1965.06.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 96η

Τετάρτη 2 Ἰουνίου 1965

Προεδρία κ. Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗ–ΝΟΒΑ

(Ὥρα 11.20′ π.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Φ. Παναγιωτόπουλος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§2Φ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Ν. Ζορμπᾶς (Ὑπ. Κοινων. Προνοίας), καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ τῶν ἐν Ρόδῳ Ὀρφανοτροφείων «Βασίλισσα Σοφία» καὶ «Βασιλόπαις Μαρία» καὶ τοῦ Πρεβαντορίου «Ἅγιος Ἀνδρέας». Ὁ κ. Γ. Μπακατσέλος (Ὑπ. Ἐργασίας), καταθέτει τροπολογίας καὶ προσθήκας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως θεμάτων Κοινωνικῆς Ἀσφαλίσεως καὶ περὶ ἑτέρων τινῶν διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Λ. Λυμπέρης, Α. Γιαννόπουλος καὶ Λ. Πετραλιᾶς, καταθέτουσι προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναμορφώσεως διὰ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν. 5367)1932 «περὶ ἐκτελέσεως Δημοσίων Ἔργων». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Ἄρχος, καταθέτει προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως θεμάτων Κοινωνικῆς Ἀσφαλίσεως καὶ περὶ ἑτέρων τινῶν διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς Λασηθίου κ. Ε. Κοθρῆς, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως Ἐπιχειρηματιῶν Κατασκευαστῶν Οἰκοδομικῶν καὶ Τεχνικῶν Ἔργων, διαμαρτυρομένης δι’ ἐπικειμένην συζήτησιν φορολογικοῦ νομοσχεδίου, ὡς περιέχοντος καταστρεπτικὰς διατάξεις διὰ τὰς οἰκοδομικὰς καὶ τεχνικὰς ἐπιχειρήσεις καὶ αἰτεῖται ὑποστήριξιν τῶν ὑπ’ αὐτῆς προτεινομένων τροπολογιῶν. Ὁ βουλευτὴς Ἀρκαδίας κ. Η. Παπαηλιοῦ, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τοῦ Συλλόγου Πιλοποιῶν Τριπόλεως, αἰτουμένου ἀνάκλησιν ἀποφάσεως ἀφορώσης τὴν κατάργησιν τοῦ μαθητικοῦ πηληκίου. Ὁ βουλευτὴς Κερκύρας κ. Γ. Λύχνος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Συντακτῶν Ἡμερησίων Ἐφημερίδων Ἀθηνῶν, διαμαρτυρομένης διὰ τὰς ὑπό τινων βουλευτῶν διατυπωθείσας ἐν τῇ Βουλῇ ἀδίκους ἐπικρίσεις κατὰ τῆς τάξεως ἐπαγγελματιῶν συντακτῶν, ἐξ ἀφορμῆς δημοσιευθέντος ἄρθρου εἰς ἡμερησίαν ἐφημερίδα κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Ι. Διαμαντόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Ὁδηγῶν Αὐτοκινήτων Ταξὶ Ἀθηνῶν καὶ Περιχώρων, αἰτουμένου τὴν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ Ἐργασίας κατάθεσιν δημοσιευθέντος Νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὰς σχέσεις ὁδηγῶν καὶ ἰδιοκτητῶν αὐτοκινήτων ταξί, αἱ ὁποῖαι σχέσεις εἶναι ἐξηρτημένης ἐργασίας καὶ ὑπάγονται εἰς τὴν Ἐργατικὴν Νομοθεσίαν. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Β. Ἰντζές, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Αὐτοκινητιστῶν Σιδηροκάστρου «Ο ΑΓΙΟΣ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ», αἰτουμένου ὑπαγωγὴν τοῦ κλάδου των εἰς τὴν ἀσφάλισιν τοῦ ΙΚΑ. Ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Α. Παπαχρήστου, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν Προέδρου Κοινότητος καὶ Συνεταιρισμοῦ Γραμματικοῦ Ἀττικῆς, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν καταπάτησιν ὑπὸ διαφόρων ἰδιωτῶν δημοσίας ἐκτάσεως εὑρισκομένης ἐν τῇ παραλιακῇ περιοχῇ τῆς ἐν λόγῳ Κοινότητος. Ὁ βουλευτὴς Τρικάλων κ. Κ. Γιαννούσης, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς τοπικῆς Ἑνώσεως Δήμων καὶ Κοινοτήτων Νομοῦ Τρικάλων, αἰτουμένης ἀνέγερσιν ὁμοιομόρφων κτιρίων διὰ τὴν λειτουργίαν τῶν μαθητικῶν συσσιτίων, ἵδρυσιν ἐργοστασίου σακχάρεως εἰς Τρίκαλα κλπ. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Α. Φροντιστής, καταθέτει ὑπόμνημα τοῦ Ἀγροτικοῦ Συλλόγου Ἀνατολικοῦ Πηλίου, αἰτουμένου κατασκευὴν ἁμαξιτῆς ὁδοῦ Πορταριᾶς–Ζαγορᾶς–Χορευτοῦ, προστασίαν τῶν δενδροκομικῶν προϊόντων καὶ προαγωγὴν τῆς Κοινότητος Ζαγορᾶς εἰς Δῆμον. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Γ. Σταμάτης, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν Συλλόγου Προσωπικοῦ καὶ Ὑπαλλήλων Ὑπεραστικῶν καὶ Ἀστικῶν Λεωφορείων Αἰτωλοακαρνανίας, αἰτουμένου ἐφαρμογὴν τοῦ Ἐσωτερικοῦ Κανονισμοῦ καὶ καθιέρωσιν 7ώρου ἐργασίας. Οἱ Πρόεδροι τῶν Σωματείων Συνταξιούχων Τ.Σ.Α. Λέσβου, Ἀγρινίου, Χανίων, Δράμας, Τρικάλων, Ἡρακλείου καὶ Τριπόλεως, διὰ τηλεγραφικῶν ἀναφορῶν διαμαρτύρονται διὰ τὴν μὴ ψήφισιν νομοσχεδίου ἀφορῶντος τὴν αὔξησιν τῶν συντάξεων. Ὁ βουλευτὴς Ἀρκαδίας κ. Κ. Ἀποσκίτης, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν Συλλόγου Πιλοποιῶν Τριπόλεως, αἰτουμένου ἀνάκλησιν ἀποφάσεως ἀφορώσης τὴν κατάργησιν τοῦ μαθητικοῦ πηληκίου. Ὁ βουλευτὴς Τρικάλων κ. Κ. Γιαννούσης, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ Δημάρχου Τρικάλων, αἰτουμένου ἀναθεώρησιν ἀποφάσεως περὶ ἱδρύσεως βιομηχανικῆς μονάδος κονσερβοποιήσεως κρέατος ἐν Λαρίσῃ καὶ αἰτεῖται τὴν ἵδρυσιν ταύτης ἐν τῇ πόλει Τρικάλων. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Γ. Παπαδημητρίου, καταθέτει ἀναφορὰν Ἐμμανουὴλ Λεβέντη, κατοίκου Μεσολογγίου, αἰτουμένου χορήγησιν ἀδείας ἱδρύσεως Μέσης Τεχνικῆς Σχολῆς ἐν Μεσολογγίῳ. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως Ἐπιχειρηματιῶν Κατασκευαστῶν Οἰκοδομικῶν καὶ Τεχνικῶν Ἔργων, διαμαρτυρομένης δι’ ἐπικειμένην συζήτησιν φορολογικοῦ νομοσχεδίου ὡς περιέχοντος καταστρεπτικὰς διατάξεις διὰ τὰς οἰκοδομικὰς καὶ τεχνικὰς ἐπιχειρήσεις, καὶ αἰτεῖται ὑποστήριξιν τῶν ὑπ’ αὐτῆς προτεινομένων τροπολογιῶν. Ὁ βουλευτὴς Λασηθίου κ. Ε. Κοθρῆς, καταθέτει ἀναφορὰν Συλλόγου Ἐπιστ. Διοικητικοῦ Προσωπικοῦ ΙΚΑ, αἰτουμένου τὴν ψήφισιν τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ρυθμίσεως θεμάτων Κοινωνικῆς Ἀσφαλίσεως κλπ.». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Β. Νεφελούδης, Μ. Θεοδωράκης, Δ. Παπανικολάου καὶ Μ. Καραγιώργη, καταθέτουν ἀναφορὰν τῆς Ἑλληνικῆς Κοινότητος Γκὲνκ Βελγίου, αἰτουμένης κατοχύρωσιν τῶν Κοινωνικῶν Ἀσφαλίσεων τῶν Ἑλλήνων Ἐργατῶν Βελγίου, μείωσιν τοῦ χρόνου ἐργασίας τῶν ἐργαζομένων εἰς τὰ Ἀνθρακωρυχεῖα κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Κ. Στεφανόπουλος, καταθέτει ὑπόμνημα Κοινότητος καὶ Συμβουλίων Σωματείων Βραχνέϊκων Ἀχαΐας, αἰτουμένων ἵδρυσιν Γυμνασίου ἐν Βραχνεΐκοις. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Κ. Στεφανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν κληρικῶν Ἱερᾶς Μητροπόλεως Πατρῶν, ἀποφοίτων Ἀνωτέρων Ἐκκλησιαστικῶν Φροντιστηρίων καὶ Σχολῶν, αἰτουμένων τὴν ἄνευ Ἀκαδημαϊκοῦ Ἀπολυτηρίου εἰσαγωγὴν των εἰς τὰς Θεολογικὰς Σχολάς. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Α. Φροντιστής, καταθέτει ὑπόμνημα τοῦ Προέδρου Κοινότητος Ξυνόβρυσης, αἰτουμένων τὴν διάνοιξιν ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, ἀπὸ Ξυνόβρυσην ἕως Παραλίαν. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν Συλλόγου Ὑπαλλήλων ΙΚΑ Πατρῶν, Αἰγίου, Μεσολογγίου, Ζακύνθου καὶ Ἀργοστολίου, αἰτουμένου κατάργησιν ἄρθρου 10 Ν.Δ. 4346)64 ἀφορῶντος βαθμολογικὴν ἐξέλιξιν ὑπαλλήλων τοῦ ΙΚΑ. Ὁ βουλευτὴς Εὐβοίας κ. Κ. Καλλίας, καταθέτει ἀναφορὰν Ἑταιρείας Εὐβοϊκῶν Σπουδῶν Χαλκίδος, αἰτουμένης τὴν ἵδρυσιν ἐφορίας ἀρχαιοτήτων ἐν τῇ Χαλκίδι. Ὁ βουλευτὴς Λακωνίας κ. Γ. Γραφάκος, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῶν Σωματείων Φορτοεκφορτωτῶν Λιμένος Γυθείου, αἰτουμένων ὅπως αἱ φορτοεκφορτώσεις στρατιωτικῶν ὑλικῶν ἐκτελοῦνται ὑπὸ τῶν ἐν λόγῳ Σωματείων καὶ οὐχὶ ὑπὸ στρατιωτῶν. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Β. Ἰντζές, καταθέτει ἀναφορὰν Προέδρου Κοινότητος Ε. Παππᾶ, αἰτουμένου συντήρησιν τῆς ὁδοῦ τῆς συνδεούσης τὴν Πεντάπολιν μὲ τὴν ἐν λόγῳ Κοινότητα. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ἀναφορὰν Προέδρων, Συνεταιρισμῶν Συλλόγων καὶ Κοινότητος Βραχνεΐκων Ἀχαΐας, αἰτουμένων ἵδρυσιν Γυμνασίου εἰς τὴν ἐν λόγῳ Κοινότητα. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Ἐπιστημόνων Διοικητικοῦ Προσωπικοῦ ΙΚΑ, αἰτουμένου ταχεῖαν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ρυθμίσεως θεμάτων Κοινωνικῆς Ἀσφαλίσεως κλπ. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Γ. Σταμάτης, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Συνεταιρισμῶν Ἀγρινίου, διαμαρτυρομένης διὰ τὴν μὴ ἐξαγγελίαν τιμῶν διὰ τὰ καπνὰ ἐσωτερικῆς καταναλώσεως ἐσοδείας 1964. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Λ. Κύρκος, Α. Μπριλλάκης, Μ. Θεοδωράκης καὶ Γ. Πανάγος, καταθέτουν ὑπομνήματα κατοίκων Ἡρακλείου Κρήτης, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν σύλληψιν τοῦ στρατηγοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως Γερ. Αὐγεροπούλου καὶ τοῦ Δημάρχου Δάφνης Μιχαλοπούλου.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ προτάσεως νόμου «περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4379)64 Ν. Δ. «περὶ ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τῆς Γενικῆς (στοιχειώδους καὶ μέσης) ἐκπαιδεύσεως».

§4Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Γυιόκα, ἔχω παρακαλέσει ὅταν ζητῆται ὁ λόγος ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ ὑποβάλλεται σημείωμα ὑπογεγραμμένον ἀπὸ δύο βουλευτὰς καὶ τοῦτο διὰ νὰ τηρῆται ἡ τάξις.

§6Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Ἐθν. Παιδείας). Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ θέματος, τὸ ὁποῖον δὲν εἴχατε ὑπ’ ὄψει σας, διότι ἐδημιουργήθη εἰς τὸ τέλος τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως ὅπου, νομίζω, λόγῳ κάποιας παρεξηγήσεως δὲν ἐπετράπη εἰς τὸν κ. Γυιόκαν κάτι νὰ συμπληρώσῃ. Αὐτὸ νομίζω εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλει νὰ εἴπῃ καὶ θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω εὐσεβάστως τὸ Προεδρεῖον νὰ τοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπῃ μίαν λέξιν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤδη ὅμως ἔχουν ἐπικυρωθῆ τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης.

§8Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν θὰ εἴπω δύο λέξεις.

§9Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατεχόμενος ἀπὸ σπουδὴν νὰ λύσῃ τὴν συνεδρίασιν λόγῳ πείνης ὁ τότε Προεδρεύων Ἀντιπρόεδρος, ἔλυσε τὴν συνεδρίασιν χωρὶς νὰ δώσῃ τὸν λόγον εἰς τὸν κ. Γυιόκαν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κ. Γυιόκα.

§11Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Ὁ κ. Ἀλαβάνος, ὁ ἐκλεκτὸς αὐτὸς συνάδελφος, μὲ εἶχεν ἐρωτήσει, μόλις εἶχα κατέλθει τοῦ βήματος, τί εἶχε κάνει ἡ Κυβέρνησις τῆς ΕΡΕ, ὅταν ἦτο ἐπὶ ὀκτὼ ἔτη εἰς τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας ἀπὸ ἀπόψεως διδακτικῶν κτιρίων καὶ ἀπὸ ἀπόψεως διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Καὶ ἐζήτησα τὸν λόγον νὰ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων. Ὁ, τότε ὅμως Προεδρεύων κ. Ἀντιπρόεδρος, ἐπειδὴ κατείχετο ὑπὸ τοῦ ζωηροῦ αἰσθήματος τῆς πείνης, ἔλυσε τὴν συνεδρίασιν χωρὶς νὰ μοῦ δώσῃ τὸν λόγον. Παρακαλῶ τώρα νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω δύο λέξεις ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ εἰς τὸν ἀγαπητὸν συνάδελφον κ. Ἀλαβάνον καὶ εἰς τὴν Βουλήν. Αἱ Κυβερνήσεις τῆς ὀκταετίας τῆς ΕΡΕ εἰς τὸ θέμα καὶ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ θέμα τῆς αὐξήσεως τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ καὶ τῶν σχολικῶν κτιρίων ἔκαναν πράγματα ἀρκετὰ σημαντικὰ καὶ ἀρκετὰ σπουδαῖα, διότι εἶναι γνωστόν, καὶ τὸ εἶπα αὐτὸ εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου, ὅτι εἶχον ὁρίσει μίαν Ἐπιτροπὴν ἀντιπροσωπεύουσαν ὅλας τὰς ἀντιλήψεις ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ἐκπαιδευτικῆς μας μεταρρυθμίσεως καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πορισμάτων τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης προέβησαν εἰς διαφόρους πραγματοποιήσεις. Δηλαδή, εἰς τὴν διαφοροποίησιν τῶν γυμνασίων εἰς ἑπτὰ κατηγορίας. Προέβησαν ἐπίσης εἰς τὴν υἱοθέτησιν τῆς ἀναπτύξεως τῆς τεχνικῆς μας παιδείας. Εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας, ὅτι ἡ κυρία Ἀντωνακάκη, ἡ τὸ πρῶτον καταλαβοῦσα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Παιδείας τὴν εἰδικὴν αὐτὴν θέσιν, προώθησε τὸ θέμα τῆς Τεχνικῆς Παιδείας, κατὰ τρόπον πρωτοφανῆ, ὡς τότε διὰ τὴν Ἑλλάδα. Πράγματι δέ, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐργασίας ἐκείνης, εἶχον ἱδρυθῆ, πλὴν τῶν ἄλλων, 24 κατώτεραι Τεχνικαὶ Σχολαὶ καὶ 14 Μέσαι Τεχνικαὶ Σχολαί. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Ε. Μπακλατζῆς).

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ παρεκάλουν ἐν ὄψει τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως διὰ τὸ νομοσχέδιον τῆς Παιδείας, ὅπως συντομεύσητε.

§13Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σήμερον ἔχομεν νομοθετικὴν ἐργασίαν καὶ εἴμεθα ἐγγεγραμμένοι νὰ ὁμιλήσωμεν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μακρηγορῇ ὁ κ. συνάδελφος.

§14Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Κύριε Ἐφραιμίδη, λέτε σεῖς, ὁ ὁποῖος ἀπασχολεῖτε τόσον συχνὰ τὸ βῆμα, νὰ περιορισθῶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἀπόψεών μου; Εἰς τὸ θέμα τῶν σχολικῶν κτιρίων, αἱ Κυβερνήσεις τῆς ΕΡΕ ἐδημιούργησαν 4.081 αἰθούσας στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὅπως καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως πέραν τῆς συμπληρώσεως τῶν χηρευουσῶν ἑδρῶν εἰς τὰ Πανεπιστήμια τόσον τῶν Ἀθηνῶν ὅσον καὶ τῆς Θεσσαλονίκης. Διωρίσθησαν 5.490 δημοδιδάσκαλοι καὶ ἀπεφασίσθη νὰ διορίζωνται ἀνὰ χίλιοι δημοδιδάσκαλοι κατ’ ἔτος καὶ 700 καθηγηταί. Αὐτὸ ἀποτελεῖ σημαντικὸν ἔργον προωθήσεως εἰς τὸν τομέα τῆς Παιδείας. Τὰ ποσοστὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὴν Παιδείαν δὲν ηὐξήθησαν οὐσιαστικῶς ἐν σχέσει μὲ τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὰ ἔσοδα τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ αὐξάνονται κατ’ ἔτος λόγῳ τῆς ἀναπτύξεως τῆς οἰκονομίας κατὰ 3 δισ. δραχ. κατ’ ἔτος. Εἶναι λοιπὸν φυσικὸν λόγῳ τῆς μεγάλης αὐξήσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ διατίθενται μεγαλύτερα ποσὰ διὰ τὴν Παιδείαν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Ἀνερούσης, ἔχει τὸν λόγον, ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4.379 τοῦ 1964 Ν.Δ. περὶ ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§16Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὑπεράνω πάσης ἀντιθέσεως καὶ κομματικῶν καιροσκοπισμῶν, πρέπει νὰ κριθῇ τὸ μέγα ἐθνικὸν θέμα τῆς Παιδείας. Μόνον ὅστις φοβεῖται τὴν ἀλήθειαν ἐπιδιώκει τὴν ἀποφυγὴν τοῦ διαλόγου καὶ τὴν ἀλήθειαν. Πρὸ τοῦ κινδύνου ἂς μὴ μιμούμεθα τὴν στρουθοκάμηλον, ἥτις κρύβει τὸ κεφάλι νομίζουσα ὅτι θὰ σωθῇ ἀφήνουσα ἀκάλυπτον τὸ ἄλλο της ὁλόκληρον σῶμα. Ἡ ἀποφυγὴ τοῦ διαλόγου, τὸν ὁποῖον τρέμουν οἱ ὑπεύθυνοι ὡς ὁ διάβολος τὸ λιβάνι, εἶναι ἐνδεικτικὴ τῶν ἀδυναμιῶν τῶν μεταρρυθμίσεων, αἵτινες καὶ κρίνονται ἐπαναστατικαὶ καὶ αἵτινες ἐπεβλήθησαν διὰ πλειοψηφίας ἐν ὑπόπτῳ ἐναγκαλισμῷ εὑρεθείσης μὲ δυνάμεις, αἵτινες μὲ θαρραλεότητα πολεμοῦν, ὅτι ἵσταται ἐμπόδιον εἰς τὴν ἀλλοίωσιν τῆς ἐθνικῆς μας ἑνότητος καὶ ἐθνικῆς μας ψυχῆς. Πάντοτε ὁσάκις ἐπεδιώχθησαν μεταρρυθμίσεις ἐκπαιδευτικαὶ ἐκρίθη καὶ σκόπιμον καὶ ἀναγκαῖον νὰ ἀποτελέσουν αὗται ἀντικείμενον μακρῶν καὶ ἐπιπόνων ἐρευνῶν καὶ ἐνδελεχοῦς μελέτης τῶν εἰδικῶν πρὶν ἢ λάβουν αὗται τὴν νομικήν των ὑπόστασιν καὶ ἔλθουν ὡς νομοθέτημα πρὸς ψήφισιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν εἰς περίπτωσιν τοῦ προτάσει βουλευτῶν ἐπαναφερομένου πρὸς συζήτησιν νομοσχεδίου. Εἰς τὴν συζήτησιν διὰ τὴν Ἐθνικὴν Παιδείαν, τὸ σχετικὸν διὰ τὴν ὁποίαν νομοσχέδιον ὀρθότατα ἐπανέρχεται πρὸς συζήτησιν, εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ ἄποψις, ὅτι πρέπει νὰ κλείσῃ, διότι βλάπτει τὴν Παιδείαν. Συγκίνησις διακατέχει τὸ Ἔθνος, ὅλους τοὺς ἀσχολουμένους μὲ τὴν Παιδείαν παράγοντας, τοὺς γονεῖς καὶ τοὺς Ἑλληνόπαιδας, διὰ τὸ θέμα τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, τὸ ὁποῖον μὲ βάσιν πορίσματα εἰδικῶν ὤφειλε νὰ προωθήσῃ καὶ βελτιώσῃ. Τὰ θέματα τῆς ἐκπαιδεύσεως, λόγῳ εὐπαθείας χρειάζονται μεγάλην προσοχὴν καὶ περίσκεψιν. Τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ λαοῦ εἶναι τεράστιον διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Παιδείαν καὶ τὸ θέμα τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως ἀπασχολεῖ τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον καὶ τὸ ἀνησυχεῖ. Καὶ ἔρχεται ἐπ’ εὐκαιρίᾳ, εἰς τὴν μνήμην μου, κ.κ. βουλευταί, μία ἱστορικὴ περίοδος, ἡ περίοδος τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911. Τῆς Βʹ Ἁπλῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς Πρόεδρος ἦτο ὁ ἀείμνηστος Νικόλαος Στρᾶτος προσωπικότης διακεκριμένη τότε τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Εἰς μίαν συνεδρίασιν τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς 24ῃ τῆς 7.2.1911 ὁ ἐκ τῶν μελῶν της ἀείμνηστος Ι. Πατσουράκης, εἶπε τὰ ἑξῆς ἐπιγραμματικά: «Παρὰ τοῖς ἀρχαίοις ὑπῆρχε πόλις παρὰ τὸν ποταμὸν Νέστον τῆς Θρᾴκης ὀνομαζομένη Ἄβδηρα, τῆς ὁποίας οἱ κάτοικοι ἦσαν ὀνομαστοὶ διὰ τὴν κουφότητα καὶ τὴν μωρίαν των. Τὴν ἱστορίαν, λοιπόν, τῶν διασήμων Ἀβδηριτῶν, οἱ ὁποῖοι κατεσκεύαζον πότε πολυτελεστάτην κρήνην κατ’ ἀπομίμησιν ἄλλης πόλεως, χωρὶς κἂν νὰ σκεφθῶσιν, ὅτι οὔτε ὕδωρ ὑπῆρχεν, οὔτε εἶχε γίνει σκέψις πόθεν θὰ τὸ ἐπρομηθεύοντο διὰ νὰ τὸ διοχετεύσωσιν εἰς τὴν κρήνην των». Ἀκόμη, ὁ ἴδιος ἔλεγε τότε: «Πλήρωνε, λοιπόν, ραγιὰ διὰ νὰ τρέφωνται ἀργόμισθοι. Πλήρωνε, ραγιά, ἐκ τοῦ ἱδρῶτος σου διὰ νὰ σπαταλᾷ ἡ Ἀνόρθωσις». Αὐτὴν τὴν ἱστορίαν μοῦ ἐνθυμίζει ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις, τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ τῆς ὁποίας τὴν κατάργησιν ἐπιδιώκομεν. Διότι ἄνευ τῆς ἀπαραιτήτου ὑποδομῆς καὶ ἄνευ τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν ἀπαραιτήτων καὶ ἀναγκαίων προϋποθέσεων καὶ ὑλικῶν μέσων κατεσκευάσθη ἕνα νομοθέτημα, ὡς ἐλέχθη, ἐπαναστατικόν, ἐρήμην τῶν ἁρμοδίων παραγόντων, οἱ ὁποῖοι ἠνάλωσαν καὶ ἀναλίσκουν κατ’ ἔτος σημαντικὸν χρόνον εἰς τὰ συγκαλούμενα ἐκπαιδευτικὰ συνέδρια διὰ νὰ ἀποκρυσταλλώσουν γνώμην καὶ πορίσματα καὶ σκέψεις διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Παιδείαν, εἰς τὴν ὁποίαν τόσα ὀφείλει τὸ Ἔθνος καὶ τὴν ὁποίαν ἰδιαιτέρως πρέπει νὰ προσέξωμεν. Ἐρήμην ὅλων αὐτῶν τῶν παραγόντων, ὅλων τῶν ὑπευθύνων φορέων τῆς Παιδείας κατεσκευάσθη ἕνα νομοθέτημα ποὺ ἔγινε νόμος τοῦ Κράτους καὶ ἐτέθη εἰς ἐφαρμογήν, ἐδημιούργησε εὐθὺς ἀμέσως σοβαρὰ προβλήματα. Ἀλλὰ καὶ πάλιν ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἀναμιμνήσκομαι μιᾶς μεγάλης προσωπικότητος τοῦ πολιτικοῦ μας βίου, τοῦ ἀειμνήστου Ἐθνάρχου Ἐλευθερίου Βενιζέλου τὰς ὑποθήκας τοῦ ὁποίου ὀφείλουν νὰ σέβωνται οἱ ἰσχυριζόμενοι ὅτι ἀνήκουν εἰς τὴν Δημοκρατικὴν καὶ Φιλελευθέραν παράταξιν. Οὗτος ὅταν ἠρωτήθη κάποτε ὑπὸ τοῦ Ἀλεξάνδρου Παπαναστασίου ἐπιμόνως, τί τέλος πάντων εἶναι δυναστικὸς ἢ ἀντιδυναστικός; Ἀπήντησε: «Δὲν εἶμαι οὔτε τὸ ἕν, οὔτε τὸ ἄλλο. Εἶναι γνωστὸς ὁ ἠθικὸς πολιτικός μου χαρακτήρ. Καὶ ἂν ἔτι δεχθῇ τις ὅτι εἶχα ἐντός μου τὰς ἰδέας καὶ ὅλας τὰ διαθέσεις τοῦ κόσμου, ἀλλά, ἕνα μόνον ὡς ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπορρέον, θὰ δεχθῶσι πάντες, ὅτι διὰ μέσου ὅλων τῶν στροφῶν καὶ ἰδεῶν καὶ ἀρχῶν καὶ περιστάσεων καὶ διακυμάνσεων συνηθίζω νὰ βλέπω ἐπιμόνως εἰς τὰ βάθη τῶν πραγμάτων μόνον καὶ νὰ προσαρμόζω τὴν πολιτικὴν πορείαν μου καὶ δρᾶσιν πρὸς τὸ ἑκάστοτε ἀληθὲς συμφέρον τῆς χώρας». Ὁ Ἐλ. Βενιζέλος, κατὰ τὴν ἱστορικὴν περίοδον τοῦ 1911, εἰς πολλὰς ἀγορεύσεις του σχετικὰς μὲ τὸ θέμα, ἔκαμε καὶ μίαν πράγματι ἱστορικὴν ἀγόρευσιν ὡς Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν 37ην συνεδρίασιν αὐτῆς τῆς 28.2.1911, καθ’ ἣν εἶπε τὰ ἑξῆς: «Ἡ ὑπέρλαμπρος κληρονομία τῆς ἀρχαίας φιλολογίας, τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Φιλολογίας, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπὶ αἰῶνας ἀπώλεια τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ἐκληροδότησαν εἰς αὐτὸ παρὰ τὴν ὑπέρλαμπρον ἐκείνην κληρονομίαν, τὸ μέγα ἀτύχημα τῆς διγλωσσίας, διγλωσσίας τὴν ὁποίαν ἐγέννησεν ὄχι ἡ μεταβολὴ τύπων τῆς ἀρχαίας γραμματικῆς, τὴν ὁποίαν μεταβολὴν ἦτο ἀναπόδραστον νὰ φέρῃ ὁ χρόνος ἐκ τῆς μακρᾶς τούτου περιφορᾶς, ἀλλὰ διότι διὰ τὴν ὑποδούλωσιν τοῦ γένους ἔπαυσαν πλέον νὰ παράγωνται ἔργα φιλολογικὰ ἀξιόλογα, τὰ ὁποῖα ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ ἠδύναντο νὰ ἀναστηλώσωσιν ἐν μέτρῳ τινὶ τὴν περαιτέρω μεταβολὴν τῶν τύπων τῆς λαλουμένης γλώσσης, ἀφ’ ἑτέρου δὲ θὰ παρηκολούθουν τὴν λαλουμένην γλῶσσαν, ὅπως εὑρίσκωνται διαρκῶς εἰς ἐπαφὴν μετ’ αὐτῆς. Καὶ ὅτε ἐπῆλθε μετὰ τὸν ἀγῶνα τῆς ἀνεξαρτησίας ἡ ἀνάστασις τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς γωνίας ταύτης, τὸ Ἔθνος κληθὲν εἰς νέον ἐλεύθερον πολιτικὸν βίον ἐδοκίμασε τὴν δυσχέρειαν, ἥτις ἦτο φυσικὸν νὰ παρουσιασθῇ εἰς αὐτὸ διὰ τὴν ἔλλειψιν γραπτῆς γλώσσης, ἀνταποκρινομένης πρὸς ὅλας τὰς ἀνάγκας τοῦ νέου ἐλευθέρου πολιτικοῦ βίου. Αἱ γνῶμαι, αἱ ὁποῖαι τότε διετυπώθησαν, ὑπῆρξαν τρεῖς, ὡς εἶναι γνωστόν. Ἄλλοι ἐζήτησαν ἁπλῶς καὶ καθαρῶς, ὅπως ὡς γραπτὴ γλῶσσα τοῦ Ἔθνους χρησιμεύσῃ ἡ ἀρχαία γλῶσσα, ἄλλοι ἐζήτησαν, ὅπως ὁ γραπτὸς ἡμῶν λόγος προσαρμοσθῇ πρὸς τὸν προφορικὸν λόγον καὶ ἄλλοι πρωτοστατοῦντος τοῦ μεγάλου Κοραῆ, ἐπεδίωξαν, ὅπως διὰ τῆς ἀποκαθάρσεως τοῦ προφορικοῦ λόγου ἐπιδιωχθῇ ὁ ἐξευγενισμὸς τῆς γλώσσης καὶ ὅπως ἡ καθαρεύουσα, ὡς βραδύτερον ὠνομάσθη, γλῶσσα, ἀποβῇ τὸ γραπτὸν ἰδίωμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Ἡ τελευταία γνώμη ὑπῆρξεν ἡ κρατήσασα. Τὸ γεγονός, ὅτι ἡ παραφθορὰ τῶν ἀρχαίων τύπων τῆς γραμματικῆς, ἡ μεταβολή, τὴν ὁποίαν ἐπέφερον οἱ αἰῶνες, συνέπεσε πρὸς ἐποχὴν δουλείας τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ἡρμηνεύθη ὡς σημαῖνον, ὅτι ἡ ἀλλοίωσις τοῦ τύπου ἀπετέλει φθορὰν καὶ ἐκχυδαϊσμὸν τῆς γλώσσης. Οἱ τύποι τοῦ ἀρχαίου ἐτυμολογικοῦ ἔλαβον ἐν τῇ φαντασίᾳ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους μίαν ὑπερκόσμιον ἐκτίμησιν καὶ ὅλη ἡ λαμπρότης της ἐξαίρεται». Αὐτὰ ὑπεστήριζεν ὁ ἀείμνηστος Ἐλ. Βενιζέλος. Πράγματι ὅμως διὰ τὸ νομοθέτημα αὐτὸ ὑπάρχουν καὶ εὐθῦναι καὶ ὑπεύθυνοι. Τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως δὲν διακρίνονται εὐκόλως ἀμέσως, θὰ ἔλθουν ἀργότερα, θὰ διαφανοῦν μὲ τὸν χρόνον. Δυστυχῶς αἱ ἐπιπτώσεις των θὰ πληρωθοῦν ἀπὸ τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον καὶ ἡ ζημία ἥτις θὰ γίνῃ θὰ εἶναι ἀνυπολογίστου ἐκτάσεως καὶ συνεπειῶν. Ἐπεχειρήθη, κύριοι βουλευταί, ἡ ψήφισις ἑνὸς νομοσχεδίου διὰ τοῦ ὁποίου ἕνας παράγων, τὸν ὁποῖον ὅλοι οἱ λαοὶ ποὺ δὲν ἔχουν τὴν τρισχιλιετῆ ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος, οὐδέποτε ἐγκαταλείπουν καὶ οὐδέποτε ἀπομακρύνονται ἀπὸ τὴν μακράν των παράδοσιν καὶ δὲν λησμονοῦν τὴν ἱστορίαν, τὰς παραδόσεις καὶ τοὺς θεσμούς. Καὶ ὅμως ἡμεῖς ἀποξενούμεθα τοῦ παρελθόντος, ἐγκαταλείπομεν τὴν παράδοσιν καὶ τοὺς θεσμούς, ἐγκαταλείπομεν τὴν ραχοκοκκαλιὰν ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὸ Ἔθνος μας ὁλόκληρον καὶ ἡ ἱστορία του. Θὰ παρακαλέσω, κύριοι συνάδελφοι, λόγῳ τῆς σοβαρότητος τοῦ θέματος νὰ τύχω τῆς ἰδιαζούσης προσοχῆς σας. Διακηρύσσομεν, ὅτι ἔχομεν Δημοκρατίαν, Σύνταγμα καὶ Κανονισμὸν Βουλῆς, ἀλλὰ τότε πῶς ἀγνοοῦμεν καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ τὰς θεσπιζομένας νομικὰς διατάξεις; Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Συντάγματος μεταξὺ ἄλλων καθορίζει, ὅτι «τὸ κείμενον τῶν Ἁγίων Γραφῶν τηρεῖται ἀναλλοίωτον. Ἡ εἰς ἄλλον γλωσσικὸν τύπον ἀπόδοσις τούτου, ἄνευ προηγουμένης ἐγκρίσεως τῆς αὐτοκεφάλου Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, ἀπαγορεύεται ἀπολύτως». Νομίζετε, ὅτι ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν αὐτὴ ἡ συνταγματικὴ ἐπιταγή; Τὸ ἀμέσως ἑπόμενον ἄρθρον 3 τοῦ Συντάγματος, λέγει, ὅτι «οἱ Ἕλληνες πολῖται εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου, συνεισφέρουσιν ἀδιακρίτως εἰς τὰ δημόσια βάρη ἀναλόγως τῶν δυνάμεών των». Ἰδού, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι καὶ ἡ συνταγματικὴ αὐτὴ διάταξις παρεβιάσθη. Κατὰ ποίαν λογικὴν τὸ Ἔθνος μὲ τὴν δῆθεν δωρεὰν Παιδείαν, ἥτις ὑφίστατο ἄλλωστε καὶ κατὰ τὸ παρελθόν. Ἡ Δημ. Ἐκπαίδευσις παρείχετο δωρεάν. Διὰ τὴν Μέσην κατεβάλλοντο μόνον 70–80 δραχ. Εἰς δὲ τὴν Ἀνωτάτην Ἐκπαίδευσιν ἦτο κατὰ 40–50% δωρεάν, μὲ προώθησιν, κυρίως, τῶν ἀριστούχων. Ὑπενθυμίζω, ὅτι κατηργήθη ἡ μαθητικὴ εἰσφορὰ καὶ ἡ ἐνοριακὴ τοιαύτη. Ἀντὶ νὰ ὑποστηρίξῃ θετικώτερον τὰς πτωχὰς λαϊκὰς τάξεις καὶ τὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ καὶ εἰς μίαν εὐγενῆ ἅμιλλαν δημιουργίας, δράσεως καὶ παιδεύσεως, νὰ δώσουν εἰς τὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ τὸ ἀναφαίρετον δῶρον τῆς Παιδείας, διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ διαπρέψουν εἰς τὴν ζωήν. Οἱ πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν εἶναι παιδιὰ τοῦ λαοῦ, ποὺ χάρις εἰς τὴν εὐγενῆ ἅμιλλαν καὶ τὴν ἔφεσίν των κατώρθωσαν νὰ ἀναδειχθοῦν καὶ νὰ διαπρέψουν εἰς τὴν ἐθνικὴν καὶ κοινωνικὴν ἱεραρχίαν. Ἀλλὰ ὅλα αὐτὰ ἠγνοήθησαν καὶ σήμερον ἐδώσαμεν περιοριστικῶς συσσίτια καὶ εἰς τοὺς πλουσίους διὰ τροφίμων τὰ ὁποῖα ἀφηρέθησαν ἀπὸ τοὺς πτωχοὺς οἱ ὁποῖοι λιμοκτονοῦν καὶ ἐβεβαιώθη ἐπισήμως. Καθιερώσαμεν δωρεὰν Παιδείαν καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχαν ἀνάγκην. Τὸ ἄρθρον 13 τοῦ Συντάγματος λέγει μεταξὺ ἄλλων, ὅτι «πάντες οἱ εὑρισκόμενοι ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλην. Ἐπικρατείας, ἀπολαύουσιν ἀπολύτου προστασίας τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἐλευθερίας των, ἀδιακρίτως ἐθνικότητος, θρησκείας καὶ γλώσσης». Καὶ ἐρωτᾶται: Κατὰ ποίαν λογικὴν θὰ ἀποστερήσωμεν τοὺς Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νὰ ἀκολουθήσουν τὴν Ἑλληνικὴν κλασσικὴν Παιδείαν, τοῦ δικαιώματος τούτου; Κατὰ ποίαν λογικὴν θὰ ἀποστερήσωμεν ἐκείνους τοὺς Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι τὸ ἐπιθυμοῦν, ἀπὸ τὰς πηγὰς ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ἐγαλούχησαν γενεὰς ὁλοκλήρους Ἑλλήνων, εἰς τὰ νάματα τοῦ Ἑλληνοχριστιανικοῦ Πολιτισμοῦ; Ἀλλὰ πέραν αὐτῶν, πῶς ἀντεμετωπίσθη τὸ περιεχόμενον καὶ τῶν κατωτέρω ἄρθρων τοῦ Συντάγματος; Ἄρθρ. 16. Ἡ Παιδεία τελεῖ ὑπὸ τὴν Ἀνωτάτην Ἐποπτείαν τοῦ Κράτους καὶ ἐνεργεῖται δαπάνῃ αὐτοῦ ἢ τῶν Ὀργανισμῶν Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως. Εἰς πάντα τὰ σχολεῖα μέσης καὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἡ διαδικασία ἀποσκοπεῖ τὴν ἠθικὴν καὶ πνευματικὴν ἀγωγὴν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως τῶν νέων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδεολογικῶν κατευθύνσεων τοῦ Ἑλληνοχριστιανικοῦ Πολιτισμοῦ. Ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις εἶναι δι’ ὅλους ὑποχρεωτική, παρέχεται δὲ δωρεὰν ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ὁ νόμος ὁρίζει τὰ ἔτη τῆς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ εἶναι ὀλιγώτερα τῶν ἕξ. Ἄρθρ. 107. Ἐπίσημος γλῶσσα τοῦ Κράτους εἶναι ἐκείνη εἰς τὴν ὁποίαν συντάσσονται τὸ πολίτευμα καὶ τῆς ἑλληνικῆς νομοθεσίας τὰ κείμενα. Πᾶσα πρὸς παραφθορὰν ταύτης ἐπέμβασις ἀπαγορεύεται. Ὅλα αὐτὰ θὰ ἀγνοηθοῦν, θὰ καταργηθοῦν. Καὶ πῶς ἐπιχειρεῖται τοῦτο δίχως νὰ ἀνατραπῇ τὸ ἄρθρον 108 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ὃ «δὲν ἐπιτρέπεται ἀναθεώρησις»;

§17Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὁμιλεῖτε, νομίζω, ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἀλλὰ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας δὲν εἶναι εἷς βουλευτὴς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου.

§18Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὀρθοτάτη ἡ παρατήρησίς σας, ἀλλ’ ὅμως δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ἐὰν εἶναι παρόντες ἢ ὄχι μόνον 4–5 βουλευταὶ ἢ καὶ περισσότεροι τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως. Αὐτὸ ἀφορᾷ αὐτοὺς καὶ τὸ ἐνδιαφέρον των διὰ τὴν Παιδείαν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ τονίσω εἶναι, ὅτι οἱ δημόσιοι ἄνδρες, οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ἔχουν εὐθύνας καὶ ἐκ τοῦ λόγου τούτου θὰ ἤθελα νὰ τονίσω, ὅτι καὶ μόνος νὰ ἤμουν εἰς τὴν ἱερὰν αὐτὴν αἴθουσαν, θὰ ᾐσθανόμην χρέος καὶ καθῆκον μου νὰ εἴπω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα αἰσθάνομαι διὰ τὴν Παιδείαν μας. Ἕκαστος βουλευτὴς ἔχει δικαίωμα νὰ παρακολουθῇ ἢ ὄχι τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὴν Παιδείαν, εἶναι ζήτημα συνειδήσεως. Πέραν ὅμως αὐτοῦ ἐλέχθη ἀπὸ συναδέλφους τοῦ Κέντρου, ὅτι ἡ περαιτέρω συνέχισις τῆς συζητήσεως βλάπτει. Ἀπαντῶ, ὅτι δὲν βλάπτει. Ἀντιθέτως γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν οἱ γονεῖς ἀγωνιοῦν διὰ τὴν ἐπικρατοῦσαν εἰς τὴν Παιδείαν κατάστασιν. Τὰ παιδιὰ τρέμουν καὶ δὲν γνωρίζουν τί νὰ κάνουν. Παράδειγμα: Ἀναφέρω πρόσφατον γεγονὸς ἑνὸς μαθητοῦ, τοῦ ὁποίου ἡ δασκάλα ἐπῆρε τὰ βιβλία, διότι ἠρνήθη νὰ μάθῃ τὸ ποίημα ἑνὸς στιχουργοῦ ἀρχηγοῦ πολιτικῆς νεολαίας, τὸ ὁποῖον ἦτο ἄσχετον μὲ τὰ μαθητικὰ βιβλία. Ὁ μικρὸς μαθητὴς προβάλλων τὴν ἄρνησίν του, εἶπε: «δῶσε μου τὰ βιβλία μου, ἐγὼ θέλω νὰ μάθω ἑλληνικὰ γράμματα». Ἐπηκολούθησε σκηνή, τῆς ὁποίας ὅταν ἔχω τὰς λεπτομερείας θὰ τὴν καταγγείλω.

§19Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφ. Ἐθν. Παιδείας). Κύριε συνάδελφε, μπορεῖτε νὰ εἶσθε πιὸ σαφέστερος;

§20Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Τὰ στοιχεῖα, ὅταν μοῦ δοθοῦν ἐπισήμως θὰ σᾶς τὰ δώσω διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἐπωνύμως καταγγελία, κ. Ὑπουργέ. Πῶς θὰ ἀγνοήσωμεν, κ. Ὑπουργέ, τὸ ἄρθρον 107 τοῦ Συντάγματος καὶ ὅτι, ἡ ἐπίσημος γλῶσσα τοῦ Κράτους εἶναι ἐκείνη, εἰς τὴν ὁποίαν συντάσσονται τὸ Πολίτευμα καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Νομοθεσίας τὰ κείμενα καὶ ὅτι πᾶσα πρὸς παραφθορὰν ταύτης ἐπέμβασις ἀπαγορεύεται»; Θὰ ἀγνοήσωμεν ἡμεῖς τὸ Σύνταγμα καὶ θὰ καταλύσωμεν τὰ πάντα; Θὰ ἀγνοήσωμεν τὰς ἀποφάσεις τῶν δικαστηρίων, αἵτινες ἀπέρριψαν ἀγωγάς, διότι δὲν ἦσαν συντεταγμέναι εἰς ἐπίσημον γλῶσσαν τοῦ κράτους; Βεβαίως ἀπουσιάζουν ἐκ τῆς αἰθούσης αὐτὴν τὴν στιγμὴν οἱ κύριοι συνάδελφοι τοῦ Κέντρου, οἱ ὁποῖοι ἀσφαλῶς θὰ καταψηφίσουν τὴν συζητουμένην πρότασιν ἀκυρώσεως τοῦ Ν.Δ. διὰ τὴν Παιδείαν. Δικαίωμά των εἶναι αὐτό, ἀλλὰ θὰ πρέπει αἱ ὑποθῆκαι, τὰς ὁποίας ἀφῆκεν ὁ ἀείμνηστος Ἐλευθέριος Βενιζέλος νὰ τοὺς παρέχουν χρησίμους διδαχὰς καὶ πάντοτε πρὸ αὐτῶν ὡς παραδείγματα πρὸς μίμησιν. Ἰδοὺ τὶ λέγει ὁ ἀείμνηστος Βενιζέλος. «Οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ θεωρῇ ἑαυτὸν ἀνώτερον τῶν νόμων καὶ νὰ γίνῃ στραγγαλιστὴς αὐτῶν, ἀλλὰ ν’ ἀντιλαμβάνεται, ὅτι εἶναι ὑπηρέτης τῶν νόμων» (Ἐλ. Βενιζέλος). «Ὅλαι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουσιν ἐκ τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐνασκοῦνται πρὸς τὸ συμφέρον αὐτοῦ». (Ἐλ. Βενιζέλος). Ἐπίσης ὁ ἀείμνηστος Ἀνδρέας Μιχαλακόπουλος λέγει: «Ἔχω τὸ δυστύχημα νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ ἐθνικὴ ἀγωγή, ἡ πολιτικὴ ἀγωγή, ἡ διάπλασις πολιτικῶν καὶ ἠθικῶν χαρακτήρων σώζει τὸ Ἔθνος ὑπὸ οἱονδήποτε πολίτευμα». «Θεμέλια στερεὰ καθεστῶτος εἶναι ἡ πατρίς, ἡ θρησκεία, ἡ οἰκογένεια καὶ ἡ ἰδιοκτησία». Ἀλλὰ πέραν αὐτῶν ὁ Ἐθνικός μας ποιητὴς εἰς μίαν ἐπικὴν στροφήν του ἀναφέρει τὰ ἑξῆς: «Μέσ’ τῶν αἰώνων τὰ ἔγκατα καὶ στ’ ἄψαχνα τῆς νύχτας Καθὼς ἡ θάλασσα καιροὺς βαστάει μαργαριτάρια Θαῦμα μεσ’ τῶν ὁλόβαθων κρυψώνων της τοὺς κόσμους Βαστάω κι’ ἐγὼ ἕνα θησαυρὸ καὶ σᾶς τὸν ξαναφέρνω Τὸν Κυβερνήτη στυλωτή, τὸν Κυβερνήτη Λόρδο» Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει καὶ εὐθύνας καὶ ὑπευθύνους, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ κάμω οὐδεμίαν ἐπίκρισιν κατ’ οὐδενός. Τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ὡς λέγει ὁ ποιητὴς «Γνῶμες καρδιὲς ὅτι εἶσθε μὴ ξεχνᾶτε, χρωστᾶτε σ’ ὅσους ἦρθαν σ’ ὅσους πέρασαν καὶ σ’ ὅσους θὰ περάσουν. Κριτὲς θὰ σᾶς δικάσουν οἱ ἀγέννητοι, οἱ νεκροί». Θὰ εἶναι ἡ μεταρρύθμισις τῆς Παιδείας διὰ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον ὁ στόχος καὶ θὰ κατακρίνεται καὶ ἀπὸ τοὺς ἀγεννήτους καὶ ἀπὸ τοὺς νεκρούς, διότι τὸ Ἔθνος ἀκολουθεῖ τὴν πορείαν του διὰ μέσου τῶν αἰώνων καὶ ἔχει ὑποθήκας καὶ παραδόσεις, τὰς ὁποίας οὐδεὶς δύναται νὰ ἀγνοήσῃ. Ὅταν ἐγένετο ἡ πρώτη μεταπελευθερωτικὴ Κυβέρνησις, μετὰ τὴν ἀποτίναξιν τοῦ Τουρκικοῦ ζυγοῦ, ὁ τότε Κυβερνήτης Ἰωάν. Καποδίστριας διώρισεν ὡς ἔφορον τῆς Παιδείας τὸν Γρηγόριον Κωνσταντᾶν, ὁ ὁποῖος ἀφῆκεν ὑποθήκας, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν ἱερὸν κειμήλιον καὶ μεγάλην κληρονομίαν τοῦ Ἔθνους καὶ πρέπει νὰ τὰς προσέχωμεν. Βεβαίως ἦτο ὑπέρμαχος τῆς Δημοτικῆς, ὡς καὶ τόσοι ἄλλοι σύγχρονοι αὐτοῦ, δίχως ὅμως νὰ τὴν συνιστᾷ ὡς ἐπίσημον γλῶσσαν τοῦ ἀναγεννηθέντος Ἔθνους. Ἡ ἑταιρεία Κυκλαδικῶν Μελετῶν ἀνευρίσκει συνθήκην τοῦ Κοινωφελοῦς Ὀργανισμοῦ Κυκλάδων νήσων προσβάλλουσα τὸν Κυκλαδικὸν πολιτισμόν, ἔχει περιλάβει εἰς τὸν Αʹ τόμον ἐκ τῶν 3 τοιούτων τοὺς ὁποίους ἔχει κυκλοφορήσει μὲ τὴν ἐνίσχυσιν ἐκ τῶν Κρατικῶν Λαχείων καὶ ἄλλους πόρους. Ἔχει περιλάβει σπουδαίαν μελέτην τοῦ κ. Ο. Σπεράντσα περὶ Γρηγορίου Κωνσταντᾶ. Τὸ Κράτος ὅμως δὲν διέθεσε χρήματα ἀπὸ τὰ Κρατικὰ Λαχεῖα, ὥστε νὰ ἐκδοθῇ ὁ τέταρτος τόμος της. Θὰ δώσω εἰς τὸν κ. Ὑφυπουργὸν τῆς Παιδείας τοὺς τρεῖς ἐκδοθέντας ἤδη τόμους, τοὺς ὁποίους εἶχον ὑποσχεθῆ, ὥστε νὰ διαβάσῃ αὐτούς. Ὁ Γρηγόριος Κωνσταντᾶς δὲν εἰσηγήθη, ὡς ὑπεύθυνος φορεὺς τῆς Παιδείας τὴν ἀνατροπὴν τῆς παραδόσεως καὶ τὴν ἀνατροπὴν τῶν θεσμῶν, ἀλλὰ μεταξὺ τῶν ἄλλων λέγει: «Χωρὶς καμμίαν ἀμφιβολίαν, αὐτὸς κυρίως ἀνεπέτασε καὶ ἀνερρίπισε τὸ λάβαρον τῆς διοικητικῆς καὶ τῆς γλωσσικῆς μας Λαύρας. Καὶ μέσα εἰς μίαν ἀτμόσφαιραν ἀρχαιοπληξίας καὶ σχολαστικισμοῦ, ἐκήρυξε μεγαλοφώνως, ὅτι «μίαν λέξιν ὅπου τὴν ὁμιλοῦμεν, δὲν πρέπει γράφοντας νὰ τὴν περιφρονοῦμεν». Ὅπως ἡ φωνὴ τοῦ Θεοῦ εἰς τὴν ὁδὸν τῆς Δαμασκοῦ ἔκαμε τὸν Παῦλον ν’ ἀνανήψῃ κατὰ παρόμοιον τρόπον καὶ ἡ φωνὴ τῆς Ἑλλάδος ἀνεκάλει προστακτικὴ τὰ τέκνα της πρὸς τὸ καθῆκον. Φῶς ἐδίψα τὸ Ἔθνος. Εἰς τὴν περισυλλογὴν τῶν δυνάμεών του ἀπέβλεπε. Τὸν χαλινὸν τῆς ἀληθινῆς παιδείας ἐνοστάλγει. Πρὸς τὴν εὔκλειαν τοῦ προγονικοῦ του πολιτισμοῦ ἀπέβλεπε· συνησθάνετο, ὅτι διὰ τὴν κατοχύρωσιν τῆς ἐλευθερίας του δὲν ἤρκουν οἱ ἀπαράμιλλοι ἡρωϊσμοὶ τῶν τέκνων του καὶ τ’ ἀστραποβολήματα τῆς ἀνδρείας των. Ἀλλ’ ὅτι πρὸ παντὸς ἄλλου ἦτο ἀπαραίτητος ὁ ἀνεκτίμητος θησαυρὸς τοῦ τιμίου καὶ ἀγαθοῦ ἐθνικοῦ χαρακτῆρος, τὸν ὁποῖον ἡ ἀληθινὴ παιδεία χαρίζει. Ἡ παιδεία ἡ Ἑλληνοχριστιανικὴ ποὺ κάνει τὰς καρδίας νὰ πάλλωνται μὲ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν παλμὸν καὶ τοὺς στοχασμοὺς νὰ κατευθύνωνται πρὸς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν σκοπόν· τὸν ἐνάρετον βίον καὶ τὸ μεγαλεῖον τῆς πατρίδος. Ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ θρησκεία δὲν ὑπῆρξαν διὰ τὸν Κωνσταντᾶν δύο δυνάμεις ἐχθρικαὶ καὶ ἀσυμβίβαστοι. Ἡ ἠθικότης εἶναι στενῶς συνδεδεμένη μὲ τὴν θρησκευτικότητα καὶ ὡς ἀποτέλεσμα πρὸς τὴν αἰτίαν καὶ ὡς καρπὸς πρὸς τὸ δένδρον. Οὐδὲ δύναται νὰ ὑπάρξῃ πραγματικὴ ἀρετὴ ἄνευ θρησκευτικῆς πίστεως, μάλιστα χριστιανικῆς, ἄλλως θὰ εἶναι ἠθικότης καὶ ἀρετὴ ἐπίπλαστος, μορφὴ χωρὶς περιεχόμενον. Δὲν θὰ ὁμιλήσω οὔτε μὲ πατριδοκαπηλορητορισμόν, οὔτε μὲ ὑποκριτικὴν λογοκοπίαν, οὔτε μὲ καινολόγον λεξιθηρίαν, ἀλλὰ ἡ ὁμιλία μου θὰ εἶναι σοβαρὰ καὶ εὐλαβὴς λειτουργικὴ ἔκφρασις ἱερῶν ἐννοιῶν καὶ ἀληθειῶν ὑπὲρ τῶν θεσμῶν καὶ τῶν παραδόσεων, λόγος καὶ γραφὴ ἐκ τοῦ περισσεύματος τῆς ἀνησυχάστου καρδίας τῶν Ἑλλήνων. Ἐπεδίωκε νὰ θεμελιώσῃ πολιτικὰ ἤθη καὶ νὰ ἰσχυροποιήσῃ καὶ περιφρουρήσῃ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα, εἰς τὸ ὁποῖον κατὰ μέγα μέρος ὠφείλετο ἡ ἐθνικὴ νεκρανάστασις. (Ι. Καποδίστριας). Ἀλλὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθοῦν ὡρισμένα πράγματα. Πῶς προχωροῦμεν εἰς μίαν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν ἀγνοοῦντες ὅλους τοὺς παράγοντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζουν περισσότερον παντὸς ἄλλου τὰ θέματα τῆς Παιδείας; Ἠγνόησαν οἱ μεταρρυθμισταὶ καὶ τὸ ἑξῆς: Ὅταν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἠθέλησε νὰ κάμῃ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν, ἐθεμελίωσε πρῶτον τὰς βάσεις καὶ ἔδωσε τὰ μέσα εἰς τὸν σημερινὸν Πρωθυπουργόν, τότε Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ ἀνεγείρῃ ἐκπαιδευτήρια. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ, μήπως πρέπει νὰ ἀγνοήσωμεν καὶ τὴν Ἐκκλησίαν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸν θώρακα καὶ τὴν ἀσπίδα τοῦ Ἔθνους μας καὶ τὸν θεματοφύλακα τοῦ πολιτισμοῦ μας; Ἡ Θεολογικὴ Σχολή, ἀσχοληθεῖσα μὲ τὸ νομοσχέδιον, συνέταξε ἕνα κείμενον, τὸ περίφημον ὑπόμνημά της, τὸ ὁποῖον παρέδωσεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας. Ἡ Ἐκκλησία, εἰς τὸ ἐπίσημον ὄργανόν της, ἔχει μίαν ὁλόκληρον σειρὰν σκέψεων καὶ συμπερασμάτων διὰ τὸ θέμα τῆς Παιδείας καὶ λέγει τὰ ἑξῆς: Ἀναγινώσκω τὸ δημοσιευθὲν κείμενον μὲ τίτλον «Ἡ Ἐθνικὴ Παιδεία» δημοσιευθὲν εἰς τὸ ἐπίσημον ὄργανον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, τῆς 1 Αὐγούστου 1914, καὶ ἐξ αὐτοῦ ἀναφέρω: «Ἡ ἐπιτελικὴ ἡγεσία τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας καὶ οἱ ἐκπαιδευτικοὶ λειτουργοὶ πρέπει νὰ ζῶσι φλεγόμενοι καὶ πυρπολούμενοι ἀπὸ ἀνώτερον ζῆλον πρὸς τὰ Ἑλληνικὰ ἰδεώδη τὰ συνυφασμένα ἐκ τοῦ Ἑλληνοχριστιανικοῦ Πολιτισμοῦ. Αἱ πηγαὶ τοῦ Ἑλληνοχριστιανικοῦ Πολιτισμοῦ κυρίως εἶναι τέσσαρες: α) Αἱ Ἅγιαι Γραφαί, β) οἱ Κλασσικοὶ συγγραφεῖς, Ἕλληνες καὶ Λατῖνοι, γ) τὰ Ἔργα τῶν Ἁγίων Πατέρων καὶ ἡ Ἐκκλησιαστικὴ Ὑμνολογία, δ) ἡ Χριστιανικὴ καὶ ἡ θύραθεν ἱστορία. Τὰς κυριωτέρας διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τὰς ἐσχολίασεν ὁ κ. Σκουτερόπουλος, τέως Πρόεδρος Ἐκκλησ. Συμβουλίου, καὶ ἄλλαι ἐξέχουσαι προσωπικότητες τοῦ Πανεπιστημίου. Κατέθεσα ἐγὼ μίαν ἐρώτησιν εἰς τὰς 22.3.65 καὶ ἀναμένω νὰ λάβω ἐπίσημον ἀπάντησιν ἐπ’ αὐτῆς.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀνερούση, συντομεύσατε παρακαλῶ, διότι πέντε μόνον λεπτὰ ἔχετε ἀκόμη.

§22Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀφήσατέ με παρακαλῶ, νὰ ὁλοκληρώσω τὰς σκέψεις μου. Κύριε Πρόεδρε, ἐν πάσῃ περιπτώσει, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ συντομεύσω, ἀλλὰ καὶ νὰ καταθέσω μίαν δήλωσιν διὰ νὰ ἔχω ἥσυχον τὴν συνείδησίν μου ὅτι καὶ ὡς βουλευτὴς καὶ ὡς μέλος τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει ἀρχὰς καὶ παραδόσεις σχετικῶς μὲ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν, ἔκανα τὸ καθῆκον μου. Ἐπιτροχάδην, κύριοι συνάδελφοι, θὰ μνημονεύσω, ὅ,τι ἐξέθεσεν ἡ Φιλοσοφικὴ Σχολὴ εἰς ὑπόμνημά της ἀναφορικῶς μὲ τὰς σκέψεις της διὰ τὴν νέαν μεταρρύθμισιν. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ, ἡ ἀγωνία μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ εἰς τὴν μητέρα καὶ τὸν πατέρα ἑκάστου παιδιοῦ εἶναι κατάδηλος. Ἡ μητέρα ὅταν πηγαίνῃ τὸ παιδί της εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, τοῦ λέγει, «παιδί μου θέλω νὰ μάθῃς γράμματα διὰ νὰ μοῦ ἐξηγῇς τὰ γράμματα τοῦ Θεοῦ». Πέραν αὐτοῦ, οἱ γονεῖς ἔχουν κάμει ἕνα κείμενον πολὺ σοβαρόν, τὸ ὁποῖον ἔχει συντάξει ἕνας πολιτικὸς μηχανικός. Εἰς αὐτὸ λέγουν ὅτι ἡ μάνα καὶ ὁ πατέρας δὲν δύνανται νὰ παρακολουθήσουν πλέον τὸ παιδί τους, μὲ τὰ νέα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν διὰ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Εἶναι ἕνα κείμενον ἱστορικὸν ἐνδεικτικὸν τῆς ἀγωνίας τῶν γονέων. Θὰ τὸ ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τύπον ἐρωτήσεως. Ἀλλὰ ἐδῶ ὁμιλοῦμεν περὶ θεμελιώσεως τῆς νέας γλώσσης καὶ ἐπιβολῆς τῆς Δημοτικῆς. Καὶ ὅμως τέσσαρες εἰδικοὶ ἐξέδωσαν μίαν γραμματικὴν εἰς τὴν νέαν γλῶσσαν διὰ τὴν χρῆσιν τῶν μαθητῶν, διὰ νὰ ἑρμηνεύσουν τὴν γραμματικὴν τοῦ Τριανταφυλλίδου. Δηλαδή, παρέστη ἀνάγκη νὰ ἐκδοθῇ καὶ νέα γραμματική, ἡ ὁποία νὰ ἐπεξηγῇ τὴν ἄλλην γραμματικήν. Λέγουν, λοιπόν, οἱ 4 αὐτοὶ εἰδικοί, ὅτι ὁ διδάσκαλος θὰ πρέπει νὰ σπουδάσῃ τὴν νέαν γραμματικὴν διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ τὴν διδάξῃ εἰς τοὺς μαθητάς. (Ἀναγνωστοπούλου, Λ. Βαλιαρούτση, Καλογιάννη, Κριμπᾶ. Ἀναγινώσκει σελ. 7. Ἡ Γραμματικὴ τῆς Δημοτικῆς Γλώσσης). Δηλαδὴ καθιερώνομεν τὴν Δημοτικὴν εἰς τὰ παιδιὰ καὶ ζητοῦμεν νὰ τὴν μάθῃ πρῶτα ὁ δάσκαλος διὰ νὰ μπορέσῃ νὰ τὴν διδάξῃ. Καὶ μόνον αὐτὸ δείχνει μὲ πόσην προχειρότητα ἐπεχειρήθησαν αἱ ἐκπαιδευτικαὶ μεταρρυθμίσεις. Ἀλλὰ ἔρχομαι καὶ εἰς τὸν ὀργανισμὸν ἐκδόσεως σχολικῶν βιβλίων. Διετυμπανίσθη ἡ δωρεὰν Παιδεία. Θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν μήπως γνωρίζῃ πόσον στοιχίζουν τὰ τῆς Γαλλικῆς γλώσσης, τῆς Ἀγγλικῆς, τῆς Μουσικῆς καὶ πόσον ἀκριβὰ ὑποχρεωτικῶς ἀγοράζονται ἀπὸ τοὺς ὑπὸ ὑποχρεωτικὴν παιδείαν μαθητάς; Διατί δὲν ἐκδίδει ὅλα τὰ σχολικὰ βιβλία ὁ Ὀργανισμός; Διατί δὲν εἰσάγονται τὰ περίφημα βιβλία τοῦ Ἱδρύματος Εὐγενίδη, τὰ ὁποῖα στοιχίζουν 12,50–18,50 δραχ. ἕκαστον δεμένα καὶ τὰ ὁποῖα ἐκδίδονται διὰ κληροδοτήματος τοῦ εὐγενοῦς αὐτοῦ τέκνου, τὸ ὁποῖον ἔφυγεν ἀπὸ τὴν ὑπόδουλον Ἑλλάδα ποτισμένος ἀπὸ τὰ νάματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Πολιτισμοῦ καὶ ἀνεδείχθη ἀπὸ πτωχὸ παιδί, καταστὰς μέγας εὐεργέτης τοῦ Ἔθνους; Ἀλλὰ πέραν αὐτῶν, εἰς τὸ ἀρχεῖον Πετρὼφ ὑπάρχει πράγματι ἕνα κείμενον ἱστορικόν, τὸ ὁποῖον ἔφερεν εἰς φῶς ὁ ἀείμνηστος Ἐπίσκοπος Ἕβρου μέγας ἱεράρχης Λυκοῦργος. Τὸ κείμενον αὐτὸ λέγει «διατί δὲν κατώρθωσε νὰ ἐπικρατήσῃ ὁ σλαυισμός». Ἀναφέρει, λοιπόν, ὅτι ἐμπόδιον εἰς τὴν ἐπικράτησιν τοῦ σλαυισμοῦ ὑπῆρξεν ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία ὡρθώθη ὡς φρούριον, ἐγένετο ἐμπόδιον εἰς τὰς ἐπιδιώξεις τοῦ σλαυισμοῦ. Διὰ νὰ ἐπικρατήσῃ ὁ σλαυισμὸς πρέπει νὰ ἐξαφανισθῇ ἡ Ἑλλάς. Ἡ Ἑλλάς, ἰδέα, πνεῦμα, φῶς. Τοῦτο θὰ ἐπιτευχθῇ ἐὰν ἐξαφανισθῇ ἡ Ἑλληνικὴ ἰδέα, ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα, ἡ Ἑλληνικὴ παράδοσις. Ἂν δὲν γκρεμισθοῦν συνεπῶς, ὅλα αὐτά, ἐὰν δὲν ἐξαφανίσωμεν τὴν Ἑλληνικὴν ἑνότητα, τὴν ὁποίαν συντηροῦν οἱ θεσμοί, αἱ παραδόσεις, ἡ γλῶσσα, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπικρατήσῃ ὁ σλαυισμός. Ὁ Ὀργανισμὸς σχολικῶν βιβλίων δὲν χρησιμοποιεῖ ὡς φωτεινὸν παράδειγμα τὸν μεγάλον Ἕλληνα Εὐγενίδην, ὁ ὁποῖος φεύγων ἀπὸ τὴν δουλείαν δὲν ἐπῆρε τίποτε ἄλλο μαζί του, παρὰ τὰ κόκκαλα τῶν προγόνων του καὶ τὰς ἱερὰς εἰκόνας τῶν πατέρων του. Ὁ κ. Πρόεδρος μοῦ ὑπενθυμίζει διαρκῶς τὴν ὥραν. Καὶ λέγει, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ δὲν πρέπει νὰ ὁμιλοῦν, νὰ μεταβληθοῦν εἰς λαγοὺς ἢ διαστημιόπλοια καὶ νὰ κυττάζουν κάθε στιγμὴ τὴν ὥραν διὰ νὰ μὴ παραβιάσουν καὶ κατὰ ἕνα λεπτὸν τὸν χρόνον τὸν ὁριζόμενον ἀπὸ τὸν Κανονισμόν. Θὰ καταθέσω στοιχεῖα διὰ νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι καὶ εἰς τὸ θέμα τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν οἱ ἐκπαιδευτικοὶ ἀπεμπολήθησαν, δίχως νὰ αὐξηθοῦν καὶ ποτὲ οἱ μισθοί των. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως ἐζήτησε νὰ τοῦ εἴπω ὡρισμένας λέξεις, τὰς ὁποίας ἀγνοοῦν καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ τὰς ἐξηγήσουν, ὡς ἡ λέξις « » τῆς νέας γλώσσας, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς ἐγνώριζε νὰ πῇ τί λέγει δηλ. « ». Ἀπὸ τὰ κείμενα τοῦ παραθέτω μερικά: Μ. Τριανταφυλλίδη: Λεξιλογικὲς ἀσκήσεις–Γιὰ τὴ Μέση Παιδεία–Βιβλίο τοῦ δάσκαλου, Ἔκδοση 2, Θεσσαλονίκη 1962. Κεφάλαιο Ι. Συνώνυμα πρὸς διδασκαλίαν εἰς τοὺς μαθητάς. Σελὶς 4: Κοντός: Κοντακιανός, κοντούλιακας, κοντοπίθαμος, κοντοπίθαρος, κοντορεβιθούλης, κοντοστούπης, κούτσικος, νάνος, πιτσιρίκος, φασούλι, πρῶτο μπόϊ. Λιγνός: Τσίρος, ρέγκα, βέργα, σπάγγος, σπαγέτο, ὀδοντογλυφίδα. Μεθυσμένος: Πιωμένος, σουρωμένος, χορτάτος, τάπα, στουπί, σκνίπα, στὸ κέφι, τέσσερεις παρὰ τέταρτο, ἀλλοῦ πατάει καὶ ἀλλοῦ βρίσκεται κλπ. Τυφλός: Στραβός, γκαβός, ἀόμματος, θεόστραβος. Ψηλός: Ψηλέας, κυπαρίσσι, καμινάδα, τηλεγραφόξυλο, οὐρανοξύστης, στέκα, κατέβα νὰ φᾶμε. Δέρνω: Κτυπῶ, ξυλίζω, ξυλοκοπῶ, ξυλοφορτώνω, βαρῶ, καταχερίζω, συγυρίζω, διορθώνω, περιποιοῦμαι, τοῦ τὶς ἔβρεξα, τὸν ἔκαμα τοῦ ἁλατιοῦ, παστουρμᾶ, μὲ τὰ κρεμμυδάκια κλπ. Κουτός: Κουτεντές, κουτούλιακας, ἀνόητος, χαζός, βλάκας, ἠλίθιος. Πρόσωπο: Μούρη, μοῦτρο, μουτσούνα, φάτσα. Σελὶς 5 ἀνοιχτικὸ γιατρικὸ—ἀνοιχτικὸ σπίτι. Εἰς ὑποσημείωσιν: Ἀνοιχτικὸ γιατρικό, δηλ. ἀνακουφιστικό. Ἀνοιχτικὸ σπίτι εἶναι τὸ ἀερικό, εὐάερο. Κεφάλαιον 6. Κυριολεξία καὶ μεταφορά. Σελὶς 31. Ἀπ’ αὐτὴ τὴ δουλειὰ δὲ βγαίνει πολὺ ζουμί, πάτησε τὴν πίτα, ψούνισε ἀπὸ σβέρκο. Χείλη: Κοραλένια, τριανταφυλλένια, μερτζανένια. Ὑπομονή: Γαϊδουρινή, δουλειά: Σκυλίσια, καμώματα: Μαϊμουδίσια. Σελὶς 32. Ζηλιαρόγατο, ζημιαρόγατο, πονηρόγατο, σπιτόγατος, ποντικομαμή, ζουρλοπαντιέρα, κρασοπατέρας, ὀρνιθοσκαλίσματα, μαυροτήγανο. Κεφάλαιον 7. Ὁρισμοί. Εἰς τὸ «βιβλίο τοῦ μαθητὴ» δίδονται περιγραφαὶ ἐννοιῶν καὶ ἐπειδὴ ὁ μαθητὴς εἶναι ἀδύνατον νὰ τὰς εὕρῃ, ὁ διδάσκαλος δίδει τὴν ἀπάντησιν διδασκόμενος αὐτὴν ἀπὸ τὸ «βιβλίο τοῦ δάσκαλου» π.χ. δοθεῖσα περιγραφὴ ἐννοίας: Χτύπημα στὴ μύτη ποὺ δίνεται μὲ τὸ δάχτυλο ποὺ ἀπὸ διπλωμένο τεντώνεται. Ἀπάντησις βιβλίο τοῦ δασκάλου σελ. 80: Σκορδομπιτιά. Παρόμοιαι ἀπαντήσεις εἰς ἄλλας περιγραφὰς ἐννοιῶν εἶναι σελ. 85: Κλάπες, καταπαχτή, γκλαβανή, σύρραχο, γούπατο, μούσκλι, κλαδαριά, ξάγι, συρτοθηλιά, μεσογόμι. Σελὶς 87: Ἀρχονταρίκι, κρυωσάρης–κρυατσούλης, τερερίζω, μονόπαντα, ἀναπεταρίκι, ἀντικατάλλαγα. Ἀντιθέτως δίδονται εἰς τοὺς μαθητὰς λέξεις καὶ ζητεῖται ἀπὸ αὐτοὺς νὰ δοθῇ ἡ ἑρμηνεία. Τοιαῦται λέξεις εἶναι: Σελὶς 38. Ψιμάρι, τσευδίζω, ἀναπλωρίζω, σελὶς 40. Κλειδοπίνακο, διπλόγιορτο, δωδεκάγιορτο, σελὶς 44. Γαλάρι, ζυγούρι. Ἐπειδὴ λίαν πιθανῶς καὶ οἱ διδάσκοντες ἀγνοοῦν τὴν σημασίαν αὐτῶν τῶν λέξεων, ἐκρίθη σκόπιμον νὰ ἑρμηνευθοῦν εἰς τὸ «βιβλίο τοῦ δασκάλου». Μ. Τριανταφυλλίδη: Λεξιλογικὲς ἀσκήσεις–Εʹ καὶ ΣΤʹ Δημοτικοῦ–Βιβλίο τοῦ δάσκαλου, Αʹ ἔκδ. ἀνατυπωμένη, Θεσ)νίκη 1963. Κεφάλαιον Ι. Παρομοιώσεις. Σελὶς 7, πεισματάρης σὰ μουλάρι, ζαρωμένος σὰ σταφίδα, κυλιέται στὴ βρώμα σὰν τὸ γουρούνι, στενὸς σὰν σωλήνας, προκομμένος σὰν τὴ κάτω πέτρα τοῦ μύλου, τὸν ἔσκισε σὰ σαρδέλα, τὰ χάφτει σὰν τὸ γλάρο, τὸ σιχαίνομαι σὰν τὶς ἁμαρτίες. Σελὶς 9. Κεφάλι σὰν κολοκύθι — πεπόνι, αὐτιὰ σὰ μαρουλόφυλλα — χωνιὰ λαγοῦ — γαϊδάρου, μύτη σὰ παντζάρι— μελιτζάνα — σουβλὶ — τοῦ γερακιοῦ. Κεφάλαιο 2. Ἀντίθετα. Σελὶς 15 κ. ἑκ. γερακομύτης — πλατσομύτης, κουτσομύτης, μπενετάδες — μουσαφιρλίκια, μακρολέλεκας — κοντοπίθαρος, κοντοστούπης, κοντορεβιθούλης. Κεφάλαιο 3. Κυριολεξία καὶ μεταφορά. Σελὶς 20. σουσουράδα — γυναίκα φιλάρεσκη καὶ κουσκουσούρα, γόπα — ἀποτσίγαρο. Ὑπ. Παιδ. τηλεγρ. ἐγκ. 137688)2.11.64. Ἐν συνεχείᾳ ὑπ’ ἀριθ. 129862)17.10.1964 ἡμ. ἐγκυκλίου συνιστᾶται χρησιμοποίησις κατὰ διδασκαλίαν Γραμματικῆς Νεοελληνικῆς ΟΕΣΒ, καθὼς καὶ ἐπιτομῆς Νεοελληνικῆς Γραμματικῆς Τριανταφυλλίδη καὶ Λεξιλογικῶν Ἀσκήσεων ἰδίου.

Ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς

Ε. ΠΑΠΑΝΟΥΤΣΟΣ

Τὸ Ν.Δ. περὶ ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως ἔχει τύχει τῆς καθολικῆς ἀποδοκιμασίας ὅλων τῶν εἰδικῶν καὶ ἁρμοδίων παραγόντων. Πῶς εἰς τὴν Δημοκρατίαν, εἰς ἣν ἰσχυριζόμεθα, ὅτι ζῶμεν καὶ ἥτις ἐνίκησεν, ἐθεσπίσθησαν ἐκπαιδευτικαὶ μεταρρυθμίσεις μὲ πλήρη ἀντίθεσιν. Εἰς τὸ Δελτίον τῆς Ἑταιρ. Ἑλλήνων Φιλολόγων «Πλάτων» περιέχονται τὰ ὅσα ἐλέγοντο στὸ θέμα ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Τὰ πορίσματα 21, 22 Γενικῶν Συνελεύσεων Ἑταιρείας Ἑλλήνων Φιλολόγων, τὸ ἀνακοινωθὲν αὐτῶν, αἱ γνῶμαι τῶν Ἀκαδημαϊκῶν εἰς τὴν Ἀκαδημίαν, ὡς τῶν Θεοδωρακοπούλου, Καλιτσουνάκη, Μαρινάτου, Μελᾶ, Μπρατσιώτη, Ξανθάκη, Σκάσση, Σταματίου, Τριανταφυλλοπούλου, Τσάτσου, Χωρέμη, τοῦ Ἱστορικοῦ Ἐπιλόγου εἰς Ἀκαδημίαν κ. Μπρατσιώτη, τὰ ὑπομνήματα καὶ αἱ ἀποφάσεις τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, Θεολογικῆς Σχολῆς, Ἑνώσεως Γενικῶν Ἐπιθεωρητῶν Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, τὰ ἄρθρα ἐπιφανῶν πνευματικῶν ἀνθρώπων, ὡς οἱ Μαρινᾶτος, Μπρατσιώτης, Θεοδωρακόπουλος, Γεωργούλιας, Γεωργοῦτσος, τὰ πορίσματα τῆς ΛΔʹ Γενικῆς Συνελεύσεως τῶν λειτουργῶν Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, τῆς ΟΛΜΕ, τῆς Διδασκαλικῆς Ὁμοσπονδίας, τοῦ Γενικοῦ Συνεδρίου τῆς Ἑλληνικῆς Μαθηματικῆς Ἑταιρείας, τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως Θεολόγων, τῶν γονέων καὶ κηδεμόνων, ποὺ βοοῦν ἐναντίον τῶν καινοτομιῶν τῆς μεταρρυθμίσεως. Κατὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας, κ. Δημαπούλου, ἀνέφερα ἕνα κείμενον, διὰ τὸ ὁποῖον καὶ δὲν ἔλαβα ἀπάντησιν, εἶναι τὸ δημοσίευμα, τὸ ὑπὸ τὸν τίτλον: «Ἔργον ἑνὸς Διδασκάλου», δημοσιευθὲν εἰς «Ἑστίαν», τὴν 8.2.1965, ὅπερ ἔχει οὕτω: «Εἶναι εἰς ἄκρον χαρακτηριστικὰ τῶν κινδύνων εἰς τοὺς ὁποίους ἐξέθεσεν ἡ Κυβέρνησις τὴν Ἑλλάδα διὰ τῆς ἀναθέσεως τῆς Παιδείας εἰς τὰ γνωστότερα ὄργανα τοῦ Γληνοῦ καὶ ὅλους ἐν γένει τοὺς παλαιοὺς ἐαμίτας, ὅσα μᾶς γράφει γνωστὸς «Ἐκπαιδευτικὸς» ἐξ ἀφορμῆς σχολίου τῆς «Ἑστίας», διὰ τὸ μνημόσυνον τοῦ νέγρου κομμουνιστοῦ Λουμούμπα, ποὺ ὠργανώθη εἰς τὸ χωρίον Χωριστὴ τῆς Δράμας, ὑπὸ τῶν ἐκεῖ «Λαμπράκηδων»: Ἔγραψεν ἡ «Ἑστία», ὅτι «οἱ χωρικοὶ τῆς Χωριστῆς εἶναι ζήτημα, ἂν γνωρίζουν, τὶ ἐστὶ Λουμούμπας καὶ ποῦ γῆς πέφτει τὸ Κογκό». Δυστυχῶς, ὅμως, εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι τὰ περὶ Λουμούμπα καὶ τῶν ὁμοίων του γνωρίζουν πολὺ καλῶς οἱ κάτοικοι τῆς Χωριστῆς, χάρις εἰς τὴν «μετεκπαίδευσίν» των. Ἡ Χωριστὴ εἶναι ὡραῖον χωρίον πλησίον τοῦ Δοξάτου. Ὠνομάζετο ἄλλοτε Τσατάλτζα, ἀλλ’ εἶχεν ἀκραιφνῶς Ἑλληνικὸν πληθυσμόν, ὅταν ἀπηλευθερώθη κατὰ τοὺς πολέμους 1912–13. Λαμπρὸν διδακτήριον εἶχεν ἐκεῖ ἱδρυθῆ ὑπὸ τοῦ Ἐθνομάρτυρος Χρυσοστόμου Σμύρνης καὶ πρώην Μητροπολίτου Δράμας. Ὁ πληθυσμὸς τοῦ χωρίου ὑπέστη πολλά, ὅπως καὶ τὸ ἡρωϊκὸν καὶ πολυπαθὲς Δοξᾶτον. Ὅταν εἰσῆλθεν πρῶτος, κατὰ τὸ 1913, ἀναζητῶν ὀλίγον... ψωμί, ὁ λοχίας Σπ. Ἀναγνωστόπουλος (νῦν συνταξιοῦχος καθηγητής), οἱ κάτοικοι τῆς Τσατάλτζας — ποὺ δὲν εἶχον ἀκόμη ἀπελευθερωθῆ ἐπισήμως — τὸν εἶδον ὡς πρῶτον Ἕλληνα ἀπελευθερωτὴν καὶ τὸν ἔρανον μὲ ἄνθη· καὶ ἐκεῖνος τόσον συνεκινήθη, ὥστε ἀπὸ ἐνθουσιασμὸν καὶ ἐντροπὴν... ἐλησμόνησε τὴν πεῖνα του!! Αὐτὸ τὸ ὑπέροχον ἐθνικὸν φρόνημα διετηρήθη ἐπὶ δεκαπενταετίαν περίπου. Ὅταν, ὅμως, ἐτοποθετήθη ἐκεῖ κἄποιος δημοδιδάσκαλος ἀριστερός, κατώρθωσε νὰ προσηλυτίσῃ τὸ 70% τῶν κατοίκων τῆς Χωριστῆς, οἱ ὁποῖοι καὶ ψηφίζουν πάντοτε, τώρα, κατὰ τὴν ἀναλογίαν αὐτήν, τοὺς ἐρυθροὺς ἐχθροὺς τῆς Ἑλλάδος. Μερικοὶ ἐκ τῶν ἐκ κομμουνισμῷ μαθητῶν τοῦ... ἐξαιρέτου διδασκάλου, κατέστρεψαν πρὸ ἐτῶν, ἕνα ὑπερμεγέθη κοντὸν τῆς σημαίας τῆς πλατείας τοῦ Ναοῦ, τὴν παραμονὴν τῆς 25ης Μαρτίου, διὰ νὰ μὴ κυματίσῃ, κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐθνικῆς ἑορτῆς, Ἑλληνικὴ σημαία. Χάρις, λοιπόν, εἰς ἐκεῖνον τὸν ἕνα διδάσκαλον, εὗρον τώρα εἰς τὴν Χωριστὴν κατάλληλον πεδίον δράσεως οἱ «Λαμπράκηδες» καὶ τελοῦν μνημόσυνα Λουμούμπα. Ἄν δὲ οἱ ἄνθρωποι τῆς «Ἐκπαιδευτικῆς μεταρρύθμισις» συνεχίσουν τὸ ἔργων των, τῇ ἀνοχῇ τοῦ Βασιλέως, τοῦ Στρατοῦ, τῆς Χωροφυλακῆς καὶ ἡμῶν τῶν ἀπραγμόνων, θὰ γίνουν, μετ’ οὐ πολύ, μνημόσυνα ἀπείρως χειρότερα!... Αὐτὰ τὰ γνωρίζω καλῶς, ἐπειδὴ ὑπηρέτησα, ἄλλοτε, εἰς τὴν ἰδίαν περιοχὴν τῆς Μακεδονίας». Ἄς ἀναγνώσουν, λοιπόν, προσεκτικά, ὅλοι οἱ καλοὶ Ἕλληνες, τὴν ἐπιστολὴν τοῦ πατριώτου Ἐκπαιδευτικοῦ. Τὸ περιστατικὸν τῆς Χωριστῆς Δράμας εἶναι μόνον ἕν ἐκ τῶν πολλῶν ποὺ σημειοῦνται, ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς χώρας. Καὶ ἀρκεῖ νὰ διατηρηθοῦν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἐπί τινας εἰσέτι μῆνας, οἱ ἄνθρωποι τῆς Λαοκρατίας, ποὺ ἐπέτυχον ἐντὸς ἑνὸς μόνον ἔτους νὰ ἐμφυσήσουν πνεῦμα ἀναρχίας καὶ κομμουνισμοῦ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, διὰ νὰ εὑρεθῶμεν ἀπροόπτως εἰς κατάστασιν, χειροτέραν καὶ ἐκείνης τοῦ «ἡρωϊκοῦ Δεκέμβρη». Διότι, εἷς καὶ μόνος ἀχρεῖος διδάσκαλος, δηλητηριάζων τὴν Ἑλληνικὴν νεολαίαν μὲ τὰς ἀριστερὰς ἀρχὰς τῶν σήμερον κρατούντων, ἠμπορεῖ νὰ πλήξῃ τὴν Ἑλλάδα, βαρύτερον ἀπὸ ἕνα σύνταγμα ἐρυθρῶν ἀνταρτῶν!... Καί, δυστυχῶς, εἶναι πάμπολοι, σήμερον, οἱ δηλητηριασταί!... Ἀνεφέρθη ὡς προηγουμένως εἰς τὰς σφαγὰς 300 πατριωτῶν Ἑλλήνων εἰς τὴν περιοχὴν Προσοτσάνης, Χωριστῆς καὶ Δοξάτου κατὰ τὴν περίοδον τῆς κατοχῆς ὑπὸ τῶν Βουλγάρων. Κατ’ ἔτος ἐτελεῖτο μνημόσυνον διὰ τὴν ἐπέτειον τῆς σφαγῆς τῶν ἡρώων καὶ μαρτύρων αὐτῶν τῆς Ἑλλάδος. Ὁ ἐκεῖ δάσκαλος κατώρθωσε νὰ μεταβάλῃ τὸ φρόνημα τοῦ ἀκριτικοῦ λαοῦ καὶ τὸ 1964, κ.κ. συνάδελφοι, δέν ἐγένετο μνημόσυνον. Ποῦ βαδίζομεν;

§23Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Σοβαρὰ τὸ λέτε, αὐτό, κ. συνάδελφε;

§24Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Σοβαρὰ καὶ ὑπεύθυνα, κ. συνάδελφε. Ἐγὼ ἀνέβηκα εἰς τὴν ἀκριτικὴν αὐτὴν περιοχὴν καὶ ἀπέτισα φόρον τιμῆς εἰς τοὺς ἡρωϊκοὺς αὐτοὺς πατριώτας, οἱ ὁποῖοι ἐσφαγιάσθησαν διὰ τὴν Πατρίδα. Ἀπηυθύνθην καὶ ἐπισήμως εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν καὶ δι’ ἐρωτήσεώς μου ἔφερα ἐνώπιον αὐτῆς τὸ θέμα. Εἶναι νομίζω, θέμα σοβαρὸν νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ καὶ ἀντιμετωπισθῇ. Θὰ καταθέσω μίαν δήλωσιν, διὰ νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικά, διότι δυστυχῶς, δὲν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅ,τι εἶχον χρέος νὰ εἴπω. Ὁ κ. Ὑπουργός, εἶπεν νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ὡμίλησα. Δὲν εἶπον τίποτα περισσότερον. Ἡ διάρθρωσις τῆς γενικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὴν ὁποίαν προβλέπει...

§25Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Τὴν δήλωσιν ποὺ ἀναφέρατε, δὲν τὴν ἀκούσαμε.

§26Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Θὰ τὴν καταθέσω.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἀφορᾷ;

§28Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Τὰς ἀπόψεις μου διότι θὰ καταψηφίσω τὸ νομοσχέδιον. Ἐὰν θέλετε εὐχαρίστως νὰ σᾶς τὴν διαβάσω.

§29Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Βεβαίως. Καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἡ πρώτη ὑπεύθυνος δήλωσις περὶ βουλήσεως ὁμιλητοῦ, διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ νομοθετήματος. Νὰ τὴν ἀκούσωμεν, λοιπόν.

§30Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Ἀναγινώσκω τὴν δήλωσιν: Πρὸς Τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων

Ἀθήνας

ΔΗΛΩΣΙΣ

Ὁ ὑπογεγραμμένος Εὐάγγελος Ἀχ. Ἀνερούσης, βουλευτὴς Κυκλάδων, ἐν τῇ συναισθήσει τῆς ἔναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους εὐθύνης μου, ἀναφορικῶς μὲ τὸ ἐπαναφερόμενον πρὸς συζήτησιν ὑπ’ ἀριθ. 4379)1964 Ν.Δ. «περὶ ὀργανώσεως καὶ Διοικήσεως τῆς Γενικῆς (Στοιχειώδους καὶ Μέσης) Ἐκπαιδεύσεως», καταθέτω τὴν ἀκόλουθον δήλωσιν: Θεωρῶ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 4379)1964 Νομοθετικὸν Διάταγμα, νόμῳ καὶ οὐσίᾳ, ἀπαράδεκτον, ὡς ἀντιβαῖνον πρὸς τὸ ἐν ἰσχύϊ Σύνταγμα καὶ ὡς ἐπιζήμιον διὰ τὴν εἰς τὸ μέλλον ἐπιβίωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ὡς ἀνεξαρτήτου καὶ ἑνιαίας πολιτικῆς κοινότητος καὶ ὡς θέτον εἰς τρομερὰς δοκιμασίας τὸ μέγα θέμα τῆς Ἑλληνικῆς Παιδείας, ὅπερ πρέπει νὰ κρίνεται ὑπερκομματικῶς. 1) Διότι τὸ ρηθὲν Ν.Δ. 4379 ὑπονομεύει τὴν γλωσσικὴν τοῦ Ἔθνους ἑνότητα διὰ τῆς ἀναγνωρίσεως ὡς παραλλήλως ὑπαρχουσῶν πλειόνων τῆς μιᾶς γλωσσῶν, καταλύει τὸ «ὁμόγλωσσον» τῶν Ἑλλήνων καὶ θέτει εἰς κίνδυνον τὴν ἑνότητα τοῦ πολιτικοῦ καὶ κοινωνικοῦ σώματος τοῦ Ἔθνους, διὰ τῆς ὁποίας τοῦτο κατώρθωσε νὰ ἐπιβιώσῃ ἐπὶ μίαν τρισχιλιετηρίδα, συντρῖβον ὅλας τὰς δυνάμεις τοῦ σκότους καὶ τῆς βίας, αἵτινες ἐπεδίωξαν νὰ συντρίψουν τὰ ἰδανικὰ καὶ τὰς παραδόσεις τοῦ ἀνθρώπου, τὰ ἰδεώδη τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τὴν ἐλευθερίαν. 2) Διότι κλονίζει τὴν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος προστατευομένην Ὀρθόδοξον πίστιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ κλονισμὸς οὗτος γίνεται διὰ δύο μέσων: I) Διὰ καταργήσεως διὰ τοῦ Ν.Δ. 4379 τῆς διδασκαλίας τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς εἰς τὰ Γυμνάσια, καθιστᾷ ἀδύνατον τὴν ἄμεσον καὶ ζῶσαν ἐπαφὴν τῶν νεωτέρων γενεῶν μὲ τὰς ἑτέρας Γραφὰς καὶ τὰ συγγράμματα τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας. II) Ὑποβιβάζει τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν εἰς τὰ Γυμνάσια καὶ εἰς τὰ Λύκεια, εἰς τὴν ὁμάδα τῶν μὴ βασικῶν κλάδων, λησμονηθέντος, ὅτι Θρησκεία καὶ Ἔθνος, διὰ μέσου τῶν αἰώνων, εἶναι συνυφασμέναι καὶ ἀρρήκτως συνδεδεμέναι. 3) Καταργοῦν, τὸ Ν.Δ. 4379, τὴν εἰς τὰ σχολεῖα τῆς πρώτης βαθμίδος συστηματικὴν διδασκαλίαν τῆς μορφῆς τῆς γλώσσης, δι’ ἧς διερμηνεύεται ὁ πολιτικὸς βίος τοῦ Ἔθνους, ἐπιχειρεῖ νὰ θέση τὸ μέγα πλῆθος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἔξω ἀπὸ τὴν ἐνεργὸν συμμετοχὴν εἰς τὸν πολιτικὸν βίον τοῦ Ἔθνους, ἐπὶ τῷ τέλει, ὅπως καταστήσῃ τοῦτο ἄβουλον μᾶζα, πρόσφορον εἰς τὴν καταδημαγώγησιν. 4) Διότι, διὰ τῆς ἐλλειποῦς διδασκαλίας τῆς νέας Ἑλληνικῆς γλώσσης εἰς τὰ σχολεῖα τῆς πρώτης βαθμίδος, ἐπιδιώκει τὸ Ν.Δ. 4379, νὰ καταπνίξῃ τὴν Ἐθνικὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ νὰ μετατρέψῃ τὸ φρόνημα αὐτοῦ πρὸς κοσμοθεωρίαν, ἀντιτιθεμένην πρὸς τὴν ἱστορικὴν καὶ πολιτιστικὴν αὐτοῦ ἀποστολήν. 5) Διὰ τῆς καταργήσεως τῆς διδασκαλίας τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς γλώσσης εἰς τὰ Γυμνάσια, ἐπιζητεῖ τὸ Ν. Δ. 4379, νὰ καταστήσῃ ἀδύνατον τὴν ζῶσαν ἐπαφὴν τῶν φοιτώντων εἰς τὰ σχολεῖα ταῦτα μαθητῶν, μὲ τὰς ρίζας τῆς ἱστορικῆς καὶ θρησκευτικῆς τοῦ Ἔθνους παραδόσεως, ἥτις κατέστησε τὸ Ἔθνος μας ἱκανὸν νὰ ἀντισταθῇ καὶ ἐπιτυχῶς νὰ ἀντιπαλαίσῃ ἐναντίον πάσης ἐπιδρομῆς καὶ νὰ προστατεύσῃ τὰ πανανθρώπινα ἰδανικὰ τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τὴν ἐλευθερίαν. 6) Διότι, ὁ διὰ τοῦ Ν.Δ. 4379, εἰσαγόμενος περιορισμὸς τῆς διδασκαλίας τῶν Ἀρχαίων Ἑλληνικῶν εἰς τὸ τριτάξιον Λύκειον, θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα, ἐντὸς ὀλίγου χρόνου, νὰ καταπέσουν εἰς χαμηλὸν ἐπίπεδον, ἐν συγκρίσει μὲ τὰς γειτονικὰς εὐρωπαϊκὰς χώρας, αἱ εἰς τὴν πατρίδα μας σχετικαὶ μὲ τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν πολιτισμὸν μελέται καὶ σπουδαί. 7) Διότι, ὁ ὑπὸ τοῦ Ν.Δ. 4379 προβλεπόμενος καθορισμὸς τῶν εἰς τὰ σχολεῖα διδασκομένων μαθημάτων καὶ ἡ διάταξις αὐτῶν ἐλέγχεται ὅλως ἀπροσάρμοστος πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐπιστημῶν καὶ τῆς περιοχῆς. 8) Διότι, τὸ Ν. Δ. 4379, καταργῆσαν τὸν κλάδον τῆς «Πολιτικῆς Ἀγωγῆς», εἰσήγαγεν ἀντ’ αὐτοῦ, μάθημα κομματικοῦ προπαγανδισμοῦ, ἐπὶ μεγίστῃ ζημίᾳ τῆς ἀνάγκης, ὅπως οἱ Ἑλληνόπαιδες γαλουχοῦνται ὑπερκομματικῶς, εἰς τὰ νάματα τοῦ Ἑλληνοχριστιανικοῦ πολιτισμοῦ. 9) Διότι, διὰ τῆς ἱδρύσεως τοῦ «Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου», εἰσήγαγε, τὸ Ν.Δ. 4379, εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, τρόπον διακυβερνήσεως τῆς παιδείας, ἀντιβαίνοντα πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς ἰσονομίας καὶ τῆς χρηστῆς διοικήσεως καὶ καταρρίπτοντα τὴν συνταγματικῶς ἠγγυημένην ἰσότητα τῶν πολιτῶν. Κατὰ παράβασιν δὲ τοῦ Διοικητικοῦ Δικαίου, διὰ τῆς παρεισαγωγῆς εἰς τὰ συμβούλια ἐπιλογῆς τῶν Ἐπιθεωρητῶν καὶ μελῶν εἰλημμένων ἐκ τοῦ κύκλου τῶν λογοτεχνῶν, ἐδημιούργησε θέμα διοικητικῆς ἀναρμοδιότητος καὶ ἀνωμαλίας, διότι παρεσχέθησαν διοικητικαὶ ἁρμοδιότητες εἰς πρόσωπα ὅλως ἄσχετα πρὸς τὸ ἔργον τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ. 10) Διότι, γενικῶς, ἐξεταζόμενον τὸ Ν.Δ. 4379, ἀντιτίθεται πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ Ἔθνους, τὸ ὁποῖον ἐστάθη ὡς ἀσπὶς ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐθραύσθη πᾶσα ἐπιβουλὴ ἐναντίον τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς ἀνθρωπίνης ἐλευθερίας καὶ ἀξιοπρεπείας. Ἀλλά, πέραν τῶν ἀνωτέρω, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπισημάνω καὶ τὰ ἑξῆς: Ἐὰν ὑπῆρχε καὶ μικρά, ἔστω, ἀμφιβολία περὶ τῶν κομματικῶν καὶ δημαγωγικῶν, διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως, ἐπιδιώξεων τῆς Κυβερνήσεως, ἦλθον τὰ νεωστὶ ληφθέντα μέτρα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν περιβολὴν τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν, νὰ τὴν διαλύσουν. Καὶ ἐχαρακτηρίσθησαν ἀμέσως ὑπὸ τῆς κοινῆς γνώμης, ὡς γελοῖα καὶ ἀηδῆ, ὑπὸ δὲ τοῦ ἀναγγείλαντος αὐτά, κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς δευτερευούσης σημασίας, ἐν τούτοις, εἶναι, παρὰ τὸν ἀναμφισβήτητον δημαγωγικὸν σκοπόν των καὶ ἀπὸ ἄλλων ἀπόψεων, σοβαρῶς ἐπικίνδυνα καὶ ὄχι γελοῖα. Διότι, πρῶτον μέν, εἶναι μέτρα βλαβερά διὰ τὴν ὑγείαν τῶν μαθητῶν, ἡ γαλάζια ποδιὰ μάλιστα, μὲ τὴν εὔκολον ρύπανσίν της, καὶ ἐπιζημία διὰ τὰς οἰκογενείας, ὡς γνωρίζουν αἱ μητέρες, ἔπειτα δὲ καὶ ἀποβλέπουν εἰς τὸ νὰ μὴ προδίδωνται οἱ συρρέοντες εἰς τὰς ὀργανώσεις καὶ τὰς ἄλλας πολιτικὰς ἐκδηλώσεις μαθηταί, ὡς συνέβη ἤδη καὶ ἀπεκαλύφθησαν ὑπὸ τοῦ φωτογραφικοῦ φακοῦ, οἱ πηλικοφόροι μαθηταί, οἱ παρευρεθέντες εἰς συγκεντρώσεις πόλεων τῆς Μακεδονίας. Ἐπεσημάνθησαν ὑπὸ πολλῶν καὶ μάλιστα τῶν πλέον ἁρμοδίων, οἱ ὕψιστοι ἐθνικοὶ κίνδυνοι, οἱ ὁποῖοι δημιουργοῦνται ἐκ τῆς μεταρρυθμίσεως. Ἡ Ἀκαδημία, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν καθολικωτέραν ἐκπροσώπησιν τοῦ Ἔθνους, διότι ἐν αὐτῇ περιλαμβάνονται ἐπιστήμονες ὅλων τῶν ἐπιστημῶν, ἀλλὰ καὶ ὅλων τῶν φιλοσοφιῶν καὶ κοινωνικῶν, ἀκόμη δὲ καὶ πολιτικῶν καὶ κομματικῶν τάσεων, ἀπεδοκίμασε τὴν μεταρρύθμισιν. Ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, αἱ Πανεπιστημιακαὶ Σχολαί, προεξαρχούσης τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς Ἀθηνῶν, τῆς δημιουργοῦ τῆς νεωτέρας πνευματικῆς ζωῆς τοῦ Ἔθνους, παραμενούσης πάντοτε εἰς τὰς ἱερὰς τῆς φυλῆς ἐπάλξεις, προστατευούσης τὴν παράδοσιν, ἀλλὰ καὶ ὁδηγούσης εἰς συνεχῆ πρόοδον, δι’ αὐτὸ δὲ καὶ λυσσωδῶς βαλλομένης ὑπὸ τῶν διαφόρων μεταρρυθμιστῶν, πάντα τὰ σοβαρὰ ἱδρύματα, πᾶσαι αἱ τάξεις, ἀπεδοκίμασαν τὴν μεταρρύθμισιν καὶ τοὺς μεταρρυθμιστάς, οἵτινες, ὅμως, ἀναισθητοῦντες, ἀσυγκίνητοι καὶ ἀδιαφοροῦντες διὰ τὴν πανταχόθεν ἐκδηλουμένην ἀντίδρασιν, συνεχίζουν τὸ ὀλέθριον ἔργον των εἰς βάρος τῆς παιδείας, καὶ ἑπομένως, τοῦ μέλλοντος τοῦ Ἔθνους καὶ μὲ σπουδὴν ἐπροχώρησαν καὶ προχωροῦν εἰς τὰς ἐπικινδύνους μεταρρυθμίσεις των. Ὀγκοῦται δὲ ὁσημέραι ἡ ἀντίδρασις τοῦ λαοῦ, ὅστις, ἐν ἀρχῇ, παρασυρθεὶς καὶ παραπλανηθεὶς ὑπὸ τῶν δημαγωγικῶν ἐξαγγελιῶν «περὶ δωρεὰν Παιδείας», δὲν ἐπρόσεξε τὶ γίνεται, εἰς βάρος τῶν παιδιῶν του διὰ τῶν εἰς τὴν Παιδείαν μεταβολῶν καὶ μόλις τώρα ἀρχίζει νὰ ἀντιλαμβάνεται, βλέπων τὰ ἀκατανόμαστα, ἀπερίγραπτα βιβλία, ἅτινα παρεσκευάσθησαν κρυφίως, αὐθαιρέτως, παρὰ πάντα νόμον, καὶ τίθενται, — ποῦ ἄλλο ἢ δωρεάν,— εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ἀτυχῶν μαθητῶν. Διότι, μόλις τώρα, ἀρχίζει νὰ ἀντιλαμβάνεται ὁ εὐφυὴς διορατικὸς λαός, μὲ τὸ ἀλάνθαστον αἰσθητήριόν του, ὅτι διὰ τῆς νέας παιδείας, ἐπιδιώκεται νὰ ἐμποδισθοῦν, νὰ μορφωθοῦν, νὰ στραβωθοῦν, κυριολεκτικῶς, καὶ νὰ μείνουν ἐν σκότει, μακρὰν πάσης ἀληθινῆς παιδείας καὶ μορφώσεως τὰ παιδιά του, διὰ νὰ εἶναι εὔκολος λεία εἰς πᾶσαν ξενόδουλον καὶ ξενοκίνητον κοσμοθεωρίαν καὶ τὰς ἄλλας ἐλλοχευούσας προπαγάνδας. Δὲν ἐπεσημάνθη, ὅσον ἔπρεπεν, ἓν σημαντικώτατον σημεῖον τῆς ὀλεθριωτάτης μεταρρυθμίσεως, ἡ κατάργησις τῶν κλασσικῶν σχολείων. Εἰς ὅλον τὸν κόσμον, ὑπάρχουν πολλοὶ τύποι σχολείων, καὶ οἱ δημοκρατούμενοι πολῖται, ἐκλέγουν ἐλευθέρως τὰ σχολεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ μορφωθοῦν τὰ παιδιά των, ἀναλόγως τοῦ ἐνδιαφέροντός των. Καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὑπῆρχε πρὶν ἡ ἐλευθερία αὕτη. Σήμερον, εἰς τὴν νικήσασαν δημαγωγίαν, ἡ παιδεία κατὰ τρόπον ἀντιδημοκρατικόν, ἡ παιδεία, περιορίζεται μέχρι σημείου ἀστυνομεύσεως, ἀφοῦ ὑποχρεοῦνται τὰ παιδιά, οἱαδήποτε διαφέροντα καὶ ἂν ἔχουν, νὰ φοιτήσουν εἰς ἓν μόνον εἶδος σχολείου. Καὶ ἤδη οἱ γονεῖς, ἐν ἀπογνώσει, ἑτοιμάζουν νὰ ζητήσουν ἀδείας λειτουργίας κλασσικῶν γυμνασίων καὶ ἀναμένουν, μετὰ πολλῆς περιεργείας, νὰ ἴδωμεν, τί θὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις τῆς Δημοκρατίας. Θὰ ἀρνηθῇ εἰς τοὺς πολίτας τῆς Δημοκρατίας νὰ μορφώσουν ἐλευθέρως τὰ παιδιά των, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς ξένους νὰ ἱδρύουν ἐλευθέρως σχολεῖα καὶ νὰ πληρώνουν ἀκόμη καὶ τὰ ἔξοδα διατροφῆς καὶ μεταφορᾶς τῶν μαθητῶν, διὰ νὰ τοὺς προσελκύσουν εἰς τὰ σχολεῖα των, ὅπως συμβαίνει, δυστυχῶς, εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ἢ θὰ τοὺς ὑποχρεώσῃ νὰ φοιτήσουν εἰς τὰ ἀνθελληνικὰ σχολεῖα τους, ὅτι οἱ γονεῖς θὰ τραποῦν πρὸς τὰ ξένα σχολεῖα ἢ τὰ ἐν τῇ ξένῃ σχολεῖα ἢ θὰ ὑπεισέλθουν εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς Τουρκοκρατίας, μὲ τὰ «κρυφὰ σχολεῖα», διὰ νὰ μάθουν τὰ παιδιά μας Ἑλληνικά; Ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις, γενομένη ἄνευ τῆς γνώμης τῶν εἰδικῶν, ἐξεργάζεται, ὅπως ἐλέχθη ἤδη, ὑπὸ ἁρμοδιωτάτων ἀνδρῶν, τὸν ἀφελληνισμὸν τῶν Ἑλλήνων. Ὁ χαρακτηρισμός, ὅσον βαρὺς καὶ ἂν εἶναι καὶ πραγματικῶς, εἶναι καὶ δίκαιος. Ἐὰν ἐπιτρέψωμεν τὴν ἐφαρμογήν του καὶ δὲν ἀντιδράσωμεν, ἐκπληροῦντες ὑπέρτατον χρέος πρὸς τὸ Ἔθνος, θὰ συγκατατεθῶμεν εἰς προσπάθειαν πρωτοφανῆ, κατὰ τῆς φυλῆς. Εἶναι βέβαιον, ὅτι διὰ τῆς διδασκαλίας, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει ἡ μεταρρύθμισις αὕτη, ἡ Παιδεία καὶ ἰδίᾳ ἡ γλωσσικὴ μόρφωσις τοῦ Ἔθνους, θὰ περιέλθῃ εἰς κατάστασιν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶδε τοῦτο, οὔτε κατὰ τὴν φοβερὰν μακρὰν Τουρκοκρατίαν. Τὸ θέμα δὲν εἶναι κομματικόν, ἀλλ’ ἐθνικόν. Τὸ σύνολον σχεδὸν τοῦ Ἔθνους, ἀντιτίθεται εἰς τὴν μεταρρύθμισιν. Εἶναι μαθηματικῶς βέβαιον, ὅτι μίαν ἡμέραν, συντόμως μάλιστα, θὰ ἀνατραπῇ ὑπὸ τὰς ἀρὰς τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ τὸ κακόν, ὅπερ θὰ ἔχῃ συντελεσθῆ, θὰ εἶναι μέγα. Καὶ ἡ μεταρρύθμισις τοῦ 1928–30, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησαν οἱ ἴδιοι ἄνθρωποι, ἀπεδοκιμάσθη ὑπὸ τῶν ἰδίων τῶν μεταρρυθμιστῶν. Ἀλλά, τὰ ἀποτελέσματά της, τὰ εἴδομεν καὶ τὰ βλέπομεν ὅλοι. Καὶ ἦτο, ἡ μεταρρύθμισις ἐκείνη, λίαν περιωρισμένη καὶ μετριωτάτη, πρὸ τῆς σημερινῆς, τῆς ἀνατρεπούσης καὶ καταλυούσης τὰ πάντα. Τὸ φοβερὸν τοῦτο κατασκεύασμα, πρέπει νὰ καταργηθῇ καὶ οἱ συνεργήσαντες κατὰ τῆς Παιδείας τοῦ Ἔθνους, νὰ τιμωρηθοῦν, ὅπως θὰ τιμωρηθοῦν ἀσφαλῶς κἄποτε, καὶ ἡ Βουλή, αἰρομένη εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων, νὰ μελετήσῃ, μετὰ τῆς προσηκούσης προσοχῆς καὶ σοβαρότητος, τὸ μέγα τοῦτο θέμα καὶ συμβουλευομένη τὰ φύσει ἁρμόδια ἔργα, τὰ τῆς Πολιτείας καὶ τοῦ Ἔθνους, καὶ τὴν πεῖραν τῶν εἰδικῶν, νὰ ἀναμορφώσῃ τὴν παιδείαν καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὸ Ἔθνος παιδείαν ἱκανὴν νὰ τὸ ὁδηγήσῃ, οὐχὶ εἰς τὴν καταισχύνην, ἀλλὰ εἰς τὴν πρόοδον καὶ ἀνάπτυξιν τοῦ μακροῦ παρελθόντος του καὶ οὐχὶ εἰς ἀφελληνισμὸν καὶ ἀληθινὸν σοσιαλισμόν, τὸν ὁποῖον ἐπεξεργάζεται ἡ σήμερον καταδικαζομένη μεταρρύθμισις. Ὡς ὑπεύθυνος δημόσιος ἀνήρ, ἔπραξα τὸ καθῆκον μου καὶ ἀπὸ τὸ περίσσευμα τῆς καρδιᾶς μου, δίχως εἰδικώτερον νὰ ἐπισημάνω τὰ τῆς διαρθρώσεως τῆς Γεν. Ἐκπαιδεύσεως, τὰ τῆς ἱδρύσεως σχολείων, παροχῆς δωρεὰν ἐκπαιδεύσεως, ὑποχρεωτικῆς ἐκπαιδεύσεως, νεοελληνικῆς γλώσσης εἰς τὰ σχολεῖα, συγγραφῆς καὶ κρίσεως διδακτικῶν βιβλίων, διὰ δημοτικὸν σχολεῖον, Γυμνάσιον, Λύκειον, Ἀκαδημαϊκὸν ἀπολυτήριον, ὑπερωριακῆς ἐργασίας καθηγητῶν, ἐντατικῆς ἐκπαιδεύσεως, Παιδαγωγικῶν Ἀκαδημιῶν, Παιδαγωγικὸν Ἰνστιτοῦτον, Κεντρικὰ Ὑπηρεσιακὰ Συμβούλια, μὲ ταχύτητα, ἔθιξα ὡρισμένας σκέψεις μου, διὰ νὰ κλείσω μὲ τὸν ἐπίλογον τοῦ ποιήματος τοῦ Λέων. Φιλιππίδου, καθηγητοῦ Πανεπιστημίου «Παιδεία καὶ Ἔθνος», ὅστις ἀναφέρει, ἐν μέσῳ ἑνὸς δυναμικοῦ ἀνταγωνισμοῦ τῶν ἐθνῶν, ἄνευ προηγουμένου, εἰς τὴν παγκόσμιον ἱστορίαν, τὸ Ἑλληνικὸν δικαιοῦται, δύναται καὶ πρέπει νὰ σταθῇ καὶ νὰ διαιωνισθῇ αὐτοτελές, ἀκέραιον, ἀνεξάρτητον καὶ πανσέβαστον. Διότι καὶ πολιτισμὸν ἔχει τὸν ἀρχαιότατον καὶ τελειότατον καὶ πνευματικὰς ἀξίας ἐξήγγειλεν ἀπὸ τοῦ βάθους τῆς ἐθνικῆς του συνειδήσεως, παγκοσμίως θαυμασθείσας, δι’ ὧν τὴν τελειοτάτην καὶ ὀρθόδοξον καὶ ἱστορίαν ἔχει τὴν ἐνδοξοτέραν τοῦ κόσμου καὶ ἱστορίαν νέαν ἔγραψε καὶ ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ κόσμου, νικηφόρως, ἠγωνίσθη. Δικαιοῦται, λοιπόν, νὰ σταθῇ καὶ νὰ διαιωνισθῇ εἰς τὴν παγκόσμιον ἱστορίαν. Τοῦτο ἐξαρτᾶται σχεδὸν ἀποκλειστικῶς, ἀπὸ τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς λειτουργούς του, εἰς χεῖρας τῶν ὁποίων εὑρίσκεται ἡ νέα γενεά. Ἡ εὐθύνη των εἶναι μεγάλη, ἀλλὰ καὶ ἡ κρίσις ὑψίστη, ἀνάλογος τῆς ἀποστολῆς των, τὸ Ἔθνος πιστεύει, ὅτι θὰ φανῶσιν ἄξιοι καὶ τῆς εὐθύνης καὶ τῆς τιμῆς. Διότι ἡ φιλοτιμία καὶ ἡ φιλοπατρία εἶναι, κατ’ ἐξοχήν, ἀρεταὶ Ἑλληνικαί.

§31Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Μίαν παρατήρησιν, πρῶτον, εἰς ὅσα ἐλέχθησαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Γυιόκα, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ποσὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, διὰ τὴν παιδείαν. Ὀρθὸν εἶναι, ὅτι ἐπέρχεται ἡ φυσιολογικὴ αὔξησις λόγῳ τῆς βελτιώσεως τῆς οἰκονομίας καὶ ὡς ἐκ τούτου, τὰ ποσά, ἐὰν παρεβάλοντο ὡς ποσά, δὲν σημαίνουν ἀναγκαίαν αὔξησιν. Ὀρθὴ ἡ παρατήρησις. Ὑπάρχει, ὅμως, καὶ ἡ ποσοστιαία αὔξησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ὁποία, νομίζω, ὅτι παρελείφθη κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν. Ὁ κ. Ἀνερούσης, ἦτο ὁ πρῶτος, τοὐλάχιστον, ἐξ ὅσων ἤκουσα ἐγώ, ἀφ’ ἧς εἶμαι Ὑπουργὸς εἰς τὴν Βουλήν, τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος ἐκηρύχθη σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, αἱ γνῶμαι του εἶναι, βεβαίως, σεβασταί, πᾶσα γνώμη εἶναι σεβαστή. Θὰ ἤθελον νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι ὁ θαυμάσιος ἐρανισμὸς γνωμῶν ποὺ ἔκαμεν, ἀπὸ τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, μέχρι τοῦ Ἀνδρέα Μιχαλακοπούλου, Γρηγορίου Κωνσταντᾶ, τοῦ Λεωνίδα Φιλιππίδη, τοῦ ἀρχείου τοῦ Πετρῶφ, τὰς ὁποίας ἐδῶ ἠκούσαμεν, θεωροῦμεν, ὅτι εἶναι ἀπὸ κείμενα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς δικαιούμεθα — δὲν νομίζομεν ποτέ, ὅτι ὁ Γρηγόρης Κωνσταντᾶς, π.χ., θὰ ἐστρέφετο κατὰ τῶν ἰδικῶν μας ἀπόψεων καὶ οὔτε, ὅτι ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, θὰ ἦτο ὁ ἀπολογητὴς τῶν ἀπόψεων ποὺ ἠκούσαμεν — νὰ τὰ ἐπικαλεσθῶμεν. Τρέμομεν ἀπὸ τὸ δέος, ὅτι εἴμεθα προδόται τοῦ Ἔθνους, ὅτι ἀνοίγομεν τὰς πύλας εἰς τὸν ἐχθρὸν καὶ πλείστας ὅσας φράσεις ἀνέφερεν ὁ ἀγαπητός, κατὰ τὰ ἄλλα, συνάδελφος, τὰς ὁποίας εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος, ὅτι καὶ ὁ ἴδιος δὲν πιστεύει, διότι, ἀλλοίμονον, ἐὰν εἴμεθα ὅλοι ἡμεῖς καταστροφεῖς καὶ μόνον ὁ ἴδιος εἶχεν ηὐξημένην ἐθνικὴν εὐθύνην. Δὲν νομίζω, ὅτι ἠμπορῶ νὰ δεχθῶ, ὡς Ἕλλην, ὡς ὑπεύθυνος ἐπὶ τῆς παιδείας, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ὡς μέλος ἑνὸς κόμματος, τὴν ὕβριν, ἡ ὁποία μόνον ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ καταδίκην θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἐπισύρῃ, ὅταν ἐκάμνομεν ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερε. Θέλω νὰ θεωρήσω, ὅτι ἐν τῇ ρύμῃ τοῦ λόγου του, ὡς ἀπολογητοῦ τῆς καθαρευούσης καὶ ὡς ἀπολογητοῦ τῆς συντηρήσεως, μὲ τὸ θάρρος ποὺ τὸν διακρίνει, ἀσφαλῶς ὑπερέβαλε, διότι ἄλλως, ἡ κατάστασις θὰ ἦτο αὐτόχρημα τραγικὴ καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ μᾶς ἀναμένῃ μόνον τὸ ἐκτελεστικὸν ἀπόσπασμα. Θέλω νὰ ἐλπίσω, ὅτι θὰ τὸ ἀποφύγωμεν. Ἀνέφερε, μεταξὺ ἄλλων, ὅτι ἡ δωρεὰν παιδεία, δὲν εἶναι πλήρης, ἀλλὰ μετὰ παρεδέχθη, ὅτι εἶναι τόσον πλήρης, ὥστε καλύπτει καὶ αὐτοὺς τοὺς πλουσίους, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ ἐλάττωμά της. Θὰ ἠμποροῦσα νὰ δεχθῶ τὴν ἄποψιν αὐτήν, πάντως, ὁ ἀριθμὸς εἶναι ἐλάχιστος εἰς τὸ ποσοστὸν τοῦ συνόλου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ θὰ ἤθελα εἰς αὐτὸ — νομίζω, ὅτι ἴσως ἐλέχθη καὶ ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου προκατόχου μου — νὰ δώσω κυρίως τὴν ἐξήγησιν, διατί τὴν ἐκάμαμεν γενικήν. Διότι, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ διάκρισις. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ ὅλους, ὡς ἀγαπητοὺς συναδέλφους, ἀσχέτως παρατάξεως: Φαντάζεσθε, τί θὰ συνέβαινεν, ἐὰν ἔπρεπε νὰ προσκομίσουν πιστοποιητικὸν ἀπορίας, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐδικαιοῦντο δωρεὰν παιδείας; Φαντάζομαι, ὅτι τὸ πλεῖστον τῶν ἀπασχολήσεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, π.χ., θὰ ἦτο νὰ δέχεται σημειώματα περὶ τοῦ ἀγαπητοῦ συμπατριώτου του, κ. τάδε, τοῦ ὁποίου ὁ υἱὸς πάσχει καὶ ἔχει ἀνάγκην δωρεὰν παιδείας. Ἡ γενίκευσις ἔλυσε τὸ πρόβλημα καὶ δὲν ἐπέφερε καμμίαν ζημίαν, διότι εἰς τὸ σύνολον τῶν Ἑλληνοπαίδων, οἱ πραγματικῶς πλούσιοι, εἶναι ἐλάχιστοι καὶ ἔτσι ἠμπορεῖ ἀνέτως νὰ λυθῇ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἐπίθεσις κατὰ τῆς δωρεὰν παιδείας, ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς, οὐσιαστικῶς δεικνύει τὴν ἀδυναμίαν ἐπιχειρημάτων ἐναντίον της. Δὲν νομίζω, ὅτι χρειάζεται νὰ εἴπω τίποτε ἄλλα. «Ἀνατρέπομεν παραδόσεις καὶ θεσμούς, ἐγκαταλείπομεν τὰ πάντα, ἐγκαταλείπομεν τὴν ραχοκοκκαλιὰν τοῦ Ἔθνους, ἐπέρχεται ὁ Σλαβισμός», τὸ τί ἠκούσθη ἐναντίον μας! Ἐκφράζω τὴν κατάπληξίν μου, δὲν τὸ ἐφανταζόμην, ὅτι θὰ εἶχον, ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ κ. Ἀνερούση,— τὸν ὁποῖον θὰ ἤθελα νὰ τιμήσω, δι’ ἕνα θέμα, εἶναι νομίζω, ὁ βουλευτής, ὁ ὁποῖος ἔρχεται συχνότερα ἀπὸ ὅλους εἰς τὸ Βουλευτήριον καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι ἄξιος συγχαρητηρίων— καὶ ὅτι θὰ ἔφθανεν εἰς τοιαύτας ἀκρότητας. Ἀκόμη καὶ ὁ Μανώλης Τριανταφυλλίδης ἀνεφέρθη ὡς περίπου πρόσωπον ὕποπτον, ὁ μέγας γλωσσολόγος, ὁ ὁποῖος κατὰ σύμπτωσιν εἰς περίοδον ἄκρως συντηρητικὴν εἶδε τὴν Γραμματικήν του νὰ υἱοθετῆται ἀπὸ τὴν Ἀκαδημίαν Ἀθηνῶν, κατὰ τὴν περίοδον τῆς δικτατορίας Μεταξᾶ, αὐτὸ εἶναι τὸ φοβερὸν κείμενον.

§32Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Ὄχι ὡς σχολικὸν βιβλίον.

§33Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑπ. Ἐθνικῆς Παιδείας). Σύμφωνοι, αὐτὸ τὸ βιβλίον, τὸ ὁποῖον ἐνέκρινεν ἡ Ἀκαδημία Ἀθηνῶν χρησιμοποιεῖται εἰς τὰ σχολεῖα σήμερον. Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ὑπάρχει ἀσφαλῶς φανατισμὸς κατὰ τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Ἀνερούση, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πράγματι ὄχι ἀπὸ ἀπόψεως οὐσίας θὰ ἔλεγα ἀσφαλῶς ὑπερέβη τὰ ἐσκαμμένα. Καὶ θὰ ἔλεγον πῶς δὲν καταθέτει καὶ μίαν αἴτησιν περὶ ἄρσεως πλέον τῆς ἀσυλίας μας διὰ νὰ διωχθῶμεν ὑπὸ τοῦ Ποινικοῦ Δικαστηρίου, ἂν κατὰ τοῦ Ἔθνους, αὐτὰ ἐπεξεργαζώμεθα.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Ἐφραιμίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§35Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ὁμιλήσω ἐναντίον τῆς προτάσεως περὶ ἀκυρώσεως. Διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι ὁλόκληρος ἡ παράταξίς μας καὶ ἐγὼ προσωπικῶς κατὰ τὰς συζητήσεις εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐξουσιοδοτήσεως ἐτάχθημεν ὑπὲρ τοῦ νομοθετήματος τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Τότε εἴχαμε διαπιστώσει, ὅτι τὸ νομοθέτημα εἴς τινα βαθμὸν προσηρμόζετο πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς συγχρόνου παιδείας καὶ πρὸς τὰς ἐπιτακτικὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου. Τότε εἴχαμε, ἐπίσης, ὑπογραμμίσει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νομοθέτημα ὁλοκληρωμένον καὶ ἐπισημάναμε τὰ ἀρνητικά του σημεῖα. Ἡ μεταρρύθμισις, διεκηρύξαμε καὶ ἀπεδείξαμε, ἀποτελεῖ πρόοδον, ἀλλὰ εἶναι ἀνεπαρκής, ὄχι ἀνταξία τῶν οὐσιαστικῶν ἀπαιτήσεων τῆς ἐποχῆς, δὲν ἀποτελεῖ οὔτε ἐκπλήρωσιν πλήρη τῶν διακηρύξεων τῆς Κυβερνήσεως, περὶ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Ἐκ μέρους ὡρισμένης μερίδος τῆς Βουλῆς ὑπῆρξαν καὶ συνεχίζονται ἀμφισβητήσεις καὶ πολεμικὴ περὶ τῆς ἀναγκαιότητος τῆς μεταρρυθμίσεως. Νομίζομεν, ὅτι ἀπὸ τὰς συζητήσεις ποὺ διεξήχθησαν κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου διὰ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν, ἰδιαιτέρως δὲ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως διὰ τὴν ἀκύρωσιν τοῦ νόμου αὐτοῦ, ἡ ἐπιχειρηματολογία τῶν ἀντιμεταρρυθμιστῶν ἐνίσχυσε τὴν πεποίθησιν διὰ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ἡ παράταξίς μας ὑποβάλλει μίαν πρότασιν καὶ προκαλεῖ τὴν δεξιὰν Ἀντιπολίτευσιν νὰ τὴν δεχθῇ. Ἡ πρότασίς μας εἶναι ἡ ἑξῆς: Νὰ ἐκτυπωθῇ εἰς εἰδικὸν τεῦχος ἡ γενομένη συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου περὶ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως ἐπίσης δὲ ὡς παράρτημα καὶ αἱ συζητήσεις περὶ ἀκυρώσεως τοῦ νόμου τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Τὸ εἰδικὸν τοῦτο τεῦχος καὶ τὸ παράρτημα νὰ ἐκτυπωθῇ εἰς χιλιάδας ἀντιτύπων νὰ διανεμηθῇ μέχρι τοῦ ἀκροτάτου σημείου τῆς χώρας μας εἰς κάθε σπίτι διὰ νὰ διαβάσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ νὰ μάθῃ ἐπωνύμως καὶ βάσει γραπτῶν κειμένων, ποῖοι εἶναι οἱ ἐθνοκάπηλοι, οἱ γλωσσοκάπηλοι καὶ οἱ χριστιανοκάπηλοι. Διότι τὸ σύνολον τῶν «ἐπιχειρημάτων» ἐκ μέρους τῶν συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τῆς δεξιᾶς περικλείεται εἰς αὐτὸ τὸ τρίπτυχο τῆς καπηλίας. Ὑπάρχει καὶ τὸ παράρτημα τοῦ τριπτύχου τῆς καπηλίας. Ἐκλήθη ὁ λαὸς νὰ γίνῃ λατῖνος, ἐκλήθη νὰ διατηρήσῃ καὶ λατρεύσῃ τὰ πρωτότυπα τῆς Ρωμαϊκῆς περιόδου. Διεκηρύχθη μὲ «ἱερὰν» συγκίνησιν ἐκ μέρους τῶν συναδέλφων τῆς δεξιᾶς, ὅτι κινδυνεύει τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ ἐὰν δὲν καλλιεργηθῇ εἰς τὸ Σχολεῖον τὸ Ρωμαϊκὸν ἦθος! Κύριοι συνάδελφοι, ἐπεβάλλετο βεβαίως νὰ γίνῃ συζήτησις εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν καὶ μετὰ τὴν ψήφισίν της, ὄχι ὅμως διὰ νὰ ἀκυρωθῇ, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ πῶς πάει ἡ ἐφαρμογή της, ποῖα τυχὸν κενὰ ἀνακύπτουν εἰς τὴν πρᾶξιν καὶ νὰ γίνουν ὑποδείξεις πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ νόμου. Δυστυχῶς δὲν ἔγινεν αὐτό. Ἡ Κυβέρνησις ἐνῷ ἡ Βουλὴ διὰ τῆς συντριπτικῆς της πλειοψηφίας ἐνέκρινε τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἐπιδοκιμάζεται ἀπὸ τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πλὴν φυσικὰ τῶν καπήλων, δυστυχῶς δὲν προχώρησε μὲ ταχύτητα εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Δὲν ὡλοκλήρωσεν ἀκόμη νομοθετικῶς τὴν μεταρρύθμισιν εἰς τοὺς ἄλλους τομεῖς τῆς παιδείας, δὲν συνεπλήρωσε τὰ κενά. Ἀντὶ τούτων ποὺ ἐπεβάλλοντο ἐσημείωσε καὶ ὑπαναχωρήσεις, βήματα πρὸς τὸν σκοταδισμόν. Ὁμιλῶν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὸν δωδεκάλογόν του περὶ Παιδείας, εἶχεν εἴπει, ὅτι μετὰ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν, πρέπει νὰ πνεύσῃ ἐνθουσιασμὸς εἰς τὰ σχολεῖα, τοὺς μαθητὰς καὶ τὸν ἐκπαιδευτικὸν κόσμον. Δυστυχῶς αὐτὸς ὁ ἐνθουσιασμὸς δὲν ἐπεκράτησε, διότι ἐδέχθη δολοφονικὸν πλῆγμα, ἐδημιουργήθη ἀτμόσφαιρα σκοταδισμοῦ. Αὐτὴ ἐκαλλιεργήθη μὲ τὰς γενομένας συζητήσεις ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ σχεδίου νόμου, τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ ἐνετάθη μὲ τὰς συζητήσεις ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου διὰ τὴν ἀκύρωσιν τοῦ Ν.Δ., ἐπὶ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Ἡ δεξιὰ διὰ τῆς ὑποβολῆς τῆς προτάσεώς της, δὲν ἀπέβλεπε καὶ δὲν ἀνέμενεν, ὅτι θὰ ἐπετύγχανε τὴν τροποποίησιν ἢ τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου. Ἐπιδίωξίς της ἦτο νὰ ἐμποδίσῃ τὸν ἐνθουσιασμὸν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, νὰ περισπάσῃ τὴν προσοχὴν ἀπὸ τὴν συνέχειαν τῶν μέτρων ἀπὸ τὴν πανεθνικὴν ἐπιστράτευσιν διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τῶν μέσων — ὑλικῶν καὶ ἄλλων διὰ τὸν ἐκσυγχρονισμὸν τῆς παιδείας. Εἰς αὐτὰ τὰ εἰδικὰ θέμα —τὰ κενὰ— ὤφειλε νὰ ἐντοπισθῇ ἡ συζήτησις. Ὅλοι, οἱ ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ οἱ ἄλλοι ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὴν Παιδείαν ἔπρεπε νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας πῶς θὰ δώσωμεν τὸ καλό, τὸ συγχρονισμένον βιβλίον ποὺ λείπει ἀπὸ ὅλας τὰς βαθμίδας τῆς ἐκπαιδεύσεως. Συμβαίνει, κ.κ. βουλευταί, νὰ ἔχωμεν ὅλοι παιδιὰ ποὺ πηγαίνουν εἰς τὸ σχολεῖον καὶ βλέπομεν νὰ μελετοῦν ἀκόμη ἀπὸ βιβλία ποὺ ἔρχονται εἰς πλήρη ἀντίθεσιν μὲ τὴν μεταρρύθμισιν. Ἀκόμη οἱ μαθηταὶ συμβουλεύονται καθ’ ὑπαγόρευσιν σημειώσεις ποὺ πραγματικὰ καθιστοῦν μαρτυρικὴν τὴν μαθητικήν των ζωήν. Δὲν ἔχει γίνει ἀκόμη δυστυχῶς τίποτε εἰς τὸν τομέα τὸν γλωσσικόν. Ἡ ὑπαγόρευσις τῶν κειμένων φαίνεται σκοπίμως γίνεται ὄχι εἰς τὴν δημοτικήν, ὄχι εἰς τὴν ἁπλῆν καθαρεύουσαν, ἀλλὰ τὴν ἀρχαΐζουσαν. Πρὸς τὰ ἐκεῖ θὰ ἔπρεπε νὰ στραφῇ ἡ προσοχὴ τοῦ Ὑπουργείου, πῶς δηλαδὴ θὰ δώσῃ τὸ καλὸν βιβλίον καὶ τὸ καλὸν κείμενον εἰς τοὺς μαθητάς. Ἐπίσης, κ.κ. συνάδελφοι, ἀπὸ ἀπόψεως κτιριακῆς ἔχομεν τρομερὰ κενά. Δὲν θὰ εὑρίσκωμαι μακρὰν τῆς πραγματικότητος, ἂν σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου ἐκλογικὴν περιφέρειαν, τὸν Νομὸν Σερρῶν, ἀπὸ ἀπόψεως σχολικῶν κτιρίων τὰ κενὰ φθάνουν τὰ 60%, ἀνάλογα εἶναι καὶ τὰ εἰς διδακτικὸν προσωπικόν. Ἰδού, κ.κ. τῆς ΕΡΕ, στάδιον ἐνδιαφέροντος, ἐὰν θέλετε νὰ σωθῇ ἡ Παιδεία ἀπὸ τὴν ἀμορφωσιά. Βεβαίως μέσα στὸ σύντομον αὐτὸ διάστημα ποὺ ἐγένετο ἡ μεταρρύθμισις καὶ ποὺ ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ. εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐξουσίαν, δὲν ἠμποροῦσαν νὰ καλυφθοῦν ὅλα αὐτὰ τὰ κενά. Ἐὰν ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἦτο ἀπερίσπαστος, δὲν παρεσύρετο ἀπὸ τὴν διεξαγομένην εἰς βάρος της καπηλίαν κατὰ τῆς μεταρρυθμίσεως, θὰ ἠμποροῦσεν ἀσφαλῶς νὰ ἔχῃ προσφέρει μεγαλυτέρας ὑπηρεσίας εἰς τὴν Παιδείαν. Διὰ νὰ προχωρήσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ἔργον της πρὸς ἀναμόρφωσιν τῆς Παιδείας, θὰ πρέπει νὰ τὸ πάρῃ ἀπόφασιν, ὅτι εἶναι πλειοψηφία, ὅτι ἡ μεταρρύθμισις ἔχει θετικὰ σημεῖα καὶ νὰ προχωρήσῃ ἀταλάντευτα μὲ τὴν ἐπιδοκιμασίαν τοῦ λαοῦ. Αὐτὴ ἡ ἀνένδοτος πορεία ἔλλειψεν. Αἱ ταλαντεύσεις ἐδολοφόνησαν τὴν μεταρρύθμισιν. Ἐννοῶ ἰδιαιτέρως τὰ γνωστὰ σκοταδιστικὰ κρούσματα τῶν συνεπειῶν τῆς γνωστῆς ἐγκυκλίου. Σχετικῶς, κ. κ. βουλευταί, μὲ τὴν περίφημον ἐγκύκλιον «μακρὰν ἡ πολιτικὴ ἀπὸ τὰ σχολεῖα», ἀνέγνωσα ἀπὸ τὰ πρακτικά, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὁμιλῶν ἐδῶ, ὅτι «ὑπῆρξε μεταξὺ τῶν καθηγητῶν ὑπερβάλλων ζῆλος». Ἐγὼ σᾶς λέγω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἐσπείρατε ἀνέμους καὶ θερίζετε θύελλας. Δὲν ἔπρεπε νὰ κάμετε αὐτὴν τὴν ἐγκύκλιον. Γνωρίζετε, κ.κ. βουλευταί, πῶς ἐφηρμόσθη αὐτὴ ἡ ἐγκύκλιος μέσα εἰς τὰ σχολεῖα. Δὲν θὰ ἀναφερθῶ εἰς τὰ προηγούμενα περιστατικά, ἀλλὰ εἰς προχθεσινόν. Κατ’ αὐτό, ὁμαδικαὶ ἀποβολαὶ 17 μαθητῶν ἀπὸ Γυμνάσια τῆς Κρήτης, διότι διεμαρτυρήθησαν διὰ τοὺς βομβαρδισμοὺς τῶν Τούρκων κατὰ τῆς Κύπρου. Ἀπετολμήθη ἡ ὁμαδικὴ αὐτὴ ἀποβολὴ 17 μαθητῶν εἰς τὸ δημοκρατικώτερον διαμέρισμα τῆς χώρας, εἰς τὴν Κρήτην. Δὲν ἔπρεπε δηλαδὴ οἱ μαθηταὶ νὰ διαμαρτυρηθοῦν διὰ τοὺς βαρβάρους βομβαρδισμοὺς τῶν Τούρκων; Καὶ ἡ πρᾶξις τῶν καθηγητῶν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ὑπερβάλλων ζῆλος; Ἀθῷα γυναικόπαιδα, κ.κ. βουλευταί, ἐδολοφονήθησαν εἰς τὴν Κύπρον καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον διεμαρτυρήθησαν οἱ μαθηταὶ κατὰ τοῦ Ν.Α.Τ.Ο. Σύμφωνα λοιπόν, μὲ τὸ πνεῦμα τῆς ἐγκυκλίου, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ διαμαρτυρηθοῦν οἱ μαθηταί; Ἔπρεπε νὰ ψάλλουν ὕμνους διὰ τὰ τουρκικὰ ἀεροπλάνα, τὰ ὁποῖα ἐβομβάρδισαν τὴν Κύπρον καὶ τὰ ὁποῖα μάλιστα εἶναι ἐντεταγμένα εἰς τὰς δυνάμεις τοῦ Ν.Α. Τ.Ο. διὰ νὰ εἶναι συνεπεῖς εἰς τὴν γνωστὴν διακήρυξιν: «Ἰδοὺ ὁ στρατός σας, κ. Βὰν Φλήτ!». Ἠθελήσατε, κ. Ὑπουργέ, νὰ βγάλετε τὴν πολιτικὴν ἔξω ἀπ’ τὰ σχολεῖα καὶ ἐπιτύχατε νὰ ἐκδιώκουν ἀπὸ αὐτὰ τὴν Κύπρον! Ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἰσέλθῃ ἡ πολιτικὴ εἰς τὰ Σχολεῖα. Ἀλλὰ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργόν: Δὲν ἔχει εἰσέλθει ἡ πολιτικὴ εἰς τὰ Σχολεῖα ὅταν ἐπισήμως ἑορτάζωμεν εἰς τὰ Σχολεῖα τὰς ἐπετείους τοῦ Ν.Α.Τ.Ο. μὲ εἰδικὰς μάλιστα διὰ τὸ θέμα αὐτό, μονοπλεύρους καὶ μισαλλοδόξους διαλέξεις; Βεβαίως εἶναι συζητήσιμον καὶ εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος ἐὰν θὰ γίνεται κομματικὴ ὀργάνωσις μέσα εἰς τὰ Σχολεῖα. Ἀλλὰ ἐρωτῶ καὶ πάλιν. Εἶναι τόσον φοβερὸν ἁμάρτημα ἡ πολιτική; Εἶναι προδοσία; Τότε ὅλοι ἐμεῖς — ἐσεῖς ποὺ ἀναμιγνυόμεθα εἰς τὴν πολιτικὴν τί κάνουμε; Τότε τὶ χρειάζεται, κ. Ὑπουργέ, τὸ διδασκόμενον εἰς τὰ Σχολεῖα μάθημα τῆς πολιτικῆς ἀγωγῆς; Δὲν εἶναι πολιτικὴ αὐτό; Δὲν εἶναι πολιτικὴ ἡ διδασκαλία τῆς ἱστορίας, ἡ κριτικὴ ἐπ’ αὐτῆς σκέψις; Ὅταν λὲς «ἡ πολιτικὴ ἔξω ἀπὸ τὰ σχολεῖα» καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι μία πολιτική; Ἡ ἀπαγόρευσις θὰ κεντρίσῃ περισσότερον τὸ ἐνδιαφέρον; Ἑπομένως ἡ πολιτικὴ δὲν εἶναι ἔξω ἀπὸ τὰ Σχολεῖα, οὔτε καὶ μπορεῖ νὰ εἶναι, δι’ αὐτὸ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ρίπτεται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον αὐτὸ τὸ ἀτυχὲς σύνθημα. Ἄλλωστε οἱ Ἕλληνες μαθηταὶ δὲν ζοῦν μόνον στὸ σχολεῖον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν κοινωνικὴν πραγματικότητα καὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζουν τὶ εἶναι πολιτική. Ἐπαναλαμβάνω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἡ ἐγκύκλιός σας ἦτο τοὐλάχιστον ἀτυχὴς καὶ δὲν γνωρίζω ποῖος θὰ λογοδοτήσῃ διὰ τὰς ἀποβολὰς τῶν 17 μαθητῶν ἀπὸ τὰ Γυμνάσια Κρήτης. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, ὑπάρχει καὶ ἄλλο πρόσφατον περιστατικόν. Ἡ χωροφυλακὴ Κριεκουκίου, προφανῶς ἔχουσα ὑπ’ ὄψει της τὴν ἐγκύκλιον αὐτὴν τοῦ Ὑπουργείου, κακομεταχειρίσθηκε πρὸ ἡμερῶν τὸν διευθυντὴν τοῦ Βʹ Δημοτικοῦ Σχολείου εἰς τὸ Κριεκοῦκι διότι ἔδωσε θεατρικὴν παράστασιν διὰ νὰ ἐξοικονομήσῃ τὰ μέσα νὰ γίνῃ μιὰ σχολικὴ ἐκδρομή. Παρεχωρήθη ἡ σχετικὴ αἴθουσα ὑπὸ τοῦ Δήμου, ἐγένετο ἡ παράστασις, ηὐχαριστήθη τὸ χωριὸ διὰ τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ Διευθυντοῦ καὶ κατὰ τὸ τέλος τῆς τελετῆς εἰσβάλλει ἡ ἀστυνομία συνέλαβε καὶ ἔσυρε τὸν Διευθυντὴν τοῦ Σχολείου εἰς τὸ Τμῆμα, ὅπου καὶ τὸν ἐκακοποίησε. Προφανῶς νὰ ἐσκέφθη ὁ ἐπὶ κεφαλῆς ἀστυνομικός, ὅτι ἡ εἴσπραξις εἰσιτηρίων δὲν ἐγένετο συμφώνως τῷ νόμῳ καὶ δι’ αὐτὸ ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ συλλάβῃ τὸν Διευθυντὴν τοῦ Σχολείου. Ἐὰν ὅμως ἐσκέπτετο τοιουτοτρόπως ὁ ἀστυνομικὸς αὐτός, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐνεργήσῃ κατὰ πολιτισμένον τρόπον. Δὲν ἐνήργησεν ὅμως ἔτσι, ἀλλὰ ἐνήργησε βάσει τῆς ἐγκυκλίου «ἡ πολιτικὴ ἔξω ἀπὸ τὰ Σχολεῖα», διότι ἀσφαλῶς ὁ κύριος αὐτὸς θὰ ἐνόμισε τὴν μορφωτικὴν καὶ ψυχαγωγικὴν αὐτὴν ἐκδήλωσιν ὡς πολιτικὴν τοιαύτην. Ἴσως μάλιστα τὸ θέμα τῆς παραστάσεως «ἡ Χιονάτη» νὰ τὸν ἐνέβαλε καὶ εἰς πειρασμὸν περὶ κομμουνιστικῆς ἐκδηλώσεως.

§36Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφ. Παιδείας). Κύριε συνάδελφε, δὲν ἔχω λάβει γνῶσιν ἐπισήμως τοῦ πράγματος. Δὲν ἐδιάβασα οὔτε κἂν τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνεφέρθητε. Πιθανὸν νὰ ὑπῆρξεν ἓν ἀτυχὲς ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ καμμίαν σχέσιν μὲ πολιτικήν. Προφανῶς πρόκειται περὶ ἀποφάσεως τῆς Τοπικῆς Οἰκ. Ἐφορίας ἐπεμβάσεως διὰ τὴν περίπτωσιν μὴ εἰδοποιήσεώς της διὰ τὴν ἔκδοσιν εἰσιτηρίων κατὰ τὴν παράστασιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργῇ κανεὶς παραστάσεις, νὰ ἐκδίδῃ εἰσιτήρια, χωρὶς τὴν ἔγκρισιν τῶν Ἀρχῶν.

§37Δ. ΔΑΒΑΚΗΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, ὅτι ὁ ἐν λόγῳ Δημοδιδάσκαλος ἔφθασε μέχρι τοῦ Εἰσαγγελέως, ὁ ὁποῖος καὶ τὸν προεφυλάκισε μέχρις ἐκδικάσεως τοῦ ἀδικήματος εἰς τὸ αὐτόφωρον. Εὑρισκόμην κατὰ τύχην ἐκεῖ καὶ μὲ παρεκάλεσαν νὰ παρέμβω, ἀρνηθεὶς νὰ πράξω τοῦτο. Κάμνω τὸν συλλογισμὸν ὅμως, ὅτι διὰ νὰ τὸν εἰσαγάγουν εἰς τὸ αὐτόφωρον, δὲν εἶναι πλέον ὁ Ἀστυνόμος, δὲν εἶναι πλέον ἡ Διοικητικὴ Ἀρχή, ἀλλ’ ἐπελήφθη καὶ ἡ Δικαστικὴ Ἀρχή, πρᾶγμα ποὺ σημαίνει, ὅτι κάποια παράβασις τῶν νόμων ἐγένετο.

§38Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἡ διακοπὴ λέγει ὅτι τὸ ἐπεισόδειον ἐγένετο. Ἐὰν ἐγένετο παράβασις, φρονῶ, ὅτι δὲν προσβάλλουν κατὰ τέτοιον τρόπον τὸ Σχολεῖον. Ἀντιθέτως ἡ Ἀστυνομικὴ Ἀρχή, καλεῖ τὸν παρανομήσαντα μὲ τὴν ἐπιβαλλομένην διακριτικότητα καὶ τοῦ λέγει πᾶμε στὸν Εἰσαγγελέα. Τὸ περιστατικὸν αὐτό, μαζὶ μὲ τὸ περιστατικὸν τῆς ἀποβολῆς τῶν 17 μαθητῶν ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι διεμαρτυρήθησαν διὰ τὸν βομβαρδισμὸν τῆς Κύπρου τὶ μᾶς λένε; Πταίει ἡ χωροφυλακή; Πταίει ὁ Δικαστής; Ὄχι πταίει ἡ ἐγκύκλιος, κ. Ὑπουργέ, καὶ ἐπαναλαμβάνω αὐτὸ ποὺ εἶπον προηγουμένως, ὅτι δηλαδὴ ἐσπείρατε, διὰ τῆς ἐγκυκλίου, ἀνέμους καὶ θὰ θερίσετε θυέλλας. Διὰ τῶν συνεχῶν εἰς τὴν αἴθουσαν συζητήσεων καὶ διὰ τῶν κηρυγμάτων ἐναντίον τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως διὰ τῶν προτροπῶν πρὸς ἀναταραχὴν καὶ αὐτοδικίαν τῶν κ.κ. Κανελλοπούλου, Ροδοπούλου, καταφέρατε νὰ ἐρεθίζωνται καὶ ἐκεῖνοι ἀκόμη οἱ ὁποῖοι ὤφειλαν νὰ εἶναι ψύχραιμοι. Δι’ αὐτὸ πρέπει ν’ ἀφήσετε πλέον τὰς συζητήσεις ν’ ἀφήσωμεν τὰς ἀπαντήσεις πρὸς καπήλους. Περὶ ὅλων αὐτῶν ἐδόθη ἀπάντησις. Ἀντιληφθῆτε, ὅτι γίνεται μία προσπάθεια δολιοφθορᾶς, ὑπάρχει εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς ὁ «Περικλῆς», ἕνας ἄλλος ΙΔΕΑ. Ἢ θὰ κάμετε θαραλλέαν πολιτικήν, κ. Ὑπουργέ, ἐφαρμόζοντες τὰς διακηρύξεις σας ἢ θὰ σύρεσθε πίσω ἀπὸ τὴν καπηλείαν ἱερῶν καὶ ὁσίων.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Μαναβῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§40Θ. ΜΑΝΑΒΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι τὸ θέμα τῆς Παιδείας εἶναι ἀπὸ τὰ θέματα ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπεν ἡ ΕΡΕ νὰ ἀποφύγῃ τὴν δημιουργίαν συζητήσεως. Τοῦτο δέ, διότι ἡ ΕΡΕ μετὰ τοῦ Συναγερμοῦ, βαρύνεται βαρυτάτην εὐθύνην, ἀφοῦ ἐπὶ δεκαετίαν ὁλόκληρον οὐδὲν μέτρον ἔλαβε διὰ νὰ ἐκσυγχρονίσῃ τὴν Παιδείαν καὶ νὰ ἀναβιβάσῃ τὸ μορφωτικὸν πεδίον τοῦ λαοῦ μας, προϋπόθεσιν διὰ τὴν ἀνάπτυξιν γενικῶς τοῦ τόπου. Αἱ εὐθῦναι τῶν Κυβερνήσεων, αὐτῶν εἶναι τεράστιαι καὶ εἰλικρινῶς ἐκπλήττεται κανεὶς πῶς τολμᾷ νὰ δημιουργῇ συζήτησιν, ὅταν τόσον ἐγκληματικῶς ἠδράνησαν ἐναντίον τῆς Ἱστορίας τοῦ Ἔθνους. Κύριοι συνάδελφοι, ὅπως ἐτοποθετήθη ἡ συζήτησις ἀπὸ μέρους αὐτῆς ταύτης τῆς ΕΡΕ, δηλωσάσης, ὅτι κατ’ ἀρχὴν δὲν ἔχει ἀντίρρησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἐξηλίχθη εἰς ἐπερώτησιν, δοθέντος, ὅτι δὲν γίνεται τίποτε ἄλλο παρὰ μία συνεχὴς προσπάθεια λεπτομερειακῶν συζητήσεων. Ἡ ἰδία λοιπὸν ἡ ΕΡΕ ἔχει ἐκφυλίσει τὴν συζήτησιν. Συμφωνήσασα ἡ ΕΡΕ μὲ τὰ βασικὰ θέματα τῆς 9ετοῦς φοιτήσεως καὶ τὴν διεύρυνσιν τῆς Παιδείας, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν βάσιν τοῦ νομοθετήματος, εἶπεν ἀκόμη, ὑπερακοντίζουσα, ὅτι τὰ εἶχεν εἰς τὸ πρόγραμμα τὸ ἰδικόν της αὐτὰ τὰ βασικὰ θέματα καὶ ὅτι δὲν ἐπρόφθασε νὰ τὰ ἐφαρμόσῃ ἐπὶ μίαν 10ετίαν ποὺ ἦτο εἰς τὴν ἀρχήν. Ἡμεῖς εἰς διάστημα 8 μηνῶν ποὺ εἴχομεν εἰς τὴν ἀρχὴν μὲ γοργὰ καὶ ἐπαναστατικά, θὰ ἠδύνατο κανεὶς νὰ εἴπῃ βήματα, προέβημεν εἰς τὴν ἀναδιάρθρωσιν τῆς Παιδείας, τὴν ὁποίαν τόσον ἀνέμενε καὶ τὴν ὁποίαν τόσον ἐνθουσιωδῶς ὑπεδέχθη ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Εἶχεν ἡ ΕΡΕ διατυπώσει ὡρισμένας ἐπιφυλάξεις. Κατηγόρησε τὴν Κυβέρνησιν κυρίως, νομίζω διὰ τοῦ κ. Τσάτσου, ὅτι ἔσπευσεν εἰς τὰ μέτρα διὰ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Ἐγένετο μάλιστα σύγκρισις καὶ μὲ ἄλλους προηγμένους λαοὺς προχωροῦντας εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, κατὰ τὴν ΕΡΕ πάντοτε, μὲ ἀργὰ βήματα καὶ προσοχήν. Αὐτὰ εἶναι ὀρθά, ἀλλὰ οὐδεὶς προηγμένος λαὸς εὑρίσκεται εἰς τόσον χαμηλὴν ἐκπαιδευτικὴν στάθμην καὶ τὸ γεγονὸς τοῦτο καὶ μόνον ἐπιβάλλει ὅπως σπεύσωμεν διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν τοὺς προηγμένους λαούς. Συνεπῶς, ἡ σπουδή, τὴν ὁποίαν ἐπέδειξεν ἡ Κυβέρνησίς μας ὄχι μόνον δὲν εἶναι κατακριτέα, ἀλλ’ ἀντιθέτως εἶναι ἐπαινετή. Ἐπίσης, κατηγόρησεν ἡ ΕΡΕ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν εἶχε τὰς προϋποθέσεις ποὺ ἐπεβάλλοντο διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Ἀλλ’ ἂν δὲν ὑπῆρχαν σχολικὰ κτίρια ἐπαρκῆ, ἂν δὲν ὑπῆρχε ἐκπαιδευτικὸν ἔμψυχον καὶ ἄψυχον ὑλικὸν ἐπαρκές, τὶς πταίει; Μήπως αἱ ἐλλείψεις αὐταὶ δὲν ὑπῆρχον ἀπὸ τοῦ 1952; Τὶ ἔπραξεν ἡ ΕΡΕ καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ χρονικὸν διάστημα πρὸς κάλυψίν των; Ἀντιθέτως, ὅταν ἐζητοῦντο κτίρια σχολικά, ὅταν ἐζητοῦντο ἐνισχύσεις οἰκονομικῆς φύσεως ἀπὸ τοὺς ἐκπαιδευτικούς, ὅταν ἐζητεῖτο αὔξησις τοῦ προσωπικοῦ τῶν σχολείων, ἡ ΕΡΕ ἀντεμετώπιζε τὰ αἰτήματα αὐτά, τὰ τόσον δίκαια, ἄλλοτε μὲ αἱματοκύλισμα καὶ ἄλλοτε μὲ διώξεις τῶν καθηγητῶν. Εἶναι ὅμως αὐταὶ προϋποθέσεις πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ προβλήματος παιδεία; Ἡμεῖς, μὲ τὰς ἐλλείψεις αὐτάς, ἐσπεύσαμεν μὲ ἀπόφασιν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν μὲ ἀποτέλεσμα τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ μας. Ἀπόδειξις τῆς ἐπιτυχίας μας καὶ τῆς ὀρθῆς αὐτῆς τακτικῆς μας, εἶναι ὅτι ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις ἐπέτυχεν ἀπολύτως. Καὶ ὄχι μόνον 30.000 περισσότεροι ἐνεγράφησαν εἰς τὰ Γυμνάσια ἐφέτος, καὶ ὄχι μόνον σιτίζονται 400.000 παιδιῶν εἰς τὸ κοινὸν συσσίτιον, πρᾶγμα ποὺ σημαίνει πέραν τῆς ἀνακουφίσεως τῆς οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικὴν ἀνάπτυξιν μεταξὺ τῶν μικρῶν ἑλληνικῶν φυτωρίων, ἀλλὰ καὶ οἱ ἴδιοι οἱ ἐκπαιδευτικοὶ ἔχουν ἐνστερνισθῆ τὸ μέγα αὐτὸ ἔργον καὶ ἐργάζονται μὲ ἐνθουσιασμὸν διὰ νὰ τὸ φέρουν εἰς πέρας, μὲ συμπαραστάτην ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὁ ὁποῖος αἰσθάνεται τὸ πρόγραμμα τῆς παιδείας τῆς Ε.Κ. ὡς τὸ πρῶτον καὶ μέγα ἐπίτευγμα. Εἶπεν ὁ κ. Τσάτσος, ὅτι ἔσπευσεν ἡ Κυβέρνησις χωρὶς νὰ ἔχῃ δημιουργήσει τὰς προϋποθέσεις εἰς τὴν ψυχοσύνθεσιν τοῦ λαοῦ. Ὁ λαός, ἀντιθέτως ὁμιλεῖ μὲ ἐνθουσιασμὸν διὰ τὴν δωρεὰν παιδείαν διὰ τὸ Ἀκαδημαϊκὸν ἀπολυτήριον, διὰ τὴν 9ετῆ φοίτησιν. Ἰδοὺ ὅτι ἐδημιουργήθη τὸ κλῖμα τὸ ὁποῖον ἐφοβεῖτο καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἐτόλμα ἡ ΕΡΕ. Δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀσχοληθῇ κανεὶς μὲ λεπτομέρειες. Λέγει ἡ ΕΡΕ, ὅτι ἐγκαταλείψαμεν τὴν διδασκαλίαν τῶν Ἀρχαίων Ἑλληνικῶν. Οὐδὲν ἀναληθέστερον, ἁπλῶς μετεβάλλομεν τὴν μέθοδον τῆς διδασκαλίας καὶ ἐπιθυμοῦμεν τὸ παιδὶ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν οὐσίαν τῶν ἀρχαίων συγγραφέων καὶ ὄχι νὰ μάθῃ 5 φράσεις ἀπὸ τὸν Ὅμηρον ἢ τὸν Θουκυδίδην. Τοῦτο ἦτο μία προγονοπληξία, ἡ ὁποία ἤρθη. Ἔγινε, κύριοι συνάδελφοι, πολλὴ συζήτησις καὶ διὰ τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν. Καὶ ἐδῶ εἶναι ἡ Λυδία λίθος τοῦ προβλήματος. Διὰ τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν ἔγιναν κατὰ καιροὺς εἰς τὸ παρελθὸν πολλοὶ ἀγῶνες καὶ κατέληξαν εἰς μίαν γλωσσικὴν ἀναρχίαν εἰς τὴν ὁποίαν κυρίως ὀφείλεται ἡ πνευματική μας καθυστέρησις. Καὶ τὶ ἔκανε ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ. διὰ τὸ θέμα αὐτὸ τῆς γλώσσης; Καθιέρωσε τὴν ἰσοτιμίαν τῆς γλώσσης εἰς τὰ σχολεῖα. Ἐὰν δὲν ἐπενέβαινε τὸ κράτος καὶ ἐὰν δὲν ἐπέμβῃ τὸ σχολεῖον, εἶναι ἀδύνατον, κύριοι συνάδελφοι, νὰ διορθωθῇ ἡ γλῶσσα. Δὲν θὰ ἔπρεπε ἡ διαμόρφωσις τῆς γλώσσης νὰ ἀφεθῇ μόνον εἰς τοὺς λογοτέχνας, διότι θὰ κατασκευάσουν μίαν γλῶσσαν φιλολογικὴν ἀκατάληπτον εἰς τὸν λαόν, ὅπως εἶναι καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς καθαρευούσης. Ἔπρεπε λοιπὸν τὸ Κράτος καθ’ ὅσον ἔχει καθῆκον καὶ τὸ σχολεῖον νὰ λάβουν ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς ὁδηγήσουν εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῆς γλώσσης. Ἐγένετο ἀκόμη συζήτησις καὶ διὰ τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν. Καὶ εἴδομεν τοὺς προστάτας τῶν Θρησκευτικῶν καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς καὶ ἐκτὸς αὐτῆς νὰ ἐπιδίδωνται εἰς καπηλείαν, καὶ δὲν ἠθέλησαν νὰ ἐξετάσουν καὶ νὰ μελετήσουν τί γίνεται εἰς τὰ σπλάχνα τῆς ἐκκλησίας. Τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν εἰς τὰς πλείστας σχεδὸν τῶν χωρῶν οὐδέποτε ὑπῆρξεν ὑποχρεωτικόν, διότι ὑπάρχει ἡ ἐλευθερία τῆς θρησκευτικῆς συνειδήσεως. Ἡμεῖς διατηροῦμεν τὸ μάθημα τῶν θρησκευτικῶν ὡς ὑποχρεωτικόν. Διότι εἶναι συνδεδεμένον μὲ τὴν παράδοσιν τοῦ Ἑλληνοχριστιανικοῦ πολιτισμοῦ. Ποῦ λοιπὸν εὑρίσκεται τὸ ἐπιχείρημα τῶν αἰτιάσεων τῆς ΕΡΕ; Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ δημοκοπία γίνεται. Ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι συνάδελφοι, τὰ Λατινικὰ δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, θὰ σᾶς εἴπω μόνον, ὅτι ὁ ἴδιος ὁ Πάππας, ὁ ἀρχηγὸς τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας, πρωτοστατεῖ καὶ προτείνει τὴν κατάργησιν τῶν Λατινικῶν εἰς τὴν ἐκκλησίαν. Συνεπῶς ἡμεῖς τὶ θὰ ἐκερδίζαμεν, ἐὰν τὰ διατηρούσαμεν εἰς τὰ Γυμνάσιά μας; Ἄλλως τε ὅσοι θέλουν νὰ προχωρήσουν καὶ ἔχουν τὴν ἔφεσιν πρὸς μάθησιν ἀκολουθοῦντες εἴτε τὴν Νομικὴν εἴτε τὴν Φιλοσοφικήν, τοὺς παρέχεται ἡ δυνατότης εἰς τὰ Πανεπιστήμια νὰ μάθουν.

§41Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφ. Παιδείας). Δὲν τὰ μαθαίνουν μόνον εἰς τὰ Πανεπιστήμια, κ. συνάδελφε, ἀλλὰ–καὶ εἰς τὰ Γυμνάσια, ὅπου τὸ μάθημα τῶν Λατινικῶν εἰσάγεται κατ’ ἐκλογὴν δι’ ἐκείνους ποὺ θὰ ἀκολουθήσουν τὰς σπουδὰς αὐτάς. Δὲν πρόκειται συνεπῶς κἂν περὶ ἐξοβελισμοῦ.

§42Θ. ΜΑΝΑΒΗΣ. Τέλος κατηγορεῖται ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ., ὅτι ἐγκατέλειψε τὴν οὐμανιστικὴν παιδείαν. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, εἴχατε ἀκούσει μίαν διάλεξιν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην τοῦ κ. Παπανούτσου, θὰ καταλαβαίνατε τὶ εἶναι οὐμανισμὸς καὶ οὐμανιστικὴ παιδεία. Ἐὰν ἠμπορῶ νὰ ἀποδώσω τὴν περίληψιν αὐτῆς τῆς ὁμιλίας θὰ πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι ὁ οὐμανισμὸς ἔχει ἕνα συγκεκριμένον περιεχόμενον, τὸ ὁποῖον κατατείνει νὰ φθάσῃ τὸν ἄνθρωπον διὰ τῆς παιδείας πρὸ τὸ τέλειον, ἀλλὰ ἡ μεθοδολογία πρέπει κάθε φορὰν νὰ προσαρμόζεται πρὸς τὴν ἑκάστοτε πραγματικότητα. Αὐτὸ νομίζω ἦτο περίπου τὸ ρεζουμὲ τῆς περιφήμου διαλέξεως τοῦ κ. Παπανούτσου καὶ αὐτὸ γίνεται καὶ σήμερον. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. συνάδελφοι, νὰ ἀγνοῶμεν, ὅτι ἡ παιδεία μας ἦτο καθυστερημένη ἀπὸ ἀπόψεως οὐσίας καὶ περιεχομένου. Ὄχι, δηλαδή, ἔχομεν μόνον ἕνα μέγαν ἀριθμὸν ἀναλφαβήτων ἢ ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι δὲν ἐφοίτησαν εἰς τὸ γυμνάσιον, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ δὲν ἔμαθον τὰ γράμματα, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουν οἱ καιροί. Δὲν ἔλαβον σύγχρονον μόρφωσιν διὰ νὰ ἠμποροῦν νὰ ἀντιμετωπίζουν τὴν σύγχρονον ζωὴν καὶ ἡ προσπάθεια τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ στόχος τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως ἐκεῖ ἀποβλέπει καὶ κατατείνει, νὰ δημιουργήσωμεν συγχρόνους ἀνθρώπους, νὰ δώσωμεν εἰς τοὺς νέους Ἕλληνας τὰ νέα στοιχεῖα τῆς ζωῆς τῆς συγχρόνου διὰ νὰ ἀποτελέσουν τοὺς φορεῖς καὶ τοὺς συντελεστὰς τῆς προόδου καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῆς πατρίδος μας. Αὐτὸς εἶναι ὁ στόχος τῆς Παιδείας καὶ τῆς μεταρρυθμίσεως, τὴν ὁποίαν ἐπιχειροῦμεν λίαν ἐπιτυχῶς, ἐπαναλαμβάνω. Τέλος, ὑπῆρξε καὶ ἡ κατηγορία, ὅτι ἐλάβομεν διοικητικὰ μέτρα καὶ κατηργήσαμεν θεσμοὺς διὰ νὰ δημιουργήσωμεν ἄλλους καὶ ὅτι ὅλα αὐτὰ ἦσαν ἀντισυνταγματικά, διότι κατηργήθη καὶ ἡ μονιμότης τῶν ὑπαλλήλων κλπ. Καὶ αὐτὸ νομίζω, ὅτι δὲν στέκεται, εἰς τὴν δύναμιν καμμιᾶς βασάνου ἡ αἰτίασις αὐτή. Οἱ θεσμοὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι προϋπῆρξαν, ἀπέτυχον καὶ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀντικατασταθοῦν καὶ ἀντικατεστάθησαν χωρὶς νὰ καταργηθῇ κανενὸς ἡ μονιμότης καὶ χωρὶς κανεὶς νὰ ἀπολυθῇ. Ἁπλῶς νέα ὄργανα ἐδημιουργήθησαν καὶ νέοι θεσμοὶ ἐθεσμοθετήθησαν, εἰς τοὺς ὁποίους πιστεύει ἡ Κυβέρνησις ὅτι θὰ φέρουν εἰς πέρας τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον τοὺς ἀνέθεσε. Δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ θέμα αὐτὸ οὔτε ὀξύτης, οὔτε ἀδιαλλαξία, οὔτε φανατισμός, ὅπως κατηγορήθημεν καὶ δὲν εἶναι οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐπλαισίωσαν τὰ ὄργανα αὐτά, οἱ ἐμπαθεῖς. Ἀντιθέτως, οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶναι οἱ πνευματικοὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν σήμερον τὴν ἐγγύησιν τῆς ἐπιτυχίας τῆς προσπαθείας τῆς Κυβερνήσεώς μας. Καὶ τέλος ἐλέχθη, ὅτι αἱ μεταρρυθμίσεις μας θὰ πέσουν καὶ θὰ πέσουν μαζὶ μὲ ἡμᾶς. Οὔτε τὸ ἕνα θὰ συμβῇ, οὔτε τὸ ἄλλο. Ἐάν, κ. συνάδελφοι, ἐνίκησεν ἡ Δημοκρατία, δὲν ἐνίκησεν διὰ νὰ παραδώσῃ τὸν λαὸν εἰς τὴν οἰκονομικὴν ὀλιγαρχίαν. Ἐνίκησε διὰ νὰ ἀναστήσῃ τὸν λαὸν εἰς τὴν ἐξουσίαν, νὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν καὶ νὰ μονιμοποιήσῃ τὸν λαὸν εἰς τὴν ἐξουσίαν. Καὶ δὲν θὰ φύγῃ ἡ Δημοκρατία ποτὲ ἐφεξῆς ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν. Αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ πάρουν ἀπόφασιν, ὅσοι ἀντιδραστικά, συμφεροντολογικὰ σκέπτονται καὶ ὅσοι ὑπηρετοῦν τὰ συμφέροντα τῆς ἀναχρονιστικῆς καὶ ἐγκληματικῆς δεξιᾶς. Ἀλλὰ τὰ μέτρα δὲν θὰ πέσουν, διότι ἔχουν ἤδη ριζώσει εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἶπα καὶ προηγουμένως, ὅτι ὁ λαὸς ἀντελήφθη καὶ ἐνεστερνίσθη τὰ μέτρα αὐτὰ ὡς πρώτην ὑπόθεσιν σήμερον ἐθνικὴν καὶ τὰ πιστεύει καὶ τὰ βοηθεῖ καὶ τὰ συμπαρίσταται. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ πέσουν τὰ μέτρα τὰ ἐκπαιδευτικά, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἤδη ἐμπεδωθῆ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ. Δὲν νομίζω, ὅτι ἔχει διαφύγει τῆς προσοχῆς σας, ὅτι πολὺ προηγμένοι λαοὶ βλέπουν μὲ θαυμασμὸν τὴν προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεώς μας, διότι τὰ μέτρα αὐτὰ ἦσαν πράγματι ἀπίστευτα διὰ πτωχὴν καὶ ὑπανάπτυκτον χώραν καὶ τὰ θαυμάζουν τὰ μέτρα αὐτά. Ὅταν καθολικὴ εἶναι ἡ ἀναγνώρισις τῶν μέτρων αὐτῶν καὶ ἐθνικὴ καὶ διεθνής, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίζουν οἱ σκοταδισταί, ὅτι τὰ μέτρα αὐτὰ θὰ πέσουν; Ἄς ἔχουν τὰς ἐλπίδας των αὐτάς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποδειχθοῦν ὁπωσδήποτε φροῦδαι, βεβαίως. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Ἕνωσις Κέντρου καὶ ὡς Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ ὡς Ἀντιπολίτευσις ἐπίστευεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀναγέννησις τοῦ Ἔθνους οὔτε πρόοδος καὶ ἀνάπτυξις τῆς χώρας ἐὰν δὲν ἀνέβῃ τὸ πνευματικὸν ἐπίπεδον τοῦ λαοῦ. Πρώτη προϋπόθεσις εἶναι αὐτὴ καὶ δι’ αὐτὸ ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν ἔρριψεν ὁλόκληρον τὸ βάρος τοῦ κυβερνητικοῦ ἐνδιαφέροντός της εἰς τὴν ἀναμόρφωσιν τὴν ἐκπαιδευτικὴν τῆς χώρας καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πνευματικοῦ ἐπιπέδου τοῦ λαοῦ καὶ ἔδωσε μὲ τὰ μέτρα αὐτὰ ἴσας προϋποθέσεις εἰς ὅλα τὰ παιδιὰ καὶ τὰ πλούσια καὶ τὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ, τὰ πτωχά, νὰ λάβουν μέρος εἰς τὴν πανεθνικὴν αὐτὴν προσπάθειαν διὰ νὰ ἀποτελέσουν τὰ παιδιὰ αὐτὰ αὔριον τοὺς φορεῖς καὶ τοὺς συντελεστὰς τῆς προόδου. Διότι πιστεύει ἀπολύτως ἡ Ἕνωσις Κέντρου, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἡ δημοκρατία, νὰ ὑπάρχῃ δημοκρατία πνευματική, νὰ ὑπάρχῃ κοινωνικὴ δημοκρατία, ἡ ὁποία νὰ καθιστᾷ τὴν παιδείαν ἁπλῶς προνόμιον τῶν ὀλίγων καὶ τῶν πλουσίων. Τότε δὲν εἶναι πλέον δημοκρατία, εἶναι ὀλιγαρχία, δὲν εἶναι ἀξιοκρατία, εἶναι εὐνοιοκρατία. Καὶ ἐπειδὴ ἀπὸ τὴν πίστιν αὐτὴν ἐξεκίνησεν ἡ Ἕνωσις Κέντρου καὶ ἐπειδὴ πιστεύει ἀπολύτως, ὅτι δὲν ὑπάρχουν σήμερον διὰ τὴν Ἑλλάδα περισσότερον παραγωγικαὶ δαπάναι ἀπὸ τὰς δαπάνας τῆς παιδείας. Δι’ αὐτὸ ἔσπευσεν ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν ποὺ ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν νὰ ἐνισχύσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας. Καὶ ἐνῷ παρέλαβεν ἕνα προϋπολογισμὸν τὸ 1963 μὲ κονδύλιον ὑπὲρ τῆς παιδείας δρχ. 1.925.000.000, ἀπὸ τὰ ὁποῖα — εἰρήσθω ἐν παρόδῳ— ἐπλήρωσεν ἡ Κυβέρνησις μέχρι τέλους τοῦ 1963 τὰ περισσότερα κονδύλια, ἡ ἰδία, ἀνεβίβασεν εἰς τὸν πρῶτον ἰδικόν της προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους 1964 τὰ κονδύλια ὑπὲρ τῆς Παιδείας εἰς δρχ. 2.646.000.000 τὰ ὁποῖα καὶ ἐδαπάνησεν ἐξ ὁλοκλήρου. Τὸ λεχθὲν ἀπὸ συναδέλφους τῆς ΕΡΕ, ὅτι δὲν ἐδαπανήθησαν τὰ προβλεφθέντα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν κονδύλια εἶναι ἀνακριβέστατον καὶ ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ 1965, τὸ ἔτος ποὺ διετηρήθη δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησίς μας, ἡ ὁποία ὀρθῶς ὠνομάσθη ἀπὸ τὸν λαὸν «Κυβέρνησις τῆς παιδείας» καὶ ἡ ὁποία ἀνεβίβασε τὸ κονδύλιον διὰ τὴν παιδείαν εἰς δρχ. 3.420.000.000, πρᾶγμα ποὺ σημαίνει, ὅτι ἀνεβίβασε τὰς δαπάνας τῆς παιδείας ἐν σχέσει μὲ τὸ 1963 κατὰ 77,5% καὶ ποὺ σημαίνει περαιτέρω, ὅτι ἔφθασε τὰς δαπάνας τῆς παιδείας ἐν σχέσει πρὸς τὰ συνολικὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὸ 15% καὶ ἱκανοποίησε τὴν ἐπαγγελίαν της καὶ πρὸς τὴν σπουδάζουσαν νεολαίαν καὶ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Θὰ ἤθελα, κύριοι συνάδελφοι, νὰ εἴπω δύο λέξεις διὰ τὴν ἔλλειψιν τῆς ἐπιχειρηματολογίας τῆς ΕΡΕ. Ὡς εἶπα καὶ ἐν ἀρχῇ, ἡ ἰδία ἐξεφύλισε τὴν πρότασίν της ἐλλείψει ἐπιχειρημάτων καὶ ἐπειδὴ ὡρισμένοι ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων τῆς ΕΡΕ δὲν εἶχον τί, νὰ εἴπουν ἐπὶ τῆς προτάσεως, ἔστρεψαν ἀπαραδέκτως τὴν ἐπίθεσίν των ἐναντίον ὄχι τῆς Κυβερνήσεως, ἐναντίον ὄχι ὑπευθύνων πολιτικῶν ἀνδρῶν, ἀλλὰ ἐναντίον ὑπηρεσιακῶν παραγόντων, ἐπιστρατεύοντες ἐπιχειρήματα ἀπὸ τὴν φαρέτραν τῆς 4ης Αὐγούστου καὶ ἀπὸ ὅ,τι σκοταδιστικὸν ὑπάρχει εἰς τὴν χώραν καὶ ἐστράφησαν κυρίως κατὰ τοῦ μεγάλου πνευματικοῦ ἡγέτου τῆς πατρίδος, κατὰ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ὁραματιστοῦ, τοῦ κ. Εὐαγγέλου Παπανούτσου καὶ εἶπον ἐναντίον του ὅσα ἔχετε ἀκούσει ἀπαράδεκτα, ἀβάσιμα καὶ ἐλεεινά. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Πετραλιᾶς). Ὁ Εὐάγγελος Παπανοῦτσος, ἀποτελεῖ διὰ τὴν χώραν μας τιμὴν καὶ δόξαν, εἶναι πνευματικὸς ἄνθρωπος, τὸν ὁποῖον ὄχι μόνον ἡμεῖς τιμῶμεν, ἀλλὰ ὁλόκληρος ἡ ἀνθρωπότης σέβεται καὶ ἐκτιμᾶ. Εἶναι ἀνίερος ἡ ἐπίθεσις ἐναντίον του καὶ εἶναι μία ἀκαταμάχητος ἀπόδειξις, ὅτι οἱ κύριοι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐπιχειροῦν αὐτὴν τὴν βέβηλον ἐπίθεσιν, εἶναι ἄνθρωποι μὴ ἔχοντες τὶ νὰ ὑποστηρίξουν ἐν προκειμένῳ, ἢ εἶναι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι κινοῦνται ἀπὸ ἀντιδραστικὰς καὶ σκοταδιστικὰς δυνάμεις. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ πρότασις καὶ ἡ ἐπιχειρηματολογία τῆς ΕΡΕ κατέληξε νὰ εἶναι ὄχι ἁπλῶς ἀντιφατική, ἀλλὰ ἐγγὺς τῶν ὁρίων τοῦ παραλογισμοῦ καὶ τοῦ καταγελάστου. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀκούοντας καὶ μανθάνοντας τὰς προσπαθείας ταύτας τῆς ΕΡΕ ὀργίζεται καὶ ὀργίζεται εἰς τρόπον, ὥστε νὰ καταδικάζῃ ὄχι μόνον τὰς προτάσεις αὐτὰς τῆς ΕΡΕ, ἀλλὰ νὰ καταδικάζῃ ὁριστικῶς τὴν δεξιὰν παράταξιν, ἡ ὁποία τὸν καταβασανίζει καὶ τὸν καταδυναστεύει ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἐπαναλαμβάνω, συμπαρίσταται ἐνθουσιωδῶς εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἀντίθετον ἄποψιν ἀπὸ τὸν λαόν. Ἡ Βουλὴ καὶ ἡ πλειοψηφία ἡ Κυβερνητική, ὀφείλει καὶ ἔχει καθῆκον νὰ συμπορεύεται μὲ τὰς πεποιθήσεις του καὶ μὲ τὴν συνείδησίν του. Καὶ ἐφ’ ὅσον αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκον τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἰσηγηθῶ τὴν καταψήφισιν τῆς προτάσεως τῆς

Ε.Ρ.Ε.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Μερκούρης ἔχει τὸν λόγον.

§44Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ μὴ παρασυρθῶ καὶ συνεχίσω ἐπὶ μακρὸν τὴν ἀγόρευσίν μου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν προτέρων θέλω νὰ ἐπισημάνω εἶναι, ὅτι ἕνα κόμμα καὶ μάλιστα τὸ κόμμα αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν Ἀξιωματικὴν Ἀντιπολίτευσιν, κηρύσσεται ἐναντίον ἑνὸς νόμου θὰ ἔπρεπε νὰ ἔρχεται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, προκειμένου νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἀπόρριψιν τοῦ σχετικοῦ νόμου, θὰ πρέπει νὰ ἔχῃ λέγω κάποιο δικό της πρόγραμμα διὰ νὰ τὸ ἀντικαταστήσῃ. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωμεν, ὅτι θὰ ἀκυρώσωμεν τὸ Αʹ ἢ Βʹ νομοθέτημα χωρὶς νὰ τὸ ἀντικαταστήσωμεν. Εἰδικώτερον ἡ Ε.Ρ.Ε. περιώρισε τὸν ἀγῶνα της ἐναντίον προσωπικοτήτων καὶ συγκεκριμένως ἐναντίον τοῦ κ. Παπανούτσου καὶ ἄλλων ἀνωτάτων ἐκπαιδευτικῶν, διότι διὰ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως καταστρέφουν τὴν ἀρχαίαν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν καὶ τὰ λατινικά. Διατὶ δὲν ἔχομεν τὴν εἰλικρίνειαν νὰ ὁμολογήσωμεν —ὅπως τὴν ἔχω ἐγὼ καὶ λέγω ὅτι, ὅταν ἐτελείωσα τὸ Γυμνάσιον δὲν ἤξευρα οὔτε μίαν λέξιν ἀρχαῖα Ἑλληνικὰ— νὰ εἴπουν ἂν γνωρίζουν ἀρχαῖα Ἑλληνικὰ καὶ εἰς τὶ ὠφελήθησαν μανθάνοντες τὰ λατινικά. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν γνωρίζω τὶ λέγει ὁ Ὅμηρος καὶ οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωμεν κανεὶς ἐξ ἡμῶν. Θὰ ἀναφέρω ἕνα παράδειγμα: Ἦτο προδότης ὁ Ἐλ. Βενιζέλος, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ μεταφράσῃ τὸν Θουκυδίδην διὰ νὰ γνωρίζουν ἐπὶ τέλους οἱ νέοι μας τὶ λέγει τὸ βιβλίον αὐτοῦ; Ὁμιλοῦμεν διὰ τὰ Λατινικά, ποὺ εἶναι μία νεκρὰ γλῶσσα. Ὡς γνωστόν, Ἑλληνικὴ γλῶσσα διδάσκεται καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ εἰς ἄλλα Κράτη, ἀλλὰ διδάσκεται δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ἀκολουθήσουν τὴν Φιλοσοφίαν. Κατὰ συνέπειαν καὶ εἰς ἡμᾶς τὰ λατινικὰ θὰ διδάσκωνται προαιρετικῶς μόνον εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀκολουθήσουν τὴν ἐπιστήμην ἐκείνην εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἀπαραίτητος ἡ λατινική. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἡ δεκάτη συνεδρίασις ποὺ συζητοῦμεν τὴν ἐν λόγῳ πρότασιν καὶ δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀπασχολῆται ἡ Βουλὴ περισσότερον, καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπάρχουν ἄλλα σοβαρώτατα θέματα πρὸς ἐξέτασιν. Ἂν ἔλαβον τὸν λόγον, τὸν ἔλαβα διὰ νὰ προσθέσω καὶ συμπληρώσω παλαιάς μου ἀγορεύσεις καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐξουσιοδοτήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Σήμερον δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ συγχαρῶμεν τὴν Κυβέρνησιν, διότι διὰ τῆς ἐκπαιδευτικῆς αὐτῆς μεταρρυθμίσεως ἔκαμεν ἕνα βῆμα πρὸς τὰ ἐμπρός. Τὸ βῆμα αὐτὸ δὲν ἔχει ἀνάγκην ἐπικρίσεων καὶ ἀμφισβητήσεων. Οἱαδήποτε προσπάθεια καὶ ἂν καταβληθῇ ἐκ μέρους τῆς δεξιᾶς θὰ πέσῃ εἰς τὸ κενόν. Ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν διὰ τὸ ἑξῆς θέμα. Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, ὁπότε ἐσυνεχίζετο ἡ συζήτησις τῆς ἐν λόγῳ προτάσεως ἐπέστησα τὴν προσοχήν σας διὰ τὴν ἐγκύκλιον αὐτὴν καὶ ἐπεσήμανα τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι θὰ προέλθουν ἐξ αὐτῆς. Ἐγὼ ὑποστηρίζω, ὅτι τὸ κόμμα πρέπει νὰ εἶναι μακρὰν ἀπὸ τὴν Παιδείαν, ὄχι ὅμως ἡ Πολιτεία. Ἐγὼ μάλιστα θὰ ἔλεγα, ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης τάξεως τοῦ Γυμνασίου μέχρι τέλους θὰ ἔπρεπε νὰ γίνεται ἀνάλυσις τοῦ Συντάγματος, ὥστε νὰ γνωρίζῃ ὁ νέος ποῖα εἶναι τὰ δικαιώματά του καὶ ποῖαι αἱ ὑποχρεώσεις του ἐξ αὐτοῦ. Κύριε Ὑπουργέ, ἔχομεν ἕνα θλιβερὸν ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς γνωστῆς ἐγκυκλίου, καθ’ ὃ 17 μαθηταὶ ἀποβάλλονται, διότι ὑπέγραψαν διαμαρτυρίας διὰ τοὺς βομβαρδισμοὺς τῶν Τούρκων ἐναντίον τῆς Κύπρου. Λησμονοῦμεν ὅλοι, ὅτι οἱ μαθηταὶ ἔπαιξαν τὸν πλέον σημαίνοντα ρόλον κατὰ τὸν Κυπριακὸν ἀγῶνα καθὼς ἐπίσης καὶ κατὰ τὴν Ἑλληνικὴν ἀντίστασιν κατὰ τὴν περίοδον τῆς κατοχῆς. Μετὰ τὴν θέσιν αὐτὴν τῶν μαθητῶν ἐρχόμεθα σήμερον καὶ ἀποβάλλομεν 17 ἀπὸ αὐτούς, διότι ὑπέγραψαν μίαν δήλωσιν. Ἐρωτῶ ποίαν πολιτικὴν νὰ βγάλωμεν ἀπὸ τὰ σχολεῖα;

§45Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὅταν ὡμίλουν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ καταβληθῇ προσπάθεια ἐκ μέρους ὅλων μας κατὰ τῆς κομματικῆς διεισδύσεως εἰς τὰ σχολεῖα καὶ ὄχι διὰ τὴν διείσδυσιν τῆς Πολιτείας.

§46Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐννοοῦμεν ὅλοι μας μακρυὰ ὅλα τὰ κόμματα ἀπὸ τὴν ἐκπαίδευσιν.

§47Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Σύμφωνοι.

§48Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὅταν, κύριοι συνάδελφοι, ὡμίλει ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ εἰς τὸ Ἀγρίνιον εἰς τὴν συγκέντρωσιν τοῦ ὁποίου παρευρίσκοντο καὶ μαθηταὶ οὐδὲν θέμα ἀποβολῆς αὐτῶν ἠγέρθη. Ἡ μαθητιῶσα νεολαία ἀποτελεῖ τὴν ζωὴν καὶ τὴν δύναμιν τῆς πολιτείας. Ἐνθυμοῦμαι τὸν μακαρίτην τὸν πατέρα μου ποὺ ἤρχοντο καὶ τοῦ ἔλεγαν, ὅτι εἶχεν ἐπιτυχίαν ἡ συγκέντρωσίς του, ἐρωτοῦσε: Ἦσαν μαθηταί; Διότι ἂν ἦσαν, τοῦτο σημαίνει ὅτι ἐπετύχαμεν.

§49Σ. ΚΩΤΙΑΔΗΣ. Ὅταν λέγῃ ὁ ἴδιος ὁ ἡγέτης μιᾶς ὀργανώσεως, ὅτι εἶναι κομμουνιστής, δὲν εἰσάγεται ὁ κομματισμὸς εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν;

§50Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, τὸ φρόνημα εἶναι ἐλεύθερον καὶ δὲν ἐνδιαφέρει τὶ πιστεύει ὁ κάθε ἡγέτης, ὁ ὁποῖος ἐπισκέπτεται τὴν μαθητιῶσαν νεολαίαν. Πρέπει, κύριε Ὑπουργέ, νὰ πάρετε μίαν ἀπόφασιν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐγκυκλίου. Δώσατε μίαν ἑρμηνευτικὴν ἐγκύκλιον διὰ νὰ σταματήσῃ αὐτὴ ἡ ἀπαράδεκτος κατάστασις.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Ἰορδάνογλου ἔχει τὸν λόγον.

§52Ι. ΙΟΡΔΑΝΟΓΛΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δι’ ὀλίγων θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἀκολουθῶν τὸ παράδειγμα τοῦ προλαλήσαντος ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου. Δὲν ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ μὴ παρασυρθῶ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ θέματα τῆς παιδείας εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἐθνικὰ καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ συζητῶνται ἐπὶ ὑψηλοῦ ἐπιπέδου, μακρὰν πολιτικῆς διαμάχης, διότι ἀφοροῦν τὸ μέλλον τῆς Πατρίδος μας καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ ἐνδιαφέρουν ὅλους μας. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὰς ἐπικρίσεις καὶ εὐμενεῖς κρίσεις αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν διὰ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Ἔχουν λεχθῆ τόσα πολλὰ ὥστε περιττεύει νὰ ἀσχοληθῶ καὶ ἐγὼ μὲ τοιαῦτα θέματα. Ὅτι εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ θέματα ἴσως θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποφευχθῇ ἡ σπουδή. Καὶ νομίζω, ὅτι ὑπῆρξε σπουδὴ εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Ἐλέχθη ἀπὸ συναδέλφους, ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένη ἡ σπουδή, ἵνα ἡ ἀνάγκη ἡ δημιουργουμένη ἐκ τῆς σπουδῆς ἐπισπεύσῃ τὴν λῆψιν τῶν ἐνδεικνυομένων μέτρων. Βεβαίως, καλὴ εἶναι ἡ σπουδὴ ἐφ’ ὅσον ἀποτελέσῃ κίνητρον διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἀναγκῶν. Μὲ τὴν προϋπόθεσιν ὅμως, ὅτι θὰ ὑπάρξουν αἱ δυνατότητες ἀντιμετωπίσεως τῶν ἀναγκῶν. Διὰ νὰ εἶμαι σαφὴς θὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Ἐπεβλήθη ἡ 9ετὴς φοίτησις καὶ ηὐξήθη εἰς βαθμὸν σημαντικὸν ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν τῶν εἰσαχθέντων εἰς τὰ γυμνάσια. Ηὐξήθη ὁ ἀριθμὸς τῆς Αʹ τάξεως κατὰ 50%. Ἀλλὰ ἐρωτᾶται, ὑπῆρχον αἴθουσαι διὰ νὰ ὑποδεχθοῦν τοὺς μαθητὰς αὐτούς; Ἀσφαλῶς δὲν ὑπῆρχον. Ὁ κ. Παπασπύρου Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως ἀναπληρῶν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας μετὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀειμνήστου συναδέλφου Λουκῆ Ἀκρίτα, ἀπαντῶν εἰς τὸ θέμα αὐτὸ εἶπεν, ὅτι ἀντεμετωπίσθη καὶ τὸ θέμα αὐτὸ διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν αἰθουσῶν τῶν δημοτικῶν σχολείων κατὰ τὰς ἀπογευματινὰς ὥρας. Σᾶς πληροφορῶ, κ. Ὑπουργέ, ὅτι τοιοῦτον τι δὲν συμβαίνει τοὐλάχιστον εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, διότι τὰ δημοτικὰ σχολεῖα λόγῳ ἐλλείψεως αἰθουσῶν λειτουργοῦν καὶ πρωΐ καὶ ἀπόγευμα. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην οὔτε ἕνα δημοτικὸν σχολεῖον δὲν ὑπάρχει, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἐργάζεται καὶ τὸ ἀπόγευμα. Ἑπομένως οὐδὲν δημοτικὸν σχολεῖον διατίθεται διὰ τὴν στέγασιν γυμνασίων. Ἂς δεχθῶμεν, ὅτι αἱ ὑπάρχουσαι ἀνάγκαι θὰ καλυφθοῦν. Ποῖαι ὅμως προσπάθειαι καὶ ποῖαι ἐνέργειαι γίνονται πρὸς τοῦτο; Κύριε Ὑπουργέ, εἰς τὴν Θεσσαλονίκην θὰ ἀντιμετωπίσετε καὶ ἓν ἄλλο πρόβλημα τῆς μὴ ὑπάρξεως οἰκοπέδων. Διετέλεσα ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν πρόεδρος τοῦ Ταμείου Ἀνεγέρσεως Διδακτηρίων καὶ γνωρίζω καλῶς τὸ θέμα. Κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς προεδρίας μου ἀνηγέρθησαν ἐν Θεσσαλονίκῃ 4 γυμνάσια, ἐνῷ εἶχε νὰ ἱδρυθῇ γυμνάσιον ἀπὸ τοῦ 1930. Ἐπίσης καὶ δημοτικὰ σχολεῖα. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην λοιπόν, κ. Ὑπουργέ, δὲν ὑπάρχουν οἰκόπεδα διὰ τὴν ἀνέγερσιν σχολείων. Πρῶτον καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ ἐξεύρεσις οἰκοπέδων. Πῶς θὰ γίνουν σχολεῖα, ὅταν δὲν ὑπάρχουν οἰκόπεδα καὶ ὅταν καμμία πορσπάθεια δὲν καταβάλλεται πρὸς τοῦτο; Ἡ Θεσσαλονίκη, κ. Ὑπουργέ, ἀνοικοδομεῖται γοργῶς καὶ θὰ ἀναγκασθῆτε νὰ πληρώσετε πολλαπλάσια χρήματα διὰ τὴν ἐξεύρεσιν οἰκοπέδων. Διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν ἑνὸς διδακτηρίου ἀπαιτεῖται οἰκοπεδικὴ ἔκτασις 4.000 τετρ. μέτρων. Καὶ ἂν ἀκόμη ἠθέλατε νὰ περιορίσητε τὴν ἔκτασιν ταύτην εἰς 2.000 τετρ. μέτρα, πάλιν τοιαῦτα οἰκόπεδα δὲν ὑπάρχουν. Καὶ διὰ μὲν τὰ γυμνάσια εἶναι ἴσως δυνατὸν νὰ κτίσητε τοιαῦτα εἰς περιοχὰς ἔξω τῆς πόλεως κειμένας, διότι οἱ μαθηταὶ τῶν Γυμνασίων θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μετακινηθοῦν πρὸς τὰς περιοχὰς αὐτάς. Προκειμένου ὅμως περὶ τῶν δημοτικῶν σχολείων πῶς θὰ μετακινήσητε παιδιὰ ἡλικίας 7 ἐτῶν εἰς περιοχὰς ἔξω τῆς συνοικίας των; Δυστυχῶς βλέπω, ὅτι ἐνῷ ἐσπεύσατε εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν οὐδεμίαν προσπάθειαν καταβάλλετε ἔστω καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων διὰ τὴν κάλυψιν τῶν ἀναγκῶν, αἵτινες προέκυψαν ἐκ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Ἑπομένως ὑπάρχει σπουδή, ἡ ὁποία μὲ ἐμβάλλει εἰς ἀνησυχίας, διότι φοβοῦμαι, ὅτι ἐκ τῆς ἀδρανείας τῆς καλύψεως ἔστω καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων τῶν δημιουργηθεισῶν ἀναγκῶν ἡ ἐκπαιδευτική σας μεταρρύθμισις θὰ ἀποτύχῃ. Πιστεύω, ὅτι ἔχετε τὴν φιλοδοξίαν νὰ ἐπιτύχῃ ἡ ἐκπαιδευτική σας μεταρρύθμισις, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ὁλοψύχως εὔχομαι. Ἐλέχθη παρ’ ἄλλων συναδέλφων, ὅτι ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις ἐπέτυχε ἤδη καὶ ὅτι οἱ γονεῖς εἶναι ἐνθουσιασμένοι. Λυποῦμαι, διότι θὰ ὑποστηρίξω, ὅτι εἶναι πολὺ πρόωρον ἀκόμη νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις ἐπέτυχεν ἤδη. Χρειάζεται χρόνος ἱκανὸς διὰ νὰ διατυπώσωμεν τοιαύτας κρίσεις. Ἐπὶ τοῦ παρόντος κατέχει καὶ τοὺς γονεῖς καὶ τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς μία ἀνησυχία ἐκ τῆς ἀναστατώσεως, ἡ ὁποία ἐπῆλθε εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίζετε, ὅτι ἐξησφαλίσθη ἡ παροχὴ παιδείας εἰς μεγαλύτερον ἀριθμὸν μαθητῶν, ὅταν δὲν ὑπάρχουν αἴθουσαι διδασκαλίας καὶ διδακτικὸν προσωπικόν; Ὅταν εἰς μίαν αἴθουσαν σωρεύονται 120 καὶ πλέον μαθηταὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ, ὅτι ὑπάρχει δυνατότης ἱκανοποιητικῆς μορφώσεως τῶν παιδιῶν αὐτῶν. Φοβοῦμαι μήπως ἐξησφαλίσθη ἡ δωρεὰν ἀμάθεια διὰ τὰ παιδιὰ αὐτά. Μὲ τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν ἐδημιουργήθησαν δυσχέρειαι αἱ ὁποῖαι τάχιστα πρέπει νὰ ὑπερνικηθοῦν, διότι ἂν καθυστερήσωμεν τότε ἡ σειρὰ τῶν νέων αὐτῶν μαθητῶν θὰ παραμείνῃ ἡμιμαθὴς καὶ δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀφήσωμεν τὰ παιδιὰ αὐτὰ ἐν ἡμιμαθείᾳ. Τὰ παιδιὰ αὐτὰ θὰ ζητήσουν εὐθύνας ἀπὸ ὅλους μας καὶ θὰ μᾶς εἴπουν, ὅτι δὲν εἴχομεν τὸ δικαίωμα συνεπείᾳ τῆς σπουδῆς μας νὰ ἐμποδίσωμεν τὴν μόρφωσίν των. Δυστυχῶς ἡ ἡμιμάθειά των θὰ συνεχισθῇ καὶ ὅταν θὰ ὑπερνικηθοῦν αἱ ἀνάγκαι, διότι ἡ ἀτελὴς μόρφωσίς των θὰ τοὺς ἐμποδίσῃ νὰ ἔχουν τὰς στερεὰς ἐκείνας βάσεις διὰ τὴν συνέχισιν τῶν σπουδῶν των. Ὑπεστηρίχθη παρ’ ἄλλων συναδέλφων, ὅτι ἡ ΕΡΕ δὲν ἐπέδειξε τὸ προσῆκον ἐνδιαφέρον διὰ τὴν Παιδείαν. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς καὶ δὴ λεγόμενον παρὰ συναδέλφου βουλευτοῦ Θεσσαλονίκης. Ὁ συνάδελφος ἔχει ἰδίαν ἀντίληψιν, ὅτι ἡ σειρὰ τῶν Πανεπιστημιακῶν κτιρίων τῆς Θεσσαλονίκης εἶναι ἔργον τῆς ΕΡΕ, ἀξίας ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις οὐδὲν ἀπολύτως προσέθεσεν εἰς τὰ κτίρια αὐτὰ καὶ τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἔκαμε εἶναι νὰ φωταγωγήσῃ τὰ κτίρια ταῦτα καὶ νὰ προβάλῃ οὕτω ἔτι περισσότερον τὸ ἔργον τῆς ΕΡΕ. Θὰ ἔπρεπε λοιπὸν εἰς τὸ κατ’ ἐξοχὴν ἐθνικὸν τοῦτο θέμα νὰ ἐγκαταλειφθῇ ἡ μέθοδος αὐτή. Ἡ ΕΡΕ ἐπραγματοποίησεν ὅσα ἠδύνατο διὰ τὴν Παιδείαν. Τὸ ἐξεταστέον εἶναι, σεῖς ὡς Κυβέρνησις, τὶ ἐπράξατε καὶ τὶ θὰ πράξετε. Εἰσέρχομαι ἤδη εἰς ἕνα ἕτερον κεφάλαιον. Ἡ Κυβέρνησις κατήργησε τὴν προαιρετικὴν εἰσφορὰν τῶν γονέων διὰ τὰ ἔξοδα συντηρήσεως τῶν σχολείων. Συμφωνῶ κατ’ ἀρχὴν μὲ τὸ μέτρον, διότι πράγματι ἦτο ὀχληρὸν διὰ τοὺς ἐκπαιδευτικούς. Τὶ ὅμως ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις; Ἐχορήγησε πιστώσεις 45.000.000 δραχ. διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν σχολείων καὶ διὰ τοῦ τρόπου τούτου καθιέρωσε τὴν ἐνίσχυσιν ἑκάστου σχολείου διὰ 9.000 δραχ. ἐτησίως. Τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν καλύπτει οὔτε τὰς δαπάνας τῆς καθαριστρίας. Ἡ ἐλαχίστη δαπάνη ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὴν λειτουργαίν ἑνὸς σχολείου εἶναι 30.000 δραχ. Ἐν τῇ οὐσίᾳ σᾶς πληροφορῶ, ὅτι ἡ προαιρετικὴ εἰσφορὰ τῶν γονέων συνεχίζεται. Οἱ γονεῖς δὲν δύνανται νὰ ἐπιτρέψουν νὰ μείνουν τὰ παιδιά των εἰς τὸ κρῦο τὸν χειμῶνα, οὐδὲ νὰ εἶναι ἀκάθαρτον τὸ σχολεῖον των. Ἡ Κυβέρνησις, λοιπόν, δὲν ἐφρόντισε νὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν καταργηθεῖσαν προαιρετικὴν εἰσφορὰν δι’ ἀναλόγων πιστώσεων, ἀλλὰ ἁπλῶς θόρυβον ἔκαμε καὶ πέραν τούτου οὐδέν, διότι ἡ κατάστασις παραμένει ἡ αὐτή. Βλέπετε, λοιπόν, ὅτι ἡ σπουδὴ δημιουργεῖ προβλήματα. Ἦτο γνωστὸν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι ὑπῆρχον κενὰ καὶ εἰς αἰθούσας διδασκαλίας καὶ εἰς διδακτικὸν προσωπικόν. Ἦτο ἐκ τῶν προτέρων γνωστόν, ὅτι Φυσικοὶ καὶ Μαθηματικοὶ δὲν ὑπῆρχον, οὔτε καὶ ὑπάρχουν σήμερον καὶ ὅμως ἐσπεύσαμεν εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν, χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει μας τὰς ἀνυπερβλήτους εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο δυσχερείας, αἵτινες θὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπερνικηθοῦν εἰς σύντομον χρονικὸν διάστημα. Διαπιστώνω, λοιπόν, ὅτι ἐνῷ αἱ ὑπάρχουσαι ἀνάγκαι ἐπληθύνθησαν διὰ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, οὐδεμία προσπάθεια καταβάλλεται διὰ τὴν ταχεῖαν ἀντιμετώπισίν των. Τὸ λεχθὲν ἑπομένως, ὅτι αἱ ἀνάγκαι θὰ ἀποτελέσουν τὸ κίνητρον διὰ τὴν ταχεῖαν ἀντιμετώπισίν των καὶ ἑπομένως ἦτο ἀναγκαία ἡ σπουδή, δὲν ἐπαληθεύεται ἐν τῇ πράξει. Εὔχομαι, ὅπως εἶπον, νὰ ἐπιτύχῃ ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις, ἀλλὰ φοβοῦμαι μήπως, λόγῳ τῆς ἀδρανείας, ἀποτύχῃ. Ὅπως ἐπεδείχθη θάρρος διὰ τὴν ἐν σπουδῇ ἐφαρμογὴν τῆς μεταρρυθμίσεως, ἀνάλογον θάρρος ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν δημιουργηθεισῶν ἀναγκῶν, διότι ἄλλως ἡ ἀποτυχία εἶναι βεβαία καὶ δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὸν εἰς τοιοῦτον θέμα κατ’ ἐξοχὴν ἐθνικὸν νὰ ἐπιδεικνύεται ἀδράνεια, ἡ ὁποία νὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἀποτυχίαν. Ἡ Παιδεία ἀποτελεῖ τὸ θεμέλιον τοῦ μέλλοντος τῆς πατρίδος μας καὶ ἑπομένως, πᾶσα ὀλιγωρία εἶναι ἀπαράδεκτος.

§53Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατ’ ἐπανάληψιν ἀνεφέρθησαν τὰ ἴδια πράγματα εἰς τὴν Βουλήν. Ἐκεῖνο ποὺ πρέπει νὰ ἐπισημάνω εἶναι ὅτι οὔτε οἱ κ.κ. συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ ἐπίστευον ὅτι θὰ ἀνατραπῇ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὁ ἐκπαιδευτικὸς κόσμος καὶ ἡ μαθητιῶσα νεολαία πιστεύει εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις θὰ ἀποτελέσῃ τὸ βάθρον τῆς Ἐθνικῆς μας ἀναγεννήσεως.

§54Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφ. Παιδείας). Ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν ἀγαπητὸν συνάδελφον τῆς Συμπολιτεύσεως κ. Ἀνδρεάδην, καὶ ἤθελα νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς. Βεβαίως νομίζω καὶ ἐγὼ ὅτι δὲν μᾶς ἔπεισαν οἱ κ.κ. συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς καταργήσεως τοῦ νόμου. Ἀλλὰ ἀλλοίμονον ὅταν ξεκινάῃ κανεὶς ἕνα ἀγῶνα, ὅταν ἐκ τῶν προτέρων οἱ ἀριθμοὶ τὸν πείθουν ὅτι δὲν ἔχει πιθανότητα ἐπιτυχίας, δὲν θὰ τὸν ἐξακολουθήσῃ. Ἐνθυμηθῆτε τοὺς ἰδικούς μας ἀγῶνας ὅταν εἴμεθα ὀλιγώτεροι.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4379)64 Ν.Δ. «περὶ ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τῆς Γενικῆς (Στοιχειώδους καὶ Μέσης) Ἐκπαιδεύσεως», κηρύσσεται περαιωμένη, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς ἀποδοχῆς ἢ μή τῆς προτάσεως διὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν.

§56Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διατί νὰ μὴ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν; Ὑπάρχει πιθανότης νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἄλλη Τετάρτη διὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ προτάσεως νόμου.

§57Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, συμφωνῶ καὶ ἐγὼ εἰς τὸ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Αἰσθάνομαι τὴν εὐαισθησίαν σας, διότι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Ἀλλὰ ἐρωτᾶται, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία, διὰ ποῖον λόγον συζητούσαμεν ἐπὶ τόσας ὥρας; Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τελειώσῃ ἡ ὑπόθεσις αὐτή, διότι καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν ἔχει ταλαιπωρήσει. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον πρέπει νὰ προχωρήσετε εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ψηφοφορία θὰ ἀναβληθῇ δι’ ἄλλην ἡμέραν. Τὴν ἡμέραν διὰ τὴν ψηφοφορίαν θὰ τὴν καθορίσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἐν συνεννοήσει μὲ τὸ Προεδρεῖον. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§59ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως, ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 2.30′ μ.μ.)