1863.01.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΚΗʹ.

Τῆς 19 Ἰανουαρίου 1863.

(Σάββατον).

Ὥρα 12.

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρέθη πλήρης ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς πρὸς συνεδρίασιν. Κηρύξαντος λοιπὸν τοῦ Προέδρου τὴν ἔναρξιν τῆς Συνεδριάσεως, ἤρξατο ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν τῆς προτεραίας. Εἰς δὲ τὸ μέρος τὸ περὶ τῆς σφραγίδος τῆς Συνελεύσεως καὶ περὶ τῆς ἐν αὐτῇ ἐπιγραφῆς, ἠγέρθησαν παρατηρήσεις περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῆς Συνελεύσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τινὲς θέλουν πέμπτην τὴν Συνέλευσιν, ἄλλοι ἕκτην, ἄλλοι ἑβδόμην καὶ ἄλλοι ὀγδόην. Ὅστις θέλει νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἂς ἔλθῃ.

§2Δ. ΚΡΙΕΖΗΣ. Ἔγεινε λόγος περὶ τῆς σφραγίδος τῆς σημερινῆς Συνελεύσεως χθὲς, καὶ ὁ μὲν εἶπε μίαν γνώμην, ὁ δὲ τὴν ἄλλην· εἶπον καὶ ἐγὼ ὅτι δικαιότερον εἶναι χάριν ἱστορικῶν ἀναμνήσεων νὰ δώσωμεν εἰς τῆς σημερινῆς Συνελεύσεως τὴν σφραγίδα τὸν ἀριθμὸν 7, καὶ νὰ τὴν ὀνομάσωμεν ἑβδόμην, καὶ νὰ τὴν ἐννοῇ καὶ νὰ τὴν καταλαμβάνῃ καθένας καλλίτερα, ἐπειδὴ οἱ γέροντές μας εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος συγκροτήσαντες τὴν πρώτην ἐν Ἐπιδαύρῳ Συνέλευσιν τὴν ὠνόμασαν ά., κατόπιν εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην ἐκ τῶν τότε περιστάσεων νὰ κάμουν καὶ ἄλλην Συνέλευσιν, καὶ τὴν συνεκρότησαν εἰς τὸ Ἄστρος, καὶ τὴν ὠνόμασαν δευτέραν ἐν Ἄστρει. Μετὰ παρέλευσιν καιροῦ τινος ἐπανέλαβον ἕνεκα τῶν τότε περιστάσεων νὰ συγκροτήσουν καὶ ἄλλην Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, καὶ ὡς τόπον καταλληλότερον εὗρον τὴν Ἐπίδαυρον καὶ τὴν ὠνόμασαν τρίτην ἐν Ἐπιδαύρῳ. Ἡ τρίτη λοιπὸν ἐν Ἐπιδαύρῳ Συνέλευσις ἕνεκα τῶν τότε πολιτικῶν περιστάσεων τῆς Ἑλλάδος, διέκοψε τὰς συνεδριάσεις της καὶ διώρισε νὰ ἐπαναληφθῶσιν ἔπειτα μετὰ δύο τρεῖς πέντε μῆνας, ὁπότε ἔλθει προσφορώτερος καιρὸς, ἕνεκα τῶν τότε πολιτικῶν περιστάσεων ἐχουσῶν σχέσιν μὲ τὸ ἐξωτερικὸν, διότι ἦσαν τὰ πρῶτα βήματα, τὰ ὁποῖα ἔγειναν τότε πραγματικὰ, εἰς τὰ ὁποῖα ἔλαβον μέρος καὶ οἱ Φράγκοι νὰ μᾶς βοηθήσουν, καὶ ὁ καθεὶς ἐπερίμενε πότε θὰ τελειώσουν αἱ διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀναδεχθῆ ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας Κάνιγκ παρὰ τῇ Ὀθωμανικῇ Πύλῃ· εὑρέθησαν λοιπὸν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναβάλλωσι τὰς ἐργασίας αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως. Μετὰ παρέλευσιν σχεδὸν ἑνὸς ἔτους αἱ ἐπαρχίαι ἀπεφάσισαν πάλιν νὰ συνέλθουν εἰς Συνέλευσιν· ἐγεννήθησαν δυστυχῶς ἐκ τῶν περιστάσεων τότε διαφωνίαι· οἱ μὲν ἰσχυρίζοντο νὰ γένουν οἱ παλαιοὶ Πληρεξούσιοι, οἱ δὲ ἤθελον νὰ ἐκλέξουν νέους αἱ ἐπαρχίαι· ἔγειναν νέαι ἐκλογαὶ, καὶ συνηθροίσθησαν εἰς τὴν Ἑρμιόνην· ἔγειναν καὶ αἱ παλαιαὶ ἐκλογαὶ καὶ ἓν μέρος ἐξ αὐτῶν συνηθροίσθησαν εἰς τὴν Αἴγιναν, διότι ἦσαν ἐπί τινα καιρὸν εἰς διαιρέσεις· ἀλλὰ τέλος πάντων ἡ φρόνησις τότε τοὺς ὑπηγόρευσε νὰ ἑνωθοῦν εἰς μίαν· ὡς μέρος εὗρον κατάλληλον τὴν Τροιζῆνα, καὶ ἡ Συνέλευσις ἐκείνη τότε ἀπὸ τοὺς ἐν Τροιζῆνι Πληρεξουσίους ὠνομάσθη τρίτη Συνέλευσις, μὲ τὴν παρατήρησιν αὐτὴν, ὅτι ἡ τρίτη ἤρχισεν εἰς τὴν Ἐπίδαυρον, ἐξηκολούθησεν εἰς τὴν Ἑρμιόνην καὶ ἔγεινε καὶ ἀποπερατώθη ὡς συνέχεια τῆς τρίτης ἐν Τροιζῆνι. Ἡ τετάρτη ἦτον ἡ τοῦ Ἄργους, ἥτις ἔγεινε ζῶντος τοῦ Κυβερνήτου καὶ κατὰ πρόσκλησιν αὐτοῦ. Ἡ πέμπτη μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Κυβερνήτου ἤρχισεν εἰς τὸ Ἄργος ἐξηκολούθησεν εἰς τὸ Ναύπλιον καὶ ἀποπερατώθη εἰς τὴν Πρόνοιαν, ἐπειδὴ αἱ περιστάσεις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶχον διαφόρους ἀναμνήσεις, διαφόρους ἐντυπώσεις ἕνεκα τῶν τότε περιστάσεων, δὲν ἐκρίθη εὔλογον νὰ ὀνομασθῇ ἡ Συνέλευσις αὐτὴ, δηλαδὴ νὰ χαρακτηρισθῇ ἡ Συνέλευσις αὐτῶν τῶν τριῶν μερῶν ἂν πρέπῃ νὰ ᾖναι τετάρτη ἢ πέμπτη ἢ ἕκτη ἢ τοῦ δεῖνος τόπου· τὴν ἄφησαν σιωπηλῶς τοιουτοτρόπως. Διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἡ τῆς τρίτης Σεπτεμβρίου ἐν Ἀθήναις Συνέλευσις ὠνομάσθη ἁπλῶς «Ἐθνικὴ Συνέλευσις τῆς 3 Σεπτεμβρίου», διὰ νὰ ἀποφύγουν τὴν ἀριθμητικὴν αὐτὴν ὀνομασίαν. Ἀλλὰ παρῆλθον οἱ χρόνοι, ἀπεβίωσαν οἱ περισσότεροι, ὀλίγιστοι ζοῦν· εἶναι περιττὸν νὰ ἀναῤῥιπισθῶσιν αἱ αἰτίαι ἕνεκα τῶν ὁποίων νὰ μὴ ὀνομάσωμεν τὴν Συνέλευσιν. Ἐνόμισα λοιπὸν τακτικώτερον χάριν ἱστορικῶν ἀναμνήσεων νὰ σιωπήσωμεν ὅλα αὐτὰ, καὶ νὰ δώσωμεν εἰς τὰς τρεῖς αὐτὰς Συνελεύσεις αἵτινες ἤρχισαν ἐν Ἄργει ἐξηκολούθησαν εἰς τὸ Ναύπλιον καὶ ἀποπερατώθησαν ὡς μὴ ὤφειλεν εἰς τὴν Πρόνοιαν τὴν ὀνομασίαν τῆς πέμπτης· ἡ τῆς τρίτης Σεπτεμβρίου νὰ ὀνομασθῇ ἕκτη καὶ ἡ σημερινὴ ἑβδόμη. Ἀπὸ αὐτὰς τὰς ἰδέας ὡρμήθην, αὐτοὺς τοὺς ὑπολογισμοὺς ἔκαμα, καὶ ἀπόκειται εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀποφασίσῃ.

§3ΛΥΣΑΝΔΡΟΣ ΒΙΛΑΕΤΗΣ. Κατὰ δυστυχίαν ὀλίγοι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ζωὴν ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ παρευρεθοῦν εἰς αὐτὰς τὰς Συνελεύσεις, ἐξ αὐτῶν εἶμαι καὶ ἐγὼ εἷς. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ μὴ συμφωνήσω μὲ τὸν προλαλήσαντα συνάδελφόν μας περὶ τῆς ἐν Τροιζῆνι Συνελεύσεως, Κύριοι, εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο, τὸ ἐκφράζον τὰς αἰτίας, αἵτινες ὑπηγόρευσαν τὴν Συνέλευσιν τῆς Τροιζῆνος· Κύριοι, αὕτη εἶναι συνέχεια τῆς Συνελεύσεως τῆς Ἐπιδαύρου· διαλυθείσης αὐτῆς διὰ την πτῶσιν τοῦ Μεσολογγίου, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ ὑπαγορευόντων τῶν πραγμάτων εἰς τὸ ἔθνος διὰ νὰ λάβῃ μέτρα σύντονα, ἐσχημάτισε μίαν δικτατορικὴν ἐπιτροπὴν, τὴν ὁποίαν ὠνόμασε διοικητικὴν, καὶ μίαν ἄλλην ἀναδεχθεῖσαν τὰ ἐξωτερικά· λοιπὸν ἡ Συνέλευσις τῆς Τροιζῆνος καὶ τῆς Ἐπιδαύρου ἐθεωρήθη ὡς μία, καὶ ὠνομάσθη Συνέλευσις Τροιζῆνος, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Ἐπέρχεται λοιπὸν μετὰ τὴν Συνέλευσιν αὐτὴν ἡ Συνέλευσις τοῦ Ἄργους, ἥτις εἶναι τετάρτη. Μετὰ τὴν Συνέλευσιν αὐτὴν, Κύριοι, ἐπῆλθον ἐκεῖνα τὰ δυσχερῆ περιστατικὰ, τὰ ὁποῖα εἴθε ὁ χρόνος νὰ τὰ ἐξαλείψῃ, (προσοχὴ βαθεῖα) καὶ εἴθε νὰ μὴ εὑρεθῶμεν εἰς παρομοίας περιστάσεις. Συνῆλθε μία Συνέλευσις προσκληθεῖσα ἀπὸ τὸν μακαρίτην τὸν Κυβερνήτην, τῆς ὁποίας ἤμην μέλος, ἥτις ἤρχισεν εἰς τὸ Ἄργος καὶ ἐπεραιώθη εἰς τὸ Ναύπλιον· ἐσχημάτισε Σύνταγμα καὶ διελύθη τυπικῶς, νομικῶς. Μετὰ ταῦτα ἐσχηματίσθη μία ἄλλη εἰς τὴν Πρόνοιαν, ἥτις δὲν ἔλαβε πέρας· κατὰ συνέπειαν ἡ μὲν πρώτη ἔλαβε τὸ νόμιμον πέρας της, οἱονδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, ἀδιάφορον· ἡ δὲ δευτέρα δὲν ἔλαβε, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὡς Συνέλευσις. Μολαταῦτα διὰ νὰ μὴν ἀναξύωνται πληγαὶ καὶ ἐνθυμήσεις, αἵτινες εἶναι δυσάρεστοι, δὲν συγκατελέχθησαν εἰς τὴν Συνέλευσιν τῆς Γʹ. Σεπτεμβρίου αὐταὶ, καὶ ἐθεωρήθησαν καὶ αἱ δύο ὡς μὴ ὑπάρξασαι. Εἰς τὴν Συνέλευσιν τῆς Γʹ. Σεπτεμβρίου ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ ἰδέα, ἀλλὰ καὶ τότε, οἱ τότε ἄνθρωποι ἐθεώρουν ὡς μὴ ὑπαρχούσας αὐτὰς τὰς Συνελεύσεις. Τόρα λοιπὸν πῶς θέλομεν δώσει ἕνα ἀριθμὸν εἰς αὐτὰς τὰς Συνελεύσεις, αἵτινες δὲν ἔγειναν; καὶ ἂν θεωρήσωμεν Συνέλευσιν, εἶναι τοῦ Ναυπλίου, δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὰ περιστατικά· λοιπὸν ἂς ἀφεθῇ ἡ Συνέλευσις τῆς Τροιζῆνος καὶ τοῦ Ναυπλίου, καὶ ἀντὶ νὰ λάβωμεν τὰς ὀνομασίας πρώτη τῆς Ἐπιδαύρου κτλ. δὲν εἶναι καλλίτερον νὰ ὀνομάσωμεν τὴν σημερινὴν δευτέραν Συνέλευσιν τῶν Ἀθηνῶν;

§4ΡΗΓΑΣ ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Προσεκαλέσθην νὰ δώσω πληροφορίας, ὡς εἷς τῶν γεροντοτέρων, εἰς τὰ πράγματα περὶ τοῦ ἱστορικοῦ αὐτοῦ, ὅπερ ἔχει οὕτω. Μέχρι τῆς ἐν Ἐπιδαύρῳ δευτέρας Συνελεύσεως οὐδεὶς ἀριθμὸς εἶχε δοθῇ· ἡ πρώτη Συνέλευσις εἶναι ἡ τῆς Ἐπιδαύρου· δευτέρα ἔγεινεν ἡ ἐν Ἄστρει, ἀλλὰ δὲν ἐχαρακτηρίσθη οὔτε ἡ μία πρώτη, οὔτε ἡ ἄλλη δευτέρα. Ὅταν ἔγεινεν εἰς τὴν αὐτὴν Ἐπίδαυρον, καὶ ὠνομάσθη δευτέρα, ὠνομάσθη πρὸς διαστολὴν τῆς πρώτης· ὅπως ἀναγιγνώσκων τις «ἐν Ἐπιδαύρῳ» καὶ «ἐν Ἐπιδαύρῳ» μὴ συγχίζῃ ποία εἶναι ἡ πρώτη καὶ ποία ἡ δευτέρα, διὰ τοῦτο εἶπον ἐκείνην πρώτην ἐν Ἐπιδαύρῳ καὶ τὴν ἄλλην δευτέραν. Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐκείνη διαλυθεῖσα διὰ τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις, ὅτι δηλαδὴ τοῦ Μεσσολογγίου ἡ θέσις ἦτο δεινὴ, καὶ ὅταν ἐγνωμοδότησαν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐνέργεια τοῦ Συντάγματος, ἐθεωρήθη νὰ διακοπῇ ἐπὶ ἓξ μῆνας, διὰ νὰ προβῶμεν δι’ ἑνὸς ἄλλου συστήματος Κυβερνητικοῦ καταλληλοτέρου πρὸς ἐκείνας τὰς περιστάσεις· διὰ τοῦτο ἔκαμε μίαν ἑνδεκαμελῆ ἐπιτροπὴν καὶ μίαν ἄλλην ἐκ δεκατριῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως, καὶ εἶπε νὰ εἰσέλθῃ μετὰ ἓξ μῆνας αὐτὴ ἡ Συνέλευσις. Ἀλλὰ μετὰ ταῦτα δὲν ἐσυμφώνησαν εἰς τὸ νὰ ἔλθουν οἱ ἴδιοι πληρεξούσιοι· εἶπον ὅτι ὁ λαὸς εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἐκλέξῃ, ὅποιους θέλει, εἴτε τοὺς πρώτους εἴτε νέους· διὰ τοῦτο ἐθεωρήθη ὡς νέα καὶ οὐχὶ ὡς συνέχεια· ὕστερον ἦλθεν ἐπὶ τοῦ Κυβερνήτου καὶ ἔγεινεν πρώτη τῆς Ἐπιδαύρου, δευτέρα τοῦ Ἄστρους, τρίτη τῆς Ἐπιδαύρου καὶ Τροιζῆνος καὶ τετάρτη ἡ τοῦ Κυβερνήτου. Ἡ πέμπτη Συνέλευσις ἦτον ἓν μέγα μέρος τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ δὲν ἀνεγνωρίσθη ὡς ἔχουσα τὴν πλήρη συνδρομὴν τοῦ Ἔθνους, καθὼς καὶ ἡ ἄλλη τῆς Τροιζῆνος ὡσαύτως, καὶ διὰ τοῦτο χωρὶς νὰ προσβάλῃ τὰς κυριαρχίας τοῦ λαοῦ, ἐκ μέρους τοῦ ὁποίου διωρίσθη καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη, δὲν ἠθέλησεν ἡ τῆς Γʹ, Σεπτεμβρίου ἐν Ἀθήναις συγκροτηθεῖσα Συνέλευσις νὰ τρέξῃ εἰς ἀριθμούς· καὶ διὰ νὰ μὴ βιασθῇ, οὔτε νὰ ἀποβάλῃ ἐκείνας, οὔτε νὰ τὰς ἀναγνωρίσῃ καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν ὠνομάσθη τῆς Γʹ. Σεπτεμβρίου. Νομίζω λοιπὸν ὅτι κατὰ συνέπειαν αὐτῶν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀποδοκιμαστέα, ἡ παροῦσα νὰ ὀνομασθῇ ἡ τῆς 10 Ὀκτωβρίου, καὶ νὰ ἀφήσωμεν τοὺς ἀριθμοὺς, Κύριοι, διότι καὶ ἡ πρόσληψις καὶ ἡ ἐγκατάλειψις ἔχουν τὰς συνεπείας των· ὅ,τι ἔκαμε καὶ ἐσεβάσθη τὸ Ἔθνος εἶναι καλὰ γεγενημένον. Λοιπὸν ἡ παροῦσα Συνέλευσις εἶναι ἡ προκληθεῖσα ἕνεκα τῶν περιστάσεων τῆς 10 Ὀκτωβρίου.

§5ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, καθόσον ἀφορᾷ ἐμὲ, πιστεύω, ὅτι ὁ προσδιορισμὸς, ὁ ἀριθμὸς, καὶ τὰ ὀνόματα δὲν ἀποτελοῦσι τὰς πράξεις, ὥστε μοὶ φαίνεται πληρεστάτη ματαιοπονία νὰ θέλωμεν νὰ θέσωμεν μίαν πρᾶξιν ὑπὸ τὸ κράτος ἑνὸς ἀριθμοῦ. Ὅταν τις ἀτενίζῃ τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸς τὰ ἔργα τῶν ἀρχαίων προγόνων, ἐνθυμεῖται, ὅτι ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ ὑπῆρξαν ἄλλοτε ἄνδρες μεγάλοι, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα ὅλος ὁ κόσμος μετὰ σεβασμοῦ ἀναφέρει. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὁ χρόνος κατατρώγει τὰς ἀτομικότητας, κατασυντρίβει τὰς προλήψεις, καὶ ἀφίνει τὰς καλὰς πράξεις ὡς ἰδιοκτησίαν ἐθνικήν. Ὁ Παρθενὼν εἶναι ἔργον, νομίζω, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, τοῦ Φειδίου· ἀλλὰ κἀνεὶς δὲν ἔρχεται ἐδῶ σήμερον νὰ ἴδῃ τὸν καλλιτέχνην, ἀλλὰ νὰ ἐπισκεφθῇ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔδωκε τροφὴν εἰς τὴν ἐπιστήμην, ἧς κλάδος ἐστὶ καὶ ἡ ἀρχιτεκτονικὴ, καὶ νὰ θαυμάσῃ τὰς προόδους, εἰς τὰς ὁποίας τὸ ἔθνος ἐκεῖνο εὑρίσκετο τότε· θαυμάζει δὲ τὸ ἄτομον, διότι τὸ εὑρίσκει ὡς ἰδιοκτησίαν μόνον ἐντὸς τῆς ἐπικρατείας τῆς Ἑλληνικῆς. Πολλάκις ἐπεσκέφθην τὰς πεδιάδας τῆς Ἀττικῆς, οὔτε τὰ κτήματα τοῦ Περικλέους, οὔτε τοὺς συγγενεῖς αὐτοῦ ἠδυνήθην νὰ εὕρω· τὸν Περικλῆ ὅμως τὸν ἔχω πάντοτε εἰς τὴν μνήμην μου καὶ εἶναι ὄνομα σεβαστὸν διὰ τὰ μεγάλα κατορθώματα, τὰ ὁποῖα διεπράξατο εἰς τὴν γῆν ταύτην, τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς σήμερον πατοῦμεν. Τί σημαίνει λοιπὸν νὰ ὀνομάσωμεν τὴν Συνέλευσιν ταύτην δευτέραν, ἢ τρίτην ἐν Ἀθήναις, ἢ Ὀκτωβριανὴν, ἢ Φεβρουριανήν; αὐτὰ εἶναι ὀνόματα, τὰ ὁποῖα κἀμμίαν ἀξίαν δὲν δύνανται νὰ προσθέσωσιν εἰς αὐτὸ τὸ μέγα ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔρχεται νὰ κληροδοτήσῃ αὐτὴ ἡ Συνέλευσις. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ὀνομασθῇ αὕτη, «Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις τοῦ 1862» καὶ τίποτε περισσότερον. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου, ἠμποροῦν νὰ ἔχουν ἄλλοι γνώμας καλλιτέρας. Ἐπιθυμῶ νὰ τὰς ἀκούσω καὶ εἴθε νὰ πεισθῶ ὑπὲρ αὐτῶν.

§6ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§7Β. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριοι, φρονῶ ὅτι πολεμοῦμεν περὶ ὄνου σκιᾶς. Δὲν εἶναι τίποτε. Ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τὸν Κύριον Πετιμεζᾶ, καθόσον ἐπειδὴ ἀρχίσαμεν νὰ παραδειγματιζώμεθα ἀπὸ τὴν Εὐρώπην, ἂς ἀνατρέξωμεν εἰς τὰς Συνελεύσεις τῆς Γαλλίας, καὶ θὰ ἰδῆτε ὅτι δὲν λέγουν, τίποτε ἄλλο, παρὰ Συνέλευσις καὶ Συνέλευσις· οὔτε ἀριθμοὺς οὔτε ἄλλο τίποτε. Ἂς ἐπιγράφεται λοιπὸν «ἡ Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις»· ἂν θέλετε ἀριθμοὺς εἶναι ἡ δευτέρα τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις, διότι δύω ἐποχαὶ ὑπάρχουν, μία ἐποχὴ εἶναι ἡ πτῶσις τῆς δυναστείας τῶν Ὀθωμανῶν, δευτέρα ἐποχὴ εἶναι ἡ τῆς ἐκπτώσεως τῆς Βαυαρικῆς δυναστείας.

§8ΟΔ. ΙΑΛΕΜΟΣ. «Ἡ ἐν Ἀθήναις συντακτικὴ τοῦ Ὀκτωβρίου Συνέλευσις».

§9Δ. ΚΡΙΕΖΗΣ. Πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, Κύριοι, τὶ ἀπεφασίσθη χθές· τόρα διορθώνομεν τὰ πρακτικὰ ἢ κάμνομεν νέας προτάσεις; εἴτε τὸ ἓν εἴτε τὸ ἄλλο θελήσει νὰ κάμῃ ἡ Συνέλευσις, ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην τοῦ Κυρίου Βαλτινοῦ, δηλαδὴ «ἡ Ἐθνικὴ οὐχὶ τῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ τῶν Πανελλήνων Συνέλευσις»· διότι καὶ εἰς τὴν δευτέραν καὶ εἰς τὴν πρώτην ἦτο τῶν Πανελλήνων· μήπως ἦτο Μπαβαρέζικη; Ἀλλ’ ὅταν ἀρκεσθῶμεν τῶν Ἑλλήνων, εἶναι ἀρκετὰ καλά. Λοιπὸν «ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις τῶν Ἑλλήνων τοῦ 1862».

§10Δ. ΚΥΡΙΑΚΟΥ. Δὲν ἐναντιοῦμαι, Κύριοι, εἰς τὸ νὰ ὀνομασθῇ ἡ παροῦσα Συνέλευσις «ἡ ἐν Ἀθήναις Συνέλευσις τοῦ 1862». Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν ἕνα ὁρισμὸν ἠθικὸν «τῶν Πανελλήνων», τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ θέσωμεν ἡμεῖς τώρα, διότι θὰ ὁρισθῇ ἀπὸ τὴν ἱστορίαν. Τὸ κατ’ ἐμὲ ὅμως θεωρῶ πρέπον νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸν χαρακτηρισμὸν αὐτοῦ τοῦ πράγματος. Εἶναι Συνέλευσις συνελθοῦσα ἐν Ἀθήναις· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπῆρξε καὶ ἄλλη ἐν Ἀθήναις Συνέλευσις, ἡ φυσικὴ ὀνομασία εἶναι αὕτη. «Ἡ ἐν Ἀθήναις δευτέρα Συνέλευσις». Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ κατὰ τὰς ἐν Ἐπιδαύρῳ Συνελεύσεις, ἡ πρώτη ὠνομάσθη πρώτη, καὶ ἡ κατόπιν συνελθοῦσα δευτέρα. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν καὶ εἰς τὰς ἐκκλησιαστικὰς Συνόδους, θέλομεν ἰδεῖ ὅτι ὠνομάσθησαν ὡς ἐκ τοῦ τόπου πρώτη, δευτέρα, ὡς λ. χ. αἱ ἐν Κωνσταντινουπόλει· τὸ νὰ θέλωμεν νὰ δώσωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ μέγα ὄνομα εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὡς τὸ τῶν πανελλήνων καὶ μάλιστα ἐν ἀρχῇ τοῦ ἔργου μας, τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὴν εὐπρέπειαν τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν εἰς ἡμᾶς αὐτούς. Μήπως καὶ αἱ ἄλλαι Συνελεύσεις δὲν ἦσαν τῶν Πανελλήνων; Μόνη ἡ ἀδέκαστος ἱστορία θέλει κρίνει τὰς πράξεις ἡμῶν καὶ θέλει ἀποφανθῆ, ἂν ἡ παροῦσα Συνέλευσις, τῆς ὁποίας τὰ ἔργα εὔχομαι νὰ ἦναι ἀνώτερα τῶν ἔργων τῶν ἄλλων Συνελεύσεων, ἦναι ἀξία νὰ διακριθῇ ὅλων τῶν ἄλλων. Δὲν πρέπει δὲ νὰ τὴν ὀνομάσωμεν οὔτε Φεβρουριανὴν, οὔτε Ὀκτωβριανὴν, καὶ νὰ ἀφαρπάσωμεν ἐκ τῶν προτέρων τὴν ψῆφον τῆς ἱστορίας, ἥτις εἶναι ἀνωτέρα ἡμῶν. Δὲν ἁρμόζει εἰς ἡμᾶς νὰ ἀποθέσωμεν τὴν οἰκείαν ἰδιότητα εἰς τὰς πράξεις μας. Ἀρκεῖ, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἀρυσθῶμεν τὴν ὀνομασίαν τῆς Συνελεύσεως ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων εἶναι δευτέρα ἐν Ἀθήναις, εἰς τὴν ἱστορίαν δὲ ἀπόκειται νὰ δικαιώσῃ ἢ κατακρίνῃ τὰς πράξεις ἡμῶν.

§11ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις;

§13ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἐξαγόμενον εἶναι ὅπερ καὶ χθὲς «Ἡ ἐν Ἀθήναις δευτέρα τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις.» Οἱ παραδεχόμενοι νὰ σηκωθῶσιν. (Ἀνίστανται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις τὸ παρεδέχθη. Ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν, καὶ παρακαλεῖται ἡ Συνέλευσις νὰ προσέχῃ. (Ἀνεγνώσθησαν).

§15ΜΑΝΕΤΑΣ. Κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ Κυρίου Σαριπόλου ὁ Κύριος Μεσσηνέζης λαβὼν τὸν λόγον ἀνέπτυξεν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ δὲν προέβλεψε τὸ περὶ τῆς μυστικότητος Συνεδριάσεώς τινος ἐνδεχομένης τῆς Συνελεύσεως, διότι ἐθεώρησε τοῦτο ἀποκείμενον ἐν τῇ Συνελεύσει, καὶ, παρουσιασθείσης τοιαύτης περιπτώσεως, ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ τὸ ἀποφασίσῃ εἰδικῶς. Τὸ τοιοῦτον παρατηρῶ ὅτι δὲν ἐνυπάρχει εἰς τὰ πρακτικὰ, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ περιέχεται.

§16ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διορθώθησαν τὰ πρακτικά· τὸ ἀντικείμενον τῆς Συνεδριάσεως τὸ σπουδαιότατον, διότι δὲν ἔχομεν τόπους νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν λύσιν τῶν διαφόρων συστημάτων, εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τοῦ κανονισμοῦ κατὰ προτίμησιν παντὸς ἄλλου ζητήματος, ἔχομεν λοιπὸν τὴν συζήτησιν ἀπὸ τὸ ἄρθρον 28.

§18Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ Κεφάλαια Δʹ. καὶ Εʹ. τοῦ κανονισμοῦ, εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ προβῇ σήμερον ἡ Συνέλευσις, διαγράφουσι τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ Σεβ. τοῦτο Σῶμα θέλει προβαίνει εἰς τὰς ἐργασίας του, οὐχὶ μόνον αὐτὸ ἐν ὅλῳ ὡς σῶμα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀποτελοῦντα αὐτὸ μέρη, εἴτε ὡς ἄτομα, εἴτε συλλήβδην ὡς σύλλογοι. Ἡ σπουδαιότης τῶν ἔργων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐκλήθημεν νὰ προβῶμεν, νομίζω ὅτι καθιστᾷ ἀξίας πολλῆς μελέτης καὶ τὰς διατάξεις ταύτας, διότι ἐκ τοῦ καταλλήλου ἢ μὴ τρόπου τῆς ἐργασίας ἐξήρτηται πολλάκις ἡ γονιμότης ἢ ἡ χρησιμότης αὐτῆς. Ἐπειδὴ δὲ τὸ σχέδιον τοῦ Κανονισμοῦ περιέχει διατάξεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχω διάφορον γνώμην, τολμῶ νὰ Σᾶς παρακαλέσω νὰ ἀνεχθῆτε νὰ ἀκούσητε τὴν γνώμην μου ἐπ’ αὐτῶν ὡς καὶ τὸ συμπέρασμα. Δύο διαφορετικὰ συστήματα εἰς ὅλα τὰ κοινοβούλια διέπουσι τὰς ἐργασίας αὐτῶν. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ Ἀμερικὴν ὑπάρχει ἐπικρατοῦν, καὶ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐγεννήθη εἰς τὰ 1811 εἰς τὴν Γαλλίαν, καὶ τὸ ὁποῖον ἐξηκολούθησεν ὑπάρχον μέχρι τοῦ 1848. Τὸ πρῶτον εἶναι τὸ τῶν Ἐπιτροπῶν· τὸ δεύτερον τὸ τῶν Τμημάτων. Τὰ συστήματα ταῦτα διαφέρουσιν ἀπ’ ἀλλήλων κατὰ τοῦτο, ὅτι κατὰ τὸ τελευταῖον διανέμονται διὰ τοῦ κλήρου τὰ μέλη τοῦ σώματος εἰς διάφορα τμήματα, καταρτίζονται οὕτω μικροὶ σύλλογοι, μικραὶ συνελεύσεις, αἱ ὁποῖαι καλοῦνται νὰ προσυζητῶσι τὰς ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι εἰσάγονται κατόπιν εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν· ἡ προσυζήτησις αὐτὴ φέρει, ὡς συμπέρασμα τὴν ἔκφρασιν τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας τὰ μέλη ἑκάστου τῶν συλλόγων τούτων ἐκφέρουσι, τὴν συγχώνευσιν τῶν γνωμῶν τούτων εἰς μίαν ἢ δύο ἐπικρατούσας, καὶ ὑστερώτερον τὴν διερμήνευσιν τῶν γνωμῶν τούτων δι’ ἑνὸς τῶν μελῶν εἰς τὴν ὅλην Συνέλευσιν. Βεβαίως αὐτὰ τὰ μέλη τῶν τμημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι οἱ εἰσηγηταὶ αὐτῶν διερμηνεύουσι τὰς γνώμας, τὰς ἐκφρασθείσας ἐν τῷ τμήματι, διερμηνεύουσι τὰς γνώμας τῆς πλειοψηφίας τῶν μελῶν τοῦ τμήματος, συνέρχονται ἐδῶ πάλιν εἰς μίαν ἄλλην ἐπιτροπὴν, καὶ εἰσάγουσι τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν. Τὸ σύστημα ὅμως τῶν ἐπιτροπῶν συνίσταται εἰς τὸ ἑξῆς· τινὰ, ἢ ὅλα, τῶν μελῶν τοῦ Σώματος ἐκλεγόμενα ἐκ τοῦ Σώματος, ἢ προσδιορισθέντα ὑπ’ αὐτοῦ κατά τινα ἄλλα ὡρισμένον τρόπον, συνέρχονται καὶ ἀποτελοῦσιν ἐπιτροπὰς διαρκεῖς καὶ ἀμετακλήτους, αὐταὶ δὲ αἱ ἐπιτροπαὶ, εἴτε καλοῦνται ἐφ’ ἑκάστου ὡρισμένου ἔργου, εἴτε ἐφ’ ὅλων τῶν ἔργων, καὶ συνεργάζονται ἐπ’ αὐτῶν. Καὶ πρῶτον μὲν θέλω πραγματευθῆ περὶ τῆς ἀρχῆς τῆς διαιρέσεως εἰς τμήματα καὶ ἐπιτροπὰς, καὶ κατόπιν θὰ ἔλθω εἰς τὰς διαφόρους λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο σύστημα. Φρονῶν, ὅτι τὸ σύστημα τῶν τμημάτων εἶναι ἐλαττωματικὸν, δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ ἐπικαλεσθῶ τὸν κοινοβουλευτικὸν βίον τῆς Ἑλλάδος, διότι ἴσως ἀκούσω φωνήν τινα προτρέπουσάν με νὰ κλείσω τὸ ἱστορικὸν αὐτὸ βιβλίον, καὶ διὰ τοῦτο τὸ κλείω· εἶμαι ὅμως ἠναγκασμένος νὰ προσφύγω εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἱστορίαν τῶν ἄλλων ἐθνῶν, καὶ ἐκεῖθεν νὰ ἀρυσθῶ τὰς λέξεις, τὰς ὁποίας θὰ σᾶς εἴπω. Ὅταν κατὰ τὸ 1789 τὸ πρῶτον συνεκροτήθη ἐν Γαλλίᾳ ἡ Συνέλευσις ἐκείνη, εἷς ἄνθρωπος, ὅστις τότε δὲν εἶχε κοινοβουλευτικὴν σημασίαν, ὅστις ὅμως κατόπιν ἀπέκτησε πολλὰ μεγάλην, ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ὑπηρετήσῃ τὸ σῶμα μεταφράζων σύγγραμμά τι τοῦ περιφήμου Βένθαμ, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ συγγραφεὺς ἐπραγματεύετο περὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων τῆς Ἀγγλίας· ὅλως ὁ κόσμος ἐφώναζε τότε δὲν θέλομεν τίποτε Ἀγγλικόν· ἀλλ’ ἐκεῖ μὲν ὁ ἐθνικὸς οὗτος ἐγωϊσμὸς ἦτον ἀποτέλεσμα τῆς μεγάλης ἀντιζηλίας, ἥτις ὡς ὅλοι γνωρίζετε ὑπάρχει μεταξὺ τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἀγγλίας. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν οὐδεμία τοιαύτη ἀφορμὴ ὑπάρχει καὶ διὰ τοῦτο ὑποθέτω ὅτι κἀνεὶς δὲν θὰ μὲ διαδεχθῇ κατακρίνων με ἐπικαλούμενον τὰ γενόμενα εἰς τὰ ἄλλα ἔθνη, φρονῶ μάλιστα ὅτι ἀναγκαίως πρέπει νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν πεῖραν τῶν ἄλλων ἐθνῶν. Τὸ σύστημα αὐτὸ τῶν τμημάτων κατεκρίθη εἰς τὴν Γαλλίαν, διότι συγκαλεῖ ἐπὶ τὸ αὐτὸ ὡρισμένα μέλη τῶν Κοινοβουλίων, ἀλλ’ οὐχὶ μονίμως καὶ διαρκῶς, ἀλλὰ διαδοχικῶς κατὰ μῆνα ἡ νέα κλήρωσις σχηματίζει νέα τμήματα· ἄνθρωποι δὲ, τοὺς ὁποίους δὲν συνδέει ἡ προγενεστέρα συνεννόησις, ἀνακοίνωσις τῶν ἰδεῶν των καὶ συγκοινωνία, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀνοίξωσι τὰς πύλας τῆς διανοίας αὐτῶν μὲ τόσην εἰλικρίνειαν καὶ τόλμην, καὶ μὲ τόσον θάῤῥος, ὥστε νὰ καταθέσωσιν ἐν κοινῷ τὸ προϊὸν τῶν σκέψεών της· οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ἀκόμη πολλάκις, διότι διὰ τοῦ κλήρου καὶ κατὰ τύχην ἐκλήθησαν νὰ συνεργασθῶσι, δὲν ἔχουσι τὴν χρησιμότητα ἐκείνην, ἥτις πρέπει νὰ ἀφεθῇ ἐνεργὸς διὰ νὰ παρασκευάσῃ ἔργον τέλειον. Κατὰ τὰ 15 κατεκρίθη μεγάλως τὸ σύστημα τοῦτο ἐν τῇ Γαλλίᾳ, κατὰ δὲ τὸ 1838 ἄνθρωπος λίαν γνωστὸς τότε, ὁ Κύριος Βερσιὲ, κατέκρινεν αὐτὸ ἐπίσης. Εἰς ἐπικουρίαν ἐπικαλοῦμαι προσέτι καὶ τὴν γνώμην ἑνὸς ἄλλου, ὅστις πολὺ προσεπάθησε νὰ καταστήσῃ, ὅσον τὸ δυνατὸν, ἔῤῥυθμον καὶ ἁρμονικὴν τὴν φωνὴν τῶν Κοινοβουλίων, τῶν ὁποίων προέδρευεν, οὐχὶ μόνον εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ στάδιον τὸ νομοθετικόν. Σᾶς φέρω τὴν γνώμην τοῦ περιφήμου Δουπίνου. Ἀλλ’ αἱ σπουδαῖαι αὗται κατὰ τοῦ τμηματικοῦ συστήματος γνῶμαι δὲν ἀντήχησαν εἰς τὴν Γαλλίαν μέχρι τοῦ 1848, διότι τὸ σύστημα τῶν Ἐπιτροπῶν εἶχεν ἐκεῖ ἀφήσει κακὰς ἀναμνήσεις, ἕνεκα τοῦ βίου τῶν ἐπιτροπῶν τοῦ πολυμόρφου ἐκείνου σώματος τῆς convention· τὸ σῶμα αὐτὸ εἶχε διαρκεῖς καὶ μονίμους ἐπιτροπὰς, αἵτινες ἀντεπροσώπευον τὴν μεγάλην ἐκείνην ἐξουσίαν, καὶ τὴν ἐκτελεστικὴν, καὶ τὴν δικαστικὴν, καὶ τὴν νομοθετικὴν, καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ ἐκεῖναι προωρίσθησαν νὰ ὑποφέρωσι τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἡ ὑπέρμαχος ἐξουσία τῆς convention καὶ ἡ πρωτότυπος χρῆσις αὐτῆς ἔπρεπε νὰ ἐπισύρωσι. Τὰ ἱστορικὰ ὅμως αὐτὰ γεγονότα δὲν δύνανται νὰ ἀναιρέσωσι τὴν κρίσιν, τὴν ὁποίαν ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶναι κατὰ τοῦ τμηματικοῦ συστήματος, φέρουν. Οἱ κατὰ τοῦ τμηματικοῦ συστήματος φρονοῦντες φέρουσιν ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῶν ἐπιτροπῶν ἐπιχειρήματα σπουδαῖα· λέγουσιν, ὅτι, ἐὰν ἓν σῶμα πολυμελὲς καταμερισθῇ ἐκ τῶν προτέρων δι’ ἑνὸς οἱουδήποτε τρόπου ὁλόκληρον, ἢ διά τινων τῶν μελῶν του ἐκλεγομένων πρὶν τοῦτο, θέλει ἀπολήξει εἰς τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα. Ἐὰν μὲν καταμερισθῇ ὁλόκληρον τὸ σῶμα εἰς ἐπιτροπὰς διαρκεῖς καὶ μονίμους, τότε αἱ ἐπιτροπαὶ αὐταὶ θέλουσι συναποτελεῖσθαι ἐκ τῶν μελῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι μίαν τινὰ χρησιμότητα· αὗται αἱ ἐπιτροπαὶ θέλουσι μείνει ἀναλλοίωτοι καὶ ἀμετάθετοι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ Σώματος, ἀποτελούμεναι ὑπὸ τῶν αὐτῶν προσώπων· τὰ πρόσωπα αὐτὰ θέλουσι συνεννοηθῆ πρὸς ἄλληλα, καὶ ὅλα τὰ μέλη, ἂν δὲν παρουσιάζουν χρησιμότητα· τὰ μέλη ὅμως, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τοιαύτην, θέλουσιν ἀνακοινώσει τὰς ἰδέας των, καὶ θέλουσι καταθέσει τὸ κεφάλαιόν των, τὸν ὀβολὸν τῆς ἱκανότητός των διὰ νὰ ἀποτελεσθῇ ἡ ἐργασία ἥτις θέλει εἰσαχθῆ κατόπιν εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἐὰν δὲ ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον θ’ ἀπολήξω καὶ ἐγὼ, ἐὰν αἱ ἐπιτροπαὶ αὐταὶ ἀποτελεσθῶσι διὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν πλειόνων, τότε ἡ κοινὴ κρίσις τῶν μελῶν τοῦ σώματος, θέλει καλέσει εἰς ἑκάστην ἐπιτροπὴν τὴν ἀνεγνωρισμένην χρησιμότητα, καὶ εἰς αὐτὴν θέλει ἀνατεθῆ ἡ προπαρασκευὴ τῶν ἔργων. Μετὰ τὰς μικρὰς ταύτας ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβα τὴν τιμὴν νὰ σᾶς κάμω περὶ τῶν δύο συστημάτων, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς ἐκθέσω τινὰ, περὶ τῶν ὅσων ἡ ἐπιτροπὴ παρεδέχθη. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ κανονισμοῦ εἰς τὸ σχέδιόν της, ἐγὼ ἤμην μειονοψηφοῦν μέρος, εἰσήγαγε διατάξεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Συνέλευσις διαιρεῖται εἰς τμήματα· δὲν ὑπάρχει δέ που διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ τμήματα αὐτὰ ὁρίζονται εἴτε μόνιμα καὶ διαρκῆ, εἴτε προσωρινὰ κατὰ μῆνα ἀνανεούμενα· διὰ τοῦτο ὑποθέτω, ὅτι ἡ διαίρεσις αὕτη εἰς τμήματα δὲν εἰσάγει τὸ τμηματικὸν σύστημα εἰμὴ μόνον κατὰ τὸ ὄνομα, παριστᾶ δὲ σύστημα ἐπιτροπῶν· διότι τὰ τμήματα κατὰ τὸ σχέδιον τοῦ κανονισμοῦ, δὲν εἶναι παρὰ ἐπιτροπαὶ, μὲ μόνον τὸ ἐλάττωμα ὅτι, ἀντὶ νὰ σχηματισθοῦν, εἴτε διὰ τῆς δηλώσεως ἑκάστου τῶν μελῶν, εἴτε διὰ τῆς θελήσεως, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκφράσουν οἱ πλειότεροι διὰ τῆς ἐκλογῆς, θὰ σχηματισθοῦν διὰ τοῦ κλήρου, ὅστις ὡς γνωρίζετε εἶναι τυφλὸς, οὐδὲ δύναται νὰ ὁδηγῆται ἀπὸ τὴν θέλησιν· μετὰ τὴν διάταξιν ταύτην, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλει διαιρεθῆ ἡ Συνέλευσις εἰς τμήματα διὰ τοῦ κλήρου, εἰσάγεται εἰς τὸ σχέδιον διάταξις νέα, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκ τῶν τμημάτων ἢ τῶν ἐπιτροπῶν τούτων, τῶν διαρκῶν καὶ μονίμων, θέλουσιν ἐκλεχθῆ ὡρισμένα μέλη, ἐξ ὧν θέλουσι σχηματισθῆ τέσσαρες ἐπιτροπαὶ, ἡ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ ἐπὶ τῶν διπλωματικῶν σχέσεων, καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Μεταφέρει λοιπὸν τὸ ὑπὸ συζήτησιν σχέδιον τὸ σύστημα τῶν ἐπιτροπῶν καθαρώτερον, διότι δὲν ἠδύνατο ν’ ἀποφύγῃ αὐτὸ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ κανονισμοῦ. Ἐὰν ἐξετάσωμεν, Κύριοι, τὴν φύσιν τῶν διαφόρων ἔργων, τὰ ὁποῖα ἐκλήθημεν νὰ διαπράξωμεν, νομίζω ὅτι δυνάμεθα ὅσον εἶναι δυνατὸν τελειότερον νὰ ἐκφέρωμεν κρίσιν περὶ τοῦ καταλλήλου τῶν συστημάτων τούτων. Συνεκλήθημεν διὰ νὰ καταρτίσωμεν πολιτείαν, ἑπομένως ἔργον ἡμῶν θέλει εἶσθαι βεβαίως, ἡ σύνταξις τοῦ θεμελιώδους Νόμου· ἀλλὰ μετ’ αὐτοῦ συνδέονται καὶ νόμοι ἄλλοι, τῶν ὁποίων τὴν χρησιμότητα μᾶς μαρτυρεῖ ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος, τῆς ὁποίας αἱ ἀναμνήσεις εἶναι τόσον νωπαὶ, καὶ ζωηραί. Ἐκτὸς τῆς καταρτίσεως τοῦ θεμελιώδους Νόμου, ἔρχεται προσέτι ἡ σύνταξις Νόμων τινῶν, τῶν ὁποίων ἡ ἀνάγκη εἶναι ἐπικειμένη, καὶ τῶν ὁποίων ἡ σύνταξις ἴσως δὲν θέλει εἶσθαι ἀκόμη ἀσφαλὲς ν’ ἀφεθῇ εἰς τὴν διάδοχον νομοθετικὴν ἐξουσίαν.

§19ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον ἄρθρον, Κύριε Πρόεδρε, συζητοῦμεν;

§20Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ κεφάλαιον τέταρτον, καὶ πρόκειται περὶ μεταβολῆς τοῦ κεφαλαίου ὅλου. Περὶ τὴν σύνταξιν τοῦ πολιτεύματος, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐργασθῶμεν ὅλοι ἐν σώματι· ἡ ἐπιτροπὴ, παρεδέχθη ὅτι πρέπει νὰ ἐργασθῶσιν ὀλίγα τινὰ μέλη ἐξ ἡμῶν· παρεδέχθη προσέτι ὡς τρόπον τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν μελῶν τούτων τὴν κλήρωσιν· ἐπίσης καὶ περὶ τὴν σύνταξιν τῶν τριῶν ἄλλων νόμων ἐνδέχεται, Κύριοι, νὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη νὰ ἐπέλθωσι βελτιώσεις εἰς τὴν νομοθεσίαν καὶ ἐπὶ τῶν διαφόρων ἄλλων κλάδων τῆς δημοσίας διοικήσεως. Τὴν ἀνάγκην ταύτην, περὶ τῆς ὁποίας ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ πεποίθησις εἴς τινα τῶν μελῶν τοῦ Σώματος, ἐνδέχεται τὸ Σῶμα ὅλον νὰ τὴν παραδεχθῇ κατόπιν καὶ νὰ προβῇ εἰς νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουσιν εἰς τὴν νομοθεσίαν ἢ εἰς βελτίωσιν ἄλλων ὑπαρχόντων. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἀντὶ τῶν τεσσάρων ἐπιτροπῶν, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Κανονισμοῦ παρεδέχθη, νὰ παραδεχθῶμεν τὴν σύστασιν τῶν ὀκτὼ διαρκῶν καὶ μονίμων ἐπιτροπῶν, ἀλλ’ οὐχὶ κατὰ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ, ἤτοι νὰ ἐκλέγηται ἐκ τῶν τμημάτων· νομίζω ἀσφαλέστερον νὰ τὰς ἐκλέξῃ ἡ πλειοψηφία τοῦ Σώματος. Ὁ φόβος, τὸν ὁποῖον πολλάκις παρουσιάζει ἡ ἐκλογὴ τῶν προσώπων ἐπὶ πολυμελῶν Σωμάτων, ὁ φόβος αὐτὸς δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Ἴσως ἠδυνάμην νὰ κατακριθῶ, ὅτι ἐξέφρασα κατά τι διάφορον γνώμην, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ συνταχθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ, κατὰ τὰς ὁποίας ἔμελλον νὰ ἐξελεγχθῶσιν αἱ ἐκλογαί. Τὴν κατάκρισιν αὐτὴν θὰ παρακαλέσω τοὺς φίλους μου πληρεξουσίους νὰ μὴ μοῦ ἀποδώσουν· ἐκεῖ ὑπῆρχον φόβοι, οἵτινες δὲν ὑπάρχουν, ὅταν πρόκηται νὰ κατασκευασθῇ νομοθέτημα· αἱ προσωπικαὶ συμπάθειαι καὶ αἱ πολιτικαὶ ἀποχρώσεις δὲν δύνανται νὰ ἔχουν κἀνὲν ἀποτέλεσμα ἐπὶ τῆς κατασκευῆς τῶν νόμων καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων, διότι πᾶσαι αἱ πολιτικαὶ ἀποχρώσεις ἕνα καὶ μόνον ἔχουν σκοπὸν, τὴν σύμφωνα πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος σύνταξιν τῆς πολιτείας, τὴν σύμφωνα πρὸς τὰς ἀνάγκας αὐτῆς νομοθέτησιν τῶν ἀναγκαίων νόμων· ἑπομένως δὲν δύναται νὰ μὲ ἐπηρεάσῃ ποσῶς ἡ ἰδέα αὕτη· ἦτο πολὺ ἐνδεχόμενον αἱ προσωπικαὶ συμπάθειαι ἢ ἀποχρώσεις νὰ ἀναδείξωσι μέλη τῶν ἐπιτροπῶν πρόσωπα ἀνήκοντα εἰς τὰς ἀποχρώσεις ταύτας· ὅταν ὅμως πρόκηται αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται νὰ ἐργασθῶσι μετὰ παρέλευσιν καιροῦ, τότε πολὺ ἐνδεχόμενον, ὡς ἡ πεῖρα τοῦ βίου μας ἀπέδειξε, καὶ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὰς διαφόρους ἀποχρώσεις νὰ κάθηνται εἰς ἄλλα θρανία, παρ’ ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα κάθηνται τώρα. Ζητῶ λοιπὸν νὰ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐπιτροπῶν ἀπὸ τεσσάρων, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ κανονισμοῦ προτείνει, εἰς ὀκτὼ, τὰς ὁποίας σᾶς ἀναφέρω, δηλ. εἰς μίαν τοῦ Συντάγματος, ἄλλην τῶν Ἐξωτερικῶν, τρίτην τῆς Πολιτικῆς καὶ Ποινικῆς Δικαιοσύνης, τετάρτην ἐπιτροπὴν τοῦ Ἐμπορίου, πέμπτην ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν πραγμάτων, ἕκτην τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Κλήρου καὶ Ἐκπαιδεύσεως, ἑβδόμην ἐπιτροπὴν τῶν ἀφορώντων τὸν Στρατὸν ξηρᾶς καὶ θαλάσσης, καὶ ὀγδόην τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ προσέτι καὶ ἐπιτροπὴν τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Συνελεύσεως. Προτείνων δὲ νὰ ἐκλεχθῶσιν ἀπὸ τὸ ὅλον Σῶμα, διαφέρω κατὰ τοῦτο ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Κανονισμοῦ, διότι ἐκεῖνοι ἐπρότεινον νὰ ἐκλέξωσι τὰς ἐπιτροπὰς ταύτας τὰ τμήματα. Ἀλλὰ, Κύριοι, καὶ ἕνας ἄλλος λόγος μὲ πείθει εἰς αὐτὸ, τὸν ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἐκθέσω. Διαφέρουσι πολὺ αἱ Νομοθετικαὶ ἀπὸ τὰς Συντακτικὰς Συνελεύσεις. Εἰς τὰς Νομοθετικὰς Συνόδους ἐργάζονται, συνέρχονται πολλὰ στοιχεῖα, παρασκευάζεται ἡ ἐργασία ὑπὸ πολλῶν, ὑπὸ τῶν ἀτομικῶν δυνάμεων διαφόρων ἀτόμων, καὶ εἰσάγεται εἰς τὰ κοινοβούλια· ἐκεῖ ὅμως τὸ δικαίωμα τῶν προσώπων ἔχει ἐπίσης καὶ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, καθὼς καὶ τὰ μέλη τῶν Βουλῶν· ἡ δὲ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἔχει ὅλην τὴν πεῖραν καὶ πᾶσαν τὴν ἐκ τῆς ἐκτελέσεως παρεχομένην ὕλην, καὶ ἐπ’ αὐτῶν κατασκευάζει τὸ οἰκοδόμημα καὶ εἰσάγει εἰς τὰς Βουλάς· ὅθεν αἱ Βουλαὶ εὑρίσκουσί τι ἕτοιμον, πλῆρες, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ μορφώσωσιν ἄλλως. Αἱ συντακτικαὶ ὅμως Σύνοδοι πρέπει αὐταὶ νὰ νομοθετήσωσι, στερούμεναι καὶ τῆς πείρας καὶ τῆς ὕλης, τὴν ὁποίαν ἡ ἐκτέλεσις συνέλεξε· πρόκειται λοιπὸν πᾶν ὅ,τι ἔχουσι χρήσιμον ἐν ἑαυταῖς, αὐτὸ νὰ συγκεντρώσωσιν εἰς ἕν, καὶ νὰ καταστήσωσιν ἐνεργόν· καὶ ἂν ἀκόμη πρόκηται ἡ ἀτομικὴ ἐνέργεια ἑνὸς τῶν μελῶν νὰ φέρῃ πρότασιν εἰς τὸ ὅλον Σῶμα, βεβαίως καὶ αὐτὴ ἡ ἀτομικὴ ἐνέργεια δύναται νὰ προστεθῇ εἰς τὴν χρησιμότητα, τὴν ὁποίαν αὐτὸ τὸ Σῶμα συγκεντρόνει εἰς ἕν, διὰ νὰ ἐργασθῇ ἐφ’ ἑνὸς κλάδου. Ἐκτὸς ὅμως τῆς Συνταγματικῆς καὶ Νομοθετικῆς Συνόδου, ἂν ἀκόμη πρόκηται, Κύριοι, νὰ ἐξασκηθῇ καὶ ἡ ἐπιτήρησις τῶν πράξεων τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἂν πρόκηται νὰ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τοσούτων ἐπερωτήσεων καὶ παραπόνων, ὑποθέτω, ὅτι πάλιν ἡ προσυζήτησις καὶ ἡ φώτισις τῶν ἐπερωτήσεων τούτων δύναται νὰ γείνῃ διὰ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους τὸ Σῶμα ἐκάλεσεν ἐπὶ τῶν πραγμάτων αὐτῶν. Ἑπομένως καὶ κατὰ τὰς τρεῖς αὐτὰς ἐξασκήσεις τῶν καθηκόντων ἡμῶν νομίζω, ὅτι θέλει μᾶς φέρει ἀσφαλῶς ἡ δι’ ἐπιτροπῶν ἐργασία, παρὰ ἡ διὰ τῶν τμημάτων. Τὴν γνώμην ταύτην, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς προτείνω, ὑποστηρίζει καὶ ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος ἐξ Ἑρμιονίδος Κύριος Μίλησις μεθ’ οὗ συνυπέγραψα τροπολογίαν, τῆς ὁποίας τὴν ἀνάγνωσιν παρακαλῶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε· ἐξ αὐτῆς θέλει πεισθῇ ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος ἐκ Σύρου, ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ ἄρθρου 28, κατὰ τοῦ Κεφαλαίου Δʹ. ὁλοκλήρου, καὶ τοῦ Ε. ὁλοκλήρου. (Ἴδε τὴν ὑπ’ ἀριθ. Αʹ. ἐν τῷ τέλει τῆς 25 συνεδριάσεως καταχωριζομένην τροπολογίαν τοῦ Κ. Θ. Δηλιγιάννη).

§21ΛΥΣΑΝΔΡΟΣ ΒΙΛΑΕΤΗΣ. Κύριοι, τὸ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπὸ συζήτησιν εἶναι τὸ πλέον σπουδαιότερον, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ὁρίσῃ τὴν θέσιν τῶν πληρεξουσίων αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως. Ἡ Συνέλευσις δὲν παρίσταται εἰμὴ διὰ τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν λαμβάνει εἰς τὴν ἐργασίαν, καὶ διὰ τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας λαμβάνει εἰς αὐτὴν τὴν ἐργασίαν. Δύω συστήματα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παρίστανται εἰς τὰ πολυμελῆ σώματα, τὸ μὲν εἶναι τὸ τῶν ἐπιτροπῶν, τὸ δὲ τὸ τῶν τμημάτων. Τὸ τῶν ἐπιτροπῶν δὲν ἔχει ἄλλο εἰμὴ νὰ ἀποδίδῃ ὅλην τὴν ἐξουσίαν, ἥτις εἶναι εἰς ὅλον τὸ σῶμα, εἰς 10, 20, 30 πρόσωπα. Τὸ σύστημα τῶν ἐπιτροπῶν εἴχομεν μέχρι τῆς ά. περιόδου· αὐτὸ ἑπομένως ἐδοκιμάσθη, δὲν εἶναι ξένον, γνωρίζετε τὰ ἀποτελέσματά του, τὰ κακά του, καὶ τὰ καλά του. Ἐπροτάνθησαν οἱ αὐτοὶ λόγοι, τοὺς ὁποίους ὁ ἔντιμος προλαλήσας εὐφυέστατα καὶ μὲ μελίῤῥυτον εὐφράδειαν σᾶς ἐξέφρασε. Ἑπτὰ ἡμέρας συζητοῦμεν τὸ αὐτὸ ἀντικείμενον. Θιασῶται αὐτοῦ τοῦ συστήματος ἦσαν πάμπολλοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀρκετὰς γνώσεις· καὶ γνωρίζουν ἐκ τοῦ πλησίον αὐτὸ τὸ σύστημα τῶν ἐπιτροπῶν. Ἰδίως ὁ Κύριος Προβελέγγιος, ὅστις ἦτον ὁ ἄνθρωπος τῆς συντηρήσεως καὶ σᾶς τὸ παρατηρῶ τοῦτο ὁ ἄνθρωπος τῆς συντηρήσεως, καὶ ἐπολέμησεν ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῶν ἐπιτροπῶν μὲ πολὺν ζῆλον καὶ πολὺν λόγον. Κύριοι, εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἦλθον πάντοτε μὲ τὰ πάτρια· δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τί ἔκαμεν ἡ Γαλλία, Ἀγγλία, Ῥωσσία, τὸ ἐξετάζω πάντοτε ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔποψιν, ὅτι πρέπει πάντοτε νὰ ἀποφασίζωμεν σύμφωνα πρὸς τὰ ἤθη μας, τὰς συνηθείας μας· ἀπέκρουσα πάντοτε αὐτὸ τὸ μέσον, καὶ αὐτὸ τὸ μέσον, Κύριοι, χωρὶς νὰ ἀδικήσω τὸν προλαλήσαντα, παρουσιάσθη ψευδὲς πάντοτε· μᾶς ἐπαρουσίασαν πράξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπῆρξαν, καὶ ἐξελέγχθησαν ὡς ψευδεῖς ἀπὸ αὐτὸ βῆμα· κατὰ τοῦτο διαφέρει ὁ φίλος μου Κ. Δεληγιάννης, ὅτι μᾶς ἔφερεν ὀνόματα συγγραφέων καὶ περιστάσεων. Ἀλλ’ αὐταὶ αἱ περιστάσεις εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι μοῦ δίδουν τὴν ἰσχὺν νὰ ἀποκρούσω αὐτὸ τὸ σύστημα. Μᾶς προτείνει τὴν Συνέλευσιν τῆς Γαλλίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπεδόθη ὅλη ἡ ἰσχὺς ἢ ἡ ἐργασία εἰς τὰς ἐπιτροπάς. Πρέπει νὰ τὸν εὐχαριστήσω ἐκ μέρους ἡμῶν· διότι μᾶς ἔδωκεν ἕνα φῶς· πολὺ καθαρὰ μᾶς ἐφώτισεν ἐὰν θέλετε, καὶ αὐτὸ εἶναι καλὸν διὰ νὰ σχηματίσωμεν ἅπαξ τὴν ἀπόφασιν, καὶ νὰ εἴπητε, εἴμεθα πληρεξούσιοι καὶ πρέπει νὰ εἴμεθα πράγματι· διότι μὲ τὸ σύστημα τῶν ἐπιτροπῶν δὲν εἴμεθα, εἰμὴ σκελετοὶ, εἰμὴ μπαοῦλα (γέλωτες). Διὰ τί Κύριοι; διὰ τὸν σαφῆ λόγον, ὅτι ἑκάστη ἐπιτροπὴ ἔπραττεν ὅ,τι πρὸς τὸ συμφέρον της, ὅ,τι πρὸς τὴν πορείαν καὶ τὴν πολιτικήν της ἐσύμφερεν. Ἔφερον λοιπὸν ἕνα σκελετὸν εἰς τὸ σῶμα, τὸ ὁποῖον ἦτον ἀπροετοίμαστον, ἐνῷ ἐκεῖνοι ἔρχονται φωτισμένοι ἀπὸ τὰς ἰδέας καὶ τὰ πράγματα, καὶ ἔρχεται καὶ ἐπιβάλει τὴν γνώμην της ὡς κυρίαρχος εἰς αὐτὸ τὸ σῶμα. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα καὶ νὰ περιμένωμεν αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα· μολαταῦτα, Κύριοι, σᾶς λέγω, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τὰ ἔχομεν, καὶ ταῦτα εἶναι ὑπὲρ ἡμῶν. Ἦλθε μία ἐπιτροπὴ ἐξελεγκτικὴ εἰς τὴν Συνέλευσιν τοῦ Ἄστρους, τὰ ἔργα ταύτης εἶναι γνωστά· ἦλθε μία ἄλλη ἐπιτροπὴ, καὶ βλέπω δύω πρόσωπα ἐδῶ, τὰ ὁποῖα προκαλῶ εἰς μαρτυρίαν, τὸν Κ. Τρικούπην καὶ τὸν Κ. Μαυροκορδᾶτον, καὶ ἔκαμε τὰς ἐξελέγξεις τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ποσῶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς συνηθείας καὶ τὰς ἕξεις, καὶ τὰ μέσα τῶν ἄλλων ἐθνῶν, ἔχομεν τὰ ἰδικά μας. Τί σᾶς λέγουν, Κύριοι; καὶ κατὰ τὸ ἕνα σχέδιον, καὶ κατὰ τὸ ἄλλο δὲν συμφωνῶ· διότι τοῦτο ὀλίγον τι, ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, κρυφὰ πέρνει ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν τὴν ἐξουσίαν, τὸ ἄλλο ἔρχεται γενικώτερον· ἀπ’ ἐναντίας φέρουν προσκόμματα καὶ λέγουν, ἀντὶ τῶν 20, ἂς προστεθῶσι καὶ ἄλλοι 20· οἱ ἄλλοι 160 ἂς κάθωνται εἰς τὰς ἕδρας των. Ποῖοι εἶναι οἱ ἰσχυρισμοὶ τοὺς ὁποίους μᾶς εἶπον; προστατεύοντες τὰ τμήματα ἔχουσιν ἰσχυροὺς λόγους, ὅτι εἰς τὰ τμήματα ἐργάζονται ὅλα τὰ μέλη τῆς Συνελεύσεως, εἰς ἣν περιλαμβάνονται καὶ οἱ εἰδικοὶ ἄνθρωποι, καὶ ἐπεξεργάζονται αὐτὰ, καὶ ἰδοὺ ἔρχεται ἓν τετελεσμένον ἔργον· εἰς δὲ τὰς ἐπιτροπὰς ἀποδίδεται ἡ ἐργασία εἴς τινα μέλη, καὶ τὰ ἐπίλοιπα μέλη μένουν εἰς ἀργίαν· κατὰ συνέπειαν ἔρχονται φωτισμένα τὰ μέλη, καὶ ἐπιβάλλουν τὴν γνώμην των εἰς τὴν Συνέλευσιν· ἕπεται λοιπὸν, ὅτι τὴν Συνέλευσιν θὰ τὴν ἀποῤῥοφήσουν αἱ ἐπιτροπαί. Ὁ ἰσχυρὸς λόγος τῶν θιασωτῶν τῶν ἐπιτροπῶν εἶναι ὅτι θέλει σχηματισθῶσιν αὗται ἀπὸ εἰδικοὺς, καὶ τὰ ἔργα των θὰ ᾖναι τέλεια· ποῖοι εἶναι οἱ εἰδικοὶ ἄνθρωποι ὡς πρὸς τὸν νόμον τῶν στρατευσίμων, τὸν ἐκλογικὸν ἐν γένει; ὄχι βέβαια ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἁπλῶς τὸν ἀνέγνωσαν, ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὸν ἐφήρμοσαν, καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔπαθον ἐξ αὐτοῦ ἐπὶ τριακονταετίαν. Τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐνεργήσωμεν, καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι τῆς πρώτης ἀνάγκης, εἶναι πρακτικὰ, ἀπαιτοῦν μᾶλλον πεῖραν ἢ θεωρίαν. Λοιπὸν τί θέλετε, νὰ μὴ νομοθετήσητε, νὰ μὴν ἐκφράζωμεν τὴν ἰδέαν μας, τὴν πεῖράν μας, νὰ μὴ κατακρίνωμεν τὰς διατάξεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἔγειναν αἰτία νὰ μᾶς καταστρέψωσι; Θέλετε ν’ ἀφαιρεθῇ τοῦτο ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν αὐτὴν, ἥτις σύγκειται ἀπὸ ἀνθρώπους τῶν πραγμάτων τῆς πείρας καὶ τῆς θεωρίας, καὶ νὰ δοθῇ εἰς 10 ἢ 20 ἄτομα; Εἶμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς· δὲν ἐδέχθην τὴν γνώμην αὐτήν· μοῦ ἦλθε μία ἰδέα, καὶ παρεδέχθην ἐπιτροπὴν ἐξαιρετικὴν διὰ τὸ σύνταγμα· καὶ ταύτην τώρα τὴν ἀποσύρω. Σᾶς εἶπον, ὅτι ἐπιτροπαὶ εἰδικαὶ, συγκεκροτημέναι, εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς ν’ ἀφαιρέσωμεν τὸ δικαίωμα, τοῦ νὰ ἐργασθῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔπαθον ἀπὸ τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους θεωροῦν ἀναγκαῖον νὰ μεταβάλωσιν. Ἐὰν θελήσωμεν δὲ ἡμεῖς νὰ τὸ κάμωμεν, μὴ νομίσητε, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ παραδεχθῶμεν καὶ τὰς συνεπείας, ὅτι θὰ πάθομεν, εἶναι καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι θὰ πάθουν ἀπὸ τὰ ἔργα μας αὐτὰ τὰ ἀτελῆ. Τώρα περαίνων τὴν πρότασίν μου λέγω, ὅτι καὶ εἰς τὸ σύνταγμα δὲν δέχομαι ἐπιτροπὰς, καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος. Τὸ σύστημα τὸ ἀνελύσαμεν εἰς τὴν ά. καὶ βʹ. περίοδον τόσον, ὅσον σήμερον δὲν ἀναλύεται εἰς τὴν Ἀγγλίαν, διότι δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἀναλύσεως. Εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἵτινες ἠξεύρομεν πολὺ καλήτερα ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες κάθηνται ἐνταῦθα· εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωμεν τὰς ἐλλείψεις, εἰς τὰς ὁποίας εἰσέδυσεν ἡ ἐξουσία, τὰς ἀπεκρούσαμεν ὅσον ἠμπορούσαμεν, καὶ λέγω, ὅτι εἴμεθα εἰς καλλητέραν θέσιν νὰ ἐπιδιορθώσωμεν καὶ συντάξωμεν τὸ σύνταγμα. Λέγω λοιπὸν ἀποκρούων ὁλοσχερῶς τὸν διορισμὸν ἐπιτροπῶν, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῶν τμημάτων, καὶ ὅταν ἔλθῃ ὁ λόγος εἰς τὰ τμήματα, θὰ ἀναπτύξω τὴν ἰδέαν μου, διότι καὶ εἰς τὰ τμήματα αὐτὰ ὁ εἰσηγητὴς δὲν ἄφησεν εἰμὴ τὸ νὰ γίνεται κλήρωσις, μόνον τοῖς ἔδωκεν αὐτὴν τὴν ἐξουσίαν, χωρὶς νὰ ἔχωσι τὴν ἐξουσίαν εἰς τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἡ δύναμις τῆς Συνελεύσεως. Ἀποκρούω λοιπὸν τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ διαιρεθῇ ἡ Συνέλευσις εἰς ἐπιτροπὰς ἐπιμένων νὰ διαιρεθῇ εἰς τμήματα εἴτε τοῦ αὐτοῦ ἀριθμοῦ, ὅπως τὸ ἄρθρον λέγει, εἴτε ὅπως θέλετε.

§22ΔΙΟΜ. ΚΥΡΙΑΚΟΥ. Κύριοι, εἶμαι ἐναντίος εἰς τοὺς προαγορεύσαντας. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ χρονοτριβῶμεν εἰς συζητήσεις, τῶν ὁποίων, οἱονδήποτε καὶ ἂν ᾖναι τὸ ἀποτέλεσμα, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ μεγάλην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν ἐργασιῶν μας ὡς ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ ἑνὸς συστήματος ἀπὸ τοῦ ἄλλου, ἐνῷ ἡ ἀπώλεια τοῦ χρόνου εἶναι μεγίστη. Συνήλθομεν ἀπὸ τῆς 10 Δεκεμβρίου, καὶ τώρα εἴμεθα εἰς τὰς 19 Ἰανουαρίου, καὶ ὅμως δὲν ἠδυνήθημεν νὰ κάμωμεν σχεδὸν τίποτε. Ὁ σκοπὸς τῆς συγκαλέσεως τῆς Συνελεύσεως ἦτο νὰ ἐκλέξωμεν ἡγεμόνα καὶ νὰ συντάξωμεν τὸ πολίτευμα· ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι δευτερεύοντα· Ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ πληρεξούσιος Κ. Λύσανδρος ἐξέλαβεν, ὅτι ἡ Συνέλευσις μετετράπη εἰς Βουλὴν, καὶ ὅτι πρόκειται νὰ συζητῇ νόμους περὶ δημοτικῶν πραγμάτων, περὶ δημάρχων, καὶ ἄλλα τοιαῦτα. Τὸ ἔργον μας εἶναι πολὺ ἀνώτερον καὶ σπουδαιότερον· ἀφοῦ δὲ ἐπὶ 20 ἔτη δὲν κατορθώσαμεν, ὅσοι ἐγείναμεν βουλευταὶ, νὰ διορθώσωμεν τοὺς δημοτικοὺς καὶ ἄλλους δευτερεύοντας νόμους, πρὸς τί νὰ μὴ περιμείνωμεν δι’ αὐτοὺς ἔτι καιρόν τινα; Ἐκ τῆς ἰδέας περὶ συζητήσεως τοιούτων δευτερευόντων νόμων ὁρμώμενος ὁ Κ. Λύσανδρος ἐπιμένει εἰς τὰ μακαρίτικα ἐκεῖνα Τμήματα, τὰ ὁποῖα συνετέλουν κάλλιστα εἰς τὴν καταδολίευσιν τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος καὶ εἰς τὴν παρὰ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας κατασκόπευσιν τῶν φρονημάτων τῶν βουλευτῶν. Τοῦτο τὸ λέγω, Κύριοι, φανερὰ, καὶ μετρῶ τὰς λέξεις μου, διότι ἔχω πεποίθησιν εἰς ὅτι λέγω, ἀρυόμενος τὴν γνώμην μου ἀπὸ τὴν ἱστορίαν. Μάθετε ἐν δυσὶ λέξεσιν, ὅτι τὸ σύστημα τῶν τμημάτων πρὸς συζήτησιν τῶν νόμων εἰσήχθη κυρίως τῷ 1814 καὶ 1815 ἐν Γαλλίᾳ, ἥτις κατὰ τὸ φαινόμενον ἦτο τότε συνταγματικὴ, ἤτοι ἐπὶ Λουδοβίκου ΙΗʹ. Οὗτος παρεχώρησεν οἴκοθεν τὸν λεγόμενον χάρτην τῆς Γαλλίας, ἐπιφυλαχθεὶς εἰς ἑαυτὸν καὶ μόνον τὸ ἀνώτατον κυριαρχικὸν δικαίωμα, καὶ τοῦτο λόγῳ τοῦ θείου δικαίου, εἰς ὃ ἐστήριζεν αὐτό. Ἐννοεῖτε δὲ τὴν σημασίαν τῆς ἑκουσίου παραχωρήσεως, αὕτη ἐμφαίνει πρᾶξιν δωρητοῦ, ἥτις συνεπάγεται καὶ τὴν ἐξουσίαν τῆς ἀνακλήσεως τῆς δωρεᾶς ἐν περιπτώσει παρεκτροπῆς τοῦ δωρεοδόχου ἀπὸ τῶν ὅρων τῆς παραχωρήσεως. Ἐξ ἀναλόγου δὲ πνεύματος κατεχόμενος καὶ Κάρολος ὁ Ι, προέβη τῷ 1830 εἰς αὐθαιρεσίας, αἵτινες ἐπήνεγκαν τὴν πτῶσίν του. Λοιπὸν ὑπὸ τὸ κράτος τοιούτου πνεύματος ἐπεκράτησεν ἐν τῇ συνταγματικῇ Γαλλίᾳ τὸ λεγόμενον σύστημα τῶν τμημάτων· τούτων προταχθέντων, Κύριοι, ἐννοεῖτε τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκει ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εἰς τὴν ἐπικράτησιν τῶν τμημάτων. Ἐν πλήρει συνεδριάσει 200 ἢ 300 βουλευτῶν δυσκόλως δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπενεργήσῃ κατ’ ἰδίαν ἐπ’ αὐτῶν βουλευομένων ὁμοῦ καὶ δημοσίᾳ. Ἐὰν ὅμως διαιρεθῶμεν ἡμεῖς νῦν εἰς 10 ἢ 15 τμήματα καὶ ἀποσυρθῶμεν ἀνὰ 20 εἰς χωριστὰ δωμάτια λόγῳ συνδιασκέψεως, οὕτως εἰπεῖν, οἰκογενειακῆς, οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὴν πολιτικὴν τοῦ βασιλέως ἢ τοῦ ὑπουργείου ἐκ τῶν συναδέλφων μας δύνανται νὰ ἀποπειραθῶσι νὰ ἐπενεργήσωσιν ἐφ’ ἡμῶν, παρεμβάλλοντες καὶ προτείνοντες γνώμας καὶ φρονήματα τῶν ὑπουργῶν, προκαλοῦντες συζητήσεις ἐπ’ αὐτῶν, εὑρίσκοντες τὴν εὐκαιρίαν νὰ μάθωσι τὶ φρονοῦσιν οἱ πολλοὶ βουλευταί, τίνα διάθεσιν ἔχουσι περὶ τοῦ ὑπουργείου καὶ τίνες αἱ τάσεις κατ’ αὐτοῦ. Ὑπὸ τὸ πρόσχημα δηλαδὴ τοῦ ὅτι ἔχουσιν οἱ βουλευταὶ διὰ τῶν τμημάτων τὴν εὐκολίαν τοῦ νὰ βουλεύωνται ἀνὰ 15 ἢ 20 ἐν οἰκειότητι καὶ κανονίζοντες ἔν τινι δωματίῳ, ἐπιτυγχάνει ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν ὀργάνων της νὰ σπουδάζῃ τοὺς χαρακτῆρας αὐτῶν, νὰ ἀποκαλύπτῃ τὰς διαθέσεις των, καὶ νὰ μεταχειρίζεται τὰ πρὸς ἐπηρεασμὸν ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν κατάλληλα μέσα. Τὸ μόνον πλεονέκτημα τῶν τμημάτων εἶναι, ὅτι παρέρχεται δι’ αὐτῶν ἡ εὐκολία τοῦ νὰ λαμβάνωσιν ἐν ἀνέσει γνῶσιν πάντες οἱ βουλευταί, καὶ αὐτοὶ οἱ μὴ ἔμπειροι περὶ τὰ νομοθετικὰ τοῦ πραγματικοῦ τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐνδιαφέρουσι μεγάλως τὴν κοινὴν γνώμην καὶ δὲν διεγείρουσι ἀφ’ ἑαυτῶν τὴν κοινὴν περιέργειαν, ὡς λ. χ. νομοσχεδίου περὶ κρομύων καὶ γαιομήλων, λογίζεται δέ, ὅτι τοιούτων νομοσχεδίων θέλουσι λάβει τὴν ὑπομονὴν οἱ βουλευταὶ ἐν τοῖς τμήμασι νὰ μάθωσι τὰ καθέκαστα διὰ ἐπιπολαίου τινὸς καὶ οἰκογενειακῆς συνδιαλέξεως. Ἀλλ’ ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν ἐν Ἑλλάδι, ὅτι οὐδὲ τὸ πλεονέκτημα τοῦτο ἐπραγματοποιήθη ἐντελῶς, διότι ὀλίγοι συνήθως συνήρχοντο τακτικῶς εἰς τὰ τμήματα, ἐσύχναζον δὲ εἰς αὐτὰ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ ὑπουργικοὶ βουλευταί, ὅπως ἐπισπεύσωσι τὸν διορισμὸν τῶν μελῶν τῶν εἰσηγητικῶν ἐπιτροπῶν, σπανίως δὲ ἐγίνετο καὶ πραγματικὴ βάσανος τῶν νομοσχεδίων ἐν τοῖς τμήμασι· ἐξεπληροῦτο ἑκάστοτε ὁ τύπος τοῦ κανονισμοῦ, ἀλλὰ μικρίστη ἡ κατ’ οὐσίαν ὠφέλεια, ἐνῷ ἡ ἀπώλεια τοῦ χρόνου ὡς ἐκ τῆς λεγομένης προσυζητήσεως τῶν τμημάτων ἦτο βεβαία. Ἀλλ’ ἡμεῖς οἱ πληρεξούσιοι ἔχομεν πολὺ σπουδαιότερα καὶ κατεπείγοντα ἔργα νὰ ἐξετάσωμεν καὶ ἀποφασίσωμεν. Ἐξερχόμενοι τοῦ περιβόλου τούτου δὲν ἀκούομεν καθ’ ἑκάστην πλῆθος συμπολιτῶν μας, παραπονουμένων ὅτι δὲν προβαίνομεν ταχέως εἰς τὰ ἔργα μας; Τὰ δὲ ἔργα μας εἶναι τόσον σπουδαῖα καὶ ὡρισμένα, ὥστε δὲν συγχωρεῖται νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι δὲν θέλομεν ἔχει τὴν περιέργειαν καὶ προθυμίαν νὰ τὰ μελετήσωμεν κατ’ ἰδίαν καὶ ὅτι εἶναι τάχα ἀνάγκη νὰ παροτρυνθῶμεν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἔργων μας διὰ τῶν τμημάτων· τὰ ἔργα μας συγκεφαλαιοῦνται κυρίως εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ πολιτεύματος, εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ νέου Ἡγεμόνος καὶ εἰς τὴν ψήφισιν νέου ἐκλογικοῦ νόμου. Δὲν θεωρῶ δὲ παντάπασι ἀναγκαῖα πρὸς τοιαῦτα ἔργα τὰ τμήματα, καὶ ἀντικρούω τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Λυσάνδρου, διατεινομένου ὅτι καὶ τὰ περὶ τοῦ πολιτεύματος πρέπει ἀναγκαίως νὰ προσυζητηθῶσιν εἰς τὰ τμήματα. Δὲν πρέπει νὰ ἀρνηθῶμεν, Κύριοι, ὅτι δὲν εἴμεθα ὅλοι ἴσοι κατὰ τὰς γνώσεις καὶ τὴν πολιτικὴν πεῖραν ἐπὶ παντὸς ἀντικειμένου. Διατὶ λοιπὸν νὰ μὴ ἔχωμεν τὸν πατριωτισμὸν νὰ καταδείξωμεν μεταξὺ ἡμῶν τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἔχωσιν εἰδικωτέραν γνῶσιν καὶ πεῖραν ἐπὶ ἀντικειμένων τινῶν; Διατί νὰ μὴ ἀναθέσωμεν εἰς τὰ εἰδικὰ ταῦτα πρόσωπα τὸ ἔργον τοῦ νὰ συμβουλευθῶσι τὴν πεῖραν, ἣν παρέχει ἡ Εὐρώπη, καὶ νὰ ἀποτελέσωσιν οὕτως ἔργα σχετικῶς ἐντελέστερα; Τοὐναντίον, ἐὰν παραπέμψωμεν τὰ περὶ τοῦ πολιτεύματός μας εἰς τὰ τμήματα, δὲν ἐννοῶ τὴν ἐργασίαν, ἥτις θέλει γείνει εἰς αὐτὰ, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ἤδη ἕτοιμον σχέδιόν τι, ἐφ’ οὗ νὰ γείνῃ ἡ προδιάσκεψις καὶ προσυζήτησις· οὐδὲ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς τοιοῦτον τὸ μέχρι χθὲς ἰσχῦσαν παρ’ ἡμῖν σύνταγμα, ὅπερ λογίζεται ἐντελῶς καταργηθὲν, ἀνάγκη λοιπὸν νὰ συστηθῇ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ δημιουργήσῃ οὕτως εἰπεῖν ἐκ τοῦ μηδενὸς ἓν σχέδιον συντάγματος, συμβουλευομένη ἁπλῶς καὶ τὸ μέχρι χθὲς ἰσχῦσαν, ὡς καὶ τὰ πλειότερα. Καθόσον ἀφορᾷ δὲ τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου πληρεξουσίου Γόρτυνος Κ. Δηλιγιάννη, φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συμμερισθῶμεν αὐτὴν, ἤτοι δὲν πρέπει νὰ διορισθῶσιν ὀκτὼ ἐπιτροπαὶ διαρκεῖς, ἐπὶ διαφόρων ἀντικειμένων, τὰ πλεῖστα τῶν ὁποίων δὲν ἀποτελοῦσι τὸ κύριον ἡμῶν ἔργον· καὶ ἐὰν ἐπιδοθῶμεν εἰς αὐτὰ, θέλομεν λησμονήσει τὴν ἰδιότητα ἡμῶν ὡς πληρεξουσίων ἐν κρισίμοις περιστάσεσι, καὶ θέλομεν τραπῆ εἰς βουλευτὰς, ἐκτὸς ἂν προβῶμεν καὶ εἰς ἔργα καθαρῶς νομοθετικὰ καὶ μὴ ἔχοντα τι τὸ κατεπεῖγον. Ἐγὼ ὅμως δὲν συμφωνῶ εἰς τὸν τρόπον τοῦτον τοῦ σκέπτεσθαι. Ἄλλως τε ὁ κανονισμὸς ἔχει μίαν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ συντάγματος, ἔχει ἄλλην ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν, ἡ ὁποία δηλαδὴ θέλει φροντίσει περὶ φορολογικῶν νόμων, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ εἰσπραχθῶσι φόροι καὶ ἑπομένως ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ νὰ προβῇ ἡ Συνέλευσις εἰς τοιαῦτα ἔργα· ἔχει τρίτην ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων, ἡ ὁποία νὰ ἐνασχοληθῇ εἰς τὴν διαλογὴν τῶν ψήφων ὑπὲρ τοῦ Ἡγεμόνος Ἀλφρέδου, καὶ εἰς ἄλλας ἀναλόγους ἐργασίας καὶ διαπραγματεύσεις· ἔχει προσέτι τετάρτην ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διότι οὗτος συνέχεται στενῶς μὲ τὸ συνταχθησόμενον Σύνταγμα· ἔχει δὲ καὶ πέμπτην ἐπιτροπὴν τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν τῶν πολιτῶν. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν ἱστορικῶς εἰς τὸ σύστημα τῶν διαρκῶν ἐπιτροπῶν, θέλομεν τὸ εὕρει εἰς τὴν ἐπαναστατικὴν Γαλλίαν, τὴν εὑρεθεῖσαν εἰς τοιαύτην ἀνώμαλον θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν εὔχομαι ποτὲ νὰ εὑρεθῇ ἡ Ἑλλάς· ἡ Γαλλία περικυκλωθεῖσα ἀπὸ λίαν κινδυνώδεις περιστάσεις συνέστησεν ἐκ τῶν κόλπων αὑτῆς διαρκεῖς ἐπιτροπὰς ἀνταποκρινομένας πρὸς τὰ διάφορα ὑπουργεῖα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Εὐκόλως δὲ δύναταί τις νὰ ἐννοήσῃ, ὁποίαν ἐπιῤῥοὴν δύνανται νὰ ἔχουν τοιαῦται ἐπιτροπαί. Λάβετε πρὸ ὀφθαλμῶν ὅτι ἐὰν ἡ Συνέλευσις διαιρεθῇ εἰς διαρκεῖς ἐπιτροπὰς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, τῆς Δικαιοσύνης, τῶν Ἐξωτερικῶν κτλ. ἐγὼ τότε ἓν π. χ. μέλος τῆς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἐπιτροπῆς θέλω χρησιμεύσει κατὰ πιθανὸν λόγον ὡς μεσάζων εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἔχουσι παράπονα κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν· εἶναι δὲ πολὺ πιθανὸν νὰ παρεξηγηθῇ οὕτω ἡ διαγωγὴ τῶν μελῶν τῶν ἐπιτροπῶν· οὗτοι ὡς ἄνθρωποι θέλουσι λάβει ἴσως καὶ ὄγκον τινὰ, διότι θέλει ἀποτελέσει ἑκάστη ἐπιτροπὴ εἶδός τι ὑπουργείου. Πρὸς τί λοιπὸν νὰ θέσωμεν τοιαύτην ἐξουσίαν εἰς ὡρισμένα πρόσωπα; Εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ νόμος τις φορολογικὸς, διότι ἔχομεν ἀνάγκην εἰσπράξεως φόρων, ἂς γείνῃ ὁ νόμος οὗτος· ἐὰν δὲ ἀναφανῇ ἡ ἀνάγκη καὶ νόμου τινὸς ἀστικοῦ, τότε φροντίζομεν καὶ περὶ αὐτοῦ. Ἀλλὰ τοιούτων νόμων δὲν ὑπάρχει ἐκ τῶν προτέρων ἀνάγκη· τοιαῦται λοιπὸν ἐπιτροπαὶ δὲν ἔχουν τὸν οἰκεῖον τόπον εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡμεῖς εὑρισκόμεθα· ἡμεῖς εἴμεθα παραγόμενον ἐπαναστάσεως πολιτικῆς καὶ οὐχὶ κοινωνικῆς. Δὲν εὑρισκόμεθα εἰς ἐπανάστασιν κοινωνικὴν, ὅπως ἄλλοτε ἡ Γαλλία. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν τὰ πλεονεκτήματα τῆς προεξετάσεως καὶ βασάνου τῶν νομοσχεδίων δὲν ἀναζητῶνται εἰς τὰ τμήματα, ἀλλ’ εἰς τὰς ἐπανειλημμένας ἀναγνώσεις τῶν νομοσχεδίων ἐν γενικῇ συνεδριάσει· ἐκεῖ ἀναγινώσκονται τὰ νομοσχέδια ἐν τῇ Συνελεύσει ἅπαξ, δὶς καὶ τρὶς, κατὰ τὴν χρείαν, δηλαδὴ εἰσαγόμενα, ἀναγινωσκόμενα καὶ συζητούμενα, ψηφοφοροῦνται πολλάκις, καὶ οὕτω λαμβάνουσιν αὐτοῦ πληρεστάτην γνῶσιν οἱ πολλοὶ τῶν βουλευτῶν καὶ γερουσιαστῶν. Αἱ δὲ ἐπιτροπαὶ διορίζονται συνήθως ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἐν τῇ Βορείῳ Ἀμερικῇ οὐχὶ διαρκῶς, ἀλλ’ ἐπὶ ὡρισμένων ἀντικειμένων, ὅπερ εἶναι καὶ τὸ ὀρθόν. Ὡς πρὸς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν πρέπει νὰ γίνωνται αἱ ἐπιτροπαί, ἐπροτιμήσαμεν διὰ τοῦ σχεδίου τοῦ κανονισμοῦ τὸν διὰ τῶν τμημάτων σχηματισμὸν αὐτῶν καὶ οὐχὶ τὸν διὰ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Συνελεύσεως διορισμόν των, καθότι ἐφοβήθημεν μὴ ἐκ προθέσεως ἡ πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως ἀποκλείσῃ ἀπὸ τὰς ἐπιτροπὰς εἰδικά τινα πρόσωπα, μὴ ἀρεστὰ εἰς αὐτὴν, τὰ ὁποῖα βεβαίως τὰ τμήματα θέλουν εἰσαγάγει εἰς αὐτάς. Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον παρεδέχθη ἡ ἐπὶ τοῦ σχεδίου τοῦ κανονισμοῦ ἐπιτροπὴ τὰ τμήματα, δηλαδὴ ἡ ταχύτης καὶ ἀμεροληψία εἰς τὸν σχηματισμὸν τῶν ἐπιτροπῶν, καὶ φρονῶ ὅτι εἶναι ὁ καλήτερος τρόπος διὰ τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Διαρκεῖς ἐπιτροπαὶ ὑπῆρξαν μὲν καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, ἀλλ’ εἰς ἐποχὰς ἀνωμάλου καταστάσεως. Ἂν ἡ Συνέλευσις προβλέπῃ, ὅτι δύναται νὰ κατατρίψῃ πολὺν καιρὸν συνεδριάζουσα, δύναται βεβαίως νὰ διαιρεθῇ καὶ αὐτὴ εἰς τμήματα. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν διατελοῦμεν εἰς τοὺς ἀπαισίους ἐκείνους καιροὺς, εἰς οὓς εὑρέθησαν ἄλλα ἔθνη. Πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν, Κύριοι, νὰ συντάξωμεν τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ τὸν φορολογικὸν, ὅλα δὲ τὰ ἄλλα νὰ παραλείψωμεν εἰς κανονικωτέραν ἐποχὴν, δηλαδὴ μετὰ τὴν ἔλευσιν τοῦ νέου Βασιλέως καὶ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Συντάγματος.

§23ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ἔχω, Κύριοι, τρίτην γνώμην. Συνιστῶνται 9 τμήματα· ἀνοίγεται δὲ ἀνοικτὸς κατάλογος εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Συνελεύσεως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἕκαστος ἀντιπρόσωπος προσερχόμενος γράφει τὰ τμήματα, εἰς τὰ ὁποῖα θέλει νὰ καταταχθῇ, τὰ 9 ταῦτα τμήματα εἶναι τῆς Δικαιοσύνης, τῶν Ἐσωτερικῶν, τῆς Γεωργίας, τῆς Παιδείας, τοῦ Πολέμου, τῶν Ἐξωτερικῶν, τῶν Ἐσωτερικῶν, τῆς συντάξεως τοῦ Πολιτεύματος καὶ τοῦ ὀργανικοῦ Νόμου· νὰ μοὶ δώσῃ τὴν ἄδειαν ὁ Κύριος Πρόεδρος ν’ ἀναπτύξω τὴν ἰδέαν μου.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα!

§25ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Κύριοι, φείδομαι πολὺ τοῦ χρόνου, τὸν ὁποῖον θεωρῶ πολύτιμον διὰ τὴν Συνέλευσιν, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὸν κανονισμὸν σπανίως ἔλαβον τὸν λόγον· χθὲς προθυμότερος ὅλων τῶν ἄλλων ἐσηκονόμην, ὁπότε ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ ἓν ἄρθρον· ἀλλὰ, Κύριοι, τὸ σημερινὸν ζήτημα μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι τὸ σπουδαιότερον ἀπὸ ὅλα, ὅσα ἐσυζητήσαμεν. Τί εἶναι αὐτό; Αὐτὸ, Κύριοι, εἶναι ἡ ἐπεξεργασία τῶν νόμων, αἱ ὁποῖαι ὑποβάλλονται εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Συνελεύσεως. Κατὰ τὴν ἰδέαν μου, Κύριοι, ἡ προεξεργασία τοῦ νόμου εἶναι πρᾶγμα πολὺ σπουδαῖον, καὶ ἡ ἀξία τοῦ νόμου κατὰ τὰ ⅘ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἐπεξεργασίαν ταύτην. Ἀπόδειξιν, Κύριοι, φέρω τὸν κανονισμὸν αὐτὸν, τοῦ ὁποίου πολλὰ ὀλίγα μέρη ἐτροποποιήσαμεν, καὶ εἰς τοῦ ὁποίου τὴν ὕλην ἴσως πολλὰ ὀλίγοι συνεισέφερον. Εἶναι πρᾶγμα λοιπὸν πολὺ σπουδαῖον αὐτὸ καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸ ἐπισπεύσωμεν, διότι θὰ θεμελιώσωμεν ἓν σύστημα, ἐκ τοῦ ὁποίου θ’ ἀποῤῥεύσῃ ὁλόκληρος ἡ ἐργασία τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἄρα ἀρχὴ καλὴ ἢ κακὴ, πλήρης ἢ μὴ, ἔχει οὐσιώδη ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸ καλὸν ἢ κακὸν τέλος. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ Συνέλευσις περιέχει ποικίλας γνώσεις, ἄλλος εἰς ἄλλο εἶδος ἐνδιαφερόμενος ἐπέδωκε περισσότερον, ἄλλος εἰς ἄλλο εἶδος γνώσεων ἔχει τὴν ἀνάλογον κρίσιν· τὰς γνώσεις αὐτὰς, αἱ ὁποῖαι εἶναι διεσπαρμέναι εἰς ἕκαστον πληρεξούσιον, νομίζω, ὅτι δὲν τὰς γνωρίζομεν· χθὲς ἤλθομεν ἐνταῦθα· γνωριζόμεθα μὲν κατὰ πρόσωπον, ἀλλὰ κατὰ βάθος ὁ εἷς τὸν ἄλλον δὲν τὸν γνωρίζει. Ἐὰν προβῶμεν εἰς μίαν ἐκλογὴν διὰ νὰ εὕρωμεν τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὰς καταλλήλους γνώσεις διὰ τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ πολιτεύματος, θὰ εὑρεθῶμεν εἰς ἕνα σκόπελον, πόθεν εἶναι οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατέγειναν ἀνενδότως εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τῶν θεμελιωδῶν ἐκείνων ἀρχῶν, εἴμεθα εἰς πλήρη ἄγνοιαν. Κύριοι, τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα συνηθίσθησαν προηγουμένως, τὸ ἓν μάλιστα σύστημα ἔχει ἓν κακὸν ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον εἶναι μέγα, ν’ ἀποκλεισθῇ μία μερὶς τῆς Συνελεύσεως ἀρκετὰ μεγάλη, καὶ νὰ μὴ λάβῃ μέρος ὅλως διόλου εἰς τὴν ἐπεξεργασίαν τῶν νόμων· καὶ αἴφνης συμβαίνει κἀμμίαν φορὰν ν’ ἀποκλεισθῇ ἡ μερὶς ἐκείνη τῶν γνώσεων, ἡ ὁποία εἶναι ἡ καταλληλοτάτη. Τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἔρχομαι νὰ προτείνω συμπεριλαμβάνει ὁλόκληρον τὴν Συνέλευσιν· ἀλλὰ ὁλόκληρον τὴν Συνέλευσιν λέγω, διότι ἡ πατρὶς περιμένει ἀπὸ τὰς γνώσεις, ὁλοκλήρου τῆς Συνελεύσεως νὰ εὕρῃ τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν της, ἢ νὰ παγιώσῃ τὸ μέλλον της. Τὸ σύστημα λοιπὸν λέγω αὐτὸ περιλαμβάνει ὁλόκληρον τὴν Συνέλευσιν, ἀλλ’ οὐχὶ τυχαίως, ἕκαστος πληρεξούσιος θὰ δηλώσῃ μόνος του· θ’ ἀνοιχθῇ ἕνας κατάλογος εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Συνελεύσεως καὶ ἐκεῖ θὰ ὑπάγῃ ὁ Ἀθανάσιος Ῥοντήρης καὶ θὰ εἴπῃ, ὅτι ἔχω κάμει αὐτὰς τὰς μελέτας καὶ δύναμαι νὰ ἐργασθῶ σπουδαίως ἐπὶ τῆς λύσεως τοῦ δεῖνα νόμου, ἐπὶ τῆς λύσεως τοῦ πολιτεύματος, κατὰ πρῶτον λόγον· κατὰ δεύτερον λόγον ἐνέκυψα εἰς τὴν δεῖνα ὕλην καὶ δύναμαι νὰ καταταχθῶ εἰς τὸ δεύτερον τμῆμα, εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Δὲν ἀμφιβάλλω καθόλου, ὅτι ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι ἔχουν ἕκαστος εἰδικότητά τινα. Ἠξεύρω, Κύριοι, ὅτι εἶναι πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ ἦναι μέτριοι εἰς τὰς σπουδάς των καὶ τὰς μελέτας των ἐν γένει, ἀλλὰ ὡς πρὸς τὸν δημοτικὸν νόμον εἶναι καταλληλότατοι ὅλων, ἐκεῖνοι διεχειρίσθησαν τὰ δημοτικὰ ἐπὶ 10, 15, 20 ἔτη, καὶ τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα γνωρίζουν αὐτοὶ, δὲν τὰ γνωρίζουν οἱ μᾶλλον σοφοὶ· οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶναι πολύτιμοι, καὶ ἐν τούτοις μία ἐκλογὴ δὲν θὰ τοὺς ἐπιτύχῃ, θὰ εὕρει ἄλλους πεπαιδευμένους, οἱ ὁποῖοι θὰ μᾶς φέρουν θεωρίας λαμπρὰς ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου δὲν θὰ τὰς εὕρουν. Ἴσως, ἴσως καὶ Καθηγηταὶ τοῦ διοικητικοῦ Δικαίου ἠμποροῦν νὰ εὑρεθῶσιν εἰς πολλὰ ζητήματα ὅλως ἐσφαλμένοι. Αὐτὴ ἡ ἰδέα δὲν εἶναι ἰδική μου, ἕτερος συνάδελφος μὲ ὑπέβαλε τὴν ἰδέαν του, ἀλλὰ τὴν ἠσπάσθην ἐξ ὅλης ψυχῆς, διότι συμπεριλαμβάνει ὅλους τοὺς πληρεξουσίους, καὶ ἕκαστος λαμβάνει τὴν θέσιν του ἐκεῖ, ὅπου δύναται νὰ ἐργασθῇ, καὶ ὄχι μόνον, ὅπου δύναται, ἀλλὰ καὶ ὅπου ἔχει κλίσιν νὰ ἐργασθῇ. Κύριοι, ὁ Κύριος Διομήδης Κυριακοῦ ἀπαντῶν εἰς τοὺς προλαλήσαντας εἶπε κἄτι τι εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν τμημάτων, εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη παρὰ 4 μόνον· εἰς αὐτὸν, ἂν καὶ δὲν ἀφορᾷ καθ’ ἑαυτὴν τὴν ἰδικήν μου πρότασιν, ἀλλὰ ἐπρόλαβεν ἴσως ἐκ προοιμίων καὶ ταύτην ν’ ἀντικρούσῃ, διότι κατὰ τὴν πρότασιν τὴν ἰδικήν μου συνιστῶνται 9 τμήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν ἀντικείμενον οὐχὶ πλέον τοὺς καταστατικοὺς νόμους, ἀλλὰ θὰ ἔχουν νομοθετικὰ ἀντικείμενα· ἕνα λόγον θὰ εἴπω, Κύριοι, σήμερον ἡ ἐθνοσυνέλευσις εἶναι κυρίαρχος, ἐμπεριλαμβάνει ἐν ἑαυτῇ τὸ πᾶν, τοῦτο δὲν τὸ λέγω διότι ἔχει καὶ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ ἐξ ἀνάγκης λέγω, διὰ τὴν ἀπουσίαν τῶν νομοθετικῶν σωμάτων τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας, πᾶν τὸ προσπῖπτον ἐκ τῶν ἀναγκῶν τοῦ τόπου θὰ τὸ διεξαγάγωμεν ἡμεῖς ἑκόντες ἄκοντες. Καὶ ἂν δὲν θέλωμεν νὰ λάβωμεν τὴν ὀλίγην ἐξουσίαν τὴν ἁπλουστέραν, τὴν ὀργανικὴν θὰ τὴν λάβωμεν χωρὶς νὰ θέλωμεν. Πῶς ἐξασκεῖται σήμερον ἡ συνταγματικὴ ἐξουσία; Δι’ ἑνὸς Βασιλέως, διὰ μιᾶς Γερουσίας, διὰ μιᾶς Βουλῆς. Ἐκ τοῦ παλαιοῦ συστήματος τί ἔμεινεν; Μόνον τὰ δικαστήρια· καὶ μόνον εἰς αὐτὰ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προβλέψῃ ὁ Κανονισμός. Ἐκ τοῦ παλαιοῦ οἰκοδομήματος σώζεται· μόνον εἷς στέλεχος, τὰ δικαστήρια· τὸ ἔθνος ὅμως ζῇ, τὸ ἔθνος βαίνει, χωρεῖ εἰς τὰ ἐμπρός. Αἱ ἀνάγκαι παρακολουθοῦν, καὶ ἡμεῖς ἤμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὰς θεραπεύσωμεν. Εἴμεθα λοιπὸν κεκλημένοι, λέγω, νὰ σκεφθῶμεν καὶ περὶ τῶν ἐξωτερικῶν καὶ περὶ τῆς γεωργίας. Μᾶς γίνεται μία πρότασις αὔριον, Κύριοι, περὶ κεφαλαίων· νὰ εἰσαχθῶσι κεφάλαια περὶ συστάσεως γεωργικῆς Τραπέζης, εἶναι ἀνάγκη νόμου διὰ νὰ διαγράψῃ τὴν σύστασιν εἰς τὰ προνόμια αὐτῆς, αὐτὰ εἶναι ἀντικείμενον βεβαίως νομοθετικόν. Θὰ εἴπωμεν ἡμεῖς· περίμενε νὰ τελειώσωμεν πρότερον τὰ σπουδαιότερα, νὰ φύγωμεν ἡμεῖς ἀπ’ ἐδῶ, καὶ ὅταν ἔλθουν ἐκεῖνα τὰ σώματα, τὰ νομοθετικὰ λεγόμενα, θὰ σοῦ δώσουν τὸ δεῖνα. Ἡμεῖς εἴμεθα σήμερον τὸ πᾶν καὶ περὶ ὅλων φροντίζομεν. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι πᾶν τὸ προσπίπτον, τὸ ὁποῖον ἢ παράγει ἢ δημιουργεῖ δικαιώματα ἢ πόρους εἰς τὸ κράτος, πρέπει νὰ τὸ ἀναγνωρίσωμεν καὶ νὰ τὸ ἐξασκήσωμεν· ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὅλα αὐτὰ ἀνάγονται εἰς ἡμᾶς. Δὲν θέλομεν νὰ τὰ ἐξασκήσωμεν; Διὰ τοῦτο εἴμεθα ἐξουσία, ἑπομένως πρέπει νὰ ἔχωμεν ἐπιτροπὴν τοῦ πολιτεύματος, τῆς Γεωργίας τοῦ πολέμου, τῶν ἐξωτερικῶν, τῶν οἰκονομικῶν κτλ. Κύριοι, ἀπορῶ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὀργανικοὺς Νόμους, πῶς ὁ Κύριος Διομήδης εἶπεν, ὅτι ἐν τῇ συνειδήσει ὅλου τοῦ Ἔθνους ἔγκειται τοῦτο ὡς ἐσχάτη ἀνάγκη· ὀργανικοί τινες Νόμοι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ψηφισθῶσιν. Ὁ Δημοτικὸς Νόμος, ὁ Νόμος περὶ ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν, τὸ διοικητικὸν σύστημα εἶναι τὰ σπουδαιότερα ἀντικείμενα. Ἡ ἀνάγκη αὐτὴ, Κύριοι, εἶναι παλαιὰ καὶ πρέπει νὰ τὴν σεβασθῶμεν, καὶ νομίζω, ὅτι οὐδεὶς πληρεξούσιος ἔχει τὴν διάθεσιν ν’ ἀναχωρήσῃ πρὶν ψηφισθῇ ὁ Νόμος ὁ δημοτικός. Ἔπρεπε λοιπὸν ἀφεύκτως νὰ ᾖναι μία ἐπιτροπὴ διὰ τὸν ὀργανικὸν Νόμον. Ὁ περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν νόμος θὰ ἰδῆτε κατόπιν ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴν ἐπιψηφισθῇ ἀπὸ ἡμᾶς. Κἀμμία ἄλλη νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν θὰ ᾖναι εἰς θέσιν νὰ τὴν ψηφίσῃ· ὁ Νόμος ὁ περὶ ἐθνοφυλακῆς ὡσαύτως. Περαίνων τὸν λόγον μου, Κύριοι, λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ βιασθῇ ἡ Συνέλευσις ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τμημάτων, διότι εἶναι ἀνάγκη, καὶ διότι ἡ ἐξουσία ἡ νομοθετικὴ καὶ ἐκτελεστικὴ εἶναι συγκεντρωμένη εἰς ἡμᾶς, καὶ πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχει κἀμμία ἀντίῤῥησις ὡς πρὸς τὰ τμήματα. Παραδέχομαι, ὅτι ὅλη ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ ᾖναι εἰς προεξεργασίαν, δηλ. τὰ τμήματα πρέπει νὰ ᾖναι πολλὰ, ὅσα εἶναι τὰ Νομοθετικὰ ἀντικείμενα, περὶ τῶν ὁποίων ἐκλήθημεν νὰ ἀποφασίσωμεν, καὶ συμποσοῦνται εἰς ἐννέα. Ἡ Συνέλευσις ὅσας γνώσεις περιέχει, καὶ καταρτίζονται αἱ γνώσεις τῆς Συνελεύσεως διὰ τῶν εἰδικωτέρων γνώσεων ἑκάστου πληρεξουσίου, αἱ γνώσεις ὅλων αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, πρέπει νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν προεξεργασίαν τῶν Νόμων· διότι ἡ προεξεργασία κατέχει τὰ ⅘ τῆς ἀξίας ἑκάστου ζητήματος. Λοιπὸν τὰ πρόσωπα αὐτὰ θὰ διανεμηθῶσιν εἰς τμήματα ἢ ἐπιτροπὰς διὰ μιᾶς ἐκλογῆς, συγχωρήσατέ μοι νὰ εἴπω, τυχαίας. Ἐψηφίσατε τὸν Κύριον δεῖνα διὰ τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ αὐτὸς δὲν ἔχει καμμίαν ἰδέαν περὶ τούτου, οὔτε ἐγὼ γνωρίζω, ποίας ἰδέας ἔχει, ἢ ποίας κλίσεις. Λέγω λοιπὸν ἕκαστος νὰ ἐγγράψῃ εἰς ποῖα τμήματα θέλει νὰ ἐργασθῇ. Αὐτὸ, Κύριοι, ἔγεινεν ἄλλοτε εἰς τὴν Γαλλίαν, καὶ ἐπαρουσιάσθη μόνον μία δυσκολία, ὅτι εἰς μερικὰς ἐπιτροπὰς δὲν ἐνεγράφησαν παρὰ πολλοὶ, ἐὰν δὲν εὕρωμεν περισσοτέρους, ἠμποροῦμεν νὰ τὰς παραλείψωμεν. Ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν π.χ. ἐμφανίζονται μόνον 4 δυνάμενοι νὰ ἐργασθῶσιν ἐπὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν, ἂν βάλωμεν 24 θὰ συγχίσουν μόνον ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰδικοὶ εἰς αὐτά. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει ν’ ἀντικατασταθῇ τὸ ἄρθρον δι’ αὐτῆς τῆς τροπολογίας. «Ἡ Συνέλευσις διαιρεῖται εἰς 9 τμήματα, τῆς Δικαιοσύνης, τῶν Ἐξωτερικῶν, τῆς Γεωργίας, τῆς Παιδείας, τοῦ Πολέμου, τῶν Ἐξωτερικῶν, τῶν Ἐσωτερικῶν, τῆς Συντάξεως τοῦ Πολιτεύματος καὶ τῶν ὀργανικῶν Νόμων, ἀνοίγεται δὲ κατάλογος εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Συνελεύσεως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἕκαστος Πληρεξούσιος προσερχόμενος γράφει τὰ τμήματα, εἰς τὰ ὁποῖα θέλει νὰ καταταχθῇ, σημειόνων καὶ τὴν τάξιν τῆς προτιμήσεως τῶν τμημάτων.»

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πληρεξούσιος Κύριος Ῥοντήρης παρατηρεῖτε ὅτι φέρει μίαν ὑποτροπολογίαν, νόμον δὲν ἔχομεν πῶς νὰ συζητήσωμεν τὴν ὑποτροπολογίαν αὐτήν· διότι κατὰ τὸν κανονισμὸν τὸν ὑπὸ συζήτησιν, ὅταν τις καθυποβάλῃ ὑποτροπολογίαν ἢ τροπολογίαν, τότε προσκαλοῦνται δύω τῶν πληρεξουσίων, ἂν θέλωσι νὰ ὑποστηρίξωσιν αὐτήν· τώρα λοιπὸν ἠμπορῶ νὰ ἐρωτήσω, ἂν τὴν ὑποστηρίζῃ κἀνείς; λοιπὸν, ὅστις θέλει, ἂς λάβῃ τὸν λόγον.

§27ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν ὑποστηρίζω ὅτι τὸ σύστημα τὸ προτεινόμενον ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν εἶναι κατὰ θεωρίαν τὸ ὀρθότερον, οὐδὲ ἀμφισβητῶ, ὅτι τὰ συστήματα τὰ ἀναπτυχθέντα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἔχουσι τὰς ἀρετάς των· μάλιστα ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς ὑπεστήριξα διὰ μακρῶν σύστημα μὴ διαφέρον κατὰ πολὺ τοῦ συστήματος τοῦ ἀναπτυχθέντος ἀπὸ τὸν ἔντιμον πληρεξούσιον Γόρτυνος· ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπή σας ὁρμωμένη ἀπὸ πνεῦμα πρακτικὸν παρεδέχθη σύστημα δυνάμενον νὰ καθοδηγήσῃ τὴν Συνέλευσιν εἰς τὴν ταχυτέραν ἐκπλήρωσιν τῆς κυρίας ἀποστολῆς της. Δὲν ἀμφισβητῶ, Κύριοι, οὔτε ἡ ἐπιτροπὴ μετ’ ἐμοῦ, ὅτι τὸ σύστημα τῶν ἐπιτροπῶν ἔχει τὰς ἀρετάς του, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι εἶναι καὶ τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπόσχεται τὴν καλητέραν κατάρτισιν τῶν νόμων. Δὲν παραδέχομαι τὰ ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τοῦ συστήματος τῶν τμημάτων, τὸ σύστημα τοῦτο τὸ θεωρῶ μάλιστα ὡς μίαν τελειοποίησιν τῆς προπαρασκευῆς τῶν νόμων, ὡς ἓν μέσον τοῦ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν κατάρτισιν ὅσον ἔνεστι ὀρθοτέρων νόμων. Ἐλέχθησαν πολλὰ ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῶν ἐπιτροπῶν ὡς ἰσχύοντος δῆθεν εἰς ἔθνη, τὰ ὁποῖα διαλάμπουσι διὰ τὴν καλὴν νομοθεσίαν των. Κύριοι, εἰς τὰ ἔθνη ἐκεῖνα ἰσχύει τὸ σύστημα τῶν ἐπιτροπῶν, διότι δὲν ὑπάρχουν οἱ κανονικοὶ ἐκεῖνοι νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἰσχύουν εἰς τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παρεδέχθησαν τὸ σύστημα τῆς διὰ τῶν τμημάτων προσυζητήσεως τῶν νόμων, καὶ οἱ ὁποῖοι θεσμοὶ διευκολύνουν τὰ μέγιστα τὴν κατάρτισιν τῶν νόμων. Εἰς τὴν Γαλλίαν, Κύριοι, ὅπου ἰσχύει τὸ σύστημα τῶν τμημάτων πρὸς μεγάλην, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ὠφέλειαν τῆς Γαλλικῆς κοινωνίας, (διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι οἱ τελειότεροι νόμοι οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν εἶναι οἱ νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον ἀπὸ τὸ κοινοβούλιον τῆς Γαλλίας), εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπου ἰσχύει τὸ σύστημα τῶν τμημάτων, ὑπάρχει ἓν συμβούλιον συγκείμενον ἀπὸ ἀνθρώπους νομομαθεῖς, ἀπὸ ἀνθρώπους εἰδικοὺς, ἀπὸ ἀνθρώπους ἔχοντας μεγάλην πεῖραν περὶ τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὸ συμβούλιον αὐτὸ ἔχει τὴν εἰδικὴν ἀποστολὴν τοῦ νὰ προπαρασκευάζῃ τοὺς νόμους. Νόμος, Κύριοι, προπαρασκευαζόμενος ἀπὸ τοιούτους ἄνδρας ἀπὸ τοιοῦτο συμβούλιον ἤθελεν εἶσθαι πάντῃ περιττὸν νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς εἰδικὰς ἐπιτροπὰς, αἱ ὁποῖαι δὲν ἤθελον κάμει τίποτε ἄλλο ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, εἰμὴ νὰ ἀποφαίνωνται, νὰ ἐπικυρῶσιν, ὅσα ἀπεφάσισε τὸ εἰδικὸν συμβούλιον. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο, Κύριοι, δὲν ἦτο ἀναγκαῖον, ἐθεωρήθη ὅμως ἀναγκαῖον, καὶ ἐπαναλαμβάνω ἐπέφερε μεγάλας ὠφελείας, τὸ νὰ παραπέμπωνται τὰ τοιουτοτρόπως προπαρασκευασθέντα νομοσχέδια εἰς τὰ τμήματα τῶν βουλευτικῶν σωμάτων, διότι ἡ ἐνώπιον τῶν τμημάτων προσυζήτησις αὐτῶν ἐπιφέρει τὰ δύω ἐπωφελῆ ἀποτελέσματα, πρῶτον νὰ λαμβάνωσι τὰ νομοσχέδια τὰς τροπολογίας ἐκείνας, τὰς ὁποίας αἱ εἰδικαὶ γνώσεις τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἀπαρτίζουν μέρος τῶν βουλευτικῶν σωμάτων, δύνανται νὰ ἐπιφέρωσι, καὶ δεύτερον νὰ διευκολύνῃ τὰς συζητήσεις ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει, διότι οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι, λαμβάνοντες γνῶσιν τῶν νομοθετημάτων εἰς τὰ τμήματα καὶ προσυζητοῦντες αὐτὰ, δὲν εὑρίσκονται οἱ βουλευταὶ εἰς τὴν ἀνάγκην οὔτε συζητήσεις πολλὰς νὰ κάμωσιν, οὔτε πολλάκις ὡς μὴ ἔχοντες γνῶσιν τῶν νομοθετημάτων νὰ προκαλῶσι συζητήσεις ὅλως διόλου ἀσκόπους· εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὅμως καὶ εἰς τὰ ἄλλα μέρη, ὅπου ἰσχύει τὸ σύστημα τῶν ἐπιτροπῶν, καὶ ὅπου δὲν ὑπάρχει, Κύριοι, Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὴν Γαλλίαν, ἐθεωρήθη ἀπολύτως ἀναγκαῖον τὸ νὰ συστηθῶσιν ἐντὸς τῶν βουλευτικῶν σωμάτων ἐπιτροπαὶ, αἱ ὁποῖαι νὰ προπαρασκευάζωσι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλονται εἰς συζήτησιν πρὸς τὰ βουλευτικὰ σώματα. Δὲν ἠμπορεῖ τις λοιπὸν, Κύριοι, ἀπολύτως νὰ ὑποστηρίξῃ, ἢ νὰ κηρυχθῇ οὔτε ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς οὔτε ὑπὲρ τοῦ ἄλλου συστήματος. Νομίζω μάλιστα, ὅτι τὸ σύστημα τὸ Γαλλικὸν πρέπει νὰ τὸ θεωρήσωμεν ὡς ἐντελέστερον, ὅταν ὅμως ὑπάρχῃ καὶ ἓν σῶμα τὸ ὁποῖον, ὡς ἐκεῖ, νὰ καταγίνεται εἰς τὴν προπαρασκευὴν τῶν νόμων· ἡ ἐπιτροπή σας ὅμως, Κύριοι, δὲν ἀπέβλεψε εἰς τὸ τέλειον, δὲν ἐθεώρησεν ὅτι ἦτον ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἠμποροῦσε νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ὀρθοτέρου συστήματος εἰς τὴν κατάρτισιν τῶν νόμων, ἀλλ’ ἀπέβλεψεν, ὡς εἶπον, εἰς τὴν ταχεῖαν ἀποπεράτωσιν τῶν ἔργων τῆς κυρίας ἀποστολῆς τῆς ἐθνοσυνελεύσεως καὶ παρεδέχθη σύστημα σύμμικτον· ὡς κύριον δὲ ἔργον τῆς Συνελεύσεως ἐθεώρησε τὴν σύνταξιν τοῦ πολιτεύματος, τὴν προπαρασκευὴν φορολογικῶν νόμων, τὰς διαπραγματεύσεις τὰς ἀφορώσας τὴν λύσιν τοῦ σπουδαίου ζητήματος τῆς διαδοχῆς εἰς τὸν θρόνον τῆς Ἑλλάδος, καὶ τὰς αἰτήσεις, τὰς ὁποίας ἐνδεχόμενον οἱ πολῖται νὰ ὑποβάλλουν εἰς τὴν ἐθνοσυνέλευσιν· καὶ καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὰ ἀντικείμενα αὐτὰ ἀπεφάσισε τὴν σύστασιν ἐπιτροπῶν, διότι διὰ τῶν ἐπιτροπῶν ἠμποροῦμεν νὰ φθάσωμεν εὐκολώτερα εἰς τὴν προπαρασκευὴν, εἰς τὴν κατάρτισιν τῶν σχετικῶν νομοσχεδίων· καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ ἅπαντα τὰ λοιπὰ ἀντικείμενα τὰ σχετιζόμενα μὲ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου ἡ ἐπιτροπή σας ἐθεώρησεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀσπασθῇ τὸ σύστημα τῶν τμημάτων. Ἐὰν τυχὸν ἀσπασθῆτε τὸ σύστημα τὸ ὑποστηριζόμενον ἀπὸ τὸν ἔντιμον πληρεξούσιον Γόρτυνος, τὸ σύστημα τοῦ νὰ συστηθῶσι τόσαι ἐπιτροπαὶ, ὅσοι ὑπάρχουσι κλάδοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀντὶ νὰ διευκολύνωμεν τὴν ὑπηρεσίαν, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ εἰρημένος πληρεξούσιος, ἠθέλαμεν φέρει τὴν ἐντελῆ χαλάρωσιν, τὴν ἐντελῆ παράλυσιν τῆς κυβερνητικῆς μηχανῆς διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους ἕκαστος ἐννοεῖ καὶ τοὺς ὁποίους περιττὸν ἑπομένως κρίνω νὰ ἐκθέσω. Εἰς τὸ σχέδιον τοῦ κανονισμοῦ ὑπάρχουσι διατάξεις κανονίζουσαι τὸν τρόπον τῆς εἰσαγωγῆς προτάσεων ἀπὸ τοὺς πληρεξουσίους. Ἄφησε δὲ τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ μόνον καὶ μόνον εἰς τὸν ζῆλον τῶν Κυρίων πληρεξουσίων, θεωρήσασα ὅτι τότε μόνον δυνατὸν νὰ προέλθωσιν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νόμοι δυνάμενοι νὰ ὠφελήσωσι τὴν κοινωνίαν, ὅταν οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι ἤθελον ἀποφασίσει νὰ λάβουν τὴν πρωτοβουλίαν, ὅταν μεταξὺ αὐτῶν ἤθελον σχηματισθῆ δεσμοὶ στηριζόμενοι ἐπὶ τῆς ἀμοιβαίας ὑπολήψεως καὶ ἐπὶ τῆς πεποιθήσεως, ὅτι δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσιν ἀποτελεσματικῶς τὴν πατρίδα των. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει διατάξεις, κατὰ τὰς ὁποίας, ὁσάκις τις τῶν πληρεξουσίων, ἤ τινες τῶν πληρεξουσίων καταρτίσωσιν ὁποιονδήποτε νόμον, ἔχει διατάξεις, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ νόμος αὐτὸς ὑποβάλλεται καὶ συζητεῖται. Ἐὰν λοιπὸν ὑπάρχῃ ζῆλος μεταξὺ ἡμῶν, ἐὰν πρέπῃ νὰ προβῶμεν εἰς τοιαῦτα ἔργα, τί τὸ κωλῦον ἡμᾶς νὰ συνέλθωμεν, ὅσοι δυνάμεθα νὰ καταγίνωμεν περὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ νὰ προπαρασκευάσωμεν νόμους; Νομίζω, ὅτι ἡ προθυμία τὴν ὁποίαν οἴκοθεν ἠθέλομεν δείξει θὰ ἦτο πολὺ πλέον ἀποτελεσματικὴ, ἤθελε μᾶς φέρει πολὺ εὐκολώτερον εἰς τὸ τέρμα, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμοῦμεν, παρὰ ἐὰν σχηματίσωμεν, δι’ οἱουδήποτε μέσου, ἐπιτροπὰς, ἀπὸ τὰς ὁποίας, συγχωρήσατέ με νὰ σᾶς εἴπω, ἀμφιβάλλω πολὺ, ἂν θὰ προκύψῃ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Ἡ ἐπιτροπή σας ἐπαναλαμβάνω ἐμπνεομένη ἀπὸ πρακτικὸν πνεῦμα ἠθέλησε νὰ καταστήσῃ ὑποχρεωτικὰ μόνα τὰ κύρια ἔργα τῆς Συνελεύσεως καὶ ἰδίως τὴν σύνταξιν τοῦ πολιτεύματος καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τοῦ Βασιλέως, καὶ ὡς πρὸς ταῦτα παρεδέχθη τὸ σύστημα τῶν ἐπιτροπῶν. Ἀνεπτύχθη, Κύριοι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ἕτερον σύστημα, τὸ σύστημα τὸ ἰσχύσαν ἐν Γαλλίᾳ κατὰ τὸ 1848, τὸ σύστημα τοῦ νὰ διαιρεθῇ ἡ Συνέλευσις εἰς τόσα τμήματα, τὰ ὁποῖα νὰ σχηματίζωνται κατὰ τὴν θέλησιν τῶν Κυρίων πληρεξουσίων· συγχωρήσατέ μοι, Κύριοι, νὰ σᾶς παρατηρήσω ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ συστήματα δὲν ἔχουν κἀμμίαν πρακτικὴν ἀξίαν, οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην· θέλομεν, Κύριοι, νὰ ἐργασθῶμεν; ἐπαναλαμβάνω δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ἀπὸ αὐτὰ τὰ συστήματα· δὲν θέλομεν νὰ ἐργασθῶμεν; δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν διαιρεθῶμεν. Τὸ νὰ διαιρεθῶμεν, Κύριοι, εἰς τμήματα κατ’ ἀρέσκειαν, ποῖον πρακτικὸν ἀποτέλεσμα θὰ ἔχῃ, ἐὰν εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ τμῆμα καταταχθῶσιν ὅλοι οἱ ἄνθρωποι οἱ εἰδικοὶ, καὶ εἰς τὰ ἄλλα τμήματα καταταχθῶσιν οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἢ δὲν δύνανται ἢ δὲν θέλουσι νὰ ἐργασθῶσι; Νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην πραγματικὴν ὠφέλειαν. Δὲν πιστεύω λοιπὸν ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις θὰ παραδεχθῇ τὸ εἰρημένον σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ χαλαρώσωμεν ἐντελῶς τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως. Ἐπροτάνθη, Κύριοι, καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπιτροπῶν, ἐπροτάνθη ἀπὸ τὸν ἔντιμον πληρεξούσιον Γόρτυνος τὸ νὰ ἐκλέγωνται αὗται ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Ὁ τύπος οὗτος τῆς ἐκλογῆς νομίζω ὅτι δὲν θὰ μᾶς φέρῃ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα σύμφωνον μὲ τὴν ἐπιθυμίαν μας· δὲν λέγω ὅτι θὰ κάμωμεν τὴν ἐκλογὴν, προκειμένου λόγου περὶ ἐργασίας ὅλως διόλου νομοθετικῆς, κατὰ πνεῦμα φατριαστικόν· δὲν ἀποδίδω τοιαύτην ἰδιότητα εἰς τὴν Συνέλευσιν διότι γνωρίζω ὅτι πάντες ἐμπνέεσθε μόνον καὶ μόνον ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἐκπληρώσητε τὸ ὑψηλὸν καθῆκόν σας· ἀλλὰ φρονῶ, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπιτροπῶν κατὰ τὸν εἰρημένον τρόπον, εἶναι τῶν ἀδυνάτων νὰ κάμωμεν τὴν κατάλληλον ἐκλογήν· ἐγὼ σᾶς ὁμολογῶ, εἶναι ἤδη δύο ἢ τρεῖς μῆνες, ἀφ’ ὅτου συνεδριάζομεν, καὶ μόλον τοῦτο δὲν εἶμαι ἀκόμη εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζω οὔτε τὸ ἓν τρίτον ἐξ ὑμῶν· συνερχόμεθα εἰς προσδιωρισμένην ὥραν καὶ καταγινόμεθα ἀδιακόπως εἰς συζητήσεις, ὥστε, καθὼς εἰς ἐμὲ, νομίζω καὶ εἰς ἕκαστον εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ γνωρισθῶμεν. Ἐὰν λοιπὸν ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπιτροπῶν, πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι θὰ πλανηθῶμεν. Ἐὰν ὅμως διαιρεθῶμεν εἰς μικροὺς συλλόγους, ὅπου εἶναι εὔκολον ὁ εἷς νὰ γνωρίζῃ τὸν ἕτερον, νομίζω ὅτι εὐκολώτερον θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν καταλλήλων προσώπων. Εἶπεν ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Γόρτυνος ὅτι τὰ τμήματα θέλουν καταρτισθῇ διὰ τοῦ κλήρου, ὅτι οὗτος εἶναι τυφλὸς, καὶ ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὅλοι οἱ εἰδικοὶ ἄνδρες ἐνδεχόμενον νὰ καταταχθῶσιν εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ τμῆμα. Κύριοι, δὲν πιστεύω ὅτι ἡ τύχη θὰ εἶναι τόσον δυσμενής· τοὐναντίον ἔχομεν ἀρκετὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ μᾶς κάμουν νὰ πιστεύσωμεν ὅτι ἡ τύχη εἶναι ἀπό τινος εὐμενὴς εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὥστε δὲν νομίζω ὅτι ὁ κίνδυνος, τὸν ὁποῖον προβλέπει ὁ κύριος πληρεξούσιος Γόρτυνος, εἶναι σπουδαῖος. Ἄλλως τε ἀρκεῖ, κύριοι, νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀπαιτουμένη σύμπνοια μεταξύ μας, καὶ ἂν τυχὸν εἰσχωρήσῃ καὶ αὐτὸ τὸ δυστύχημα πάντοτε θὰ εὑρεθῇ ὁ τρόπος τοῦ νὰ διορθωθῇ καὶ αὐτό. Δὲν νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι αἱ ἀντιῤῥήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται κατὰ τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, εἰσὶ βάσιμοι, καὶ ὑποστηρίζω ὅτι ἐὰν ἀποβλέπωμεν εἰς πρακτικὰ ἀποτελέσματα πρέπει νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων μας χωρὶς νὰ χανώμεθα εἰς συζητήσεις θεωριῶν. Μὴ περιμένωμεν τίποτε ἀπὸ θεωρίας· εἰς ἐπαναστατικὴν ἐποχὴν δὲν εἶναι οἱ τύποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι σώζουν τὰς κοινωνίας, ἀλλὰ μόνον ὁ πατριωτισμός, μόνον ἡ καλὴ θέλησις. Ὅπως δήποτε καὶ ἂν κανονίσωμεν τὸν τρόπον τῶν ἔργων μας, ἐὰν δὲν ἐμπνεώμεθα ἀπὸ ζῆλον καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκον μας, δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς κἀνὲν ἀποτέλεσμα· δὲν νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἔχονται σπουδαιότητος, καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ κανονισμοῦ καὶ ἂν τυχὸν κατόπιν φανῇ ὅτι ἔχει ἐλλείψεις, ἔχομεν τὴν ἐξουσίαν καὶ δυνάμεθα νὰ διορθώσωμεν αὐτάς.

§28ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Ῥοντήρη ὡς ἀπωτέρα.

§30ΛΟΝΤΟΣ. Πρῶτον νὰ ἐρωτήσετε, ἐὰν ἐφωτίσθη εἰς τὴν συζήτησιν ἡ Συνέλευσις.

§31ΑΠΑΝΤΕΣ. Ἐφωτίσθημεν, ἐφωτίσθημεν!

§32ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅλα τὰ συστήματα τὰ ἐχωνεύσαμεν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τοῦ συνόλου τῆς συζητήσεως νὰ σηκωθῇ. (Ἀνίστανται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη. Λοιπὸν τώρα νομίζω, ὅτι θὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν ὑποτροπολογίαν. Ὁ Κύριος Ῥοντίρης ἀναγινώσκει τὴν ὑποτροπολογίαν περὶ διαιρέσεως τῆς Συνελεύσεως εἰς ἐπιτροπὰς ὡς ἀνωτέρω τὴν διετύπωσεν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναγνωσθεῖσαν ὑποτροπολογίαν νὰ ἐγερθῶσιν (Ἀνίστανται ὀλίγοι)· ἀπεῤῥίφθη.

§35ΜΩΡΑΙΤΙΝΗΣ. Εἷς ἐκ τῶν Κυρίων πληρεξουσίων ἐπρότεινε τὸ σύστημα μόνον ἐπιτροπῶν, καὶ εἶναι ὁ Κύριος Δελιγιάννης· ἄλλος σύστημα μόνον τμημάτων, καὶ εἶναι ὁ Κύριος Λύσανδρος Βιλαέτης. Ὁ Κανονισμὸς περιέχει σύστημα μικτὸν, τμημάτων καὶ ἐπιτροπῶν. Μοὶ φαίνεται λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις «θέλει μόνον ἐπιτροπάς;» Καὶ ἂν πέσῃ τοῦτο νὰ ἐρωτηθῇ, «θέλει μόνον τμήματα;» Καὶ ἂν πέσῃ καὶ αὐτὸ, τότε μένει ὁ Κανονισμὸς νὰ συζητηθῇ κατ’ ἄρθρον.

§36Α. ΛΟΝΤΟΣ. Ὁ Κύριος πληρεξούσιος Γόρτυνος ἐπρότεινε ν’ ἀντικαταστήσῃ δύω κεφάλαια διὰ μιᾶς νέας προτάσεως, ὀνομάσατέ την τροπολογίαν, ὅπως θέλετε. Λοιπὸν μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ ἐρώτησις, ἥτις θὰ μᾶς ἀποτανθῇ εἶναι, ἂν δεχώμεθα εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ ὁ Κανονισμὸς, ν’ ἀντικαταστήσωμεν ἓν νέον σύστημα.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις δέχηται αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, διότι ἡ πρότασις περιέχει διάφορα ἀντικείμενα· ἡ πρότασις λοιπὸν τοῦ Κυρίου Δελιγιάννη περιέχει τὸ σύστημα τῶν ἐπιτροπῶν, ὁ δὲ Κανονισμὸς περιέχει σύστημα σύμμικτον, πρῶτον ἔχει τὰ τμήματα καὶ διαλαμβάνει, ὅτι ἐκ τῶν τμημάτων σχηματίζεται μία ἐπιτροπή. Λοιπὸν ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν κατὰ τὴν ἀρχὴν καὶ τὸ σύνολον, δέχεται τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Δελιγιάννη κατ’ ἀρχὴν, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς ἐπιτροπὰς, ναὶ, ἢ ὄχι; Ἐὰν ναὶ, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν. (ἀνίστανται ὀλίγοι τινὲς)· ἀπεῤῥίφθη. Τώρα λοιπὸν ἐρχόμεθα εἰς τὸν Κανονισμόν. Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα 28, 29, 30, καὶ 31, τὰ ὁποῖα ἡ Συνέλευσις δι’ εἰδικῆς ἀναστάσεως ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν παρεδέξατο. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 32. «Ἄρθρ. 32. Πᾶσα πρότασις, ὑποβαλλομένη παρ’ εἰδικῶν Ἐπιτροπῶν τῆς Συνελεύσεως, ἀναγινώσκεται εἰς τὴν Συνέλευσιν μετὰ τῶν αἰτιολογικῶν ἐκθέσεων ὑπὸ τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς, τυποῦται μετ’ αὐτῶν, διανέμεται εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν Πληρεξουσίων τοὐλάχιστον 24 ὥρας πρὸ τῆς συζητήσεως, τῆς ὁποίας ἡ ἡμέρα ὁρίζεται ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν.»

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τίς ἀντίῤῥησιν;

§39ΜΑΝΕΤΑΣ. Ὅταν πρόκηται περὶ ἁπλῶν ἀντικειμένων, γίνεται τύπωσις, ἀναγινώσκεται καὶ ἔπειτα παραπέμπεται εἰς τὰ τμήματα νὰ συζητηθῇ. Αἱ ἐκθέσεις τῶν ἐπιτροπῶν πάντοτε πραγματεύονται περὶ οὐσιωδῶν καὶ σπουδαίων ἀντικειμένων, καὶ μολαταῦτα αἱ ἐκθέσεις αὗται τυπούμεναι διατάττεται νὰ ἀναγινώσκωνται ἁπλῶς καὶ νὰ τυπώνωνται. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ ἡ ἔκφρασις νὰ εἴπω, ὅτι τοῦτο τὸ θεωρῶ ὡς ἀντίφασιν, καὶ λέγω, ὅτι πολὺ περισσότερον αἱ ἐκθέσεις αὗται τυπούμεναι πρέπει νὰ παραπέμπωνται εἰς τὰ τμήματα καὶ νὰ συζητῶνται καὶ νὰ ψηφοφορῶνται ἐν γνώσει. Λέγω λοιπὸν, ὅτι αἱ ἐκθέσεις πρέπει νὰ παρακολουθοῦν τὸν δρόμον των, πρέπει νὰ διέρχωνται διὰ τῶν τμημάτων.

§40ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, τὸ ζήτημα τὸ προτεινόμενον ἀπὸ τὸν προλαλήσαντα Κύριον Πληρεξούσιον εἶναι ἁγνὸν καὶ καθαρὸν τὸ σύστημα τῶν τμημάτων. Κατὰ τὸ σύστημα τῶν τμημάτων οὐδεμία πρότασις εἰσάγεται πρὸς συζήτησιν, ἂν δὲν προσυζητηθῇ προηγουμένως εἰς τὰ τμήματα, ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπή σας, ὡς ἐξέθεσα πρὸ μικροῦ, παρεδέχθη ἓν σύστημα σύμμικτον, καθόσον ἀποβλέπει τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται ἀπὸ εἰδικήν τινα ἐπιτροπὴν, ἐπειδὴ ἐνόμισεν ὅτι αἱ εἰδικαὶ ἐπιτροπαὶ ἤθελον καταβάλει ὅλην τὴν δυνατὴν προσοχὴν πρὸς τὴν καλητέραν κατάρτισιν τῶν νομοσχεδίων, ἐθεώρησε πάντη περιττὴν τὴν διὰ τῶν τμημάτων προεξεργασίαν τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, καὶ ἐθεώρησε ταύτην περιττὴν τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον αἱ περιστάσεις μᾶς ἀναγκάζουσι νὰ μὴ χανώμεθα εἰς τυπικὰς συζητήσεις, ἀπὸ τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ προέλθῃ μεγάλη ὠφέλεια. Παρεδέχθη δὲ τὴν διὰ τῶν τμημάτων προσυζήτησιν ὡς πρὸς ἅπαντα τὰ λοιπὰ ἀντικείμενα. Ἡ πρότασις λοιπὸν τοῦ προλαλήσαντος ἀντίκειται ἐν μέρει εἰς τὰ προαποφασισθέντα.

§41ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μανέτα, δὲν ἔχετε πρότασιν ἔγγραφον καὶ πρέπει νὰ τὴν διατυπώσητε.

§43ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἐγὼ παραιτοῦμαι.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 32, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται ἅπαντες). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα 33, 34, 35, 36, τὰ ὁποῖα ἡ Συνέλευσις δι’ εἰδικῆς ἀναστάσεως εἰς ἕκαστον αὐτῶν παρεδέξατο. Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα 37, 38, 39, τὰ ὁποῖα ἡ Συνέλευσις δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν ἀναστάσεως, παρεδέξατο. Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρ. 40, 41, 42, 43, τὰ ὁποῖα ἡ Συνέλευσις δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν ἀναστάσεως παρεδέξατο. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 44. «Τὰ τμήματα ἐκλέγουσι διὰ σχετικῆς πλειονοψηφίας τέσσαρας ἐπιτροπάς. Α) Ἐπιτροπὴν διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ πολιτεύματος ἐξ εἴκοσι δύω πληρεξουσίων συγκειμένην. Β) Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, συγκειμένην ἐξ ἕνδεκα πληρεξουσίων. Γ) Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν διπλωματικῶν σχέσεων, συγκειμένην ἐξ ἕνδεκα πληρεξουσίων. Δ) Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου, συγκειμένην ἐξ ἕνδεκα μελῶν. Ἕκαστον τμῆμα χορηγεῖ ἐκ τῶν ἰδίων αὑτοῦ μελῶν τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν πρὸς συγκρότησιν τῶν ἐπιτροπῶν.»

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν;

§46Δ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐνταῦθα ἔχω νὰ εἴπω δύο λέξεις, ὅτι ἀντὶ τεσσάρων ἐπιτροπῶν πρέπει νὰ εἴπωμεν πέντε, καὶ νὰ προσθέσωμεν «εἴ καὶ πλείονες,» διότι δύνανται νὰ παρουσιασθῶσιν ἀνάγκαι διάφοροι, καὶ ἑπομένως δύνανται νὰ διορισθῶσι τοιαῦται ἐπιτροπαὶ ἀπὸ τοῦδε· ὡς 5ην δὲ λέγω τὴν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας καὶ τῶν δημοσίων ἔργων· αὐτὸ ἐν τῇ Ἑλλάδι εἶναι πολὺ ἀναγκαῖον καὶ πρέπει νὰ τὸ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, διὰ τοῦτο προτείνω νὰ τεθῇ καὶ αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὸ ἄρθρον αὐτό.

§47ΟΔΥΣ. ΙΑΛΕΜΟΣ. Ἡ σπουδαιοτέρα ἀνάγκη εἶναι νὰ ἐκλεχθῇ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ὀργανικῶν νόμων, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ συνεργάζηται μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ καταρτίσῃ τὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος. Ἴσως μοὶ εἴπητε, κατόπιν θὰ ἀποφασίσωμεν τίνας ὀργανικοὺς νόμους θὰ καταρτίσωμεν· νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἀπὸ τοῦδε νὰ τυπωθῇ αὐτό· ἡ σύστασις δηλαδὴ ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ὀργανικῶν νόμων, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ τῆς Ἐθνοφυλακῆς, τοῦ τύπου, κτλ. Ἡ δὲ λέξις «ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν διπλωματικῶν σχέσεων» ἀποκλείει ἕτερον κλάδον, τῶν ἐξωτερικῶν· νομίζω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη πρέπει νὰ ὀνομασθῇ τῶν ἐξωτερικῶν καὶ οὐχὶ τῶν διπλωματικῶν σχέσεων.

§48ΛΥΣΑΝΔΡΟΣ ΒΙΛΑΕΤΗΣ. Ἰδοὺ ἤλθαμεν εἰς τὸ μέρος, διὰ τὸ ὁποῖον πρὸ μικροῦ σᾶς ὡμίλησα. Τὸ βλέπετε πραγματικῶς, ὅτι τὰ τμήματα εἶναι μία λέξις, τὸ δὲ πρᾶγμα εἶναι, ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ θὰ ἀποῤῥίψωσι τὸ δικαίωμα τῶν πληρεξουσίων. Τὰ τμήματα ἔχουν τὸ πλεονέκτημα τοῦτο, ἕκαστος νόμος, ἑκάστη πρότασις ῥίπτεται εἰς τὰ τμήματα· ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι φροντίζουν, ἔρχονται προετοιμασμένοι, γνωρίζοντες τὰ ἀντικείμενα ὅλα ἐν γένει (θόρυβος).

§49ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Εἶναι δεδικασμένον.

§50ΛΥΣΑΝΔΡΟΣ. Μὴ μὲ διακόπτῃς· ἔλα ἐδῶ νὰ ὁμιλήσῃς, ὄχι ἔτσι. Τώρα τί σᾶς λέγουν; Εἰδικὴ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, εἰδικὴ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, εἰδικὴ ἐπιτροπὴ δι’ ἕκαστον ἀντικείμενον. Αὐτὰ τὰ ἀντικείμενα διατὶ τάχα δὲν πρέπει νὰ τὰ συζητῶμεν οἱ πληρεξούσιοι ὅλοι; Σᾶς λέγουν ὅμως, ὅτι θὰ περάσῃ καιρός· οὕτω, λέγω, ὅτι τὰ ἀντικείμενα ὅλα καὶ αἱ προτάσεις πρέπει νὰ ῥίπτωνται εἰς τὰ τμήματα, καὶ νὰ συζητῶνται ἐκεῖ· ἀπὸ τὰ τμήματα δὲ ταῦτα νὰ διορίζεται εἷς εἰσηγητὴς, ὅστις θὰ κάμει τὴν ἔκθεσιν. Ἂν θέλετε κάμετό το ἔτσι· ἂν δὲν θέλετε......... (θόρυβος).

§51ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ Κυρίου Λυσάνδρου δὲν ἐπιφέρω κᾀμμίαν ἀντίκρουσιν, διότι ἀπεῤῥίφθη ἤδη· ἔρχομαι μόνον εἰς τὴν ἀντίκρουσιν τῆς προτάσεως τοῦ Κυρίου Ἰαλέμου περὶ σχηματισμοῦ ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας καθῆκον ἤθελεν εἶσθαι ἡ προπαρασκευὴ τῶν ὀργανικῶν νόμων. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ δεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην· διότι δὲν θὰ κάμει τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ διαμοιράσῃ τοὺς εἰδικοὺς ἀνθρώπους εἰς πολλὰς ἐπιτροπὰς, καὶ οὕτω νὰ καταστήσῃ δύσκολον τὴν ἀποπεράτωσιν ὁποιουδήποτε ἔργου τῆς Συνελεύσεως· ἂς περιορισθῇ ἡ Συνέλευσις εἰς τὰς 4 μόνον ἐπιτροπὰς, τὰς ὁποίας περιλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον· ἐὰν δὲ ἴδωμεν, ὅτι διὰ τῶν ἐπιτροπῶν τούτων φθάνωμεν εἰς πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, ἐὰν ἴδωμεν, ὅτι τὰ ἔργα ἀποπερατοῦνται ταχέως καὶ καλῶς, τότε ἠμποροῦμεν νὰ σκεφθῶμεν νὰ ἀποφασίσωμεν καὶ περὶ σχηματισμοῦ ἄλλης ἐπιτροπῆς· ἐπὶ τοῦ παρόντος πρέπει, ἐπαναλαμβάνω, νὰ περιορισθῶμεν εἰς αὐτὰς καὶ μόνας τὰς ἐπιτροπάς. Καθόσον δὲ ἀποβλέπει τὴν ἐπιτροπὴν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ Κύριος Μαυροκορδάτος τὴν ἐπὶ τῶν δημοσίων ἔργων, τῆς ἐμπορίας κτλ. νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν σύστασιν αὐτῆς, τόσον μᾶλλον, ὅσον ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως ἔχομεν πολλοὺς ἀνθρώπους μὲ διαφόρους πρακτικὰς γνώσεις, τοὺς ὁποίους εἰς ἄλλος περιστάσεις δὲν θὰ ἔχωμεν. Μίαν τροποποίησιν, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν εἰς τὸ σχέδιον τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ νὰ ἀνατεθῇ εἰς μίαν ἐπιτροπὴν ἡ σύνταξις τοῦ δημοτικοῦ νόμου. (θόρυβος).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ στενογράφοι παραπονοῦνται, ὅτι δὲν δύνανται νὰ σημειώσωσι τίποτε· παρακαλοῦνται οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι νὰ καθήσουν εἰς τὰς ἕδρας των, καὶ ὅστις ἔχει παρατήρησιν ἂς ζητήσῃ τὸν λόγον.

§53ΒΑΣΟΣ. Συμφωνῶ μὲ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καθιερεῖ ἡ ἐπιτροπή· δὲν συμφωνῶ ὅμως μὲ τὸν προλαλήσαντα Κύριον Λύσανδρον, καθότι φρονῶ, ὅτι τὸ πρῶτον δὲν ἀποκλείει τὴν Συνέλευσιν τοῦ νὰ σκεφθῇ καὶ νὰ ἐπιφέρῃ γνώμην ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ἡ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλεν εἰς αὐτήν. Τὸ σχέδιον τοῦτο συγκαλεῖ τοὺς εἰδικοὺς ἄνδρας νὰ σκεφθῶσι καὶ νὰ καταρτίσωσιν ἕνα νομοσχέδιον ἢ ἄλλο ἔργον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου οἱ ἄλλοι δύνανται καλῶς νὰ τὸ βασανίσωσι. Π. Χ. ὁ Κύριος Λύσανδρος δὲν δύναται νὰ γνωμοδοτήσῃ ἐπὶ τῆς ὀχυρωματικῆς, ὡς ἐγὼ δὲν δύναμαι ἐπὶ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ δικαίου. Ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Αἰγιαλείας εἶπεν, ὅτι τὸ ἄρθρον, ὡς ὑπάρχει εἰς τὸν Κανονισμὸν, εἶναι ἀρκετὸν εἰς τὰς πρώτας ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετόν. Ἠξεύρετε ὅτι τὸ μεγαλείτερον μέρος τῶν εἰσοδημάτων τοῦ κράτους καταναλίσκει ὁ στρατὸς καὶ τὸ ναυτικόν. Ὁ στρατὸς εἶναι ἡ ἐγγύησις τῆς ἐλευθερίας, καὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων ἐντὸς τοῦ κράτους· ἠξεύρετε, ὅτι ὁ στρατὸς διὰ νὰ ὑπάρχῃ, πρέπει νὰ ᾖναι καλῶς ὠργανισμένος, πρέπει νὰ ᾖναι στρατὸς, ὁ ὁποῖος νὰ ἐπιβάλῃ τοὺς νόμους, ὅταν δὲν ἀκούωνται. Ἡ μερὶς αὐτὴ τοῦ ἔθνους, μὲ λύπην μου ἔρχομαι νὰ σᾶς τὸ ἀναγγείλω, ὅτι οὐχὶ τώρα, ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ὑπῆρξε τὸ ἔθνος, οὐδέποτε ἐβελτιώθη· ἐξοδεύονται ἄπειρα χρήματα, χωρὶς νὰ ἐπέρχεται κἀνὲν ἀποτέλεσμα. Φρονῶ λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι μεταξὺ τῶν ἐπιτροπῶν νὰ συστηθῇ μία ἐπιτροπὴ ἐξ εἰδικῶν ἀνθρώπων τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἂν ᾖναι ἀνάγκη, καὶ ἐξ ἀνθρώπων, μὴ ὄντων ἐκ τῆς Συνελεύσεως. (θόρυβος ἀποδοκιμασίας). Μάλιστα, Κύριοι, νὰ συνέλθωσι καὶ εἰδικοὶ ἐκ τοῦ στρατοῦ· διότι, ἂς μὲ συγχωρήσουν οἱ στρατιωτικοὶ, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, εἶμαι δὲ καὶ ἐγὼ εἷς ἐξ ἐκείνων, δὲν ἠμποροῦν νὰ κατέχουν ὅλους τοὺς κλάδους τῆς στρατιωτικῆς ἐπιστήμης· τοιαύτης ἐπιτροπῆς παρακαλῶ νὰ γείνῃ μνεία εἰς τὸν κανονισμὸν, ὡς καὶ ἐπιτροπῆς τινος εἰς τὸ ναυτικόν. Φρονῶ, Κύριοι, τοῦτο ἀναγκαιότατον.

§54Β. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, εἰς τὸ σχέδιον τοῦ κανονισμοῦ ἐνεκρίθη τὸ σύστημα τῶν τμημάτων, καὶ ἐκ τῶν τμημάτων ὀνομάζονται ἐπιτροπαί. Συμφωνῶ μὲ τὴν τροποποίησιν ἢ τὴν προσθήκην, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Μαυροκορδάτος ἔκαμε, λέγων, ὅτι ἐκ τῶν τμημάτων δύνανται νὰ διορισθῶσι καὶ πλείονες ἐπιτροπαί· διότι ἀπὸ τοῦδε δὲν δυνάμεθα νὰ προΐδωμεν ποῖα θὰ εἶναι τὰ παρὰ τῆς Συνελεύσεως μέλλοντα νὰ συζητηθῶσιν. Ἤδη λέγω ὅτι δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε νὰ προοιωνίσωμεν αὐτὰς τὰς ἐπιτροπὰς, τὰς ὁποίας ὀνομάζομεν· καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Βάσου, ἄς μοι ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω εἰς αὐτὸν, ὅτι οὐδόλως συμφωνῶ μετ’ αὐτοῦ, διότι ἡ Συνέλευσις πρόκειται νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα οὐδόλως πρὸς τὸ παρὸν θέλουν εἶσθαι ἐργασία τῶν μελῶν βουλευτικοῦ σώματος· ἑπομένως, προκειμένου περὶ στρατοῦ, τίποτε δὲν δύναται νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις· οὔτε περὶ ὀργανικῶν νόμων, οὔτε περὶ τῆς μισθοδοτήσεως· διότι αὐτὴ ἀναλόγως τοῦ πλούτου ἢ τῶν ἀναγκῶν τοῦ ἔθνους δύναται νὰ ἐλαττωθῇ ἢ νὰ αὐξηνθῇ. Ἑπομένως φρονῶ ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ὀνομάσῃ ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ στρατοῦ ἢ τοῦ ναυτικοῦ. Ὅθεν ὑποστηρίζω τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Μαυροκορδάτου.

§55ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἤθελον νὰ προτείνω καὶ ἐγὼ τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέλεγξιν τῶν μέχρι τοῦδε μήπω κληρωθεισῶν ἐκλογῶν· ἀλλ’ ἕν τῶν ἀξιοτίμων μελῶν, τὰ ὁποῖα εἰργάσθησαν ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ, ἐρωτηθὲν παρ’ ἐμοῦ, μὲ ἀπήντησεν, ὅτι, ὡς πρὸς τὰς ἐκλογὰς θὰ μείνῃ ἐν ἰσχύϊ ὁ προσωρινὸς κανονισμός. Νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι καλόν· ἕν Σῶμα, ὡς ἡ συντακτικὴ Συνέλευσις, νὰ ἔχῃ ἐν ἐνεργείᾳ δύο κανονισμούς! Πρέπει νὰ κηρυχθῇ ἐν μακαρίᾳ τῇ λήξει ὁ προσωρινὸς κανονισμός, καὶ νὰ ἔχωμεν ἕνα καὶ μόνον· ἄλλως τε χθὲς, ὅτε μοὶ ἐδόθη αὐτὴ ἡ πληροφορία, λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου τὸν προσωρινὸν κανονισμὸν καὶ παρατηρῶ, ὅτι ἐν ἄρθρῳ 60 μεταξὺ τῶν ἔργων τοῦ ἐφόρου τοῦ γραφείου ἀνεφέρετο καὶ ἡ εἰς τὰς ἐπιτροπὰς τῆς Συνελεύσεως διανομὴ τῶν ἐκλογικῶν ἐγγράφων· τοῦτο δὲν εἶναι, εἰμὴ διανομὴ τῶν ἐγγράφων, τῶν ἀφορώντων τὰς ἐκλογάς. Νομίζω, ὅτι ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος δὲν ἐνθυμήθη ὅτι ὑπάρχει αὐτὴ ἡ διάταξις τοῦ κανονισμοῦ. Δὲν εἶναι λοιπὸν, Κύριοι, καλλίτερον νὰ καταργήσωμεν τὴν διάταξιν αὐτὴν τοῦ προσωρινοῦ κανονισμοῦ, καθὼς καὶ ὅλον τὸν κανονισμὸν, καὶ νὰ ἐκλεχθῇ μία νέα ἐπιτροπὴ πρὸς ἐξέλεγξιν τῶν μήπω κληρωθεισῶν ἐκλογῶν;

§56ΖΕΡΒΑΣ. Παρατηρῶ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη καὶ μιᾶς ἄλλης ἐπιτροπῆς πρὸς σύνταξιν τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν νόμου.

§57ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχω τὴν ἀτυχίαν νὰ ἀναβαίνω πάντοτε εἰς τὸ βῆμα, εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ἡ Συνέλευσις εἶναι ἀπηυδημένη ἀπὸ τὴν συζήτησιν. Ἐπειδὴ ὅμως, Κύριοι, πρόκειται σήμερον περὶ ἀντικειμένων λίαν σπουδαίων, φρονῶ, ὅτι θὰ μοῦ χαρίσητε ἐπ’ ὀλίγον τὴν προσοχήν σας. Βλέπω μίαν προσπάθειαν ἀπὸ μέρος τῆς θεωρητικῆς ἱκανότητος κατὰ τῆς πρακτικῆς. Αὕτη ἡ προσπάθεια μὲ ἔθεσεν εἰς δισταγμὸν, ἂν πρέπῃ νὰ παραδεχθῶμεν τὸ ἄρθρον 44 τοῦ κανονισμοῦ ὡς ἔχει ἢ μὲ καμμίαν μεταβολήν. Τὸ 44 ἄρθρον δίδει εἰς τὰ τμήματα τὸ δικαίωμα διὰ σχετικῆς πλειονοψηφίας νὰ ἐκλέξωσιν ἐπιτροπὰς, τὰς ὁποίας αὐτὰ ὁρίζουσιν. Πολλοὶ ἀναβάντες τὸ βῆμα τοῦτο ἐπρόσθεσαν καὶ ἄλλας τινὰς ἐπιτροπὰς, τὰς ὁποίας καὶ ἐγὼ θεωρῶ πολὺ ἀναγκαίας πρὸς καλητέραν συγκρότησιν τῶν διαφόρων ἀντικειμένων, αἱ ὁποῖαι ἐπιτροπαὶ πρέπει νὰ ἔλθουν εἰς μίαν συνενόησιν διὰ νὰ πράξουν τὸ καλὸν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον πάντες θέλομεν· ἀναγκάζομαι δὲ καὶ ἐγὼ νὰ προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ τὸ ἀκόλουθον. Παραδέχομαι πληρέστατα τὴν σύστασιν τῶν ἐπιτροπῶν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται, αἵτινες θέλουν συνίστασθαι ἀπὸ μέλη, τὰ ὁποῖα τὰ διάφορα τμήματα θέλουν ἐκλέξει, πρέπει, διὰ νὰ ὑπάρχῃ εἷς σύνδεσμος μεταξὺ τοῦ ὅλου τῆς Συνελεύσεως ἢ νὰ παραδώσουν τὰς ἐργασίας των εἰς τὸ σύνολον τῆς Συνελεύσεως, ἢ νὰ τὰς μεταφέρωσι διὰ μελῶν τινῶν τῆς ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα αἱ ἐπιτροπαὶ ἐν τῇ εὐθύνῃ των νομίζουσι κατάλληλα, εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν τμημάτων, διὰ νὰ γίνῃ γνωστὴ, οὕτως εἰπεῖν, ἡ ἰδέα, τὸ πνεῦμα, τὸ ἀποτέλεσμα μιᾶς ἀποφάσεως τῆς ἐπιτροπῆς εἰς ὅλην τὴν Συνέλευσιν. Τοιουτοτρόπως, φρονῶ, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐρχώμεθα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως πεφωτισμένοι, οὕτως εἰπεῖν, ἢ διδαγμένοι ἀπὸ τὰ φῶτα, τὰ ὁποῖα ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ἐκλεκτὴ τῆς Συνελεύσεως, θέλει ἀποφασίσει, καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ εἴμεθα ὅλοι εἰς κατάστασιν νὰ ἐκφέρωμεν μίαν γνώμην, καὶ ἂν ὄχι νὰ ἀντικρούσωμεν τὴν μεγάλην ἱκανότητα ἐκείνων τῶν ἀνθρώπων, τοὐλάχιστον αὐτὴν τὴν ἱκανότητα νὰ τὴν παρακολουθήσωμεν ἢ νὰ τὴν σταματήσωμεν κατὰ τὰς περιστάσεις, ὄντες καὶ ἡμεῖς καθόλου ἀκόλουθοι τῶν ἰδεῶν των. Κύριοι, πρὸ τινων ἡμερῶν εἷς πολυμαθέστατος πληρεξούσιος, ὁ ἐκ Πατρῶν Κύριος Λόντος, τὸν ὁποῖον ἐκτιμῶ πολὺ διὰ τὴν ἱκανότητά του καὶ τὴν τιμιότητά του, μὴ λησμονῆτε ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνέφερεν, ὅτι ἡ ὕπαρξις ἑνὸς φύλλου χαρτίου ἐν τῷ ὁποίῳ εἶναι γεγραμμένη ἡ γνώμη μιᾶς ἐπιτροπῆς οἰκειοποιεῖται τὴν πρόληψιν, ὅτι τὸ ἔργον αὐτὸ εἶναι θέλημα ἡμῶν ἐντελὲς, καὶ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἔφερεν ἀρκετὰ ἐπιχειρήματα. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἔλθω εἰς τὴν Συνέλευσιν χωρὶς νὰ ἔχω προηγουμένως μίαν καλὴν ἢ κακὴν ἰδέαν περὶ τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον θὰ φέρει ἡ ἐπιτροπὴ, καὶ νὰ μὴ μοῦ λέγῃ τις, Κύριε, πρέπει νὰ σταματήσῃς, διότι ὑπάρχει ἡ πρόληψις ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ ἀπεφάσισεν, ἔχεται καὶ νομιμότητος καὶ ἀληθείας. Διὰ τοῦτο φρονῶ καὶ λέγω, ὅτι ἔπρεπε τὸν γέροντα Λύσανδρον, ὁ ὁποῖος φέρει ἐπὶ τῶν ὤμων τόσων χρόνων πεῖραν, νὰ τοῦ χαρίζητε ὀλίγας στιγμὰς διὰ νὰ ἐκφράζῃ καὶ αὐτὸς τὰς ἰδέας του, διότι, καθὼς γνωρίζετε πολὺ καλὰ, τὰ συστήματα τῆς θεωρίας δὲν εἶναι παρὰ ἀπαυγάσματα τῆς πείρας. Φρονῶ λοιπὸν, πρὶν κάμητε μίαν δευτέραν πρότασιν, νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὅτι πᾶσα ἐπιτροπὴ, ἥτις θὰ ἐργασθῇ ἐφ’ ἑνὸς εἰδικοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον θὰ ἀνατεθῇ εἰς αὐτὴν μετὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ ἔργου της, αὐτὸ τοῦτο τὸ ἔργον της νὰ μετοχετεύσῃ εἰς τὰ τμήματα, τὰ ὁποῖα θὰ λαμβάνωσι γνῶσιν καὶ θὰ μορφόνωσι τὴν πεποίθησίν των, καὶ θέλουν ἔρχεσθαι ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως μὲ πεποίθησιν ἰδίαν λέγοντα· αὐτὰ προτείνω, καὶ ἡ Συνέλευσις, ἂν θέλῃ, ἂς τὰ παραδεχθῇ, ἢ ἂς τὰ ἀποῤῥίψῃ.

§58ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τὰ μέλη τοῦ τμήματος, τὰ ὁποῖα ἐργάζονται εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, θὰ ἐρωτῶνται καὶ εἰς τὰς ἐπιτροπὰς καὶ ἑπομένως δύνανται νὰ δώσωσι πληροφορίας.

§59ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅταν ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν μεταβαίνῃ τὸ ἀποφασισμένον εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν τμημάτων, καὶ μεταξὺ τῶν τμημάτων θὰ γίνῃ συζήτησίς τις, ἐντὸς αὐτῶν τῶν τμημάτων ὑπάρχουσι μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, θὰ λάβωσι τὰς προτάσεις, θὰ προσπαθήσωσι νὰ ἴδωσι, ἂν ὑπάρχῃ τι ἐλαττωματικὸν εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Αὐτὰ λοιπὸν τὰ μέλη τῶν ἐπιτροπῶν, τὰ ὁποῖα εἰς τὰ σώματα τῶν τμημάτων, θὰ ἐπανέλθουν εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, θὰ φέρουν μίαν ἐπανόρθωσιν τῶν ἰδεῶν καὶ σφαλμάτων. Ἐκ τούτου βλέπετε ὅτι ὑπάρχει μία πρότασις, ἡ ὁποία δὲν φέρει οὔτε δισταγμὸν, οὔτε μεροληψίαν, διότι, ὅταν παραδείγματος χάριν ἔρχηται ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἓν ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἠδύνατό τις νὰ λάβῃ κἀμμίαν πληροφορίαν, ἢ δὲν ἔχει τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον νὰ τὸ γνωρίσῃ, νὰ τὸ παραδεχθῇ ἢ νὰ τὸ ἀντικρούσῃ, νομίζω, ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς προτάσεως δύναται νὰ γενῇ μία συνεξήγησις καὶ τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν πραγμάτων. Φρονῶ πρὸς τούτοις, Κύριοι, ὅτι ὁ πληρεξούσιος Κύριος Βαλτινὸς ἀντέκρουσε μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὁ Κύριος Βάτος πληρεξούσιος Φθιώτιδος ἔκαμε περὶ στρατιωτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἐγὼ ἐννοῶ κάλλιστα, Κύριοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει νομοθετικὰ καθήκοντα, οὐχ ἧττον ὅμως, ἐπειδὴ αἱ περιστάσεις εἶναι ἔκτακτοι, εἴμεθα ἠναγκασμένοι τοιαῦτα ἔργα νὰ τὰ οἰκειοποιηθῶμεν, διότι, Κύριοι, ἡ Συνέλευσις θὰ τελειώσει, θέλει κηρυχθῇ ὅτι ἐτελείωσε τὰς ἐργασίας της, μετὰ τὴν Συνέλευσιν ὅμως ἔρχεται μία ἐκλογὴ βουλευτῶν καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἡ Συνέλευσις θέλει ἀναγκασθῆ νὰ κάμῃ νόμον. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, ὁ στρατιώτης εἶναι ἓν μέρος τῆς κοινωνίας καὶ ἓν μέρος ἐξ ἐκείνων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἡ κοινωνία ἔχει μεγίστην ἀνάγκην· διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ πολὺ τὴν προσοχήν της εἰς τὰ στρατιωτικά. Ἤκουσα παράπονα πολλὰ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ τῆς κακῆς καταστάσεως τῶν ἐπαρχιῶν, περὶ τῆς λῃστείας τῆς μαστιζούσης τὴν πολιτείαν, καὶ πολλοὶ πολλὰ ἄλλα παραπονέθησαν. Ἂν θέλετε, Κύριοι, ὁ στρατιώτης νὰ ἐξέρχεται πρὸς κατάπνιξιν αὐτῆς τῆς λῃστείας, ἥτις λυμαίνεται τὴν ἐπικράτειαν, πρέπει ὁ στρατὸς νὰ ᾖναι καλῶς διωργανισμένος. Δὲν ἀγνοεῖτε, Κύριοι, ὅτι μετὰ τὴν ἐπανάστασιν ὁ στρατὸς ἐκλονίσθη· μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι κἀνεὶς, ὅστις δὲν ἔχει αὐτὴν τὴν ἰδέαν, ἑπομένως ὁ στρατιώτης διὰ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἐπικράτειαν, ἢ νὰ εἰπῶμεν καλήτερα διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ ἐπικράτεια νὰ τὸν μεταχειρισθῇ διὰ τοὺς σκοπούς της, πρέπει νὰ λάβῃ μίαν μόρφωσιν, νὰ ὀργανισθῇ οὕτως εἰπεῖν, ὥστε δὲν δικαιολογεῖται ἡ πρότασις τοῦ νὰ μὴ διορισθῇ ἰδιαιτέρα ἐπιτροπὴ διὰ τὰ στρατιωτικά. Διότι πῶς θὰ ἀποφασίσωμεν περὶ τοῦ στρατοῦ ἐνῷ πρόκειται νὰ διαιρέσωμεν εἰς τμήματα τὴν Συνέλευσιν; δὲν λέγω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι διοικητικὸν ἀντικείμενον, τοῦτο μεθαύριον, ὅπου εἷς Βασιλεὺς θέλει ἔλθει ἐδῶ εἰς αὐτὸ τὸ Κράτος, θὰ λάβει, ἠμπορεῖ νὰ λάβῃ ἀνάγκην νὰ παραδεχθῇ νὰ φέρῃ εἰς τὰ νομοθετικὰ σώματα νέον νόμον περὶ στρατοῦ συμφώνως μὲ τὰς ἀνάγκας τῆς Ἐπικρατείας. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ὅμως πρέπει νὰ τὸν ἀφήσωμεν εἰς αὐτὴν τὴν πλάνην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται τὴν σήμερον; φρονῶ κατὰ συνέπειαν, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 44 καὶ ὁ σχηματισμὸς μιᾶς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ· ἂν δὲ μοὶ γίνῃ ἡ παρατήρησις, ὅτι οἱ ἐν τῷ Σώματι τούτῳ εὑρισκόμενοι ὀλίγοι στρατιωτικοὶ δὲν εἶναι κατάλληλοι νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἐγγύησιν τῆς Συνελεύσεως αὐτῆς, τουλάχιστον θὰ ἔχωσι τὴν εἰδικὴν εὐθύνην ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ Ἔθνους· ἐὰν δὲν γνωρίζωσι, δὲν εἶναι κρίμα· ἂν ᾖναι ἀτύχημα, δὲν εἶναι καὶ δυστύχημα· τέλος δυνάμεθα νὰ τρέξωμεν εἰς τὰ φῶτα τῶν εὑρισκομένων ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν, ἂν εὐαρεστῆται, νὰ παραδεχθῇ μίαν ἐπιτροπὴν διὰ τὰ στρατιωτικὰ καὶ ναυτικὰ ἀντικείμενα, συνάμα δὲ νὰ παραδεχθῇ καὶ τὴν ἄλλην πρότασιν τοῦ ὅτι πρέπει τὰ συζητούμενα ἀντικείμενα εἰς τὰς ἐπιτροπὰς νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰ τμήματα, ὅπως καὶ αὐτὰ ἀντιλαμβάνωνται τῶν παρατηρήσεων, τῶν ἀφορωσῶν τὰ διάφορα ἀντικείμενα.

§60ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, δύω λέξεις θὰ προσθέσω· λυποῦμαι διότι φθάνομεν εἰς τὸ τέλος τῆς συζητήσεως καὶ ἐλησμονήσαμεν κατ’ ἐμὲ τὸ κυριώτερον, τὰ ἐκκλησιαστικά. Κύριοι, γνωρίζετε εἰς ποίαν ἀθλίαν κατάστασιν εἶναι ὁ κλῆρος· εἶναι σπουδαιότατον ἀντικείμενον τῆς κοινωνίας καὶ δὲν πρέπει νὰ δειχθῇ ὅτι εἰς τὸν νοῦν τῆς Συνελεύσεως δὲν ἦλθε καθ’ ὅλου περὶ τοῦ κλήρου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἐξασκεῖ τὴν μεγίστην ἠθικὴν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς κοινωνίας.

§61ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Λυποῦμαι βλέπων, ὅτι, ὡς ἐκ τοῦ ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου κανονισμοῦ διήρκεσεν ἐπὶ πολλὴν ὥραν, λησμονοῦμεν τὰ ἀποφασισθέντα ἤδη. Ὑπεβλήθησαν πρὸ μικροῦ δύω προτάσεις αἱ ὁποῖαι ἀπεῤῥίφθησαν. Ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασις τοῦ νὰ εἰσάγωνται ἅπαντα τὰ νομοσχέδια εἰς τὰ τμήματα, καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προπαρασκευάσθησαν ἀπὸ τὴν εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, ἐπιψηφισθείσης διατάξεως, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ νομοσχέδια, τὰ προετοιμαζόμενα ἀπὸ τὰς τοιαύτας ἐπιτροπὰς, εἰσάγονται ἀπευθείας εἰς τὴν Συνέλευσιν. Θέλετε νὰ ἀνατρέψωμεν ὅ,τι ἀπεφασίσαμεν πρὸ μικροῦ;

§62ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§63ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὑπεβλήθη δευτέρα πρότασις, περὶ σχηματισμοῦ ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ὀργανικῶν νόμων, ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν, ἐπὶ τῆς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τοῦ κλήρου, κτλ. Διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως ταύτης ποῦ ἐφθάσαμεν; εἰς τὸ σύστημα τοῦ Κυρίου Δεληγιάννη, τὸ ὁποῖον ἀπεῤῥίψαμεν. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν τὰς προτάσεις ταύτας. Σᾶς λέγω ὅμως πρὸς ἀντίκρουσιν, ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ Κυρίου πληρεξουσίου Καλαβρύτων στρέφονται κατὰ τῶν προτάσεών του, ὡς ἐκ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον παρεδέχθη ἡ Συνέλευσις, ὅτι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα προετοιμάζονται ἀπὸ εἰδικὰς ἐπιτροπὰς, δὲν ὑποβάλλονται πρὸς συζήτησιν εἰς τὰ τμήματα διὰ τῶν ἐπιτροπῶν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν Συνέλευσιν. Νομίζω ὅτι ἤθελεν εἶσθαι πολὺ ἐπικίνδυνον τὸ νὰ συστήσωμεν εἰδικὰς ἐπιτροπὰς περὶ ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τῆς κοινῆς ἀσχολίας, οὕτως εἰπεῖν, ὡς ἐκ τῆς ἀποστολῆς, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὡς πληρεξούσιοι, εἰς τὰς προκειμένας κρισίμους περιστάσεις· προκειμένου λόγου περὶ εἰδικῶν πραγμάτων, ἐὰν εἰσάγωνται εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ νομοσχέδια ἀπ’ εὐθείας χωρὶς νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς προσυζήτησιν ἐνώπιον τῶν τμημάτων, τότε πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ ὑποπέσωμεν εἰς πλάνας· διότι πολλάκις εἰς τὰς ἐπιτροπὰς ἰσχύουσιν ἰδέαι συστηματικαὶ, ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι, συνδεόμεναι μὲ τὸ σῶμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκουν τυχὸν τὰ μέλη τῶν ἐπιτροπῶν, δὲν εἶναι πολλάκις ὀρθαί. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ περιορίσωμεν εἰς 3 μόνον ἐπιτροπὰς, ὅταν δὲ ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας πείσῃ ἡμᾶς ὅτι πρέπει νὰ συστήσωμεν καὶ ἄλλας, δυνάμεθα νὰ τὸ κάμωμεν εὐκόλως. Καθόσον δ’ ἀποβλέπει ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ὑπάγονται εἰς εἰδικὰ πράγματα, ὡς πρὸς τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται εἰδικαὶ γνώσεις, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀσπασθῶμεν τὸ σύστημα τοῦ κανονισμοῦ, κατὰ τὸ ὁποῖον αἱ περὶ τοιούτων ἀντικειμένων προτάσεις προσυζητοῦνται ἐνώπιον τῶν τμημάτων καὶ κατόπιν ὑποβάλλονται εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἐγὼ πιστεύω, Κύριοι, καὶ ἔχω περισσοτέραν πεποίθησιν εἰς τὸν ζῆλον ὑμῶν παρὰ εἰς τὰς ἐπιτροπάς. Ἐὰν μεταξὺ ἡμῶν ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς δύνανται καὶ θέλουσι νὰ διοργανίσωσι τὸν στρατὸν, νομίζω, Κύριοι, ὅτι εὐκολώτερον δύνανται νὰ φθάσουν εἰς τοῦτο συνερχόμενοι εἰς ἓν, καὶ συντάσσοντες τὰς ἀναγκαίας προτάσεις, παρὰ ἐὰν σχηματίσωμεν ἐπιτροπάς· νομίζω, ὅτι οὕτω θὰ φθάσωμεν εὐκολώτερον εἰς τὸ ποθούμενον.

§64ΖΕΡΒΑΣ. Ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι μετὰ τὴν σύνταξιν τοῦ πολιτεύματος ἕπεται κατόπιν ἡ σύνταξις τοῦ νόμου περὶ τῆς εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν, αὐτὸς θὰ γίνῃ ὁ Κέρβερος τῆς πολιτείας, αὐτὸς θὰ εἶναι ὁ χαλινός. Ἐὰν δὲν γνωρίζῃ ὅτι θὰ δώσει λόγον εἰς πᾶσαν περίστασιν θὰ κάμει ὅ,τι θέλει. Ἂς μὴ ἀνεχθῇ ἡ Συνέλευσις νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὰς κατόπιν Βουλάς· διότι, ἂν καὶ τὸ Σύνταγμα τῆς Γʹ. Σεπτεμβρίου ἐμπεριέχῃ ῥητῶς τὴν διάταξιν αὐτὴν, οὐδέποτε ὅμως οἱ ὑπουργοὶ ἤθελον νὰ τὸν φέρουν· διότι ποτὲ δὲν ἤθελον νὰ ᾖναι ὑπεύθυνοι. Διὰ τοῦτο εἶμαι τῆς ἰδέας νὰ προσέξουν καλῶς, ὥστε μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ πολιτεύματός μας τὸ πρῶτον νομοσχέδιον νὰ ᾖναι ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν, ἄλλως τε μὴ περιμένετε ποτὲ εὐθύνην τῶν ὑπουργῶν. (Θόρυβος).

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ἡ Συνέλευσις νὰ ἀποφανθῇ περὶ διαφόρων προτάσεων, τῆς πρώτης τοῦ Κυρίου Μαυροκορδάτου, τῆς δευτέρας τοῦ Κυρίου Ἰαλέμου, συγχωνευθεισῶν μετὰ τῆς τοῦ Κυρίου Ζέρβα, τῆς τρίτης τοῦ Κυρίου Βάσσου, συγχωνευθείσης μετὰ τῆς πρώτης τοῦ Κυρίου Πετιμεζᾶ, καὶ τῆς τοῦ Κυρίου Δημητριάδου. (ἀνεγνώσθησαν). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Ζέρβα καὶ Ἰαλέμου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ἅπαντες). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Βάσσου καὶ Πετιμεζᾶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ἅπαντες). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Πετιμεζᾶ περὶ ἐπιτροπῶν τὴν ἑξῆς· «αἱ ἐπιτροπαὶ διὰ τῶν μελῶν τῶν τμημάτων, ἅτινα τὰς συγκροτοῦσι, πρὶν ἐκθέσωσι πρὸς συζήτησιν τὸ ἀντικείμενον, ἐφ’ οὗ εἰργάσθησαν, τὸ διαβιβάζουσιν εἰς τὰ τμήματα, ἵνα καὶ ταῦτα φέρωσι τὰς παρατηρήσεις των» νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Συνέλευσις δὲν παρεδέχθη.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Δημητριάδου περὶ ἐπιτροπῆς ἐκκλησιαστικῆς· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ σηκωθῶσιν· (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις τὴν παρεδέχθη. Ἔχομεν καὶ ἄλλην πρότασιν τοῦ Κ. Πύρλα, ἐπὶ τῆς Παιδείας.

§67ΠΟΛΛΟΙ. Συγχωνεύεται μὲ τὴν ἄλλην τὴν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν συγχωνεύεται. Ἔχομεν καὶ ἄλλην πρότασιν τοῦ Κ. Μαυροκορδάτου· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ σηκωθῶσιν· (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. Τὸ ἄρθρον λοιπὸν 44 μετεῤῥυθμίσθη συμπληρωθὲν ὑπὸ τῶν προτάσεων, αἵτινες ἐγένοντο δεκταὶ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως. Ἤδη ἐξακολουθοῦμεν· γενικῶς ἐρωτῶ τώρα· περὶ τοῦ ἄρθρου 44 τοῦ τροπολογηθέντος ὑπὸ τῶν προτάσεων. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον τοῦτο ὡς ἑξῆς. «Ἄρθρον 44. Τὰ τμήματα ἐκλέγουσι διὰ σχετικῆς πλειονοψηφίας ἐπιτροπάς. Αʹ. Ἐπὶ τῆς συντάξεως τοῦ Πολιτεύματος, συγκειμένην ἐξ 22 πληρεξουσίων. Βʹ. Ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, συγκειμένην ἐξ 11 πληρεξουσίων. Γʹ. Ἐπὶ τῶν διπλωματικῶν σχέσεων, συγκειμένην ἐξ 11 πληρεξουσίων. Δʹ. Ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν Νόμων, συγκειμένην ἐξ 11 πληρεξουσίων. Ε. Περὶ τῶν ὑποθέσεων τοῦ Ἱεροῦ κλήρου καὶ τῆς Παιδείας. Ϛʹ. Περὶ τῶν ἐκλογικῶν Νόμων, ἥτις πρὸ πάντων καὶ ἰδίως νὰ ἐπεξεργασθῇ καὶ συντάξῃ τοὺς Νόμους περὶ τύπου, περὶ ἐθνοφυλακῆς, καὶ περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν. Ζʹ. Ἐπὶ τῆς Ἐμπορίας, Βιομηχανίας, Ναυτιλίας καὶ Δημοσίων ἔργων. Η. Ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν ὑποθέσεων.»

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 44 συμπληρωθὲν, ὡς ἀνεγνώσθη, εἶναι παραδεκτόν; Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἀνίστανται σχεδὸν ὅλοι.) Ἡ Συνέλευσις τὸ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 45, ὅπερ παρεδέξατο ἡ Συνέλευσις διὰ ἀναστάσεως, ὡς ἔχει. «Ἕκαστον τμῆμα διορίζει προσέτι διὰ σχετικῆς πλειονοψηφίας ἓν ἐκ τῶν μελῶν του πρὸς ἀπαρτισμὸν ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐπιφορτίζεται νὰ ἐξετάζῃ τὰς πρὸς τὴν Συνέλευσιν ἀναφορὰς τῶν πολιτῶν καὶ νὰ κάμνῃ τὰς ἐπ’ αὐτῶν ἐκθέσεις πρὸς τὴν Συνέλευσιν. «Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἀνανεοῦται κατὰ μῆνα.» «Ὀφείλει δὲ νὰ ὑποβάλῃ ἅπαξ τοὐλάχιστον τῆς ἑβδομάδος πρὸς τὴν Συνέλευσιν ἔκθεσιν τῶν εἰς αὐτὴν διαβιβασθεισῶν ἀναφορῶν.» Τὸ ἄρθρον γίνεται δεκτὸν δι’ ἀναστάσεως. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 46, ὡς ἑξῆς. «Ὅταν πρότασίς τις παραπέμπηται εἰς τὰ τμήματα, ἐκλέγει ἕκαστον τμῆμα διὰ σχετικῆς πλειονοψηφίας ἕνα εἰσηγητὴν ἐκ τῶν μελῶν του, διὰ νὰ ἀποτελέσῃ μέρος τῆς τῶν εἰσηγητῶν ἐπιτροπῆς, ἥτις κατὰ τὸ ἄρθρον 31 θέλει ἐπιφορτισθῆ νὰ κάμῃ ἔκθεσιν πρὸς τὴν Συνέλευσιν.» «Ἅμα τὰ δύω τρίτα τῶν τμημάτων ἐκλέξωσι τοὺς εἰσηγητάς των, οὗτοι συνέρχονται καὶ προβαίνουν εἰς τὴν συζήτησιν.»

§70ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἦλθεν ἡ στιγμὴ νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὸν Κ. Λύσανδρον. Παραδέχομαι μετ’ αὐτοῦ, ὅτι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα καταρτίζονται καὶ ὑποβάλλονται εἰς τὰ τμήματα, πρέπει νὰ συζητῶνται ἐνώπιον τμημάτων καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ κανονισμοῦ μας· διότι μετὰ τὴν προσυζήτησιν διορίζεται ἐπιτροπὴ, ἥτις συντάσσει τὴν ἔκθεσιν, ἥτις θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον πρέπει νὰ τροπολογηθῇ ὡς ἀκολούθως· «ὅταν πρότασίς τις παραπέμπεται εἰς τὰ τμήματα, ἕκαστον τμῆμα ἐκλέγει μετὰ τὴν προσήκουσαν προσυζήτησιν τῆς προτάσεως διὰ σχετικῆς πλειονοψηφίας ἕνα εἰσηγητὴν ἐκ τῶν μελῶν του διὰ νὰ κάμῃ ἔκθεσιν πρὸς τὴν Συνέλευσιν.»

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται αὐτὴ ἡ τροπολογία;

§72ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου;

§74ΠΟΛΛΟΙ. Καμμίαν. Τὸ ἄρθρον γίνεται δεκτὸν διὰ ἀναστάσεως. Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα 47 καὶ 48, τὰ ὁποῖα ὡσαύτως γείνονται δεκτὰ δι’ εἰδικῆς ἀναστάσεως. «Ἄρθρον 47. Ἡ τῶν εἰσηγητῶν ἐπιτροπὴ ἐκλέγει ἐκ τῶν μελῶν της δι’ ἀπολύτου πλειονοψηφίας τὸν εἰσηγητὴν τῆς πρὸς τὴν Συνέλευσιν ἐκθέσεως». «Ἄρθρον 48. Οὐδεὶς τῶν Πληρεξουσίων δύναται νὰ ᾖναι μέλος τριῶν ἐπιτροπῶν».

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἄρθρα 59–53 ἐπεψηφίσθησαν ἤδη· ἐπειδὴ δὲ ὑπάρχουν τινὰ παρεμπίπτοντα σπουδαῖα, ἀναγκάζομαι νὰ διακόψω τὴν συζήτησιν τοῦ κανονισμοῦ. Ἔχομεν μίαν πρόσκλησιν, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀκροασθῇ. Ἀναγινώσκεται ἔγγραφον τοῦ συλλόγου «Ὁ ἱερὸς ἀγὼν» δι’ οὗ κοινοποιεῖται ὅτι ὁ σύλλογος οὗτος ὁμοφώνως ἀπεφάνθη, ἵνα τὴν Κυριακὴν 20 τρ. μ. ὥραν 10 π. μ. γενῇ δοξολογία εἰς τὸν Μητροπολιτικὸν Ναὸν ὑπὲρ τῆς εὐοδώσεως τοῦ μεγάλου ἔργου τῆς ἑνώσεως τῆς ἀδελφῆς ἡμῶν Ἑπτανήσου μετὰ τῆς πατρίδος ἡμῶν Ἑλλάδος.

§76ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὸ δὲν εἶναι συζητήσιμον.

§77ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς διαλυθείσης Στρατιωτικῆς Σχολῆς. Χθὲς, Κύριοι, τὸ ἑσπέρας διεδόθη εἰς τὴν πόλιν εἴδησίς τις, ἥτις κατετάραξε τὰ πνεύματα ὅλων, καὶ ἔθεσεν τῷ ὄντι εἰς ἀμηχανίαν τὴν κοινωνίαν μας. Ἡ εἴδησις αὕτη προέκυψεν ἀπὸ στρατὸν, ὅστις καθώρμησεν εἰς τὸν Πειραιᾶ διὰ νὰ πολιορκήσῃ τὴν Στρατιωτικὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων. Κύριοι, δὲν ἔρχομαι οὔτε νὰ ὑπερασπισθῶ, οὔτε νὰ κατηγορήσω τὴν διαδοθεῖσαν φήμην, διότι δὲν εἶμαι ἐν γνώσει τῶν διατρεξάντων, ἔρχομαι μόνον νὰ ῥίψω δύω λέξεις, αἵτινες θὰ μὲ φέρουν εἰς τὴν συνέπειαν, τὴν ὁποίαν δὲν πιστεύω ὅτι δὲν θέλετε παραδεχθῆ, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἠδίκησε τὴν κοινωνίαν, καὶ θέλει τὴν ἀδικήσει, ἐὰν ἐπιμένῃ εἰς αὐτὴν τὴν διάλυσιν τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς.

§78ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν διέλυσε; ἐξεδόθη ψήφισμα;

§79ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν γνωρίζω. Ἀλλ’ ἔχω ἐνώπιόν μου ἀναφοράν τινα πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως ἐκ μέρους τῶν μαθητῶν τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς. Πρὶν λοιπὸν ἀναγνώσω αὐτὴν τὴν ἀναφορὰν ἐζήτησα τὸν λόγον νὰ σᾶς εἴπω δύω λέξεις.

§80ΠΟΛΛΟΙ. Ἀναγνώσατέ την.

§81ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ ἐγράφη χθὲς τὸ ἑσπέρας καὶ ἐπεδόθη σήμερον εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ὁ κύριος Πρόεδρος ἐνόμισεν αὐτὴν τὴν ὥραν ὡς καταλληλοτέραν νὰ τὴν εἰσαγάγῃ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅλοι οἱ μαθηταὶ εἶναι εἰς τὰς Ἀθήνας, κατὰ διαταγὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς ἀπεριόριστον ἄδειαν καὶ δὲν δύνανται νὰ ὑπάγουν εἰς τὴν Σχολὴν (θόρυβος). Καλὸν εἶναι νὰ ἐρωτηθῇ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐάν 100 μαθηταὶ εἶναι δίκαιον νὰ ῥιφθῶσιν εἰς τὸν δρόμον, χωρὶς νὰ συστηθῇ μία νέα ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ τὰ περὶ αὐτῶν. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ ἀναφέρει ἁπλῶς τὰ διατρέξαντα καὶ ἐξαιτεῖται θεραπείαν.

§82ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ προσκληθῇ ὁ ὑπουργός.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πότε;

§84ΠΟΛΛΟΙ. Τώρα.

§85ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς ἀναφέρω δὲν χρειάζεται 24 ὡρῶν ἀναβολήν· διὰ τοῦτο ἐνόμισα καλὸν νὰ ζητήσω ν’ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις περὶ τοῦ ἀντικειμένου, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ τὴν εἰδοποιήσω. Πληροφοροῦμαι, καὶ πιθανὸν ἡ πληροφορία αὐτὴ νὰ μὴ ᾖναι ἀληθὴς, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἀληθὲς ὅτι πρόκειται σήμερον ἢ αὔριον νὰ γίνωσι βαθμολογίαι τινὲς καὶ προβιβασμοί· παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Συνέλευσιν, πρὶν ἡ Κυβέρνησις ἀκόμη καταθέσῃ τὴν ἐξουσίαν, ἕως εἰς τὴν δευτέραν, νὰ μὴ γείνωσι, διότι εἶναι πολὺ σκανδαλῶδες πρᾶγμα, καὶ πρὸ πάντων ἀφορᾷ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ κάμῃ πολὺ καλὰ ν’ ἀποφανθῇ νὰ περιορισθῇ τὸ πρᾶγμα μέχρις οὗ ἡ Κυβέρνησις καταθέσει τὴν ἐξουσίαν. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀποφανθῇ, διότι δὲν εἶναι καλὸν νὰ γείνωσι διὰ δύω ἡμέρας οἱ προβιβασμοί.

§86ΒΑΣΣΟΣ. Ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, δὲν εἶναι καλὸν, τὸ φρονῶ ἐν πεποιθήσει· ἐὰν ἤμην ὑπουργὸς δὲν ἔκαμνα προβιβασμοὺς εἰς αὐτὴν τὴν ὥραν· φρονῶ ὅμως, Κύριοι, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐξουσίαν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς κάμῃ (Ἀποδοκιμασία). Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, εἶναι ἡ ἰδέα μου· κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, ἀκόμη ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ προβιβασμοὺς εἰς αὐτὴν τὴν ὥραν. Ἐὰν αὐτὴ ἡ πρᾶξις, κατὰ τὴν ἰδέαν σας, εἶναι παράνομος, ὅταν ἔλθῃ καὶ σᾶς δώσῃ λόγον, καταδικάσατέ την. Δὲν θέλετε τοῦτο, Κύριοι, κράξατέ την, καὶ ἀφαιρέσατέ της αὐτὴν στιγμὴν τὴν ἐξουσίαν. Ἐνόσῳ ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ἐξουσίαν, ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα νὰ κάμνῃ προβιβασμούς· ἐνόσῳ ἡ Συνέλευσις δὲν ἀφαιρεῖ τὴν ἐμπιστοσύνην της ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, θὰ εἰπῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως· διότι, Κύριοι, τίς τὸ ἠξεύρει, ὅτι δὲν τὴν ἔχει; Ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι ἀληθέστατον. (θόρυβος) Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ· ἡ ὑπάρχουσα Κυβέρνησις, εἶναι Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ἡ Ἐπανάστασις· αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις εἴτε καλὴ εἶναι, εἴτε κακὴ, ὤφειλε, Κύριοι, νὰ ὑπάρξῃ μέχρις οὗ συνέλθει τὸ Ἔθνος· ὑπῆρξε Κυβέρνησις· τί ἔπραξε εἰς τὸ διάστημα αὐτό; Ἐὰν αἱ πράξεις αὐτῆς εἶναι καλαὶ ἢ κακαὶ, ἡ Συνέλευσις θὰ τὸ κρίνῃ καὶ θὰ τὸ ἀποφασίσῃ· φρονῶ, ὅτι ἐπρόλαβα νὰ σᾶς εἴπω, ἐὰν ἤμην Κυβέρνησις δὲν θὰ ἔκαμνα προβιβασμούς· φρονῶ ὅμως ἀκόμη, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν τώρα εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ τῆς εἴπωμεν, στῆθι! Μὴ ἐκπληροῖς τὸ καθῆκόν σου! Αὐτὰ φρονῶ.

§87ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, φρονῶ, ὅτι Κυβέρνησις ἀναδειχθεῖσα ὑπὸ τοῦ λαοῦ, ἔλαβεν ἐντολὴν νὰ παρακαταθέσῃ τὴν ἐξουσίαν, ἅμα συνέλθῃ ἡ κυρίαρχος δύναμις τοῦ Ἔθνους, ἡ Συνέλευσις· συνελθούσης ἄρα, καὶ κηρυχθείσης ἀπό τινων ἡμερῶν, ὡς λαβούσης τὴν κυρίαρχον ἐξουσίαν, πᾶσα ἐξουσία τῆς Κυβερνήσεως εἶναι πεπαυμένη αὐτοδικαίως. Ἐννοῶ, Κύριοι, ὅτε ἡ Κυβέρνησις, ἥτις πρόκειται ἐντὸς μιᾶς ἢ δύω ἡμερῶν νὰ παραδώσῃ τὴν ἐξουσίαν, δὲν ἔχει ἄλλο δικαίωμα, ἄλλο καθῆκον, παρὰ νὰ ἐνεργήσῃ τὸ ἀπολύτως ἀναγκαῖον, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ ἡ περίστασις, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὴ ἐνεργηθὲν ἤθελεν ἐπαγάγῃ μέγιστον κίνδυνον τῶν πολυτιμοτέρων συμφερόντων τοῦ Κράτους· ἑπομένως, Κύριοι, ἐννοῶ, ὅτι, ἐὰν ἐπρόκειτο σήμερον μία στάσις, ἀντεπανάστασις, ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ φοβερὰ, τρομερὰ κατ’ ἐκείνων τῶν ἀνθρώπων, νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα πρὸς ἐπανάκαμψιν τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς τάξεως. Ἀλλὰ Κύριοι, εἰς τὰς παραμονὰς, ὅτε πρόκειται νὰ δώσῃ λόγον, ὅτε πρόκειται νὰ κρίνῃ τὸ Ἔθνος, ἂν κακὰ, ἢ καλὰ ἐνήργησε, νὰ ἔρχηται, Κύριοι, νὰ κάμνῃ προβιβασμοὺς, εἶναι μία πρᾶξις πέραν τῶν ὁρίων της! Εἶναι μία σπατάλη, τὴν ὁποίαν ἤθελε νὰ ἐφαρμόσῃ, εἶναι μία πρᾶξις, ἥτις ἐνηργεῖτο εἰς μίαν ἄλλην ἐποχὴν μακαρίτικην! Ἐνθυμοῦμαι ἐποχὴν, καθ’ ἣν ὑπουργοὶ ἔδιδον τὰς παραιτήσεις των, ἐλάμβανον τὰς παραιτήσεις των, καὶ ἐν τούτοις, τότε ἔκαμνον διορισμούς· διότι εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἔδιδον ἀμοιβὰς εἰς τοὺς οἰκείους των. Τὸ αὐτὸ τοῦτο θέλει κάμει καὶ σήμερον, κατ’ ἐμέ.

§88ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μήπως ἦτον ἐπὶ τοῦ Κολοκοτρώνη;

§89ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Κολοκοτρώνη σᾶς λέγω, ὅτι ἐγένοντο κακά· τοιαῦτα ὅμως δὲν ἐγένοντο· ἀλλὰ σᾶς λέγω, ἐπὶ ἐποχῆς πολὺ προγενεστέρας, ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τῶν μελῶν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως· καὶ ἂν θέλητε, σᾶς λέγω καὶ τὰ ἄτομα. Θὰ ἔλθῃ ὅμως μία ἐποχὴ, καθ’ ἣν θὰ τοὺς ξεκαθαρίσωμεν αὐτοὺς τοὺς λογαριασμούς. Σᾶς λέγω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι....

§90ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἡ προσωπικὴ τιμή μας ἀπαιτεῖ νὰ μὴ γείνουν προβιβασμοί.

§91ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ, καθὼς πιστεύω, καθὼς ἐλπίζω, καθὼς ἔχουν πεποίθησιν πολλοὶ ἀπὸ ὑμᾶς, ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως, πρὸς τί ἐπισπεύδει σήμερον εἰς τὴν παραμονὴν, νὰ κάμῃ προβιβασμούς; Εἶναι σᾶς λέγω ἀπάτη, μὴ τὸ ἀνεχθῆτε! Ὅστις ἔρχεται ἐσπευσμένως νὰ κάμῃ τί, φοβεῖται τὸ ἑπόμενον.

§92ΒΑΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ τὸν ἐπαναφέρητε εἰς τοὺς ὅρους τῆς εὐσχημοσύνης.

§93ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ ταράττεσθε, Κύριε! Ἐὰν λοιπὸν, Κύριοι, αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις προτίθεται καὶ ἔχει τὴν ἀνάγκην νὰ κάμῃ προβιβασμοὺς, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, ἥτις μέχρι τοῦδε ἔκαμε τόσους προβιβασμοὺς, οἵτινες, τὸ λέγω μετὰ θάῤῥους, ἦλθον καὶ ἐκλόνισαν τὴν κοινωνίαν, ἐκλόνισαν τὸ πᾶν· σταθμίσατε τὰς συνεπείας, Κύριοι, ποῦ θέλομεν φθάσει! Ὑποθέτω, ὅτι ἐγένοντο προβιβασμοί. Ποία ἐπανόρθωσις δύναται νὰ γείνῃ; Διὰ ταῦτα τί λέγομεν; Ν’ ἀναβληθῇ μέχρις ὅτου ἔλθῃ ἡ Συνέλευσις καὶ ἀποφανθῇ, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην της ἢ ὄχι. Δὲν εἶναι κανὲν κατεπεῖγον, Κύριοι.

§94ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριοι, δὲν εὑρέθην ἐντὸς τοῦ περιβόλου κατὰ τὴν ἀρχὴν διὰ νὰ γνωρίζω τὰ λεχθέντα· ἐλθὼν ἐσχάτως ἐδῶ, ἤκουσα περὶ τίνος πρόκειται· πρόκειται ἓν εἶδος κατηγορίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, πρόκειται περὶ προβιβασμῶν· πρόκειται περὶ Κυβερνητικῆς πράξεως. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι αἱ Κυβερνητικαὶ πράξεις, ἄλλαι μὲν ἀφορῶσι τὸ σύνολον, ἄλλαι δὲ κατὰ κλάδον· ἴσως, ἐπειδὴ ἀποτελῶ ἕνα κλάδον, δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς τὰ τῶν ἄλλων· νομίζω ὅμως, ὅτι ὕστερον ἀπὸ τοὺς προβιβασμούς, οὓς εἶπον, ἀποτείνονται καὶ εἰς τὸν ἰδικόν μου κλάδον.

§95ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περὶ προβιβασμῶν γινομένων σήμερον.

§96ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ σήμερον, δὲν ἐγένετο κἀμμία πρᾶξις, δὲν εἶναι ἀληθές· ὅ,τι δ’ ἀφορᾷ αὔριον δὲν ἠμπορεῖ νὰ προφητεύσῃ κανείς· καὶ μήτε αὔριον δὲν θὰ ᾖναι. Ἡ μεθαύριον εἶναι ἡ προσδιωρισμένη ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ δώσει λόγον ἡ Κυβέρνησις περὶ ὅλων τῶν πράξεών της ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς Κυβερνήσεως, μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν θὰ παραδώσει τὴν διεύθυνσιν τῆς ἐξουσίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπεδύθη.

§97ΔΑΓΡΕΣ. Προχθὲς ἔγειναν προβιβασμοί;

§98ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν ἐν τῷ μικρῷ διαστήματι τῆς τριμήνου ἐποχῆς, καθ’ ἣν αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις διεῖπεν, δὲν ἔδωσεν ἀφορμὴν τόσον ἐπικινδύνου μεγάλης τινὸς παρεκτροπῆς ἢ παραβιάσεως· δὲν ἔπρεπε, νομίζω, νὰ γεννηθῇ ὑποψία εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἀπὸ ὅσον ζῆλον καὶ ἂν κινῆται, ὅσον πατριωτισμὸν καὶ ἂν ἔχῃ· διότι αὐτὴ μεθαύριον θὰ κρίνει, καὶ εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ κρίνῃ τὰ γεγονότα· δὲν εἶχεν ἀφορμὴν νὰ ἔχῃ τοιαύτην δυσπιστίαν, τοιοῦτον φόβον, διὰ τὸν ὁποῖον σήμερον νὰ ἔλθῃ νὰ βάλῃ τέρμα· διότι, λέγω, μία Κυβέρνησις, πρέπει ὁ καθεὶς ἐκ τοῦ ἑαυτοῦ του νὰ σέβηται τὰ τοῦ ἄλλου, διότι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἦλθεν ἀπὸ τοὺς δρόμους· ἐζητήθη κατὰ στιγμὴν σπουδαίαν, κρίσιμον, χωρὶς νὰ τὸ ζητήσῃ· ἐζητήθη καὶ ἦλθεν, καὶ ἀνέλαβε, Κύριοι, μίαν εὐθύνην μεγάλην, βαρεῖαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν ἀποκρύπτεται, καὶ τὴν ὁποίαν Σᾶς εἶπα· ἑτοιμάσατε τὴν ἡμέραν νὰ Σᾶς τὴν εἰπῇ· μεθαύριον λοιπὸν, ὅταν ἔλθῃ ἡ ἡμέρα, τότε θέλετε ἰδεῖ τακτικὰ καὶ μετ’ ὀρθῆς σκέψεως, ἀναλόγως καὶ τῆς ὑψηλῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν ἔχετε, καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας Σας νὰ κρίνητε.

§99Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἔρχομαι νὰ διεκδικήσω ὁλόκληρον καὶ ἀδιαίρετον τὴν κυριαρχίαν ἐκείνην τῆς Συνελεύσεως, τὴν ὁποίαν εἷς τῶν προαγορευσάντων ἠθέλησε νὰ φέρῃ εἰς ἀμφιβολίαν, λέγων, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν δύναται τὴν σήμερον νὰ σταματήσῃ εἰς τὴν πορείαν της τὴν Κυβέρνησιν, ἂν αὕτη ἤθελε συλλάβει τὴν ἰδέαν νὰ προβῇ εἰς πράξεις, αἵτινες δύνανται, κατὰ τὴν παραμονὴν μάλιστα τῆς ἀλληλλεγγύης ἢ τῆς νέας διαρκείας τῆς ὑπάρξεώς της, νὰ προδικάσουν τὰ κοινὰ καὶ τὰ δημόσια. Διεκδικῶ, Κύριοι, πληρέστατα τὸ δικαίωμα αὐτὸ, καὶ θέλω κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην νὰ διατηρηθῇ αὐτὸ τὸ δικαίωμα ἀνέπαφον. Δὲν εἶναι, Κύριοι, δίκαιον ἡ Συνέλευσις νὰ λησμονήσῃ τὴν δημώδη ἐκείνην παροιμίαν, τὴν ὁποίαν ὅλοι γνωρίζομεν· «μὲ τὰ 100 εἰς τὴν φυλακὴν, καὶ μὲ τὰ χίλια μέσα». Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγνωρίσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τοῦτο, εἰς τὴν παραμονὴν μάλιστα τῆς παραδόσεως τῆς ἐξουσίας, νὰ κάμῃ πράγματα, τῶν ὁποίων αἱ συνέπειαι δύνανται εἰς περιστάσεις τινὰς νὰ ᾖναι ἀδιόρθωτοι. Ἔχω λόγους νὰ πιστεύσω, ὅτι ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα τῶν προβιβασμῶν, καὶ τὸ δικαίωμα τῶν βαθμολογιῶν, ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε τοιαύτην χρῆσιν, παρεξετράπη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἐγέννησε ζητήματα καὶ κατέστησε τὴν ὕπαρξιν πολλῶν ἀξιωματικῶν ἀδύνατον. Πολλοὶ ἄνευ προηγουμένης ὑπηρεσίας ἄνευ τῆς παραμικρᾶς γνώσεως τοῦ ὅπλου, εἰς τὸ ὁποῖον ἐτέθησαν, ἔλαβον βαθμούς· ἑπομένως ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι αὐτὴ ἡ κατάστασις ἤθελε πολλαπλασιασθῆ, θέλομεν φθάσει εἰς χάος, ἀπὸ τὸ ὁποῖον πᾶσα διέξοδος ἤθελεν εἶσθαι ἀδύνατος, ἑπομένως ἂν καὶ ἀναγνωρίζω πληρέστατα τὸ δικαίωμα τῆς κυβερνήσεως μέχρι τοῦδε τοῦ νὰ διευθύνῃ τὰ πράγματα, εἶναι ὅμως ἀδύνατον ἀπὸ σήμερον μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν θὰ παραδώσει τὴν ἐξουσίαν εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ προβῇ εἰς μέτρα προβιβασμῶν καὶ διορισμῶν, διότι ἤδη ἔχομεν πικροὺς καρπούς.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις;

§101ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ Κ. Δημητριάδου. «Οἱ πληρεξούσιοι, διαρκούσης τῆς Συνελεύσεως εἶναι ἀπαραβίαστοι, οὐδεὶς καταδικάζεται ἢ συλλαμβάνεται ἄνευ τῆς ἀδείας αὐτῆς, πᾶσα δὲ προσβολὴ πληρεξουσίου εἴτε ἐκτὸς εἴτε ἐντὸς διὰ τὰ τῆς ἐντολῆς του ἔργα θεωρεῖται καθ’ ὅλου τοῦ Σώματος γενομένη.»

§102ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι!

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ περὶ προβιβασμῶν, ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις, καὶ ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα;

§104ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§105ΘΕΟΦΙΛΟΥ. Ἡ Συνέλευσις ὁρίζει ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης μέχρι τῆς καταθέσεως τῆς ἐξουσίας τῆς προσ. Κυβερνήσεως ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ προβιβασμὸν κἀνένα.

§106ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Προκειμένου περὶ τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Δημητριάδου, ἤτοι περὶ τοῦ ἀπαραβιάστου τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως, φρονῶ, καὶ πιστεύω ὅτι θὰ ᾖναι τῆς γνώμης σας, νὰ μὴ σπεύσωμεν ὅλως διόλου, ἀλλὰ νὰ προσδιορίσωμεν μίαν ἡμέραν, καθ’ ἣν νὰ ἀναπτυχθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ ὅτι δειλιῶμεν ἐκφραζόμενοι, διασκεπτόμενοι (θόρυβος), δὲν πρέπει νὰ ἀφαρπάσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐγὼ ἤθελα ἐπιθυμήσει νὰ μὴ εἴμεθα διόλου ἀπαραβίαστοι· θέλω νὰ τὸ συζητήσω εἰς μίαν ἡμέραν νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο τὴν πορείαν ὅλων τῶν ζητημάτων, νὰ σταλῇ εἰς τὰ τμήματα.

§107Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ βῆμα ἕνας πληρεξούσιος νὰ κάμῃ μίαν πρότασιν πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν προσώπων τῶν πληρεξουσίων, ἕπεται ὅτι παρεκινήθη ἀπὸ μίαν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν αὐτὸς γνωρίζει, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ τὴν ζητήσωμεν· ποῖος ἠξεύρει τὰς ὑποψίας, αἵτινες ἔδωσαν ἀφορμὴν εἰς τὸν πληρεξούσιον αὐτὸν νὰ ζητήσῃ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν προσώπων τῶν πληρεξουσίων; Εἴθε νὰ μὴ ᾖναι κατεπείγων κίνδυνος! ἀλλ’ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελε συμβῇ τι δυσάρεστον, θέλετε εἰπεῖ, ὅτι δὲν ἐπρολάβετε ἓν κακὸν, τὸ ὁποῖον ἦσθε εἰς θέσιν νὰ τὸ ἐμποδίσητε. Ὁ Κ. Βαλτινὸς εἶπεν ὅτι ἴσως ἴσως ἤθελεν ἐπιθυμήσει νὰ μὴ ὑπάρξῃ τοιαύτη ἀπαγόρευσις νὰ τείνῃ τις τὴν χεῖρα ἐπὶ τοῦ πληρεξουσίου Αὐτὸ δὲν τὸ δέχομαι. Κατεπειγότερον πρᾶγμα, Κύριοι, ἀπ’ αὐτὸ δὲν εἶναι ἄλλο· ἑνόνων λοιπὸν τὴν ἰδέαν μου μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Δημητριάδου, λέγω καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ψηφισθῇ μεθαύριον.

§108ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Μολονότι εἶμαι ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Δημητριάδου, μ’ ὅλα ταῦτα χρεωστῶ νὰ σᾶς ὑπομνήσω διάταξιν, τὴν ὁποίαν πρὸ μιᾶς ὥρας ἐψηφίσαμεν ἡμεῖς· κατὰ τὴν διάταξιν ταύτην· «πᾶσα πρότασις γενομένη ὑπό τινος τῶν Κυρίων πληρεξουσίων, ὑποβάλλεται ἔγγραφος καὶ ὑπογεγραμμένη εἰς τὸ προεδρεῖον, ἀναγινώσκεται, ὁ δὲ προτείνας ἀναγγέλλει τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν θέλει ὑποστηρίξει αὐτὴν, καὶ ἡ Συνέλευσις ἀκούσασα ὁρίζει αὐτήν.» Οὐδέποτε δὲ κατὰ τὴν διάταξιν ταύτην δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ ψηφίσῃ πρότασιν ἀμέσως τὴν στιγμὴν αὐτὴν γινομένην· ἡ πρότασις θέλει εἰσαχθῆ πρῶτον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἶτα τυποῦται, διανέμεται καὶ καθ’ ἑξῆς. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐπιμείνετε εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἐψηφίσαμεν· διότι ἡ ἄμεσος παράβασις τῶν ἐψηφισμένων εἶναι ἓν προηγούμενον, τὸ ὁποῖον θέλει σχηματίσει κακὴν περὶ ἡμῶν γνώμην.

§109ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἐννοῶ ὅ,τι θέλει ὁ Κ. Δημητριάδης· δὲν ἀμφισβητῶ ὅτι ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ τροποποιήσῃ τὸν Κανονισμόν της· ἀλλὰ πᾶσα πρότασις περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ, ἐὰν σεβώμεθα τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον πρὸ μικροῦ ἐθέσαμεν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὰς διατυπώσεις, τὰς ὁποίας ἐκανονίσαμεν. Θέλει ὁ Κ. Δημητριάδης, ὥστε, προκειμένου περὶ ἀσφαλείας τῶν προσώπων μας, ἡ πρότασίς του αὐθωρεὶ νὰ ἀποφασισθῇ; πρέπει τότε νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ κατὰ τοὺς κανόνας, τοὺς ὁποίους ἐθέσαμεν, νὰ τὴν ὑποβάλῃ ἰδιογράφως, νὰ τυπωθῇ, νὰ διανεμηθῇ, καὶ ἀφοῦ συζητηθῇ, τότε ἠμποροῦμεν νὰ τὴν ψηφίσωμεν. Εἶναι μία προσβολὴ, τὴν ὁποίαν ἀφίνομεν εἰς τὴν κοινωνίαν ὁλόκληρον, ὅτι οἱονδήποτε μέλος τῆς Συνελεύσεως τρέχει κίνδυνον! οὐδεὶς εἰς τὴν Ἑλλάδα δύναται νὰ προσβάλῃ ἓν πρόσωπον τῆς Συνελεύσεως! Κρίνω λοιπὸν ἀνάξιον, εἶναι, λέγω, μία προσβολὴ διὰ τὴν κοινωνίαν, νὰ κηρύξωμεν κατεπείγουσαν αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἠμποροῦμεν τὸ πολὺ νὰ κάμωμεν, ὥστε νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον, νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§110ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐὰν σέβηται τὸν κανονισμόν τις ἐξ ὑμῶν, θὰ ἀποδώσητε τὴν τιμὴν αὐτὴν καὶ εἰς ἐμέ. Εἶχον δώσει τὴν πρότασιν τὸ πρωῒ εἰς τὸν Κύριον Πρόεδρον, καὶ ἐξηκολούθησεν ὁ Κανονισμός. Ἂν ἀρχὴ διέπουσα ἦναι ὅτι «ὁ πληρεξούσιος εἶναι ἀπαραβίαστος καὶ ἱερὸς,» ἐρχόμεθα λοιπὸν νὰ τὸν ἐφαρμόσωμεν καὶ ἡμεῖς ἐδῶ· ὥστε νομίζω ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν ἀμφισβητησίμων· εἶναι ὡς νὰ εἴπωμεν σήμερον, ὅτι σήμερον ἡ ἡμέρα εἶναι ἡμέρα. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὅσα εἶπαν εἶναι ὅλα ἄτοπα.

§111ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις θεωρῇ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Δημητριάδου ὡς κατεπείγουσαν, παρακαλεῖται νὰ ἐγερθῇ.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ πότε νὰ τεθῇ εἰς συζήτησιν;

§114ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν Δευτέραν.

§115ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Συμμορφούμενος πρὸς τὸν Κανονισμὸν, ἔρχομαι νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον νὰ τυπωθῇ, νὰ διανεμηθῇ, καὶ νὰ τεθῇ ὑπὸ συζήτησιν τὴν Δευτέραν. Ἀναγινώσκει τὸ ψήφισμά του. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. ἐθνικὴ Ἑλλήνων Συνέλευσις. Ψηφίζει τάδε. Συμφώνως τῷ ἀπὸ 11 Ὀκτωβρίου παρ. ἔτους ψηφίσματα τοῦ λαοῦ. Ἄρθρ. ά. Κηρύττει ἔκπτωτον τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου τὸν πρῴην Βασιλέα Ὄθωνα. βʹ. Καταργεῖ ἅπασαν τὴν εἰς τὸν Θρόνον τοῦτον διαδοχὴν τοῦ ἡγεμονικοῦ τῆς Βαυαρίας οἴκου. γʹ. Ἀκυροῖ τὸ γʹ. ψήφισμα τῆς ἐν Ἀθήναις ἐθνικῆς τῶν Ἑλλήνων Συνελεύσεως τῆς τρίτης Σεπτεμβρίου περὶ ἀντιβασιλείας τῆς πρῴην Βασιλίσσης Ἀμαλίας, ἐν περιπτώσει ἀνηλικιότητος ἢ ἀπουσίας τοῦ διαδόχου τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου. δʹ. Ἀπαγορεύει διὰ παντὸς εἰς τοὺς ἐκπτώτους Βασιλεῖς Ὄθωνα καὶ Ἀμαλίαν τὴν ἐν Ἑλλάδι διαμονὴν ὡς καὶ τὴν διὰ αὐτῆς δίοδον. έ. Ἀπαγορεύει αὐτοῖς νὰ ἔχωσιν οἱανδήποτε ἀκίνητον περιουσίαν ἐν Ἑλλάδι· ϛʹ. Τὴν μέχρι τοῦδε περιουσίαν αὐτῶν, ἂν εἶχον τοιαύτην ἐν Ἑλλάδι, θέλει κανονίσει ἰδιαίτερον ψήφισμα. ζʹ. Κηρύττει χηρεύοντα τὸν Ἑλληνικὸν Θρόνον. Ἀθήνῃσι, τῇ 19 Ἰανουαρίου 1863.

Ὁ πληρεξούσιος

Ν. ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ.

§116ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις, καὶ κατὰ τὸν Κανονισμὸν τὴν παραδίδω εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ προσδιορίζω ὡς ἡμέραν συζητήσεως τὴν Δευτέραν. Ὁ Κ. Κανακάρης ἀναγινώσκει τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Χαλκιοπούλου. Πρὸς τὸν Σεβ. Πρόεδρον τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως. Κύριε Πρόεδρε. Ὑποβάλλω εἰς τὴν ἐθνικὴν συνέλευσιν τὰς ἐφεξῆς προτάσεις. 1.) Τὴν κατάργησιν τῆς δυναστείας τοῦ πρώην βασιλέως Ὄθωνος καὶ τῶν διαδόχων του, ὡς καὶ τῆς ἀντιβασιλείας τῆς πρώην βασιλίσσης Ἀμαλίας, κατὰ τὸ ἐγκλειόμενον σχέδιον ψηφίσματος. 2) Τὴν συγκρότησιν ἐπιτροπῆς ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως, ὅπως συντάξῃ σχέδιον διακηρύξεως περιέχον τοὺς λόγους καὶ τὰ αἴτια τῆς καταλύσεως τῆς δυναστείας τοῦ Ὄθωνος, τὰς πολιτικὰς ἀρχὰς τῆς Συνελεύσεως καὶ τοὺς πόθους καὶ τὰς ἐλπίδας τοῦ ἔθνους εἰς τὸ μέλλον. Παρακαλῶ, Κύριε Πρόεδρε, νὰ εὐαρεστηθῆτε νὰ ὑποβάλητε τὴν πρότασίν μου ταύτην εἰς τὴν Σεβαστὴν Συνέλευσιν.

Ὁ πληρεξούσιος Πατρῶν

Π. ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ.

ΨΗΦΙΣΜΑ Βʹ.

Ἡ Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. Λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὴν κατὰ τὴν δεκάτην Ὀκτωβρίου τοῦ παρελθόντος ἔτους γενομένην ὑπό τε τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ στρατοῦ τῆς πρωτευούσης τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου πρᾶξιν, δι’ ἧς ἐκηρύχθη καὶ ἐψηφίσθη ἡ κατάργησις τῆς δυναστείας τοῦ πρώην βασιλέως τῆς Ἑλλάδος Ὄθωνος καὶ τῆς Ἀντιβασιλείας τῆς πρώην βασιλίσσης Ἀμαλίας. Λαβοῦσα προσέτι ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὴν κατάργησιν ταύτην τῆς δυναστείας τοῦ Ὄθωνος καὶ τῆς Ἀντιβασιλείας τῆς Ἀμαλίας ἀπεδέχθη ἅπας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δι’ ἀδιακόπου σειρᾶς πράξεων, ἀναμφισβητήτων καὶ ἐπισημοτάτων.

ΨΗΦΙΖΕΙ,

1.) Κηρύττει τὸν Ὄθωνα Φριδερῖκον Λουδοβῖκον, ἡγεμονόπαιδα τῆς Βαυαρίας, ἔκπτωτον τοῦ Ἑλληνικοῦ θρόνου καὶ τῶν συνταγματικῶν αὐτοῦ δικαιωμάτων ἀπὸ τῆς δεκάτης Ὀκτωβρίου τοῦ παρελθόντος ἔτους. 2.) Ὡσαύτως κηρύσσει ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἡμέρας κατηργημένην τὴν ἀντιβασιλείαν τῆς συζύγου αὐτοῦ πρώην βασιλίσσης Ἀμαλίας Μαρίας Φρειδερίκης, τῆς ἐξ Ὀλδεμβούργης. 3.) Ὡσαύτως κηρύσσει ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἡμέρας ἀπωλέσαντας πᾶν δικαίωμα ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στέμματος ἅπαντας τοὺς διαδόχους τοῦ πρώην βασιλέως Ὄθωνος. 4) Κηρύσσει τὸν Ἑλληνικὸν Θρόνον χηρεύοντα πραγματικῶς καὶ δικαιωματικῶς. 5.) Τὸ παρὸν ψήφισμα νὰ δημοσιευθῇ διὰ τῆς ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 18 Ἰανουαρίου 1863. Ὁ πληρεξούσιος Πατρῶν.

Π. ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ.

§117ΣΧΙΝΑΣ. Κύριοι, μετὰ 6 ἡμέρας συμπληροῦται ὁ 30ετὴς ἀγὼν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὑπεφέραμεν τὴν μάστιγα ἐκείνην τὴν ἐξωτερικὴν, τὴν ὁποίαν ἐλάμπρυνεν ὁ ἥλιος τῆς 10ης Ὀκτωβρίου. Ἡ ἡμέρα ἐκείνη ὑπῆρξε, Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡμέρα μόνον ἐλπίδων· πραγματικῶς δὲ μετὰ ταῦτα ἀπεδείχθη ἡμέρα πικροτάτων ὀδυνῶν, αἱ ὁποῖαι παρηκολούθησαν ἐπὶ 10,000 ἡμέρας· τόσον κάμνει τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλία δὲν ἐπιτρέπεται· ἀναγνώσατε τὴν πρότασίν σας. Ὁ Κύριος Σχινᾶς τὴν ἀναγινώσκει.

ΣΧΕΔΙΟΝ.

Ἡ ἐν Ἀθήναις δευτέρα Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. Ἐπειδὴ ὁ πρώην Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος Ὄθων, ἐπιόρκως καὶ παρανόμως Βασιλεύσας ἐν διαστροφῇ τῆς Ἐλευθερίας τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος, πολεμίως τε πρὸς τὴν ἱστορικὴν παράδοσιν καὶ τὸν ἄνωθεν προορισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, καὶ πρὸς τὸν Θρησκευτικὸν, ἠθικόν τε καὶ κοινωνικὸν τούτου βίον, κατεῤῥίφθη μὲν ἤδη ἀπὸ τοῦ Θρόνου Θείᾳ βουλῇ καὶ τῇ ὁμοψύχῳ ὁρμῇ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ τοῦ Στρατοῦ, τὸ δ’ Ἐθνοσωτήριον τοῦτο ἔργον προσαπαιτεῖ καὶ τὸ τέλειον τοῦ δικαίου κῦρος, καὶ τὴν περιφανῆ διατύπωσιν τῆς ἐσκεμμένης πανεθνοῦς συνειδήσεως. Ψηφίζει. Αʹ) Καθαιρεῖται ἀπὸ τῆς Βασιλείας τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν ἅπαντα χρόνον, αὐτὸς οὗτος ὁ πάλαι τε καὶ νῦν Βαυαρικὸς Βασιλόπαις Φρεδερῖχος Ὄθων. Βʹ) Γυμνοῦται ἀπὸ τῶν δικαιωμάτων τῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου διαδοχῆς καὶ ἅπασα ἡ γενεὰ αὐτοῦ, ἀνιοῦσα τε καὶ κατιοῦσα. Γʹ) Ἐπίσης καταργοῦνται καὶ τὰ διὰ τοῦ Γʹ. Ψηφίσματος τῆς ἐν Ἀθήναις Ἐθνοσυνελεύσεως τῆς Γʹ. Σεπτεμβρίου διατεταγμένα περὶ Ἀντιβασιλείας τῆς πρώην Βασιλικῆς συζύγου Ἀμαλίας. Δʹ) Τὸ παρὸν Ψήφισμα δημόσιον γενέσθω ἐντός τε καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος.

ΜΙΧΑΗΛ Γ. ΣΧΙΝΑΣ.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις θεωρεῖ ὡς κατεπεῖγον τὸ ζήτημα τοῦτο;

§120ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται τὸ ψήφισμα τοῦ Κυρίου Βάσσου. Ἡ Ἐν Ἀθήναις Βʹ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. Ψηφίζει τάδε Ἄρθρον Αʹ. Ἀναγνωρίζει ἢ Κηρύττει ἔκπτωτον τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου τὸν ὑπὸ τοῦ Λαοῦ καθαιρεθέντα τὴν νύκτα τῆς 10 Ὀκτωβρίου Βασιλέα Ὄθωνα· ἀποκλείει δὲ παντὸς δικαιώματος διαδοχῆς τοὺς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὁριζομένους διαδόχους αὐτοῦ, κατὰ τὰ ἄρθρα 37, 38 καὶ 39, ὡς καὶ οἱονδήποτε μέλος τῆς βασιλικῆς οἰκογενείας τῶν Οὐϊτελσβάχων τῆς Βαυαρίας. Ἄρθρον Βʹ. Τὰ ὑπὸ τοῦ γʹ. ψηφίσματος τῆς ἐν Ἀθήναις Ἐθνικῆς Συνελεύσεως τῆς 3 Σεπτεμβρίου ἀναγνωριζόμενα δικαιώματα τῆς Βασιλίσσης Ἀμαλίας ἐπὶ τῆς ἀντιβασιλείας, ἐν περιπτώσει χηρείας τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου, καταργοῦνται. Ἄρθρον Γʹ. Ὁ Ἑλληνικὸς Θρόνος θεωρεῖται χηρεύων.

Τ. ΒΑΣΣΟΣ.

§121ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἡ δυναστεία τοῦ Ὄθωνος κατηργήθη τὴν 10 Ὀκτωβρίου, ἀλλὰ νὰ καταργηθῇ ἐπισήμως τὴν 25 Ἰανουαρίου, ἡμέραν τῆς ἀναβάσεώς του. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Μίλησι περὶ σωματείων. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. Λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπό τε τῆς ἐν Προνοίᾳ καὶ ὑπὸ τῆς ἐν Ἀθήναις Αʹ. Συνελεύσεως καθιερωμένον εἰς τὰ Σωματεῖα δικαίωμα περὶ ἐκλογῆς ἀντιπροσώπων, καὶ Θεωροῦσα ὅτι ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ καταργήσῃ διὰ θεσπίσματος τὸ ἱερὸν τοῦτο δικαίωμα, ὅπερ ἐγέννησαν καὶ καθηγίασαν οἱ κοινοὶ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν ἀγῶνες τῶν δούλων ἀδελφῶν. Ψηφίζει Ἀναγνωρίζει εἰς τὰ Σωματεῖα τὸ δικαίωμα νὰ ἐξαποστείλωσιν ἀντιπροσώπους ἑαυτῶν εἰς τὴν παροῦσαν Συνέλευσιν κατὰ τὴν ἑξῆς ἀναλογίαν.

Διατάσσει νὰ κληρωθῶσιν αἱ παρὰ τῶν Σωματείων τούτων γενόμεναι ἤδη ἐκλογαί.

Ὁ πληρεξούσιος τῆς Ἑρμιονίδος

Γ. ΜΙΛΗΣΗΣ.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὅλαι αὗται αἱ προτάσεις νὰ τυπωθῶσι;

§123ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις· (ὥρα 6 καὶ ¼

Μ. Μ.).

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ

Τῶν πληρεξουσίων Γόρτυνος καὶ Ἑρμιονίδος Θ. Δεληγιάννη, καὶ Γ. Μίληση, ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δʹ.

Περὶ εἰδικῶν ἐπιτροπῶν. Ἄρθρ. 28. Ἡ Συνέλευσις ἐκλέγει ἐκ τῶν ἰδίων αὑτῆς μελῶν διὰ σχετικῆς πλειονοψηφίας ὀκτὼ ἐπιτροπάς· τὴν μὲν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, τὴν δ’ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων, τὴν δ’ ἐπὶ τῆς πολιτικῆς καὶ ποινικῆς δικαιοσύνης, τὴν τετάρτην ἐπὶ τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως, τὴν πέμπτην ἐπὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν καὶ ἐκπαιδευτικῶν ὑποθέσεων, τὴν ἕκτην ἐπὶ τῶν ἀφορώντων τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς καὶ θαλάσσης, τὴν ἑβδόμην ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν καὶ τὴν τελευταίαν ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ τῆς Συνελεύσεως. Ἄρθρ. 29. Ἡ πρώτη τῶν ἐπιτροπῶν τούτων θέλει συντάξει τὸν θεμελιώδη νόμον τῆς πολιτείας, ἑκάστη δὲ τῶν ἄλλων θέλει ἀσχολεῖσθαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς διεπούσης τὸν οἰκεῖον κλάδον νομοθεσίας καὶ τὴν σύνταξιν τῶν πρὸς βελτίωσιν αὐτῆς ἀναγκαίων νομοσχεδίων, εἰς τὴν βάσανον τῶν ὑπὸ πληρεξουσίων γενομένων προτάσεων ἢ ὑπὸ πολιτῶν ὑποβληθέντων ὑπομνημάτων, καὶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν συνεπεία ἐπερωτήσεων ἢ καταγγελιῶν παραπεμφθεισῶν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως εἰς αὐτὰς ὑποθέσεων. Ἄρθρ. 30. Τῶν ἐπιτροπῶν τούτων, ἡ μὲν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος θέλει σύγκεισθαι ἐξ εἴκοσι καὶ ἑνὸς μελῶν, ἑκάστη δὲ τῶν ἄλλων θέλει εἶσθαι δεκαμελής. Ἐκλέγει δὲ ἑκάστη Πρόεδρον καὶ Γραμματέα. Ἄρθρ. 31. Τὰ ὑπὸ τῶν ἐπιτροπῶν συνταχθέντα νομοσχέδια καὶ αἱ αἰτιολογικαὶ αὐτῶν ἐκθέσεις, ἢ αἱ ἐπὶ τῶν προτάσεων τῶν πληρεξουσίων, ὑπομνημάτων τῶν πολιτῶν, ἐπερωτήσεων ἢ καταγγελιῶν ἐκθέσεις αὐτῶν, ἀναγινώσκονται εἰς τὴν Συνέλευσιν ὑπὸ τῶν ἰδίων εἰσηγητῶν, τυποῦνται καὶ διανέμονται εἰς ἕκαστον τῶν πληρεξουσίων. Ἄρθρ. 32. Ἡ ἐπ’ αὐτῶν συζήτησις δὲν δύναται νὰ γένηται, ἂν δὲν παρέλθωσι τοὐλάχιστον 24 ὥρας ἀπὸ τῆς εἰς τοὺς πληρεξουσίους διανομῆς τῶν ἐκτυπωθέντων νομοσχεδίων ἢ ἐκθέσεων. Τὸ ἄρθρον 33 περιττόν· Τὰ ἄρθρα. 42, 43, 44, 45, 46, 47, καὶ 48 περιττά. Ἐν Ἀθήναις τὴν 18 Ἰανουαρίου 1863.

Ὁ ἐν Γόρτυνος Πληρεξούσιος

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ.

Ὁ ἐξ Ἑρμιονίδος Πληρεξούσιος

Γ. ΜΙΛΗΣΗΣ.