1966.03.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 67η.

Τετάρτη 30 Μαρτίου 1966

Προεδρία: κ. Δ. Γ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ

(Ὥρα 10.30′ π.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι: Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καθορισμοῦ τρόπου πληρωμῆς τῶν κοινοτικῶν ὑπαλλήλων». Οἱ κ.κ. 1) Α. Βογιατζῆς, Α. Ἰορδάνογλου, Α. Θεοδοσιάδης, Τ. Μιχαηλίδης, 2) Ν. Παπαηλίας, 3) Ν. Ζορμπᾶς, Θ. Ἀνδρεάδης, 4) Κ. Μανιαδάκης, Γ. Ἀνδρεάδης, 5) Σ. Περτσινίδης, Κ. Περραιβός, καταθέτουσι προσθήκας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ Ν. Δ. 4277)62 «περὶ συνταξιοδοτήσεως τῶν Ἰατρῶν τοῦ Ι.Κ.Α. καὶ ἑτέρων τινῶν κατηγοριῶν ἐργαζομένων ὡς καὶ τοῦ Ν. 3163)1955 «περὶ συνταξιοδοτήσεως τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ἱδρύματος Κοινωνικῶν Ἀσφαλίσεων». Οἱ κ.κ. 1) Γ. Γραφάκος, Δ. Καραντζένης, 2) Μ. Ξυλούρης, 3) Σ. Χούτας, καταθέτουσι προσθήκας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. 4028)59 «περὶ Ἱεραρχίας, προαγωγῶν καὶ τοποθετήσεων τῶν Ἀξιωματικῶν τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων», ὡς τοῦτο ἐτροποποιήθη καὶ συνεπληρώθη μεταγενεστέρως». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Κ. Βενέτης καὶ Α. Φροντιστής, καταθέτουσι προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δημιουργίας βαθμοῦ Ἀρχιπλοιάρχου ἐν τῷ Β. Ν. καὶ ἑτέρων τινῶν διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Δ. Θανόπουλος καὶ Γ. Γραφάκος, καταθέτουσι προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ τῆς Θρησκευτικῆς Ὑπηρεσίας τῶν Σωφρονιστικῶν καὶ Ἀναμορφωτικῶν Καταστημάτων διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Σερπάνος, Κ. Παπαδόπουλος, Κ. Παπαδημητρίου καὶ Δ. Θανόπουλος, καταθέτουσι προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως προσλήψεως μὴ τακτικοῦ προσωπικοῦ κλπ.» Κύριοι βουλευταί, Θλιβερὸν ἄγγελμα φέρω πρὸς ὑμᾶς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους. Ὁ Στυλιανὸς Γονατᾶς, εἰς βαθύ, ἀλλὰ εὔψυχον καὶ θαλερὸν γῆρας μετέστη ἀπὸ τῆς χθὲς ἐκ τοῦ κόσμου τούτου. Ἐπὶ ἑπτὰ δεκαετηρίδας ἐπρομάχησεν εἰς τοὺς σημαντικωτέρους τομεῖς τῆς δημοσίας ζωῆς καὶ προσέφερε λαμπρὰς καὶ ἐξαιρέτους πρὸς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίας. Γόνος ἱστορικῆς οἰκογενείας, ἥτις ἐνεργῶς μετέσχε τοῦ ἀγῶνος τοῦ 1821 ποὺ ἐξησφάλισε τὴν ἐλευθερίαν καὶ ἀποκατάστασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Γένους, ἠκολούθησε τὸ στρατιωτικὸν στάδιον καὶ ἡ ἀγαθὴ μοῖρα τοῦ ἐπεφύλαξε τὸ μεγάλο προνόμιον τῆς συμμετοχῆς του εἰς τοὺς μεγάλους καὶ ἐπικοὺς ἀγῶνας ποὺ ἐξησφάλισαν τὴν πραγματοποίησιν τῶν ὀνείρων τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς. Νέος ἀξιωματικὸς ἀκόμη ἔσπευσεν εἰς τὸ προσκλητήριον τῆς Πατρίδος καὶ μετέσχεν ἐνεργῶς τοῦ Μακεδονικοῦ ἀγῶνος ἀπὸ τοῦ 1907 μέχρι τοῦ 1909. Μὲ τὸ ψευδώνυμον Στέργιος Γρηγορίου, ὑπηρέτησεν ὡς Γραμματεὺς τοῦ Προξενείου Ἀδριανουπόλεως διὰ νὰ μετάσχῃ ἐκεῖθεν τοῦ ἱστορικοῦ ἀγῶνος ποὺ ἐξησφάλισε τὴν Ἑλληνικότητα τῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης. Οἱ μαχηταὶ τοῦ Μακεδονικοῦ ἀγῶνος ὑπῆρξαν οἱ πρόδρομοι τῶν μετέπειτα ἐθνικῶν ἀγώνων. Πρὸς τὴν πλειάδα αὐτὴν τῶν Ἑλλήνων ἀξιωματικῶν καὶ ὅλων τῶν ἐπωνύμων καὶ ἀνωνύμων μαχητῶν τοῦ Μακεδονικοῦ ἀγῶνος ποὺ ἠγωνίσθησαν ἐν μέσῳ ἀφαντάστων δυσκολιῶν καὶ κινδύνων, στρέφομεν μὲ εὐλάβειαν καὶ ἡμεῖς τὴν σκέψιν μας. Αὐτοὶ μὲ τὸ αἷμα των καὶ τοὺς ἀγῶνας των ἐξησφάλισαν τὴν Ἑλληνικότητα τῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης. Μετέσχεν ἐνεργῶς ὁ Στυλιανὸς Γονατᾶς τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1909, ποὺ ἤνοιξε τοὺς μεγάλους δρόμους τῆς Ἑλληνικῆς ἀνόδου καὶ ἀναγεννήσεως. Μαχητὴς τῶν Μακεδονικῶν ἀγώνων καὶ τῶν μετέπειτα πολεμικῶν θριάμβων κατὰ τὸν πρῶτον παγκόσμιον πόλεμον εἶχε τὴν ὑψίστην τιμὴν καὶ τὴν ὑπερτάτην εὐτυχίαν νὰ μετάσχῃ ἐνεργῶς εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἐθνικῶν ὀνείρων καὶ πόθων. Ἀλλὰ ἡ λάμψις τῶν μεγάλων κατορθωμάτων ἐσκιάσθη ἀπὸ τὸ δρᾶμα τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς. Ἔτσι ὁ Στυλιανὸς Γονατᾶς, εὑρέθη εἰς τραγικὰς διὰ τὸ Ἔθνος στιγμὰς εἰς τὴν διακυβέρνησιν τοῦ Ἔθνους καὶ ὑπῆρξεν ἐκ τῶν συντελεστῶν τῆς δημιουργίας τοῦ ἰσχυροῦ στρατοῦ τοῦ Ἕβρου, ποὺ τόσας ὑπηρεσίας προσέφερεν εἰς τὸ Ἔθνος. Ἡ Πατρὶς εἰς ἀναγνώρισιν τῶν ὑπηρεσιῶν του τοῦ ἀπένειμε τὸν βαθμὸν τοῦ Ἀντιστρατήγου. Ἔκτοτε ἀρχίζει ἡ δρᾶσις του εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας. Μετέχει ὡς πληρεξούσιος Ἀθηνῶν εἰς τὴν Δʹ Συντακτικὴν Συνέλευσιν καὶ κατὰ τὸ 1929 ἐκλέγεται πρῶτος Γερουσιαστὴς Ἀθηνῶν ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ ἱστορικοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Τὸν Ἰούνιον τοῦ 1929 ἀνέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Κατὰ τὸν ἀνασχηματισμὸν τῆς 16.12.1929, ἀνέλαβε τὴν Γενικὴν Διοίκησιν Μακεδονίας, ὅπου ὑπηρέτησε μέχρι τοῦ 1932. Ἐν συνεχείᾳ ἐξελέγη Πρόεδρος τῆς Γερουσίας παραμείνας εἰς τὴν θέσιν του μέχρι τοῦ 1935, ὅτε κατηργήθη ἡ Γερουσία. Τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1936 ἐξελέγη πληρεξούσιος Ἀθηνῶν εἰς τὴν Γʹ Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν. Κατὰ τὴν κατοχὴν μετέσχε τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως καὶ συλληφθεὶς ἐνεκλείσθη εἰς τὸ Χαϊδάρι ὑπὸ τῶν Γερμανικῶν Ἀρχῶν Κατοχῆς. Ἐπανεξελέγη βουλευτὴς κατὰ τὸ 1946 καὶ μετέσχε τῶν ἀπὸ τοῦ 1946 μέχρι 1948 Κυβερνήσεων Πουλίτσα, Τσαλδάρη, ὡς Ὑπουργὸς Δημοσίων Ἔργων, Μεταφορῶν, Τ.Τ.Τ. καὶ Ἀνοικοδομήσεως. Ἔκτοτε κατάφορτος ἀπὸ τιμὰς καὶ παρασημοφορημένος καὶ μὲ τὸν Μεγαλόσταυρον τοῦ Σωτῆρος, ἀπεσύρθη τῆς ἐνεργοῦ πολιτικῆς ζωῆς. Θὰ ἀναφέρω τρία κείμενα τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου διὰ τὸν ἐκλιπόντα ἐπιφανῆ ἄνδρα, τὰ ὁποῖα εἶναι χαρακτηριστικὰ τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ ἐθνικοῦ ἡγέτου πρὸς τὸν Στυλιανὸν Γονατᾶν. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς τῆς 31ης Μαρτίου 1932 ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, Πρωθυπουργὸς τότε, εἶπε τὰ ἑξῆς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς διὰ τὸν Στυλ. Γονατᾶν: «Καὶ δὲν νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι λόγου γενομένου περὶ τοῦ κ. Γονατᾶ, ἠμπορῶ νὰ μὴ ἐξάρω ὅλην τὴν προσωπικότητα τοῦ ἀνδρός. Ὅσοι τὸν ἐγνώρισαν ἐν τῇ ἐνασκήσει τῆς ἐξουσίας δύνανται νὰ μαρτυρήσουν μὲ ποίαν σεμνότητα, μὲ ποίαν σοβαρότητα καὶ ποίαν βαθύτητα ἀντιλήψεως τοῦ καθήκοντός του ὡς δημοσίου ἀνδρός, διεχειρίσθη τὰ ἀξιώματα μὲ τὰ ὁποῖα περιεβλήθη, ὡς γνωρίζετε ὅλοι, διότι ἐδόθη ἡ εὐκαιρία εἰς ὅλους νὰ μεταβῆτε εἰς Θεσσαλονίκην καὶ θὰ ἐπείσθητε, ὅτι οὐδέποτε ἡ Πρωτεύουσα τῆς Β. Ἑλλάδος ἀπέκτησε Διοικητὴν τοῦ κύρους τοῦ κ. Γονατᾶ, μολονότι ἐτιμήθη ἡ διοίκησις ἐκείνη διὰ τῶν ἀριστέων τοῦ πολιτικοῦ κόσμου». (Στ. Δραγούμη, Ἐμ. Ρέπουλη, Κωνστ. Ρακτιβὰν κλπ.). Ὁ ἴδιος, ἐπίσης ὁ Ἐλευθ. Βενιζέλος, ὅταν μετὰ ἐπιπόνους καὶ μακρὰς διαπραγματεύσεις ἐν Λωζάννῃ, ἔφθασεν εἰς συμφωνίαν μετὰ τῶν Τούρκων, ἀπέστειλεν τὸ κάτωθι τηλεγράφημα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, Πρόεδρος τῆς ὁποίας τότε, ἦτο ὁ Στυλ. Γονατᾶς.

«ΛΩΖΑΝΝΗ 26 ΜΑΪΟΥ 1923»

Πρόεδρον Κυβερνήσεως Ἀθήνας «Εἶμαι εὐτυχὴς ἀγγέλων ὑμῖν, ὅτι κατὰ σημερινὴν συνεδρίασιν ἐρρυθμίσθη ὁριστικῶς καὶ ζήτημα ἀποζημιώσεων:.... Ἀγγέλων λύσιν ταύτην θεωρῶ καθῆκον μου νὰ συγχαρῶ θερμῶς Κυβέρνησιν καὶ Ἐπανάστασιν διὰ τὴν ἐπιτυχῆ ἀναδιοργάνωσιν τοῦ Στρατοῦ μας. Ἡ ἐπιτυχία αὐτὴ ἀποτελεῖ ἀνεξίτηλον τίτλον τιμῆς διὰ τοὺς ἐργάτας αὐτῆς. Εἰς τὴν ἀναδιοργάνωσιν ταύτην τοῦ Στρατοῦ ὀφείλεται, ὅτι φθάνομεν εἰς ὅρους εἰρήνης, οἵτινες εἶναι οἱ καλύτεροι οὓς ἠδυνήθημεν νὰ ἐλπίζωμεν μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν...». Μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς εἰρήνης, ἀπέστειλε τὸ κάτωθι τηλεγράφημα: «Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ εἶναι βεβαία, ὅτι εἶναι διπλασίως ἀξία ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης, διότι ἐν μέσῳ τόσων δυσχερειῶν, ὄχι ἁπλῶς ἐξωτερικῶν ἀλλὰ καὶ ἐσωτερικῶν, ἠδυνήθη νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὸν τόπον ἔντιμον εἰρήνην. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι διερμηνεύω τὰ αἰσθήματα ὅλων σας, δηλῶν, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία μετέχει ζωηρῶς τοῦ γενικοῦ πένθους διὰ τὴν ἀπώλειαν τοῦ ἐξόχου ἀνδρός. Παρακαλῶ ὑμᾶς, τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους, νὰ μὲ ἐξουσιοδοτήσητε ὅπως διερμηνεύσω καὶ πρὸς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἐκλιπόντος ἐθνικοῦ ἀνδρός, τὴν ὀδύνην τοῦ Σώματος διὰ τὸν ἐπισυμβάντα θάνατόν του καὶ πέραν τούτου, κατὰ τὴν ἐπίσημον καὶ δημοσίᾳ δαπάνῃ γενησομένην κηδείαν του, παραστῇ ἀντιπροσωπεία τοῦ Σώματος καὶ κατατεθῇ δάφνινος στέφανος ἐπὶ τῆς σωροῦ του. Ὁ κ. Ὑπουργὸς Ἐργασίας, ἔχει τὸν λόγον.

§2Γ. ΜΠΑΚΑΤΣΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐργασίας). Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις συμμετέχει εἰς τὸ πένθος, τὸ γενικόν, ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἀπωλείας τοῦ Στυλιανοῦ Γονατᾶ. Ὁ Στυλιανὸς Γονατᾶς, ὑπῆρξεν ἕνας πραγματικὸς ἐθνικὸς ἀνήρ. Τὰ συμφέροντά του τὰ προσωπικά, τὰ κομματικά, ὑπεχώρουν πρὸ τοῦ γενικωτέρου ἐθνικοῦ συμφέροντος. Ὑπῆρξεν διακεκριμένος ἀξιωματικός, ἐτίμησε τὴν Πατρίδα εἰς ὅλους τοὺς ἀγῶνας, ὑπῆρξεν ἐκ τῶν πρωτοπόρων τοῦ Μακεδονικοῦ ἀγῶνος, ὁ ὁποῖος προπαρεσκεύασε τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης. Ἡμεῖς οἱ Μακεδόνες, θὰ ἐνθυμούμεθα ἰδιαιτέρως τὸν Στυλιανὸν Γονατᾶν, ὡς Γενικὸν Διοικητὴν τῆς Μακεδονίας, ὅπου ἐτίμησε καὶ ἐλάμπρυνε τὸ ἀξίωμα τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ. Ὡς πρωθυπουργὸς τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1922 προσέφερε μεγίστην ὑπηρεσίαν εἰς τὸν τόπον καὶ ὑπηρέτησεν ἰδιαιτέρως τὸν προσφυγικὸν κόσμον. Μετέσχε καὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Ἐξουσιοδοτούμενος ὁ Στυλιανὸς Γονατᾶς ἀπὸ τὸν ἀείμνηστον Νικόλαον Πλαστῆραν, ἀνέθεσεν εἰς τὸν Ναπολέοντα Ζέρβαν νὰ δημιουργήσῃ τὴν ὀργάνωσιν Ε.Δ.Ε.Σ., ἡ ὁποία τόσας προσέφερεν ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον μας.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος, ὡς ἐκπρόσωπος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ἔχει τὸν λόγον.

§4Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ αἴσθημα βαθείας θλίψεως ἐξεφράσατε πρὸ ὀλίγου τὴν ὀδύνην ὁλοκλήρου τοῦ Σώματος, διὰ τὴν ἀπώλειαν τοῦ Στυλιανοῦ Γονατᾶ. Ἡ Ἕνωσις Κέντρου, αἰσθάνεται τὴν ὀδύνην αὐτὴν βαθυτέραν, διότι ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Στυλιανοῦ Γονατᾶ, ὁ Δημοκρατικὸς κόσμος χάνει ἕνα ἐκ τῶν κυρίων ἀγωνιστῶν του. Διεγράψατε κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον λεπτομερῶς τὴν δρᾶσιν τοῦ ἐκλιπόντος μεγάλου ἐθνικοῦ ἀνδρός. Δὲν εἶναι ἡ ὥρα, οὔτε ὁ τόπος κατάλληλος διὰ τὴν λεπτομερῆ ἐξιστόρησιν τῶν ὅσων ὑπὲρ τῆς Πατρίδος ἔπραξε ὁ ἐκλιπὼν ἀείμνηστος Στυλιανὸς Γονατᾶς. Θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα καὶ αὐτοῦ. Ἕνα, ὅμως, εἶναι ἄξιον σημειώσεως εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅτι καὶ τὴν αἴθουσαν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ὡς Βουλευτὴς καὶ ὡς Γερουσιαστής, ὁ Στυλιανὸς Γονατᾶς, τὴν ἐτίμησε καὶ ἐτιμήθη παρ’ αὐτῆς. Ἀνῆλθεν εἰς τὰ ὕπατα ἀξιώματα τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ βίου, τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἱεραρχίας καὶ ἐδείχθη ἄξιος τῆς ἀποστολῆς αὐτῆς. Ἕνας ἄνθρωπος, σὰν τὸν Στυλιανὸν Γονατᾶ, ὁ ὁποῖος ἔχει ποικίλην καὶ πολυσχιδῆ δρᾶσιν καὶ κοινωνικὴν καὶ στρατιωτικὴν καὶ πολιτικὴν εἶναι μοιραῖον, ὅτι εἰς τὸν βίον του δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἀποκτήσῃ ζηλωτάς, ἐπαινετὰς ἐκ πεποιθήσεως, ἀγάπης καὶ σεβασμοῦ, πλήν, ὅμως, εἶναι ἐπίσης μοιραῖον, δι’ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τόσον μεγάλην δρᾶσιν, νὰ συναντήσουν καὶ ἐπικριτάς. Κύριε Πρόεδρε, ἕνα εἶναι τὸ γεγονός: Ὅτι εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τοῦ δημοσίου βίου, εἰς τοὺς ὁποίους ὑπηρέτησεν ὁ Στυλιανὸς Γονατᾶς, ἀφῆκεν ἴχνη διαβάσεως ἄξια μιμήσεως ἀπὸ πάντας. Καὶ ἀπερχόμενος, ἀπέρχεται περιβεβλημένος, ἀναμφισβητήτως, τὸν φωτοστέφανον τῆς ἀρετῆς, τὸν ὁποῖον ὀλίγοι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερηφανεύωνται, ὅτι ἀπέκτησαν ἐν ζωῇ. Καὶ ἡ μνήμη του δι’ ἡμᾶς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου θὰ παραμείνῃ πάντοτε ζηλευτὴ ὡς παράδειγμα ἄξιον μιμήσεως. Ἐλπίζω καὶ ἡ Βουλὴ σύσσωμος νὰ εἶναι σύμφωνος εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς ὀφειλομένης τιμῆς εἰς τὸν ἐκλιπόντα μέγαν νεκρόν, τιμῆς τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου τόσον λαμπρὰ ἐσημειώσατε κ. Πρόεδρε.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Πιπινέλης, ὡς ἐκπρόσωπος τῆς ΕΡΕ, ἔχει τὸν λόγον.

§6Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς ὅσα ἐλέχθησαν πρὸ ὀλίγου, τόσον ἐκ μέρους ὑμῶν, ὅσον καὶ ἐκ μέρους τοῦ ἐκπροσώπου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἐκπροσώπου τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ἐπιθυμῶ νὰ προσθέσω ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως, τὰ εἰλικρινῆ καὶ βαθέα συλλυπητήρια ἡμῶν πρὸς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἐκλιπόντος καὶ τὴν θλῖψιν μας διὰ τὴν ἀπώλειαν ἑνὸς ἐπιφανοῦς μέλους τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Χώρας. Ὁ Στυλιανὸς Γονατᾶς ὑπῆρξεν ἀναμφισβητήτως μία πολύπλευρος, δύναται νὰ λεχθῇ καὶ ἀπό τινος πλευρᾶς, γραφικὴ προσωπικότης. Δὲν ὑπῆρξε μόνον ἀξιωματικὸς διακεκριμένος τιμήσας τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα. Ἀλλ’ ὑπῆρξε καὶ ἐπαναστάτης σκληρὸς καὶ πολιτικὸς νουνεχὴς καὶ ἄνθρωπος ὑψηλόφρων καὶ ἐμπεποτισμένος ἀπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ καθήκοντος. Βεβαίως, ἡ μοῖρα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ζητήσῃ ἄλλο τι ἀπὸ ἕνα ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος εἰς τόσον δεινὰ καὶ σκληρὰ περιστατικὰ τοῦ βίου ἀνεμίχθη, παρὰ νὰ φέρῃ μὲ τιμὴν εἰς πέρας τὸ καθῆκον του καὶ τιμήσῃ τὰς ἰδέας, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐμάχετο καὶ νὰ ἀπέλθῃ τοῦ κόσμου τούτου μὲ κοινὴν ὁλόψυχον καὶ εἰλικρινῆ ἐκτίμησιν ὅλων. Ὑπάρχουν περιστάσεις, τῷ ὄντι, εἰς τὴν ἱστορίαν, ὅπου πολιτικοὶ ἄνδρες μέτριοι, δύνανται, χωρὶς πολλὰ νὰ τολμήσουν καὶ νὰ κατορθώσουν, νὰ ἀπέλθουν τοῦ βίου τιμώμενοι καὶ εἶναι δυνατὸν καὶ τὰ λάθη των, ἀπὸ πολλούς, νὰ ἐκλαμβάνωνται, ἐν τέλει, ὡς πράξεις ὑψίστης σωφροσύνης καὶ πολιτικότητος. Ἀλλά, ὑπάρχουν καὶ περιστάσεις δειναί, θυελλώδεις, εἰς τὰς ὁποίας καὶ τὰ ἐλάχιστα σφάλματα, εἶναι δυνατὸν νὰ ὁδηγήσουν εἰς καταστροφήν, εἰς τὰ ὁποῖα καὶ ἡ ἐλαχίστη παράλειψις, δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἀποτελέσματα ἐπώδυνα διὰ τὴν τύχην τοῦ τόπου, περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας καὶ αὐτοῦ τούτου τοῦ πολιτικοῦ ἀνδρὸς ἡ συνείδησις διαβιβρώσκεται ἀπὸ ἕνα κλῖμα μέσῳ τοῦ ὁποίου γίνεται οὗτος φορεὺς καὶ ἐκδηλωτὴς τῆς κοινῆς μέθης, τῆς ἐμπαθείας καὶ τῆς κακότητος. Εἰς μίαν τοιαύτην ἐποχήν, ἐπέπρωτο ὁ Στυλιανὸς Γονατᾶς, νὰ δράσῃ ὡς πολιτικὸς ἀνὴρ καὶ τὸ ὅτι σήμερα ἡ Ε.Ρ.Ε., εἰς τοὺς κόλπους τῆς ὁποίας ὑπάρχουν ὀπαδοί, οἱ ὁποῖοι τότε ἐπλήγησαν, προσφέρεται νὰ τιμήσῃ τὸ πρόσωπον τοῦ Στυλιανοῦ Γονατᾶ, προσδίδει ὄχι ἁπλῶς μίαν συμβατικὴν ἔννοιαν, ἀλλὰ μίαν ἔννοιαν ἀνωτέρας τιμῆς, ἡ ὁποία ἐλπίζω νὰ τιμᾷ καὶ ἡμᾶς. Ὁ Στυλιανὸς Γονατᾶς, δὲν ἐτερμάτισεν εὐτυχῶς τὸν βίον του, κατὰ τὰς σκληρὰς ἐκείνας περιστάσεις τοῦ ἐθνικοῦ διχασμοῦ, εἶχε τὴν δυνατότητα νὰ ὁλοκληρώσῃ τὸ ἔργον του ἐν μέσῳ ἄλλων ὡριμωτέρων πολιτικῶν ἐξελίξεων καὶ αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπιτρέπει σήμερον, εἰς ἄλλα πλαίσια καὶ εἰς ἄλλας διαστάσεις, νὰ κρίνωμεν τὸν ἄνθρωπον καὶ τὸν πολιτικόν, διότι ὁ Στυλιανὸς Γονατᾶς, ἀφοῦ συμμετέσχεν εἰς τὰ γεγονότα τοῦ ἐθνικοῦ διχασμοῦ, εἶχε τὴν μεγάλην τιμὴν νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας του εἰς τὴν Πατρίδα, τὴν ἀνασυγκρότησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ καὶ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, ἡ ὁποία τότε ἀπετέλεσε τὴν καλυτέραν δυνατὴν δικαίωσιν τῶν Ἑλληνικῶν αἰτημάτων καὶ ἡ ὁποία ἔκτοτε καὶ μέχρι σήμερον, διέπει τὴν διεθνῆ πορείαν τῆς χώρας μας. Ὁ Στυλιανὸς Γονατᾶς, ηὐτύχησεν, ἐπίσης, ὅταν ἄλλαι περιστάσεις ἐδημιούργησαν ἄλλας συνθήκας, νὰ παίξῃ ἕνα ρόλον σημαντικόν, διὰ τὴν διαμόρφωσιν τῆς πολιτικῆς τῆς χώρας μας, μέσα εἰς τὴν χοάνην τῆς ἀναμοχλεύσεως καὶ συγχωνεύσεως, παλαιῶν καὶ νέων ροπῶν, αἵτινες ἐδημιούργησαν τὰ θεμέλια τοῦ σημερινοῦ πολιτικοῦ βίου, εἰς τὴν χοάνην αὐτήν, ὁ Στυλιανὸς Γονατᾶς, ἔτυχε μεγάλων τιμῶν τοῦ Ἔθνους, διότι ὄχι μόνον ἐνεσάρκωσεν, ἀλλὰ καὶ ἐνεστερνίσθη τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἡ θέσις τῆς χώρας μας ἔσω καὶ ἔξω — ἐπιτάσσουν. Δύναμαι νὰ εἴπω, εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν, ὅτι ηὐτύχησα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, νὰ εὑρεθῶ παράπλευρα πρὸς τὸ κύριον ἐκπρόσωπον τῆς ἐθνικῆς ἀντιστάσεως, τὸν ἀείμνηστον Βασιλέα Γεώργιον καὶ γνωρίζω, μετὰ πόσης καὶ ἰδιαιτέρας προσοχῆς, μετὰ πόσης ἰδιαιτέρας συμπαθείας, ἐζήτει καὶ ἤκουε τὴν γνώμην τοῦ Στυλιανοῦ Γονατᾶ, καὶ ὅταν βραδύτερον, ὅταν ἡ πολιτικὴ ζωὴ τῆς χώρας ἐξηλίχθη κατὰ τρόπον διάφορον, ὁ Στυλιανὸς Γονατᾶς, μετέσχε τῶν ἀλλεπαλλήλων Κυβερνήσεων ἐθνικῆς ἑνότητος τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, κατώρθωσε, πράγματι, νὰ γίνῃ ἐργάτης τῆς νίκης καὶ τῶν συνθηκῶν, ὑπὸ τὰς ὁποίας σταδιοδρόμησεν ἡ νέα ἐλευθέρα καὶ δημοκρατικὴ Ἑλλάς. Ἡμεῖς, τιμῶμεν τὴν μνήμην τοῦ πολιτικοῦ ἀνδρός, καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀποκαλυφθῶμεν ἐνώπιον τῆς σωροῦ του, οἱαιδήποτε καὶ ἐὰν ὑπῆρξαν ἄλλοτε αἱ μεγάλαι ἀποστάσεις, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἐχώριζον, ἴσως μάλιστα καὶ ἡ διερεύνησις ἡ ἱστορική, εἰς τὴν ὁποίαν προέβην τὴν στιγμὴν ταύτην, νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς κάποια διδάγματα, ὅτι ἡ ἐμπάθεια, ἡ δίνη καὶ ἡ μέθη τοῦ μίσους καὶ τῆς κακίας, ἔχουν κακὰ ἀποτελέσματα, ἀλλὰ διὰ τὸν ἱστορικὸν τῆς χώρας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν τελικὰ καὶ ἱστορικὰ ἀποτελέσματα, ὅταν ὑπάρχῃ ἀφοσίωσις, τιμὴ καὶ ἀγάπη πρὸς τὴν Ἑλλάδα.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Ἠλιοῦ, ὡς ἐκπρόσωπος τῆς Ἑνιαίας Δημοκρατικῆς Ἀριστερᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§8Η. ΗΛΙΟΥ. Καὶ ἡ παράταξίς μας, κ. Πρόεδρε, συμμετέχει εἰς τὴν κοινὴν ἐκδήλωσιν ὅλων τῶν παρατάξεων, εἰς τὴν κοινὴν ἐκδήλωσιν τοῦ πένθους, διὰ τὴν ἀπώλειαν τοῦ σχεδὸν αἰωνοβίου στρατηγοῦ καὶ πολιτικοῦ ἀνδρὸς Στυλιανοῦ Γονατᾶ. Διὰ τὴν ἀπώλειαν δὲ αὐτήν, τὴν σκληράν, ἀπευθύνομεν καὶ πρὸς τὴν οἰκογένειάν του τὰ συλλυπητήριά μας. Ἐκτιμῶμεν τὴν πολυκύμαντον καί, κατὰ τὴν κρίσιν μας, ὄχι πάντοτε εὐθυγραμμισμένην πορείαν τοῦ ἐκλιπόντος ἀνδρός. Καὶ πιστεύομεν, ὅτι πέραν τῶν ὅσων ἔπραξεν, ὡς στρατιωτικός, κατὰ τὴν περίοδον τῶν ἀγώνων, διὰ τὴν ὁλοκλήρωσιν τῆς ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως εἰς τοὺς Μακεδονικούς, Βαλκανικοὺς καὶ Μικρασιατικοὺς ἀγῶνας, νομίζομεν, ὅτι προσέφερεν ὑπηρεσίας, ὑπὸ τὸ πρῖσμα τῶν πολιτικῶν καὶ κοινωνικῶν συνθηκῶν, ὑπὸ τῶν ὁποίων διεδραματίσθησαν οἱ ἀγῶνες του. Εἰδικώτερον, πρέπει νὰ κάμωμεν μνείαν διὰ τὴν ἐνεργὸν συμμετοχήν του εἰς τὸ στρατιωτικὸν κίνημα τοῦ 1909, τὸ ὁποῖον ἐχαρακτηρίσθη ὡς κίνημα κατὰ τοῦ κοτσαμπασισμοῦ, κατὰ τῶν Αὐλικῶν καὶ τῶν ἄλλων συμμάχων των, τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, τὸν ὁποῖον ἐδημιούργησεν ἡ τότε ἀνερχομένη ἀστικὴ τάξις. Προοδευτική, ἐπίσης, ὑπῆρξε καὶ ἐθνικὴ μαζί, ἡ συμμετοχή του ὡς πρωταγωνιστοῦ εἰς τὴν κάθαρσιν τῆς τραγῳδίας τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς καὶ εἰς τὴν ἐπιβολὴν κυρώσεων, κατὰ τῶν ἐνόχων τῆς τραγῳδίας ἐκείνης, διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν τοῦ στρατοῦ. Ἀπὸ τὸ 1940–1950, δὲν θέλω νὰ εἴπω τίποτε. Θὰ ὁμιλήσῃ ἡ ἱστορία. Δὲν δύναμαι, ὅμως, νὰ λησμονήσω, ὅτι, ὅταν κατὰ τὰ τελευταῖα 10 ἔτη ἀπεσύρθη τῆς ἐνεργοῦ πολιτικῆς, μεστὸς καὶ ὥριμος πείρας, ἀφ’ ὑψηλοῦ ἀντιμετώπισε τὰ ἐθνικὰ καὶ τὰ δημόσια πράγματα, ἀφ’ ἑνὸς μὲν καθ’ ὅλην τὴν τελευταίαν δεκαεξαετίαν τῆς ζωῆς του, μετέσχεν ἐνεργῶς, δημοσίως καὶ μὲ ὅλον τὸ βάρος τῆς σεβαστῆς γνώμης του, εἰς τὴν κίνησιν καὶ τὴν ἐκδήλωσιν ὑπὲρ τῆς προασπίσεως τῆς εἰρήνης, ἐναντίον τοῦ πυρηνικοῦ ἐξοπλισμοῦ, ἐναντίον τῆς ἐγκαταστάσεως βάσεων εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τελευταίως, δέ, πρὸ ἑξαμήνου, περίπου, ὅταν ὁ πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν καὶ πρὸς κατάπνιξιν τῶν φορέων τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἐπινοηθεὶς θεσμὸς τοῦ Συμβουλίου τοῦ Στέμματος, ἐλειτούργησεν, ἔγνω ὁ ἐκλιπὼν τὴν θέσιν ποὺ τοῦ παρεχωρήθη εἰς τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο, τὸ ἐκ κατασκευῆς καὶ προορισμοῦ ἐναντίον τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, νὰ τὸ μεταβάλῃ εἰς βῆμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον διεκήρυξε τὴν ἀνάγκην τῆς ταχείας ἀποκαταστάσεως τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, τῆς ταχείας ἐπανόδου εἰς τὴν ὁμαλότητα διὰ τῆς ἀμέσου διενεργείας ἐλευθέρων ἐκλογῶν. Ἔτσι παρὰ τὸν ὄχι πάντοτε εὐθυγραμμισμένον, πολυκύμαντον πολιτικὸν καὶ στρατιωτικὸν βίον του, ὁ ἐκλιπὼν ἀνὴρ ἐτερμάτισε μὲ τιμὴν μίαν πορείαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἔθνους.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τ. Μιχαηλίδης, ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν, ἔχει τὸν λόγον.

§10Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Ὁ ἐκλιπών, ἐξαίρετος στρατιωτικὸς καὶ ἐκλεκτὸς πολιτικὸς Στυλιανὸς Γονατᾶς, ὑπῆρξε γόνος οἰκογενείας προερχομένης ἀπὸ τὴν ὑπόδουλον Ἑλλάδα. Ὁ ἐκλιπὼν ἐτίμησε τόσον τὸν τόπον, ὅσον καὶ τὰ ἀξιώματα, τὰ ὁποῖα κατὰ διαφόρους περιόδους τῆς ζωῆς του τοῦ ἐπεφύλαξεν ἡ μοῖρα. Ὡς στρατιωτικὸς ὑπῆρξε παράδειγμα γενναίου πρωτοστατήσας ὡς στρατιωτικὸς ἡγέτης εἰς πρωτεύοντας ρόλους κρισίμων ἡμερῶν τοῦ Ἔθνους. Ὡς πολιτικὸς τὸν διέκρινε σωφροσύνη, ἐντιμότης, ἐργατικότης, βαθυτάτη ἐπίγνωσις τῆς ἀποστολῆς καὶ τοῦ καθήκοντος. Ὁ Στυλιανὸς Γονατᾶς ὑπῆρξεν ἐξ ἄλλου ὑπόδειγμα καὶ ἐναρέτου πολίτου. Τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν, τιμῶν τὴν μνήμην του, ἐκφράζει τὴν βαθυτάτην λύπην του, διὰ τὴν ἀπώλειαν τοῦ στρατιωτικοῦ καὶ πολιτικοῦ ἀνδρός. Εὐχόμεθα ὅπως ὁ σημερινὸς πολιτικὸς κόσμος ἀκολουθήσῃ τὰ βήματα τούτου καὶ τὸν μιμηθῇ εἰς τὴν προσήλωσιν πρὸς τὸ καθῆκον, τὴν σωφροσύνην του καὶ τὴν ἀγάπην πρὸς τὴν Πατρίδα· αἰωνία θὰ εἶναι ἡ μνήμη του.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ὄρθιοι νὰ τηρήσωμεν ἑνὸς λεπτοῦ σιγήν, εἰς μνήμην τοῦ ἐκλιπόντος. (Ὄρθιοι οἱ κ.κ. βουλευταί, τηροῦν ἑνὸς λεπτοῦ σιγήν).

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἰωνία του ἡ μνήμη. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι πληρέστερον θὰ ἐκπληρώσωμεν τὴν ὀφειλομένην τιμὴν πρὸς τὸν ἐκλιπόντα πολιτικὸν καὶ στρατιωτικὸν ἄνδρα, ἐὰν δεχθῆτε νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν, εἰς ἔνδειξιν τιμῆς καὶ εὐλαβείας πρὸς τὴν μνήμην του.

§13ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§14Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾶ εἰς τὴν Ε. Κέντρου, τὸ θεωροῦμεν ἱερὰν ὑποχρέωσιν νὰ συμμορφωθῶμεν πρὸς τὴν πρότασίν σας καὶ ὡς Ἕνωσις Κέντρου, σᾶς εὐχαριστοῦμεν διὰ τὴν ἐκδήλωσιν τῆς τιμῆς αὐτῆς, πρὸς τὸν ἐκλιπόντα.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 12 π.μ.)