχρι τοῦδε, ἂς ᾖναι συγκεχωρημένοι, ἀλλὰ τοῦ λοιποῦ αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσυπογράφωνται ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον. Ἡ Συνέλευσις λοιπὸν πρέπει νὰ ἐκφράσῃ μίαν γνώμην, ἢ πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀλλαγὴν ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως, ἢ πρέπει, πιστεύουσα εἰς τὰ δύω μέλη, ὅτι ἁγνῶς ἐβάδισαν, καὶ οὐχὶ μὲ καμμίαν δολιότητα, νὰ εἴπῃ ὅτι ἔχει πρὸς αὐτὰ τὴν ἐμπιστοσύνην.

§112ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εἷς ἐκ τῶν προαγορευσάντων ἤρξατο τοῦ λόγου του διὰ λέξεων, αἱ ὁποῖαι μὲ συνεκίνησαν βαθύτατα· αὐτὸ τοῦτο τὸ ἐρώτημα ἀπευθύνω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ποῦ εὑρισκόμεθα; Εὑρισκόμεθα ἐν καιροῖς κρισιμωτάτοις, εὑρισκόμεθα καὶ εὑρίσκεται μεθ’ ἡμῶν ἡ πατρὶς εἰς ἀνάγκας μεγάλας καὶ ὅμως ἀντὶ νὰ συγκαλύψωμεν τὰς διαιρέσεις μας, ἀντὶ ὁ εἷς νὰ δέχηται τὰς ἁμαρτίας τοῦ ἑτέρου, ὁ εἷς νὰ συμμερίζηται τὰ λάθη τοῦ ἑτέρου, ἐρχόμεθα καὶ ῥίπτομεν ἐπὶ τοῦ ἑτέρου τὸ κοινὸν ἡμῶν σφάλμα. Ὤ! πόσον ἡμῶν μεγαλείτεροι ἦσαν οἱ πρόγονοι, οἱ ὁποῖοι εἰς τοιαύτας στιγμὰς ἀπ’ ἐχθρῶν ἀδιαλλάκτων ἐγίνοντο φίλοι, καὶ ἡμεῖς ἀπὸ φίλων καὶ ἀδελφῶν γινόμεθα ἐχθροὶ εἰς τὰς στιγμὰς, καθ’ ἃς ἡ Πατρὶς ἔχει τὴν μεγαλειτέραν ἡμῶν ἀνάγκην! Ὤ! ηὐχόμην διὰ τὸ σεβαστὸν ἐκεῖνο πρόσωπον, διὰ τὸν σεβαστότερον τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας πολίτην, διότι εἶναι τὸ τελευταῖον τῆς μεγάλης ἡμῶν ἐπαναστάσεως λείψανον, ὤ! ηὐχόμην νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ξεσχίσωμεν ἀπὸ τὸν βίον του τὴν σελίδα τῆς ἡμέρας ταύτης.

§113Κ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Δὲν εἶμαι οὔτε ἄνθρωπος τῆς διαιρέσεως οὔτε τίποτε (θόρυβος).

§114ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ σέβας μὲ κάμνει νὰ εἴπω, ὅτι ὁ Κ. Κανάρης δὲν ἔπρεπε εἰς αὐτὴν τὴν στιγμὴν, εἰς αὐτὴν τὴν ἡμέραν, εἰς αὐτὰς τὰς ἀνάγκας τῆς πατρίδος νὰ ἔλθῃ νὰ δώσῃ μίαν παραίτησιν. Καὶ διὰ τί, Κύριοι; Διότι δὲν τὸν συνεβουλεύθησαν ἆρά γε ὡς πρὸς τὸν σχηματισμὸν τοῦ Ὑπουργείου; Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἂν ἦτο, ἔπρεπεν αὐτὸς ὡς γεροντώτερος ὅλων τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, συνδιαλλακτικῶς πρὸς τὰ λοιπὰ φερόμενος, νὰ συμβιβάσῃ τὰ πράγματα καὶ νὰ μὴν ἔλθῃ νὰ μᾶς δείξῃ ἐδῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν διαίρεσίν των καὶ νὰ τὴν δεικνύωσιν ἀπροκαλύπτως ἐνώπιον τοῦ ἔθνους. Ὢ δυστυχία! πόσον κατώτεροι ἤμεθα τῳόντι ἐκείνων τῶν μεγάλων ἀνδρῶν τῆς μεγάλης ἐπαναστάσεως! Ἂς ἐνθυμηθῶμεν, ὅτι ἐχθροὶ ἀδιάλλακτοι ἦσαν ὁ Θεμιστοκλῆς καὶ ὁ Ἀριστείδης, καὶ ὅμως εἰς τὰς τελευταίας ἡμέρας, εἰς τοὺς κινδύνους τοὺς μεγάλους κατὰ τὴν Σαλαμῖνα συνεφιλιώθησαν (ποδοκροτήματα καὶ συριγμοί).

§115Κ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἀπορῶ πῶς οἱ ἄνθρωποι τοῦ Πανεπιστημίου λέγουν τοιαῦτα πράγματα.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκροατήριον· διὰ τελευταίαν φορὰν σᾶς λέγω, παύσατε ἀπὸ αὐτὰς τὰς ἐκδηλώσεις· θὰ προκαλέσω τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐκκενωθῇ ὁλόκληρον τὸ ἀκροατήριον.

§117ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δὲν πτοοῦμαι, ἴσως μίαν ἡμέραν ἀπὸ τὰ στενογραφήματα, τὰ ὁποῖα γίνονται, θὰ μάθῃ ὁ κόσμος τὶ λέγει ὁ καθείς. Ναί! δάκρυα μοὶ ἀποσπῶνται. Δὲν δικαιώνω κανένα. Κατηγορῶ τὸν Κ. Βούλγαρην καὶ τὸν Ῥοῦφον, οἵτινες βλέποντες ἴσως τὴν θέσιν, εἰς ἣν ἦλθον τὰ πράγματα, δὲν ἔσπευσαν νὰ ἐξιλεώσωσι τὸν γηραιὸν Ναύαρχον Κανάρην καὶ νὰ μὴ ἔλθωσιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐξομαλύνωσι τὰς διαφορὰς των. Λέγω, ὅτι λυποῦμαι διὰ τὰ σημερινὰ συμβάντα, διότι εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ περὶ μορφῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἐγὼ ἤμην, ὅστις εἶπον, ὅτι ἀσπάζομαι μονομελῆ Κυβέρνησιν· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ θέσις μας εἶναι τοιαύτη, ἐπειδὴ πρέπει νὰ οἰκονομήσωμεν περισσοτέρας φιλοτιμίας, δέχομαι πολυμελῆ Κυβέρνησιν. Βλέπετε, ὅτι ἠπατήθην, διότι δυστυχῶς ἀπὸ τὴν πρώτην πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἔρχεται νὰ κάμῃ ἔχομεν μίαν διάστασιν καὶ διαίρεσιν· καὶ ὅταν ἡ διαίρεσις ὑπάρχῃ, εἰς τὴν ψυχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ποία ἡ κατάστασις τοῦ ἔθνους ἐκείνου; ἀθλία καὶ ὀδυνηρά· διότι ἐλλείπει ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅ,τι εἶναι ἡ μεγαλειτέρα αὐτῆς ἰσχύς, ἐλλείπει ἡ ἠθικὴ βαρύτης, ἡ ἠθικὴ ἐμπιστοσύνη, ἣν τὸ ἔθνος θέλει ἔχει εἰς αὐτήν. Ἠκούσατε ὅτι ἦλθον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ μᾶς ἀπηύθυναν μίαν μομφὴν, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες κανεὶς δὲν ἔμεινεν εἰς τὰς θέσεις των, ἐπενήργησαν ἐπὶ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Συνελεύσεως διὰ νὰ ἐκλέξῃ τὰ αὐτὰ πρόσωπα· ὄχι, ἄν τις τῶν Ὑπουργῶν καὶ Κυβερνητῶν ἐκείνων ἤρχετο νὰ μοὶ εἴπῃ νὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου, ἤθελα ξεσχίσει τὸ ψηφοδέλτιον ἐκεῖνο καὶ εἰπεῖ· ὄχι, ὡρκίσθην πίστιν εἰς τὴν Πατρίδα καὶ θὰ ψηφοφορήσω ἐκείνους, οὓς θεωρῶ ἀξίους. Δὲν αἰσχύνομαι νὰ εἴπω, ὅτι ἐψηφοφόρησα καὶ διὰ τὰ τρία μέλη τῆς Κυβερνήσεως, διότι τὰ θεωρῶ ὡς τὰ καταλληλότατα μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων διὰ νὰ διευθύνωσι, διότι τὰ εἶδα, εἰς τὰ πράγματα κατὰ τὰς φοβερὰς ἐκείνας ἡμέρας τῆς ἐπαναστάσεως, ὅτι ἐπὶ ξυροῦ ἀκμῆς ἵστατο ἡ Πατρὶς, ἤμην παρὼν, ἤμην γράφων παρὰ τῷ Κ. Βούλγαρη τὰ διατάγματα τῶν διορισμῶν αὐτῶν. Ὁ Κ. Κανάρης διὰ λόγους ἀσθενείας δὲν ἐδέχετο. Τότε ὁ Κ. Βούλγαρης εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀμφιβολίαν, ἂν ἔπρεπε νὰ δεχθῇ μόνος ἢ ὄχι. Τὸν ἐπλησίασα καὶ τῷ εἶπα, Κύριε Βούλγαρη, εἶσαι προδότης τῆς Πατρίδος (θόρυβος). Ἰδοὺ πῶς εὑρέθησαν ψηφίσματα ὑπογεγραμμένα παρ’ ἑνὸς μέλους. Ἔπρεπε λοιπὸν ὁ Κ. Βούλγαρης νὰ ἀρνηθῇ; Ὁ Ὄθων ἤρχετο μὲ τὸν Ἀτμοδρόμονα, καὶ ἂν δὲν εὕρισκε μίαν Κυβέρνησιν ἐνταῦθα, ἤθελεν ἀναβῆ εἰς Ἀθήνας. Ἰδοὺ λοιπὸν πῶς ἔγινεν ἐκεῖνο τὸ ὑπουργεῖον, ἐγένετο ἐν μιᾷ στιγμῇ, ἐσχηματίσθη ἐκ τῶν παρόντων ἐπαναστατῶν, δὲν ἦτο, Κύριοι, ἐκλογὴ, εἰς ἐκείνην τὴν στιγμὴν, ὅσοι εὑρέθησαν ἐκεῖ, ἕκαστος ἔλαβεν ἓν ὑπουργεῖον διὰ νὰ ἐξασκήσῃ τὴν ἐξουσίαν καὶ διατηρήσῃ τὴν Πατρίδα· δὲν εἰσεχώρησεν ἐκεῖ οὔτε μεσιτεία, οὔτε ῥᾳδιουργία, καὶ ἡ ἐπανάστασις ἀκόμη ἦτον εἰς τὸν ὀργασμόν της. Σᾶς ἀνέφερεν εἷς τῶν πληρεξουσίων, ὅτι καὶ ὁ Καβαινιὰκ ἐσχημάτισεν ὑπουργεῖον ἐν ἐσχάταις στιγμαῖς· ναὶ, ἀλλὰ καὶ τὸν Ἰούνιον τοῦ 48 ἡ Γαλλία εὑρίσκετο ἐν ὁμοίᾳ καταστάσει, ὅπως εὑρίσκετο ἡ Ἑλλὰς τὴν 10 Ὀκτωβρίου. Ἕπεται λοιπὸν ἐκ τούτου, διότι τὸ ὑπουργεῖον τῆς 10 Ὀκτωβρίου ἐσχηματίσθη ἐν βιαίᾳ στιγμῇ ὡς καὶ τὸ τῆς Γαλλίας, ὅτι πάντοτε ὑπουργεῖα ἐν μιᾷ στιγμῇ ἔπρεπε νὰ σχηματίζωνται; Ὄχι· ἐχρειάζετο λοιπὸν σκέψις ὥριμος, ἴσως μεταξὺ τῶν ὑπουργῶν δὲν ἦτον ἕκαστος εἰς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ θέσιν· ἔπρεπε νὰ καθίσῃ εἰς τὴν οἰκείαν αὐτῷ θέσιν ἕκαστος, ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις πολὺ ὡρίμως περὶ τούτου. Δυστυχῶς τί εἴδομεν; ἀμέσως ἀπὸ τὰ πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσθησαν, ἀπεδείχθη ὅτι ἡ γνώμη τοῦ Κυρίου Κανάρη ἦτο νὰ διατηρηθῇ τὸ αὐτὸ ὑπουργεῖον (θόρυβος). Ἰδοὺ διατί ἤθελα καὶ ἐπιθυμῶ ὁ γηραιὸς Κανάρης νὰ μὴν ἔφερε ἐκείνην τὴν στιγμὴν τὴν παραίτησίν του, ἀλλὰ διὰ τῆς βαρύτητος, διὰ τοῦ ὀνόματός του, διὰ τοῦ σεβασμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλει εἰς τὰ ἄλλα μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ἔπρεπε νὰ μείνῃ εἰς τὴν θέσιν του, ὅπως εἰς τὰς στιγμὰς, καθ’ ἃς ἐκράτει τὸν δαυλὸν καὶ ἔκαιε μὲ τὰ πυρπολικά του τὰ ἐχθρικὰ πλοῖα. Ἔπρεπε ν’ ἀντιστῇς, Κύριε Κανάρη (θόρυβος, ποδοκροτήματα ἀκροατηρίου). Ἂν αὐτὰ ἐκλαμβάνωνται ὡς ὕβρεις κατὰ τοῦ γηραιοῦ Κανάρη, εὔχομαι ποτὲ νὰ μὴ ὑβρίσῃ τις ποτὲ περισσότερον αὐτὴν τὴν γηραιὰν κεφαλὴν, διότι οὐδεὶς περισσότερον ἐμοῦ τὴν ἐτίμησε. Ἂν αὐτὰ τὰ ἐκλαμβάνετε ὕβρεις, ἀλλοίμονον εἰς τὴν Ἑλλάδα! Ἔρχομαι τώρα ὡς πρὸς τὸ τελευταῖον ζήτημα, πιστεύω ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲ συμμερίζεται αὐτὴν τὴν γνώμην, διατί τὰ ἔγγραφα τὰ ὑπογραφόμενα ὑπὸ τοῦ Βασιλέως κατὰ τὸ Σύνταγμα πρέπει νὰ φέρωσι τὴν ὑπογραφὴν ἑνὸς ὑπουργοῦ; διότι εἶναι ἀνεύθυνον τὸ πρόσωπον· ἀλλ’ ὅταν ὑπογράφεται ὑπὸ ὑπευθύνου Κυβερνήσεως, εἶναι μία τις παρατυπία, ἀλλ’ αὕτη δὲν κατασταίνει τὸ ἔγγραφον ἄκυρον. Ἐὰν ᾖναι πρᾶξις Κυβερνητικὴ, πρέπει νὰ ᾖναι ὑπογεγραμμένη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ᾖναι πρᾶξις διοικητικὴ παρὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ. Εἶναι Κυβερνητικὴ, ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ὑπογραφῇ παρὰ σύμπαντος τοῦ ὑπουργείου. Ἐλπίζω λοιπὸν Κύριοι, καὶ πρὶν καταβῶ τὸ βῆμα κάμνω ἀκόμη μίαν παράκλησιν πρὸς τὸν σεβαστὸν Ναύαρχον, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν νὰ μὴ μᾶς φέρῃ πάλιν εἰς τὴν θέσιν νὰ ἐκλέξωμεν ἀντικαταστάτην αὐτοῦ, ἢ νὰ μὴ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν θέσιν νὰ ῥίψωμεν μίαν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας δὲν εἴδομεν ἀκόμη τὰ καλὰ ἢ τὰ κακὰ ἔργα, καὶ νὰ ῥίψωμεν ἓν ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον σχηματίζεται ἐξ ἀνθρώπων ἐκ τῶν σπλάγχνων ἡμῶν, καὶ ἐξ οὗ δύνανται νὰ ἐξέλθωσι καλὰ ἔργα. Ἀλλ’, ἐὰν ἐπιμένῃ ὁ Ναύαρχος, θέλομεν δεχθῆ τὴν παραίτησίν του μετὰ λύπης. Τὸν θεωροῦμεν ὡς ἄνδρα χρήσιμον διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ τὸ λέγω μετὰ παῤῥησίας, ὡς σας εἶπα προηγουμένως, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀναγκαίων ἀνδρῶν· τόσοι μεγάλοι ἄνδρες ὡς ὁ Κανάρης ἐξέλιπον ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς δὲν χηρεύει ἀπὸ τοιούτους ἄνδρας. Θὰ λυπηθῇ ἡ Ἑλλὰς, ἂν παραιτηθῇ ὁ Κανάρης, ἀλλ’ ἐλπίζει ὅτι ἡ θεία ἀντίληψις θέλει τὴν προστατεύσῃ διότι ὁ Θεὸς εἶναι μεγαλήτερος ὅλων, καὶ ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ χαθῇ μὲ τὴν παραίτησιν τοῦ Κανάρη (συρίγματα).

§118ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§119ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν θέλετε ν’ ἀκούσητε μίαν πρότασιν κατόπιν μιᾶς τόσον σκανδαλώδους συζητήσεως; δὲν θὰ παρακολουθήσω παρὰ διὰ μίαν στιγμὴν τοῦ κροκοδείλου τοὺς κλαυθμοὺς καὶ τὰς φωνάς. Πρὸ ὀλίγου ἠκούσατε τὸν καταβάντα ἐκθειάζοντα ὅπως κατηγορήσῃ. Ἐκεῖνος δὲ τὸν ὁποῖον ἠθέλησε νὰ ὑπαινιχθῇ δὲν ἔχει ἀνάγκην τὴν στιγμὴν ταύτην οὔτε κατακρίσεως, οὔτε ἐπαίνου· ἕκαστος φέρει τὴν ἱστορίαν τῶν πράξεών του εἰς τὸ μέτωπόν του, καὶ ὄπισθεν αὐτοῦ ἀφίνει διαγεγραμμένην τὴν πορείαν τῶν ἀμετατρέπτων πεποιθήσεών του, τὰς ὁποίας διὰ παντὸς εὐφήμου μέσου, διὰ πάσης εὐτόλμου θυσίας ἐμόχθησε νὰ μεταδώσῃ ἢ νὰ ὑπερασπισθῇ ἐν τῇ συνειδήσει τῆς παρεγνωρισμένης κοινῆς γνώμης. Ναὶ Κύριοι, ἀνεγνώρισα καὶ ἐγὼ, καθὼς ἀνεγνωρίσατε ὅλοι, ὅσοι ἐλάβατε ἀπευθείας μέρος εἰς τὴν μεταπολίτευσιν αὐτὴν, ἀνεγνώρισα τὴν προσωρινὴν Κυβέρνησιν τὴν ἑπομένην ἡμέραν τῆς 10 Ὀκτωβρίου, καὶ ἴσως, δὲν τολμῶ νὰ φανῶ ἐγωϊστὴς, ἀλλ’ ἤμην ὁ πρῶτος, ὅστις παρουσιάσθην ἐνώπιον τοῦ Προέδρου τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως καὶ τῷ κατέθεσα ὡς μέλος συγχαρητηρίου ἐπιτροπῆς τὴν ὑποταγὴν τοῦ δήμου Πειραιῶς, ὅστις ἐπανέστη μετὰ τῆς πρωτευούσης, κατέλυσε τὰς ἀρχὰς, ὅσαι δὲν ἔχαιρον πλέον τὴν ἐμπιστοσύνην του καὶ ηὔχετο αἴσιον ἀποτέλεσμα. Τότε ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἶδα καὶ τὸν προαγορεύσαντα Κύριον Σαρίπολον ἀγωνιῶντα καὶ περιστρεφόμενον ἐντὸς τοῦ δωματίου τῆς Κυβερνητικῆς συνεδριάσεως, καὶ ὅστις σᾶς εἶπε μὲν τὶ ἔπραττεν ἐκεῖ, ἀλλὰ δὲν σᾶς εἶπε τὴν ἀλήθειαν· ἀκούσατέ την· συνέταττε, Κύριοι, τὸ θέσπισμα τοῦ διορισμοῦ του ὡς καθηγητοῦ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ (χειροκροτήματα καὶ ἐπιδοκιμασίαι). Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ὅπως ὁμολογήσῃ, ἂν ἐκείνην τὴν στιγμὴν ὅτε τὸ πᾶν ἐσκέπτετο ἄφροντι, καὶ ὅλος ὁ κόσμος ἵστατο περίφοβος νὰ ἴδῃ ποίαν μορφὴν ἔμελε νὰ λάβῃ ἡ ἐκραγεῖσα γενικὴ Ἐπανάστασις, ἂν σεῖς, Κύριε Σαρίπολε, δὲν ἐξεβιάσατε τότε τὴν θέλησιν τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ ὑπογράψῃ τὸν διορισμόν σας! ὀλίγη αἰδὼς λοιπὸν, ὅταν ἔρχεσθε σήμερον μὲ αἰσθήματα ἀδόλου πατριωτισμοῦ νὰ θαυμάζετε, ὅπως κατηγορήσητε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προητοίμασαν τὴν ἕδραν σας καὶ δὲν σᾶς ἐζήτησαν ἐπαίνους· (διακόπτεται ὁ ἀγορεύων). Δὲν ἐπανέρχομαι, Κύριοι, εἰς τὰ προλεχθέντα πρὸς ὑμᾶς ὅμως, Κύριε Σαρίπολε ἀπαντῶ, ὅτι τὸ θέσπισμα ἐκεῖνο εὑρίσκεται ἀκόμη γεγραμμένον μὲ τὴν ἰδιόχειρον γραφήν σας. Καὶ τοῦτο ἀναφέρω διὰ νὰ καταδείξω μόνον τὸν πατριωτικὸν χαρακτῆρα τοῦ ἀξιοτίμου ὑποκειμένου σας (θόρυβος). Μάλιστα, Κύριε Σαρίπολε, κύριε πληρεξούσιε τοῦ Ὄθωνος!! (θόρυβος). δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὁ Κύριος, ὅτι ἀντιπροσωπεύει, καίτοι μέλος ἐπαναστατικῆς Συνελεύσεως, τὰ συμφέροντα τῆς ἐκπτώτου Μεγαλειότητος. Συμπέρασμα λοιπὸν, Κύριοι, τῆς συζητήσεως ταύτης, κατ’ ἐμὲ ἐπέρχεται καὶ εἶναι τὸ ζήτημα τῆς Κυβερνητικῆς ἐμπιστοσύνης· ἠκούσατε πόσον κατηγορήθησαν ὑπό τινος τῶν προαγορευσάντων, τοῦ πληρεξουσίου Χίου, αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τῶν ὁποίων τὴν εὐθύνην τόσον εὐτόλμως ἦλθεν ὁ δεκαήμερος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι ἀνεδέχετο· πρὸ πάντων δὲ, καθόσον ἀφορᾷ τὸν σχηματισμὸν τοῦ ἀναγγελθέντος νέου ὑπουργείου, καὶ μετὰ τὴν παραίτησιν αὐτὴν τοῦ τρίτου μέλους τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως. Ἐκηρύχθην, Κύριοι, κατὰ τῆς αὐθαιρέτου αὐτῆς πράξεως, καὶ δὲν δύναμαι νὰ μεταβάλλω γνώμην, ἐνόσῳ ἔχω τὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἰδίαν ὁμολογίαν τοῦ δεκαημέρου Προέδρου τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, εἰπόντος, ὅτι ἐγνώριζεν, ὅτι ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἤρχετο νὰ παραιτηθῇ, καὶ ἐν τούτοις προέβη εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἐξέθεσε. Δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, Κύριοι, ὅτι δὲν ἦτο τόσον κατεπείγουσα ἡ ἀνάγκη τοῦ στιγμιαίου σχηματισμοῦ ὑπουργείου· ἀπὸ τὸ Κυβερνεῖον μέχρι τῆς Συνελεύσεως, ἥτις συνεδριάζει, δὲν ὑπάρχει παρὰ πέντε λεπτῶν ἀπόστασις· ἠδύνατο λοιπὸν νὰ παρασταθῇ ὁ δεκαήμερος Πρόεδρος τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι, «ἐπρόκειτο νὰ σχηματισθῇ νέον ὑπουργεῖον, ἐπροτάθη ἡ γνώμη αὕτη ἐν συμβουλίῳ καὶ ἓν τῶν μελῶν δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ μέρος, εἶπεν ὅτι παραιτεῖται, (καὶ τῷ ὄντι ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου ὅτι παραιτεῖται,) τί θέλει ἡ Συνέλευσις νὰ πράξωμεν;» Τοῦτο, κατ’ ἐμὲ, ἦτο τὸ καθῆκον τοῦ Κυρίου Προέδρου, καὶ τοῦτο ὤφειλε ν’ ἀκολουθήσῃ· ὅταν δὲ τῷ ἐδίδετο ἡ ἄδεια καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Συνελεύσεως, ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς οἱαδήποτε μέτρα, καθόσον μάλιστα δὲν λησμονεῖτε ὅτι εἰς ψήφισμά τι τῆς Συνελεύσεως ὁρίζονται τὰ καθήκοντα τῶν Κυβερνητῶν, μεθ’ ὧν περιβάλλονται καὶ οἱ τρεῖς· ὅταν δὲ ἐλλείπῃ ὁ εἷς, παραιτηθεὶς, κατ’ ἐμὲ, δὲν ὑπάρχει Κυβέρνησις. Εἶπεν ὁ δεκαήμερος Πρόεδρος ὅτι ἀνέλαβε μόνος τὴν εὐθύνην, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ἐπολέμησεν, ὅπως εἶπα, ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Χίου. Δὲν φοβοῦμαι, Κύριοι, τοὺς δικτάτορας, τοὺς ὁποίους ὑπῃνίχθησαν τινὲς τῶν προλαλησάντων, διότι δὲν βλέπω τὸν ἐπίφοβον ἄνδρα μεταξὺ ἡμῶν, οὔτε τὴν ἐπιῤῥοὴν ἀναγνωρίζω τὴν μεγάλην, οὔτε τὴν ἱκανότητα τὴν ὑπέροχον· καὶ ἑπομένως, Κύριοι, ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι πλασμένη νὰ δεχθῇ δικτάτορας, οἵτινες δὲν ὑπῆρξαν ποτὲ εἰς τὴν ἱστορίαν της!!

§120ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε, εὖγε.

§121ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Εἶναι λοιπὸν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ δεκαήμερος Πρόεδρος τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως ἀνέλαβε τὴν εὐθύνην αὐτὴν ἐπάνω του ὑποστηριζόμενος καὶ ὑπὸ τοῦ δευτέρου μέλους τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως. Προτείνω λοιπὸν, συμφώνως καὶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ Κυρίου Βουδούρη, πληρεξουσίου Ὕδρας, νὰ τεθῇ ὡς ζήτημα τὸ ἑξῆς· ἀναγνωρίζει τὴν πρᾶξιν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως ἡ Συνέλευσις, ὡς ἐντὸς τῶν καθηκόντων αὐτῆς»; Κατόπιν δὲ τούτου νὰ προβῇ ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν ἐκλογὴν νέου προσωπικοῦ πρὸς καταρτισμὸν τῆς Κυβερνήσεως. Νὰ κηρυχθῶμεν δὲ καὶ νὰ μένωμεν ἐδῶ διαρκῶς συνεδριάζοντες καὶ ν’ ἀναθέσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους εἰς τοὺς μέχρι τοῦδε ὑπουργοὺς, ἕως οὗ ἐκλέξωμεν νέαν Κυβέρνησιν, ὑπὸ νέον κατ’ ἐμὲ τύπον.

§122ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, μετὰ τὴν κατάλυσιν τριακονταετοῦς δυναστείας διὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐκανονίσθη ὁ τρόπος καὶ τὸ εἶδος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς ἐκανονίσθη, ποῖαι πράξεις τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς ἔχουν τὸ κῦρός των. Γνωρίζομεν ὅλοι, ὅτι παραδέχθημεν ἀπόφασιν, δι’ ἧς πᾶσα πρᾶξις φέρουσα τὰς ὑπογραφὰς τῶν δύω μελῶν, ἔχει τὸ κῦρος αὐτῆς.

§123ΕΤΕΡΟΣ. Ὅταν δὲ παραιτῆται τὸ τρίτον μέλος;

§124ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὴν ἐρώτησίν σας. Ἡ πρᾶξις αὕτη ἀνεγνώσθη πρὶν ὁ ναύαρχος μᾶς ἀναγγείλει τὴν παραίτησίν του.

§125ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§126ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Ἑπομένως, Κύριοι, ἡ σπουδαιότης τῶν περιστάσεων τῆς πατρίδος ἀπαιτεῖ, ἡ φωνὴ αὐτῆς, ἡ ἐντολὴ τῶν λαῶν μᾶς ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον νὰ μὴ ἀφήσωμεν οὐδὲ μίαν στιγμὴν τὸ κράτος χωρὶς Κυβέρνησιν, (θόρυβος). Σᾶς λέγω, Κύριοι, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ φθάσωμεν εἰς ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα, ἂν δὲν λάβωμεν ὡς βάσιν τὸν γενικὸν κανόνα, ὁ ὁποῖος διέπει τὴν Κυβέρνησιν ὅλων τῶν κοινωνιῶν, τὸν κανόνα τοῦ ὅτι ὑποκύπτει πάντοτε ἡ μειονοψηφία εἰς τῆς πλειονοψηφίας τὰς ἀποφάσεις, διότι τότε εἰς κἀνὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα δὲν φθάνομεν. Πρῶτος τότε ἐγὼ μετὰ 5 ἄλλων μελῶν τῆς Συνελεύσεως, ὅταν ἴδω Ὑπουργεῖον κατηρτισμένον, τὸ ὁποῖον δὲν περιλαμβάνει ἐμὲ, θέλω πολεμήσει τὸ Ὑπουργεῖον αὐτό. Διὰ νὰ φθάσωμεν λοιπὸν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, διὰ νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ ὑψηλὸν καθῆκον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπιβάλλουσιν αἱ ἀνάγκαι τῆς πατρίδος, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν, «ἡ μειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως νὰ σέβηται τὰς ἀποφάσεις τῆς πλειονοψηφίας αὐτῆς ἡ δὲ μειονοψηφία τῆς Κυβερνήσεως νὰ σέβηται τὰς τῆς πλειονοψηφίας,» ἄλλως δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν, νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα· (θόρυβος). Ἐλέχθησαν, ἀλλ’ ἴσως καὶ αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι τὸ εἶπον δὲν τὸ πιστεύουν, ἐλέχθησαν φόβοι περὶ δικτατορίας, ἀδικοῦμεν τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, τὴν ἀξίαν αὐτοῦ· Ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἔῤῥιψε δυναστείαν τριάντα ἐτῶν, δύναται νὰ φοβηθῇ δικτατορίαν ἀπὸ τὰ πρόσωπα μιᾶς Κυβερνήσεως μετακλητῆς, ἥτις δὲν ἀρύεται τὴν ἰσχύν της παρὰ ἀπὸ τὴν ἐδικήν μας ψῆφον καὶ ἐκλογήν; Μίαν πρότασιν ἔχω καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἔγγραφον αὐτὸ τυπικῶς· ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει νομοθετημένη ἡ θέσις τοῦ γενικοῦ Γραμματέως, ὁ Γραμματεὺς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς προσυπογραφῆς.

§127ΣΧΙΝΑΣ. Βλέπω τὴν συγκίνησιν, ἡ ὁποία κατέχει τὴν Συνέλευσιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶμαι πεπεισμένος ὅτι εἰς τὴν παροῦσαν ὁμήγυριν ἕκαστος τῶν πληρεξουσίων πρέπει νὰ εἴπῃ σαφῶς καὶ στρογγύλως τὴν γνώμην του, διὰ τοῦτο ἔλαβον τὸ θάῤῥος νὰ ἀναβῶ εἰς τὸ βῆμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἀπεμακρύνθην πρὸ πολλοῦ, καὶ ἑπομένως αἰσθάνομαι δειλίαν τινα, διὰ τὴν μὴ εὔκολον παῤῥησίαν μου· ἄλλως τε, Κύριοι, καὶ ἡ ἡλικία, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκομαι, δικαιόνει δειλίαν τινα· αἰσθανόμενος ὅμως τὴν καρδίαν μου νεανικωτάτην καὶ γενναίαν, ἔρχομαι νὰ θέσω τὸ ζήτημα, περὶ οὗ πρόκειται, τοιουτοτρόπως. Ἠρώτησαν, Κύριοι, δικαίως οἱ προαναβάντες τὸ βῆμα τοῦτο, ποῦ εἴμεθα, καὶ τί ἀπέγεινεν ἡ ἐπανάστασις; λαμβάνω τὸ δεύτερον, καὶ ἀποκρίνομαι, ὅτι ἡ ἐπανάστασις εὑρίσκεται ἐκεῖ ὅπου ἠθέλησαν οἱ Ἕλληνες, δηλαδὴ ὁ λαὸς αὐτὸς καὶ ὁ στρατὸς, ἀφοῦ ἔκαμον τὴν ἐπανάστασιν, ἔῤῥιψαν τὸν κακὸν ἐκεῖνον καὶ ξένον καὶ μοχθηρὸν δεσπότην, καὶ ἡσύχασαν μὲ τὴν ὑπομονὴν καὶ τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἡ αὐτὴ ἡ Ἑλλὰς διὰ τῶν ἀντιπροσώπων της θέλει ἔλθῃ νὰ ἐνεργήσῃ ὅλα τὰ ἐπακόλουθα, τὰ ὁποῖα ὑπόσχεται ἡ ἐπανάστασις· ἡσύχασαν λοιπὸν καὶ ὄχι, καθὼς εἶπον τινὲς, λαμπρῶς καὶ πανηγυρικῶς ἀπεδέχθησαν τὴν αὐτοσχεδιασθεῖσαν Κυβέρνησιν τῆς 10 Ὀκτωβρίου, ἀλλὰ ἐπίστευσαν ὅτι οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι, Ἕλληνες ὄντες καὶ πεῖραν ἔχοντες, ἤθελον προπαρασκευάσει ὅσον τάχος τὴν σύστασιν εἰλικρινοῦς ἀντιπροσωπείας, ἥτις ἤθελε συνέλθῃ εἰς Ἐθνοσυνέλευσιν διὰ νὰ ἐνεργήσῃ τὰς συνεπείας τῆς ἐπαναστάσεως. Ἰδοὺ λοιπὸν, τὶ ἔγεινεν ἡ ἐπανάστασις· ἡ ἐπαναστᾶσα Ἑλλὰς, ἀφοῦ ὁμοῦ μὲ τὴν ἐπανάστασιν ἀφῆκε τὴν προσωρινὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ ἐνεργῇ τὴν συγκρότησιν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἡσύχασεν ὑπομένουσα καὶ ὑποφέρουσα κατὰ τὴν φωνὴν ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν πολλὰ ἄτοπα καὶ πολλὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας ἐπέφερε, διὰ νὰ εἴπῃ τις τὴν ἀλήθειαν, ἡ ὄχι κατάλληλος διευθέτησις τῶν πραγμάτων, διότι καὶ σήμερον ἀκόμη, καθὼς δὲν δύνανται νὰ λανθασθοῦν ὅλοι οἱ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἐρχόμενοι ἀντιπρόσωποι, καὶ σήμερον ἐξακολουθοῦν νὰ λαμβάνουν καθεκάστην γράμματα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπικαλοῦνται τάξιν καὶ ἀσφάλειαν οἱ κάτοικοι τῶν ἐπαρχιῶν· διότι δὲν ἔλειψαν, Κύριοι, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς συστάσεως τῆς προσωρινῆς ἐκείνης Κυβερνήσεως κακουργήματα διάφορα, ἁρπαγαὶ, κλοπαὶ, ζωοκτονίαι ποιμνίων, βιασμοὶ, λῃστεῖαι, ὅλα τὰ κακὰ, καὶ τόσον, Κύριοι, ὥστε κατήντησαν νὰ μᾶς γράφουν ἀπὸ τὰς Ἐπαρχίας, τί κάμνετε; ἀφήσατε τὰς φράσεις, ἀφήσατε τὰς ἀναπτύξεις τῶν θεωριῶν, καὶ ἔλθετε εἰς τὸ κύριον ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ Βασιλεὺς· τοῦτο ἐξηγεῖ τὴν ὑπομονὴν, τὴν ὁποίαν ὁ λαὸς ἔδειξε μέχρι σήμερον, ἡ ἐπανάστασις λοιπὸν, καθὼς γνωρίζετε, παρεδόθη εἰς χεῖρας, τὰς ὁποίας γνωρίζετε· ὁ λαὸς ὁ ἐπαναστατήσας ὑποφέρει, ὅσα γνωρίζετε, διότι οὔτε ἀρχὴ στρατιωτικὴ ὑπῆρχεν, οὔτε διοικητικὴ οὔτε δικαστικὴ, τουλάχιστον αὐτὸ τὸ ἠξεύρω βεβαιότατα, καὶ ἐὰν ἐκ τῶν συμπληρεξουσίων μου νομίσῃ τις ὅτι δὲν εἶναι ἀλήθεια, ἂς ἔλθῃ νὰ τὸ εἴπῃ, ἐγὼ ἔχω ὑπὲρ τὰ ἑκατὸν γράμματα· ταῦτα λοιπὸν περὶ τῆς ἐπαναστάσεως. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα· περὶ τοῦ δευτέρου, Κύριοι, ποῦ εἴμεθα; εἴμεθα, ὅπου ὑμεῖς θελήσετε, καὶ θέλομεν εἶσθαι, ὅπου καὶ ὅταν θελήσητε. Συνίσταται μία Κυβέρνησις προσωρινὴ νέα, καὶ αὐτὴ εἶναι νέα καὶ παλαιὰ, διότι τὰ αὐτὰ πρόσωπα ἀνέλαβον τὰ πράγματα ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους τοῦ ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ἐδῶ σπουδαιότατα ἐσυζητήθη καὶ παρεδόθη πρὸς ἐκτέλεσιν, ὅτι πρέπει νὰ ἐργάζωνται σύμφωνα, ὅταν ὅμως διαφωνοῦν πρέπει νὰ ἐνδίδῃ ἡ μειοψηφία εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, καὶ νὰ γράφηται εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ σημειοῦται ἡ ἐναντία γνώμη· τοῦτο, Κύριοι, ἀμέσως ἐκ τῆς πρώτης πράξεως τῆς μεγάλης, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησεν, ἀπέδειξεν ἡ νέα προσωρινὴ Κυβέρνησις ὅτι οὐδόλως ὑπῆρξεν ἡ ἁρμονία ἐκείνη, καὶ ἤδη εἴχομεν ἐκ τῶν προηγουμένων τὴν περὶ τούτου ἰδέαν. Εἶναι ὅμως πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, διότι ὑπῆρξε, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀμφιβάλλωμεν περὶ τοῦ ὅτι ὑπῆρχεν ἢ ὄχι, καθόσον δὲν δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ κανεὶς περὶ τῶν ἀρχῶν τοῦ πατριωτισμοῦ, αἱ ὁποῖαι τοὺς ἐμπνέουν, ἀλλ’ εἶναι ἄνθρωποι, καὶ ὡς ἄνθρωποι ὑπόκεινται εἰς ἀδυναμίας, καθὼς ἀπέδειξε τὸ πρᾶγμα, καὶ σήμερον τὸ πᾶν καταδεικνύει καὶ μαρτυρεῖ, ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν ἦτον σύμφωνος ἐν ἑαυτῇ, καὶ δὲν ὑπῆρξε κατὰ τὴν πρώτην καὶ μεγάλην πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργήσῃ. Τί πρέπει νὰ πράξωμεν; Πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν ἀνδρικῶς, ὅ,τι ἀπαιτεῖ ἡ περίστασις· ἔχομεν ὑπὸ τοὺς ὀφθαλμούς μας τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ ὑπουργείου, ἡ σύστασις νέου ὑπουργείου παρὰ δύω μόνον μελῶν· τοῦτο Κύριοι, οὐδεὶς λόγος δύναται νὰ τὸ δικαιολογήσῃ, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς μεγάλος καὶ σφοδρὸς κίνδυνος ἐπικείμενος διὰ νὰ καταπραχθῇ ἄνευ ἀναβολῆς ἡ μεγάλη αὐτὴ πρᾶξις τῆς συστάσεως ὑπουργείου, δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ πραχθῇ οὕτω, διότι ἐδύνατο καὶ αὐτὴ νὰ τελειώσῃ, ὑπογράφοντος καὶ τοῦ μειοψηφοῦντος μέλους, καὶ οὕτως ἐντὸς τῶν ὅρων τῶν ψηφισθέντων παρὰ τῆς Συνελεύσεως νὰ ἔλθωσιν ἐδῶ· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔγινε. Δύνασθε Κύριοι, ὑμεῖς, οἵτινες πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐψηφίσατε τὰ καθήκοντα τῆς νέας Κυβερνήσεως, δύνασθε ἀπέναντι μιᾶς τοιαύτης πράξεως νὰ ὀπισθοδρομῆτε, καὶ νὰ εἰπῆτε ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐκτελῶνται; ποῖον εἶναι τὸ πρόσκομμα, ποία ἡ πρόφασις, ἥτις ἤθελε δικαιολογήσει τὴν πρᾶξιν ταύτην ἀπέναντι τοῦ ψηφίσματος τῶν καθηκόντων; κατὰ τὸ ψήφισμα τοῦτο ἔπρεπεν ἀπαραιτήτως καὶ οἱ τρεῖς νὰ ὑπογράφουν, ὁ δὲ μειονοψηφῶν νὰ σημειώσῃ τὴν ἐναντίαν γνώμην του εἰς τὰ πρακτικά, τοῦτο δὲν ἔγινεν, ἑπομένως ἀπέναντι τοῦ ψηφίσματος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ταύτης, τὴν ὁποίαν ὀνομάζετε καθ’ ἑκάστην Κυρίαρχον, εἶναι ὅλως διόλου παράκαιρον· ἀλλὰ μετὰ τοὺς λόγους τούτους ὀφείλομεν νὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα· τὸ συμπέρασμα τοῦ λόγου μου εἶναι σύμφωνον μὲ τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου πληρεξουσίου Κυρίου Βουδούρη φρονῶ καὶ ἐγὼ ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν τῆς διχονοίας τῶν διορισθέντων Κυβερνητῶν καὶ τῆς πράξεως αὐτῆς τῆς τόσον ἐναντίας εἰς τὸ καταστατικὸν τῆς ἐξουσίας των, τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους ὑπαγορεύει ἀποδοκιμασίαν, δηλ. κήρυξιν ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης, καὶ ἑπομένως πρέπει, Κύριοι, ἀνδρικῶς νὰ σκεφθῆτε, διότι, καθὼς εἶπα, ἐὰν καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα συνίσταται ἐξ ἀνδρῶν ἀξιοτίμων, οὐχ ἧττον ὑπάρχουν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἄλλοι ἄνδρες ἀξιότιμοι, οἱ ὁποῖοι ἔχοντες νεαροτέρας τὰς δυνάμεις καὶ αὐτὴν τὴν ἠθικὴν ὁρμήν, δύνανται ἴσως νὰ συντελέσωσιν εἰς τοῦτο ἀπέναντι τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ ἐνθυμῆται τὴν καταγωγήν της, καὶ ἄνευ ἀναβολῆς νὰ προβῇ εἰς πράξεις, τὰς ὁποίας περιμένουν ἀνυπομόνως οἱ λαοί, καὶ ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν δύνανται οἱ λαοὶ νὰ ἐλπίσωσιν, ἀλλ’ ἀπελπισθέντες ἐνδεχόμενον νὰ ὑποπέσωσιν εἰς δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα εἴθε ὁ Θεὸς νὰ ἀποσοβήσῃ. Ἐπιμένω παραδεχόμενος τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου πληρεξουσίου Ὕδρας.

§128ΧΑΡΑΛ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Κύριοι, πρώτην φορὰν εἰσέρχομαι εἰς τὸ πολιτικὸν στάδιον, μόλις ἐξῆλθον ἀπὸ τὸ σχολεῖον, καὶ εἰσερχόμενος εἰς τὴν θέσιν τοῦ πληρεξουσίου δὲν εἶμαι φίλος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ὑπάγομαι εἰς κἀνὲν κόμμα, δὲν εἶμαι οὔτε τοῦ ὑπουργοῦ φίλος, δὲν εἶμαι οὔτε Μπαρλαῖος, οὔτε Ναπαῖος, οὔτε Μοσχομάγγας. Δὲν ἤθελεν ὑπάρξῃ ποτὲ αὐτὴ ἡ μεγάλη συζήτησις εἰς τὰ μικρὰ αὐτὰ ἀντικείμενα, ἂν δὲν ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ διαίρεσις τῶν τριῶν κομμάτων. Λέγω, ὅτι δὲν ἐπιθυμῶ, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ διατρέξω πολιτικὸν στάδιον, ἦλθα μόνον βασανιζόμενος ἀπὸ τὸ παρελθόν· ἀπεφάσισα νὰ ἐκτεθῶ εἰς τὸν ἀγῶνα διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ σχηματίσωμεν μορφωμένην κοινωνίαν, ἓν Σύνταγμα, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἐνεργήσωμεν καὶ τὰς ἐλευθερίας μας καὶ τὰς ὑποθέσεις μας ἐν ἀνέσει καὶ ἐν τῷ δικαίῳ. Ἐπειδὴ λοιπὸν δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐκτεθῶ εἰς πολιτικὸν ἄλλο στάδιον, ἔρχομαι νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν, καὶ γυμνὴν τὴν ἀλήθειαν, μὴ φοβούμενος οὐδένα. Κύριοι, ἤμην ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῶν τριῶν Κυβερνητῶν διότι κατὰ τὴν πεποίθησίν μου λέγω καὶ εἶπα, ὅτι εἰς ἓν καὶ μόνον πρόσωπον δὲν ἠμποροῦμεν ποτὲ νὰ μαζεύσωμεν ὅλας τὰς ἐγγυήσεις. Δὲν ἠπατήθην Κύριοι, εἰς τὴν ἰδέαν μου διόλου, ἠπατήθην εἰς τὴν ἰδέαν τῶν προσώπων· ἔδωσα, Κύριοι, τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ τῶν τριῶν Κυβερνητῶν ἔχων πάντοτε ὑπ’ ὄψιν τοῦτο. Εἶπα καθ’ ἑαυτὸν ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ὑπηρέτησαν τὴν ἐπανάστασιν, ὁπωσδήποτε ἦσαν τὰ κυριώτερα ὄργανα, ἂς τοῖς ἐμπιστευθῶ πάλιν τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ δὲν ἤξευρον, Κύριοι, διότι σᾶς εἶπα, ὅτι πρώτην φορὰν ἦλθον εἰς πολιτικὸν ἀγῶνα, ὅτι ἕκαστον μέλος αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως ἤθελεν ἔχει ἰδίας ἀρχάς. Δὲν ἔγινε, Κύριοι, ἐντὸς 5 ἡμερῶν τὸ ὑπουργεῖον, διατί κἀνεὶς ἐκ τῶν Κυρίων προλαλησάντων δὲν ἠθέλησε νὰ σᾶς τὸ εἰπῇ, θὰ σᾶς τὸ εἴπω ἐγώ, ἐγὼ τοὐλάχιστον τὸ ἠξεύρω, τί εἶναι; διότι τὸ ἓν πρόσωπον ἤθελεν ἀποκλειστικῶς καὶ τὰ 3 σπουδαῖα ὑπουργεῖα, τὸ ἄλλο ἐπίσης, μόνος ἕνας ἦτον ἀφελὴς, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔκλαιεν ἐδῶ, ὅταν ὡρκίζετο προχθές.

§129ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§130Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Ὁ Κύριος Ῥοῦφος. Δὲν ἠθέλησαν νὰ συμφωνήσωσι, προσεκλήθησαν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν· θέλομεν ὑπουργοὺς τοῖς ἐλέγομεν, τί νὰ κάμουν; ἠναγκάσθησαν λοιπὸν νὰ ἀφήσωσιν αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον, καὶ βλέπετε ὅτι σήμερον μόνον ἀπὸ τῆς χθὲς ἐσκέφθησαν περὶ τοῦ ὑπουργείου, ἀπεφάσισαν νὰ μὴ βάλουν μήτε ὁ ἕνας μήτε ὁ ἄλλος τοὺς ἰδικούς των, καὶ ἄφησαν τὸ ἴδιον· ἔκαμε κακὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸν λαὸν, εἰς τὴν κοινὴν γνώμην· ἀπὸ τας ἐπαρχίας δὲν ἠξεύρομεν, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἐδῶ δὲν ἔκαμε καλὴν ἐντύπωσιν· ἀλλ’ ἡ κοινὴ γνώμη, τοὐλάχιστον ἐδῶ ἔξω, τὸ ἀπεδοκίμασε· διεδόθη ἀπὸ τὸν υἱὸν τοῦ Κυρίου Κανάρη ὅτι τὸ ὑπουργεῖον μένει τὸ αὐτὸ, ἤκουσα ὅτι ὁ Δελιγεώργης μετέβη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ὅτι ἔμεινε τὸ ἴδιον ὑπουργεῖον.

§131Δ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ ἐδέχθησαν οἱ ὑπουργοί;

§132Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Δὲν σᾶς εἶπα ἐγὼ ὅτι ἐδέχθησαν, εἶπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐσχημάτισεν αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον.

§133Κ. ΚΑΝΑΡΗΣ (ἀπὸ τὴν θέσιν). Δὲν εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο ὅπου λέγεις, ὅτι ἐζήτησα τὰ τρία σπουδαιότερα ὑπουργεῖα ἔχεις σωστὰς πληροφορίας, ὅτι τρία ὑπουργεῖα ἤθελεν ὁ εἷς καὶ τρία ὁ ἄλλος;

§134Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Ἐν τούτοις ἕως χθὲς τὸ ἑσπέρας εἶχε διαδοθῇ ἐπισήμως, ὅτι αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον μένει καὶ ἔγινε τὸ ἔγγραφον, Κύριοι, καὶ τὸ ὑπέδειξαν εἰς ὅλους τοὺς ὑπουργοὺς καὶ τὸ ἐδέχθησαν.

§135Δ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (ἀπὸ τὴν θέσιν). Ὄχι ἐν γένει. Ἐγὼ δὲν ἐδέχθην αὐτό.

§136Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐσχηματίσθη, δὲν ἔκαμε καλὴν ἐντύπωσιν, ἀμέσως λοιπὸν ἐπῆλθεν ἡ ἰδέα νὰ κάμουν ἄλλο. Χθὲς, Κύριοι, ἂν διήρχεσθε τὴν ἀγορὰν, ἂν διήρχεσθε τὰ κεντρικώτερα μέρη τῆς πόλεως, ἠθέλατε ἀκούσει ἀπὸ τὸ στόμα ὅλων ὅτι θὰ τρέξωμεν εἰς ἀναρχίαν, ἂν μείνῃ αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον.

§137ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Παρακαλοῦμεν νὰ μάθωμεν, μὲ ποίαν ἰδιότητα εἰσέρχεται ἐδῶ ὁ Κ. Μαυρομιχάλης;

§138Δ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἦλθον ὡς ὑπουργὸς, καὶ πρὶν ἐμβῶ, ἐζήτησα τὴν ἄδειαν τοῦ Κ. Προέδρου.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς ὑπουργὸς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης.

§140Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Ἡ Κυβέρνησις εὑρισκομένη ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς κοινῆς γνώμης ἠναγκάσθη νὰ σχηματίσῃ ὑπουργεῖον. Συνῆλθον, Κύριοι, οἱ 3 Κυβερνῆται εἰς τὸ Κυβερνεῖον, ἔγινε γνωστὸν καὶ εἰς τὰ μέλη ὅτι τὸ ὑπουργεῖον παρῃτήθη· ὅθεν ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις νὰ σχηματίσῃ ὑπουργεῖον, καὶ λέγω ὅτι ἔπραξε καλῶς, διότι τὸ ἀπῄτησεν ἡ κοινὴ γνώμη· σήμερον παρίσταται τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, λέγουν ὅτι κακῶς ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ συγκειμένη ἀπὸ τὰ 2 μέλη μόνον ἐσχημάτισεν ὑπουργεῖον, διατί, Κύριοι, κακῶς; ὑπάρχει Κυβέρνησις τριμελής, εἶναι ὁ Κύριος Ῥοῦφος, ὁ Κ. Κανάρης, ὁ Κ. Βούλγαρης, μᾶς λέγουν σήμερον, ὅτι παρῃτήθη ὁ Κ. Κανάρης, καὶ οἱ δύο προβαίνουσιν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ ὑπουργείου, ἡ πρᾶξις αὕτη ἦναι ἄκυρος, δὲν πιάνεται, διατί; ἔγινεν ἡ παραίτησις, ἀλλὰ παρεδέχθη ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν; ὄχι· ἂν ἐγίνετο παραδεκτὴ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, τότε μάλιστα, κακῶς προέβησαν οἱ Κυβερνῆται, ἔπρεπε νὰ ἔλθουν, καὶ νὰ εἰποῦν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι εἴμεθα δύο, ὑπάρχει ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ὅτι δύνανται οἱ δύο πρὶν τῆς παραιτήσεως τοῦ τρίτου νὰ ἐνεργοῦν νομίμως· διὰ τοῦτο λοιπὸν γίνεται αὐτὴ ἡ συζήτησις ἡ τρομερὰ, ὅτι αὐτὰ τὰ δύο μέλη δὲν δύνανται νὰ ὑπογράφουν καὶ ἐνεργοῦν ὅταν γίνηται ἀμφιβολία; Κύριοι, εἰς αὐτὸ ἀποβλέπετε, ἐπειδὴ γνωρίζομεν ὅτι μεταξὺ αὐτῶν τῶν τριῶν Κυβερνητῶν δὲν ὑπάρχει ὁμόνοια καὶ ὁμοφροσύνη, καὶ ἐγνωρίζετε ὅτι πάντοτε ἤθελεν εἶσθαι διαφωνία, ἡ ἀπομακρύνουσα τοῦ ἑνὸς τὸν ἄλλον, ὅπερ σταματᾷ τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦτο εἴπομεν, ὅτι καὶ οἱ δύο, προηγουμένης συζητήσεως, δύνανται νὰ προβαίνουν εἰς ἐνέργειαν. Ἔγινεν αὐτὸ, Κύριοι, ἔγινε, διότι καὶ ὁ Κανάρης μᾶς εἶπε σήμερον ὅτι θέλει νὰ παραιτηθῇ, ἐπειδὴ ἐσχημάτισαν ὑπουργεῖον οἱ ἄλλοι δύο· λοιπὸν ἀκόμη φαίνεται, ἐνεργεῖ τὴν ὑπηρεσίαν.

§141ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν εἶναι ὑπογεγραμμένος εἰς τὴν πρᾶξιν.

§142Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Ἄλλως τε βλέπομεν, ὅτι ἐσχημάτισαν ἓν ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐγγυήσεις εἰς τὸ ἔθνος, διότι βλέπετε, ὅτι εἷς Πρόεδρος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἔγινεν ὑπουργός.

§143ΠΟΛΛΟΙ. Παρῃτήθη.

§144Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Ἀλλ’ ἐν τούτοις αὐτὴ ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως βλέπετε ὅτι εἶναι νομιμωμάτη, διότι ἔχει ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας θέλει ἡ κοινὴ γνώμη.

§145ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν πρόκειται περὶ ὑπουργείου.

§146Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Καὶ πιστεύω, ὅτι καὶ ἡ Συνέλευσις, τὸ πλεῖστον τουλάχιστον αὐτῆς, θέλει τὴν δεχθῇ. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης ἐνταῦθα δὲν ὑπάρχει, καθόσον ἡ παραίτησις τοῦ Κ. Κανάρη δὲν ἔγεινεν εἰσέτι δεκτὴ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, ἄρα τὰ δύω μέλη τῆς Κυβερνήσεως νομίμως προέβησαν σήμερον εἰς τὸν σχηματισμὸν τοῦ ὑπουργείου αὐτοῦ, καὶ ὑπουργείου ἔχοντος ὅλας του τὰς ἐγγυήσεις. Φρονῶ λοιπὸν δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καλῶς ἔπραξε σχηματίσασα ὑπουργεῖον, καὶ ὅτι τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ συμφωνεῖ μὲ τὰς εὐχὰς τοῦ ἔθνους.

§147ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§148ΛΑΠΑΣ. Παρακαλῶ νὰ μᾶς φωτίσητε, ἐὰν πραγματικῶς παρῃτήθη ὁ Κ. Βάλβης.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον δὲν εἶναι ἁρμόδιον.

§150ΛΑΠΑΣ. Σᾶς παρακαλοῦμεν πολὺ νὰ ἐρωτηθῇ ὁ Κύριος Βούλγαρης, ἐὰν πραγματικῶς ὁ Κ. Βάλβης ἔδωσε τὴν παραίτησίν του (θόρυβος).

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φρονῶ, ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, πρέπει νὰ παύσῃ πᾶσα περαιτέρω συζήτησις.

§152ΠΟΛΛΟΙ. Θέλομεν νὰ ἠξεύρωμεν ἐὰν παρῃτήθη ὁ Βάλβης.

§153ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀνεχώρησα ἀπὸ τοὺ Κυβερνεῖον, δὲν ἐπανῆλθον πλέον, καὶ ἀνεχώρησα μετὰ τὸν ὅρκον τῶν Ὑπουργῶν. (Θόρυβος)

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, θέλει ἡ Συνέλευσις νὰ παύσῃ ἡ περαιτέρω συζήτησις;

§155ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐκ τῶν ὅσα ἐλέχθησαν παρουσιάζεται κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ Προεδρείου αὐτὴ ἡ ἰδέα, ἐὰν ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις ἔπραξε καλῶς, προχωρήσασα εἰς τὸν σχηματισμὸν τοῦ ὑπουργείου, ναὶ ἢ ὄχι (θόρυβος).

§157ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πρὸ ὀλίγου εἶχον τὴν τιμὴν νὰ καθυποβάλω πρότασιν, ἥτις ὀρθὴ ἢ μὴ εἶναι ὅμως τὸ λογικὸν συμπέρασμα τῆς ὁμιλίας μου. Τὴν πρότασίν μου ὑπεστήριξαν διάφοροι ἐκ τῶν πληρεξουσίων, ἰδίως δὲ ὁ πληρεξούσιος Χίου Κ. Κόκκινος καὶ ὁ πληρεξούσιος Πυλίας Κύριος Σχινᾶς· δὲν ἐννοῶ πῶς κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν ἡ πρότασίς μου δύναται νὰ τεθῇ κατὰ μέρος καὶ νὰ μὴν ὑποστῇ τὴν δοκιμασίαν τῆς ψηφοφορίας. Διετύπωσα δὲ ὡς ἀκολούθως τὴν ἰδέαν μου· «ἡ Συνέλευσις μὴ λαμβάνουσα τὴν περὶ σχηματισμοῦ νέου ὑπουργείου γνωστοποίησιν δύο μελῶν τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, θεωρεῖ αὐτὴν ὡς μὴ ὑπάρχουσαν, καὶ προβαίνει ἄνευ ἀναβολῆς καὶ διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἀπόφασιν περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς Κυβερνήσεως·» πρὸς διασάφησιν ὅμως τῆς προτάσεώς μου ἐννοῶ τὸ τρίτον μέλος τῆς Κυβερνήσεως παραιτηθέν.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πληρεξούσιος Βουδούρης ἐτροποποίησε την πρότασίν του κατὰ ἓν μέρος δηλ. «Ἡ Συνέλευσις μὴ λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν περὶ σχηματισμοῦ νέου Ὑπουργείου γνωστοποίησιν τῶν δύω μελῶν τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως, παραιτηθέντος τοῦ τρίτου, θεωρεῖ αὐτὴν ὡς μὴ ὑπάρχουσαν καὶ προβαίνει ἄνευ ἀναβολῆς καὶ διακοπῆς της συνεδριάσεως αὐτῆς εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἀπόφασιν περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς Κυβερνήσεως.»

§159ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι ὅπως ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Βουδούρη διετυπώθη εἶναι δύο προτάσεις.

§160ΠΟΛΛΟΙ. Ἡ μία εἶναι συνέπεια τῆς ἄλλης.

§161ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, ἐπιμένω, ἂν θέλῃ ὁ Κύριος Βουδούρης νὰ διαιρέσῃ τὴν πρότασίν του, διότι αὐταὶ εἶναι δύω προτάσεις, ἡ μία περὶ κατακρίσεως πράξεως τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ δευτέρα περὶ μορφῆς καὶ σχηματισμοῦ νέας Κυβερνήσεως.

§162ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ἡ πρότασις, ὅπως ἐπροτάθη εἶναι ἀδιαίρετος· ἂν τὴν διαιρέσωμεν, ὅπως ἐζήτει ὁ προαγορεύσας, ἤθελομεν φθάσει εἰς τὴν πιθανότητα τοῦ νὰ περιέλθωμεν εἰς μίαν ἀντίφασιν· ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν καὶ οἱ ὑποστηρίζοντες αὐτὴν δὲν ἐννόησαν οὐδὲ πρὸς στιγμὴν νὰ δεχθῶσιν τὴν μομφὴν, ὅτι ἐπιδιώκουσι φιλαρχίαν· ἠθέλησαν νὰ ἐπιδείξωσιν ὅτι τὰ δύω μέλη τῆς Κυβερνήσεως προῆλθον εἰς ὑπέρβασιν καθήκοντος ἐπιχειρήσαντα, ὅ,τι ἐπεχείρησαν, μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ Ναυάρχου, καὶ ἀναγκαία συνέπεια τούτου εἶναι ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ προχωρήσῃ παραχρῆμα εἰς την διάσκεψιν καὶ ἀπόφασιν περὶ τοῦ πρακτέου ὡς πρὸς τὴν νέαν Κυβέρνησιν· δὲν ἐννοοῦμεν οὔτε πρὸς στιγμὴν ὅτι ὁ τόπος πρέπει νὰ μείνῃ ἀκυβέρνητος, ἑπομένως νὰ σκεφθῇ ποῖα εἶναι τὰ πρόσωπα καὶ οἱ τρόποι, κατὰ τοὺς ὁποίους θὰ ἐξασκηθῇ ἡ ἐξουσία αὐτῶν.

§163ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος· ἐκ πρώτης ὄψεως ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Βουδούρη περιέχει δύω διακεκριμένας προτάσεις. Ἐὰν παραδεχθῇ τὸ πρῶτον μέρος τῆς προτάσεως ἡ Συνέλευσις θὰ ἀποφανθῇ ὅτι τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον κατηρτίσθη διὰ τῆς ψήφου τῶν δύο μελῶν τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι ἔγκυρον. Ἰδοὺ τὸ πρῶτον μέρος τῆς προτάσεως. Τί ἐννοεῖ τώρα τὸ δεύτερον μέρος; ἐννοεῖ νὰ προχωρήσῃ ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν ἐκλογὴν νέων μελῶν τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως;

§164ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§165ΜΙΛΗΣΗΣ. Τώρα θὰ σᾶς εἴπω ὅτι αὐτὸ τὸ μέρος δὲν ἕπεται ἀναγκαίως ἐκ τοῦ πρώτου. Ἐὰν, Κύριοι, παραδεχθῆτε ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τὸ σχηματισθὲν διὰ δύω ψήφων δὲν ὑπάρχει, τότε ἠμποροῦν νὰ συμβῶσι δύο τινά· ἢ θὰ εἴπωμεν εἰς τὴν προσωρινὴν Κυβέρνησιν, ἀφοῦ συμπληρώσωμεν αὐτὴν, ἀφοῦ δεχθῶμεν ἢ μὴ τὴν παραίτησιν τοῦ ἑνὸς μέρους, νὰ προβῇ εἰς αὐτὴν τὴν ἐκλογὴν τοῦ νέου ὑπουργείου, ἢ θὰ εἴπωμεν ὅτι ἐπειδὴ ἡ πρώτη σου πρᾶξις δὲν μας ἀρέσει, διότι παρηνόμησας, δὲν σὲ θέλομεν· ἐννοῶ ὅτι τὸ δεύτερον τοῦτο εἶναι πολὺ γενναῖον· ἀλλ’ ἠμποροῦν νὰ ἦναι ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως ἄνθρωποι, οἵτινες δὲν θέλουν νὰ προχωρήσουν τόσον μακρὰν, ἠμποροῦν νὰ ἦναι ἐδῶ ἄνθρωποι, οἵτινες νὰ φρονοῦν, ὅτι, καίτοι μὴ καλῶς συγκροτηθέντος τοῦ ὑπουργείου, ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις συμπληρουμένη δύναται νὰ σχηματίσῃ νομίμως ἓν νέον ὑπουργεῖον. Ἐὰν, Κύριοι, ἑνώσητε αὐτὰς τὰς δύο ἰδέας, τότε θὰ βιάσητε ἐκεῖνον, ὅστις θὰ ἦναι ὑπὲρ τῆς μιᾶς προτάσεως νὰ ψηφοφορήσῃ ὑπὲρ τῆς δευτέρας, ἢ ἐκεῖνον, ὅστις δὲν εἶναι ὑπὲρ τῆς δευτέρας, νὰ μὴ ψηφοφορήσῃ μήτε τὴν πρώτην. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι συνδέετε δύω ἰδέας ἀντιθέτους. Ἀλλὰ, Κύριοι, δὲν εἶναι μόνον αὐτὸ τὸ κακὸν τῆς προτάσεως· ἡ πρότασις περιλαμβάνει καὶ ἓν ἄλλο· ἡ προσθήκη τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Ὕδρας κάμνει εἰς τὴν πρότασίν του, «παραιτηθέντος τοῦ τρίτου», εἶναι, ἂς μὲ συγχωρηθῇ ἡ φράσις, ὄχι εἰλικρινής· ὅπως ἐξετέθησαν ἐνώπιόν σας τὰ πράγματα ἐξάγεται ὅτι ὁ σχηματισμὸς τοῦ ὑπουργείου ἐγένετο πρὸ τῆς παραιτήσεως τοῦ Ναυάρχου.

§166ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§167ΜΙΛΗΣΗΣ. Πολλοὶ ἐκ τῶν πληρεξουσίων αὐτὸ φρονοῦμεν.

§168ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι δὲν εἶναι ἔτσι.

§169ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὅπως τίθεται ὅμως, κύριοι, ἡ φράσις ἐνταῦθα ἐκβιάζετε τὴν συνείδησίν μας, διότι λαμβάνετε ὡς θετικὸν ὅτι ὁ σχηματισμὸς τοῦ ὑπουργείου ἐγένετο μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ Ναυάρχου Κανάρη, καὶ μᾶς ἐρωτᾶτε ἔπειτα, ἂν ἠμποροῦσε νὰ γείνῃ ὁ σχηματισμὸς τοῦ ὑπουργείου. Ἂν διὰ τῆς παραιτήσεως ἐξέλειπε τὸ ἓν μέλος, τὰ δύω μέλη δὲν ἠδύναντο νὰ προχωρήσουν εἰς τὴν πρᾶξιν πρὶν ἔλθουν εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀναγγείλουν αὐτό. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι μᾶς ἐκβιάζετε δι’ αὐτῆς τῆς φράσεως (θόρυβος). Δὲν ἐννοῶ τὴν ἐπανάστασιν ἄνευ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου· ἐπανάστασις ἄνευ ἐλευθερίας τοῦ λόγου εἶναι ἡ ἐπικράτησις τῆς ὕλης κατὰ τοῦ πνεύματος· ἡ ἰδέα μου δὲν ἀνήκει εἰς σᾶς, ἀλλ’ εἰς τὴν δημοσιότητα· τὴν ῥίπτω εἰς τὴν κρίσιν ὅλου τοῦ Ἔθνους, καὶ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὴν ἁρπάσητε καὶ νὰ τὴν διακόπτητε εἰς πᾶσαν στιγμήν. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὅπως θέτετε τὸ ζήτημα ἀναγνωρίζετε ὡς γεγονὸς ἀναμφίβολον, ὅτι ὁ σχηματισμὸς τοῦ ὑπουργείου ἐγένετο μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ Ναυάρχου Κανάρη, ἐνῷ τὸ γεγονὸς αὐτὸ δὲν εἶναι ἀναμφισβήτητον, τὸ ἀμφισβητεῖ ἓν μέγα μέρος τῶν Κυρίων πληρεξουσίων. Ἐὰν εἶσθε λοιπὸν εἰλικρινεῖς, αὐτὴ ἡ φράσις πρέπει νὰ λείψῃ· ἄλλοι ἔχομεν τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐγένετο μετὰ ταῦτα, καὶ ἄλλοι πρίν.

§170ΤΙΝΕΣ. Τὸ ὡμολόγησεν ἡ ἰδία Κυβέρνησις.

§171ΜΙΛΗΣΗΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, κάμνω τροπολογίαν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. «Ἡ Συνέλευσις δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὴν περὶ σχηματισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου γνωστοποίησιν τῶν δύω μελῶν τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, καὶ θεωρεῖ ταύτην ὡς μὴ ὑπάρχουσαν.» Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη πρότασις, καὶ κατόπιν θὰ ἔλθῃ ἡ δευτέρα, ἂν γείνῃ δεκτὴ ἡ πρώτη.

§172Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ χάσμα μεταξὺ ἀληθείας καὶ ἀπάτης εἶναι τόσον μέγα, ὥστε οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ πληρώσῃ, εἰμὴ διὰ πραγμάτων. Ὑπόσχομαι νὰ μὴ ἀναβῶ ποτὲ εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, ἐὰν δὲν πείσω τὴν Συνέλευσιν περὶ τῆς πλάνης, εἰς ἣν εὑρέθη ὁ προλαλήσας. Φθάσας ἐδῶ, Κύριοι, ἐν ἀγνοίᾳ ὅλων τῶν συμβάντων, διότι ἔπασχον, ἀπετάνθην εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ παρεκάλεσα τὸν Προεδρεύοντα Κύριον Μωραϊτίνην νὰ μὲ ἐγγράψῃ κατόπιν τοῦ μέλους ἐκείνου τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἤθελε γνωστοποιήσει εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸν σχηματισμὸν τοῦ νέου Ὑπουργείου. Ὁ Κύριος Μωραϊτίνης μὲ ἐνέγραψεν· ὑπάρχει πιστεύω καὶ τὸ ἔγγραφον ἐδῶ, ὅποιος ἀμφιβάλλει δύναται νὰ πεισθῇ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. Μ’ ἐνέγραψε, λέγω διὰ νὰ ὁμιλήσω κατόπιν τοῦ μέλους τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἤθελε κοινοποιήσει τὸν διορισμὸν τοῦ νέου ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἦτο ἄγνωστον εἰς ἐμέ. Παρουσιάσθη ὁ ἔντιμος Ναύαρχος Κανάρης, ἀνέβη εἰς τὸ βῆμα καὶ μᾶς ἔκαμε γνωστὴν τὴν παραίτησίν του· ἐζήτησα κατόπιν τὸν λόγον, θεωρῶν, ὅτι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω κατόπιν τοῦ μέλους τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κύριος πληρεξούσιος Καλαβρύτων Πετιμεζᾶς μοὶ τὸ διεφιλονείκησε, διότι μοὶ εἶπεν, ὅτι ἐνεγράφης νὰ ὁμιλήσῃς κατόπιν τοῦ μέλους τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ὁμιλήσει περὶ τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ νέου ὑπουργείου, καὶ ὄχι περὶ παραιτήσεως, ἑπομένως, ὅπως διετύπωσα τὴν πρότασίν μου, τὴν διετύπωσα καλῇ τῇ πίστει· ἡ προσθήκη, τὴν ὁποίαν ἔκαμα ἀργότερα, «παραιτηθέντος τοῦ τρίτου μέλους» μακρὰν τοῦ νὰ ᾖναι ἔλλειψις εἰλικρινείας, εἶναι ἁπλῆ διασάφησις, ἂν δὲν εὑρίσκωμαι εἰς πλάνην. Ἡ πρότασις περιέχει δύω ἀνεξάρτητα μέρη, διότι τὸ μὲν πρῶτον περιέχει τὸ πραγματικὸν μέρος τοῦ συλλογισμοῦ, τὸ δὲ δεύτερον τὸ συμπέρασμα, τὸ πρῶτον εἶναι ἡ αἰτία καὶ τὸ δεύτερον τὸ ἀποτέλεσμα. Θεωρῶ τὴν Κυβέρνησιν ὡς μὴ ὑπάρχουσαν, διὰ νὰ τὴν ἀντικαταστήσω. Μὴ ὑπάρχουσα νομίμως παρηνόμησε, προβᾶσα εἰς πρᾶξιν ἐπίσημον, εἰς τὸν διορισμὸν ὑπουργείου· αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς τῶν πραγμάτων θέσις, οὕτω θέτω τὸ ζήτημα, ἕκαστος δύναται νὰ μὲ πολεμήσῃ διὰ τῆς ψήφου του· δὲν δύναται ὅμως κἀνεὶς νὰ μοὶ ἀποδώσῃ, ὅ,τι δὲν εἶχον οὔτε ἐν τῷ νῷ οὔτε ἐν τῇ καρδίᾳ μου.

§173ΒΛ. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, βεβαίως καὶ ὑμεῖς, ὡς καὶ ἐγὼ, ἐκουράσθητε, ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι λίαν σπουδαῖον, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιμείνωμεν· ἐκ τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία μᾶς ἀπησχόλησεν ὁλόκληρον τὴν ἡμέραν προήχθη ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν τὸ βλέπω τιθέμενον εἰς ψηφοφορίαν, προήχθη ἓν ζήτημα κατὰ τὴν ἰδέαν τινῶν, ἐὰν θέλωμεν ἐπιμένει εἰς τὸ σύστημα τὸ κυβερνητικὸν, τὸ ὁποῖον παρεδέχθημεν, δηλ. εἰς τὴν τριμελῆ προσωρινὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὴ καὶ μόνη ἦτο ἡ πρότασις τοῦ Κ. Βουδούρη, καὶ μοὶ φαίνεται πολὺ παράξενον, πῶς δὲν τὴν ἔφερε καθαρὰ καθαρὰ τοιαύτην. Κύριοι, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναγνωρίσωμεν οἱ πάντες, ὅτι δὲν εἴμεθα ἀλάνθαστοι· ὁμολογῶ τὴν πολιτικήν μου ἧτταν, καὶ ἐὰν ὁ Κ. Βουδούρης ἔφερε σήμερον ξηρὸν ξηρὸν τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅπως τὸ προητοίμασεν οὐχὶ μόνον ἤθελον δώσει τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ τῆς μὴ ὑπάρξεως Κυβερνήσεως, ἐὰν εἶναι παραδεδεγμένη τοιαύτη λέξις, ὄχι μόνον ἤθελον παραδεχθῆ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον, ἐὰν δὲν σφάλλω, ὁ Κ. Μίλησις καὶ ὁ Κ. Ἰάλεμος, μὲ μικράν τινα δὲ διαφορὰν καὶ ὁ Κ. Ἡρ. Πετιμεζᾶς, ἔφερον, ἀλλ’ ἐάν μοι ἦτο συγκεχωρημένον νὰ κάμω προσηλύτους, ἤθελον κάμει. Ἀτυχῶς ὅ,τι προέκυψεν ἐκ τῆς συζητήσεως, τῆς ἀγορεύσεως τῶν Κυρίων Βουδούρη, Κοκκίνου καὶ Πετιμεζᾶ, οὐδόλως ἔρχεται εἰς ψηφοφορίαν ἐνταῦθα. Ἐκ τῆς συζητήσεως προέκυψε τί; Ἡ ἀμφισβήτησις τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἡ ὑπάρχουσα Κυβέρνησις ἔχει διὰ τῶν δύο μελῶν αὑτῆς νὰ ὀνομάζῃ ἢ νὰ μὴ ὀνομάζῃ ὑπουργεῖον· ἐὰν τὸ πρῶτον, λησμονεῖτε, καὶ τὸ ἐλησμόνησε καὶ ὁ Κ. Βουδούρης, ἐὰν τὸ δεύτερον, θὰ παραδεχθῆτε, ὅτι αὐτὸ μᾶς ἀπασχολεῖ καὶ διὰ τὴν ψηφοφορίαν. Κύριοι ἐτέθη καὶ ἓν ἄλλο θέμα εἰς ψηφοφορίαν περιληπτικὸν περιληπτικότατον, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις χαίρῃ ἢ δὲν χαίρῃ τὸν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως· ἐτέθη καὶ ἐλησμονήθη, Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐὰν ἀπὸ τὰ δύο μέλη τῆς Κυβερνήσεως δύναται ἢ δὲν δύναται νὰ καταρτισθῇ ὑπουργεῖον. Μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς συνεδριάσεως ἤθελον ἀπαντήσει τι. Βεβαίως ἠδύναντο ἴσως νὰ εἴπωσι· Κ. Βαλτινὲ, πῶς ἀλλάζεις διαγωγήν; ἕως σήμερον ἦσο, οὕτως εἰπεῖν, ὁ δικηγόρος τῆς Κυβερνήσεως.

§174ΠΟΛΛΟΙ. Ἐπὶ τοῦ θέματος.

§175ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ οὕτω πως, τόσον σκοτεινὰ, ἂν θέλετε, ὥστε πρέπει νὰ μὲ περιμένετε μὲ προσοχὴν, ὥστε νὰ λύσω τὸ θέμα. Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, ἐτέθη τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δύναται ἢ δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς τὸν καταρτισμὸν ὑπουργείου. Τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐὰν τὸ ἐξετάσωμεν τυπικῶς, εἶναι ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν τὸ ἐξετάσωμεν ἠθικῶς, εἶναι κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Τυπικῶς ἐπολεμήθη ἕως τώρα, καὶ ἐγὼ λέγω, ὅτι κακῶς τὸ ἐπολέμησαν, ἔπρεπε νὰ τὸ πολεμήσουν ἠθικῶς.

§176ΠΟΛΛΟΙ. Ἐπὶ τοῦ θέματος (θόρυβος).

§177ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἔχω τὴν πρότασίν μου, καὶ ὅταν τὴν ἀναγνώσω, τότε θέλετε ἰδεῖ, ὅτι εἶμαι ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἰδοὺ λοιπόν. «Ἡ δευτέρα ἐν Ἀθήναις Συνέλευσις ψηφίζει τάδε· ἄρθρον 1 Θεωρεῖ ὡς μὴ λαβοῦσαν χώραν τὴν ἀλλαγὴν τοῦ ὑπουργείου. ἄρθρον 2. προβαίνει εἰς ἐκλογὴν τρίτου μέλους τῆς Κυβερνήσεως.» καὶ θ’ ἀποδείξω διατί. Κτυπῶ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Βουδούρη, διότι τὴν ὑποστηρίζει τυπικῶς· τυπικῶς πίπτει, ἠθικῶς ὑποστηρίζεται. Τυπικῶς ἡ Κυβέρνησις καλῶς ἔπραξεν, ἠθικῶς ὅμως δὲν ἔπραξε καλῶς, διότι ἐγνώριζε καταρτίσασα τὸ ὑπουργεῖον, ὅτι ὁ Κύριος Κανάρης ἤρχετο νὰ παραιτηθῇ, δὲν τὸ ἀρνεῖται ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· Κύριοι δὲν θέλω ἐπίσης νὰ παραδεχθῶ τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Βρατσάνου, νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης· διότι ἅμα τεθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ λυθῇ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, τὶ θὰ συμβῇ; Τρίτον μέλος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχομεν· διότι ἐγὼ θεωρῶ τὸν Κ. Ναύαρχον Κανάρην παραιτηθέντα. (Θόρυβος) Δὲν θέλομεν τὸν Ναύαρχον Κανάρην παραιτηθέντα; Πολὺ καλά· ἐπικυρόνομεν μίαν πρᾶξιν τῶν δύο μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλομεν εἰς τὸν Κανάρην, καὶ ἐπειδὴ οὗτος παραιτεῖται, εἰς τὸν μέλλοντα νὰ τὸν διαδεχθῇ. Ἐὰν θέλετε οἱ ἴδιοι νὰ τῷ εἴπωμεν νὰ ἐνεργήσῃ μὲ τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον αὐτὸς δὲν ἐξέλεξεν, ἰδοὺ εἰς ποῖον δίλημα θέτομεν τὸ τρίτον μέλος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον θὰ περιβάλωμεν μὲ τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν μας, μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην μας. Ἀναθέτομεν εἰς αὐτὸν νὰ συνεργασθῇ μὲ ἓν Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον περιβάλλομεν πάλιν μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην μας. Ἐὰν σᾶς εἴπῃ ἐκεῖνος, δὲν δύναμαι, θέλω νὰ τροποποιήσω τὸ Ὑπουργεῖον; (θόρυβος). Δὲν δύναται τὸ τρίτον μέλος, οἱονδήποτε εἶναι, ἐὰν ἔχῃ τὴν ἐλαχίστην φιλοτιμίαν, δὲν δύναται νὰ δεχθῇ τὰς ψήφους μας μὲ ἐπιβεβλημένον Ὑπουργεῖον. Ἰδοὺ διὰ τί συγχωνεύω ὅλας τὰς ἰδέας καὶ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης. Θέλω νὰ ἐκθέσω ὡς μὴ γεγονότα τὰ πράγματα, θέλω νὰ ὑπάρχῃ τὸ πεπτωκὸς Ὑπουργεῖον, θέλω ἐκλογὴν τρίτου προσώπου, διότι ὁ ναύαρχος Κανάρης παρῃτήθη. Ἅπαξ τὸν ὑποχρεώσαμεν νὰ ἀναλάβῃ· παρῃτήθη δεύτερον, δὲν τὸν ὑποχρεόνω ἐγὼ ν’ ἀναλάβῃ δεύτερον, διότι εἰς τὴν πρώτην ἐκλογὴν δὲν τῷ ἔδωκα τὴν ψῆφόν μου. Ἐπιμένω λοιπὸν, Κύριοι, διὰ νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς τὸ δίλημα τοῦτο, νὰ ὀνομάσωμεν τρίτον μέλος τῆς Κυβερνήσεως· προσέξατε εἰς τὰ πρακτικὰ ἀποτελέσματα. Ἂς μὴ θέλωμεν διὰ πλειονοψηφίας νὰ νικῶμεν πάντοτε, διότι νικῶμεν, ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα ποῖα εἶναι τὰ πρακτικά, ἐὰν δὲν παραδεχθῆτε, ὅπως προτείνω, νὰ θεωρηθῇ, ὡς μὴ λαβοῦσα χώραν ἀλλαγὴ τοῦ ὑπουργείου, νὰ προβῇ δὲ ἡ Συνέλευσις ἢ σήμερον ἢ αὔριον νὰ ἐκλέξῃ τὸ τρίτον μέλος, καὶ μετὰ ταῦτα, ἀφοῦ ἐκλέξωμεν τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν νὰ τὸν ἀφήσωμεν νὰ συνεργασθῇ μὲ τοὺς δύο συντρόφους του πρὸς τὸν σχηματισμὸν τοῦ ὑπουργείου; Ἐγὼ δὲ ὁ Βαλτινὸς εὔχομαι νὰ μείνω εὐχαριστημένος εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ νέου ὑπουργείου, διὰ νὰ μὴ καταντήσωμεν εἰς τὸ δίλημα ἅμα τὸν ἐκλέξωμεν, νὰ παραιτηθῇ.

§178ΒΡΑΤΖΑΝΟΣ. Προέκυψεν ἐκ τῆς συζητήσεως καὶ τὸ θέμα τῆς ἐμπιστοσύνης. Τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης εἶναι τὸ ἀληθὲς θέμα, καθόσον ἐξεφέρθη ἢ προεκλήθη ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ πρόεδρος. (θόρυβος). Εἶπεν, ὅτι ἐν γνώσει ὅλων τῶν γεγονότων προέβη εἰς τὸν σχηματισμὸν τοῦ ὑπουργείου· ἀνεδέχθη τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών του ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ἐὰν τοιαύτη πρᾶξις ἀναγνωρίζεται... (θόρυβος). Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ Κ. Μίλησι. «Ἡ Συνέλευσις θεωρεῖ ἔγκυρον, τὴν ὑπὸ τῶν δύο μελῶν τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως, γενομένην αὐτῇ γνωστοποίησιν τοῦ νέου ὑπουργείου, ναὶ ἢ ὄχι;» καὶ ἡ τοῦ Κ. Βαλτινοῦ. «Η Ἐθνοσυνέλευσις πρῶτον θεωρεῖ ὡς μὴ λαβοῦσαν χώραν τὴν ἀλλαγὴν τοῦ ὑπουργείου, δεύτερον προβαίνει εἰς τὴν ἐκλογὴν τρίτου μέλους τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως.»

§179ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Μίλησι.

§180ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἡ ἀπωτάτη πρότασις εἶναι ἡ ἰδική μου.

§181ΔΑΓΡΕΣ. Εἶναι καὶ μία ἄλλη πρότασις, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα (θόρυβος).

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ Προεδρεῖον δὲν ἀναδέχεται τὴν εὐθύνην νὰ εἴπῃ τὴν μίαν πρότασιν ἀπωτέραν τῆς ἄλλης, καὶ ἐπικαλεῖται τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως. Διϊσχυρίσθη ὁ Κ. Βουδούρης ὅτι ἡ ἰδική του εἶναι ἡ ἀπωτέρα, ἀκροασθῆτέ την.

§183ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Βουδούρη.

§184ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§185ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Βουδούρη (θόρυβος). Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ Κ. Βουδούρη. «Ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις, μὴ λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν περὶ σχηματισμοῦ νέου ὑπουργείου γνωστοποίησιν δύο μελῶν τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, παραιτηθέντος τοῦ τρίτου, θεωρεῖ αὐτὴν ὡς μὴ ὑπάρχουσαν, καὶ προβαίνει ἄνευ ἀναβολῆς, καὶ διακοπῆς τῶν συνεδριάσεων αὐτῆς, εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἀπόφασιν, περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς Κυβερνήσεως (θόρυβος). Ἀναγινώσκεται ἐκ δευτέρου ἡ ἀνωτέρω πρότασις τοῦ Κ. Μίλησι, καὶ μετ’ αὐτὴν ἡ τοῦ Κ. Βρατσάνου ὡς ἕπεται, «ἡ Συνέλευσις ἀναγνωρίζει εἰς τὰ δύω μέλη τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως, παραιτηθέντος τοῦ τρίτου, τὸ δικαίωμα τοῦ σχηματισμοῦ ὑπουργείου, ναὶ ἢ ὄχι;»

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνω ἡ Συνέλευσις νὰ ψηφοφορήσῃ τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Μίλησι.

§187ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι. (θόρυβος).

§188ΕΤΕΡΟΙ. Ναί. (θόρυβος).

§189ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Κύριοι, πῶς εἶναι δυνατὸν... (ποδοκροτήματα ὑπὸ τῶν πληρεξουσίων). Ὅταν ποδοκροτῆτε πληρεξούσιον, νὰ συλλογισθῆτε (θόρυβος μέγας καὶ ποδοκροτήματα), εἶναι ἀνάγωγοι ὅσοι ποδοκροτοῦν, ὅταν ἕνας πληρεξούσιος ἀπὸ τὸ βῆμα ἀγορεύῃ. Λοιπὸν σᾶς λέγω, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ παραιτηθέντος εἶναι καθαρόν· ἡ Κυβέρνησις ὁμολογεῖ ἡ ἴδια, ὅτι εἶχε παραιτηθῆ; Εἴτε ἐγένετο παραδεκτὴ εἴτε μή, ἐνώπιον τῶν δύω μελῶν τῆς Κυβερνήσεως τὸ τρίτον ἦτο παρῃτημένον· ἀπαιτῶ νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ θέμα μου.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὲν τῶν Κυρίων πληρεξουσίων λέγουν αὐτὸ, οἱ δὲ τὸ ἄλλο· εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἀποφανθῇ ἡ πλειοψηφία τῆς Συνελεύσεως.

§191ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θέλομεν ν’ ἀρνηθῶμεν τὴν ἀλήθειαν; Δὲν τὸ εἶπεν ὁ Κύριος Ῥοῦφος ἀπὸ τοῦ βήματος; Πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Βρατσάνου.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ θέμα τοῦ Βουδούρη προηγεῖται. Ἀνεγνώσθη ἐκ νέου.

§193ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἰς αὐτὴν τὴν πρότασιν, Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τροπολογίαν.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Βουδούρη, ὅπως ἀνεγνώσθη λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§195ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι......

§196ΠΟΛΛΟΙ. Κάτω, κάτω (θόρυβος μέγας).

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποφανθῇ τόσον ταχέως ἡ Συνέλευσις περὶ τῶν θεμάτων, ὁποῖον θὰ προηγηθῇ· οἱονδήποτε θὰ προηγηθῇ, πιστεύω ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ κανεὶς ἐκ τῶν προτεινάντων... (θόρυβος). Τὸ Προεδρεῖον ἐπῆρεν ἓν ἀπ’ αὐτὰ καὶ ἀπεφασίσθη νὰ προηγηθῇ τοῦ Βουδούρη.

§198ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ὁ Βουδούρης ἔκαμε τὴν πρότασιν, αἱ ἄλλαι εἶναι τροπολογίαι, καὶ κατὰ τὸν κανονισμὸν αἱ τροπολογίαι προηγοῦνται.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις; (θόρυβος) λοιπὸν «οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Βουδούρη, λέγουσι ναί, οἱ δὲ μή, ὄχι.» Ἄρχεται ἡ ἐκφώνησις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου.

§200ΒΛ. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κατὰ τὸν κανονισμὸν οὐδεὶς ἠμπορεῖ νὰ Προεδρεύσῃ, παρόντος Ἀντιπροέδρου, ἑπομένως πρέπει νὰ καταλάβῃ τὴν ἕδραν ὁ παρὼν Ἀντιπρόεδρος.

§201ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι. (θόρυβος μέγας). Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Ἀντιπρόεδρος Κύριος Διομήδης, ἀλλὰ, παρατηρήσαντος αὐτοῦ ὅτι δὲν δύναται νὰ Προεδρεύσῃ, ἐπειδὴ δὲν ἐνόησε τὸ θέμα, ὡς μὴ ὢν παρὼν ἐξ ἀρχῆς εἰς τὴν συζήτησιν, ἐπανέρχεται πάλιν εἰς τὴν θέσιν τοῦ Προέδρου ὁ Κύριος Κριεζῆς. Ἄρχεται πάλιν ἡ ἐκφώνησις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου.

§202ΑΛΕΚΟΣ ΑΧΟΛΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις ποῖον θέμα θέλει πρῶτον.

§203ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι. (θόρυβος).

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ἔχητε σκοπὸν νὰ δώσωμεν πέρας εἰς τὴν ψηφοφορίαν, ἡσυχάσατε.

§205ΒΑΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, βλέπω ὅτι ἔχετε συμφέρον εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν. (θόρυβος μέγας καὶ ποδοκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Ἄρχεται πάλιν ἡ ἐκφώνησις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου. Ὁ Κύριος Βάσος ἐρωτώμενος ἵνα ψηφοφορήσῃ λέγει «διαμαρτύρομαι, δὲν ὑπάρχει ἐλευθερία. (Ποδοκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου, καὶ ἀποδοκιμασίαι ἐκ τῶν πληρεξουσίων)». Ὁ Κύριος Βάσος θυμωθεὶς ἀναχωρεῖ ἐκ τῆς αἰθούσης. Ἐξακολουθεῖ ἡ ἐκφώνησις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 180. Ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Βουδούρη ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 101, κατὰ 77, ἀρνηθέντων δύω. (ποδοκροτήματα ἀπὸ τὸ ἀκροατήριον). Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος ὡς ἑξῆς. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Κυρίων Πληρεξουσίων Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. «Ὅτι μὴ λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν περὶ σχηματισμοῦ τοῦ νέου Ὑπουργείου γνωστοποίησιν τῶν δύω μελῶν τῆς προσωρ. Κυβερνήσεως, παραιτηθέντος τοῦ τρίτου, θεωρεῖ αὐτὴν ὡς μὴ ὑπάρχουσαν καὶ προβαίνει εἰς ἀντικατάστασιν αὐτῶν.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις (ὥρα 4 παρὰ 20.)

Ὁ Προεδρεύσας

Δ. ΚΡΙΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Δ. Βρατσάνος.