1965.05.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 87η

Τετάρτη 19 Μαΐου 1965

Προεδρία κ. Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗ–ΝΟΒΑ

(Ὥρα 11.15′ π.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Β. Ἰντζές, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφοράς, κλπ.

§2Β. ΙΝΤΖΕΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Οἱ βουλευταὶ κ.κ. 1) Ι. Σακελλαρίου καὶ Δ. Ἄρχος, 2) Π. Σταυρόπουλος, 3) Ι. Κουτσοχέρας, 4) Γ. Λαμπριανός, Ι. Κουτσοχέρας, Ε. Σαββόπουλος καὶ Χ. Πιπιλῆς, 5) Ι. Ἀλευρᾶς, 6) Φ. Βουνάτσος, καταθέτουσι προσθήκας καὶ τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ θεμάτων κοινωνικῆς ἀσφαλίσεως καὶ ἑτέρων τινῶν διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Θ. Ἀνδρεάδης, Ε. Ἀνερούσης, Λ. Λυμπέρης, Ε. Ἀνθόπουλος, Λ. Νικολαΐδης, Κ. Δαμιανός, Θ. Μαναβῆς καὶ Γ. Λαζαρίδης, καταθέτουσι προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν κειμένων διατάξεων «περὶ ἀναγκαστικῶν ἀπαλλοτριώσεων ὑπὲρ βιομηχανιῶν». Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης, κ. Δ. Μυλωνᾶς, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Κεραμοποιῶν Θεσσαλονίκης, αἰτουμένων αὔξησιν τῶν ἡμερομισθίων, ὑπαγωγὴν τῶν ἀτυχημάτων εἰς τὸν ἀσφαλιστικὸν ὀργανισμὸν κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ζακύνθου, κ. Μ. Μυριδάκης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Λεμβούχων Ζακύνθου «Ἡ Ἕνωσις», αἰτουμένου τροποποίησιν καὶ ἐφαρμογὴν τῆς κειμένης περὶ λεμβούχων νομοθεσίας, σχετικῶς μὲ τὴν ἀποζημίωσίν των κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Ζακύνθου κ. Μ. Μυριδάκης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Μαριῶν Ζακύνθου, δηλοῦντος, ὅτι οὐδεμίαν ἀνάμιξιν ἢ σχέσιν ἔχει ἡ ἐν λόγῳ Κοινότης, μὲ τὰ ἀναγραφέντα ἐν τῇ κατατεθείσῃ ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ κ. Η. Ἠλιοῦ, ἀναφορᾷ, ἀφορῶντα κατάργησιν τῶν ἐκτάκτων μέτρων, ἀπόλυσιν τῶν ὑπολοίπων πολιτικῶν κρατουμένων κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Δ. Μυλωνᾶς, καταθέτει τηλεγραφικὰς ἀναφορὰς τῆς Πανελληνίου Ὁμοσπονδίας Προσωπικοῦ ΙΚΑ καὶ Συνδέσμου Ὑπαλλήλων ΙΚΑ Θεσσαλονίκης, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν μὴ κατάργησιν διατάξεως τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ Ν.Δ. 4346)1964 ἀφορώσης βαθμολογικὴν ἐξέλιξιν ὑπαλλήλων τοῦ ΙΚΑ. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Α. Γεροκωστόπουλος, καταθέτει ὑπόμνημα Συλλόγου ταχ. διανομέων Πατρῶν, αἰτουμένων ὅπως τύχουν ἴσης μεταχειρίσεως μετὰ τῶν συναδέλφων των τῶν ἄλλων μεγαλουπόλεων. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ἀναφορὰν Συνδέσμου τεχνικοῦ προσωπικοῦ τῆς Ε.Α.Τ.Ε. «Ὁ Γλαῦκος» Πατρῶν, αἰτουμένου τὴν μὴ κατάργησιν διατάξεως ἀφορώσης τὴν ἀσφάλισιν τῶν ἠλεκτροτεχνιτῶν παρὰ τῷ Ταμείῳ Ἐπικουρικῆς Ἀσφαλίσεως. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ψήφισμα τοῦ Παμμικρασιατικοῦ Συνδέσμου Πατρῶν καὶ Περιχώρων, αἰτουμένου ἀναστολὴν ἐφαρμογῆς ἀντιπροσφυγικῶν νόμων, ἁπλοποίησιν τῆς διαδικασίας χορηγήσεως παραχωρητηρίων κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου ὑπαλλήλων ἑστιατορίων Πατρῶν καὶ Περιχώρων, αἰτουμένων καθιέρωσιν 8ώρου ἐργασίας, χαρακτηρισμὸν τῆς ἐργασίας των ὡς βαρείας καὶ ἀνθυγιεινῆς κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐμπορικοῦ καὶ Βιομηχανικοῦ Ἐπιμελητηρίου Πατρῶν, αἰτουμένου ὅπως τὰ ὑπερωκεάνεια τῆς ὑπερατλαντικῆς ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας Ἑλλάδος–Ἀμερικῆς, προσεγγίζουν εἰς τὸν λιμένα Πατρῶν. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ἀναφορὰν Συλλόγου εἰσαγωγικοῦ ἐμπορίου Πατρῶν, αἰτουμένου ὅπως τὴν διοίκησιν καὶ διαχείρισιν τῆς ἰχθυοσκάλας Πατρῶν, ἀναλάβῃ τὸ Λιμενικὸν Ταμεῖον. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ἀναφορὰν Προέδρου τῆς Κοινότητος Σελινοῦντος, αἰτουμένου ἀσφαλτόστρωσιν τῆς ὁδοῦ Αἰγίου–Πτέρης Καλαβρύτων. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ὑπόμνημα Συλλόγου Λεμβούχων Λιμένος Πατρῶν «Ὁ Ἅγιος Νικόλαος», αἰτουμένων νομοθετικὴν ρύθμισιν ζητήματος ἀποζημιώσεώς των.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Λ. Μπουρνιᾶς καὶ Α. Γεροκωστόπουλος, ἔχουσι ζητήσει, δι’ αἰτήσεώς των, ὅπως λάβωσι τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ κ. Λ. Μπουρνιᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§4Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, χωρὶς νὰ ἔχωμεν διάθεσιν νὰ ταράξωμεν τὴν γαλήνην τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐκπλησσόμεθα, διότι μέχρι σήμερον δὲν βλέπομεν δημοσιευομένην εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ δὲν ἀνακοινοῦται ὑπὸ τοῦ Προεδρείου ἡ ἀπευθυνθεῖσα πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἐπιστολὴ τοῦ συναδέλφου κ. Ἀνδρεάδη. Ἐρωτῶμεν, κ. Πρόεδρε, διατί δὲν ἀνακοινοῦται καὶ δὲν δημοσιεύεται ἡ ἐπιστολὴ αὕτη; Τὸ θέμα εἶναι μέγα καὶ μὲ τὴν τακτικὴν αὐτὴν ποὺ τηρεῖ τὸ Προεδρεῖον, ἡ ζημία ἡ ὁποία γίνεται, εἶναι ζημία εἰς βάρος τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ. Θὰ πρέπει ἡ ἀπευθυνθεῖσα πρὸς ὑμᾶς ἐπιστολή, νὰ ἀνακοινωθῇ τὸ συντομώτερον.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἀπεσύρθη ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Ἀνδρεάδη, ὁ ὁποῖος, ἄλλως τε, εἶναι καὶ παρών.

§6Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι πράγματα αὐτά. Νὰ γίνεται τόσος λόγος, νὰ δημιουργοῦνται παρεξηγήσεις καὶ μετὰ νὰ ἀποσύρεται αὐτὴ ἡ ἐπιστολή. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν εἶναι πράγματα αὐτὰ ποὺ γίνονται.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπουρνιᾶ, δὲν νομίζω, ὅτι λέγοντας αὐτά, ἐννοεῖται, ὅτι ἐγὼ ἐμποδίζω τοὺς συναδέλφους ἀπὸ τοῦ νὰ καταθέτουν ἐπιστολὰς ἢ ἀναφοράς.

§8Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ἐάν, ὁ κ. Ἀνδρεάδης, οἰκειοθελῶς ἀπέσυρε τὴν ἐπιστολήν του, λυποῦμαι πολὺ δι’ αὐτό.

§9Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁμολογῶ, ὅτι εἶχον στείλει τηλεγράφημα διαμαρτυρίας εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπειδὴ δὲν ἀνεκοινώθη τὸ τηλεγράφημά μου εἰς τὴν Βουλήν, ἔλαβον τὸν λόγον διὰ τοῦτο, ἡ ἐπιστολή μου ἀνεγνώσθη κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐπέμεινα ὅπως δημοσιευθῇ αὕτη εἰς τὰ πρακτικά.

§10Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὡς βουλευταί, ἔχομεν ὡρισμένα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ἀπαλλοτριώσωμεν. Ἐὰν ἀνεκοινοῦτο ὑπὸ τοῦ Προεδρείου ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Ἀνδρεάδη, θὰ ἐζητούσαμεν καὶ ἡμεῖς, ὡς ἄλλωστε ἔχομεν δικαίωμα διὰ τοῦτο, νὰ ἐγγραφῶμεν καὶ ὅταν θὰ ἤρχετο πρὸς συζήτησιν τὸ θέμα, θὰ ἐλαμβάνομεν τὸν λόγον.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπουρνιᾶ, δὲν σᾶς ἐμποδίζει κανεὶς ἐὰν θέλετε νὰ συζητηθῇ τὸ θέμα τοῦτο, νὰ καταθέσετε ἐρώτησιν.

§12Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, βεβαίως κατέθεσα σχετικὴν ἐρώτησιν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι μὲ αὐτὰ ποὺ συμβαίνουν τὸν τελευταῖον καιρόν, βλάπτεται ὁ Κοινοβουλευτισμός.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον, κ. συνάδελφε. Τὸ Προεδρεῖον, ἐκτελεῖ πιστῶς τὰς ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ ὑποχρεώσεις του. Ὁ κ. Α. Γεροκωστόπουλος, ἔχει τὸν λόγον. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Ε. Μπακλατζῆς).

§14Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδή, κ. Πρόεδρε, ἀπουσιάζατε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω μίαν ἀνακεφαλαίωσιν τῶν συμβάντων κατὰ τὴν ἀπουσίαν σας. Ὁ κ. Μπουρνιᾶς καὶ ἐγώ, ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον τὸν λόγον, διὰ κἄποιαν ἐκκρεμότητα ποὺ ὑπάρχει. Ὁ συνάδελφος κ. Ἀνδρεάδης, ἐζήτησε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν τὸν λόγον ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον, διότι τηλεγράφημά του ἀπευθυνόμενον πρὸς τὴν Βουλήν, δὲν ἀνεκοινώθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου. Ἐζητήσαμεν, τότε, καὶ ἡμεῖς νὰ ἐγγραφῶμεν ἐπὶ τῆς τηλεγραφικῆς ἀναφορᾶς τοῦ κ. Ἀνδρεάδη, διὰ νὰ λάβωμεν τὸν λόγον, ὅταν θὰ ἤρχετο αὕτη πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον τοῦ σώματος. Μᾶς ἐλέχθη, τότε, ὅτι ἀντικανονικῶς ἔρχεται πρὸς συζήτησιν τὸ θέμα αὐτὸ τὴν ἡμέραν ἐκείνην καὶ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναμείνωμεν τὴν ἀνακοίνωσιν τῆς ἀναφορᾶς. Ὡς ἐκ τούτου, ἀνεμέναμεν τὴν ἀνακοίνωσιν ὑπὸ τοῦ Προεδρείου, τοῦ τηλεγραφήματος, πλὴν ὅμως, μέχρι σήμερον, δὲν ἐγένετο τοῦτο. Ἐζητήσαμεν, καθ’ ὃ εἴχομεν δικαίωμα, ἐπαναλαμβάνω, κ. Πρόεδρε, ἐὰν εἶχε γίνει ἡ ἀνακοίνωσις τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ κ. Ἀνδρεάδη, νὰ ἐγγραφῶμεν καὶ ἡμεῖς διὰ νὰ λάβωμεν τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ νὰ ἐλέγξωμεν τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, διὰ τὸν τρόπον διαχειρίσεως καὶ διαθέσεως τῶν χρημάτων, τῶν προερχομένων ἐκ τῶν κερδῶν τῶν κρατικῶν λαχείων, τῶν χρημάτων δηλαδὴ τοῦ λαοῦ. Διαμαρτυρόμεθα, κ. Πρόεδρε, ἐντόνως, διὰ τὴν κατάφωρον παραβίασιν τοῦ Κανονισμοῦ, ὑπὸ τοῦ Προεδρείου.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε, κ. Ἀνδρεάδη, νὰ ἀνακοινωθῇ τὸ τηλεγράφημα;

§16Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Τὸ θέμα δὲν ἀφορᾷ ἐμέ, κ. Πρόεδρε, διότι ἐπὶ τῆς οὐσίας κατέθεσα ἤδη ἐπερώτησιν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ ἐπιμένετε, κ. Ἀνδρεάδη, παρ’ ὅλον, ὅτι τὸ τηλεγράφημά σας ἔχει δημοσιευθῆ εἰς τὰ πρακτικά, θὰ ἀνακοινωθῇ τοῦτο καὶ θὰ δυνηθοῦν, ὅσοι ἐκ τῶν κ.κ. συναδέλφων ἐπιθυμοῦν, νὰ ἐγγραφοῦν. Ὁ κ. Χ. Πιπιλῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§18Χ. ΠΙΠΙΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ τὴν Ζαχάρω ἀπηύθυνα δύο τηλεγραφήματα πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἀφορῶντα τὸ θέμα τῶν σεισμοπλήκτων τοῦ Νομοῦ Ἠλείας, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν ἀνεκοινώθησαν. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὅταν κατατίθενται τηλεγραφήματα πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, τὸ Προεδρεῖον ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀνακοινοῦνται τὰ τηλεγραφήματα ταῦτα καὶ ἐπὶ πλέον νὰ ἀναγινώσκωνται ἐξ ὁλοκλήρου. Ἐπειδὴ καὶ σήμερον δὲν ἀνεγνώσθησαν τὰ τηλεγραφήματά μου, παρακαλῶ ὅπως δώσητε ἐντολὴν καὶ ἀνακοινωθοῦν ταῦτα καὶ ἐπὶ πλέον δημοσιευθοῦν εἰς τὰ πρακτικά.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ ἐξετασθῇ τὸ θέμα καὶ θὰ δώσω ἐντολὴν νὰ ἀνακοινωθοῦν καὶ δημοσιευθοῦν εἰς τὰ πρακτικὰ τὰ τηλεγραφήματά σας.

§20Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπρόκειτο νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ συνάδελφος κ. Κωτιάδης, ἐξ αἰτίας τοῦ ὁποίου ἐδημιουργήθη καὶ τὸ προσωπικὸν θέμα, ἀπουσιάζει εἰς Ρόδον, θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸ Προεδρεῖον καὶ τὴν Βουλὴν ὅπως ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προσωπικοῦ μου θέματος, παρακληθῇ δὲ διὰ τηλεγραφήματος τοῦ Προεδρείου ὁ συνάδελφός μου κ. Κωτιάδης νὰ παρευρίσκεται κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς προσεχοῦς Δευτέρας ἐνταῦθα, διὰ νὰ δυνηθῶ οὕτω, παρόντος καὶ τοῦ κ. Κωτιάδη, νὰ δώσω ἐξηγήσεις ἐπὶ τοῦ θέματος. Παρακαλῶ ὅθεν, κ. Πρόεδρε, ὅπως ἡ αἴτησίς μου ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος ὑφίσταται διὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σώματος τῆς προσεχοῦς Δευτέρας.

§21Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἴμεθα σύμφωνοι. Ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Κουντούρη πρέπει νὰ ἀναβληθῇ διὰ νὰ παρίσταται καὶ ὁ κ. Κωτιάδης.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σύμφωνοι.

§23Ν. ΣΤΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατ’ ἐπανάληψιν διετυπώθησαν παράπονα ὑπὸ τῶν κ.κ. βουλευτῶν διὰ τὴν ὑπὸ τῶν ὑπηρεσιακῶν παραγόντων ὑπογραφὴν τῶν ἀπαντήσεων ἐπὶ ἐρωτήσεών μας ἢ κατατιθεμένων ἀναφορῶν καὶ ὄχι ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν. Δὲν θέλω νὰ δημιουργήσω τώρα ζήτημα, θέτω ὅμως τοῦτο ὑπ’ ὄψει σας, διότι καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔχω ἐνώπιόν μου μίαν τοιαύτην ἀπάντησιν καὶ πρέπει ἐπὶ τέλους ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀπαντήσεις νὰ φέρουν τὰς ὑπογραφὰς τῶν Ὑπουργῶν. Περαιτέρω, κ. Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ εὑρεθῇ τρόπος τὰ ἀποστελλόμενα εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγραφήματα νὰ ἀναγινώσκωνται ὁλόκληρα καὶ νὰ καταχωρῶνται εἰς τὰ πρακτικά. Ὑπάρχουν ἐξ ἄλλου εἰς πολλὰς περιπτώσεις τηλεγραφήματα σπουδαιοτάτης σημασίας καὶ ἄκρως ἐπείγοντα, τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον πρέπει νὰ ἀνακοινοῦνται ἀμέσως, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ διεξάγεται ἀμέσως συζήτησις. Ἔχω αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς χεῖρας μου ἓν τοιοῦτον τηλεγράφημα. Ἰδοὺ τὶ λέγει: Ποταμὸς Ἕβρος πλημμυρίσας καὶ κατακλύσας ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον πεδινὰς ἐκτάσεις περιοχῆς κατέστρεψεν ὁλοσχερῶς καὶ ἀνεπανορθώτως ἐαρινὴν παραγωγήν. Λαὸς πόλεώς μας εὑρίσκεται ἐν ἀπογνώσει. Παρακαλοῦμεν ληφθῶσι μέτρα ἐπειγόντως πρὸς ἀνακούφισιν καταστραφέντων παραγωγῶν. Δήμαρχος Σουφλίου «Κακαλῆς Ἐλευθέριος». Καὶ αὐτὰ συμβαίνουν, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβεν ἐγκαίρως τὰ κατάλληλα μέτρα, ἐγείρουσα ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους παράλληλα ἀναχώματα. Κατήγγειλα εἰς αὐτήν, ὅτι οἱ Τοῦρκοι κατασκευάζουν ἐπὶ τῆς θερινῆς ὄχθης τοῦ Ἕβρου ἀναχώματα διεθνῶς παράνομα καὶ ὅτι ἐκ τοῦ λόγου τούτου ἐδημιουργεῖτο μέγας κίνδυνος, ὁ Ἕβρος πλημμυρίζων νὰ κατακλύσῃ τὰς Ἑλληνικὰς ἐκτάσεις μὲ ἀποτέλεσμα τὴν καταστροφὴν καὶ τῶν ἐαρινῶν καὶ θερινῶν καλλιεργειῶν τῆς Ἑλληνικῆς πλευρᾶς. Ἐὰν αὐτὸ τὸ θέμα εἶχε τότε (ἀπὸ τοῦ Πάσχα 1964) συζητηθῆ ἐμπροθέσμως καὶ εἶχον ληφθῆ τὰ ἀναγκαῖα μέτρα, δὲν θὰ συνέβαιναν αὐτὰ ποὺ καταγγέλλονται μὲ τὸ σημερινὸν τηλεγράφημα. Πρέπει λοιπόν, κ. Πρόεδρε, νὰ εὑρεθῇ τρόπος, τοὐλάχιστον τὰ σπουδαιότερα τῶν τηλεγραφημάτων νὰ ἀναγινώσκωνται εἰς τὴν Βουλὴν ἀμέσως καὶ ἐν συνεχείᾳ νὰ διεξάγεται ἐπ’ αὑτῶν συζήτησις. Ζητῶ ἐξ ἄλλου, ὅπως ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως τοῦ ὡς ἄνω τηλεγραφήματος καὶ ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ, ὅπως ληφθοῦν ἄμεσα μέτρα πρὸς ἀνακούφισιν τῶν πληγέντων.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Συζητεῖται ἡ πρότασις νόμου, ἡ ἀφορῶσα τὴν τροποποίησιν τοῦ Ν.Δ. 4379)1964. Ὁ κ. Δ. Βρανόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§25Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Παιδεία εἶναι Ἐθνική, ἑπομένως μεταρρυθμίσεις οἱασδήποτε ἐκτάσεως πρέπει νὰ ἔχουν ἐγκριθῆ ἀπ’ ὅλα τὰ κόμματα, δηλαδὴ ἀπὸ τὴν παμψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι τοιουτοτρόπως καὶ τὰ ἐχέγγυα τῆς ἱστορικῆς ἀναγκαιότητος θὰ ἔχουν καὶ θὰ ἐπιζήσουν μέχρις οὗ, ἐν τῇ προόδῳ τῆς πολιτιστικῆς ἐξελίξεως τοῦ ἀνθρώπου, νέα ἐπιστημονικὰ καὶ παιδαγωγικὰ δεδομένα καταστήσουν ἀναγκαίαν καὶ τούτων τὴν μεταρρύθμισιν. Δὲν ἀποτελεῖ πᾶσα μεταρρύθμισις καὶ πρόοδον. Τοὐναντίον αἱ ἐκ τούτων ἄστοχοι, ἀντιεπιστημονικαί, ἀντιπαιδαγωγικαὶ καὶ ἀνεδαφικαὶ συντελοῦν εἰς τὴν ὀπισθοδρόμησιν, εἰς τὴν ἀμάθειαν, εἰς τὴν καθυστέρησιν. Ἕνα τοιοῦτον κακὸν ἀποτελεῖ χωρὶς ὑπερβολὴν μίαν Ἐθνικὴν συμφορὰν μὲ χρονικὰ ὅρια λίαν ἐκτεταμένα καὶ ὑλικὰς καὶ ἠθικὰς ζημίας ἀνυπολογίστους εἰς βάρος τοῦ λαοῦ μας, τοῦ ὁποίου ἡ πρόοδος ἀνακόπτεται καὶ ἡ ἀπόστασίς του ἀπὸ ἄλλους πολιτισμένους λαοὺς ἐπιμηκύνεται εἰς βάρος του. Εἶναι λίαν εὐπαθὴς ὁ τομεὺς τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας καὶ δὲν ἐπιτρέπονται πειραματισμοὶ λίαν ἀμφιβόλου μάλιστα ἐπιτυχίας. Ἡ σωφροσύνη ἀπαιτεῖ νὰ βαδίζωμεν εἰς αὐτὸν μὲ πᾶσαν περίσκεψιν, νὰ μελετήσωμεν τὰ προβλήματά του στηριζόμενοι καὶ εἰς τὴν ἰδικήν μας πεῖραν καὶ τὴν τῶν ἄλλων πολιτισμένων λαῶν καὶ νὰ προσπαθήσωμεν νὰ εὕρωμεν τὴν καλυτέραν δυνατὴν λύσιν αὐτῶν. Καὶ εἶναι περίεργον, πῶς ἐνῷ διαθέτομεν ὡς λαὸς ἕνα πλούσιον ἐπιτελεῖον παιδαγωγῶν καὶ φωτισμένων ἐπιστημόνων, διεθνοῦς μάλιστα προβολῆς, καὶ εἰς ἕνα προσκλητήριον τῆς Κυβερνήσεως ὅλοι θὰ ἔδιδαν τὸ παρὸν νὰ συνεργασθοῦν διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ καλύτερον δυνατὸν ἀποτέλεσμα, ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὰ μεταρρυθμιστικὰ αὐτὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα λόγῳ τῆς μεγάλης ἐκτάσεώς των, ὀρθῶς ὠνομάσθησαν ἐπαναστατικά, στηριζομένη εἰς τὰς εἰσηγήσεις μόνον ἑνὸς παιδαγωγοῦ, ποὺ ὅσον σοφὸς καὶ φωτισμένος ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι εἶναι, ἐν τούτοις ἕνας καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὸ ἀλάθητον καὶ τὰ τυχὸν σφάλματά του θὰ κληθῇ νὰ τὰ πληρώσῃ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Πλειστάκις Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις μετεκάλεσαν καὶ εἰδικοὺς ξένους ἐπιστήμονας διὰ τὴν μελέτην ζωτικῶν προβλημάτων, ἥσσονος τοῦ παρόντος σημασίας. Ἐν προκειμένῳ δι’ ἓν τόσον μέγα ἐθνικὸν θέμα ἠρκέσθη μόνον εἰς τὴν γνώμην τοῦ ἑνός, μὴ θελήσασα ν’ ἀκούσῃ τὴν γνώμην οὐδενὸς ἑτέρου. Θὰ ἔπρεπε καὶ ἐὰν ἦτο ἀκόμη ἕνας Ἡρακλῆς τοῦ πνεύματος νὰ δειλιάσῃ πρὸ τοῦ μεγέθους τοῦ τολμήματος καὶ τῶν συνεπειῶν του, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχῃ διαπιστώσει, ὅτι ὁ ἐκπαιδευτικὸς κόσμος ὅστις ἀποτελεῖ τὸν στρατὸν του εἰς τὴν μάχην τῆς πραγματοποιήσεως αὐτῶν τῶν μεταρρυθμίσεων, δυσανασχετεῖ διὰ τὰ μέτρα αὐτὰ καὶ οὐδεμίαν ἐλπίδα ἐπιτυχίας περὶ αὐτῶν ἔχει. Καλεῖ, ὁ κ. Γενικὸς Διευθυντὴς τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Παιδείας, κατὰ Σεπτέμβριον μῆνα π.ε., ἕνα παιδαγωγικὸν συνέδριον, τῶν Γενικῶν Ἐπιθεωρητῶν καὶ Γυμνασιαρχῶν ὅλης τῆς χώρας, ἐπὶ τῶν νέων μέτρων περὶ παιδείας καὶ εἰς οὐδένα ἐπιτρέπει νὰ ἐκφέρῃ γνώμην περὶ αὐτῶν. Φοβᾶται τὸν διάλογον, διότι ἀσφαλῶς στερεῖται ἐπαρκῶν ἐπιχειρημάτων διὰ τὴν ἀντίκρουσιν τῶν ἀντιγνωμιῶν. Εἶναι αὐτὴ μία τακτικὴ λίαν ἀντιδημοκρατικὴ ἀπὸ ὄργανον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἰς ὅλους τοὺς τόνους ἔχει διακηρύξει τὴν δημοκρατικότητά της. Γνώρισμα ἑνὸς καλοῦ ἐκπαιδευτικοῦ εἶναι ἡ σταθερότης τῶν λόγων του, ἡ ὁποία στηρίζεται εἰς τὴν βαθεῖαν γνῶσιν τοῦ θέματος. Ἐδῶ, ὅμως, διαπιστοῦμεν ἀλλαγὴν γνώμης ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος εἰς βραχὺ χρονικὸν διάστημα. Παράδειγμα αἱ κατὰ τὸ παρελθὸν εἰσιτήριοι ἐξετάσεις διὰ τὰς ἀνωτέρας σχολάς. Ἀγγέλλει σειρὰν ὁδηγιῶν περὶ τοῦ τρόπου διεξαγωγῆς τῶν ἐξετάσεων, ἐκδόσεως ἀποτελεσμάτων καὶ εἰσαγωγῆς τῶν ἐπιτυχόντων εἰς τὰς σχολάς, εἰς ἃς ἐπέτυχον. Ἐκτυποῦνται μάλιστα εἰς βιβλίον αἱ ὁδηγίαι αὗται, καὶ ἔρχεται ὁ χρόνος τῶν ἐξετάσεων καὶ πλεῖστα τῶν μέτρων τούτων μεταβάλλονται ἄρδην. Ὑπόσχεται, ὅτι οἱ λαμβάνοντες βαθμὸν 190 καὶ ἄνω θεωροῦνται ἐπιτυχόντες καὶ ἑπομένως δικαιοῦνται εἰσαγωγῆς εἰς τὰς ἀνωτέρας σχολάς, τονίζει μάλιστα, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξουν ἐπιλαχόντες. Γίνονται αἱ ἐξετάσεις. Ἐκδίδονται καὶ κοινοποιοῦνται τὰ ἀποτελέσματα καὶ πολλοὶ τῶν ὑποψηφίων μετ’ ἐκπλήξεως βλέπουν, ὅτι ἐνῷ συνεκέντρωσαν ὁλικὸν βαθμὸν ὑπεράνω τῆς βάσεως, τοὺς γνωρίζουν συνάμα, ὅτι εἰς οὐδεμίαν τῶν σχολῶν γίνονται δεκτοί. Καὶ οὕτω παρουσιάζεται τὸ Κράτος ἀνακόλουθον εἰς τὴν πρώτην ἐπαφὴν μετὰ τῶν νέων αὐτῶν, ἵνα ἐνσταλλάξῃ εἰς τὴν καρδίαν των καὶ τὴν ἀπογοήτευσιν καὶ τὴν δυσπιστίαν, εἰς ὅλην τὴν ζωήν των, πρὸς τὸ Κράτος. Ἡ καινοτομία αὕτη πληρώνεται μὲ ὀκτὼ ἑκατομμύρια δραχμάς. Διὰ τοῦ Ν.Δ. 4319)64 τοῦ ὁποίου ζητοῦμεν ἀκύρωσιν, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἰσήγαγε κυρίως τὰ ἑξῆς: 1) Τὴν ἐπέκτασιν τῆς ὑποχρεωτικῆς παιδείας ἀπὸ 6 ἔτη εἰς 9 ἔτη. 2) Τὴν διαίρεσιν τοῦ Γυμνασίου εἰς δύο σχολεῖα, ἀνεξάρτητα ἀλλήλων, τὸ Γυμνάσιον μὲ τρεῖς τάξεις καὶ τὸ Λύκειον μὲ τὰς λοιπὰς τρεῖς τάξεις. 3) Τὴν εἰσαγωγὴν τῶν μαθητῶν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου εἰς τὸ Γυμνάσιον, ἄνευ ἐξετάσεων. 4) Τὴν κατάργησιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν καὶ λοιπῶν δαπανῶν ἐγγραφῆς ἀπὸ τῆς κατωτάτης μέχρι καὶ τῆς ἀνωτάτης βαθμίδος τῆς ἐκπαιδεύσεως. 5) Τὴν εἰσαγωγὴν τῆς δημοτικῆς γλώσσης εἰς ὅλας τὰς βαθμίδας τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀπὸ τῆς κατωτάτης μέχρι καὶ τῆς ἀνωτάτης. 6) Τὴν κατάργησιν τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου καὶ τὴν ἵδρυσιν τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου, μὲ ηὐξημένας ἁρμοδιότητας. 7) Τὴν καθιέρωσιν τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ Ἀπολυτηρίου, διὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἀποφοίτων τοῦ Λυκείου εἰς τὰς ἀνωτέρας τοῦ Κράτους σχολάς. Ὡς πρὸς τὴν ἐπέκτασιν τῆς ὑποχρεωτικῆς παιδείας, ἀπὸ 6 εἰς 9 ἔτη, ἔχομεν νὰ παρατηρήσωμεν, ὅτι κατ’ ἀρχὰς τὸ μέτρον τοῦτο, ἀποβλέπον εἰς τὴν ἀνύψωσιν τοῦ μορφωτικοῦ ἐπιπέδου τοῦ λαοῦ μας, εἶναι καλὸν καὶ οὐδεὶς πιστεύω θὰ εἶχεν ἀντίρρησιν περὶ αὐτοῦ, ἐὰν ὑπῆρχον αἱ προϋποθέσεις ἐξασφαλίσεως τῆς ἐπιτυχίας του. Τὰ σημερινά, ὅμως, δεδομένα, ἀπὸ ἀπόψεως ἐξασφαλίσεως ἐπαρκείας ἐκπαιδευτικοῦ προσωπικοῦ, κτιρίων καὶ ἐποπτικῶν ὀργάνων καὶ προπαντὸς σχολικῶν βιβλίων κλπ. δὲν προοιωνίζουν ἐπιτυχίαν αὐτοῦ, τὸ μόνον δὲ ἀσφαλὲς ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι ἡ πτῶσις τῆς μορφωτικῆς στάθμης τῶν ἐκπαιδευομένων μαθητῶν εἰς ἐπίπεδα κατὰ πολὺ χειρότερα τῶν μέχρι σήμερον μὴ ἀξιοζηλεύτων. Ἡ ὑπερφόρτωσις τῶν τάξεων, μὲ ἕνα μεγάλον ἀριθμὸν μαθητῶν, ὅστις φθάνει κατὰ τὰς συνήθεις περιπτώσεις, τοὺς 90, 100 καὶ ἐνίοτε 120 εἰς λίαν περιωρισμένους χώρους, καθιστᾷ τὸ τραχὺ ἔργον τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ, ὄχι ἁπλῶς δύσκολον, ἀλλὰ ἀδύνατον. Ἐὰν δὲ εἰς αὐτὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔλλειψιν ἐπαρκοῦς ἐκπαιδευτικοῦ προσωπικοῦ, τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν κτιρίων καὶ τὴν ἀκαταλληλότητα πολλῶν ἐξ αὐτῶν, ἔχομεν μίαν εἰκόνα τί εἴδους ἐκπαίδευσιν παρέχομεν εἰς τὰ παιδιά μας. Τοιουτοτρόπως, θὰ ἔχωμεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν μίαν παραγωγὴν ἀγραμμάτων ἀποφοίτων Γυμνασίου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ ποιότης τῶν εἰσερχομένων εἰς τὸ Λύκειον θὰ εἶναι λίαν χαμηλή, μὲ ὅλα τὰ δυσμενῆ ἐπακόλουθα διὰ τὴν παιδείαν. Τὸ ἔργον τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ εἶναι ἀπὸ τὰ πλέον δύσκολα καὶ ἐπίπονα. Ἀνέκαθεν, διαπιστοῦμεν, ὅτι τὰ ἐπιτεύγματα τῆς Μέσης Παιδείας εἶναι πενιχρὰ καὶ πάντοτε ὑφίσταται τὸ πρόβλημα τῆς Μέσης Παιδείας. Διὰ τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ δὲν εἶναι ὑπεύθυνος ὁ ἐκπαιδευτικός, ἀλλὰ καὶ ἡ πολιτεία, ἡ ὁποία δὲν τοῦ παρέχει τοὺς ὅρους καὶ τὰ μέσα νὰ ἐκπληρώνῃ τὸ ἔργον του. Μικρὰ ἀμοιβή, μεγάλος ἀριθμὸς μαθητῶν, ἔλλειψις καταλλήλου σχολικοῦ χώρου, ἔλλειψις ὀργάνων κλπ. δυσκολίαι καθιστοῦν τὸ τραχὺ τοῦτο ἔργον ἀρκετὰ δύσκολον. Τώρα μὲ τὰ μεταρρυθμιστικὰ αὐτὰ μέτρα εὔκολον εἶναι νὰ συναγάγῃ τις ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα. Ἀντὶ νὰ ἀποσυμφορήσωμεν τὴν Μέσην Ἐκπαίδευσιν, ἐπιβάλλομεν εἰς αὐτὴν μίαν συμφόρησιν ἄνευ προηγουμένου. Παιδεία δὲν εἶναι ἡ ποσότης, ἀμαθῶν ἢ ἡμιμαθῶν. Θὰ ἔπρεπε, προηγουμένως, νὰ ἐξησφαλίζοντο αἱ ἀναγκαῖαι προϋποθέσεις τῆς εὐρύθμου λειτουργίας ὅλων τῶν σχολείων τῆς Μέσης καὶ ἔπειτα νὰ ἐπεκτείνετο ἡ ὑποχρεωτικὴ ἐκπαίδευσις εἰς τὸ πρῶτον τριετὲς σχολεῖον αὐτῆς. Ἐπίσης συμφερώτερον καὶ διὰ τὸ Κράτος καὶ τοὺς ἐκπαιδευομένους νέους θὰ ἦτο τὰ σχολεῖα αὐτὰ νὰ μὴ ἦσαν ὅλα τοῦ αὐτοῦ τύπου, δὲν ὑποφέρει ὁ τόπος οὗτος ἀπὸ ἔλλειψιν ἐγγραμμάτων, γυμνασιακοῦ τύπου, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν εἰδικοτήτων καὶ ἰδίᾳ τεχνικῆς ἐπαγγελματικῆς καὶ γεωργικῆς κατευθύνσεως, ὡς θ’ ἀναπτύξω περιληπτικῶς κατωτέρω. Πολλὰ ἀπὸ τὰ παιδιὰ αὐτά, τὰ ὁποῖα μάλιστα δὲν ἦσαν καλοὶ μαθηταί, ἀπὸ ἀπόψεως μαθήσεως εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, θὰ ταλαιπωρηθοῦν εἰς τὸ Γυμνάσιον καὶ χωρὶς νὰ ἀποκομίσουν ἐξ αὐτοῦ οὐδὲν τὸ οὐσιῶδες, θὰ ἀποστερήσουν τὴν πτωχὴν οἰκογένειάν των ἀπὸ τὴν προσωπικήν των ἐργασίαν, ἡ ὁποία θὰ ἐπέφερε μίαν βελτίωσιν εἰς τὰ οἰκονομικὰ αὐτῆς. Αἱ εἰσιτήριοι ἐξετάσεις τοῦ Γυμνασίου ἦσαν καὶ ἕνα κριτήριον τοῦ ἔργου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Τόσον οἱ διδάσκοντες, ὅσον καὶ οἱ διδασκόμενοι, ἐν ὄψει τῶν ἐξετάσεων, ἐνέτεινον τὰς προσπαθείας των, οἱ μὲν ἵνα παρουσιάσωσιν τὸ ἔργον των, οἱ δὲ ἵνα ἐπιτύχωσιν. Τοιουτοτρόπως, αἱ εἰσιτήριοι ἐξετάσεις τοῦ Γυμνασίου, ἦσαν καὶ ἕνας συντελεστὴς τῆς πνευματικῆς ἀναπτύξεως τῶν μαθητῶν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Ἡ κατάργησις τῶν εἰσιτηρίων αὐτῶν ἐξετάσεων, ἀποστερεῖ τοὺς διδάσκοντας καὶ διδασκομένους, ἰδίᾳ τοῦ κινήτρου διὰ μίαν ἐντατικωτέραν ἐργασίαν καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ μεταρρύθμισις αὕτη θὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα τὴν πτῶσιν τῆς πνευματικῆς στάθμης τῶν μαθητῶν τῶν δημοτικῶν σχολείων. Ὁ χωρισμὸς τοῦ Γυμνασίου εἰς δύο σχολεῖα τριετοῦς διαρκείας ἕκαστον, δὲν θὰ προσφέρῃ οὐδεμίαν οὐσιαστικὴν βελτίωσιν εἰς τὸ ἔργον τῆς Μέσης Παιδείας, τοὐναντίον μάλιστα θ’ αὐξήσῃ τὴν ἡμιμάθειαν, ἡ ὁποία εἰς περισσοτέρας τῶν περιπτώσεων εἶναι χειροτέρα τῆς ἀμαθείας. Διὰ τοὺς ἑξῆς, κυρίως, λόγους: 1) Ἡ Μέση Παιδεία ἐνδιαφέρεται νὰ δώσῃ εἰς τοὺς μαθητὰς μίαν ὡλοκληρωμένην ἐγκύκλιον μόρφωσιν, τῆς ὁποίας ἡ ἔκτασις ἅπτεται ὅλων τῶν ἐπιστημῶν. 2) Λόγῳ τῆς προόδου τῶν ἐπιστημῶν, τὰ προγράμματα τῆς διδακτέας ὕλης, ὑπερφορτώνονται καὶ εἰς μαθήματα καὶ εἰς τὴν ἔκτασιν αὐτῶν, κάμετε μίαν σύγκρισιν μεταξὺ ἑνὸς σχολικοῦ βιβλίου προπολεμικοῦ καὶ ἑνὸς σημερινοῦ, δηλαδὴ μιᾶς χρονικῆς ἀποστάσεως 25 ἐτῶν καὶ θὰ πεισθῆτε περὶ αὐτοῦ, πράγματι, ἔχουν φθάσει εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε καὶ τὰ καλῶς λειτουργοῦντα σχολεῖα, νὰ μὴ δύνανται νὰ καλύψουν τὴν διδακτέαν ὕλην, οἱ δὲ μαθηταί, οἱ καλοὶ καὶ ἐπιμελεῖς, νὰ κάμπτωνται πρὸ τοῦ ὄγκου τῆς ὕλης, ἐπεκτείνοντες τὰ χρονικὰ ὅρια τῆς μελέτης των μέχρι καὶ τῆς 2ας πρωϊνῆς, καθ’ ἑκάστην. β) Ὁ ἑξαετὴς κύκλος ἀπεδείχθη ἀνεπαρκὴς διὰ τὴν ἐπίτευξιν τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ, ἀπόδειξις τὰ γραπτὰ δοκίμια, πολλὰ ἐκ τῶν ὑποψηφίων τῶν ἀνωτέρων σχολῶν. Ἐρωτᾶται ἤδη, πῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν κατωρθώθη εἰς τὸν ἑξαετῆ κύκλον, θὰ κατορθωθῇ εἰς ἕνα τριετῆ τοιοῦτον; Ἑπομένως, οὔτε τὸ Γυμνάσιον, οὔτε τὸ Λύκειον, θὰ δυνηθῶσιν νὰ παρουσιάσωμεν κάτι τὸ ὡλοκληρωμένον καὶ ἑπομένως, κάτι ὠφέλιμον. Μέρος μόνον τῆς ὕλης θὰ διδάσκεται εἰς τὸ ἕνα καὶ εἰς τὸ ἄλλον σχολεῖον, ὥστε ὁ μαθητὴς νὰ μὴ αἰσθάνεται τὴν ἱκανοποίησιν, δι’ ὅ,τι ἐδιδάχθη καὶ διατί τὸ ἐδιδάχθη. Ἡ κατάργησις τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν καὶ λοιπῶν δαπανῶν ἐγγραφῆς, ἀπὸ τῆς κατωτάτης μέχρι τῆς ἀνωτάτης βαθμίδος τῆς ἐκπαιδεύσεως, εἶναι ἕνα μέτρον ἐξαιρετικὸν καὶ τὸ ἐπικροτοῦμεν, ὡς καὶ πᾶν ἄλλο μέτρον, τὸ ὁποῖον ἀποσκοπεῖ τὴν ἀδάπανον παιδείαν τῶν μαθητῶν καὶ φοιτητῶν, εἶναι ἀπὸ τὰ λίαν εὔστοχα καὶ ἀγαθὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Τὰ μέτρα ταῦτα ἐνισχύουν καὶ βοηθοῦν τὴν παιδείαν μας, διότι ἐπιτρέπουν εἰς τὰ παιδία τῶν πτωχῶν οἰκογενειῶν νὰ γευθοῦν τῶν ἀγαθῶν τῆς Παιδείας καὶ τῇ εὐφυΐᾳ τούτων, νὰ ἀναδειχθῶσιν ἐπ’ ὠφελείᾳ καὶ τῶν ἰδίων καὶ τῆς Πατρίδος των. Ὡς πρὸς τὸ Παιδαγωγικὸν Ἰνστιτοῦτον, τὸ ὁποῖον ἀντικατέστησεν τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, ἔχομεν νὰ παρατηρήσωμεν τὰ ἑξῆς: Τὸ Παιδαγωγικὸν Ἰνστιτοῦτον, ὡς σαφῶς ὁρίζεται εἰς τὸν νόμον, εἶναι ἡ προϊσταμένη ὑπηρεσία ὁλοκλήρου τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ κόσμου. Ἐλέγχει καὶ κρίνει ὀρθῶς τὰς ἱκανότητας καὶ ἐπιδόσεις διδασκόντων καὶ διδασκομένων καὶ ἀσκεῖ διὰ τῶν κεντρικῶν ὑπηρεσιακῶν συμβουλίων ἐκπαιδεύσεως, τὰ ὁποῖα συντίθενται κατὰ πλειοψηφίαν ἀπὸ μέλη του, τὸ διοικητικὸν καὶ πειθαρχικὸν ἔργον τοῦ καταργουμένου Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Εἰς τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἐξειλίσσοντο φυσιολογικῶς μέχρι σήμερον οἱ ἀριστεῖς τῶν ἐκπαιδευτικῶν μας καὶ ἑπομένως κατὰ δικαίαν καὶ ἀντικειμενικὴν κρίσιν, ὡς καὶ εἰς τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας γίνεται, ἀποτελοῦσε τὴν κεφαλὴν τῶν ἐκπαιδευτικῶν μας. Διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, καὶ τοῦ ὑποβιβασμοῦ μερικῶν ἐκ τῶν συμβούλων τούτων εἰς τὴν θέσιν τοῦ Γενικοῦ Ἐπιθεωρητοῦ, ἐπεβλήθη μία ἀπὸ τὰς μεγαλυτέρας ποινὰς εἰς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι εἰς οὐδὲν παράπτωμα ὑπέπεσον καὶ ἐτιμωρήθησαν, διότι ὑπῆρξαν ἄριστοι. Ἐνδεικτικῶς ἀναφέρομεν ἐνταῦθα τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς συμβούλους, Κούρκουλαν, Κανᾶν, Θεοδωρᾶτον, Μπάρκαν, Ἀντωνακάκην, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν ἄριστοι ἐπιστήμονες μὲ ἐξαίρετον ἐκπαιδευτικὴν ἀπόδοσιν καὶ συγγραφικὸν ἔργον, μὲ ὀργανωτικὸν πνεῦμα, μὲ σπουδὰς εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐξαιρέτους καὶ οἱ ὁποῖοι ἔχαιρον τῆς βαθυτάτης ἐκτιμήσεως ὁλοκλήρου τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος καὶ τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ὑπεβίβασεν εἰς τὴν θέσιν τοῦ Γεν. Ἐπιθεωρητοῦ. Διώρισεν μέλη πιθανῶς ἀξιόλογα, ἀλλὰ ἐξ αὐτῶν, ἐκπαιδευτικοὶ μὲ μεγάλην ἐκπαιδευτικὴν δρᾶσιν, εἶναι οἱ κ.κ. Κακριδῆς–Κρητικός. Εἰδικῶς περὶ τοῦ κ. Ἀντωνακάκη, ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι κάτοχος πέντε πτυχίων: Φιλολογίας καὶ Παιδαγωγικῶν τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, Μεταπτυχιακὸν Ἐκπ. Διοικήσεως, Ἐπιστημονικὸν Παιδείας Ἀγροτικῶν περιοχῶν καὶ Διδακτορικὸν Ἐκπαιδεύσεως τοῦ Πανεπιστημίου Κολούμπια. Οὐδεὶς ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου εἶχε ποτὲ τόσα ἐπιστημονικὰ προσόντα. β) Συγγραφεὺς συγγραμμάτων, μελετῶν καὶ ἄρθρων, περὶ τὰ 150, εἰς τὴν Ἑλληνικὴν καὶ Ἀγγλικήν, ἐν οἷς τὸ «Ἑλληνικὴ Παιδεία» Ἀγγλιστί, ἐξεδόθη ὑπὸ τοῦ Πανεπιστημίου Κολούμπια, ὡς ἐξέχουσα συμβολὴ εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν ἐπιστήμην. γ) Τριακονταετὴς ἐκπαιδευτικὴ καὶ διοικητικὴ πεῖρα. δ) Ἀνεκηρύχθη «Διεθνὴς Διδάσκαλος τοῦ ἔτους τὸ 1960». ε) Ἀναγνωρίζεται ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ΟΟΣΑ καὶ ἄλλων διεθνῶν ὀργανισμῶν, ὡς πρωτοπόρος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας. στ) Μέλος, τιμητικῶς, Ἑλληνικῶν, Ἀμερικανικῶν καὶ ξένων ἐπιστημονικῶν ἑταιρειῶν. ζ) Ἡγετικὸν στέλεχος ἐπιτροπῶν τοῦ «Βασιλικοῦ Ἐθνικοῦ Ἱδρύματος». η) Ὁ διεθνὴς τύπος «Κρίστιαν Σάϊανς Μόνιτορ», «Τάϊμς» τοῦ Λονδίνου, «Κομπάρατιβ», «Ἐντουκαίησον», ἀφιέρωσαν ἐκτενῆ ἄρθρα περὶ αὐτῆς. Βάσει τοῦ νόμου καὶ τῶν διαταγῶν τῶν Ὑπουργῶν, ἐξετέλεσε, μεταξὺ ἄλλων, τὰ ἑξῆς: α) Εἰσηγήθη λύσεις διὰ τὴν ἵδρυσιν δημοσίας Τεχνικῆς Παιδείας ἐν Ἑλλάδι καὶ ἵδρυσε τὰς πρώτας σχολάς. β) Ἡ ὑπ’ αὐτὴν Ὑπηρεσία Μελετῶν καὶ Συντονισμοῦ, συνέταξε ὑπὲρ τὰς 60 ἐπιστημονικὰς μελέτας εἰς τὴν Ἑλληνικήν, Ἀγγλικὴν καὶ Γαλλικήν, ἐκ τῶν ὁποίων τὰς σπουδαιοτέρας ἡ ἰδία. γ) Ἐντολῇ τοῦ Ὑπουργοῦ (κ. Γ. Βογιατζῆ) συνέταξε τὰ νομοσχέδια τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ 1959, περὶ τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως, Μέσης Ἐκπαιδεύσεως καὶ διοικήσεως τῆς παιδείας, τὰ ὁποῖα ἔδωσαν λύσεις δημοκρατικὰς καὶ προοδευτικάς, συντονισμοῦ τῆς Ἐπαγγελματικῆς Ἐκπαιδεύσεως, Σχολῶν Νηπιαγωγῶν κλπ. ἐπαινεθείσας διεθνῶς, ὡς πρωτοπορειακάς. Ἡ νομοθετικὴ ἐκείνη ἐργασία ἐψηφίσθη ὑφ’ ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, προεξάρχοντος τοῦ κ. Μπακοπούλου. δ) Ἵδρυσε τὰ Οἰκονομικὰ Γυμνάσια (κ. Γεροκωστόπουλος), τὸ Πειραματικόν, Τεχνικὸν Γυμνάσιον (κ. Λεβαντῆς) καὶ τὸ Ζάνειον Ἐκπαιδευτικὸν Ἵδρυμα, εἰσαχθείσης τῆς Τεχνολογίας εἰς τὴν Γυμνασιακὴν Παιδείαν καὶ δοθείσης τῆς εὐκαιρίας ἀνωτέρων σπουδῶν εἰς τὰ ὀρφανὰ ἄριστα παιδιὰ τῆς Ἑλλάδος. ε) Ἵδρυσε τὴν Σχολὴν Λειτουργῶν Τεχνικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἥτις ἐθαυμάσθη εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα Ἰταλικὴ ἀποστολὴ διὰ νὰ τὴν μελετήσῃ. Ἔδωσε δὲ ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡ Οὐνέσκο 60 ἑκατομμύρια δραχμὰς διὰ τὴν δημιουργίαν τῶν κτιρίων καὶ τὸν ἐξοπλισμόν. στ) Ἀναδιωργάνωσε τὰς Σχολὰς Ὑπομηχανικῶν (ἐντολῇ κ. Κασιμάτη) καὶ τὴν Σχολὴν Οἰκιακῆς Οἰκονομίας, ποὺ εὑρίσκετο εἰς ἀθλίαν κατάστασιν. ζ) Ἀνέπτυξε τὰς Ἐθνικὰς Ἐκπαιδευτικὰς σχέσεις μὲ τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ἵδρυσε τὸ Ἑλληνικὸν Τμῆμα τῆς διεθνοῦς Σχολῆς ἀλληλογραφίας. Ἐπέτυχε τὴν χορήγησιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας περὶ τὰ 10 ἑκατομμύρια ἐκ τῆς Τεχνικῆς βοηθείας. η) Τὸ ὑπὸ τὴν προεδρίαν της Συμβούλιον κατήρτισε περὶ τὰ 40 προγράμματα τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως. θ) Ὠργάνωσε διὰ τῆς βοηθείας τοῦ ΟΟΣΑ τὰ σεμινάρια διὰ τὴν διδασκαλίαν τῶν μαθηματικῶν, διὰ τὴν νέαν φυσικήν. ι) Ἀντεπροσώπευσε τὴν Ἑλλάδα εἰς 7 διεθνῆ συνέδρια λίαν ἐπιτυχῶς. ια) Ἐκ τῆς ὑπηρεσίας της καὶ ἐνεργείας της προέκυψεν ἡ σημερινὴ Γενικὴ Διεύθυνσις Ἐπαγγελματικῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸ Τμῆμα Διεθνῶν Μορφωτικῶν Σχέσεων. Τῆς μεγάλης αὐτῆς ἐκπαιδευτικοῦ τῆς κατήργησε τὴν θέσιν, τὴν ὑπηρεσίαν μελετῶν καὶ συντονισμοῦ ποὺ ἵδρυσε καὶ τέλος τὴν ὑπεβίβασε καὶ αὐτὴν εἰς τὴν θέσιν Γενικοῦ Ἐπιθ)τοῦ καὶ τὴν ἐτοποθέτησεν εἰς τὴν ἄσημον θέσιν σχολείων ἀλλοδαπῆς. Ἀλλὰ ἐὰν εἰς μίαν πολιτείαν τιμωροῦνται οἱ ἄριστοι, διότι ἀκριβῶς ἔγιναν ἄριστοι, αὐτὸ ἀποτελεῖ κλονισμὸν τῶν ἠθικῶν θεμελίων τῆς πολιτείας αὐτῆς καὶ ὁ κλονισμὸς τῶν θεμελίων σημαίνει σεισμὸν καὶ ὁ σεισμὸς ἐρείπια. Ἑπομένως καταστροφικὴ διὰ τὴν ἠθικὴν τάξιν κρίνεται ἡ ἐνέργεια αὕτη τῆς Κυβερνήσεως. Πιστεύομεν, ὅτι ὁ ἐκπαιδευτικὸς κόσμος τῆς Μέσης Παιδείας διαθέτει λαμπροὺς ἐκπαιδευτικοὺς καὶ ἐπιστήμονας, οἱ ὁποῖοι καὶ μακροχρόνιον πεῖραν διαθέτουν ἐπὶ τοῦ ἔργου των καὶ θεωρητικὴν μόρφωσιν ἔχουν, ὥστε νὰ εἶναι κατὰ πάντα ἱκανοὶ διὰ πᾶσαν ἐπιστημονικὴν ἔρευναν ἐπὶ τῶν παιδαγωγικῶν προβλημάτων τῆς Μέσης Παιδείας. Ὁ διορισμὸς εἰς τὸ Παιδαγωγικὸν Ἰνστιτοῦτον εἰς τὴν κεφαλὴν ταύτην τῆς Μέσης Παιδείας ἐπιστημόνων ἱκανῶν, ἴσως εἰς τὴν ἐπιστήμην του ἕκαστος, ὡς προανεφέρθη, ἀλλὰ στερουμένων ἱκανῆς πείρας, ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἐπιτυχὴς δι’ ὃν σκοπὸν ἐπελέγησαν, ἀλλὰ ἀποτελεῖ συνάμα καὶ μείωσιν ὁλοκλήρου τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ κόσμου τῆς μέσης καὶ δικαίως τὸ μέτρον τοῦτο τῆς Κυβερνήσεως προεκάλεσε τὴν ὀργὴν καὶ τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ κόσμου τῆς Μέσης Παιδείας. Ἐρχόμεθα ἤδη εἰς τὴν καθιέρωσιν τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ Ἀπολυτηρίου, ἡ ἀπόκτησις τοῦ ὁποίου δίδει καὶ τὸ δικαίωμα εἰσαγωγῆς εἰς τὰς Ἀνωτάτας Σχολὰς τοῦ Κράτους. Πρόκειται περὶ συστήματος κατὰ τὸ ὁποῖον: 1) Ἕνας μικρὸς ἀριθμὸς προσώπων, λαμβάνει γνῶσιν τῶν ἐκλεγέντων θεμάτων ἀρκετὸν χρόνον πρὸ τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐξετάσεων, τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ ἐγγύησιν τῆς ἐχεμυθείας, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος προϋπόθεσις ἀδιαβλήτων ἐξετάσεων. Ἐὰν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐξησφαλίσθη ἡ ἐχεμύθεια, τοῦτο δὲν μᾶς ἐγγυᾶται, ὅτι καὶ εἰς τὸ μέλλον θὰ συμβῇ ὁμοίως. Τὰ συμφέροντα, οἱ πειρασμοί, αἱ ἀνθρώπιναι ἀδυναμίαι θὰ ἐπιδράσουν εἰς τὸ μέλλον καὶ ἴσως ἕνα ἢ περισσότερα τῶν προσώπων ποὺ γνωρίζουν τὸ θέμα θὰ καμφθῶσι. 2) Εἰς (11) ἕνδεκα ἀνέρχονται τὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα ἐξετάζονται εἰς τὸ Ἀκαδημαϊκὸν καὶ ἡ ὕλη αὐτῶν τῶν μαθημάτων ἐξαπλοῦται εἰς ὅλα τὰ ἔτη Γυμνασίου καὶ Λυκείου. Πρόκειται περὶ μεγάλου φόρτου ἐργασίας, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖται, ἀπὸ τοὺς ἀποφοίτους τοῦ Λυκείου καὶ ἡ ἐργασία αὕτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντελεσθῇ εἰς τὸ βραχὺ χρονικὸν διάστημα τῶν δύο θερινῶν μηνῶν, οἱ ὁποῖοι μεσολαβοῦν ἀπὸ τοῦ πέρατος τῶν ἀπολυτηρίων ἐξετάσεων μέχρι τῶν ἐξετάσεων τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ. Οὐδεμία βέβαια γνῶσις εἶναι περιφρονητέα καὶ ὅλαι εἶναι χρήσιμαι, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπιδειχθῇ καὶ ὀλίγος ἀνθρωπισμὸς εἰς τὰ παιδιὰ αὐτά, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ ἐφαρμοζομένου συστήματος δὲν ἐπιδεικνύεται, ὅταν ζητοῦμεν ἀπ’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προορίζονται διὰ τὰ Νομικά, Φιλολογίαν, Θεολογίαν, Μαθηματικά, Φυσικήν, Χημείαν, ἀνθρωπολογίαν καὶ ἀντιθέτως ἀπ’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προορίζονται διὰ τὰς θετικὰς ἐπιστήμας, Ἱστορίαν, Ἀρχαῖα Ἑλληνικά, Θρησκευτικά. Πιστεύω, ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς φόρτου ἐργασίας τελείως περιττοῦ καὶ ἀπαραδέκτου ὑπὸ τὰς συνθήκας τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖ τὸ Ἀκαδημαϊκόν. 3) Ἡ διόρθωσις ἑκατοντάδων χιλιάδων γραπτῶν, εἰς 350.000 γραπτὰ ὑπολογίζω, ὅτι θὰ ἀνέλθουν τὰ γραπτὰ δοκίμια τῶν ὑποψηφίων τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐξετάσεις, γίνεται ὑπὸ καθηγητῶν Μέσης καὶ ἄρχεται κατὰ τὰς ἀρχὰς Ὀκτωβρίου. Διὰ τὴν διόρθωσιν τῶν γραπτῶν αὐτῶν θὰ ἀπαιτηθῇ μὲ τὴν διπλῆν βαθμολόγησιν καὶ ἐφ’ ὅσον θὰ τηρηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν 300 γραπτῶν κατὰ βαθμολογοῦντα, ἕνας ἀριθμὸς 2.500 καθηγητῶν θὰ ἀπογυμνώσῃ τὰ Γυμνάσια καὶ Λύκεια κατὰ τὸ ⅓ τοῦ προσωπικοῦ των, ἐπὶ ἕνα καὶ πλέον μῆνα εἰς βάρος τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν μαθητῶν των. 4) Ἡ βαθμολόγησις τῶν γραπτῶν δοκιμίων ὑπὸ τόσων χιλιάδων καθηγητῶν ἕκαστος τῶν ὁποίων ἔχει καὶ διάφορον κριτήριον δὲν εἶναι δικαία, διότι ἄλλοι τῶν ὑποψηφίων ἀσφαλῶς θὰ κριθῶσι λίαν ἐπιεικῶς καὶ ἄλλοι λίαν αὐστηρῶς, διότι κατὰ τύχην θὰ εἶναι ἐπιεικεῖς ἢ αὐστηροὶ οἱ ἀντίστοιχοι κριταί των, ὥστε ἕνα μεγάλο ρόλο νὰ παίζῃ εἰς τὴν βαθμολόγησιν αὐτὴν ἡ τύχη καὶ ὄχι ἡ κατάρτισις τῶν ὑποψηφίων. Πειράματα ποὺ ἔγιναν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἔφερον μίαν αἰώρησιν βαθμολογίας ἐπὶ τοῦ ἰδίου γραπτοῦ δέκα βαθμῶν, τὸ αὐτὸ γραπτὸ ἐβαθμολογήθη ἀπὸ καθηγητὴν μὲ βαθμὸν (6) καὶ ἀπὸ ἄλλον μὲ βαθμὸν (16). Εἰς οὐδὲν θὰ συντελέσουν αἱ ὑποδείξεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται περὶ τοῦ τρόπου βαθμολογίας. Γνωρίζουν καλύτερον ἐμοῦ οἱ ἁρμόδιοι τοῦ Ὑπουργείου Ἐθν. Παιδείας ἀπὸ τὰς περυσινὰς ἐξετάσεις ποία ὑπῆρξεν ἡ διαφορὰ βαθμολογίας μεταξὺ τῶν δύο βαθμολογιῶν τοῦ αὐτοῦ γραπτοῦ καὶ εἰς ποῖον συμπέρασμα θὰ κατέληγέ τις ἐὰν ἐγένετο μία ἀναθεώρησις τῆς βαθμολογίας ταύτης. 5) Ἡ καθιέρωσις τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ καὶ ὁ τρόπος εἰσαγωγῆς θὰ φέρῃ τὸν φιλοδοξοῦντα νὰ γίνῃ μηχανικὸς εἰς τὴν Ἀνωτάτην Βιομηχανικὴν καὶ τὸν φιλοδοξοῦντα νὰ γίνῃ Νομικὸς εἰς τὴν Πάντειον Σχολήν. Ἑπομένως δὲν ἱκανοποιεῖ τὸ Ἀκαδημαϊκὸν τὰ ὄνειρα καὶ φιλοδοξίας καὶ κλίσεις τῶν ὑποψηφίων. 6) Ἡ καθιέρωσις τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ θὰ ἀποστερήσῃ πολλοὺς ἀποφοίτους τοῦ Λυκείου νὰ σπουδάσουν εἰς ξένα Πανεπιστήμια καὶ Πολυτεχνεῖα, τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς θὰ ἀπαιτοῦν τὸν τίτλον αὐτὸν διὰ νὰ τοὺς δεχθοῦν πρὸς φοίτησιν. Ἐξ ὅλων αὐτῶν συνάγεται, ὅτι ἡ Μέση Παιδεία, ἥτις ἀποτελεῖ τὸν κορμὸν καὶ τὴν σπονδυλικὴν στήλην τῆς Ἐκπαιδεύσεως διὰ τῶν νέων μεταρρυθμιστικῶν μέτρων κατακερματίζεται, ἀσφυκτιᾶ καὶ συνθλίβεται κάτω ἀπὸ ἀνυπερβλήτους δυσκολίας, ὥστε δὲν θὰ εἶναι ὑπερβολὴ τὸ νὰ ἰσχυρισθῶμεν, ὅτι δολοφονεῖται καὶ ὅταν δολοφονῆται ἡ Παιδεία εἶναι ὡς νὰ δολοφονῆται τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον. Εἶναι ὀρθὸν τὸ μέτρον, ἐὰν βεβαίως τηρηθῆ, τὰ συγγράμματα τῶν καθηγητῶν νὰ ἐκδίδωνται ἀπὸ τὸ Κράτος καὶ εἰς τιμὰς προσιτὰς νὰ δίδωνται εἰς φοιτητάς, ἀμειβομένων ἐπαρκῶς τῶν συγγραφέων. Εἶναι καιρὸς τὸ Κράτος νὰ στρέψῃ ὁλόκληρον τὴν προσοχήν του εἰς τὴν δημιουργίαν δημοσίων τεχνικῶν ἐπαγγελματικῶν καὶ γεωργικῶν σχολῶν καθ’ ὅτι διαπιστοῦται παρὰ τῶν βιομηχάνων καὶ βιοτεχνῶν Ἑλλάδος καὶ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ Συντονισμοῦ ἡ ἔλλειψις τῶν τεχνικῶν. Δὲν εἶμαι κατὰ τῆς κλασσικῆς παιδείας. Πρέπει νὰ ὑπάρχουν τὰ κλασσικὰ Γυμνάσια διὰ τὰς θεωρητικὰς ἐπιστήμας. Ἀλλὰ εἶναι καιρὸς νὰ σταματήσωμεν πλέον νὰ δημιουργοῦμεν γιατροὺς καὶ δικηγόρους. Ἑπτὰ χιλιάδες εἶναι οἱ δικηγόροι εἰς τὰς Ἀθήνας, ὅταν ἡ πόλις τῶν Παρισίων μὲ πληθυσμὸν 5.000.000 περίπου ἔχει 2.500 περίπου δικηγόρους. Ἡ στροφὴ ἄλλωστε τῆς Παιδείας, πρὸς τὴν τεχνικὴν γεωργικὴν καὶ ἐπαγγελματικὴν ἐκπαίδευσιν εἶναι ἐπιβεβλημένη, καθ’ ὅσον ὡς ἔλαβον ἐπίσημα στοιχεῖα παρὰ τοῦ Ὑπουργείου Ἐθν. Παιδείας τὸ 1959, ἐξέρχονται τῶν Κλασσικῶν Γυμνασίων 23.000 περίπου μαθηταί, ἐξ αὐτῶν εἰς τὰς Ἀνωτάτας Σχολὰς εἰσέρχονται 6.000 περίπου καὶ εἰς τὰς λοιπὰς Σχολὰς (Στρατιωτικάς, Ἀστυνομίας κλπ.) 2.000 περίπου δηλαδὴ τακτοποιοῦνται 8.000 οἱ ἄλλοι δὲ 15.000 ἔρχονται εἰς τὰς Ἀθήνας οἱ περισσότεροι, ἐγκαταλείπουν τὰ κτήματα τῶν γονέων των καὶ βλέπουν, ὅτι αἱ σπουδαί των ἐπῆγαν ἐπὶ ματαίῳ ἀφοῦ δὲν εὑρίσκουν ἐργασίαν. Οὗτοι θ’ ἀποτελοῦν τὸ πνευματικὸν προλεταριᾶτον καὶ λόγω τῆς μορφώσεώς των, αἰσθανόμενοι ἀπογοήτευσιν καὶ πικρίαν, θὰ μισοῦν καὶ τὴν Κοινωνίαν καὶ τὴν Πολιτείαν. Τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν ὡς λέγει τὸ ἄρθρον 10 παρ. 22 κατέστη μὴ βασικὸν σήμερον, ποὺ ὑπέρποτε ἢ ἄλλοτε, θὰ ἔδει νὰ καθίσταται βασικόν, διότι ἡ Ἐκκλησία πάντοτε ἐπρομάχησε καὶ προμαχεῖ ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν ἐπάλξεων καὶ πρέπει οἱ νέοι νὰ αἰσθάνωνται τὴν ἐπίδρασίν του. Τὸ θέλουν αἱ λαϊκαὶ τάξεις καὶ οὐχὶ οἱ ἀσθενεῖς καὶ οἱ θρησκόληπτοι ποὺ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς Προεδρίας, πέραν τούτου τὸ μάθημα τοῦτο ἐξετάζει βαθέως τὸ πνεῦμα τοῦ Ἑλληνοχριστιανικοῦ Πολιτισμοῦ καὶ λόγω τοῦ φιλοσοφικοῦ περιεχομένου του, γίνεται ὠφέλιμον εἰς τὸν τεράστιον πνευματικὸν ρόλον τῆς Ὀρθοδοξίας. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, ὅπως πολὺ ὀρθῶς ἔθιξεν εἰς τὸν λόγον του καὶ ὁ ἔγκριτος συνάδελφος κ. Κων. Τσάτσος διατί αὐτὴ ἡ σπουδὴ τῶν ἐκπαιδευτικῶν μεταρρυθμίσεων; Ὑπῆρχον ἀναμφισβητήτως, ἀτέλειαι εἰς τὴν Δημοτικὴν καὶ Μέσης Ἐκπαίδευσιν. Ἀλλὰ ἔδει νὰ γίνῃ ἡ συμπλήρωσις τῶν ἐλλείψεων τούτων σταδιακῶς καὶ κατόπιν προκαταρκτικῆς ἐργασίας. Ἄλλωστε ἡ Κυβέρνησις διατείνεται, ὅτι θὰ παραμείνῃ ἀκόμη εἰς τὴν ἀρχὴν ἐπὶ μίαν τριετίαν. Διατί λοιπὸν βιάζεται νὰ κάμνῃ τὰς σοβαρωτάτας αὐτὰς μεταρρυθμίσεις ἀμέσως; Ἔκδηλος εἶναι, εἰς ἅπαντα τὰ σχολεῖα καὶ αὐτῆς ἀκόμη τῆς Πρωτευούσης, ὅπου πολλοὶ διδάσκαλοι καὶ καθηγηταί, ὡς γνωστὸν θέλουν νὰ τοποθετηθοῦν, ὁ μέγας ἀριθμὸς τῆς ἐλλείψεως ἐμψύχου ὑλικοῦ. Τὰς ἐλλείψεις εἰς προσωπικὸν τὰς ἀνέφερεν ὁ κ. Τσάτσος, ἀριθμητικῶς, βάσει ἐπισήμων στοιχείων. Οὗτος εἶναι πάρα πολὺ μεγάλος καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ εἶναι, ἀφοῦ ὁ νόμος τῆς 35ετίας, ἀπεμάκρυνε μεγάλον ἀριθμὸν διδασκάλων καὶ καθηγητῶν. Ἀλλὰ καὶ κτιριακῶς ἡ κατάστασις δὲν εἶναι καλυτέρα. Καὶ διὰ νὰ μὴ κουράσω τὴν Βουλήν, παρ’ ὅτι ἔχω στοιχεῖα, δὲν θὰ ἀναφέρω συγκεκριμένας περιπτώσεις. Δράπτομαι ὅμως τῆς εὐκαιρίας εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ν’ ἀναφέρω μίαν περίπτωσιν διὰ τὸ Εʹ Γυμνάσιον θηλέων Ἀθηνῶν (Ἁγίου Νικολάου τῶν Πευκακίων) τοῦ ὁποίου αἱ μαθήτριαι καὶ οἱ μαθηταί, ἀνέρχονται εἰς 1.400, παρακολουθοῦν τὰ μαθήματά των ἐντὸς ὀστεοφυλακίου εὑρισκομένου παραπλεύρως τοῦ Ναοῦ καὶ εἰς ἄλλας ἀκαταλλήλους αἰθούσας, ὅταν ἔναντι εὑρίσκεται μεγαλοπρεπὲς μέγαρον τῆς τέως Γερμανικῆς Σχολῆς Ἀθηνῶν καὶ χρησιμοποιεῖται ὡς Ἰνστιτοῦτον Ἐρεύνης Νοσημάτων Θώρακος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἰδιωτικὸς ὀργανισμός, χρησιμοποιοῦν τεράστιον δημόσιον κτίριον εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου, ἄνευ μισθώματος καὶ ἐπὶ μεγίστῳ κινδύνῳ τῆς ὑγείας τῶν μαθητῶν τοῦ Εʹ Γυμνασίου, τὸ ὁποῖον καταβάλλει 60.000 ἐτησίως διὰ μίσθωμα. Τοῦτο ἄλλωστε εἶναι ἀκατανόητον καθ’ ὅσον ἡ ἐργασία αὕτη δύναται νὰ γίνῃ εἰς μίαν αἴθουσαν νοσοκομείου ἢ ἄλλου τινὸς κτιρίου. Ὁ Πρωθυπουργὸς διέταξεν ἀπὸ ἔτους τὴν μεταστέγασιν, ἀλλὰ πρὸς δόξαν τῆς Ἑλληνικῆς γραφειοκρατίας καὶ τῆς ὡραίας συνεργασίας μεταξὺ τῶν Ὑπουργείων ἡ μεταστέγασις δὲν συντελεῖται. Ἐλπίζω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας νὰ σταματήσῃ τὸ δρᾶμα αὐτὸ τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν κατὰ τὸ νέον τοὐλάχιστον σχολικὸν ἔτος. Ὁμοίως θέλω νὰ φέρω ὑπ’ ὄψιν τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι τὸ ἐργαστήριον τῆς Φυσικῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν εἶναι μικρὸν καὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀσκηθοῦν 400 φοιτηταί. Ὑπάρχει δὲ κίνδυνος οὗτοι ν’ ἀπωλέσουν τὸν χρόνον των. Οἱ κ.κ. συνάδελφοι γνωρίζουν κάλλιον ἐμοῦ, ποία κατάστασις ἐπικρατεῖ εἰς τὰ κτίρια τῶν σχολείων τῶν ἐπαρχιῶν, Ἔχει δηλωθῆ, ὅτι θὰ ληφθοῦν ριζικὰ μέτρα διὰ τὴν καλλιέργειαν τοῦ ἀθλητισμοῦ εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Δημοτικῆς, Μέσης καὶ Ἀνωτάτης Παιδείας. Διὰ τὴν ἐπάνδρωσιν ὅλων τῶν σχολείων τοῦ Κράτους, δέον ὅμως νὰ δημιουργηθοῦν ταχέως τὰ κατάλληλα στελέχη. Πρὸς τοῦτο ἐπιβάλλεται ἡ αὔξησις τῶν ἐτῶν φοιτήσεως εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀκαδημίαν Σωματικῆς Ἀγωγῆς καὶ ἡ διάρθρωσις αὕτη νὰ γίνῃ σύμφωνα πρὸς τὰ Πανεπιστημιακὰ πρότυπα. Τελευτῶν τὸν λόγον μου, συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνεργασθῇ μὲ ὅλα τὰ ἐθνικὰ κόμματα καὶ νὰ τροποποιήσῃ καὶ συμπληρώσῃ τὸν ἰσχύοντα νόμον ἂν δὲν θέλῃ ἡ Ἐθνικὴ Παιδεία νὰ γίνῃ στόχος πολιτικῶν συγκρούσεων ἐπὶ μεγίστῃ ζημίᾳ τῆς σπουδαζούσης νεολαίας καὶ γενικώτερον τοῦ Ἔθνους.

§26Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Ὀλίγα τινά. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλφου κ. Βρανοπούλου ὑπῆρξε, κατὰ μίαν ἐγκαινιασθεῖσαν παράδοσιν ἀπὸ τῆς προηγουμένης Τετάρτης, ἄκρως ἀντικειμενικὴ καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἔδωσε τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι κηρύσσεται ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἔκαμε κριτικήν, ἐπεσήμανε σημεῖα τινά, τὰ ὁποῖα κατ’ ἐκεῖνον εἶναι ἀσθενῆ, ὡμίλησε καὶ περὶ πραγμάτων ἀκόμη εὑρισκομένων ἐκτὸς τοῦ ἰσχύοντος αὐτοῦ νόμου, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν καλοπίστως νὰ εἴπωμεν, ὅτι καὶ ὁ ἴδιος ἔχει πεισθῆ, ὅτι πρέπει ὁ νόμος αὐτὸς νὰ ἐξαφανισθῇ. Θὰ εἴπω ὀλίγα ἐπὶ τῶν θεμάτων ποὺ ἔθιξεν ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος καὶ ἐν συνεχείᾳ θὰ καταθέσω ὡρισμένα στοιχεῖα σχετικῶς μὲ τὸν θεσμὸν τῶν συσσιτίων, διότι, ἐὰν ἐνθυμῆσθε, εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀθηνῶν, ἐζήτησε συγκεκριμένα νούμερα. Καὶ τὰ προσκομίζω σήμερον. Μία παρατήρησις, ὅτι δὲν ἠκούσθησαν ὅλοι οἱ ἐκπαιδευτικοὶ κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὅτι εἶναι ἔργον ἑνὸς ἀνθρώπου. Καθὼς προχωροῦσεν εἰς τὴν ἀγόρευσίν του ὁ κ. συνάδελφος, διηρωτώμην ποῖος εἶναι ὁ ἕνας ἄνθρωπος, διότι ἕνας ἄνθρωπος ποὺ μοῦ ἤρχετο συνεχῶς εἰς τὸν νοῦν ἦτο ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Βεβαίως εἰργάσθη πρωταρχικῶς ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου. Εἰργάσθη βεβαίως ὁ τετιμημένος προκάτοχός μου. Ἀλλὰ εἰργάσθη κυρίως ὁ Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀσχοληθῆ μὲ τὰ θέματα τῆς Παιδείας ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον ζωήν. Γύρω του ὑπῆρχεν ἕνα ἐπιτελεῖον ἐκπαιδευτικῶν. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ θὰ ἠμποροῦσα νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὰ σημερινὰ μέλη τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου εἶναι πρόσωπα μὲ παιδαγωγικὴν πεῖραν. Ἀλλὰ πέραν αὐτῶν ἐπηκολούθησεν ἐξονυχιστικὴ θεωρία, ἐξαντλητικὴ συζήτησις εἰς τὴν Βουλήν, ὥστε δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἦλθε καὶ ἐψηφίσθη ἐξ ὑφαρπαγῆς καὶ ὅτι δὲν ἠκούσθησαν ἁπάντων αἱ γνῶμαι. Μία κατηγορία καὶ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀθηνῶν ἀφεώρα τὴν κατάστασιν τὴν κτιριακήν, ἐκεῖνα τὰ σκιερὰ σημεῖα τῆς παιδείας. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω, ὅτι τὰ λόγια αὐτὰ θὰ ἥρμοζον εἰς τὰ χείλη Κυβερνητικοῦ βουλευτοῦ; ἀναλύοντος τὸ ἔργον τῆς 8ετίας. Διότι, ἐὰν π.χ. δὲν ἐλύθη τὸ ζήτημα τῆς στεγάσεως τοῦ Εʹ Γυμνασίου, πρῶτος ὁ ἴδιος, ἐν τῇ ἀρίστῃ του καλῇ πίστει, ὡμολόγησεν, ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὴν ὁδὸν τῆς λύσεως διὰ μεταστεγάσεως. Ἀλλὰ τὶ ἔγινεν ἐπὶ 8 χρόνια; Τὸ αὐτὸ θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ εἴπωμεν καὶ διὰ διάφορα ἄλλα θέματα, τὴν ἔλλειψιν χώρων εἰς τὰ Πανεπιστήμια κ.ο.κ. Νομίζω λοιπόν, ὅτι δυσχερείας ἐπεσήμανε, ἐνδεχομένως πλευρὰς ἀδυνάτους τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι πείθει τὴν Βουλήν, ὅτι δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ καταργήσωμεν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν ἐκεῖ, ὅπου εὑρισκόμεθα πρὸ 12 μηνῶν. Διότι, αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα τῆς συζητήσεως ὀφείλω ἄλλην μίαν φορὰν νὰ τὸ ὑπογραμμίσω. Δὲν ἔχομεν ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς τὸ δικαίωμα νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ διατάξεων, ἀλλὰ ἐφ’ ἅπαξ νὰ ἀποφασίσωμεν, ἐὰν κυροῦται ἢ ἀκυροῦται ὁ ὑπάρχων νόμος. Ὡμίλησεν ἐπίσης ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος διὰ τὰς εἰσαγωγικὰς ἐξετάσεις εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Ἐξεδόθη πράγματι ἕνα βιβλιάριον μὲ ὁδηγίας. Γνωρίζω, ὅτι ἐτηρήθη πλήρως. Δὲν ὑπῆρξαν τροποποιήσεις. Τὸ μόνον νέον στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνεφέρετο εἰς τὸ βιβλιάριον, ἀλλὰ δὲν ἀφεώρα τὰς ἐξετάσεις ὡς τοιαύτας, ἀλλὰ τὸν τρόπον ἐξαγωγῆς τῶν ἀποτελεσμάτων, ἦτο τὸ θέμα τῆς μηχανογραφικῆς ἐπεξεργασίας αὐτῶν, ἡ ὁποία ἀπέδωσεν ὡς γνωστόν, ἀδιάβλητα ἀποτελέσματα. Διὰ τὸ θέμα τὸ περίφημον, τῶν λαβόντων περισσότερον τῶν 190 μονάδων, ὀφείλω πρῶτον νὰ ἀναφέρω διὰ πολλοστὴν φοράν, ὅτι οὐδέποτε ἐλέχθη, ὅτι πᾶς ὁ ἐπιτυγχάνων 190 μονάδας εἰσέρχεται εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Ἐλέχθη, ὅτι διὰ νὰ εἰσέλθῃ κανεὶς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, πρέπει νὰ ἐπιτύχῃ τοὐλάχιστον 190 μονάδας. Ἀλλὰ ὑπάρχει numerus clausus — ἀριθμὸς κεκλεισμένος, τὸν ὁποῖον θὰ καλύψουν ὅλαι αἱ σχολαί. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι καὶ τὸ ἀντίθετον. Ὑπῆρξαν σχολαὶ ὅπου οἱ εἰσελθόντες ἦσαν ὀλιγώτεροι τοῦ ἀριθμοῦ τῶν προκηρυχθεισῶν θέσεων, διότι δὲν εἶχον λάβει τὸν ἀριθμὸν ποὺ ἀπαιτεῖται. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ, τὸ θέμα τῶν παιδιῶν αὐτῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἔλεγον, εἰς τὴν καλυτέραν περίπτωσιν εὑρίσκονται εἰς συγγνωστὴν ἀμέλειαν, δὲν ἐπρόσεξαν ἀπολύτως τὶ τοὺς ἐλέχθη. Ἔχει δημιουργηθῆ καὶ τὸ δέχεται ἡ Κυβέρνησις ἕνα πρόβλημα. Καὶ εὐθὺς ὡς εἰσῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἔδωσα μίαν ἐντολὴν διὰ νὰ ξεύρωμεν τὶ λέγωμεν, πόσοι εἶναι αὐτοί, διότι τὰ παιδιὰ καὶ οἱ γονεῖς των, ἐν ἀπολύτῳ καλῇ πίστει, ὁμιλοῦν περὶ μικροῦ ἀριθμοῦ, ἐνῷ ἡ ὑπηρεσία ἔχει ἀντίληψιν ἀντίθετον. Καὶ ἤδη ἕνα συνεργεῖον, ἀπὸ 5–6 ἡμερῶν συντάσσει πλήρη πίνακα ὀνομαστικὸν τῶν λαβόντων 190 μονάδας καὶ ἄνω καὶ μὴ εἰσελθόντων εἰς καμμίαν σχολήν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀποκλείεται ἡ ἐγγραφὴ δὶς ἢ τρὶς τοῦ αὐτοῦ ὀνόματος. Ὁ πίναξ αὐτὸς θὰ δοθῇ εἰς τὴν δημοσιότητα, ὥστε νὰ εἶναι ἀδιάβλητος. Καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν τῶν μαθητῶν ἀποδειχθῆ καὶ φαίνεται, ὅτι βαίνομεν ἐκεῖ ἀπὸ ὅ,τι μοῦ εἶπε τὸ συνεργεῖον σήμερον τὸ πρωΐ, ὅτι ὑπερβαίνει τὰς 2,5–3 χιλιάδας, δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ εἰσόδου των ἐφέτος εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Ἀλλὰ θὰ ληφθῇ ἕτερον μέτρον. Θὰ εἰσέλθουν τὸ προσεχὲς ἔτος, χωρὶς νὰ δώσουν ἐξετάσεις διὰ τὸ Ἀκαδημαϊκὸν Ἀπολυτήριον, ἀλλὰ διὰ μιᾶς μεθόδου, τὴν ὁποίαν ἐπεξεργαζόμεθα, συνυπολογισμοῦ τῶν βαθμῶν ποὺ ἔλαβον πέρυσι, τοῦ 190, μὲ τὸν βαθμὸν τῶν ἐφετεινῶν ἐξετάσεων. Καὶ φθάνω μέχρι τῆς λεπτομερείας νὰ εἴπω, ὅτι ἐὰν ἴδωμεν, ὅτι οἱ βαθμοὶ καὶ ὁ τρόπος τῶν περυσινῶν ἐξετάσεων τοὺς βάζει εἰς μίαν μειονεκτικὴ θέσι, θὰ τοὺς γίνῃ καὶ μία μικρὴ πριμοδότησις, ὥστε νὰ ἀνέλθουν εἰς τὰ ἴδια ἐπίπεδα μὲ τοὺς ἐξεταζομένους κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος. Καὶ ἔτσι νομίζω, ὅτι θὰ λυθῇ τὸ θέμα, ἐὰν βεβαίως ἀποδειχθῇ, ὅτι εἶναι πολλοί. Ἐὰν δέ, εἶναι πολὺ ὀλίγοι, νὰ κοιτάξωμεν νὰ τὸ λύσωμεν ἀμέσως.

§27Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Ἐὰν ἐπιτρέπετε, κ. Πρόεδρε. Θὰ ἔχετε, κ. Ὑπουργέ, ὑπ’ ὄψει σας τὸ ἀπὸ 20.3.1965 ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον σᾶς ὑπέβαλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθν. Παιδείας καὶ τοῦ ὁποίου θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ λάβετε γνῶσιν. Τὸ ὑπόμνημα ἔχει ὡς ἑξῆς: Ἀθῆναι, 25 Μαρτίου 1965 Οἱ ἐπιτυχόντες καὶ μὴ εἰσαχθέντες σπουδασταί. (Μία σκιὰ τῆς Ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως) Ἐκπροσωποῦμεν τοὺς ἐπιτυχόντας καὶ μὴ ἐγγραφέντας εἰς τὰς Ἀνωτ. Σχολὰς Σπουδαστάς. Ἐπετύχομεν καὶ ἡμεῖς, μὲ τὸν ἴδιον νόμον καὶ τὸ ἴδιον μέτρον μὲ τοὺς σημερινοὺς φοιτητάς, ἀλλὰ δὲν μᾶς ἐπιτρέπουν τὴν ἐγγραφήν μας. Ἡ ἐπιτυχία μας ἐκρίθη βάσει τῶν γνώσεων καὶ τῆς ἐπιδόσεώς μας εἰς τοὺς διαγωνισμούς. Ἡ ἐγγραφή μας ὅμως κρίνεται, ἀπαραδέκτως, ἀπὸ τὰς διαστάσεις τῶν αἰθουσῶν διδασκαλίας. Εἴμεθα ἐπιτυχόντες καὶ ἔχομεν βαθμούς, ποὺ φθάνουν τὰς 250–270 μονάδες, δηλ. τὸ λίαν καλῶς. Δὲν εἴμεθα ἐπιλαχόντες — αὐτὸ εἶναι συκοφαντία. Ἡ δωρεὰν Παιδεία, ποὺ πληρώνει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν δόθηκε σὲ ὅλους τοὺς ἐπιτυχόντας. Ἀντιθέτως, δόθηκε χαριστικὰ σὲ 1.000 περίπου ἐπιτυχόντας, ποὺ κατασκευάστηκαν ἐπιτυχόντες, μὲ δεύτερο, μεταξὺ αὐτῶν διαγωνισμό, γιὰ τὸ ἴδιο Ἀκαδημαϊκὸν ἔτος, ποὺ ἔγινε ἐφέτος, γιὰ πρώτη φορὰ στὰ χρονικὰ τῆς Ἀνωτάτης Παιδείας—δωρεὰν παιδεία στοὺς ἀποτυχόντας — ἄρνησις τῆς παιδείας στοὺς ἐπιτυχόντας. Οἱ ἁρμόδιοι, παρὰ τὴν διατυμπανιζομένην ὑπὲρ τῶν νέων στοργὴ μᾶς κρατοῦν σὲ ἀγωνία, ἐπὶ 4 μῆνες τώρα. Καὶ δὲν μποροῦν, μᾶς λέγουν, νὰ βροῦν λύσιν τοῦ προβλήματος. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ ἡ θέλησις, ἰδοὺ ἡ λύσις. 1) Διὰ τὰς Σχολὰς τοῦ Πολυτεχνείου εἴμεθα 206 σπουδασταί. Αἱ Πολυτεχνικαὶ Σχολαὶ Ἀθηνῶν καὶ Θεσσαλονίκης διαθέτουν 7 Σχολάς, ἑκάστη δὲ Σχολὴ 2 τμήματα. Ἄρα ζητοῦμεν ν’ ἀπορροφηθοῦν ἀπὸ 14 τμήματα, 206 σπουδασταί, ἤτοι 15 περίπου κατὰ τμῆμα. 2) Διὰ τὰς θετικὰς Σχολὰς τῶν Πανεπιστημίων Ἀθηνῶν καὶ Θεσσαλονίκης εἴμεθα 400 περίπου. Ὁ ἀριθμὸς οὗτος, διαιρούμενος διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Σχολῶν Ἀθηνῶν καὶ Θεσσαλονίκης, δίδει 30 περίπου κατὰ Σχολήν. Κατὰ συνέπειαν, νομίζομεν, δὲν ὑπάρχει θέμα ἢ πρόβλημα διὰ τὰς Σχολὰς τῶν Βʹ καὶ Γʹ ὁμάδων. Διότι, οἱ ἀριθμοὶ εἶναι μικροὶ καὶ ἀπορροφῶνται ἀνέτως. 3) Ἐκεῖ ὅπου γεννᾶται κἄποιο πρόβλημα εἶναι εἰς τὰς ἄλλας Ἀνωτάτας Σχολὰς (Νομική, Φιλοσοφική, κλπ.). Ἀλλὰ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς τὰς Σχολὰς αὐτὰς δὲν φοιτοῦν τακτικῶς οἱ σπουδασταὶ (ἔχομεν παράδειγμα τῆς Νομικῆς Σχολῆς Ἀθηνῶν, ὅπου ἀπὸ 750 ἐγγράφονται καὶ παρακολουθοῦν περὶ τοὺς 170–200), νομίζομεν, ὅτι ἡ ἐγγραφὴ ἡμῶν καὶ εἰς τὰς Σχολὰς αὐτάς, δὲν θὰ προκαλοῦσε κανὲν κακόν. Ἄρα εἶναι δυνατὴ ἡ ἐγγραφή μας. Καὶ πρὸ παντὸς εἶναι δικαία. Ἐξ ἄλλου διὰ τοῦ Β. Δ)τος 582 (ἄρθρ. 6, παρ. 7) ἐπιτρέπεται ἡ ἐγγραφὴ ἀλλοδαπῶν εἰς ἁπάσας τὰς Ἀνωτάτας Σχολὰς ἄνευ ἐξετάσεων καὶ εἰς ἀριθμὸν ἀπεριόριστον. Ἡμεῖς οἱ ἰθαγενεῖς τοῦ τόπου τούτου, δὲν ζητοῦμεν κἂν ἴσα δικαιώματα μὲ τοὺς παρ’ ἡμῖν ἀλλοδαπούς. Ἀξιοῦμεν ὅμως τὴν ἐγγραφήν μας κατόπιν τῆς ἐπιτυχίας μας εἰς τοὺς εἰσιτηρίους διαγωνισμούς. Διατί μᾶς ἀρνοῦνται; Διατί μᾶς κλείνουν τὶς πόρτες; Ποῦ ἀλλοῦ γίνεται αὐτό; Τὸ τελευταῖον ἐπιχείρημα τοῦ κ. Παπανούτσου, ἀρνουμένου τὴν ἐγγραφήν μας, εἶναι, ὅτι διὰ τῆς ἐγγραφῆς ὅλων τῶν ἐπιτυχόντων (λαβόντων 190 μονάδας καὶ ἄνω) οἱ ἐγγεγραμμένοι ἤδη εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ ἐπιτυχόντες ἤδη εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον βαθμὸν ἄνω τοῦ 190, θὰ παραιτηθοῦν τῆς ἐγγραφῆς των εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ θὰ διεκδικήσουν τὴν ἐγγραφήν των εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον, πρὸς μεγίστην ἀνωμαλίαν εἰς τὸ ὅλον οἰκοδόμημα τῆς Παιδείας. Τοῦτο ὅμως αἴρεται ἐὰν διὰ Β. Δ)τος ἀπαγορευθῇ ἡ μεταγραφὴ τῶν ἤδη φοιτώντων ἀπὸ τῆς μιᾶς Σχολῆς εἰς τὴν ἄλλην. Δι’ ὅλα ἡμεῖς πρέπει νὰ φταῖμε; Εὑρέθημεν μεταξὺ τοῦ παλαιοῦ καὶ τοῦ νέου συστήματος ἐξετάσεων. Πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ εὑρεθῇ μία λύσις. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀποτελέσωμεν ἡμεῖς τὰ θύματα τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Ἐὰν τέλος, δὲν εἶναι δυναταὶ αἱ ἀνωτέρω λύσεις, τοὐλάχιστον πρέπει νὰ προετοιμασθῇ ἡ εἰσαγωγή μας ἄνευ ἐξετάσεων, κατὰ τὸ ἑπόμενον Ἀκαδημαϊκὸν ἔτος. Ζητοῦμεν τὴν συμπαράστασιν ὅλων, διὰ νὰ βροῦμε δικαιοσύνη. Παρακαλοῦμεν ὅπως ἐκδηλώσετε ἀμέριστον τὸ ἐνδιαφέρον σας, διὰ νὰ μὴ φθάσωμεν, μὲ τὴν ἀπόγνωσιν ποὺ μᾶς ἔχει καταλάβει εἰς τὴν τελευταίαν ἐκδήλωσιν παθητικῆς διαμαρτυρίας, στὴν ἀπεργία πείνης. Ἐὰν ἡ Δημοκρατία ἔχει νικήσει, δὲν εἶναι ἀνεκτὸν τὸ ἀδιέξοδον. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν ἐπιτυχόντων καὶ μὴ εἰσαχθέντων σπουδαστῶν. Χ. Κολτσίδας, Χ. Τσαρμπός, Γ. Ἔρτσος, Ε. Ζαχαριάδης, Ι. Γκικόπουλος Τὸ ἀνωτέρω περιεχόμενον ὡς ἀντελήφθητε πράγματι εἶναι ἕνα θέμα σοβαρόν, τὸ ὁποῖον κρατεῖ ἐν συγκινήσει καὶ ἐν ἀγωνίᾳ ὄχι μόνον τοὺς ἐπιτυχόντας σπουδαστάς, νέους ἀνθρώπους ἀξίους πάσης στοργῆς, ἀλλὰ καὶ τὰς οἰκογενείας των. Ἀκούω νὰ λέγῃ ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι θὰ εὑρεθῇ μία λύσις. Ἐδῶ τὴν λύσιν ὑποδεικνύουν οἱ ἴδιοι οἱ ἐνδιαφερόμενοι καὶ θὰ πρέπει νὰ ἱκανοποιηθῇ τὸ αἴτημά των, διότι καὶ ὀρθὸν καὶ δίκαιον καὶ νόμιμον εἶναι.

§28Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Πράγματι, κ. Ὑπουργέ, τὰ παιδιὰ αὐτά, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τῶν 190 μονάδων, ἀλλὰ ἀπὸ 270–190...

§29Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Εἶπον 190 καὶ ἄνω.

§30Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Τὰ παιδιὰ αὐτὰ εἶναι πράγματι ἐπιτυχόντες. Ἔδωσαν ἐξετάσεις καὶ ἐπῆραν τὸν κατώτατον βαθμὸν ἐπιτυχίας, τῶν 190, ἄλλοι δὲ ἔφθασαν μέχρι τοῦ λίαν καλῶς, τοῦ 270 καὶ 240 μονάδων. Ἔχουν δίκαιον. Ἔχουν περισσότερον δίκαιον ἀπὸ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας, ὅταν βεβαίως δὲν διευθύνατε σεῖς τὸ Ὑπουργεῖον αὐτό, διὰ τοὺς ἀποτυχόντας ἄλλων Σχολῶν προκήρυξε νέον διαγωνισμὸν διὰ νὰ γίνουν ἐπιτυχόντες μὲ τὰς ἐξετάσεις καὶ νὰ εἰσέλθουν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Οἱ δὲ ἐπιτυχόντες αὐτοὶ παραμένουν ἐκτὸς τοῦ Πανεπιστημίου. Εἰς μίαν Ἐπιτροπὴν ἐξ αὐτῶν, καὶ σήμερον ἀκόμη τῆς ὡρίσατε ραντεβοῦ, ὥραν 11ην καὶ σᾶς ἀναμένει νὰ σᾶς ἴδῃ.

§31Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Τοὺς βλέπω τρεῖς φορὲς τὴν ἡμέραν, κ. συνάδελφε.

§32Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Πάντως, εἶναι ἕνα θέμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λήξῃ χάριν τῶν παιδιῶν αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ τῆς Παιδείας μας καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἰς τὸ κάτω— κάτω τῆς γραφῆς, διὰ τῆς ἐγκυκλίου, τὴν ὁποίαν ἐξαπέλυσεν εἰς ὅλας τὰς Σχολάς, τοὺς ὑπεσχέθη εἴσοδον. (Ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν Γενικὸν Γραμματέα τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας). Μὴ κουνᾶτε τὸ κεφάλι σας, κ. Γενικέ, διότι ἔτσι ἔχει τὸ πρᾶγμα. Ἡ ἐγκύκλιος ὅταν τὴν διαβάσῃ κανείς, θὰ ἴδῃ, ὅτι τοὺς ὑπεσχέθη εἴσοδον εἰς τὰς Σχολάς.

§33Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Τὰ ἀναπτυχθέντα ἐπιχειρήματα ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων κ. συναδέλφων, ἀσφαλῶς ἔχουν ληφθῆ ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος ὑπ’ ἐμοῦ. Καὶ τὴν ἐπιχειρηματολογίαν αὐτὴν τὴν ἔχω ἀκούσει ἐπανειλημμένως. Βεβαίως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ διευκρινίσω, εἶναι, ὅτι ἡ λύσις ποὺ θὰ δοθῇ εἶναι ἑνιαία. Δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ λόγους τάξεως καὶ ἰσότητος πολιτῶν, ἐὰν ἀποδειχθῇ, ὅτι ἔστω οἱ φοιτηταὶ εἶναι 4.000, ἀλλὰ κατὰ σύμπτωσιν οἱ εἰσερχόμενοι εἰς τὴν Ἀρχιτεκτονικὴν Σχολὴν εἶναι δύο μόνον ἄνθρωποι, δὲν θὰ ἠμπορέσουν αὐτοὶ νὰ μποῦν καὶ οἱ ἄλλοι νὰ μὴ εἰσέλθουν. Θὰ εἶναι ἑνιαία ἡ λύσις καὶ ἠμπορῶ νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι θὰ ἦτο τὸ εὐχερέστερον διὰ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἂν θέλετε τὸ πολιτικῶς ἀποδοτικώτερον, νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς ὅλους νὰ εἰσέλθουν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ σκεφθῶμεν καὶ τὸν ὅρον τῶν σπουδῶν καὶ τὸ ἀδιαχώρητον τῶν Ἀνωτάτων Σχολῶν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀφείλω πάντως νὰ διαβεβαιώσω, εἶναι ὅτι κατὰ τὰς ἐφετεινὰς ἐξετάσεις θὰ λάβωμεν μέτρα, ὥστε καὶ διὰ τὸν πλέον, ἂς εἴπωμεν, ἐπιπόλαιον ἀκροατήν, ἢ ἀπρόσεκτον ἐξεταζόμενον, νὰ γίνῃ ἀπολύτως σαφὲς ποῖοι καὶ πότε θὰ εἰσέλθουν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Καὶ συνεχίζω. Ἐφ’ ὅσον ὁ λόγος πάντοτε περὶ ἐξετάσεων, ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἀντελήφθην ἐὰν πρὸς ἔπαινον ἢ ψόγον τοῦ συστήματος, ἀνεφέρατε, κ. Βρανόπουλε, τὴν ὕπαρξιν τῶν δύο ἐξεταστῶν. Διότι, νομίζω, ὅτι οἱ δύο ἀποτελοῦν μεγαλυτέραν ἀσφάλειαν ἀπὸ τὸν ἕνα.

§34Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, κ. Ὑπουργέ, ἐγκρίνω τοὺς δύο.

§35Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Πάντως, ἤθελα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἔχει ἀξίαν, ὅτι ἐδόθη ὁ βαθμὸς πράγματι μεταξὺ 6 καὶ 16, ἀπὸ τὸν βαθμολογήσαντα καθηγητὴν εἰς τὸ ἐλεύθερον σχέδιον, τὸ ὁποῖον δέχεσθε, ὅτι ἔχει ἓν ὑποκειμενικὸν στοιχεῖον καὶ δὲν κρίνεται ὡς ἓν πρόβλημα μαθηματικόν. Θὰ ἤθελα νὰ κάμω ἀκόμη μίαν παρατήρησιν. Εἶναι τὸ θέμα τοῦ κατὰ πόσον ἡ ἐπέκτασις τῆς παιδείας εἰς περισσότερα ἔτη τῆς ὑποχρεωτικῆς παιδείας, διώχνει τὰ παιδιὰ ἀπὸ τὸ χωριό. Εἶναι καιρίας σημασίας αὐτό. Ὁ κίνδυνος εἶναι προφανής, ἀλλ’ ἔχομεν ἐνδείξεις περὶ τοῦ ἀντιθέτου. Συνήθως τὰ κεφαλοχώρια, τὰ ὁποῖα ἀπέκτησαν ἡμιγυμνάσια τοῦ παλαιοῦ τύπου, ἔχουν αὐξήσει τὸν πληθυσμόν των καὶ ἔχουν περισσότερον κόσμον, ὁ ὁποῖος παραμένει ἐκεῖ. Ἐνθυμοῦμαι εἰς κἄποιαν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, ὅταν δὲν ἤμην ἀκόμη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας, μοῦ ἔκαμεν ἐντύπωσιν μία παρατήρησις τοῦ συναδέλφου κ. Καραγκιώζη. Πάντως, εἶναι ἕνα ἀσφαλῶς δυσχερέστατον πρόβλημα, τὸ ὁποῖον θέλει πάντοτε προσεκτικὴν μελέτην. Καὶ θὰ ἤθελα νὰ εἴπω, περαίνων, τὴν ἀπάντησίν μου εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Βρανοπούλου, ὅτι βεβαίως μετὰ συνέσεως, θὰ προχωρήσωμεν καὶ ὅλαι αἱ ἀπόψεις εἶναι δεκταί. Ἠκούσατε καὶ δὲν θὰ ἠμπορέσω νὰ συμφωνήσω περισσότερον μαζί του, ὅτι πράγματι τὸ θέμα τῆς παιδείας εἶναι ἐθνικόν, καὶ ὅπως, εἶπον ἄλλοτε, πρέπει νὰ μᾶς ἑνώνῃ ἀντὶ νὰ μᾶς διαιρῇ. Ἔρχομαι εἰς τὸ θέμα τῶν συσσιτίων. Τὰ συσσίτια ἔχουν γίνει, ἀνθρώπινον εἶναι, διότι εἶναι μία ἐπιτυχία τῆς Κυβερνήσεως — ἔχουν γίνει συνεχῶς στόχος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, στόχος ὅμως, ὁ ὁποῖος συνεχῶς χάνεται ἀπὸ τὰ βέλη. Διότι, εἶναι βέβαιον, ἀπολύτως βέβαιον καὶ θὰ δώσω σχετικὰ στοιχεῖα, ὅτι παρελάβαμεν, τὸ εἶπον καὶ εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, 36.500 στόματα μαθητῶν συσσιτουμένων εἰς ὡρισμένα ὀρεινὰ χωριὰ καὶ σήμερον ἔχομεν ἀναβιβάσει τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν εἰς 368.000, δηλαδὴ κατὰ σύμπτωσιν πρόκειται ἀκριβῶς περὶ 10πλασιασμοῦ. Καὶ ἐπειδὴ ὅταν ἔδωσα τὸν ἀριθμὸν αὐτόν, ἠμφεσβητήθη, ἢ μᾶλλον ἐλέχθη, ὅτι εἶναι πολὺ γενικός, προσκομίζω καὶ θὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα ἐμφαίνοντα εἰς ποῖα σχολεῖα τῆς χώρας δίδονται τὰ συσσίτια, ποῖον εἶναι τὸ σύνολον τῶν ἐγγεγραμμένων εἰς τὰ σχολεῖα αὐτὰ μαθητῶν, πόσοι λαμβάνουν τὸ συσσίτιον, διότι πολλάκις δὲν τὸ ἔχουν ὅλοι ζητήσει καὶ πόσα σχολεῖα δὲν ἔχουν καθόλου συσσίτια. Ὁ πίναξ αὐτός, τὸν ὁποῖον θὰ καταθέσω, παρουσιάζει τὸ χαμηλότερον ποσοστὸν εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν. Δὲν νομίζομεν, ὅτι τὰ παιδιὰ τῶν Ἀθηνῶν ἔχουν τόσην ἀνάγκην τῶν συσσιτίων. Καταθέτω τὸν κάτωθι πίνακα:

ΠΙΝΑΞ

Ἐπιτροπῶν Μαθητικῶν Συσσιτίων περιλαμβάνων τὸν ἀριθμὸν τῶν σχολείων κατὰ ἐπιθεώρησιν καὶ κατὰ Νομὸν ὡς καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐγγραφέντων καὶ μετεχόντων εἰς τὰ μαθ. συσσίτια μαθητῶν.

Δηλαδή, τὸ 15% τῶν σχολείων ἔχουν συσσίτιον. Τοὐναντίον, ἐὰν πάρωμεν μερικοὺς ἄλλους Νομούς, π.χ. εἰς τὸν Νομὸν Ἀρκαδίας, ἐπὶ 399 δημοτικῶν σχολείων, τὰ 299 ἔχουν συσσίτιον —καταβάλλεται μία προσπάθεια νὰ δίδηται συσσίτιον εἰς τὰς πτωχοτέρας περιοχὰς— ἤτοι, ποσοστὸν 78%. Ὑπάρχουν ἄλλαι περιφέρειαι καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ μὲ κατηγορήσῃ, ὅτι τοῦτο ὀφείλεται εἰς προσωπικὰς κομματικὰς ὠφελείας, διότι αὐτὸ ἐγένετο προτοῦ ἀναλάβω τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπως εἰς τὸν Νομὸν Ἰωαννίνων ἐπὶ 450 δημοτικῶν σχολείων ἔχουν συσσίτιον τὰ 425, ἤτοι ποσοστὸν 95%. Περισσότερον ἐντυπωσιακὸν εἶναι τὸ φαινόμενον τῆς Πρεβέζης διότι ἐπὶ 130 σχολείων ἔχουν συσσίτια τὰ 129, δηλ. ποσοστὸν 99%. Δὲν θὰ προχωρήσω εἰς περαιτέρω ἀνάλυσιν πινάκων. Ὑπάρχουν παιδιά, κυρίως εἰς τὰ μεγάλα χωριά, ποὺ ἐδήλωσαν, ὅτι δὲν θέλουν νὰ μετέχουν τοῦ συσσιτίου, ἀλλὰ κατὰ πλειοψηφίαν, ὅταν εἰς ἕνα σχολεῖον δίδεται τὸ συσσίτιον ἅπαντα τὰ παιδιὰ μετέχουν καὶ γενικῶς ἔχομεν συγκινητικὰς ἐκφράσεις ἱκανοποιήσεως τῶν γονέων, ὥστε νομίζω, ὅτι ἡ ὕπαρξις τῶν συσσιτίων τοῦ πραγματικῶς σημαντικοῦ αὐτοῦ θεσμοῦ ἀπὸ κανένα καλόπιστον ἄνθρωπον δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ. Ὑπάρχουν καὶ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐξωδεύθησαν. Καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ τρέχοντος οἰκονομικοῦ ἔτους ἐνεγράφη ποσὸν 162 ἑκατ. Ἀφ’ ἧς ἀνελάβομεν τὴν Κυβέρνησιν, ἔχομεν ἐξοδεύσει ἐξ ἑλληνικῶν πόρων 223 ἑκατ. Ὑπάρχει καὶ ἐδῶ ἕνα ἀναλυτικώτερον σημείωμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον. Ὑπάρχουν ὅλα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ καταθέσω. Ἐγεννήθη καὶ ἓν ἄλλον ζήτημα, ὅτι μὲ τὰ συσσίτια κατεστήσαμεν τὸν διδάσκαλον περίπου μάγειρον. Πρέπει νὰ εἴπω καὶ τοῦτο, εἶναι πρὸς τιμὴν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ κόσμου, ὅτι ἡ ἀνταπόκρισις τῶν διδασκάλων εἰς τὴν πρόσκλησιν πρὸς τὴν ἐργασίαν αὐτήν, ὑπῆρξε θαυμαστή. Ἔχομεν ὑποδείξεις, μόνοι των λαμβάνουν πρωτοβουλίας βελτιώσεως καὶ γενικῶς συμπεριεφέρθησαν εἰς τὸ θέμα αὐτὸ κατὰ τρόπον θαυμάσιον ποὺ τοὺς τιμᾶ. Ὑπάρχει σκέψης, καθὼς θὰ προάγεται καὶ θὰ ἐπεκτείνεται κατὰ τὸ δυνατὸν εἰς ὅλα τὰ σχολεῖα τῆς Ἑλλάδος, νὰ δημιουργηθῇ ἕνα διοικητικὸν Σῶμα, τὸ ὁποῖον θὰ καλύπτῃ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν. Τοῦτο, ὅμως, δὲν εἶναι τοῦ ἀμέσου μέλλοντος. Αὐτὰ τὰ στοιχεῖα εἶχα νὰ ἀναφέρω. Θὰ τὰ δώσω ἀναλυτικὰ εἰς τὴν Γραμματείαν τῆς Βουλῆς καὶ θὰ λάβητε γνῶσιν,

§36Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Διὰ τὰ τρόφιμα, κύριε Ὑπουργέ, τὰ ὁποῖα χρησιμοποιοῦνται εἰς τὰ μαθητικὰ συσσίτια, διὰ τὰ ὁποῖα καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ἔθιξα καὶ ἂν ταῦτα ἀπεστερήθησαν οἱ ἄποροι εἰς οὓς ἐδίδοντο διὰ τοῦ Ὑπουργείου Κοινων. Προνοίας καὶ τῶν Ἱερῶν Μητροπόλεων καὶ τὰ ὁποῖα προέρχονται ἀπὸ τὴν Ἀμερικανικὴν βοήθειαν, ΚΕΑΡ, Ἕνωσιν Καθολικῶν Ἐκκλησιῶν, Παγκόσμιον Συμβούλιον Ἐκκλησιῶν κλπ., δὲν μᾶς εἴπατε τίποτε ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ καιρίου καὶ σοβαροῦ θέματος, διὰ νὰ διαπιστωθῇ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ πραγματικότης.

§37Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Ἐθν. Παιδείας καὶ Θρησκ.). Εἶπον, 160 ἑκατ. ἐκ τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ κατὰ σύμπτωσιν εἶναι ἀκριβῶς τὸ ἴδιον ποσὸν 158 ἑκατ., ἅτινα προέρχονται ἐκ παροχῶν τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως διὰ μέσου τῆς ὀργανώσεως ΚΕΑΡ, τοῦ Παγκοσμίου Συμβουλίου Ἐκκλησιῶν καὶ τῆς Ὀργανώσεως τῶν Καθολικῶν Ἐκκλησιῶν. Ἰδοὺ σχετικὸς πίναξ: Χορηγηθέντα τρόφιμα ὑπὸ τῆς Παγκοσμίου Ἐκκλησιαστικῆς Ὑπηρεσίας ἀπὸ Ὀκτωβρίου 1964 — Ἰουνίου 1965

Χορηγηθέντα τρόφιμα ὑπὸ τῶν Καθολικῶν Ὑπηρεσιῶν Προνοίας (μερίμνῃ Ε.Ε.Σ.) ἀπὸ Ἰανουαρίου 1965 — Μαΐου 1965

Χορηγηθέντα ἐφόδια ὑπὸ τῆς Ὀργανώσεως CARE ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου 1965 ἕως σήμερον

1.1.65–1.8.65 Θὰ ἤθελον προτοῦ νὰ τερματίσω, νὰ δώσω καὶ ἓν ἄλλο στοιχεῖον ποὺ ἐνδιαφέρει τὴν Βουλήν, ἐνδιαφέρει τὸ Ἔθνος καὶ ἀφορᾶ εἰς τὸν ἀντικειμενικὸν τρόπον ποὺ ἡ Ἑλλάς, ὡς κράτος, συμπεριφέρεται πρὸς ἅπαντας τοὺς κατοίκους τῆς χώρας αὐτῆς. Ἀναφέρομαι καὶ εἰς τὰ συσσίτια τῆς περιφερείας Θράκης. Πρώτη ἐκπαιδευτικὴ Περιφέρεια Κομοτηνῆς: Σιτιζόμενοι μαθηταί: Χριστιανοὶ 622, Μουσουλμᾶνοι 1397. Θὰ ἦτο ἴσως χρήσιμον τὸ στοιχεῖον αὐτὸ δι’ ὅσους ὁμιλοῦν ἐκτὸς τῆς χώρας περὶ τρόπου συμπεριφορᾶς πρὸς τὰς μειονότητας.

§38Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Χαίρω, κύριε Ὑπουργέ, ἐβεβαιώσατε, ὅτι ἡ παρατήρησίς μου ὡς πρὸς τὰ τρόφιμα τῶν συσσιτίων ἦτο ἀκριβὴς καὶ ὀρθή.

§39Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, πρὸς τὴν μειονότητα, διότι δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν ἄλλην, πλὴν τῆς μουσουλμανικῆς.

§40Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Ἐθν. Παιδείας καὶ Θρησκ.). Ὀρθότατα. Δέχομαι ἀπολύτως τὴν παρατήρησίν σας. Βʹ Ἐκπαιδευτικὴ Περιφέρεια Κομοτηνῆς. Σιτιζόμενοι μαθηταί: Χριστιανοὶ 1173, Μουσουλμᾶνοι 2343. Εἰς τὴν περιφέρειαν Ξάνθης. Αʹ Περιφέρεια: Χριστιανοὶ 350, Μουσουλμᾶνοι 1305. Τὸ ἀνέφερον αὐτὸ διὰ νὰ ἀποδείξω πὼς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἀνέκαθεν, οἱαδήποτε Κυβέρνησις καὶ ἂν εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀρχήν, σέβεται τὴν μειονότητα τὴν Τουρκικήν, ἡ ὁποία διαβιοῖ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπὸ συνθήκας, τὰς ὁποίας πολλὰ κράτη θὰ ἠμποροῦσαν νὰ ζηλέψουν ἀπὸ ἀπόψεως συμπεριφορᾶς πρὸς μειονότητας. Μὲ τὴν παρατήρησιν αὐτήν, θὰ ἤθελα νὰ τερματίσω καὶ θὰ παρεκάλουν κατὰ τὸ δυνατὸν νὰ μὴ διαιωνισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Τοῦτο τὸ λέγω εὐσεβάστως καὶ νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ, ἴσως, καὶ κάπως ἀναρμοδίως, κύριε Πρόεδρε. Τὸ θέμα τῆς σωματικῆς ἀγωγῆς μοῦ διέφυγεν, εἶναι ἐκτὸς τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον ἐγένετο συζήτησις, θὰ εἴπω δύο λέξεις. Ἀσφαλῶς, ὑπάρχει μεγάλη ἔλλειψις γυμναστῶν καὶ ἐκεῖνο ποὺ ἐκάμαμεν, ἦτο νὰ τριπλασιάσωμεν περίπου τοὺς εἰσερχομένους εἰς τὴν Ἀκαδημίαν Σωματικῆς Ἀγωγῆς. Τὸ θέμα τῆς αὐξήσεως τῶν σπουδῶν εἰς τρία ἔτη καὶ τῆς ἀνόδου τῆς Σχολῆς εἰς ἐπιστημονικὸν ἐπίπεδον, μᾶς ἀφήνει πρὸς τὸ παρὸν ὀλίγον σκεπτικούς, λόγῳ τοῦ ὅτι θὰ καθυστερήσουν νὰ ἐξέλθουν οἱ γυμνασταὶ τῶν ὁποίων τόσον μεγάλην ἀνάγκην ἔχομεν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βρανόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§42Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελα νὰ εὐχαριστήσω ἰδιαιτέρως τὸν ἐπὶ τῆς Ἐθν. Παιδείας Ὑφυπουργὸν διότι διεπίστωσεν ἀμεροληψίαν τοῦ μικροῦ λόγου τὸν ὁποῖον ἐξεφώνησα. Ἤμην βέβαιος ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ προέβαινεν εἰς τὴν παρατήρησιν αὐτὴν ἡ ὁποία καὶ ἰδιαιτέρως τὸν τιμᾶ. Ἀπαντῶν ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὸ θέμα τοῦ 5ου Γυμνασίου τὸ ὁποῖον ἔθιξα προέβαλε τὸ ἴδιον ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοι κατὰ πάντα ἀγαπητοὶ συνάδελφοι Ὑπουργοὶ προέβαλον δηλαδὴ τὸ τί ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Ρ.Ε. ἐπὶ 8ετίαν καὶ διατὶ δὲν μετέφερε τὸ 5ον Γυμνάσιον εἰς τὸ μέγαρον τῆς Γερμανικῆς Σχολῆς. Κύριε Ὑπουργέ, ἴσως τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ νὰ μπορούσατε νὰ τὸ πῆτε εἰς οἱονδήποτε βουλευτὴν τῆς Ε.Ρ.Ε. Ὀφείλω ὅμως νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἕνας μεγάλος ἀριθμὸς βουλευτῶν πολλάκις καὶ εἰς πλεῖστα ζητήματα διετηρήσαμεν ἀνεξαρτησίαν γνώμης καὶ ὑπερασπίζοντες τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ τὸν ὁποῖον ἐκπροσωποῦμεν ἤλθαμεν εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὴν κομματικὴν μας γραμμήν. Ἠμπορῶ νὰ σᾶς πῶ ὅτι πολλάκις ἐτηρήσαμεν ἀντιπολιτευτικὴν τακτικὴν παρ’ ὅλον ὅτι εἴμεθα Κυβερνητικοὶ βουλευταί. Ἀλλὰ ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, κ. Ὑπουργέ, δὲν θέλει ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀπεφάνθη τελεσιδίκως διὰ τὴν 8ετίαν καὶ τὴν ὁποίαν καὶ κατεδίκασε νὰ μάθῃ τὸ τὶ ἔκαμεν ἡ Ε.Ρ.Ε. ἀλλὰ θέλει νὰ ἴδῃ τὸ ἰδικόν σας δημιουργικὸν ἔργον, νὰ ἴδῃ τὸ τί σεῖς πράττετε. Τὸ παρελθὸν δὲν τὸν ἀπασχολεῖ, δὲν τὸν ἐνδιαφέρει. Ἐπ’ αὐτοῦ ἀπεφάνθη ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Θὰ ἤθελα νὰ εὐχαριστήσω, τελειώνοντας, τὸν κ. Ὑπουργὸν διότι διὰ τῆς ὁμιλίας του διεφώτισε τὸ Σῶμα ἐπὶ ὡρισμένων θεμάτων καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θεωρῶ καὶ τὴν ἰδικήν μου σύντομον ὁμιλίαν ἐποικοδομητικήν.

§43Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Παιδείας). Ὀφείλω νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀποβλέπει εἰς τὸ μέλλον.

§44Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ λάβω τὸν λόγον, δεδομένου ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν ὡρισμένα στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἐζήτησα κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς προπαρελθούσης Τετάρτης.

§45Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, συντάσσομαι μὲ τὸ περιεχόμενον τοῦ ὑπὸ κρίσιν Νομοσχεδίου ὡς ἐπίσης καὶ δι’ ὅλα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις ὑπὲρ τῆς Παιδείας. Ἐὰν ἐζήτησα τὸν λόγον τὸν ἐζήτησα διὰ νὰ θέσω ὑπ’ ὄψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ 5 θέματα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Διαμαντίδη, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσετε ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ Νομοσχεδίου. Ἐγὼ ἐνόμισα ὅτι θὰ ἀπευθύνατε μίαν ἐρώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν. Ἐὰν θελήσετε νὰ ὁμιλήσετε νὰ ἐγγραφῆτε.

§47Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν νομίζετε δίκαιον, ὅτι, πρέπει νὰ ἀπαντήσω ἐγώ, δεδομένου ὅτι, ὡς εἶπον, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔφερεν ὡρισμένα στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἐγὼ εἶχον ζητήσει;

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ράλλη, νὰ ἐγγραφῆτε, νὰ ὁμιλήσετε, ὡς ὁρίζει ὁ Κανονισμός.

§49Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε δὲν πρόκειται νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ. Νομίζω, ὅτι ὀρθὸν εἶναι νὰ μοῦ δοθῇ ὁ λόγος διὰ νὰ εἴπω δυὸ λέξεις, εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§50Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, συζητοῦμεν ἐπὶ ἑνὸς Νομοθετικοῦ Διατάγματος τοῦ ἂν θὰ πρέπει νὰ καταργηθῇ ἢ νὰ ἰσχύσῃ. Ἕνας συνάδελφος ἔθεσεν ἐρωτήματα ἐκτὸς Νομοσχεδίου. Ἐὰν ἐπιθυμῇ νὰ λάβῃ ἀπάντησιν, ἂς καταθέσῃ ἐρώτησιν ἢ ἐπερώτησιν. Καθ’ ὃν τρόπον ὅμως διεξάγεται ἡ συζήτησις, νομίζω, ὅτι δὲν τηρεῖται ὁ Κανονισμός. Πιθανὸν ὁ συνάδελφος νὰ ἐπιθυμῇ νὰ ὁμιλήσῃ διὰ λόγους διαφημιστικούς, τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ δεχθῶμεν.

§51Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔθεσα ἐρωτήματα, ὡς εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, ἀλλὰ ἐκ τῆς συζητήσεως ἐδημιουργήθησαν θέματα ἀφορῶντα τὴν οὐσίαν τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔφερεν ὡρισμένα στοιχεῖα καὶ τοῦτο ἐγένετο πρὸς διαφώτισιν τοῦ Σώματος. Θέλω νὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν σχετικῶς, διότι ἀποδεικνύεται ἔτσι, ὅτι ἡ συζήτησις τῆς προπαρελθούσης Τετάρτης δὲν ἦτο ἄγονος. Ἐζήτησα, κ. Πρόεδρε, τὰ στοιχεῖα αὐτά, διὰ νὰ εἶναι εἰς θέσιν ἡ Βουλή, βάσει συγκεκριμένων στοιχείων, νὰ κρίνῃ ἐπὶ τοῦ ἀκριβοῦς ἀριθμοῦ τῶν συσσιτιζομένων μαθητῶν, διότι πολλάκις ἐλέχθη, ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, ὑπὸ κυβερνητικῶν χειλέων, ὅτι ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν ἦτο 400.000, ἐνῷ ἐκ τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς προσεκόμισε σήμερον, συνάγεται, ὅτι ὁ ἀριθμός των ἀνέρχεται εἰς 360 χιλιάδας. Ἀναφέρομαι, ἐπίσης, εἰς τὸ θέμα τῆς μειονότητος ....

§52Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσω, δὲν ἀνέχομαι νὰ μοῦ ἀφαιρέσετε τὸν λόγον.

§53Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ὁ συνάδελφος κ. Μερκούρης προσπαθῇ νὰ μὴ μὲ ἀφήσῃ νὰ ὁμιλήσω, ἐγὼ θὰ ἀναφερθῶ εἰς τὸ θέμα τῆς μειονότητος, διὰ νὰ δηλώσω, συμπληρώνων εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅτι ἡ πολιτικὴ ὅλων τῶν μέχρι τοῦδε Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων, ὑπῆρξεν, ἀπέναντι τῆς Μουσουλμανικῆς μειονότητος, ἡ ἴση μεταχείρισις αὐτῆς, ἐν σχέσει πρὸς τοὺς λοιποὺς Ἕλληνας πολίτας καί, μάλιστα, εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Παππᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§55Θ. ΠΑΠΠΑΣ. Βλέπω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι σήμερον, δυστυχῶς εὑρισκόμαστε εἰς οἰκογενειακὸν περιβάλλον. Φαίνεται ὅτι τὸ θέμα ποὺ συζητοῦμε ἔχει ἐξαντληθῆ στὴ παροῦσα φάση του. Ὅταν ὑπεβλήθη ἀπὸ τοὺς συναδέλφους τῆς μείζονος ἀντιπολιτεύσεως ἡ ὑπὸ κρίσιν πρότασις, φυσικὸν ἦτο νὰ ὑποθέσῃ κανεὶς ὅτι τοῦτο ἐγένετο ἐξ ἀντιπολιτευτικῶν λόγων, δοθέντος ὅτι ἐκ τῶν πραγμάτων δὲν παρέχεται δυνατότης καταργήσεως ἢ τροποποιήσεως ἢ συμπληρώσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τοῦ ἀφορῶντος τὴν Παιδείαν. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅμως ὅτι παρὰ τὴν ἀρχικὴν αὐτὴν ἐντύπωσίν μου, ὅπως ἀπεδείχθη ἐκ τῶν γενομένων μέχρι τώρα συζητήσεων ἡ πρότασις τῶν συναδέλφων ὑπῆρξε πολὺ ἐποικοδομητικὴ διότι ἔδωσε τὴν εὐκαιρία νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὸ ἐθνικὸ αὐτὸ θέμα ἡ Βουλή, ὁ Τύπος ἡ κοινὴ γνώμη καὶ ἡ ἐκπαιδευτικὴ ἡγεσία καὶ νὰ μελετηθῇ τὸ πρόβλημα τοῦτο κατὰ βάθος καὶ κατὰ πλάτος ἀπὸ ὅλους τοὺς παράγοντας τοὺς ἔχοντας σχέσιν μὲ τὰ ἐκπαιδευτικὰ προβλήματα. Εἶχε συνεπῶς ἡ πρότασις τῶν συναδέλφων τῆς Ε.Ρ.Ε. εὐεργετικὰ ἀποτελέσματα. Γιατὶ ἐπεσημάνθησαν ὅλα τὰ ἐκπαιδευτικὰ προβλήματα καὶ ἐγένοντο ὑποδείξεις τὰς ὁποίας θὰ λάβῃ ἀσφαλῶς ὑπ’ ὄψιν της ἡ Κυβέρνησις προκειμένου νὰ ρυθμίσῃ εἰς τὸ μέλλον τὰ ἐκπαιδευτικὰ θέματα. Ἐγὼ προσωπικῶς θὰ ηὐχόμην τὸ πρόβλημα τῆς Παιδείας ἀπὸ τὴν καλὴν ρύθμισιν τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ἡ ἀναγέννησις τοῦ Ἔθνους καὶ ἡ ἐπιβίωσις τῆς χώρας μας νὰ παραμένῃ συνεχῶς ἀνοικτόν, ὥστε τοὐλάχιστον μετὰ ἕνα μῆνα ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ ἀσχολῆται μὲ τὸ πρόβλημα αὐτὸ καὶ νὰ διατυπώνωνται αἱ ἀπόψεις τῶν μελῶν της. Ἀκόμη θὰ πρέπει νὰ σᾶς πῶ ὅτι μὲ τὴ συζήτηση τοῦ ἐθνικοῦ αὐτοῦ θέματος τῆς Παιδείας ἐξυψώνεται τὸ κῦρος καὶ τὸ γόητρον τοῦ Κοινοβουλίου στὴ συνείδηση τοῦ λαοῦ γιατὶ βλέπει ἐπὶ τέλους νὰ ἀσχολούμεθα καὶ μὲ ἕνα ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα ἐθνικὰ προβλήματα. Εἶναι γεγονός, ὅτι ὅλες οἱ μεταπολεμικὲς Κυβερνήσεις καὶ δυστυχῶς καὶ ἡ σημερινὴ ἀκόμη μᾶς συνήθισαν, ὅλα τὰ σοβαρὰ προβλήματα ἐθνικὰ καὶ οἰκονομικὰ νὰ συζητῶνται καὶ νὰ λύωνται στὰ παρασκήνια, ἐρήμην τοῦ λαοῦ καὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Πρέπει λοιπὸν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι οἱ ὑποβαλόντες τὴν ὑπὸ συζήτησιν πρότασιν συνάδελφοι τῆς Ε.Ρ.Ε. προσέφεραν ὑπηρεσία γιατὶ ἔδωσαν τὴν εὐκαιρία νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλὴ ἀκόμη μιὰ φορὰ μὲ τὸ σημαντικὸν τοῦτο θέμα τὸ ὁποῖον δικαίως συγκινεῖ ὅλες τὶς τάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἐπειδὴ ἔγιναν συζητήσεις σχετικὲς μὲ τὴν θέση τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ Ὑπ. Παιδείας, ποὺ δυστυχῶς μετεφέρθησαν καὶ στὴν αἴθουσα αὐτὴ ὑπὸ μερικῶν συναδέλφων, μᾶς δίδεται ἡ εὐκαιρία νὰ μάθουμε γιὰ μιὰ ἀκόμη φορὰ τὸ τρόπο μὲ τὸν ὁποῖον σχηματίζονται οἱ γνωστοὶ φάκελλοι ὑπὸ διαφόρων ὑπομοιράρχων, ὄχι μόνο γιὰ τοὺς ἁπλοὺς πολίτας, ἀλλ’ ἀκόμα καὶ Ἀνωτάτων Ἐκπαιδευτικῶν Λειτουργῶν, φάκελλοι οἱ ὁποῖοι ἐξακολουθοῦν καὶ σήμερα νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ ἐφαρμόζωνται ἀπὸ τὴ σημερινὴ Κυβέρνηση καὶ νὰ ἀποτελοῦν τροχοπέδη στὴ πρόοδο τοῦ Ἔθνους καὶ λόγον ἀποκλεισμοῦ ἀπὸ τὸ ἱερὸ δικαίωμα τῆς ἐργασίας. Ἡ παράταξίς μας κύριοι βουλευταὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Νομοθετήματος τοῦ ὁποίου προτείνεται ἡ ἀκύρωσις μὲ πολλοὺς ἀγορητάς της κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος, καθώρισε τὴν θέσιν της καὶ ἐξέθεσε τὶς ἀπόψεις της. Καὶ ἐπὶ τῶν γενικῶν θεμάτων καὶ ἐπὶ λεπτομερειῶν. Καὶ διεκήρυξε τότε ἡ παράταξίς μας ὅτι τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἀποτελεῖ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμιση οὔτε μὲ αὐτὸ ἐπιλύονται τὰ οὐσιώδη προβλήματα τὰ ἀφορῶντα τὴν Παιδεία. Ἐν τούτοις, ἐτονίσαμεν καὶ τότε ὅτι τὸ Νομοθετικὸν τοῦτο διάταγμα ἀποτελεῖ πρόοδον καὶ ἀπαρχὴ τῆς ἀναγκαίας ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ γι’ αὐτὸ ἡ παράταξίς μας τὸ ἐψήφισε μὲ τὰς διατυπωθείσας παρατηρήσεις καὶ ἐπιφυλάξεις καὶ γι’ αὐτὸ καὶ σήμερα θὰ καταψηφίσῃ τὴν πρότασιν τῶν κ. συναδέλφων. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴ μὲ τὰ γενικώτερα θεωρητικὰ καὶ πρακτικὰ προβλήματα στὰ ὁποῖα ἀναφέρεται τὸ ὑπὸ κρίσιν Νομοθετικὸν Διάταγμα. Ὅλα αὐτὰ τὰ θέματα ἐξηντλήθησαν καὶ μάλιστα ἀπὸ συναδέλφους ἁρμοδιωτέρους ἐμοῦ. Ἐπὶ ὡρισμένων μόνον σημείων θὰ ἐκθέσω τὶς ἀπόψεις μου, γιὰ νὰ τὶς ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Κυβέρνησις. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῆς δωρεὰν παιδείας, νομίζω ὅτι τοῦτο ἐξεκαθαρίσθη, κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτηση καὶ ὡμολόγησε ἡ Κυβέρνησις ὅτι τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβε δὲν ἀποτελοῦν πλήρη δωρεὰν παιδεία, ἀλλὰ καλύπτει μόνον ποσοστὸ τῆς δαπάνης. Βέβαια ἔχομε διαφωνίες καὶ ὡς πρὸς τὸ μέγεθος τοῦ ποσοστοῦ αὐτοῦ ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι μὲ τὸ νομοθετικὸν τοῦτο διάταγμα γίνεται κἄποια ἀρχὴ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτή. Μόνον μὲ τὴν κατάργηση τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν καὶ μὲ τὴν μερικὴ καθιέρωση τῶν μαθητικῶν συσσιτίων δὲν ἔχουμε δωρεὰν παιδεία. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἡ Κυβέρνησις ὡμολόγησεν ὅτι τὸ νομοθετικὸν τοῦτο Διάταγμα ἀποτελεῖ μόνον ἀρχὴ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν, δὲν θὰ ἐπιμείνω ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι τὰ μαθητικὰ συσσίτια ἀπετέλεσαν στόχο τῆς ἀντιπολιτεύσεως, χωρὶς νὰ κάνῃ διάκρισιν ποίας ἀντιπολιτεύσεως στόχο ἀπετέλεσαν. Ἡμεῖς, κ. Ὑπουργέ, ἐπηνέσαμεν τὸ μέτρο αὐτὸ καὶ ὑπεδείξαμεν τὴν ἐπέκτασίν του, τὴν βελτίωσίν του καὶ τὴν ὀργάνωσίν του ἐπὶ καλλιτέρων βάσεων. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς συστήσω, ὅτι αὐτοῦ τοῦ μικροῦ προνομίου θὰ πρέπει νὰ ἀπολαύσουν καὶ μάλιστα πρῶτοι, οἱ μαθηταὶ τῶν Νυκτερινῶν Σχολείων καὶ τῶν Τεχνικῶν Σχολῶν (ἐννοῶ τῶν ἰδιωτικῶν), γιατί, ὡς γνωστόν, στὰ Νυκτερινὰ Σχολεῖα καὶ τὶς Τεχνικὲς Σχολὲς φοιτοῦν συνήθως τὰ ἀπορώτερα παιδιά, τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ποὺ ἐργάζονται τὴν ἡμέρα γιὰ νὰ συντηροῦν τὶς οἰκογένειές τους. Θὰ πρέπει συνεπῶς, κ. Ὑπουργέ, ἓν ἐκ τῶν πρώτων μέτρων σας νὰ εἶναι καὶ ἡ ρύθμισις αὐτοῦ τοῦ θέματος. Ἕν ἄλλο θέμα εἶναι τὸ σχετικὸ μὲ τὴν 9ετῆ ὑποχρεωτικὴ παιδεία. Ὀφείλω νὰ τονίσω, ὅτι διὰ τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος δὲν καθιεροῦται ἀπὸ τώρα ἡ 9ετὴς ὑποχρεωτικὴ παιδεία. Παραμένει ἁπλῆ ἀνάληψις ὑποχρεώσεως καὶ ὑπόσχεσις ἐφαρμογῆς της εἰς τὸ μέλλον. Ἐκ τῶν γενομένων δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ προκύπτει, ὅτι πολὺ θὰ ἀργήσουμε νὰ ἐφαρμόσουμε τὸ θεσμό. Θὰ παραμείνουμε δυστυχῶς ἀκόμα γιὰ ἀρκετὸ καιρὸ στὴν 6ετῆ ὑποχρεωτικὴ παιδεία, μόνοι ἐμεῖς ἀπὸ ὅλα τὰ εὐρωπαϊκὰ κράτη, μὲ τὴν Πορτογαλία καὶ τὴν Ἱσπανία. Διὰ τοῦ ἄρθρου 4 καθορίζονται πολλὲς προϋποθέσεις γιὰ τὴν ἔναρξη ἐφαρμογῆς τῆς 9ετοῦς ὑποχρεωτικῆς παιδείας ὅπως εἶναι ἡ ἐπάρκεια καθηγητῶν, ἡ ἐξασφάλισις κτιρίων, ὁ ἀριθμὸς τῶν φοιτώντων, ἡ μεταφορὰ τῶν μαθητῶν κλπ. Ἐὰν ἀναμείνουμε νὰ ἐκπληρωθοῦν ὅλες αὐτὲς οἱ προϋποθέσεις καὶ μάλιστα μὲ τὸ ρυθμὸ ποὺ βαδίζουμε μέχρι τώρα νὰ εἴμαστε βέβαιοι, ὅτι οὐδέποτε θὰ φθάσουμε στὴν 9ετῆ ὑποχρεωτικὴ ἐκπαίδευση. Ὀφείλετε, κ. Ὑπουργέ, νὰ πάρετε ὅλα τὰ μέτρα γιὰ τὴ γρήγορη ἐκπλήρωση τῶν προϋποθέσεων αὐτῶν, ὥστε νὰ εὑρεθοῦμε στὴν εὐχάριστη θέση νὰ ἐφαρμόσουμε τὴν 9ετῆ ὑποχρεωτικὴ παιδεία. Ὅσον ἀφορᾷ τὴ μεταφορὰ τῶν μαθητῶν στὶς ἕδρες τῶν σχολείων, νομίζω, ὅτι τὸ πρόβλημα δὲν εἶναι δύσκολο νὰ λυθῇ. Δυστυχῶς καὶ στὰ γυμνάσια ἀλλὰ καὶ σὲ πολλὰ δημοτικὰ σχολεῖα ὑποχρεοῦνται οἱ μαθηταὶ νὰ πεζοποροῦν 4 καὶ 5 χιλιόμετρα γιὰ νὰ συναντήσουν τὰ σχολεῖα, γιατὶ καὶ μαθηταὶ τοῦ δημοτικοῦ σχολείου μένουν σὲ οἰκισμοὺς καὶ χωριὰ ποὺ ἔχουν σχολεῖα. Νομίζω, ὅτι θὰ εἶναι εὔκολο στὶς περιπτώσεις αὐτὲς νὰ διαθέτουν μερικὰ λεωφορεῖα γιὰ τὴ μεταφορὰ τῶν παιδιῶν αὐτῶν στὰ σχολεῖα τους, ὥστε νὰ μὴ ταλαιπωροῦνται ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ χάνουν τὸν πολύτιμον χρόνο τους πεζοποροῦντα, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ διαθέτουν γιὰ τὴ μελέτη τους. Ἤθελα ἀκόμη, κύριοι συνάδελφοι, νὰ τονίσω, ὅτι τὸ συζητούμενον νομοθέτημα εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν κατευθύνσεων καὶ τῶν στόχων τῆς Παιδείας εἶναι πολὺ πενιχρὸν καὶ πολὺ περιωρισμένον. Ἰδανικά, ὅπως εἶναι τὸ ἰδανικὸν τῆς Εἰρήνης, ὅπως εἶναι τὸ ἰδανικὸν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀτόμου, τὰ ἰδανικὰ αὐτὰ καθόλου δὲν ἀναφέρονται, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ταῦτα ἀναφέρονται εἰς τὴν παγκόσμιον διακήρυξιν τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἐπίσης, κύριοι βουλευταί, θὰ πρέπει νὰ ἀπαλλαγῶμεν καὶ ἀπὸ τὴν πληγὴ τῆς προγονοπληξίας. Πρέπει νὰ στηρίξωμεν τὸ νέον πνεῦμα. Βεβαίως θὰ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ συνάρτησις μεταξὺ τοῦ ἀρχαίου καὶ τοῦ νέου πνεύματος, ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω, θὰ πρέπει νὰ ξεφύγωμεν ἀπὸ τὴν πληγὴν τῆς προγονοπληξίας. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὡς μέθοδον τὸν μεθοδικὸν ἱστορισμόν. Πρέπει οἱ νέοι μας νὰ ἔχουν ὡς ἰδανικὰ τὴν εὐτυχίαν ὅλων τῶν ἀνθρώπων τῆς γῆς καὶ ἐπίσης νὰ ἔχουν πίστιν εἰς τὴν ἀξίαν τοῦ ἀνθρώπου. Θὰ ἤθελα, ἐπὶ πλέον, νὰ ἀναφερθῶ δι’ ὀλίγων εἰς τὴν Τεχνικὴν Παιδείαν. Ἐπειδή, κύριοι βουλευταί, φοβοῦμαι πὼς θὰ ἀργήσῃ νὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον περὶ Τεχνικῆς Παιδείας, εἶμαι ὑποχρεωμένος, ὡς ἐκ τούτου, νὰ εἴπω ὀλίγα τινά. Ἡ οἰκονομικὴ ἀνάπτυξις τῆς χώρας μας, κ. Πρόεδρε, εἶναι συνάρτησις τῆς πνευματικῆς στάθμης τοῦ λαοῦ μας. Ὅλοι οἱ οἰκονομολόγοι ὅλων τῶν προηγμένων χωρῶν ἔχουν καταλήξει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ ἀνάπτυξις μιᾶς χώρας ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἐκπαιδευτικὴν στάθμην τοῦ λαοῦ της καὶ ἰδίως ἀπὸ τὴν Τεχνικὴν Παιδείαν. Διὰ νὰ ἰδῆτε πόσον εἴμεθα καθυστερημένοι, θὰ σᾶς ἀναφέρω μὲ στατιστικὰ στοιχεῖα τοῦ ἔτους 1962 τὴν διαφορὰν ποὺ ὑπάρχει μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βουλγαρίας εἰς τοὺς φοιτοῦντας εἰς ἑκάστην τῶν χωρῶν αὐτῶν εἰς τὰς Τεχνικὰς Σχολάς. Ἡ Βουλγαρία ἔχει 154 χιλ. φοιτητὰς Τεχνικῶν Σχολῶν, ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς ἔχει μόνον 34 χιλ. Ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Τουρκία ἔχουν τὸ τελευταῖον ποσοστὸν τῶν σπουδαστῶν τῶν Τεχνικῶν Σχολῶν. Μόνον 5 ἐπὶ 1.000 κατοίκων φοιτοῦν εἰς τὰς Τεχνικὰς Σχολάς. Εἰς ὅλα τὰ προηγμένα κράτη ἐπὶ 1.000 κατοίκων φοιτοῦν γύρω εἰς τοὺς 20 εἰς τὰς ἐν λόγῳ Τεχνικὰς Σχολάς. Ὅπως βλέπετε, κύριοι συνάδελφοι, ἡ διαφορὰ εἶναι τεραστία. Δι’ αὐτό, θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ φέρῃ ἐγκαίρως πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ νομοσχέδιον περὶ Τεχνικῆς Παιδείας, διὰ νὰ μὴ ἔχῃ καὶ τοῦτο τελικῶς τὴν τύχην ποὺ εἶχε τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτων μέτρων, τὸ ὁποῖον, καίτοι ἔχει κατατεθῆ πέραν τοῦ ἔτους, ἐν τούτοις, δὲν ἔρχεται ἀκόμη πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Ἐπίσης μαζὶ μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ Τεχνικῆς Παιδείας θὰ πρέπει νὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἰδιωτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὡς καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἀνωτάτης Ἐκπαιδεύσεως. Ἕν ἄλλο θέμα, κύριοι συνάδελφοι, ποὺ ἤθελα νὰ θίξω, εἶναι καὶ τὸ θέμα τῆς προσχολικῆς ἀγωγῆς. Ἡ Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὴν βάσιν, ἤρχισεν ἀπὸ τὴν μέσην καὶ ἐγκατέλειψε τὴν προσχολικὴν ἡλικίαν. Ἡ προσχολικὴ ἡλικία ἀποτελεῖ τὴν ἀνωτέραν βαθμίδα εἰς κάθε χώραν. Ἡ Ἑλλάς, ἱδρυτικὸν μέλος τοῦ Ο.Η.Ε., ὑπέγραψε τὴν δήλωσιν διὰ τὰ δικαιώματα τοῦ παιδιοῦ. Ὅμως, ὅσον ἀφορᾷ τὸ παιδὶ τῆς προσχολικῆς ἡλικίας, ἡ δήλωσις αὕτη, δὲν ἔγινε νόμος τοῦ Κράτους μας. Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1932 ἐπὶ ὑπουργίας τοῦ Γόντικα, ὅτε εἰσηγεῖτο ἕνα νομοσχέδιον περὶ Νηπιαγωγείων, ἀπὸ τότε ἀκόμη ἐπεσημάνθη τὸ θέμα τῆς προσχολικῆς ἡλικίας τοῦ παιδιοῦ. Καίτοι ἀπὸ τότε παρῆλθον πλέον ἀπὸ 30 ἔτη, ἐν τούτοις, τὸ θέμα εἶναι ἄλυτον. Εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοθετήματος δὲν λαμβάνεται καμμία πρόνοια διὰ τὴν προσχολικὴν ἡλικίαν τοῦ παιδιοῦ. Διὰ νὰ δῆτε πόσον ὑστεροῦμεν εἰς αὐτὸ τὸ θέμα, θὰ σᾶς ἀναφέρω ἕναν πίνακα τῶν κρατῶν τῆς Κοινῆς Ἀγορᾶς, ὡς καὶ τῆς Βουλγαρίας καὶ ὁ ὁποῖος ἔχει ὡς ἑξῆς:

Ὅπως βλέπετε, κύριοι συνάδελφοι, βρισκόμαστε στὴν τελευταίαν σειρὰν τῆς Εὐρώπης μαζὶ μὲ τὴν Πορτογαλίαν.

§56Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, πόσες μαννάδες ἐργαζόμενες ἔχει ἡ Βουλγαρία καὶ πόσες ἡ Ἑλλάς; Ἐὰν αἱ μητέρες δὲν ἐργάζωνται, ὅπως συμβαίνει εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν σύγκρισιν μὲ τὰς χώρας ποὺ ἀνεφέρατε.

§57Θ. ΠΑΠΠΑΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ Παιδικῶν Σταθμῶν, ἀλλὰ περὶ Νηπιαγωγείων.

§58Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἴδιο περίπου εἶναι.

§59Θ. ΠΑΠΠΑΣ. Τὴν σύγκρισιν ποὺ σᾶς ἀνέγνωσα πρὸ ὀλίγου τὴν ἔκαμα μὲ χώρας τῆς Κοινῆς Ἀγορᾶς καὶ μόνον ἡ Βουλγαρία περιλαμβάνεται εἰς αὐτάς, μεταξὺ τῶν Ἀνατολικῶν χωρῶν.

§60Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, πῶς ἐξεκίνησεν ὁ θεσμὸς τῶν Νηπιαγωγείων εἰς Ἑλλάδα καὶ ἀπὸ ποῖον; Καὶ ποῖον μεγάλον καὶ σοβαρὸν ἔργον ἐπ’ αὐτοῦ ἔχει γίνει; Γνωρίζετε, ὅτι ἡ ἀείμνηστος Αἰκατερίνη Λασκαρίδου ὑπῆρξεν ἡ πρωτοπόρος τῆς δημιουργίας τῶν Νηπιαγωγείων καὶ τῆς προστασίας τῆς νηπιακῆς ἡλικίας καὶ τῆς δημιουργίας τῶν στελεχῶν πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν καὶ καθιερώσεως τοῦ θεσμοῦ τῶν νηπιαγωγῶν, ὅστις τόσον λαμπρὰ ἀποτελέσματα ἔσχεν, ὥστε ὡς Ἕλληνες νὰ αἰσθανώμεθα ὑπερηφάνειαν.

§61Θ. ΠΑΠΠΑΣ. Πότε ἔγινεν αὐτό, κ. συνάδελφε;

§62Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Πρὸ τοῦ 1900 ἡ Αἰκατερίνη Λασκαρίδου ὑπῆρξεν ἡ πρωτοπόρος καὶ ἡ δημιουργὸς τοῦ θεσμοῦ τῶν Νηπιαγωγείων εἰς τὴν Ἑλλάδα. Συνεπῶς, ἡμεῖς προηγήθημεν ὅλων τῶν Βαλκανικῶν χωρῶν καὶ δὲν εἶναι ἐπιτυχὴς ἡ σύγκρισις μὲ τὴν Βουλγαρίαν.

§63Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπολύτως ἔτσι.

§64Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Εἶναι σωστότατον, διότι ὅταν κάνωμεν συγκρίσεις καὶ συγκρίνομεν τὴν Βουλγαρίαν μὲ τὴν Ἑλλάδα, θὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας τὴν ἱστορίαν, ἥτις εἰς τὸν χῶρον αὐτὸν πρέπει νὰ ἀποδίδεται. Τὸ Κράτος περισσότερον πρέπει νὰ ἐνισχύσῃ τὸ ἔργον αὐτό.

§65Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὁ ρήτωρ δὲν ἀνέφερεν ὅλας τὰς Βαλκανικὰς χώρας, παρὰ μίαν μόνον ἐξ αὐτῶν, ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ ἔκανε παραλληλισμὸν καὶ μὲ ἄλλας χώρας ἐκτὸς τῆς Βαλκανικῆς. Δεύτερον, διὰ τὴν Λασκαρίδου τὴν ὁποίαν ἀνεφέρατε καὶ τὴν ὁποίαν τιμῶμεν, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς ἀπαντήσω, ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἠθέλησεν, ἢ δὲν ἐπέδειξε προθυμίαν νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ παράδειγμά της.

§66Θ. ΠΑΠΠΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἤθελα νὰ εἴπω καὶ ὀλίγα τινὰ περὶ ἀναλφαβητισμοῦ.

§67Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Παιδείας). Κύριε συνάδελφε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ παρατηρήσω, ὅτι συζητοῦμεν ἐπὶ 20′ καὶ ἀναφερόμεθα εἰς θέματα ἄσχετα μὲ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον.

§68Θ. ΠΑΠΠΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὅταν οἱ συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ ἔκαμαν τὴν αἴτησιν διὰ τὴν ἐπαναφορὰν πρὸς συζήτησιν καὶ κατάργησιν τοῦ νομοθετήματος περὶ ἐκπαιδεύσεως, μεταξὺ τῶν ἐπικρίσεων τὰς ὁποίας ἐχρησιμοποίησαν διὰ νὰ θεμελιώσουν τὴν πρότασίν των, περιλαμβάνονται, ἡ ἔλλειψις συμπληρώσεως τῶν στοιχειωδῶν ἀναγκῶν διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων τοῦ νομοθετήματος. Καὶ εἶπα, ὅτι ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἀκούσῃ ὅλας τὰς ἀπόψεις ἐπὶ τῶν ἐλλείψεων αὐτῶν ποὺ θὰ τῆς χρησιμεύσουν διὰ τὸ μέλλον. Ἤθελα λοιπὸν νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ, ὅτι εἶναι τόσον μεγάλη ἡ σημασία του δι’ ὁλόκληρον τὸν κόσμον, ὥστε τὰς ἡμέρας αὐτὰς ὀργανοῦται εἰς τὴν Τεχεράνην παγκόσμιος διάσκεψις κατὰ τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ εἰς τὴν ὁποίαν καλοῦνται νὰ λάβουν μέρος 120 κράτη μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τοὺς Ὑπουργοὺς Παιδείας. Ἤθελα νὰ ἐρωτήσω ἐὰν εἰς τὴν ἐν λόγῳ σύσκεψιν θὰ μετάσχῃ καὶ ἡ χώρα μας. Θὰ ἤθελα ἐπίσης νὰ τονίσω, ὅτι τὸ θέμα τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ ἔχει ἄμεσον σχέσιν μὲ τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας μας, μὲ τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγικότητος εἰς αὐτήν, διότι χωρὶς τὸν παράγοντα ἄνθρωπον δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ παραγωγὴ εἰς μίαν χώραν. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν προεδρικὴν ἕδραν, καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Πετραλιᾶς). Εἰς τὴν χώραν μας δυστυχῶς δὲν ἔγινεν οὐδεμία προσπάθεια σήμερον διὰ τὴν καταπολέμησιν τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ τοῦ ὁποίου τὸ ποσοστὸν ἀντιστοιχεῖ εἰς τὰ 20 ἕως 25% τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας. Τοῦτο νομίζω ἀποτελεῖ κατάπτωσιν καὶ ἐντροπὴν ἐν ἔτει 1965 νὰ ἔχωμεν τὸ ¼ τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ ἀναλφάβητον. Κύριοι συνάδελφοι, κανὲν ἐκπαιδευτικὸν μέτρον δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποδώσῃ ἐὰν δὲν προσέξωμεν τὸν ὑποκειμενικὸν παράγοντα, τὸν ἄνθρωπον, ἐκεῖνον δηλαδὴ ποὺ θὰ ἐφαρμόσῃ τὰ ἐκπαιδευτικὰ μέτρα. Ὁμιλῶ περὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν. Δυστυχῶς εἰς τὴν χώραν μας ἡ τάξις αὐτῶν τὰ τελευταῖα χρόνια ἔχει παραμεληθῆ ἐν συγκρίσει μὲ τὴν προπολεμικὴν περίοδον. Ἐὰν θέλωμεν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἔχωμεν πράγματι ἐκπαιδευτικούς, ἀξίους τῆς ἀποστολῆς των καὶ ἐὰν θέλωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπὸν ποὺ ἐπιδιώκομεν, πρέπει νὰ ἐξισώσωμεν τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς μισθολογικῶς μὲ τοὺς δικαστικοὺς καὶ ὡς πρὸς τοὺς μισθοὺς καὶ ὡς πρὸς τὰ ἄλλα δικαιώματα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Τὸ ἴδιο συμβαίνει σήμερον καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς ἄλλα Εὐρωπαϊκὰ Κράτη. Καὶ ἐφ’ ὅσον ὁμιλοῦμεν περὶ ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν θὰ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ νὰ τοὺς δώσῃ πλήρη ἀνεξαρτησίαν ἔναντι τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Πρέπει δηλαδὴ αἱ μεταθέσεις νὰ γίνωνται ὄχι μὲ εὐνοιοκρατικὰ κριτήρια, ἀλλὰ μὲ ἀντικειμενικὰ καὶ μὲ βάσιν τὸ συμφέρον τῆς ἐκπαιδεύσεως. Πρέπει νὰ ἀφεθοῦν οἱ ἐκπαιδευτικοὶ ἀπερίσπαστοι εἰς τὸ κύριον ἔργον των, δηλαδὴ τὸ πνευματικὸν καὶ τὸ ἐκπαιδευτικόν. Εἰς τὰ θέματα συνειδήσεως δὲν πρέπει τοὐλάχιστον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νὰ τοὺς μεταχειρίζεται ὡς τοὺς μετεχειρίζετο ἡ Δικτατορία τῆς 4ης Αὐγούστου καὶ εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις καὶ αἱ Κυβερνήσεις τῆς 8ετίας. Διότι ὑπεχρεοῦντο οἱ ἐκπαιδευτικοὶ νὰ ἐκφωνοῦν λόγους εἰς τὰ σχολεῖα μὲ πολιτικὸν περιεχόμενον, λόγους οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνδεχομένως ἀντίθετοι πρὸς τὴν συνείδησίν των καὶ τὰς πεποιθήσεις των. Ἀντιλαμβάνεσθε τὶ δύναται νὰ συμβῇ ὅταν οἱ μαθηταί των ἀκούουν πράγματα ποὺ οἱ ἴδιοι οἱ λέγοντες ταῦτα διδάσκαλοί των δὲν πιστεύουν. Ἐὰν ἀναφέρω τὸ θέμα αὐτὸ τὸ πράττω ἐξ ἀφορμῆς περιστατικοῦ τὸ ὁποῖον ἔγινε τελευταίως ἐπὶ Κυβερνήσεως Κέντρου. Συνέβη, δηλαδή, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τοῦ ἑορτασμοῦ τῆς ἐπετείου τοῦ ΝΑΤΟ νὰ ὑποχρεωθοῦν οἱ διδάσκαλοι καὶ οἱ καθηγηταὶ νὰ ὁμιλήσουν εἰς τὰ σχολεῖα καὶ νὰ ἐξυμνήσουν τὴν ὠφελιμότητα τῶν σκοπῶν τοῦ ΝΑΤΟ. Καὶ ταῦτα εἰς μίαν περίοδον ποὺ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ οἱ σπουδασταὶ ἔχουν τόσον πικρὰν πεῖραν ἀπὸ τὰς δραστηριότητας τοῦ ΝΑΤΟ καὶ καθ’ ἣν στιγμήν, θὰ ἐπαναλάβω τὴν φράσιν τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, «ἡ ψυχὴ τοῦ ἔθνους εἶναι ἐκτὸς τοῦ ΝΑΤΟ», τὴν ὁποίαν φράσιν εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὅταν ἦτο Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς περίοδον, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀκόμη δὲν εἶχον συμβῆ τὰ τελευταῖα γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐδοκίμασεν ὅλη ἡ ἀνθρωπότης ἐξ αἰτίας τῆς δραστηριότητος τοῦ ΝΑΤΟ καὶ εἰδικώτερον ἡ Ἑλλάς. Ὅταν ἀκόμη δὲν εἶχον συμβῆ οἱ βομβαρδισμοὶ τῆς Μανσούρας καὶ οἱ θάνατοι ἀπὸ βομβαρδισμούς, μαθητῶν εἰς τὸ Βιετνάμ. Μὲ τέτοιες ἐκδηλώσεις ἐκ μέρους τῶν μαθητῶν καὶ διδασκάλων καὶ ὑπὸ τοιαύτην ψυχολογικὴν κατάστασιν τῶν μαθητῶν ἀντιλαμβάνεσθε τί χάσμα ἠμπορεῖ νὰ δημιουργηθῇ μεταξὺ δασκάλων καὶ μαθητῶν. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ εἴμεθα προσεκτικοὶ εἰς τοιαῦτα λεπτὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἐπηρεάζουν καὶ τὰς ψυχὰς καὶ τὴν συνείδησιν τῶν μαθητῶν. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀείμνηστος Λουκῆς Ἀκρίτας κατὰ τὰς μνημειώδεις πράγματι ἀγορεύσεις του τοῦ παρελθόντος θέρους, τὰς ἐμπνευσμένας καὶ μακρὰς ἀγορεύσεις του, κατὰ τὰς ὁποίας ἀνέπτυξε τὰς θέσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ, εἶχε διακηρύξει ὅτι τὸ νομοθέτημα, περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν καὶ μὲ τὰς διατάξεις τὰς ὁποίας καθιερώνει τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις φιλοδοξεῖ νὰ δημιουργήσῃ ἕνα Ἕλληνα πολίτην ἐλεύθερον, μὲ τὸ φρόνημα καὶ τὴν συνείδησιν ἐλευθέραν, ἕνα Ἕλληνα πολίτην, ὁ ὁποῖος νὰ ἠμπορῇ νὰ ὑπερκεράσῃ, διὰ νὰ χρησιμοποιήσω τὰς φράσεις τοῦ ἀειμνήστου Λουκῆ Ἀκρίτα, νὰ ὑπερκεράσῃ καὶ τὸν Γάλλον καὶ τὸν Ἰταλὸν καὶ πάντα Εὐρωπαῖον μὲ τὴν ἐπιστημονικὴν καὶ τὴν τεχνικήν του κατάρτισιν, ἕνα Ἕλληνα ὑπερήφανον νὰ ἠμπορῇ νὰ στέκεται ὄρθιος εἰς τὸ μετερίζι τοῦ χρέους. Καὶ ἐρωτῶ, εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθοῦν οἱ σκοποὶ αὐτοί, οἱ ὑψηλοὶ πράγματι αὐτοὶ ἐθνικοὶ σκοποί, τοὺς ὁποίους τάσσει τὸ νομοθέτημα καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ διαπλάσσῃ καὶ ἐκπαιδευτικοὺς καὶ μαθητὰς καὶ νεολαίαν, ὅπως τὴν ὠνειρεύθηκε ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας μὲ αὐτὰς τὰς ἐμπνευσμένας πράγματι ἰδέας καὶ ἐκφράσεις του; Εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσωμεν ἐλεύθερον φρόνημα, τὸ ὁποῖον διακηρύσσει ἑκάστοτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅταν ἀναφέρεται εἰς τὸν κώδικα τῆς Δημοκρατίας; Εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθοῦν, λέγω, ὅλοι αὐτοὶ οἱ σκοποὶ ὅταν ἐκ παραλλήλου ἀποστέλλεται ὡς ἐμπιστευτική, ὡς ἀπόρρητος ἡ περίφημος αὐτὴ ἐγκύκλιος 1010 εἰς τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς διὰ τὰς ὑπερβολάς, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ θεωρηθοῦν ὅτι θὰ λάβουν χώραν τοιαῦται ὑπερβολαί, ἀπὸ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος τὴν ἀπέστειλε; Ἡ ἐγκύκλιος, ἡ ὁποία μὲ τὴν ἐπικρατοῦσαν ἀκόμη φοβίαν μέσα εἰς τοὺς ἐκπαιδευτικούς, εἶχε τὰ γνωστὰ ἐκεῖνα ἀποτελέσματα τῶν ἀποβολῶν μαθητῶν ἀπὸ τὰ γυμνάσια. Ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐξεγείρουν τὴν συνείδησιν οἱουδήποτε τιμίου Ἕλληνος εἰς οἱανδήποτε παράταξιν καὶ ἂν ἀνήκῃ. Ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἀπεδοκίμασεν ἐπίλεκτον στέλεχος τῆς ΕΡΕ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Ἡ ἐγκύκλιος, ἡ ὁποία λόγῳ αὐτῆς τῆς προϊστορίας καὶ λόγῳ τῶν σημερινῶν ἐξαναγκάζει ἐκπαιδευτικοὺς λειτουργοὺς νὰ γίνωνται συνεργάται καὶ ὄργανα τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας ἐναντίον τῶν μαθητῶν των. Ἐγκύκλιος, ἡ ὁποία ἐξαναγκάζει τοὺς μαθητὰς νὰ γίνουν καταδόται τῶν συμμαθητῶν των. Ἐγκύκλιος, ἡ ὁποία ἀναγκάζει γυμνασιάρχας καὶ διευθυντὰς σχολείων νὰ φθάσουν μέχρι τοῦ ἐπιπέδου νὰ λένε εἰς τοὺς μαθητάς των, φέρετέ μου πιστοποιητικὸν ἀπὸ τὴν ἀσφάλειαν, ὅτι δὲν ἀνήκετε εἰς μίαν ὀργάνωσιν διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀποβάλω.

§69Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Οὔτε ἐπὶ 4ης Αὐγούστου δὲν ἐγένετο αὐτό.

§70Θ. ΠΑΠΠΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀποδέχομαι, ὅτι ἡ ἐγκύκλιος εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν πιέσεων, τὰς ὁποίας ὑφίσταται ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκ μέρους τῆς Δεξιᾶς. Εἶναι ἀποτέλεσμα τοῦ πλέγματος ἐθνικοφρονικῆς κατωτερότητος, ἀπὸ τὸ ὁποῖον κατέχεται ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ ὁποῖον ἐπεσήμανε γνωστὸς χρονογράφος Κυβερνητικῆς ἀπογευματινῆς ἐφημερίδος. Καὶ ἐξ αἰτίας τοῦ πλέγματος αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ πιστεύῃ εἰς τὰ μέτρα αὐτά, ἀναγκάζεται νὰ παίρνῃ τοιαῦτα μέτρα μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἀρνῆται τὴν Δημοκρατίαν, μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἀκρωτηριάζῃ πράγματι τὴν Δημοκρατίαν.

§71Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, αἱ ἀπόψεις, τὰς ὁποίας διατυπώνετε, πράγματι εἶναι ἀξιοπρόσεκτοι. Θὰ ἤθελα ὅμως νὰ κάμετε καὶ σεῖς μίαν τομὴν εἰς τὸ θέμα τῶν σχολείων. Πρέπει νὰ μείνῃ οὐδέτερον τὸ σχολεῖον ἀπὸ τὸν κομματικὸν ἀνταγωνισμόν, τὸ κύριον θέμα εἶναι αὐτό, διότι ἐὰν εἰσέλθῃ ἡ πολιτικὴ διαμάχη εἰς τὰ σχολεῖα, πρῶτον θὰ ἐγκαταλείψουν τὰ κύρια καθήκοντά των οἱ μαθηταί, θὰ δημιουργηθοῦν ψυχώσεις καὶ ἀντὶ τῆς ἀγάπης καὶ τῆς εἰρήνης θὰ εἰσαχθῇ τὸ μῖσος καὶ εἰς τὴν παιδικὴν ἡλικίαν, ὁ ἀνθρωπισμὸς δὲν θὰ μπῇ εἰς τὸ παιδὶ καὶ ὅταν θὰ τοῦ σπάσωμεν αὐτὰ τὰ βασικὰ στοιχεῖα, ὕστερα εἶναι ὅλα ἄχρηστα. Πιστεύω καὶ νομίζω καὶ φαντάζομαι ἢ μᾶλλον εἶμαι βέβαιος ὅτι αὐτὸ τὸ πιστεύει καὶ ἡ Κυβέρνησις, νομίζω δὲ καὶ ὅλοι οἱ κ.κ. συνάδελφοι, ὅτι πρέπει νὰ οὐδετεροποιήσωμεν τὸν χῶρον τοῦ σχολείου ἀπὸ τὴν πολιτικὴν διαμάχην καὶ ὁ νέος μετὰ τὸ 18ον ἔτος τῆς ἡλικίας του ἠμπορεῖ νὰ μπῇ μέσα εἰς τὸν στίβον τῶν ἰδεῶν. Νομίζω, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ βασικὴ ἰδέα, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ προσχωρήσωμεν ὅλοι, ἐὰν θέλωμεν νὰ περιφρουρήσωμεν πράγματι τὸ σχολεῖον. Μετὰ τὸ σχολεῖον ὁ νέος πρέπει νὰ μείνῃ ἐλεύθερος, διότι πρέπει νὰ ἀπαντήσετε, θὰ γίνῃ στίβος διενέξεων καὶ ἡ ἄκρα Δεξιὰ καὶ ἡ ἀριστερὰ καὶ ἡ Ἕνωσις Κέντρου; Πῶς θὰ γίνῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Βεβαίως, αἱ ἐγκύκλιοι αὐταὶ πρέπει νὰ συζητηθοῦν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὅλοι πρέπει νὰ ὑπηρετήσωμεν τὸ σχολεῖον καὶ νὰ τὸ προσέξωμεν.

§72Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Κύριε Χασαπίδη, ἔχομεν παραδείγματα ὅτι αὐτὸ τὸ περιεχόμενον τοῦ κειμένου τῆς ἐγκυκλίου δὲν τηρεῖται καθόλου. Δὲν νομίζω ὅτι ἀπὸ τῆς πλευρᾶς μας ὑπάρχει καμμία διάθεσις νὰ διαβληθῇ ὁ χῶρος τοῦ σχολείου ὡς οὐδέτερος χῶρος, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Κυβερνήσεως. Διότι ὅταν μία μαθήτρια ἔχῃ εἰς τὴν τσάνταν της τὸ βιβλίον τοῦ Λουντέμη, ἀποβάλλεται, ἐνῷ ὅταν οἱ μαθηταὶ χειροκροτοῦν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως αὐτὸ ἐπιτρέπεται. Συνεπῶς ἐὰν θέλωμεν νὰ καταλήξωμεν εἰς ἕνα οὐδέτερον χῶρον τοῦ σχολείου ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα συνεπεῖς πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν καὶ νὰ σταματήσουν οἱ πάντες, ὅλος αὐτὸς ὁ κόσμος ὁ ὁποῖος εἶναι ἐπιβίωσις τοῦ παρελθόντος, γυμνασιάρχαι καὶ καθηγηταὶ παλαιᾶς ἐποχῆς, νὰ σταματήσῃ ὁ κόσμος αὐτὸς νὰ κάμῃ ἔλεγχον τῶν μαθητῶν ὅταν διαβάζουν λογοτεχνικὰ βιβλία.

§73Θ. ΠΑΠΠΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ἀπὸ τοῦ σημείου τῆς πολιτικῆς μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἀποβάλεται μαθήτρια διότι κατέθεσε στέφανον εἰς νεκρὸν συγγενῆ της ἐξ αὐτοκινητιστικοῦ δυστυχήματος ὑπάρχει μεγάλη διαφορά. Ἔχει σχέσιν μὲ τὴν πολιτικὴν ἡ κατάθεσις στεφάνου συγγενοῦς μαθητρίας πρὸς τὸν νεκρόν; Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκρίνετε αὐτὴν τὴν πρᾶξιν; Καὶ ἔχει σχέσιν μὲ τὴν πολιτικὴν τὸ ὅτι ἀπεβλήθησαν μαθήτριαι τοῦ Γυμνασίου Ἰωαννίνων ἐπειδὴ προσέφεραν λουλούδια εἰς τὸν συνάδελφον κ. Θεοδωράκην εἴτε ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ μουσικοσυνθέτου, εἴτε ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ βουλευτοῦ νομίμου κόμματος, εἴτε ὡς ἀρχηγοῦ τῆς φιλειρηνικῆς ὀργανώσεως Λαμπράκη; Ἡ εἰρήνη εἶναι γνωστόν, ὅτι ἔχει ἄμεσον σχέσιν μὲ τὴν Παιδείαν, διότι ἂν δὲν ὑπῆρχον οἱ ἐξοπλισμοὶ πρὸς πόλεμον, τὸ Κράτος θὰ διέθετε τεράστια ποσά, τὰ ὁποῖα διαθέτει διὰ τοὺς ἐξοπλισμούς, ὑπὲρ τῆς Παιδείας. Ἐπ’ αὐτοῦ μάλιστα ὑπάρχει ἕνας πίναξ τοῦ ἐγκρίτου περιοδικοῦ «ΧΟΡΙΕΡ» τὸ ὁποῖον μετεφράσθη εἰς τὸ περιοδικὸν «Νέα Οἰκονομία» καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον ἓν ἀεροπλάνον μὲ πλήρη ἐξοπλισμὸν στοιχίζει ὅσον 250 καθηγηταὶ ἐτησίως καὶ ὅσον 30 Πανεπιστημιακαὶ Σχολαὶ μὲ 1.000 σπουδαστὰς ἑκάστη ἐτησίως. Σκεφθῆτε λοιπόν, τί θὰ εἶχε νὰ κερδίσῃ ἡ Παιδεία ἐὰν δὲν ὑπῆρχον οἱ ἐξοπλισμοί.

§74Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Ἔχετε τὴν ἐντύπωσιν, κ.κ. συνάδελφοι, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει φιλοπολεμικὰς τάσεις καὶ δι’ αὐτὸ ὀργανώνετε πορεία εἰρήνης;

§75Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Εἰς τὴν πορείαν αὐτὴν τῆς εἰρήνης, θὰ ἔπρεπε νὰ μετέχετε καὶ σεῖς κύριε συνάδελφε, διότι σᾶς γνωρίζω ὡς εἰρηνόφιλον.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε σᾶς παρακαλῶ.

§77Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Ἂν μοῦ ἐπιτρέπετε, κ. συνάδελφε, καὶ ἂν ἐπιτρέπῃ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος. Δὲν θὰ σᾶς παρακολουθήσω εἰς τὴν μεταφορὰν τοῦ θέματος καὶ θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ πρώτου σημείου. Ἐὰν ὅλοι συμφωνήσωμεν εἰς τὴν οὐδετερότητα τοῦ χώρου τοῦ σχολείου, θὰ καταδικάσωμεν πᾶσαν πρᾶξιν εὐνοίας εἴτε ὑπὲρ τῆς Ε.Κ. εἴτε ὑπὲρ τῆς ΕΡΕ ἐὰν ὅλοι συμφωνήσωμεν, ἐπαναλαμβάνω. Ἀλλὰ τὸ αἴτημα εἶναι: Ὅλοι μαζύ. Διότι τὸ θέμα εἶναι ἐθνικὸν καὶ ὄχι κομματικόν. Τὴν μαθητικὴν νεολαίαν πρέπει νὰ τὴν κρατήσωμεν μακρὰν πάσης πολιτικῆς. Συμφωνῶ μαζί σας νὰ καταδικάζεται κάθε πρᾶξις κομματικὴ εἰς τὸ σχολεῖον ὑφ’ ὅλων ὅμως.

§78Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπειδὴ καταδικάζετε μία μόνον περίπτωσιν δίχως νὰ ἐξηγῆτε τὰς συνθήκας καὶ περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐγένετο καὶ δίχως νὰ παρουσιάζητε τὸ πρακτικὸν συλλόγου καθηγητῶν, ὅπερ ἀπεφάσισεν ἀποβολήν, σᾶς ἐρωτῶ, πηγαίνουν κατὰ συνείδησιν οἱ μαθηταὶ καὶ αἱ μαθήτριαι εἰς τὰς ἐκδηλώσεις ποὺ ἐπικαλεῖσθε; Τὰ λουλούδια εἰς τὸν οἱονδήποτε μουσικὸν ἢ μουσικοσυνθέτην καὶ ἀρχηγὸν μιᾶς οἱασδήποτε νεολαίας πῶς τὰ προσέφεραν καὶ διατί τάχα νὰ μὴ γίνῃ τὸ ἴδιον καὶ εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῶν Προσκόπων τῆς Ἑλλάδος, ὅταν μεταβαίνῃ εἰς τὰς ἀκριτικὰς περιοχὰς διὰ νὰ ἀποτίσῃ φόρον τιμῆς εἰς τοὺς ἐνδόξους νεκροὺς ἥρωας τῆς Πατρίδος; Τὸ σχολεῖον ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ τὸ κρατήσωμεν μακρὰν πάσης πολιτικῆς διενέξεως καὶ νὰ τὸ γαλουχήσωμεν εἰς τὰ ἐθνικὰ ἰδεώδη καὶ τὰς παραδόσεις καὶ τὰ ἰδανικὰ τοῦ Ἔθνους.

§79Θ. ΠΑΠΠΑΣ. Ἔχετε τέτοιαν πληροφορίαν, κ. συνάδελφε;

§80Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Ἐσεῖς ἔχετε τέτοιαν πληροφορίαν καὶ διατὶ δὲν μᾶς λέτε τὰ στοιχεῖα καὶ τὰς προϋποθέσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐγένετο ἡ ἀορίστως ἀναφερομένη ἀποβολή;

§81Θ. ΠΑΠΠΑΣ. Μὰ διαβάζετε ἐφημερίδας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς γνωρίζει τὴν περίπτωσιν.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφῆστε τὸν διάλογον, τελειώνετε, παρακαλῶ.

§83Θ. ΠΑΠΠΑΣ. Ἤθελα νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Χασαπίδην.

§84Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Πάντως σεῖς συμφωνεῖτε εἰς ὅσα σᾶς εἶπα.

§85Θ. ΠΑΠΠΑΣ. Ἐγὼ συμφωνῶ. Νομίζω ὅμως ὅτι ὁ ἤδη Γεν. Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας εἶχεν ἄλλας γνώμας ἄλλοτε.

§86Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Δηλαδὴ κρατεῖτε καὶ σεῖς φακέλλους.

§87Θ. ΠΑΠΠΑΣ. Εἰς τὰς 3 λοιπὸν Δεκεμβρίου 1963 ἔγγραφεν ὁ κ. Γεν. Γραμματεὺς εἰς τὸ «ΒΗΜΑ» (ἀναγινώσκει). Βλέπετε, λοιπόν, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἀντίλογος.

§88Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Παπανοῦτσος εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον δὲν ἐννοεῖ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζετε σεῖς, ἀλλ’ ἀντιθέτως τὸ ὅτι πρέπει τὸ παιδὶ νὰ διδαχθῇ τὰ στοιχεῖα τοῦ πολιτισμοῦ. Ὁ νέος πλάθεται, κατὰ τὸ δημοσίευμα, μὲ τὰ στοιχεῖα τῆς Δημοκρατίας καὶ ὄχι μὲ τὰ κομματικά.

§89Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Τί προτείνει τὸ ἄρθρον; Δὲν λέγει νὰ μπῇ ὁ κ. Θεοδωράκης στὰ σχολεῖα μετὰ μάλιστα ἀπὸ τὴν δήλωσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὅτι εἶναι κομμουνιστής. Ἄλλο πολιτικὴ διαπαιδαγώγησις τῶν μαθητῶν, δηλ. περὶ τῶν στοιχείων καὶ ὀργάνων τῆς πολιτείας κλπ., καὶ ἄλλο κομματικὴ εἰσβολὴ εἰς τὰ σχολεῖα. Πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Θεοδωράκης κακῶς ἐπεσκέφθη τὰ σχολεῖα εἴτε ὡς μουσουργός, εἴτε ὡς ἀρχηγὸς τῶν Λαμπράκηδων. Σεῖς τὸ ἐγκρίνετε νὰ μεταβαίνῃ ὁ κ. Θεοδωράκης εἰς τὰ Σχολεῖα;

§90Θ. ΠΑΠΠΑΣ. Σεῖς ἐγκρίνετε νὰ ἀποβληθοῦν οἱ μαθηταὶ ἢ οἱ μαθήτριες, διότι προσέφεραν λουλούδια εἰς ὁποιονδήποτε βουλευτὴν ἢ ἀρχηγὸν ἂς εἴπωμεν μιᾶς οἱασδήποτε ὀργανώσεως;

§91Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγκρίνω νὰ παταχθῇ κάθε κομματικὴ ἐκμετάλλευσις εἰς τὰ σχολεῖα, εἴτε ἐκ μέρους τῶν κομμάτων, εἴτε τῶν καθηγητῶν, εἴτε τῶν μαθητῶν. Ἡ μοναδικὴ ἀποστολὴ τοῦ σχολείου, συνεπῶς καὶ τῶν διδασκόντων καὶ τῶν διδασκομένων εἶναι ἡ ἐθνικὴ διαπαιδαγώγησις τῶν νέων μας.

§92Θ. ΠΑΠΠΑΣ. Συμφωνοῦμεν. Ἀλλὰ νὰ φθάσουν μέχρι ἀποβολῆς μαθητῶν, νομίζω, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον.

§93Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως ἡ ἀποβολὴ εἶναι ἕνα ἀκραῖον σημεῖον, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἡ μαθητιῶσα νεολαία νὰ ὑποδέχεται τοὺς ἀρχηγοὺς διαφόρων κομματικῶν ὀργανώσεων καὶ νὰ μὴ λαμβάνωνται μέτρα. Οὔτε νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον, ὁ κ. Θεοδωράκης νὰ εἰσέρχεται μέσα εἰς τὰ σχολεῖα καὶ ὅταν μάλιστα ἔχῃ δηλώσει, ὅτι εἶναι κομμουνιστής, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι ἡ δήλωσις αὐτὴ ἐξένισε καί τινας ἐξ ὑμῶν ποὺ ἀνήκετε εἰς τὴν ΕΔΑ.

§94Θ. ΠΑΠΠΑΣ. Διὰ νὰ τελειώνωμεν μὲ τὸ θέμα αὐτό. Νομίζω, ὅτι ὕστερα ἀπὸ τὴν ἐξέγερσιν ὁλοκλήρου τοῦ προοδευτικοῦ καὶ πνευματικοῦ κόσμου τῆς χώρας καὶ ὕστερα ἀπὸ τὴν ἐκδήλωσιν τῶν ἀντιδράσεων τῆς κοινῆς γνώμης, ἔναντι αὐτῶν τῶν σκληρῶν μέτρων, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διότι ἐπηγγέλθη τὴν κατάργησιν τῆς τυραννίας, ἀλλὰ καὶ ὁ σημερινὸς ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος ἐπαξίως ἀνέλαβε τὸν τομέα αὐτὸν— καὶ τὸ ἀνεμέναμε— τοῦ ὁποίου ἡ προσήλωσις εἰς τὰς Δημοκρατικὰς Ἀρχὰς καὶ εἰς τὴν ἐλευθέραν συνείδησιν καὶ τὸ ἐλεύθερον φρόνημα τῶν λαῶν εἶναι γνωστόν, νομίζω, ὅτι μία ἐγκύκλιος τοιαύτη μὲ τοιοῦτον περιεχόμενον, μία ἐγκύκλιος ποὺ ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὰ δημοκρατικὰ αἰσθήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ εὑρεθῇ τρόπος νὰ ἀνακληθῇ. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συνυπάρξουν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας ὁ σημερινὸς Ὑπουργὸς καὶ ὁ ἐγκύκλιος αὐτή. Ἤθελα, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ, νὰ τονίσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι, ἂν κατ’ ἀρχὴν εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συμφωνήσωμεν, ὅτι πρέπει νὰ οὐδετεροποιηθῇ ὁ χῶρος τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, θὰ ἤθελα νὰ τὸν ἐρωτήσω, θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ ἀστυνομεύῃ τὴν συνείδησιν τῶν σπουδαστῶν μας, εἰς τὰς Ἀνωτάτας Σχολὰς ἀπὸ τὰ τμήματα Ἀσφαλείας; Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἂν οἱ νέοι αὐτοὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφέρουν τὰς γνώμας των ἐλευθέρως; Γνωρίζετε, ὅτι ἐξακολουθοῦν τὰ τμήματα Ἀσφαλείας νὰ καλοῦν τοὺς σπουδαστὰς καὶ νὰ τοὺς ὑποβάλουν εἰς ἀνάκρισιν διὰ τὰ φρονήματά των; Κύριοι βουλευταί, ἀπευθύνομαι αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, διὰ νὰ κάμω καὶ ἐγὼ ἔκκλησιν, ὅπως καὶ ὅλοι οἱ κ.κ. βουλευταὶ τῆς παρατάξεώς μας, ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ προχωρήσῃ μὲ γοργὸν ρυθμὸν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νέων ἐκπαιδευτικῶν μέτρων τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐν συνεχείᾳ, νὰ φέρῃ ὅλα τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ συντελέσουν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς Παιδείας μας. Κύριε Ὑπουργέ, ὅλαι αἱ παρατάξεις, ἔχουν ἀποδεχθῆ, ὅ—τι ἡ δαπάνη διὰ τὴν Παιδείαν εἶναι ἐπένδυσις πρώτου βαθμοῦ καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ κηρύξῃ σταυροφορίαν καὶ νὰ ἐπιστρατεύσῃ ὅλας τὰς ὑγιεῖς πνευματικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ εἰς τοὺς σκοποὺς τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, καὶ νὰ εἶναι βεβαία, ὅτι ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ἕτοιμος νὰ δεχθῇ καὶ θυσίας ἀκόμη διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῶν νέων ἐκπαιδευτικῶν μεταρρυθμίσεων. Μὴ καθυστερήσετε εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν μέτρων αὐτῶν, ἐκ τυχὸν ἐπικρίσεων ἄλλων κύκλων, οἱ ὁποῖοι καταλαμβάνονται ἀπὸ πανικὸν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ τοῦ μέτρου, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν νὰ μορφωθοῦν τὰ πτωχὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ καὶ θέλουν τὰ γράμματα νὰ εἶναι κτῆμα καὶ προνόμιον τῶν ὀλίγων. Ἀποχωρισθῆτε, κ. Ὑπουργέ, ἀπὸ τὰς ἀντιδράσεις αὐτὰς καὶ προχωρήσατε εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἐκπαιδευτικῶν αὐτῶν μέτρων καὶ θὰ ἔχετε συμπαραστάτην ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πρὸς τὴν προσπάθειάν σας αὐτήν.

§95Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφ. Παιδείας). Θὰ ἤθελον καὶ πάλιν νὰ ἐπισημάνω καὶ αὐτὸ μὲ κάθε σεβασμὸν πρὸς τὸν ρήτορα, ὅτι πολὺ ὀλίγα ἐλέχθησαν περὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ παρὰ πολλὰ περὶ πολλῶν ἄλλων θεμάτων σχετιζομένων βεβαίως μὲ τὴν Παιδείαν. Θὰ ἤθελον, πρῶτον, νὰ διαβεβαιώσω τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι ἀπὸ οὐδὲν πλέγμα κατέχεται ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις πιστεύει εἰς τὰς ἀρχάς της, εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς ἀληθοῦς Δημοκρατίας καὶ ἀπὸ αὐτὰς ὁδηγεῖται. Κατηγορήθημεν— ἡ λέξις δὲν εἶναι ἴσως καλή, διότι δὲν ὑπῆρξε κατηγορία σήμερον— ἀλλὰ ἀνεπτύχθη ἡ ἄποψις ἀπὸ τὴν πλευρὰν τῆς ΕΡΕ ὅτι σπεύδομεν καὶ ἀπὸ τὴν πλευρὰν τῆς ΕΔΑ, ὅτι βραδυποροῦμεν. Φαντάζομαι, ὅτι ἅπαξ ἔτι ἡ ἀλήθεια εὑρίσκεται εἰς τὸ κέντρον. Θὰ ἤθελον μίαν παρατήρησιν νὰ κάμω ἐν σχέσει μὲ τὴν τεχνικὴν παιδείαν, ἡ ὁποία καὶ πάλιν ἐκτὸς προγράμματος ἦλθεν εἰς τὴν συζήτησιν, ἀφοῦ διαβεβαιώσω ὅτι τὸ νομοσχέδιον τῆς Τεχνικῆς Παιδείας θὰ προχωρήσῃ. Ἀναμένομεν ἀκόμη τὴν ἔκθεσιν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου διὰ νὰ διανεμηθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐπίσης ὅτι τὸ καλοκαῖρι, ἐὰν δὲν προφθάσωμεν τώρα, θὰ φέρωμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐξουσιοδοτήσεως νὰ μπορέσωμεν νὰ περάσωμεν ὅλα τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια. Ἐλέχθη ὅτι αἱ πλεῖσται τῶν τεχνικῶν σχολῶν εἶναι ἰδιωτικαί, καὶ ὅτι τὰ παιδιὰ δὲν ἠμποροῦν νὰ σπουδάσουν εἰς τὰς σχολὰς αὐτὰς διότι δὲν ἔχει ἐπεκταθῆ εἰσέτι ἡ δωρεὰν παιδεία εἰς τὰ ἰδιωτικὰ σχολεῖα. Παρ’ ὅλα ταῦτα καὶ περὶ τούτου ἐμεριμνήσαμεν. Ἐντὸς τοῦ ἔτους διετέθησαν 31 ἑκατομ. δραχμαί, διὰ τὴν καταβολὴν τοῦ μεγαλυτέρου ποσοῦ τῶν διδάκτρων ὅλων τῶν μαθητῶν τῶν ἰδιωτικῶν τεχνικῶν σχολῶν. Καὶ ἔχομεν ἀκόμη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν μας διὰ τὸ πρῶτον τρίμηνον τοῦ νέου Ἀκαδημαϊκοῦ ἔτους, δηλαδὴ ἀπὸ Ὀκτωβρίου μέχρι Δεκεμβρίου, τὸ ποσὸν ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, τῶν 12 ἑκατ. δραχμῶν. Ὥστε καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς ἰδιωτικῆς τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως κάπως ἐπιχορηγήθησαν οἱ μαθηταὶ καὶ κατὰ κάποιον τρόπον ἐπεξετάθη καὶ ἐκεῖ ἡ δωρεὰν παιδεία. Ἐπίσης, καὶ εἰς τὸ θέμα τῆς καταπολεμήσεως τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ ἐγένετο μία προσπάθεια, ὁ ἀριθμὸς δὲ τοῦ ¼ τοῦ πληθυσμοῦ εἶναι ὑπερβολικός. Εἰς τὸ θέμα τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ ὑπάρχει πάντοτε πρόβλημα ὁρολογίας. Ἐὰν ἀναλφαβήτους θεωροῦμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν γραφὴν καὶ ἀνάγνωσιν, ἀσφαλῶς ὁ ἀριθμὸς εἶναι μικρότερος. Ἐὰν ὅμως θεωροῦμεν ὡς ἀναλφαβήτους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν φθάσει μέχρι τὴν 3ην ἢ 4ην Δημοτικοῦ, πιθανὸν ὁ ἀριθμὸς νὰ εἶναι ἀληθής. Τόσον περὶ ἀναλφαβητισμοῦ, ὅσον καὶ περὶ τῆς προσχολικῆς ἡλικίας ποὺ ἔκαμε σοβαρωτάτας παρατηρήσεις ὁ κ. συνάδελφος, θὰ ἑτοιμασθοῦν χωριστὰ νομοσχέδια. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν εἶναι τῆς Γενικῆς Παιδείας, ἤτοι τῆς Στοιχειώδους καὶ τῆς Μέσης.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Μερκούρης ἔχει τὸν λόγον.

§97Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὁ συνάδελφος κ. Παππᾶς, ἔκαμεν μίαν νύξιν μιᾶς ἐγκυκλίου. Μήπως δύνασθε νὰ μᾶς εἴπητε ποία θὰ εἶναι ἡ τύχη αὐτῆς τῆς ἐγκυκλίου;

§98Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφ. Παιδείας). Ἡ ἐγκύκλιος ἀφορᾷ τὸν ἐξωβελισμὸν τῆς πολιτικῆς ἀπὸ τὰ Σχολεῖα, ἀπὸ πάσης πολιτικῆς, ἐξ οἱασδήποτε παρατάξεως προέλθει. Πιθανὸν κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν νὰ ἐπεδείχθη εἰς ὡρισμένας, ἐλαχίστας εὐτυχῶς, περιπτώσεις ὑπερβάλλων ζῆλος, περὶ αὐτοῦ τοῦ μηχανισμοῦ. Πάντως, ἡ γενικὴ ἀρχὴ— τὸ εἶπεν πολὺ ὡραῖα ὁ συνάδελφος κ. Χασαπίδης —εἶναι, ὅτι θέλομεν νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἡ πολιτικὴ μέσα στὸ Σχολεῖο. Αὐτὴ εἶναι ἡ γραμμή μας. Καὶ νομίζω ἡ εὐχὴ ὁλοκλήρου τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας.

§99Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος ὅσον ἀφορᾷ τὴν οὐδετεροποίησιν τοῦ σχολείου. Ἀλλὰ ἡ ἐγκύκλιος αὕτη ὡς εἶναι διατυπωμένη μπαίνει μέσα εἰς τὴν πολιτικήν. Θὰ ἤθελα νὰ προσέξετε ἰδιαιτέρως σεῖς καὶ ἴσως νὰ βελτιωθῇ καὶ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ πνεῦμα τῆς οὐδετεροποιήσεως. Ἀλλά, ἔτσι ὅπως εἶναι διατυπωμένη εἶναι ἴσως εἰσαγωγὴ πολιτικῆς εἰς τὰ σχολεῖα.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μυλωνᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§101Δ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν πρόκειται νὰ τερματισθῇ σήμερον ἡ συζήτησις, ἐπὶ τοῦ ἐπαναφερθέντος Ν. Δ)τος, θὰ ὁμιλήσω. Ἂν ὅμως ἔχετε τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ συνεχισθῇ αὐτὴ ἡ ἱστορία καὶ θὰ συζητήσωμεν καὶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν τότε δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω σήμερα.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀσφαλῶς δὲν τερματίζεται σήμερον ἡ συζήτησις.

§103Δ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Τότε, κύριε Πρόεδρε, θὰ ὁμιλήσω πρῶτος εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, καθ’ ἣν θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις τοῦ ἐν λόγῳ Ν. Δ. Θὰ ἤθελα, ὅμως, νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐσκέφθη ὥριμα καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ ἱκανοποιήσῃ τὸ μέγα καὶ ἐπίμονον αἴτημα τῶν σπουδαστῶν ἐκείνων, οἵτινες συνεκέντρωσαν 190 βαθμούς. Ἐπὶ ἓν ἔτος, κ. Ὑπουργέ, ὑφιστάμεθα ὅλοι μας τὰς διαμαρτυρίας τῶν γονέων τῶν παιδιῶν αὐτῶν διὰ τὸ δίκαιον αἴτημά των. Δι’ αὐτὸ λέγω, ὅτι ᾐσθάνθην ἰδιαιτέραν ἱκανοποίησιν, ὅταν ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑφυπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ προβαίνῃ εἰς αὐτὴν τὴν ἀξίαν συγχαρητηρίων τοποθέτησιν, περὶ ἐπιλύσεως τοῦ θέματος.

§104Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, συντάσσομαι ἀπολύτως μὲ τὸ περιεχόμενον τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου καὶ ἐπαινῶ τὴν Κυβέρνησιν δι’ ὅσα ὑπὲρ τῆς Παιδείας ἔπραξεν. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε, ἵνα θέσω ὀλίγα τινὰ ὑπ’ ὄψει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἀφορῶντα τὴν ἰδιαιτέραν μου περιφέρειαν, τὴν Βʹ Πειραιῶς. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς μὲ τὴν ἀντικειμενικότητα καὶ τὴν καλοπιστίαν ποὺ τὸν διακρίνει θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του τὰς ἀπόψεις μας αὐτάς, αἱ ὁποῖαι καὶ ὀρθαὶ καὶ δίκαιαι εἶναι καὶ ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν ἀπαίτησιν ἑνὸς πληθυσμοῦ 350.000 κατοίκων, ὁ ὁποῖος ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἔτυχε λίαν κακῆς μεταχειρίσεως. Κύριε Ὑπουργέ, εἰς τὴν πόλιν τοῦ Κορυδαλλοῦ, ἡ ὁποία ἀριθμεῖ 50.000 κατοίκους, ὑπάρχει ἕνα μόνον Γυμνάσιον μικτόν, ὑπὸ τὸ ὁποῖον στεγάζονται 1.200 μαθηταί. Τὸ Γυμνάσιον αὐτὸ εὑρίσκεται ἐκτὸς τῆς πόλεως τοῦ Κορυδαλλοῦ, εἰς τὴν Νίκαιαν, καὶ εἶναι ἰδιοκτησία Τεχνικῆς Σχολῆς, τὴν ὁποίαν ἀποστερεῖ τοῦ δικαιώματος καὶ τῆς ὑποχρεώσεως νὰ παράσχῃ τεχνικὴν μόρφωσιν εἰς τοὺς νέους τῆς περιοχῆς αὐτῆς. Εἶναι ἄμεσος ἀνάγκη, κ. Πρόεδρε, νὰ ἀνεγερθῇ ἓν τοὐλάχιστον, ἂν ὄχι δύο Γυμνάσια ἀκόμα εἰς τὴν πόλιν τοῦ Κορυδαλλοῦ, διὰ νὰ δυνηθοῦν νὰ ἀνταποκριθοῦν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως καὶ νὰ μὴ ἀναγκάζωνται τὰ παιδιά μας νὰ φοιτοῦν εἰς τὰ Γυμνάσια τοῦ Πειραιῶς μὲ συνέπειαν τρομακτικὴν ἐπὶ τῆς μορφώσεώς των καὶ ἐπὶ τῆς φοιτήσεώς των. Εἶναι ἑπομένως ἀνάγκη καὶ νὰ ἱδρυθῇ Γυμνάσιον εἰς τὸν Κορυδαλλόν, καὶ νὰ ἐξευρεθῇ ἢ νὰ ἀνεγερθῇ τὸ κτίριον ὑπὸ τὸ ὁποῖον θὰ στεγασθῇ. Ἐπίσης, κ. Ὑπουργέ, ἡ πόλις τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Ρέντη, μὲ 15.000 κατοίκους, στερεῖται παντελῶς Γυμνασίου, τὰ παιδιὰ εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ διανύουν 6 χιλιόμετρα καθημερινῶς, διὰ νὰ φοιτήσουν εἰς τὰ Γυμνάσια τοῦ Πειραιῶς. Τοῦτ’ αὐτὸ ἰσχύει καὶ διὰ τὴν Νίκαιαν πόλιν μὲ 100.000 κατοίκους, ἡ ὁποία διαθέτει ἕνα μόνον Γυμνάσιον. Βεβαίως, κ. Ὑπουργέ, τὰ κενὰ καὶ αἱ παραλείψεις αὐταὶ δὲν ὀφείλονται εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς 8ετίας, ἡ ὁποία τοσαύτην ἔδειξε περιφρόνησιν πρὸς τὴν περιοχὴν αὐτήν. Ὀφείλω ἐπίσης νὰ σᾶς τονίσω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐμψύχου ὑλικοῦ, τὰ Γυμνάσια ὅλης τῆς περιοχῆς μας, ὑστεροῦν καταφώρως. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποσταλοῦν φιλόλογοι, μαθηματικοί, φυσικοί, κλπ. ἵνα καλύψουν τὰ κενὰ καὶ δώσουν εἰς τὴν νεολαίαν μας τὴν ἁρμόζουσαν μόρφωσιν. Εἶμαι βέβαιος, κ. Ὑπουργέ, ὅτι τὰ λόγια μου αὐτά, ποὺ εἶναι λόγια ἐκφράζοντα τὴν ἐπιθυμίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπαίτησιν ἑνὸς ὁλοκλήρου λαοῦ, μιᾶς ὁλοκλήρου περιοχῆς, θὰ εὕρουν ἀπήχησιν καὶ θὰ πράξετε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ πρέπει νὰ πράξητε, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον δὲν μοῦ μένει καμμία ἀμφιβολία.

§105Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Παιδείας). Κύριε συνάδελφε, σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι θὰ λάβω σοβαρώτατα ὑπ’ ὄψει μου τὰς παρατηρήσεις σας.

§106Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐφ’ ὅσον δὲν πρόκειται νὰ τελειώσῃ σήμερον ἡ συζήτησις, νὰ μὲ ἐγγράψητε εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§108ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6 μ.μ. μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 2.25′ μ.μ.)