1965.05.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 77η

Τρίτη 4 Μαΐου 1965

Προεδρία κ. Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗ–ΝΟΒΑ

(Ὥρα 6.45′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Εὔχομαι εἰς τοὺς κ.κ. συναδέλφους τὸ καλῶς ἐπανῆλθον ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας των μετὰ τὰς Πασχαλινὰς διακοπάς. Κύριοι βουλευταί, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὸ Σῶμα, ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν Πασχαλινῶν διακοπῶν, συνῆλθεν εἰς Ἀθήνας εἰς τακτικὴν σύνοδον ἡ Μόνιμος Ἐπιτροπὴ τῶν Κοινοβουλευτικῶν Μελῶν τοῦ ΝΑΤΟ, συνεδριάσασα εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Γερουσίας, τὴν ὁποίαν παρεχώρησα πρὸς τοῦτο. Τῶν συνεδριάσεων μετέσχον, ἐκπληρώσαντες λίαν ἐπιτυχῶς τὴν ἀποστολήν των οἱ συνάδελφοι κ.κ. Τούμπας καὶ Ρέντης, τοὺς ὁποίους ὀφείλομεν νὰ εὐχαριστήσωμεν διὰ τὰς προσφερθείσας ὑπηρεσίας. Ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, Βέλγος Γερουσιαστὴς καὶ πρώην Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης καὶ Ἐθνικῆς Ἀμύνης κ. Μορὼ ντὲ Μελέν, κατὰ τὴν πρὸς ἐμὲ ἐπίσημον ἐπίσκεψίν του μεθ’ ὅλων τῶν ἄλλων μελῶν, παρεκάλεσε νὰ διαβιβάσω πρὸς τὰ μέλη τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου τὸν ἐγκάρδιον συναδελφικὸν χαιρετισμόν των, τοῦθ’ ὅπερ τὸ πράττω σήμερον λίαν εὐχαρίστως. Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Βλασακούδης ζητεῖ 10ήμερον ἄδειαν ἀπουσίας, προκειμένου νὰ μεταβῇ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Ἀνακοινοῦνται τὰ κάτωθι τηλεγραφήματα: Ἀξιότιμον Πρόεδρον Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων Κον Γεώργιον Ἀθανασιάδην–Νόβαν, Ἀθήνας Κύριε Πρόεδρε, μὴ δυνάμενος νὰ παραστῶ εἰς ἀποψινὴν συνεδρίασιν λόγῳ ἀδιαθεσίας, παρακαλῶ ὅπως μὲ δικαιολογήσητε.

Μετὰ τιμῆς

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΑΜΠΡΙΑΝΟΣ

Βουλευτὴς Δωδεκανήσου Γεώργιον Ἀθανασιάδην–Νόβαν, Πρόεδρον Βουλῆς Παναγιώτην Κανελλόπουλον, Ἀρχηγὸν Ε.Ρ.Ε. Ἀθήνας Λόγῳ ἀσθενείας μου δὲν θὰ δυνηθῶ νὰ παραστῶ κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς.

Δ. ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Βουλευτὴς Ἠμαθίας Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Τσιριμῶκος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§4Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Γ. Μπακατσέλος (Ὑπουργὸς Ἐργασίας), καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ Ὀργανισμοῦ ταῦ Ὑπουργείου Ἐργασίας διατάξεων». Τὸ Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 20783) 15.4.1965 ἐγγράφου του διαβιβάζει ἀναφορὰν τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Δωδεκανήσου μετὰ προσηρτημένης ποινικῆς δικογραφίας κατὰ τοῦ βουλευτοῦ κ. Ν. Κουντούρη, δι’ ἧς αἰτεῖται τὴν ἄρσιν τῆς βουλευτικῆς ἀσυλίας αὐτοῦ, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 63 τοῦ Συντάγματος. Ἐπίσης τὸ Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 22955)15.4.65 ἐγγράφου του διαβιβάζει ἀναφορὰς τῶν Εἰσαγγελέων Ἐφετῶν Λαρίσης καὶ Πρωτοδικῶν Καρδίτσης μετὰ προσηρτημένης ποινικῆς δικογραφίας κατὰ τοῦ βουλευτοῦ κ. Ε. Σακελλάρη, δι’ ὧν αἰτοῦνται τὴν ἄρσιν τῆς βουλευτικῆς ἀσυλίας αὐτοῦ συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 63 τοῦ Συντάγματος. (Παραπέμπονται εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν). Οἱ βουλευταὶ κ.κ. 1) Φ. Μαῦρος καὶ Φ. Ζαΐμης, 2) Ι. Κουτσοχέρας, 3) Π. Κατσώτας, Σ. Κατσώτας, Ε. Κοθρῆς, Θ. Ὑψηλάντης καὶ Ι. Κουτσοχέρας, 4) Π. Κατσώτας καὶ Σ. Κατσώτας, 5) Γ. Βασιλᾶτος, 6) Π. Κατσώτας, καὶ Σ. Κατσώτας 7) Ι. Βαρβιτσιώτης, Κ. Μανιαδάκης, Α. Φροντιστής, 8) Ι. Χαραλαμπόπουλος, Ι. Βαλυράκης, Σ. Μερκούρης, Χ. Ψαρρός, Σ. Παπαπολίτης καὶ Γ. Κοΐνης, 9) Ι. Χαραλαμπόπουλος, καταθέτουσι προσθήκας καὶ τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῆς παραγράφου 2 τοῦ ἄρθρου 2 Ν.Δ. 4028)1959 «περὶ ἱεραρχίας προαγωγῶν καὶ τοποθετήσεων τῶν Ἀξιωματικῶν τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. 1) Γ. Γρηγορίου Σ. Πέτσος, Α. Μπουρνιᾶς, Ι. Μελᾶς, 2) Χ. Τούντας καὶ Δ. Βρανόπουλος, 3) Κ. Περραιβός, Σ. Μπακλατζῆς, Τ. Κολοκυθᾶς, Α. Ἀντωνίου, Δ. Καρδαρᾶς, Ε. Πέτσος καὶ Ι. Γιαμᾶς, καταθέτουσι προσθήκας καὶ τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποκαταστάσεως Ἀξιωματικῶν, Ἀρχισμηνιῶν καὶ Ὑπαξιωματικῶν τῆς Βασ. Ἀεροπορίας εἰσαχθέντων εἰς δίκην

δι’ ἀδικήματα ἀμνηστευθέντα διὰ τοῦ

Ν.Δ. 3437)1955».

Οἱ βουλευταὶ κ.κ. 1) Ι. Ἀλευρᾶς καὶ Ι. Βαλυράκης, 2) Γ. Βασιλᾶτος, Ι. Τσιριμῶκος, Λ. Λυμπέρης καὶ Ν. Ἀλαβᾶνος, 3) Ε. Σαββόπουλος, Ι. Βαρβιτσιώτης, Γ. Γρηγορίου καὶ Κ. Ράλλης, 4) Ι. Κουτσοχέρας, 5) Ε. Κοθρῆς, Α. Σπηλιάκος καὶ Η. Κατριβάνος, καταθέτουσι προσθήκας καὶ τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθέτου παρὰ τῷ ΙΚΑ προαιρετικῆς ἀσφαλίσεως καὶ ἄλλων τινῶν μεταρρυθμίσεων τῆς περὶ ΙΚΑ νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Ἀλευρᾶς, καταθέτει προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως θεμάτων Κοινωνικῆς Ἀσφαλίσεως καὶ περὶ ἑτέρων τινῶν διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Χ. Πιπιλῆς, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῆς Ἐπιτροπῆς Παραγωγῶν Ξυνοδένδρων Κρεσταίνων, αἰτουμένης τὴν λῆψιν μέτρων διὰ τοὺς ἐκ τῶν θεομηνιῶν πληγέντας παραγωγούς. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Πρωτοπρεσβυτέρου κ. Γ. Πειρουνάκη, σχετικὴν μὲ τὴν ἀπομάκρυνσίν του ἐκ τῆς ἐνοριακῆς του ἕδρας τῆς Ἐλευσῖνος καὶ τὴν παρακώλυσιν τῆς κοινωνικῆς του δράσεως. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Π. Δούκας, διὰ τηλεγραφήματός του, αἰτεῖται τὴν ἵδρυσιν Πανεπιστημιακῆς Σχολῆς ἐν τῇ πόλει Καβάλας. Ὁ βουλευτὴς Κερκύρας κ. Γ. Λύχνος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Κων)νου Ἀρμένη, παντοπώλου, κατοίκου Ραχτάδων, αἰτουμένου ἀπαλλαγήν του τῆς ὑπὲρ τοῦ ΤΕΒΕ εἰσφορᾶς. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Χ. Πιπιλῆς, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου Κρουνῶν, διαμαρτυρομένου διὰ μελετωμένην σύμπτυξιν τῆς ἐν λόγῳ Κοινότητος καὶ αἰτουμένου τὴν ἀποστολὴν γεωλόγου πρὸς ἐπιλογὴν καταλλήλου χώρου διὰ τὴν κατασκευὴν νέου οἰκισμοῦ. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Δ. Λαντζούνης, καταθέτει ὑπόμνημα τῶν Κοινοτήτων Σελλᾶ, Λαντζουνάτου, Καλογερασίου, Λυκουδεσίου, Τριπύλης, Κρυονερίου τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας, αἰτουμένων ἔνταξιν εἰς τὸ πρόγραμμα ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας τῆς ὁδοῦ Ξηροκασίου–Λαντζουνάτου–Σελλᾶ πρὸς Κυπαρισσίαν. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Ι. Μποῦτος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Τρικόρφου, αἰτουμένου ἐπέκτασιν τοῦ ἠλεκτρικοῦ δικτύου εἰς τὴν ἐν λόγῳ Κοινότητα κλπ. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Δ. Λαντζούνης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Τρικόρφου, αἰτουμένου ἐπέκτασιν τοῦ ἠλεκτρικοῦ δικτύου εἰς τὴν ἐν λόγῳ κοινότητα κλπ. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Ι. Μποῦτος, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Κοινοτήτων Σελλᾶ, Καλογερασίου, Λαντζουνάτου. Τριπύλας καὶ Λυκουδεσίου, αἰτουμένων ἔνταξιν εἰς τὸ πρόγραμμα ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας τῆς ὁδοῦ Ξηροκασίου– Λαντζουνάτου–Σελλᾶ πρὸς Κυπαρισσίαν. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Στ. Ἐλαφρός, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν Ἐπιτροπῆς Ἐλαιοπαραγωγῶν Σούρπης, αἰτουμένων διενέργειαν ἀεροψεκασμοῦ διὰ τὴν καταπολέμησιν τῶν ἀσθενειῶν τῆς ἐλαίας δάκου καὶ πυρηνοτρίτου. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Στ. Ἐλαφρός, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Ζαγορᾶς, αἰτουμένου τὴν μὴ κατάργησιν τοῦ Φυτοπαθολογικοῦ Σταθμοῦ Βόλου καὶ τὴν πληρεστέραν ὀργάνωσιν αὐτοῦ. Ὁ βουλευτὴς Λακωνίας κ. Δ. Δαβάκης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου Ἀμυλκῶν, αἰτουμένου ὅπως συμπεριληφθῇ εἰς τὸ πρόγραμμα ἐκτελέσεως ἔργων ὑδρεύσεως καὶ ἡ ὡς ἄνω Κοινότης. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Τσιάρας, Β. Ἐφραιμίδης, Γ. Πανάγος καὶ Π. Δούκας, διὰ τηλεγραφήματός των, αἰτοῦνται τὴν ἵδρυσιν Ἐθνικοῦ Μονοπωλίου Καπνῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἄμεσον καθορισμὸν τιμῶν ἀσφαλείας διὰ καπνὰ κλπ. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Στ. Ἐλαφρός, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Παραγωγῶν Ἄνω Λεχωνίων, διαμαρτυρομένου διὰ μελετωμένην κατάργησιν τοῦ Φυτοπαθολογικοῦ Σταθμοῦ Βόλου καὶ αἰτουμένου συμπλήρωσιν αὐτοῦ δι’ ἐδαφολογικοῦ καὶ δενδροκομικοῦ σταθμοῦ. Ὁ βουλευτὴς Λασηθίου κ. Ε. Κοθρῆς, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Ἀπολυθέντων Ὑπαλλήλων Ἑλλάδος, αἰτουμένης ἀποκατάστασιν τῶν διὰ πολιτικοὺς λόγους ἀπολυθέντων ὑπαλλήλων. Ὁ βουλευτὴς Λασηθίου κ. Ε. Κοθρῆς, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τοῦ Συνεταιρισμοῦ Βραχασίου, αἰτουμένου ὅπως ἡ χάραξις τῆς Ἐθνικῆς ὁδοῦ τῆς συνεδούσης τὴν Ἀνατολικὴν μὲ Δυτικὴν Κρήτην, διέλθῃ διὰ μέσου Βραχασίου. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Β. Ἰντζές, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἰσραὴλ Σαμαρτζίδη, κατοίκου Λευκῶνος, διαμαρτυρομένου διὰ τὴν ἀποστολὴν μὴ ἐνδεδειγμένου ὑπαλλήλου πρὸς διενέργειαν ἀνακρίσεων διὰ τὴν ἀνάρμοστον συμπεριφορὰν τοῦ κλητῆρος τῆς Ὑπηρεσίας Ἀνταλλαξίμων Σερρῶν, Εὐστρατίου Δήμου. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Φ. Μαῦρος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐξωραϊστικοῦ Συλλόγου Ἀμφιθέας, αἰτουμένου ἐπέκτασιν τῆς λεωφορειακῆς γραμμῆς Ἀκαδημίας–Πανιωνίου διὰ τῶν ὁδῶν Κρήτης, Ναυσικᾶς καὶ Ὄθωνος. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Ι. Μποῦτος, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῶν μαθητῶν ἐπαγγελματικῆς Σχολῆς Παραλίας Καλαμῶν, αἰτουμένων χορήγησιν οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως διὰ τὴν συνέχισιν λειτουργίας τῆς Σχολῆς. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Γ. Σερπάνος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Βʹ Συνεταιρισμοῦ Ἀποκαταστάσεως Ἀκτημόνων καλλιεργητῶν Νεοχωρίου–Μεσολογγίου, αἰτουμένων γνωμάτευσιν ἁρμοδίου γεωπόνου ἀξιοποιηθείσης ἐκτάσεως 1.500 στρεμμάτων καὶ τὴν ἀπόδοσίν της εἰς τὴν γεωργικὴν ἐκμετάλλευσιν. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Π. Δούκας, διὰ τηλεγραφήματός του διαμαρτύρεται, διότι κατὰ τὴν διάρκειαν συνελεύσεως σωματείου καπνεργατῶν Καβάλας, ἰσχυραὶ δυνάμεις χωροφυλακῆς παρηνώχλουν κανονικὴν διεξαγωγὴν ἐκλογῆς ἀντιπροσώπων τοῦ ἀνωτέρω σωματείου, καὶ αἰτεῖται λῆψιν μέτρων. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Α. Κωνσταντινίδης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου ἀμίσθων Δικ. κλητήρων Πρωτοδικείου Ἕβρου, αἰτουμένου ρύθμισιν ζητήματος τοῦ κλάδου των. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Π. Σταυρόπουλος, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τοῦ Συλλόγου Ἀγοραίων αὐτοκινήτων Ἀγρινίου, αἰτουμένου ἐπαναφορὰν τῆς ὑπ’ ἀριθ. Δ)102970)1965 ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ Συγκοινωνιῶν. Ἡ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Μ. Καραγιώργη, διὰ τηλεγραφήματός της, αἰτεῖται ἀνάκλησιν ἀποφάσεως καταργήσεως φυτοπαθολογικοῦ σταθμοῦ Βόλου. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Ι. Μποῦτσος, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου Διαβολιτσίου, διαμαρτυρομένου δι’ ἐγκατάλειψιν σεισμοπαθῶν. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Δ. Λαντζούνης, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Σωματείων ὁδηγῶν εἰσπρακτόρων λεωφορείων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, προσωπικοῦ ΑΣΠΑ, ὁδηγῶν αὐτοκινήτων ταξὶ Α. Π., αἰτουμένων ἀνασύνταξιν καὶ θέσιν ἐν ἰσχύϊ ἐσωτερικοῦ κανονισμοῦ ἐξασφαλίζοντος δικαιώματα καὶ συμφέροντα τοῦ προσωπικοῦ κλπ. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Σ. Ἐλαφρός, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου Βόλου, αἰτουμένου τὴν μὴ διακοπὴν δρομολογίων φέρρυ–μπὼτ Γλύφας–Ἁγιοκάμπου. Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 73221)12.4.65 ἀποφάσεώς του παρέτεινε μέχρι 30.6. 1965 τὴν προθεσμίαν εἰδικῶν πιστώσεων τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν ΑΤΕ διὰ τὴν ἐνίσχυσιν σεισμοπλήκτων ἀγροτῶν Ἰονίων Νήσων. Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 73222)12.4.65 ἀποφάσεώς του παρέτεινε μέχρι 30.6. 1965 τὴν προθεσμίαν ἐξοφλήσεως τῶν καταβλητέων τῇ Τραπέζῃ Ἑλλάδος δόσεων καὶ τόκων τῆς χρηματοδοτήσεώς της πρὸς τὴν ΑΤΕ διὰ τὴν χορήγησιν μακροπροθέσμων δανείων πρὸς τοὺς σεισμοπλήκτους Θεσσαλίας–Φθιώτιδος. Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 73219)12.4.65 παρέτεινε τὴν ἰσχὺν ἐγγυήσεως τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ χρηματοδοτήσεων ΑΤΕ διὰ τὴν συγκέντρωσιν καπνῶν διαφόρων ἐσοδειῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 73220)12.2.65 ἀποφάσεώς του ἀνέστειλε τὴν καταβολὴν χρεωλυσίων καὶ τόκων ὑπὸ τῆς ΕΚΤΕ ἐκ χρηματοδοτήσεώς της παρὰ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν δανειοδότησιν παθόντων ἐκ θεομηνιῶν. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν κατόχων λαχειοφόρων ὁμολογιῶν τῆς Ἐθνικῆς Κτηματικῆς Τραπέζης, αἰτουμένων ρύθμισιν ζητήματός των. Ὁ βουλευτὴς Πέλλης, κ. Θ. Ἀνδρεάδης, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ὁμοσπονδίας Ἐπαγγελματιῶν καὶ Βιοτεχνῶν Ν. Πέλλης, αἰτουμένης ἐπαναφορὰν τῶν διὰ πολιτικοὺς λόγους ἀπολυθέντων ὑπαλλήλων. Ὁ βουλευτὴς Ἀρκαδίας κ. Η. Παπαηλιοῦ, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Μεγαλοπόλεως, αἰτουμένου ἀναστολὴν εἰσπράξεως φόρου εἰσοδήματος, χορήγησιν ἀτόκων δανείων εἰκοσαετοῦς προθεσμίας κλπ. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας, κ. Κ. Τρικούπης, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Κοινότητος Ἁγίου Θωμᾶ Μεσολογγίου, διαμαρτυρομένου διὰ καθυστέρησιν ἐκτιμητηρίων καπνοῦ ἐσωτερικῆς καταναλώσεως, ὑπὸ τοῦ Ὀργανισμοῦ καπνοῦ Ἀγρινίου. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου, κ. Α. Κωνσταντινίδης, καταθέτει ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Σουφλίου, αἰτουμένου χορήγησιν συμπληρωματικῆς πιστώσεως, δι’ ἐκτέλεσιν κοινωφελῶν ἔργων. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς, κ. Ε. Σαββόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς ἐπαγγελματικῆς ἑνώσεως Αἰγίνης, αἰτουμένου ἀναστολὴν τῆς ὑπ’ ἀριθ. Η)163117)12. 8.1964 ἀποφάσεως, ἀφορώσης χορήγησιν ἀδειῶν μοτοποδηλάτων. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν, κ. Α. Τσαλδάρης, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀπεργῶν Ὁδηγῶν Εἰσπρακτόρων Λεωφορείων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ ΑΣΠΑ, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν μὴ ἐπίλυσιν τῶν αἰτημάτων των. Ὁ βουλευτὴς Καρδίτσης, κ. Α. Παπαϊωάννου, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ὀδοντιατρικοῦ Συλλόγου Καρδίτσης, αἰτουμένου ὀδοντιατρικὴν περίθαλψιν τῶν ἀγροτῶν τῆς ἐν λόγῳ περιοχῆς. Ὁ βουλευτὴς Λαρίσης κ. Κ. Περραιβός, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου ἀπόρων ἀστέγων δημοτῶν Λαρίσης, αἰτουμένων τριετῆ ἀναστολὴν εἰσπράξεως τοῦ χορηγηθέντος αὐτοῖς στεγαστικοῦ των δανείου. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Πατρῶν, διὰ τηλεγραφήματός του ἐκφράζει αἰσθήματα σεβασμοῦ, ἀφοσιώσεως καὶ συμπαραστάσεως πρὸς τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον Κωνσταντινουπόλεως.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ ΤΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Θὰ συζητηθοῦν αἱ ἐρωτήσεις τοῦ Ὑπουργείου Βιομηχανίας, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Δημοσίων Ἔργων, ἔχει μίαν ἀπρόβλεπτον ἀπασχόλησιν αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ κ. Λαυρεντίδη, δι’ ἧς ζητεῖ νὰ πληροφορηθῇ, ἐὰν θὰ ληφθοῦν μέτρα διὰ τὴν κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα ἠλεκτροδότησιν ὑπὸ τῆς ΔΕΗ ἀκριτικῶν χωρίων τοῦ Νομοῦ Σερρῶν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Βιομηχανίας ἔχει τὸν λόγον.

§6Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Ὡς ἤδη γνωρίζει ἡ Βουλή, εἰς τὸ πρόγραμμα ἐξηλεκτρισμοῦ τῆς ὑπαίθρου, αἱ παραμεθόριοι περιοχαί, ἔλαβον ἐξαιρετικῶς πρωτεύουσαν θέσιν. Μέχρι τῆς ἀναλήψεως τῆς ἐξουσίας ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, τὰ χωρία, τὰ παραμεθόρια, τὰ ὁποῖα ἠλεκτροδοτήθησαν, ἦσαν 108. Σύμφωνα μὲ τὸ ὑπὸ ἐκτέλεσιν πρόγραμμα, θὰ ἠλεκτροδοτηθοῦν 83 χωρία μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1965. Εἰδικώτερον εἰς τὸν Νομὸν Σερρῶν, ἐφέτος θὰ ἠλεκτροδοτηθοῦν 16 χωρία, ἐκ τῶν ὁποίων 8 παραμεθόρια καὶ 8 εἰς ἄλλα τμήματα τοῦ Νομοῦ. Εἶμαι βέβαιος, ἑπομένως, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος θὰ ἱκανοποιηθῇ διαπιστώνων καὶ τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Κυβερνήσεως γενικῶς διὰ τὰ παραμεθόρια, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν Νομόν του. Βεβαίως, τὸ καταρτισθὲν καὶ ἐκτελούμενον πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ πλέον γενναῖα, τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συλληφθοῦν καὶ νὰ τεθοῦν εἰς ἐφαρμογήν, διότι ὅπως γνωρίζετε, μέχρι τοῦ 1964 εἶχον ἠλεκτροδοτηθῇ ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς ΔΕΗ 1.300 περίπου χωρία, ἐνῷ μὲ τὸ πρόγραμμά μας, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζομεν, εἰς τὴν πρώτην φάσιν του, θὰ ἠλεκτροδοτηθοῦν 874 χωρία. Νομίζω, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ καὶ μόνον, ὁμιλοῦν περὶ τῆς ἐκτάσεως τῆς ἀναληφθείσης προσπαθείας τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦ πρώτου προγράμματος μέχρι τῆς 31.12.65. Πιστεύω, ἑπομένως, ὅτι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ καὶ ὁ κ. συνάδελφος, θὰ παραδεχθοῦν, ὅτι ἡ καταβαλλομένη προσπάθεια ἀπὸ ἀπόψεως ἠλεκτροδοτήσεως τῆς ὑπαίθρου, εἶναι πράγματι ἀξία ἐξάρσεως.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Λαυρεντίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§8Ι. ΛΑΥΡΕΝΤΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θεωρῶ ἱκανοποιητικὴν τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι, βασικῶς, δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ πνεῦμα τῆς ἐρωτήσεως ποὺ ὑπέβαλον. Εἰς τὴν ἐπ’ ἐμοῦ ὑποβληθεῖσαν ἐρώτησιν, διετύπωσα τὸ συγκεκριμένον ἐρώτημα, ἐὰν φρονῇ, ὅτι ἐνδείκνυται ἡ κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα ἠλεκτροδότησις τῶν παραμεθορίων χωρίων, περὶ τῶν ὁποίων ἀναφέρομαι εἰς τὴν ἀπὸ 2.10.64 ἐρώτησίν μου, ἤτοι Ἀνατολῆς–Θεοδωρείου–Παροποτάμου–Ὁδηγητρίας–Σιδηροχωρίου–Μοναστηρακίου–Σταυροδρομίου Κερκίνης–Γονίμου–Μεγαλοχωρίου–Λιμνοχωρίου–Στρυμονοχωρίου–Παλ. Στ. Σιδηροκάστρου–Βαμβακοφύτου–Φαιᾶς Πέτρας καὶ Σχιστολίθου τῆς Ἐπαρχίας Σιντικῆς καὶ τῶν τριῶν χωρίων ἤτοι Χριστὸς–Παλαιοκάστρου καὶ Μελενικιτσίου, μὴ ἀκριτικῶν μέν, ἀλλὰ κειμένων κατὰ μῆκος τῆς διεθνοῦς ὁδοῦ τῆς συνδεούσης μετὰ τῆς Βουλγαρίας καὶ δι’ ἧς ὁδοῦ διέρχονται ὑποχρεωτικῶς πάντες οἱ κινούμενοι τουρίσται τόσον οἱ εἰσερχόμενοι ἐκ Βουλγαρίας, διὰ τοῦ φυλακίου Κούλας, ὅσον καὶ οἱ ἐξερχόμενοι ἐξ Ἑλλάδος καὶ εἰσερχόμενοι εἰς Βουλγαρίαν. Γνωρίζω, βεβαίως, ὅτι ἡ ἠλεκτροδότησις δὲν εἶναι εὐχερὴς ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ θέμα ἔχει ἰδιάζουσαν ἐξαιρετικῶς λεπτὴν ἐθνικὴν σημασίαν, εἶναι ἀνάγκη, πάσῃ θυσίᾳ καὶ μὲ οἱονδήποτε τρόπον, νὰ δοθῇ ἀπόλυτος προτεραιότης εἰς τὴν ἠλεκτροδότησιν τῶν ὡς ἄνω χωρίων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀρέσκεται νὰ κάμνῃ συγκρίσεις καὶ ἀνέφερεν ἀτόπως, ὅτι εἰς τὸ παρελθόν, εἶχον ἠλεκτροδοτηθῆ μόνον 1.300 χωρία καὶ ὅτι τώρα τὸ Ὑπουργεῖον του προγραμματίζει τὴν ἠλεκτροδότησιν 874 χωρίων, μεταξὺ τῶν ὁποίων 6 παραμεθόρια τοῦ Νομοῦ Σερρῶν. Θὰ ἤθελα νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργόν, ὅτι ὁ Νομὸς Σερρῶν, ἔχει 50 παραμεθόρια χωρία καὶ διὰ τὴν ἠλεκτροδότησίν των καταβάλλω προσπαθείας ἀπὸ τοῦ 1958. Ὡς κυβερνητικὸς βουλευτὴς τὸ 1958, ἐλέγχων τὸν τότε Ὑπουργὸν Βιομηχανίας κ. Μάρτην, ἐζήτησα τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ θέματος, ὡς κατ’ ἐξοχὴν ἐθνικοῦ, ὅπως καὶ εἶναι πράγματι. Διὰ τὴν καύχησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι πρόκειται νὰ ἠλεκτροδοτήσῃ 874 χωρία, χαίρω, ἔχω δὲ νὰ παρατηρήσω καὶ νὰ πληροφορήσω τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅτι ἀσφαλῶς σὺν τῷ χρόνῳ ὁ ρυθμὸς θὰ γίνεται ταχύτερος, ἡμεῖς ἐφυτεύσαμεν δένδρα, τῶν ὁποίων ἐσεῖς δρέπετε τοὺς καρπούς, ἡμεῖς ἐκάμαμεν ὑποδομὴν ἔργων καὶ εἶναι εὐκολωτέρα καὶ τεχνικῶς εὐχερεστέρα ἡ ἠλεκτροδότησις περισσοτέρων χωρίων καὶ τῶν προαναφερθέντων ἀκριτικῶν, τὰ ὁποῖα διὰ λόγους, ἐπαναλαμβάνω, ἐθνικούς, πρέπει νὰ προτιμηθῶσιν ὡς ἀπολύτου προτεραιότητος.

§9Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Θὰ ἤθελον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις διὰ τὴν ἀντίδρασιν εἰς τὴν ἀπάντησίν μου τοῦ κ. συναδέλφου. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀπάντησίς μου εἶχε τὴν ἑξῆς ἔννοιαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δίδει προτεραιότητα εἰς τὰ παραμεθόρια χωρία καὶ τὸ ἀπέδειξα δι’ ἀριθμῶν. Προγραμματίσαμε νὰ ἠλεκτροδοτηθοῦν ἐφέτος 83 παραμεθόρια χωρία. Ὁ ἀριθμὸς τῶν παραμεθορίων, τὰ ὁποῖα ἠλεκτροδοτοῦντο κατ’ ἔτος, κατὰ τὸ παρελθόν, εἶναι τόσον μικρός, ὥστε δὲν τὸν ἀναφέρω, διὰ νὰ μὴ νομίσῃ ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι προσπαθῶ νὰ κάμω συγκρίσεις μὲ τὸ παρελθόν, τὰς ὁποίας δὲν ἐπιδιώκομεν. Εἰς τὸν Νομὸν του 8 χωρία ἐκ τῶν παραμεθορίων, θὰ ἠλεκτροδοτηθοῦν ἐφέτος. Ἑπομένως δὲν βλέπω διατί ἀντὶ νὰ εὐχαριστηθῇ ἐπῆρεν αὐτὸ τὸ ἐπιτιμητικὸν ὕφος κατὰ τὴν ὁμιλίαν του. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ κάμω τὴν ἑξῆς δήλωσιν, ὅτι — ἐλπίζω — πολὺ συντόμως θὰ κατορθώσωμεν διὰ τῶν προσεχῶν ἐτησίων προγραμμάτων, νὰ ἠλεκτροδοτήσωμεν ὅλην τὴν παραμεθόριον, ἀπὸ τοῦ Ἰονίου μέχρι τοῦ Ἕβρου. Διότι, πράγματι εἶναι ἐθνικῶς ἀπαράδεκτον νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἕνα χωρίον τῆς παραμεθορίου, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἠλεκτροδοτῆται. Δὲν νομίζω, ἑπομένως, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος, πρέπει νὰ ἀκούῃ δυσμενῶς αὐτά, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἐπισήμως ἐξαγγέλλει ἀπὸ τοῦ βήματος.

§10Ι. ΛΑΥΡΕΝΤΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, χαίρω διὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Θὰ τὸν παρεκάλουν, ὅμως, νὰ κάμῃ πιὸ συγκεκριμένην τὴν δήλωσίν του καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ προγράμματος καὶ νὰ συμπεριλάβῃ εἰς τὴν ἠλεκτροφώτισιν καὶ αὐτὰ τὰ χωρία.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Βιομηχανίας, ἔχει τὸν λόγον, ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 2 ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Λ. Λυμπέρη, ἀναφερομένης εἰς τὴν λῆψιν μέτρων διὰ τὸν καθορισμὸν τοῦ τρόπου ἐξοφλήσεως τῶν πρὸς τοὺς ἁλιεῖς χορηγηθέντων δανείων.

§12Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Κύριε Πρόεδρε, ἐδόθη ἤδη ἡ ἀπάντησις εἰς τὸν κ. συνάδελφον καὶ δὲν γνωρίζω, ἐὰν θὰ ἐχρειάζετο νὰ τὴν ἐπαναλάβω ἐκ νέου.

§13Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Τὴν ἔχω.

§14Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ προσθέσω, αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἶναι, ὅτι ἡ ρύθμισις τῶν δανείων μὲ ρήτραν δολλαρίου εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον ὑπερβαίνει τὰ ὅρια τῶν ἁρμοδιοτήτων τοῦ Ὑπουργείου Βιομηχανίας. Ὁ Ὑπουργὸς Βιομηχανίας, ἐντὸς τῶν πλαισίων τῶν ἁρμοδιοτήτων του, διὰ νὰ βοηθήσῃ ἀκριβῶς τὴν τάξιν τῶν ἁλιέων, ἔλαβε μέτρα καὶ εἰσηγήθη τὴν λῆψιν μέτρων, τὰ ὁποῖα εἶναι λίαν εὐεργετικά. Πράγματι, δὲν ἔχω ἀκούσει ἀπὸ τὰς ὠργανωμένας τάξεις τῶν ἁλιέων, αἰτήματα, ἀφ’ ἧς ἐλήφθησαν τὰ μέτρα αὐτά. Ἐὰν ὑπάρχουν εἰδικαὶ περιπτώσεις δεινοπαθούντων, βεβαίως, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐκφεύγει τῶν γενικῶν ρυθμίσεων εἰς τὰς περιπτώσεις αὐτάς, θὰ συνίστων μίαν συζήτησιν μὲ τὴν Διοίκησιν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Λυμπέρης, ἔχει τὸν λόγον.

§16Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ θέμα εἶναι ἓν ἐκ τῶν σοβαρωτέρων ποὺ ἀφορᾷ τὰς παραγωγικὰς τάξεις. Πράγματι, ἐκφεύγει τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Βιομηχανίας, διότι εἶναι καθαρῶς θέμα κυβερνητικόν. Ἀφορᾶ τὴν ἁλιείαν μας, ἡ ὁποία διέρχεται δεινὴν κρίσιν. Κύριε Πρόεδρε, τὸ 1949, μὲ τιμὴν δολλαρίου 10 δραχμάς, ἐχορηγήθησαν εἰς ἁλιεῖς ὡρισμένων ἁλιευτικῶν κέντρων δάνεια, μὲ ρήτραν δολλαρίου. Οἱ ἁλιεῖς δὲν πῆραν χρήματα, ἀλλὰ τὰ δάνεια ἐχορηγήθησαν διὰ τοῦ τρόπου τῆς κατασκευῆς σκαφῶν καὶ τοῦ τεχνικοῦ ἐξοπλισμοῦ. Ἐνῷ, ὅμως, τὸ 1949, κατὰ τὸ ἔτος ποὺ συνήφθησαν τὰ δάνεια, τὸ δολλάριον εἶχε δέκα δραχμάς, λόγῳ τῶν δύο ἀναπροσαρμογῶν, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν, μετὰ τρία ἔτη, τὸ δολλάριον ἀνῆλθεν εἰς 30 δραχμάς. Καὶ ἐνῷ ὡρισμένοι ἁλιεῖς εἶχαν συνάψει δάνεια 200.000 δραχμῶν, τὸ δάνειον τῶν 200.000 δραχμῶν ἔφθασεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 600.000 δραχμῶν. Αἱ γενόμεναι ἀναπροσαρμογαὶ εἶχον ἐπίπτωσιν καὶ ἐπὶ τῶν τόκων καὶ ἐπὶ τῶν τόκων ὑπερημερίας. Οὕτω, ἐνῷ τὸ δάνειον ἐδόθη μὲ ἐπιτόκιον 2,5%, διὰ τῶν δύο ἀναπροσαρμογῶν καὶ τοῦ τριπλασιασμοῦ τοῦ κεφαλαίου, αὐτομάτως τὸ ἐπιτόκιον ἀνέρχεται εἰς 7,5% ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ δανείου, οἱ δὲ τόκοι ὑπερημερίας τοῦ ἀρχικοῦ κεφαλαίου 5%, αὐτομάτως διὰ τοῦ τριπλασιασμοῦ ἀνέρχονται εἰς 15% ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ κεφαλαίου. Γνωρίζω τοὺς ἀδελφοὺς Μπούλη, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἁλιευτικὰ σκάφη, καὶ οἱ ὁποῖοι ἔλαβον ἀρχικὸν δάνειον 200.000 δραχμῶν. Καὶ ἐνῷ μέχρι σήμερον ἔχουν πληρώσει 360.000 δραχμάς, ὀφείλουν ἀκόμη περὶ τὰς 650.000. Καὶ αἰτία εἶναι ἡ ἀναπροσαρμογὴ τοῦ δολλαρίου καὶ ἡ γενομένη ἐπίπτωσις ἐπὶ τῶν τόκων κατόπιν τῶν ἀναπροσαρμογῶν. Ἡ ἐξυπηρέτησις τοῦ δανείου ἐκ μέρους τῶν ἁλιέων, δὲν καθίσταται ἐφικτὴ λόγῳ τῶν ἐπιβαρύνσεων, αἱ ὁποῖαι ἐπεβλήθησαν, λόγῳ τῆς ἀναπροσαρμογῆς τοῦ δολλαρίου, ἀλλὰ καὶ διότι σήμερον ἡ ἁλιεία διέρχεται δεινὴν κρίσιν. Ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ἔλαβα ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν, δὲν μὲ ἱκανοποίησε, διότι ἡ κεφαλαιοποίησις τῶν τόκων καὶ ἡ μείωσις τοῦ ἐπιτοκίου ἀπὸ 2,5% εἰς 1,5% τοῦτο, δὲν εἶναι ἀληθές, διότι ἡ μείωσις τοῦ ἐπιτοκίου δὲν γίνεται εἰς τὸ ἀρχικῶς χορηγηθὲν δάνειον, ἀλλὰ γίνεται εἰς τὸ ποσὸν εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλουν σήμερον οἱ ἁλιεῖς, κατόπιν τῆς ἀναπροσαρμογῆς τοῦ δολλαρίου. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ὅτι τὸ θέμα εἶναι σοβαρώτατον καὶ θὰ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ μέτρα, διὰ νὰ ἀπαλλαγοῦν τοῦ βάρους οἱ ἁλιεῖς μας, οἱ ὁποῖοι εἰς πολλὰς περιπτώσεις προσφέρουν τὰ σκάφη των διὰ τὴν ἐξόφλησιν τοῦ δανείου, διότι δὲν ἔχουν τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν διὰ τὴν ἐξόφλησιν τοῦ δανείου. Τὸ θέμα, βεβαίως, τῆς ρυθμίσεως τοῦ ὅλου χρέους, ἐκφεύγει τῆς ἀποκλειστικῆς ἁρμοδιότητος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Βιομηχανίας, εἶναι θέμα κυβερνητικόν, εἶναι θέμα τῆς ΕΤΒΑ, ἥτις εἶναι διάδοχος τοῦ ΟΧΟΑ καὶ τοῦ ΚΟΣ. Πρέπει νὰ ληφθοῦν ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ ρυθμίσουν πρὸς τὸ εὐνοϊκώτερον τὰ δάνεια ταῦτα πρὸς τοὺς ἁλιεῖς μας. Διότι, ἐὰν δὲν ρυθμισθῇ τὸ θέμα, οἱ ἁλιεῖς μας, δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν ὄχι τὸ δάνειον νὰ ἀποσβέσουν, ἀλλὰ οὔτε καὶ τοὺς ἐπιβληθέντας τόκους. Παρακαλῶ, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Βιομηχανίας, νὰ προβῇ εἰς τὰς καταλλήλους ἐνεργείας, διὰ τὴν λῆψιν ἀμέσου ἀποφάσεως, διὰ νὰ ἀπαλλαγοῦν τοῦ βάρους οἱ ἁλιεῖς μας.

§17Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Κύριε Πρόεδρε, δέχομαι, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐταλαιπωρήθησαν μεγάλως εἰς τὸ παρελθόν, ἀλλὰ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποτιμηθῇ ἡ προσπάθεια, ἡ ὁποία ἐγένετο, ἰδίως ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐλάφρυνσιν τῆς θέσεώς των. Διότι ἐν τῇ οὐσίᾳ σήμερον δὲν ἐπιβαρύνονται μὲ τόκον τὰ δάνεια αὐτά. 1,5% εἶναι τὸ ἐπιτόκιον.

§18ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀκόμη θὰ ἐπιβαρύνωνται;

§19Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Ὅταν συνάψῃ τις ἕνα δάνειον, δὲν θὰ πληρώσῃ τόκους μέχρι ἐξοφλήσεως; Εἰς οἱονδήποτε δάνειον, τὸ ἰσχύον σήμερον ἐπιτόκιον εἶναι 6–7%, ὑπὸ τὰς καλλιτέρας προϋποθέσεις. Ὅ,τι ἀπομένει ἀπὸ τὰ ὑπὸ συζήτησιν δάνεια ἐπιβαρύνεται κατόπιν τῶν μέτρων ποὺ ἐπήραμε, μὲ 1,5% μόνον. Ὅλους τοὺς τόκους ὑπερημερίας ἀπὸ τὸ 1954 ἕως σήμερον τοὺς ὑπεβιβάσαμεν εἰς 2,5%. Ὅ,τι δὲ πληρώνουν πέραν τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ, τὸ ἐχρησιμοποιήσαμεν διὰ τὴν μείωσιν τοῦ κεφαλαίου. Ἐπὶ πλέον, παρετείναμεν τὴν διάρκειαν τῶν δανείων εἰς 10 ἔτη. Ἂν ἕνας εἶχε νὰ πληρώσῃ τὸ δάνειόν του εἰς 2–3 χρόνια, τώρα, μὲ τὰ 10 χρόνια ποὺ ἔχει μπροστά του, ἔτυχε μιᾶς ἀνακουφίσεως σημαντικωτάτης. Καὶ ἐπὶ πλέον ἐκεφαλαιοποιήσαμεν τὰς μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1963 ὀφειλάς, τὰς ἐν ὑπερημερίᾳ, διὰ νὰ ἐξοφληθοῦν καὶ αὐταὶ εἰς 10 χρόνια. Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς, νομίζω, ὅτι ἐγένετο ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ, μὲ σεβασμόν, βεβαίως, τῆς νομοθεσίας τῆς καθοριζούσης τὰ τῆς ρήτρας τοῦ δολλαρίου. Σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι θέμα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Βιομηχανίας ἡ ἀντιμετώπισις τοῦ γενικωτέρου προβλήματος, τῶν δανείων μὲ ρήτραν δολλαρίου. Ἀλλὰ νομίζω καὶ πόσον ἐπικίνδυνον εἶναι νὰ γίνῃ ἀναθεώρησις τῆς νομοθεσίας ποὺ ἀμέσως ἅπτεται μὲ τὸ θέμα τοῦ ἐθνικοῦ νομίσματος. Διὰ τοῦτο, νομίζω, ὅτι ὀρθῶς ἐζητήσαμεν νὰ ἐλαφρύνωμεν τὴν θέσιν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, διὰ τῆς παροχῆς τῶν διευκολύνσεων ποὺ ἀνέφερα, αἱ ὁποῖαι εἶναι οὐσιαστικώτεραι. Πάντως, θέλω νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλήν, ὅτι ἀφ’ ἧς ἐγένετο ἡ ρύθμισις, ἡ πρώτη ὄχλησις, τὴν ὁποίαν ὑφίσταμαι, εἶναι τοῦ κ. συναδέλφου. Εὐχαρίστως δὲ σᾶς πληροφορῶ, ὅτι ἡ τάξις τῶν ἁλιέων, οἱ ὁποῖοι βαρύνονται μὲ τοιούτου εἴδους δάνεια, μοῦ ἐξέφρασαν τὴν εὐγνωμοσύνην καὶ εὐχαριστίας των. Ἂν ὑπάρχῃ δυνατότης περαιτέρω βοηθείας, ἐντὸς τῶν πλαισίων τῶν ἁρμοδιοτήτων μου, θὰ τὰς ἐξετάσω, διὰ νὰ ἴδω τὶ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ περαιτέρω.

§20Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Ὀφείλω, κ. Πρόεδρε, μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν μὲ δύο λέξεις. Ἡ ἐρώτησίς μου κατετέθη τὸν Ὀκτώβριον 1964 καὶ ἔλαβα ἀπάντησιν τὴν 30ὴν Νοεμβρίου 1964. Δὲν πρόκειται συνεπῶς περὶ σημερινῆς ὀχλήσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ περὶ παλαιᾶς τοιαύτης. Τὴν εἰς τὴν Βουλὴν ἀπάντησιν τὴν παίρνω βέβαια τώρα. Ἀλλὰ ἡ ἐρώτησίς μου κατετέθη πρὸ 6 μηνῶν. Δεύτερον, νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν συνέλαβε τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἔθεσα καὶ ἰδοὺ διατί. Ὅταν ἕνας πτωχὸς ἐπαγγελματίας λαμβάνῃ ἓν δάνειον ἀνασυγκροτήσεως, οὐχὶ εἰς δολλάρια, διότι οἱ ἁλιεῖς εἰς τὰς χεῖρας των δὲν ἔλαβον δολλάρια, ἀλλὰ εἰς ὑλικά, τὰ ὁποῖα καὶ τότε καὶ σήμερον ἔχουν τὴν αὐτὴν ἀξίαν, ὅταν λέγω, λαμβάνῃ εἷς ἐπαγγελματίας ἓν τοιοῦτον δάνειον 200.000 δραχμῶν καὶ ἡ ὀφειλή του αὐτὴ τριπλασιάζεται, εἰς τὴν οὐσίαν ὁ τόκος ἀπὸ 2,5% γίνεται 7,5% καὶ ὁ τόκος ὑπερημερίας ἀπὸ 5% γίνεται 15%. Αὐτὴν τὴν ἐπιβάρυνσιν οἱ ἁλιεῖς μας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ἀντιμετωπίσουν. Μὲ τὸ δάνειον αὐτό, δὲν ἀπέκτησαν ἀγαθά, τὰ ὁποῖα μὲ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου νὰ ἔλαβον μίαν πολλαπλασίαν ἀξίαν. Ἀπέκτησαν ἀγαθά, τὰ ὁποῖα καὶ τότε καὶ τώρα ἔχουν τὴν ἰδίαν ἀξίαν καὶ ἀποδίδουν τὸ αὐτὸ κέρδος κατ’ ἔτος. Ἀλλὰ τὸ κέρδος τοῦτο δὲν ἐπαρκεῖ οὔτε τοὺς τόκους νὰ ἐξυπηρετήσῃ. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι ἐμείωσε τὸν τόκον ἀπὸ 2,5% εἰς 1,5%. Εἰς τὴν οὐσίαν ὅμως δὲν ἔχομεν μείωσιν, μὲ τὴν αὔξησιν τοῦ κεφαλαίου εἰς τὸ τριπλάσιον, ὁ τόκος ὁ καταβαλλόμενος διὰ τὸ ληφθὲν ἀρχικὸν κεφάλαιον ἀνέρχεται εἰς 4,5%. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὀφειλέτης, ὁ ὁποῖος ἔλαβε δάνειον 200.000 δραχμῶν κατέβαλε μέχρι σήμερον 360.000 δρχ. καὶ ὀφείλει εἰσέτι 650.000 δρχ. Τὰ ἁλιευτικὰ σκάφη, τὰ ὁποῖα ἀπέκτησαν οἱ ἁλιεῖς μὲ αὐτὰ τὰ δάνεια, δὲν ἔχουν πλέον καμμίαν ἀξίαν. Καὶ δωρεὰν νὰ τὰ δώσῃς σήμερον κανεὶς δὲν τὰ παίρνει. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, ἐὰν δώσουν καὶ ὁλόκληρον τὴν περιουσίαν των δὲν θὰ δυνηθοῦν νὰ ξεχρεωθοῦν. Καὶ μετὰ θάνατον θὰ εἶναι χρεωμένοι. Ἡ περιφέρειά μου, κ. Πρόεδρε, εἶναι ἓν ἐκ τῶν μεγαλυτέρων ἁλιευτικῶν κέντρων, καὶ γνωρίζω εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅτι μέχρι τοῦδε ἔχω λάβει σωρείαν τηλεγραφημάτων μὲ διαμαρτυρίας τῶν ἐνδιαφερομένων. Τὸ αὐτὸ πληροφοροῦμαι, συμβαίνει καὶ μὲ τὸ Ἡράκλειον Κρήτης, ὅπου οἱ δανειοδοτηθέντες μὲ ρήτραν δολλαρίου ἁλιεῖς στενάζουν. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ λάβῃ διὰ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, καὶ εἶναι καιρὸς πλέον νὰ προχωρήσῃ εἰς ριζικὴν λύσιν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι προτίθεται νὰ λάβῃ καὶ περαιτέρω μέτρα.

§22Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Κύριε Πρόεδρε, μόνον τοῦτο ἤθελα νὰ εἴπω, διὰ νὰ τακτοποιηθῶ καὶ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, τὴν ἔγγραφον ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. συναδέλφου ὑπέβαλον εἰς τὰς 30.11.1964. Ἐπειδὴ ὑπεβλήθη πράγματι κατὰ 5–10 ἡμέρας καθυστερημένη ἀπὸ ὅ,τι καθορίζει ὁ Κανονισμός, διὰ τοῦτο ἐγγράφεται σήμερον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἑπομένως, ἐν τῇ οὐσίᾳ δὲν καθυστέρησε τὸ Ὑπουργεῖον. Ἀλλὰ καὶ ἕνα ἄλλο πρᾶγμα ἤθελον νὰ εἴπω, κ. Πρόεδρε. Ἐγὼ μέχρι σήμερον εἶμαι μὲ τὴν ἐντύπωσιν, δὲν ξεύρω ἂν σφάλλω τόσον πολύ, ὅτι οἱ ἁλιεῖς τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἐξαιρετικὰ εὐγνώμονες πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ρύθμισιν τῶν δανείων καὶ ἰδίως τῶν δανείων τοῦ σχεδίου Μάρσαλ. Ἐκπλήσσομαι κάπως ἀπὸ αὐτὰ ποὺ ἀκούω ἀπὸ τὸν κ. συνάδελφον, τὰ ὁποῖα ἀντιστοιχοῦν μᾶλλον εἰς τὴν κατάστασιν πρὸ τοῦ 1962. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἂν ἡ τάξις τῶν λαβόντων δάνεια ἔχῃ αἰτήματα νὰ τὰ ὑποβάλῃ. Ὑπευθύνως νὰ τὰ ἐξετάσωμεν ἐκτὸς τῶν ὁρίων τοῦ δυνατοῦ καὶ τοῦ συμφέροντος τῆς Ἐθνικῆς οἰκονομίας. Καὶ δὲν θὰ διστάσωμεν νὰ λάβωμεν ὅ,τι μέτρα χρειάζονται.

§23Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Ὑπάρχουν πολλὰ ὑπομνήματα, τὰ ὁποῖα ἔχει εἰς χεῖρας του ὁ κ. Στεφανίδης, Διευθυντὴς τοῦ Ὑπουργείου σας. Πῶς λέγετε λοιπόν, κ. Ὑπουργέ, ὅτι μετὰ τὴν ρύθμισιν δὲν ἐξεδηλώθησαν διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους τῶν ἐνδιαφερομένων; Ἀντιθέτως, οὗτοι φωνάζουν καὶ διαμαρτύρονται ζητῶντες νὰ ἀπαλλαγοῦν ἀπὸ χρέος, τὸ ὁποῖον δὲν ὀφείλουν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 3 ἐρώτησις διαγράφεται, διότι δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου Βιομηχανίας, αἱ ὑπ’ ἀριθ. 4 καὶ 5 ἐρωτήσεις διαγράφονται, διότι ἀπουσιάζουν οἱ ἐρωτῶντες βουλευταὶ κ.κ. Γ. Σταμάτης καὶ Σ. Κωτιάδης. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Βιομηχανίας Ὑπουργός, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἐρωτήσεως τῶν κ.κ. Δ. Στρατῆ, Π. Δούκα, Θ. Παπαδημητρίου καὶ Μ. Θεοδωράκη, ἀναφερομένης εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 699)1964 Β. Δ)γμα.

§25Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Νομίζω, ὅτι οἱ κύριοι συνάδελφοι δὲν θὰ ἐπιμείνουν ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεώς των, ἄλλωστε ἔχω δώσει καὶ ἔγγραφον ἀπάντησιν, διότι κατόπιν νέων συνεννοήσεων μὲ τοὺς ἐνδιαφερομένους ἐξεδόθη ἕνα Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἱκανοποιεῖ καὶ τὰ Σωματεῖα τῶν κινηματογραφιστῶν καὶ δὲν ὑπάρχει πλέον θέμα.

§26Ι. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, βεβαίως ἔγιναν αἱ συνεννοήσεις αὐταὶ μὲ τὰ Σωματεῖα τῶν κινηματογραφιστῶν καὶ ἡ ἐρώτησίς μας προηγεῖτο. Ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ μιᾶς πολιτικῆς, ἡ ὁποία θίγει κεκτημένα δικαιώματα τῶν ἐργαζομένων. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν θίγονται καὶ τοῦ Ὑπουργείου Βιομηχανίας. Εἶναι ἡ περίπτωσις τῶν κινηματογραφιστῶν. Ὑπενθυμίζω τὴν περίπτωσιν τοῦ ἱδρυτικοῦ νόμου τῆς Ε.Τ.Β.Α., κατὰ τὴν ὁποίαν κατηργήθη ἡ προνομιακὴ κατάταξις τῶν μισθῶν καὶ ἡμερομισθίων τῶν ἐργαζομένων. Ὑπενθυμίζω ἀκόμη τὸ ἄρθρον 39 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς ΑΣΠΑ, τὸ ὁποῖον εἰσάγει πολιτικὰ κριτήρια. Καὶ ὑπενθυμίζω ἀκόμη τὴν μεταχείρισιν, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τοὺς αὐτοκινητιστάς, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐν ἐξεγέρσει καὶ ἀπεργοῦν.

§27Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι ὁ Κανονισμὸς ἐπιβάλλει νὰ περιοριζώμεθα ἐπὶ τῆς συγκεκριμένης ἐρωτήσεως. Ἂν ἀρχίσωμεν τώρα συζήτησιν διαλογικήν, ποῦ θὰ πᾶμε;

§28Ι. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Ἡ συγκεκριμένη ἐρώτησις θίγει θέμα πολιτικῆς ἀπέναντι τῶν ἐργαζομένων καὶ εἶναι σχετικὴ καὶ ἡ μεταχείρισις τῶν αὐτοκινητιστῶν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Τοὺς ἐδόθη ὑπόσχεσις, ὅτι ἀπόψε ἐπιτροπὴ θὰ γίνῃ δεκτὴ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἐπεκτείνεσθε εἰς ἄλλο θέμα, κ. συνάδελφε.

§30Ι. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Εἶναι ἀνάγκη, κ. Πρόεδρε, καὶ σεῖς ὁ ἴδιος νὰ ἐπέμβετε, δὲν εἶναι δυνατὸν χθὲς ἐκπρόσωποι τοῦ Ἔθνους νὰ συζητοῦν μὲ τὸν Ὑπ. Πρ. Κυβερνήσεως, νὰ καθορίζεται ραντεβοῦ διὰ τὰς 6,30′ ...

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλῆτε δι’ ἄλλο θέμα. Νὰ προσέλθετε εἰς τὸ γραφεῖον μου ἂν θέλετε νὰ μοῦ ἐκθέσετε τὰ πράγματα. Ἄλλως ἐπωφελούμενος τῆς ἐρωτήσεως δὲν ἠμπορεῖτε νὰ συνεχίσετε.

§32Ι. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Θίγεται θέμα πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν ἐργαζομένων καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ δι’ αὐτὴν τὴν μεταχείρισιν.

§33Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Κύριε Πρόεδρε, ἡ μετατόπισις τοῦ θέματος ἀποδεικνύει, ὅτι τοὐλάχιστον ὁ Ὑπουργὸς τῆς Βιομηχανίας δὲν εὐθύνεται ποσῶς ἀπέναντι τῶν ἐργαζομένων, ἀντιθέτως, διὰ τοῦ Δ)τος ποὺ ἐξεδόθη, ἐρρυθμίσαμεν πολλὰ ζητήματα καὶ ἐπετράπη εἰς πολλοὺς νὰ ἐργάζωνται, ὅταν ὀλίγοι εἶχον δημιουργήσει ἕνα μονοπώλιον εἰς βάρος ἰδίως τῶν μικρῶν Κοινοτήτων τῆς χώρας. Ἑπομένως εἶμαι ἱκανοποιημένος, διότι ὁ ἐρωτῶν συνάδελφος προσεπάθησε νὰ ἀναφερθῇ εἰς γενικωτέραν μας κακίαν καὶ ὄχι εἰς τὴν κακίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Βιομηχανίας.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 7 ἀναβάλλεται, διότι ὁ ἐρωτῶν κ. Βασιλᾶτος, εἶναι ἀπησχολημένος εἰς τὴν Ἀνακριτικὴν Ἐπιτροπήν.

§35Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἐδόθη ἔγγραφος ἀπάντησις. Σχεδὸν εἰς ὅλας τὰς ἐρωτήσεις ἐδόθη ἀπάντησις. Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι 1–2 ἡμέρες ἐκπρόθεσμος. Ἀλλά, κ. Πρόεδρε, δημιουργεῖται τὸ ἑξῆς ζήτημα. Πολλὲς φορές, ὥσπου νὰ ἔλθουν στὸ Ὑπουργεῖον ἀπὸ τὴν Γραμματείαν τῆς Βουλῆς, περνοῦν καὶ 10 ἡμέρες, εἰς τρόπον ὥστε εὑρίσκεται πολλὲς φορὲς ἡ ὑπηρεσία ἐκτὸς προθεσμίας. Ὅταν δὲ ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τῆς ὑπηρεσίας, εἶδα, ὅτι τὰ πράγματα ἐβελτιώθησαν καὶ τελευταίως, δὲν καθυστεροῦμεν τόσον πολύ. Ἐφ’ ὅσον, ὅμως, ἐδόθη ἀπάντησις καὶ ἐν λεπτομερείᾳ, νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς εὑρίσκεται ἐν τάξει.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἡ ὑπηρεσία τῆς Βουλῆς, ὑπολογίζει τὴν προθεσμίαν ἀφ’ ἧς ἡμέρας φύγῃ τὸ ἔγγραφον διὰ τὸ Ὑπουργεῖον.

§37Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Ἀφ’ ἧς παραληφθῇ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, εἰς ἐλαχίστας περιπτώσεις εἴμεθα ἐκτὸς τῶν ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ τασσομένων προθεσμιῶν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ὑπ’ ἀριθ. 9, 10, 11, 12 καὶ 13 ἐρωτήσεις διαγράφονται, καθ’ ὅσον ἀπουσιάζουν οἱ ἐρωτῶντες βουλευταί. Τὸν λόγον ἔχει ὁ Ὑπουργὸς τῆς Βιομηχανίας ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 14 ἐρωτήσεως τῶν κ.κ. Α. Φροντιστῆ κλπ. σχετικῶς μὲ τὴν ἀσφάλισιν τοῦ προσωπικοῦ τῆς ΔΕΗ.

§39Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Καὶ ἐπ’ αὐτῆς ὑπάρχει ἔγγραφος ἀπάντησις ἀπὸ 19.3.65. Τὸ θέμα τῆς ἀσφαλίσεως τοῦ προσωπικοῦ τῆς ΔΕΗ, ἔχει ἐν τῇ οὐσίᾳ ρυθμισθῆ πλέον. Δηλαδή, ὅταν ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐξουσίαν, εἴχομεν τὸ ζήτημα τῆς ἀσφαλίσεως τῶν 9.000 περίπου τοῦ προσωπικοῦ τῆς ΔΕΗ, τὸ ὁποῖον προσελήφθη ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ αὐτήν. Διότι, παραλλήλως, ἔχομεν τὸ προσωπικὸν τῆς ΗΕΑΠ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἠσφαλισμένον εἰς εἰδικὸν Ταμεῖον. Ὑπῆρξαν διάφοροι θεωρίαι καὶ ἐπεχειρήθησαν διάφοροι λύσεις. Τελικῶς, κατόπιν τῆς ἐπιμονῆς τοῦ προσωπικοῦ, προεκρίθη ἡ λύσις τῆς ἀσφαλίσεως ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὴν ἐπιχείρησιν καὶ οὐχὶ ἡ ὑπαγωγὴ τοῦ προσωπικοῦ τῆς ΔΕΗ εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς ΗΕΑΠ. Τὸ περασμένον Σάββατον, τὸ Δ.Σ. τῆς ΔΕΗ, ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Βιομηχανίας τὸ σχέδιον ἀσφαλίσεως τοῦ προσωπικοῦ, μάλιστα ἂν εἴχατε προσέξει, ἠπειλήθη καὶ μία ἀπεργία. Χθὲς ἐδέχθην τοὺς συνδικαλιστικοὺς ἐκπροσώπους τοῦ προσωπικοῦ καὶ τοὺς ἐνεχείρησα ἕνα ἀντίτυπον τοῦ σχεδίου νόμου, τὸ ὁποῖον κατήρτισεν τὸ Δ.Σ. τῆς ΔΕΗ καὶ τοὺς ἐζήτησα νὰ μελετήσουν καὶ νὰ μᾶς εἴπουν τὰς ἀπόψεις των. Ὅταν τὸ λάβωμεν, ὁμοῦ μετὰ τοῦ συναδέλφου ἐπὶ τῆς Ἐργασίας, θὰ μελετήσωμεν καὶ τὴν συγκεκριμένην πρότασιν τῆς ΔΕΗ καὶ τοῦ προσωπικοῦ καὶ βεβαίως θὰ ἀναλάβωμεν τὴν πολιτικὴν εὐθύνην τῆς συγκεκριμένης λύσεως, τὴν ὁποίαν θὰ εἰσηγηθῶμεν εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ θέμα εὑρίσκεται ἀκριβῶς εἰς αὐτὸ τὸ εὐχάριστον, νομίζω, σημεῖον. Τὴν ἐποχὴν ποὺ ὑπεβλήθη ἡ ἐρώτησίς σας, τότε ὑπῆρχε, βεβαίως, μία σύγχυσις καὶ ὡς πρὸς τὰς ἐπιδιώξεις καὶ ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον ἀπὸ τὴν θέσιν τῶν διαφόρων σωματείων.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Φροντιστής, ἔχει τὸν λόγον.

§41Α. ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ θέμα εἶναι, ὅτι ὑπάρχουν δύο Ταμεῖα καὶ δύο τρόποι ἀσφαλίσεως καὶ ὅτι ἐπροτιμήθη ὁ τρόπος τῆς ἀσφαλίσεως τοῦ μεγάλου ὄγκου τοῦ προσωπικοῦ εἰς τὸ Ταμεῖον, τὸ ὁποῖον παρεῖχε μικροτέρας ἀσφαλίσεις καὶ μικρότερα ἐπιδόματα. Ἡ ἀξίωσις τοῦ προσωπικοῦ εἶναι νὰ ἑνοποιηθοῦν τὰ δύο Ταμεῖα καὶ νὰ ἑνοποιηθοῦν ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ πτωχοτέρου πρὸς τὸ πλουσιώτερον. Ἀπὸ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, δὲν κατάλαβα ἐὰν θὰ ἑνοποιηθοῦν τὰ Ταμεῖα, βάσει αὐτοῦ τοῦ δεδομένου ἢ ἡ ἑνοποίησις θὰ γίνῃ πρὸς τὸ πλουσιώτερον καὶ ἰσχυρότερον ἢ τὸ ἀντίθετον.

§42Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Ἐνόμιζα, ὅτι ἤμην σαφής, κύριε συνάδελφε. Αἴτημα τοῦ προσωπικοῦ τῆς ΔΕΗ εἶναι νὰ ἀσφαλισθῇ ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὴν ἐπιχείρησιν καὶ νὰ μὴ ὑπαχθῇ εἰς τὸ Ταμεῖον ἀσφαλίσεως τῆς τέως ΗΕΑΠ. Πρὸς τὸ αἴτημα αὐτὸ τοῦ προσωπικοῦ, ἡ Κυβέρνησις συνεφώνησε καὶ συνεπείᾳ τῆς συμφωνίας αὐτῆς, τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς ΔΕΗ, κατὰ τοὺς τελευταίους 4 μῆνας ἐπεξειργάσθη σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον καθορίζει τὰ τῆς ἀσφαλίσεως. Αὐτὸ τὸ σχέδιον νόμου, σᾶς εἶπα, ὅτι μοῦ ὑπεβλήθη τὸ Σάββατον καὶ αὐτὸ ἐνεχείρησα χθὲς εἰς τοὺς συνδικαλιστικοὺς ἐκπροσώπους τοῦ προσωπικοῦ, διὰ νὰ μοῦ ὑποβάλουν τὰς παρατηρήσεις των, πρὶν ἢ καταθέσωμεν τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν.

§43Α. ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, εἶχα αὐτὴν τὴν ἐντύπωσιν. Πάντως, τώρα θὰ ὑπάρχῃ ἑνοποιημένον Ταμεῖον Ἀσφαλίσεως ἢ θὰ ὑπάρχουν δύο Ταμεῖα;

§44Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς ΗΕΑΠ, θὰ ὑπάρχῃ ἰδικόν των Ταμεῖον, ὅλο τὸ ἄλλο προσωπικὸν τῆς ΔΕΗ, θὰ ἀσφαλισθῇ ἀπὸ τὴν ἰδίαν ἐπιχείρησιν. Εἶναι ἕνας καινούργιος θεσμός, ἐσωτερικῆς ἀσφαλίσεως, τὸν ὁποῖον πολὺ συντόμως θὰ ἴδητε προβαλλόμενον ὑπὸ τύπον νομοσχεδίου, εἰς τὴν Βουλήν.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βρανόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§46Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ αἴτημα τοῦ προσωπικοῦ εἶναι νὰ ἀσφαλισθῇ ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὴν ἐπιχείρησιν καὶ ὀρθότατα τὸ ἔθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Βιομηχανίας. Ἡ μόνη παράκλησις, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλουν δι’ ἐμοῦ, διότι μόλις πρὸ διημέρου εἶχον ἐπαφὴν μαζί του, εἶναι ἡ διαδικασία αὐτὴ τῆς ἀσφαλίσεως, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ κατόπιν ἀποφάσεως τῶν Ὑπουργείων Βιομηχανίας καὶ Ἐργασίας, νὰ γίνῃ ταχύτατα. Αὐτὴν τὴν παράκλησιν ὑποβάλλομεν καὶ ἐλπίζομεν, ὅτι ταχύτατα θὰ προβῆτε εἰς τὴν λύσιν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία, ἐλπίζω, ὅτι θὰ προωθηθῇ συντομώτατα.

§47Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Νὰ εἶσθε βέβαιος, ὅτι θὰ κάμωμεν ὅ,τι εἶναι ἀνθρωπίνως δυνατόν, διότι πρέπει τὸ προσωπικὸν τῆς ΔΕΗ νὰ τακτοποιηθῇ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῶμεν αὐτὴν τὴν ἀβεβαιότητα περαιτέρω.

§48Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ, κ. Ὑπουργέ.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἐλαφρός, ἔχει τὸν λόγον.

§50Σ. ΕΛΑΦΡΟΣ. Ἀπὸ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, κ. Πρόεδρε, συνάγεται ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον, ὅτι δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις ἢ ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν ἠθέλησε νὰ ἀκολουθήσῃ τὰς ἀπόψεις τῶν ἐργαζομένων καὶ ἐφήρμοσε δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά. Διατί, δηλαδή, νὰ ὑπάγωνται εἰς τὴν ΗΕΑΠ οἱ μὲν καὶ εἰς τὴν ΔΕΗ οἱ ἄλλοι καὶ νὰ μὴ ὑπαχθοῦν ἅπαντες εἰς ἕνα κοινὸν ταμεῖον; Αὐτὴ ἦτο καὶ ἡ ἄποψίς των καὶ νομίζω, ὅτι ἀφοῦ εἶχε τὴν καλωσύνην, ὁ κ. Ὑπουργός, καὶ ἔδωσε τὸ σχέδιον εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους, ἂς θεωρήσῃ καὶ ἡμᾶς ἐνδιαφερομένους, ἂς τὸ ἔδιδε καὶ εἰς ἡμᾶς, διότι, ἴσως νὰ προσεφέραμεν μίαν ἐποικοδομητικὴν ὑπηρεσίαν πρὶν ἢ ἔλθῃ ὡς νομοσχέδιον. Αὐτὰ ἤθελα νὰ εἴπω.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 15, ὁ κ. Α. Γεροκωστόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§52Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ ἐπιμείνω ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς ἐρωτήσεως, ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς ὑπηρεσίας, ὥστε νὰ εἶναι πλέον ταχεῖα εἰς τὴν ρύθμισιν τῶν ἀπαντήσεων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐβεβαίωσε τὸ σῶμα, ὅτι ἐντὸς τοῦ Μαρτίου ἔδωσεν ἀπάντησιν καὶ σήμερον εἶναι 4 Μαΐου καὶ ἡ ἀπάντησις δὲν ἔχει περιέλθει εἰς ἡμᾶς.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Στέλλονται εἰς ὅλους αἱ ἀπαντήσεις, ὅπως ξεύρετε, μολονότι αὐτὸ τὸ ζήτημα τῆς ἐγγραφῆς πολλῶν συναδέλφων, δημιουργεῖ προνόμιον ὑπὲρ τῶν ἀναφορῶν καὶ εἰς βάρος τῶν ἐρωτήσεων, διότι ἐγγράφεσθε πολλοὶ εἰς ἀναφορὰς καὶ κατὰ συνέπειαν, καταναλίσκεται συχνὰ πολλὴ ὥρα διὰ τὴν συζήτησιν ἑκάστης ἀναφορᾶς.

§54Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λόγῳ τῆς ἀτμοσφαίρας συγχύσεως εἰς τὸ σῶμα συνεχῶς, δὲν γίνεται ἀντιληπτὸς ὁ ὁμιλῶν ἀπὸ τὸν πρὸς ὃν ἀπευθύνεται. Ἐγὼ δὲν εἶπα, ὅτι εἴμεθα ὀλίγοι, εἶπα, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Βιομηχανίας ἐδήλωσεν, ὅτι ἔδωσεν ἀπάντησιν εἰς τὴν ἀναφορὰν μίαν ἢ δύο ἡμέρας μετὰ τὸ δεκαπενθήμερον ποὺ τάσσεται ὡς προθεσμία ἀπαντήσεως, δηλαδὴ ἐντὸς τοῦ μηνὸς Μαρτίου. Ἔχει παρέλθει ὁ Ἀπρίλιος, εἰσερχόμεθα εἰς τὸν Μάϊον καὶ ἀπάντησιν δὲν ἐλάβομεν ἡμεῖς, οἱ ἐνδιαφερόμενοι.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Γεροκωστόπουλε, καὶ ἡ ὑπηρεσία τῆς Βουλῆς διαβιβάζει ἀμέσως τὴν ἀπάντησιν εἰς τοὺς κ.κ. βουλευτάς. Εἶσθε καὶ σεῖς τόσον βέβαιος, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐχάθη εἰς τὸ γραφεῖον σας ἡ πρὸς ὑμᾶς ἀπάντησις; Αἱ ὑπηρεσίαι τῆς Βουλῆς λειτουργοῦν καλῶς.

§56Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι θέμα διὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γίνεται ἀντιδικία. Δὲν ἔθιξα οὔτε τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Βουλῆς οὔτε τὴν Ὑπηρεσίαν οὔτε ὑμᾶς, ἀλλὰ παρεκάλεσα νὰ συστήσετε νὰ γίνεται καλύτερον ἡ διεκπεραίωσις τῶν ἀπαντήσεων. Αὐτὸ ἦτο τὸ αἴτημά μου.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθμ. 15 ἀναφορᾶς νομίζω ὅτι ἔχουν σταλῆ ἀπαντήσεις καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν θὰ χρειασθῇ ἄλλος τις ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων νὰ λάβῃ τὸν λόγον.

§58Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπ. Βιομηχαν.). Κύριε Πρόεδρε, ἡ ὑπ’ ἀριθμ. 6 καὶ ἡ 15 εἶναι τοῦ ἰδίου περιεχομένου καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἀπήντησα. Νομίζω ὅτι τὸν λόγον εἶχε λάβει ὁ κ. Παπαδημητρίου ἐκ μέρους τῆς ΕΔΑ. Καὶ εἶπα ὅτι τὸ θέμα ἐλύθη διότι ἐξεδόθη νέον διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐρρύθμισε τὰ ζητήματα.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Βιομηχανίας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ὑποβληθείσης ὑπὸ συναδέλφων ἀναφορᾶς τοῦ Δήμου Λαρίσης κλπ.

§60Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπ. Βιομηχαν.). Δὲν ἔχω νὰ ἀπαντήσω, παρὰ τοῦτο, ὅτι ὁ Νομός σας, εἰδικῶς ὁ Νομὸς Γρεβενῶν ἔχει ἀδικηθῆ....

§61Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Καὶ ὁ Νομὸς Κοζάνης.

§62Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπ. Βιομηχαν.). Ὁ Νομὸς σας. Ἐπειδὴ ὁ Νομὸς Γρεβενῶν εἶναι σπλάχνο σας, ἔχει ἀδικηθῆ ἀκόμη περισσότερον. Εἰς τὰ προγράμματα, τὰ ὁποῖα θὰ καταρτίσωμεν τώρα, δηλ. διὰ τὸ 1966 καὶ διὰ τὸ 1967, θὰ γίνῃ μία εἰδικὴ προσπάθεια, οὕτως ὥστε οἱ Νομοί, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἀπὸ ἀπόψεως ποσοστοῦ ἠλεκτροδοτήσεως, εἰς χαμηλοτέραν κλίμακα, νὰ ἀνέλθουν, ὅσον θὰ ἐπιτρέψουν βεβαίως καὶ αἱ τεχνικαὶ δυνατότητες, διότι ἀπὸ ἀπόψεως ὑλικῶν δυνατοτήτων θὰ προσπαθήσωμεν νὰ θεραπεύσωμεν τὰς ἀδικίας, ἃς εἴπω, τοῦ παρελθόντος. Τίποτε περισσότερον δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω αὐτὴν τὴν στιγμήν, οὔτε νομίζω, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ τίποτε περισσότερον ἐν προκειμένῳ.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Λαζαρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§64Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατάγομαι ἀπὸ τὸν Νομὸν Κοζάνης καὶ ἐκπροσωπῶ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην τὸν Νομὸν τοῦτον, εἰδικώτερον δὲ τὴν περιοχὴν Πτολεμαΐδος. Ἡ Πτολεμαΐς, κ. Πρόεδρε, εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἔχει δώσει τὰ σπλάχνα τῆς ἠλεκτροδοτήσεως τῆς χώρας. Ἐν τούτοις, κ. Πρόεδρε, ἡ περιοχὴ αὕτη εἶναι ἡ πλέον καθυστερημένη περιοχὴ ἀπὸ ἀπόψεως ἠλεκτροδοτήσεως. Συνέπεσε, κ. Πρόεδρε, νὰ κάμω τὸ Πάσχα ἕνα ταξίδι εἰς τὴν Βουλγαρίαν. Διῆλθον μέσῳ τῆς Κούλας. Ὁμολογῶ, κ. Πρόεδρε, ὅτι ᾐσθάνθην, ὡς Ἕλλην, ἐντροπὴν νὰ βλέπω τὰ χωριὰ τῆς Βουλγαρίας ἀπλέτως ἠλεκτροφωτισμένα, ἐνῷ τὰ ἰδικά μας ἔπλεον εἰς τὸ σκότος. Διὰ τοῦτο, ὑποστηρίζω καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, τὰς ὑπὸ τοῦ κ. Λαυρεντίδη, ἀναπτυχθείσας, προηγουμένως, ἀπόψεις, διὰ τὸ θέμα τῆς ἠλεκτροφωτίσεως τῶν πρὸς τὴν Βουλγαρίαν παραμεθορίων χωρίων μας. Καταγγέλλω, ἐπίσης, ὅτι τὸ Τελωνεῖον μας εἰς τὴν Κούλαν δὲν ἠλεκτροδοτεῖται ἀπὸ τὴν ΔΕΗ, ἀλλὰ ἀπὸ μίαν γεννήτριαν.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καστανίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§66Γ. ΚΑΣΤΑΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ δήλωσις τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Βιομηχανίας Ὑπουργοῦ, εἶναι βεβαίως ἱκανοποιητικὴ διὰ τὴν περιφέρειάν μου, καὶ ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν. Ἔχω ὅμως νὰ τονίσω καὶ νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν δύο πράγματα: Πρῶτον, εἰς τὸν Νομὸν Κοζάνης, ὅπου παράγεται καὶ τὸ μεγαλύτερον μέρος τῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας, εἶχον ἠλεκτροφωτισθῆ μέχρι καὶ τοῦ τέλους τοῦ ἔτους 1963 μόνον δύο χωρία καὶ ταῦτα τῆς περιοχῆς Πτολεμαΐδος, ἐγγύτατα τῶν ἐνεργειακῶν μονάδων κείμενα, ἐνῷ ἐδικαιοῦτο ὁ Νομὸς Κοζάνης νὰ εἶχε τὸ προβάδισμα εἰς τὸν ἠλεκτρισμὸν τῆς χώρας. Καὶ δεύτερον, πέρυσι τὸν Ἰούλιον διῆλθον ἐκ τοῦ Ὑπουργείου σας, κ. Ὑπουργέ, καὶ ἐζήτησα γενικὰ στατιστικὰ στοιχεῖα, ἐπὶ τῆς πορείας ἐξηλεκτρισμοῦ τῆς χώρας. Μὲ ἔκπληξιν καὶ ἀγανάκτησιν διεπίστωσα ὅτι ἡ μὲν Κορινθία ἐξηλεκτρίσθη κατὰ 87%, ὁ δὲ Νομὸς Κοζάνης μόνον κατὰ 36%. Μὲ ποῖον δικαίωμα τὸ εἰς Κοζάνην παραγόμενον φῶς διοχετεύθη ὁπουδήποτε ἀλλοῦ, πλὴν τῆς Κοζάνης, ἥτις ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι βυθισμένη εἰς τὸ σκότος; Ἐὰ δὲν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ὕπαιθρος χώρα τοῦ Νομοῦ Κοζάνης ἀποτελεῖται κατὰ τὸ πλεῖστον ἀπὸ μικροὺς οἰκισμούς, ἀντιλαμβάνεται κανεὶς πόσον πίπτει χαμηλότερον περαιτέρω, κατ’ ἔκτασιν τὸ ποσοστὸν ἐξηλεκτρισμοῦ τοῦ Νομοῦ μας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ παράπονον τοῦ κ. Λαυρεντίδη διὰ τὰ παραμεθόρια χωρία τοῦ Νομοῦ Σερρῶν, περὶ τῶν ὁποίων ἐπλειοδότησε καὶ ὁ συνάδελφος κ. Λαζαρίδης, ἑαυτὸν ἂς αἰτιᾶται διότι μέχρι τώρα ἡ παράταξίς του οὐδὲν ἔπραξε καὶ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν. Ἡμεῖς ἀξιοῦμεν τὴν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἀποκατάστασιν τῆς ἀχαρακτηρίστου εἰς βάρος μας ἀδικίας, καὶ διότι δὲν εἶναι νοητὸν ἡμεῖς νὰ παράγωμεν τὴν ἐνέργειαν καὶ νὰ διοχετεύεται εἰς τὰ προνομιοῦχα πέρατα τῆς Ἑλλάδος πρὸς ἐμπαιγμόν μας καὶ διότι ἐπὶ τέλους καὶ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν μόνον ὑποχρεώσεις, ἀλλὰ καὶ δικαιώματα. Θέλομεν, λοιπόν, καὶ ἀξιοῦμεν ὅπως ἡ δήλωσις τοῦ φίλου ἐπὶ τῆς Βιομηχανίας Ὑπουργοῦ περὶ ἰδιαιτέρας μεταχειρίσεως τῆς περιοχῆς μας, ὀρεινῆς καὶ παραμεθορίου κατὰ τὸ πλεῖστον, εἰς τοὺς προγραμματισμοὺς ἐξηλεκτρισμοῦ τῶν προσεχῶν δύο ἐτῶν 1966 καὶ 1967 τηρηθῇ μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Τσιάρας ἔχει τὸν λόγον.

§68Α. ΤΣΙΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ θέμα ποὺ μὲ ἐνδιαφέρει ἰδιαιτέρως εἶναι ἡ ἠλεκτροδότησις τῶν χωρίων τῆς Νέας Μαδήτου καὶ τῆς Ἀσπροβάλτας. Ὑπεσχέθη εἰς ἐμὲ ἡ ΔΕΗ, ὅτι ἐὰν περνοῦσεν ἡ γραμμὴ ἀπὸ τὸ βουνὸ τοῦ Σταυροῦ, ὡς αὐτὴ ὑπεστήριζε, ποὺ θὰ ἥνωνε τὴν Χαλκιδικὴν μὲ τὸν Σταυρόν, δὲν θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸ αἴτημα ἠλεκτροφωτήσεως τῆς Νέας Μαδήτου. Ἐὰν ὅμως περνοῦσεν ἡ γραμμὴ μεταφορᾶς τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος πλησίον τῆς Νέας Μαδήτου, ὅπου ὑπάρχει καὶ βιοτεχνία ἀνεπτυγμένη, θὰ ἠλεκτροδοτεῖτο καὶ ἡ Νέα Μάδητος. Δυστυχῶς, καίτοι ἐπέρασεν ἡ γραμμὴ πλησίον τῆς Νέας Μαδήτου, ἡ τελευταία ἐλησμονήθη. Ἐνῷ, κ. Πρόεδρε, ἠλεκτροδοτήθη ὁ Σταυρὸς καὶ καλῶς ἠλεκτροδοτήθη, διότι πρόκειται πράγματι περὶ τουριστικοῦ κέντρου, ἐλησμονήθη, ὅτι δίπλα ἀπὸ τὸν Σταυρὸν ὑπάρχει ἕτερον τουριστικὸν κέντρον, ἡ Ἀσπροβάλτα, εἰς τὴν περιοχὴν τῆς ὁποίας ὑπάρχουν καὶ τὰ ἀναπαυτήρια τῶν ἀξιωματικῶν καὶ αἱ παιδικαὶ κατασκηνώσεις. Νομίζω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι θὰ πρέπει διὰ τὴν ἴσην τοὐλάχιστον μεταχείρισιν μεταξὺ τῶν τουριστικῶν κέντρων καὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς Νέας Μαδήτου, νὰ ἠλεκτροδοτηθοῦν καὶ τὰ δύο αὐτὰ χωρία ὁπωσδήποτε. Θὰ πρέπει δηλαδὴ μαζὶ μὲ τὴν ἠλεκτροδότησιν τοῦ Σταυροῦ νὰ πραγματοποιηθῇ καὶ ἡ ἠλεκτροδότησις τῆς κοινότητος Νέας Μαδήτου καὶ Ἀσπροβάλτας. Αὐτὸ ἐπαναλαμβάνω, ἐπιβάλλει τὸ πνεῦμα τῆς δικαιοσύνης. Διαφορετικὰ ὑπάρχει ὁ κίνδυνος τὸ ἕνα ἐκ τῶν τουριστικῶν κέντρων, λόγῳ τοῦ ἠλεκτρισμοῦ καὶ τῆς ἠλεκτροκινήσεως νὰ ἔχῃ πράγματι μίαν πρόοδον, τὸ ἕτερον, ἐλλείψει αὐτοῦ τοῦ παράγοντος νὰ ὑποστῇ καθυστέρησιν καὶ ζημίας.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Ἀνερούσης ἔχει τὸν λόγον.

§70Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, πρῶτον, διὰ τὸ ζήτημα δημιουργίας ἐξηλεκτρισμοῦ εἰς τὰς νήσους τῶν Κυκλάδων καὶ εἰς τὰς Κοινότητας τῆς Σύρου καὶ τῆς μεταφορᾶς τοῦ ἐργοστασίου ἀπὸ τὸ κέντρον τῆς Μυκόνου, διότι ὑπάρχει κίνδυνος νὰ καῇ ὁλόκληρος ἡ νῆσος καί, δεύτερον, διὰ τὸν ἐξηλεκτρισμὸν τῶν ἄλλων νήσων τῶν Κυκλάδων, αἵτινες διὰ λόγους τουριστικοὺς δὲν ἐπιτρέπεται νὰ μένουν δίχως ἠλεκτρισμόν. Ἐπιπροσθέτως, πληροφορῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅτι συνεστήθη εἰς τὴν Σῦρον Σύνδεσμος Κοινοτήτων Σύρου διὰ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ θέματος τοῦ ἐξηλεκτρισμοῦ τῶν Κοινοτήτων τῆς Σύρου. Ἡ Δ.Ε.Η. δηλώνει, ὅτι ἀναλαμβάνει τὴν ἠλεκτροδότησιν τῶν νήσων τῶν Κυκλάδων καὶ τῶν Κοινοτήτων Σύρου, ἐὰν καταβληθοῦν τὰ χρήματα ὑπ’ αὐτῶν. Διατί θὰ γίνῃ ὁ ἐξηλεκτρισμὸς ὅταν δώσουν τὰ λεπτὰ οἱ ἐνδιαφερόμενοι καὶ δὲν τακτοποιεῖται ὁ προγραμματισμὸς ἐξηλεκτρισμοῦ; Ἐρωτῶ, κ. Ὑπουργέ, πότε τέλος πάντων θὰ γίνῃ αὐτὸς ὁ ἐξηλεκτρισμὸς εἰς τὰς νήσους τῶν Κυκλάδων καὶ τῆς Σύρου; Σᾶς ἔχω κατ’ ἐπανάληψιν ἐνοχλήσει διὰ τὸν ἐξηλεκτρισμὸν τῶν Κυκλάδων καὶ πιστεύω ὅτι θὰ ἔχω μίαν ὑπεύθυνον ἀπάντησίν σας.

§71Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας). Ἡ ἀπάντησίς μου θὰ εἶναι μέσα εἰς τὰ γενικὰ πλαίσια, ὅτι βεβαίως καὶ αἱ Κυκλάδες θὰ τύχουν, ὄχι ἴσης μεταχειρίσεως, ἀλλά, διότι εἶναι καὶ νῆσοι, εὐνοϊκωτέρας, ἐὰν εἶναι δυνατόν. Ὑπάρχει ὅμως εἰς τὰς νήσους ἡ ἑξῆς δυσχέρεια, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ συνδέσεως εἰς τὸ δίκτυον τὸ ἐθνικὸν ἀλλὰ περὶ δημιουργίας ἀνεξαρτήτων τοπικῶν σταθμῶν παραγωγῆς καὶ αὐτὸ βεβαίως δημιουργεῖ ὡρισμένα προβλήματα, ὅπως προβλήματα δημιουργεῖ καὶ ἡ διαμόρφωσις τοῦ ἐδάφους. Φιλοδοξία μας εἶναι, μέσα εἰς τὴν τετραετίαν νὰ ἐξηλεκτρίσωμεν σχεδὸν τὸ σύνολον τῆς ὑπαίθρου. Ἐλπίζω, ὅτι θὰ πραγματοποιηθῇ ἡ φιλοδοξία αὐτή, διότι λαμβάνονται ὅλα τὰ οἰκονομικὰ καὶ πολὺ περισσότερον τὰ τεχνικὰ μέτρα. Ἰδίως ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς ἡ ΔΕΗ δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ ἐπωμισθῇ τὸν ὄγκον αὐτοῦ τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἔχει μπροστά της. Ὅσον ἀφορᾷ εἰδικῶς αὐτὸ ποὺ εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι ἡ ΔΕΗ ἐπὶ πληρωμῇ ἠμπορεῖ νὰ ἐπισπεύσῃ τὸν ἐξηλεκτρισμόν, καίτοι δὲν τὸ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, ἠμπορῶ ὅμως νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι ἐὰν ζητηθῇ ἠλεκτροδότησις ἑνὸς χωρίου, ἐκτὸς τοῦ προγράμματος, τότε ἡ ΔΕΗ πρέπει νὰ ζητήσῃ πληρωμήν, διότι ἄλλως σημαίνει ἀνατροπὴν τοῦ οἰκονομικοῦ καὶ τεχνικοῦ προγράμματος.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας, ἐπὶ τῶν ἀνα-

φορῶν καὶ ἐρωτήσεων, εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Τὸ Σῶμα ἀπεφάσισε τὴν ἀπόλυτον προτίμησιν τῆς προτάσεως τῶν συναδέλφων κ.κ. Κιτσίκη, Ἠλιοπούλου, Ἐφραιμίδη καὶ Ἠλιοῦ περὶ συγκροτήσεως Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ὑπερβάσεων εἰς τὰ δημόσια ἔργα. Ὁ κ. Ν. Κιτσίκης ἔχει τὸν λόγον.

§73Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελον νὰ ὑποβάλω ἁπλῶς τὴν ἐρώτησιν νὰ μᾶς εἴπητε πῶς θὰ μεθοδευθῇ ἡ συζήτησις. Θὰ ὑπάρξῃ ἀντίλογος; Θὰ ἰσχύῃ τὸ τριήμερον;

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ τῆς ἐξελίξεως τῆς συζητήσεως θὰ ἀποδειχθῇ ἐὰν θὰ ἀπαιτηθῇ τὸ τριήμερον.

§75Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐδῶ ναὶ μὲν εἰσέρχεται εἰς τὴν σειρὰν τῶν ἐπερωτήσεων τὸ θέμα, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπερώτησις, εἶναι κἄτι ἰδιότυπον καὶ πρέπει νὰ καθορίσωμεν τὴν μορφὴν τῆς συζητήσεως. Παρακαλῶ νὰ μᾶς εἴπητε ἐπ’ αὐτοῦ.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω νὰ ἀπαντήσω, ὅτι ὁ κ. Γ. Ράλλης θὰ λάβῃ τὸν λόγον μετὰ τὸν κ. Κιτσίκην, συνεπῶς θὰ ὑπάρξῃ ἀντίλογος.

§77Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, αὐτὴ θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἀρχή, ἡ ὁποία θὰ ἀκολουθηθῇ. Ἀλλὰ ἐὰν τυχὸν πρὸ τοῦ κ. Γ. Ράλλη καὶ κατόπιν τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Κιτσίκη, θεωρήσω ἀναγκαῖον νὰ εἴπω, ὀλίγας λέξεις, τότε θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ θεωρηθῇ ἡ παρέμβασίς μου ὡς ἀποκλείουσα τὴν ἄμεσον μετ’ ἐμὲ οὐσιαστικὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ράλλη.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Τὸ Προεδρεῖον συμφωνεῖ ἀπολύτως. Ὅποτε θελήσητε θὰ λάβητε τὸν λόγον.

§79Η. ΗΛΙΟΥ. Δηλαδή, κ. Πρόεδρε, μένομεν εἰς τὸ ὅτι δὲν θὰ κληθοῦν κατὰ σειρὰν οἱ ὑπογράψαντες τὴν πρότασιν, ἀλλὰ θὰ ὑπάρξῃ ἀντίλογος. Ὀρθόν. Δεύτερον, εἰς τὸ ὅτι ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ τῆς ἐκτάσεώς του ἡ συζήτησις θὰ κλιμακωθῇ εἰς τρεῖς συνεδριάσεις, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαντληθῇ εἰς ὀλιγωτέρας τῶν τριῶν συνεδριάσεων. Εἴμεθα σύμφωνοι ἐπ’ αὐτοῦ;

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρόβλεψις καὶ ὅπως γνωρίζετε, ἡ συζήτησις δὲν θὰ συνεχισθῇ τὴν προσεχῆ Παρασκευήν, ἂν τηρηθῇ ὁ Κανονισμός, ἀλλὰ τὴν προσεχῆ Τρίτην.

§81Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐὰν ἡ Ε.Ρ.Ε. δὲν ὑποβάλῃ τὴν πρότασιν καὶ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἐπαρκῆ ἀριθμόν, διὰ νὰ ὑποβάλωμεν τὴν πρότασιν τῆς γενικεύσεως.

§82Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὅλα τὰ κόμματα συμφωνοῦν, θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ ἀκολουθηθῇ ἡ νέα αὐτὴ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλὰ νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις εἰς τρεῖς συνεδριάσεις κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου κατὰ συνέχειαν. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐὰν κυρίως καὶ τὰ ἄλλα κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως συμφωνοῦν. Ἐλπίζω, ἡ Κυβερνητικὴ παράταξις νὰ μὴ ἔχῃ λόγον νὰ διαφωνήσῃ, δεδομένου, ὅτι ἐνδιαφέρεται μάλιστα νὰ μὴ γίνῃ ἔλεγχος κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐφ’ ὅσον ἡμεῖς, τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δεχώμεθα —ἐὰν δεχώμεθα ὅλοι — νὰ γίνῃ κατὰ συνέχειαν ἡ συζήτησις, τότε θὰ πρέπει νὰ τελειώσωμεν τὴν ἄλλην ἑβδομάδα, δηλαδὴ νὰ γίνῃ συζήτησις σήμερον, τὴν Παρασκευὴν καὶ τὴν ἄλλην Τρίτην.

§83Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐκ μέρους μας δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§84Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Οὐδεμία ἀντίρρησις, ἀλλὰ διατὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τελειώσωμεν σήμερον, ἀλλὰ μετὰ τρεῖς ἡμέρας; Ὑπάρχει προηγούμενον.

§85Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν τοποθέτησιν τῶν ζητημάτων καὶ ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τὴν ὁποίαν, τόσον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὴν πρότασιν, ὅσον καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπαντήσουν, θὰ αἰσθανθοῦν, δηλαδὴ τὴν ἀνάγκην εὐρείας ἢ ὀλιγώτερον εὐρείας ἀναπτύξεως. Πάντως, συμφωνῶ κατ’ ἀρχὴν μὲ τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι τοιαῦτα ζητήματα θὰ ἔπρεπε νὰ τελειώνουν τὴν ἰδίαν ἡμέραν, τὴν ἰδίαν νύκτα. Ἀλλὰ αὐτὸ δὲν ἐξαρτᾶται τόσον ἀπὸ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπαντήσωμεν, ὅσον ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἀναπτύξουν τὰς ἐναντίον μας ἀπόψεις των, διότι ἀνάλογος πρὸς τὴν ἔκτασιν τῶν ὅσων θὰ εἴπουν ἐκεῖνοι, θὰ εἶναι καὶ ἡ ἔκτασις τῶν ἰδικῶν μας λόγων.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι καὶ ἡ γνώμη τοῦ Προεδρείου. Θὰ ηὔχετο καὶ τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐτερματίζετο ἡ συζήτησις ἐντὸς τῆς αὐτῆς ἡμέρας. Εἶναι τοῦτο εὐκταῖον, εἴθε νὰ ἀποβῇ καὶ ἐπιτεύξιμον, ὥστε νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις τὸ ταχύτερον.

§87Η. ΗΛΙΟΥ. Ἔχω τὴν ἑξῆς ἐντύπωσιν, ὅτι ἐνῷ πράγματι προβλέπεται διὰ τὴν πρότασιν αὐτοῦ τοῦ περιεχομένου, ἡ διαδικασία τῶν ἐπερωτήσεων, ἐν τούτοις ἔχει μίαν διαφορετικὴν κατάληξιν. Ἡ μὲν ἐπερώτησις ἐξαντλεῖται διὰ τῆς συζητήσεως, ἐν προκειμένῳ ὅμως πρόκειται νὰ ἀποφασίσῃ τὸ Σῶμα. Ἐφ’ ὅσον τὸ Σῶμα πρόκειται νὰ ἀποφασίσῃ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι εἶναι αὐτοδικαίως γενικευμένη ἡ συζήτησις, διότι καλεῖται τὸ Σῶμα νὰ λάβῃ ἀπόφασιν, νὰ ψηφίσῃ οὕτως ἢ ἄλλως. Δὲν εἶναι νοητόν, βουλευτὴς θέλων, εἴτε διευκρίνισιν εἴτε ἔκφρασιν τῆς ἰδικῆς του ἀποχρώσεως ἐπὶ τῆς μελλούσης νὰ ληφθῇ ἀποφάσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στερηθῇ τοῦ λόγου. Ὑπάγεται εἰς τὰς γενικὰς διατάξεις, καθ’ ἃς πᾶς ὁ βουλόμενος ἀγορεύων, δύναται νὰ ζητήσῃ τὸν λόγον. Δὲν εἶναι κἂν ἀνάγκη γενικεύσεως.

§88Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀναμφισβητήτως, ὀρθόν, εἶναι αὐτονόητον αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ἡλιοῦ. Διότι ἐφ’ ὅσον ἡ συζήτησις αὐτὴ πρόκειται νὰ καταλήξῃ εἰς ψηφοφορίαν, πᾶς βουλευτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ τὸν λόγον διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν θέσιν του ἐὰν θέλῃ.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠγέρθη ζήτημα. Καὶ ἡ ἰδική μου γνώμη ἦτο αὐτὴ ἀκριβῶς, διότι ἔχει εἰδικὴν μορφὴν τὸ θέμα. Τὸ κατατάσσομεν εἰς τὰς ἐπερωτήσεις διὰ τὴν δικονομίαν τῆς συζητήσεως, ἀλλὰ εἶναι θέμα εὐρύτερον. Ἡ συζήτησις θὰ εἶναι ἐλευθέρα δι’ ὅλους τοὺς κ.κ. βουλευτάς. Εὔχομαι νὰ λήξῃ τὸ ταχύτερον, ἀλλὰ οὐδεὶς θὰ περιορισθῇ εἰς τὸ νὰ ἐκφράσῃ ἀνέτως τὴν γνώμην του. Ὁ κ. Ν. Κιτσίκης ἔχει τὸν λόγον.

§90Ν. ΚΙΤΣΙΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως, ἀποκρούων τὴν πρότασιν τῆς ΕΔΑ περὶ διορισμοῦ Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς, μὲ σκοπὸν τὸν ἔλεγχον τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ἐξετελέσθησαν τὰ δημόσια ἔργα ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις Καραμανλῆ, εἰδικώτερον δὲ τὴν ἐξέτασιν τοῦ φαινομένου τῶν ὑπερβάσεων, ὑπεστήριξεν, ὅτι ἡ πρότασις τῆς ΕΔΑ εἶναι ἀήθης, διότι ἀναφέρεται εἰς πλῆθος προβλημάτων καὶ θεμάτων καὶ ὄχι εἰς ἕνα συγκεκριμένον ἔργον. Καὶ ἀπαντῶμεν, ὅτι τὰ ὀκτὼ θέματα τῆς προτάσεώς μας δὲν ἀποτελοῦν τὸ σύνολον τῶν ἔργων εἰς τὰ ὁποῖα ἐσημειώθησαν ἀνωμαλίαι καὶ τεράστιαι ὑπερβάσεις, ἀλλὰ εἶναι ἁπλῶς ἐνδεικτικά. Ἡ ἐπὶ ὀκταετίαν Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ διέθεσε πράγματι τεράστια ποσὰ εἰς ἐκτέλεσιν ἔργων κακῶς μελετηθέντων, ἀσυντονίστων, χωρὶς προγραμματικὸν καθορισμὸν τοῦ σκοποῦ εἰς τὸν ὁποῖον ἀπέβλεπαν καὶ εἰς τὰ ὁποῖα ἐσημειώθησαν ἀνωμαλίαι καὶ τεράστιαι ὑπερβάσεις, αὐτὰ οὐδὲν ἢ ἐλάχιστα ἀπέδωσαν. Ἀντίθετα ἐπεβάρυναν τὸν Ἑλληνικὸν προϋπολογισμὸν μὲ μεγάλας οἰκονομικὰς ὑποχρεώσεις καὶ τὸ κυριώτερον διέλυσαν τὸ ὄνειρον οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως βασιζομένης εἰς τὴν τεχνικὴν ἀνασυγκρότησιν, εἰς τὴν ὕψωσιν τοῦ τεχνικοῦ μας πολιτισμοῦ, εἰς τὴν ἐκβιομηχάνισιν τῆς Ἑλλάδος. Ἂν ἀνατρέξωμεν εἰς ὅλα τὰ ἔργα τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ, βιομηχανικὰ καὶ δημόσια, θὰ διαπιστώσωμεν εἰς ὅλα χωρὶς καμμίαν ἐξαίρεσιν, ὅτι τὰ περισσότερα μὲν δὲν ἔχουν τεχνικὴν μελέτην, δὲν βασίζονται εἰς στοιχεῖα διὰ τὴν σύνταξιν μελετῶν καὶ τὰ ὑπόλοιπα στηρίζονται εἰς ἐσφαλμένας μὲ ἄγνωστον ἢ ἀπίθανον ἀποτέλεσμα κοινωνικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως. Τὰ σφάλματα ἢ ἡ ἀνεπάρκεια ἢ ἡ ἀπόλυτος ἔλλειψις μελετῶν εἶχον ὡς ἀποτέλεσμα καταστροφὰς ἢ ματαίωσιν τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ. Ἡ ἔλλειψις αὐτὴ εἶναι ἔκδηλος μὲ τὰς ὑπὲρ πᾶσαν ἀνεκτὴν πρόβλεψιν σημειουμένας τεραστίας ὑπερβάσεις δαπανῶν καὶ τὴν μακροχρόνιον παρέλκυσιν ἀποπερατώσεως ἢ καὶ ἀκόμα χειρότερα μὲ τὴν κατὰ τὴν ἐξέλιξιν τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων ἀλλαγὴν κατὰ βάσιν τῆς ἀρχικῶς μελετηθείσης λύσεως, ἀλλαγὴν ἡ ὁποία δημιουργεῖ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὰ ἔργα ἐκτελοῦνται διὰ νὰ προσπορίσουν ὠφέλη στοὺς κατασκευαστὰς καὶ ἀναδόχους. Ὁ κ. Καραμανλῆς εἰς ἐπιστολήν του πρὸς τὸν πρώην Ὑπουργὸν κ. Κων. Παπακωνσταντίνου ὑπὸ ἡμερομηνίαν 30.6.64 δημοσιευθεῖσαν τὴν 24.12.64, ὑποστηρίζει, ὅτι δὲν ἀποτελοῦν σκάνδαλον αἱ ὑπερβάσεις εἰς τὰ δημόσια ἔργα, ἐφ’ ὅσον ἐτηρήθη ἡ νόμιμος διαδικασία τοῦ διαγωνισμοῦ, τῆς κατακυρώσεως, τοῦ ἐλέγχου καὶ τῆς παραλαβῆς ἀπὸ τὰ ὑπεύθυνα ὑπηρεσιακὰ ὄργανα. Ἀλλὰ αἱ διατυπώσεις αὐταὶ ἔχουν ἀξίαν μόνον ἐφ’ ὅσον ἀναφέρονται εἰς τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἐδημοπρατήθη καὶ ὄχι ὅταν, σὺν τῇ προόδῳ τοῦ ἔργου, μεταβάλλεται τὸ εἶδος τῶν ἐργασιῶν, τροποποιεῖται ἡ ἀναλογία τῶν ποσοτήτων τῶν διαφόρων ἐργασιῶν καὶ ἐν τέλει τὸ κατασκευασθὲν ἔργον εἶναι ἄλλο, ἐντελῶς διάφορον τοῦ δημοπρατηθέντος. Οἱ συγκριτικοὶ πίνακες διὰ τὴν μεταβολὴν τῶν ποσοτήτων καὶ τὰ πρωτόκολλα νέων τιμῶν μονάδος δημιουργοῦν νόθευσιν τοῦ διαγωνισμοῦ. Εἶναι δυνατὸν ὁ προκριθεὶς ὡς εὐθηνότερος ἐργολάβος, νὰ εἶναι ὁ ἀκριβώτερος, ἂν ἐκ τῶν ὑστέρων εἰς τὰς πραγματοποιηθείσας ποσότητας ἐφαρμοσθοῦν αἱ τιμαὶ τῶν διαφόρων προσφορῶν. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ὑπάρχει εὐνοούμενος μειοδότης ὁ ὁποῖος γνωρίζει, ὅτι θὰ μεταβληθῇ ἡ ἀναλογία τῶν ποσοτήτων τῶν διαφόρων ἐργασιῶν καὶ καταρτίζει οὕτω τὴν προσφοράν του ὥστε διὰ τὸ δημοπρατούμενον ἔργον νὰ εἶναι ὁ εὐθηνότερος. Ἀποτελεῖ κατάφωρον παραβίασιν τῆς ἐννοίας τοῦ διαγωνισμοῦ καὶ δημιουργεῖ ζήτημα ἠθικῆς τάξεως βαρῦνον τοὺς διαχειριζομένους τὰ δημόσια συμφέροντα τοιαύτη ἀνώμαλος διαδικασία τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου. Ἔχουν συσσωρευθῆ μεγάλα μαῦρα σύννεφα ἀμφιβολιῶν καὶ ὑποψιῶν εἰς τὸν ὁρίζοντα τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὀκταετίας. Ἡ κοινὴ γνώμη ἀσφυκτιᾶ. Ἐδημιουργήθη βαρεῖα ἀτμόσφαιρα ἥτις μόνον διὰ ἐμπεριστατωμένου πολιτικοῦ ἐλέγχου δύναται νὰ διαλυθῇ. Ἡ πρότασίς μας δὲν σημαίνει υἱοθέτησιν τῶν φημῶν περὶ ἀθεμίτων συναλλαγῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον ὑπογραμμίζει τὴν ἀνάγκην ἐξυψώσεως τοῦ ἠθικοῦ ἐπιπέδου τῆς πολιτικῆς ζωῆς. Τὴν ἀνάγκην αὐτὴν ὀφείλει νὰ τὴν αἰσθάνεται ἡ παράταξις, ἥτις ἐκυβέρνησε κατὰ τὴν περίοδον τῆς ἐφαρμογῆς τῆς περιέργου πολιτικῆς τῶν ἔργων καὶ βαρύνεται μὲ τεραστίας εὐθύνας διὰ τὴν ἀσύστολον διασπάθισιν τοῦ δημοσίου χρήματος. Πρέπει νὰ ζητῇ αὐτὴ πρὸ παντὸς τὴν διαλεύκανσιν τῶν συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐξετελέσθησαν τὰ ἔργα, τὰ οἱαδήποτε ἔργα, ἀδιάφορον ἂν ταῦτα ἠδύνατο νὰ ἐνταχθοῦν εἰς κάποιο πρόγραμμα ἀνασυγκροτήσεως, ἂν ἠδύνατο νὰ θεωρηθοῦν ὡς συντελεστικὰ τῆς οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως. Ἀλλὰ ἂς διατρέξωμεν τὰ ἔργα τὰ περιλαμβανόμενα εἰς τὴν πρότασίν μας. Ἴσως θὰ παραστῇ ἀνάγκη ἐμπλουτισμοῦ τοῦ πίνακός μας καὶ μὲ ἄλλα ἔργα παρεμφερῆ, ἀλλ’ ἐπίσης χαρακτηριστικὰ τῆς νοοτροπίας τῶν τέως κυβερνητῶν τῆς Ἑλλάδος. Τὸν Νοέμβριον τοῦ 1952, μὲ τὸ περίφημον συμβόλαιον τῆς Θεσσαλονίκης, ἡ Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ ἔδωσε τὴν προγραμματικὴν ὑπόσχεσιν νὰ προαγάγῃ τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς χώρας μὲ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀναγκαίων παραγωγικῶν ἔργων, νὰ μεταπηδήσῃ ἀπὸ τὴν ἀδράνειαν εἰς τὴν «δραστηριότητα». Τὴν ἐφαρμογὴν τῆς πολιτικῆς «δραστηριότητος», ἀνέλαβεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Δημοσίων Ἔργων κ. Καραμανλῆς. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του ὡς Ὑπουργοῦ καὶ ἐν συνεχείᾳ ὡς Πρωθυπουργοῦ ἡ κατάστασις εἰς τὰ δημόσια ἔργα διαγράφεται ὡς ἑξῆς: Ἔλλειψις παντὸς προγράμματος. Περιφρόνησις τῆς ἀξίας πάσης μελέτης. Καμμιὰ διάκρισις ἔργων παραγωγικῶν ἀπὸ τὰ μὴ παραγωγικά, οὔτε διαβάθμισις ἀνάλογα μὲ τὸν βαθμὸν παραγωγικότητος. Δημοπρατοῦνται ἔργα χωρὶς οἱανδήποτε μελέτην. Ἡ διάβασις τοῦ κ. Καραμανλῆ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Δημοσίων Ἔργων εἰς τὰ χρόνια ποὺ συνεζητήθη καὶ ἀπεφασίσθη ἡ ὕδρευσις τῶν Ἀθηνῶν ἀπὸ τὴν Ὑλίκη, εἶχε συνεπείας κυριολεκτικὰ ὀλεθρίας διὰ τὴν τύχην ἑνὸς σημαντικωτάτου ἔργου, διὰ τὸ μέλλον τῶν Ἀθηνῶν, διὰ τὴν βιομηχανικὴν καὶ γεωργικὴν ἀνάπτυξιν ὁλοκλήρου τοῦ λεκανοπεδίου Ἀττικῆς, διὰ τὴν ἄρδευσιν καὶ σημαντικὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς τοῦ Θηβαϊκοῦ καὶ παρευβοϊκοῦ πεδίου. Ὁ τρόπος τῆς διαχειρίσεως τοῦ ὅλου ζητήματος καὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οἱαδήποτε μελέτη φανερώνει πρωτοφανῆ ἐλαφρότητα, ἀσυγχώρητον εἰς ἕνα πολιτικὸν καὶ βαρύνει προσωπικὰ τὸν κ. Καραμανλῆ. Δημιουργεῖ δι’ αὐτὸν τεραστίας πολιτικὰς εὐθύνας τὰς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀποσείσῃ. Ἡ περίπτωσις τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν ἀποτελεῖ κλασσικὸν παράδειγμα τῶν ἀποτελεσμάτων ποὺ μπορεῖ νὰ ἔχῃ μιὰ ἀπόφασις παρμένη στὸ «βρόντο» μὲ ἐλαφρὰν συνείδησιν μὲ ἀποκλειστικὸν σκοπὸν τὴν διαφήμησιν καὶ τὴν κομματικὴν ἐκμετάλλευσιν διὰ τὴν κατασκευὴν ἑνὸς πολυπλόκου, σημαντικοῦ ἔργου, χωρὶς νὰ ἔχῃ προηγηθῆ μελέτη εἰς ὅλα τὰ στάδια, δηλαδή: ἀναγνώρισις, προμελέτη—ὁριστικὴ μελέτη—μελέτη κατασκευῆς—μελέτη σταδιακῆς ἐφαρμογῆς—καθορισμὸς τοῦ χρόνου ἀποπερατώσεως—ἀκριβὴς προϋπολογισμός. Ἡ ἱστορία τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν εἶναι μακρά. Δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀσχοληθῶ ἐδῶ μὲ τὴν ἱστορίαν αὐτήν, οὔτε καὶ νὰ ἀναφέρω τὰ προηγηθέντα τῆς μοιραίας ἀποφάσεως τῆς ληφθείσης προσωπικὰ ἀπὸ τὸν κ. Καραμανλῆ μὲ τὴν ὁποίαν ἐγκατελείφθη ἡ ὁριστικὴ μελέτη τῶν Σουηδῶν ποὺ κόστισε μέγιστα ποσὰ στὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, ὑπὲρ τὰ 5 ἑκ. δραχμῶν, ἀλλ’ ἦτο ἀπὸ κάθε ἄποψιν ἀρτιωτάτη καὶ προέβλεπε παρευβοϊκὴν χάραξιν τοῦ ὑδραγωγείου. Μὲ τὴν παρευβοϊκὴν χάραξιν μὲ δαπάνην 187 ἑκατομμύρια δραχμῶν καὶ χρόνον ἀποπερατώσεως ὅλου τοῦ ἔργου εἰς τέσσαρα χρόνια θὰ διωχετεύοντο μὲ ἀνοικτὴν διώρυγα ἀπὸ τὰς δύο Βοιωτικὰς λίμνας τὴν Ὑλίκην καὶ Παραλίμνην (ποὺ συγκοινωνοῦν μεταξύ τους διὰ διώρυγος καὶ ὑπογείως) 100.000.000 κυβ. μέτρα τὸ χρόνο διὰ τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ παροχὴ αὐτὴ θὰ μποροῦσε νὰ αὐξηθῇ εἰς 250.000.000 κυβ. μ., ὁπότε ἡ ὁλικὴ δαπάνη θὰ ἀνέβαινε εἰς 230 ἑκ. δραχμῶν. Τὰ ἐπὶ πλέον 150 κυβ. μ. θὰ διετίθεντο σταδιακὰ διὰ τὴν ἄρδευσιν παρευβοϊκῶν ἐκτάσεων καὶ τοῦ Θηβαϊκοῦ πεδίου. Προεβλέπετο πρῶτον στάδιον διὰ τὴν διοχέτευσιν 40 ἑκ. κυβ. μ. εἰς τὴν λίμνην Μαραθῶνος μὲ δαπάνην 112 ἑκ. δραχμῶν καὶ χρόνον περαιώσεως 2½ χρόνια. Καμμιὰ μελέτη δημοσίου ἔργου δὲν ἔγινε μὲ τόσην ἐπιμέλειαν, εὐσυνειδησίαν καὶ ἀρτιότητα, ὅσον ἡ μελέτη παρευβοϊκῆς χαράξεως διὰ τὴν ὕδρευσιν ἐξ Ὑλίκης. Ἀλλ’ ἡ μελέτη αὐτὴ ποὺ παρεῖχεν ὅλας τὰς ἐγγυήσεις ἀκριβείας δὲν ἐφηρμόσθη. Ἐφηρμόσθη χάραξις ἡ καλουμένη ἐνδιάμεσος ποὺ δὲν εἶχε ποτὲ μελετηθῆ. Ἀποκλειστικὸς ὑπεύθυνος τῆς μεγάλης αὐτῆς ἐπιπολαιότητος, εἶναι προσωπικὰ ὁ κ. Καραμανλῆς. Μὲ μεταβολὰς εἰς τὴν ἡγεσίαν τῶν Δημοσίων Ἔργων καὶ μὲ μεταβολὴν τῆς συνθέσεως τῶν ἁρμοδίων Συμβουλίων καὶ μὲ ἐφαρμογὴν τῆς συνήθους του τακτικῆς, τῆς αὐθαιρέτου βιαίας ἐπεμβάσεως εἰς ζητήματα ποὺ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ κατανοῇ, κατώρθωσε νὰ ἀποσπάσῃ μίαν γνωμάτευσιν ἀπὸ 8 σελίδας, ὑπαλλήλου ὑπὲρ τῆς ἐνδιαμέσου χαράξεως, ὁ ὁποῖος διὰ τὴν κατάρτισιν τῆς γνωματεύσεως αὐτῆς ἠρκέσθη εἰς μίαν ἀναγνώρισιν τοῦ ἐδάφους! Μὲ τὰς ὀλίγας θλιβερὰς αὐτὰς σελίδας ὡς βάσιν ἐπροχώρησεν ἀμέσως ὁ κ. Καραμανλῆς στὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἐνδιαμέσου χαράξεως. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι 40 μέρες μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς εἰσηγήσεως, στὶς 23 Ἰουνίου 1954 ὁ τότε Πρωθυπουργὸς Παπάγος, ἐδήλωσε τὰ ἑξῆς. Σᾶς διαβάζω τὸ «Βῆμα» τῆς 24 Ἰουνίου 1954. «Ἡ Κυβέρνησις, υἱοθετήσασα τὴν νέαν χάραξιν (δηλ. τὴν ἐνδιάμεσον) τὴν ὁποίαν εἰσηγήθη ὁ Ὑπουργὸς τῶν Δημοσίων Ἔργων, δίδει ὁριστικὴν λύσιν εἰς τὸ ἐπίμαχον τοῦτο θέμα. Ἡ χάραξις αὕτη, ἥτις θὰ ἀπαιτήσῃ δαπάνην 121.000.000 δρχ. μὲ παροχὴν 100 ἑκατομμυρίων κυβικῶν μέτρων ὕδατος ἐτησίως, θὰ ἐκτελεσθῇ εἰς δύο στάδια, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ πρῶτον ἐκτελούμενον ἐντὸς τριετίας, θὰ ἀπαιτήσῃ δαπάνην 70.000.000 δραχμῶν καὶ θὰ ἐνισχύσῃ τὴν ὕδρευσιν τῆς Πρωτευούσης διὰ 40.000.000 κυβικῶν μέτρων ὕδατος ἐτησίως. Ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε τὴν ἄμεσον ἐκτέλεσιν τοῦ πρώτου μόνον σταδίου τοῦ ἔργου, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διότι δὲν ἐθεώρησε δίκαιον ὅπως ἡ παροῦσα γενεὰ ἐπωμισθῆ μὲ τὴν δαπάνην ὁλοκλήρου τοῦ ἔργου ἀφ’ ἑτέρου δὲ διότι ἡ παροχὴ 40.000.000 κυβικῶν μέτρων ὕδατος, ἀπορροφουμένου καὶ τούτου προοδευτικῶς, ἱκανοποιεῖ τὰς ἀνάγκας τῆς Πρωτευούσης διὰ τὴν προσεχῆ τοὐλάχιστον δεκαπενταετίαν. Ὁ κ. Καραμανλῆς διώρθωσε τὸν στρατάρχην, ἠθέλησε νὰ εἶναι ἀκριβέστερος εἰς τοὺς ἀριθμούς. Ὁ Παπάγος ὡμίλησε διὰ δαπάνην 70 ἑκατ. καὶ χρόνον ἐκτελέσεως τρία χρόνια. Τὴν ἰδίαν ἡμέραν, ἐδήλωσε κατὰ λέξιν, ἀναφερόμενος εἰς τὰ χαρακτηριστικὰ τῆς ἐνδιαμέσου χαράξεως, τὴν ὁποίαν συνέκρινε μὲ τὰς ἄλλας κατὰ τρόπον δημιουργοῦντα τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι εἶχε προηγηθῆ βαθεῖα συγκριτικὴ μελέτη ὅλων τῶν λύσεων: «Μῆκος κυρίως ὑδραγωγείου 34 χλ. Δαπάνη ἐκτελέσεως 67 ἑκατομ. νέαι δραχμαί. Χρόνος ἐκτελέσεως 1½ ἔτος. Παροχὴ 40 ἑκατομ. μ. κ. ἐτησίως. Ἐκ τῶν ἀνωτέρω στοιχείων προκύπτει κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ ἐνδιάμεσος λύσις, δηλαδὴ ἡ χάραξις μέσῳ Τανάγρας, εἶναι, ἡ πλέον συμφέρουσα, πλεονεκτοῦσα ἀπολύτως τῶν δύο ἄλλων (Θηβαϊκῆς καὶ παρευβοϊκῆς)». Εἰς τὰς 3 Ὀκτωβρίου 1954 ἔγιναν τὰ ἐγκαίνια ἐνάρξεως τῶν ἔργων. Τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1958, τὸ ἔργον ἀργεῖ ἀκόμα νὰ τελειώσῃ, τὰ πρόχειρα ἀμελέτητα σχέδια, τροποποιοῦνται ἀκόμη προχειρότερον μὲ τὴν παρεμβολὴν προσωρινῶν λύσεων. Προσωρινὸν ἀντλιοστάσιον στὴν Ὑλίκη, προσωρινὴ αὖλαξ διὰ τὴν ἄντλησιν ἀπὸ τὴν λίμνην, προσωρινὴ διοχέτευσις στὴν λίμνην Μαραθῶνος, ὄχι διὰ τοῦ σίφωνος, ἀλλὰ διὰ τοῦ ποταμοῦ Ἀσωποῦ. Σήμερον ἀκόμη, ἕνδεκα χρόνια μετὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἔργων, δὲν ἔγινε ἡ κατασκευὴ τοῦ κυριωτέρου ἔργου τοῦ ὁριστικοῦ ἀντλιοστασίου εἰς τὴν Ὑλίκη. Ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ τρομοκρατηθεῖσα ἀπὸ τὰς δαπάνας δὲν ἐτόλμησε νὰ τὰς συνεχίσῃ. Μέχρι σήμερον διὰ τὴν προσαγωγὴν 100 ἐκ. κυβ. μ. ἐτησίως ἐδαπανήθησαν 225 ἑκ. δρχ. Ἐφηρμόσθη λύσις προσωρινοῦ ἀντλιοστασίου ποὺ ἐμελετήθη ἀπὸ τοὺς Ἄμμαν καὶ Οὐΐτνεϋ. Τὸ ἔργον ἐπέρασε μεγάλας περιπετείας ἀλλὰ δὲν ἐπερατώθη. Αἱ δαπάναι διὰ τὰς δύο περιπτώσεις ὑδρεύσεως 40 ἑκ. καὶ 100 ἑκ. κυβ. τὸν χρόνον θὰ ἔχουν ὡς ἑξῆς, ὅταν γίνουν τὸ ὁριστικὸν ἀντλιοστάσιον καὶ τὰ συμπληρωματικὰ ἔργα.

Ἀντὶ προϋπολογισθέντων 67 ἑκ. εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν καὶ 121 ἐκ. εἰς τὴν δευτέραν. Δηλαδὴ ἐσημειώθησαν ὑπερβάσεις ἀντιστοίχως 205% καὶ 139%. Ἔχω ὅλας τὰς λεπτομερείας δαπανῶν, καταπληκτικὰς διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἀνελήφθησαν, τὰς ὁποίας φυσικὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκθέσω σήμερον εἰς τὴν Βουλήν. Εἰς τοιαῦτα ἀποτελέσματα καταλήγουν οἱ περιφρονοῦντες τὴν ἀνάγκην μελετῶν πρὸ τῆς ἐνάρξεως κατασκευῆς τῶν ἔργων. Ἦτο μοιραῖον νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ ποὺ ἐφθάσαμεν. Νὰ συναντήσωμεν τεραστίας δυσκολίας διὰ τὴν συνέχισιν τῆς ἐνδιαμέσου χαράξεως, πέραν ἀπὸ ἓν σημεῖον καὶ νὰ ἀναγκασθῶμεν εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ ἀνοικτοῦ ἀγωγοῦ μὲ σίφωνα, νὰ φθάσωμεν σχεδὸν εἰς τὸ ἀπροχώρητον μὲ τὸ ὁριστικὸν ἀντλιοστάσιον τῆς Ὑλίκης. Νὰ παραιτηθῶμεν ἀπὸ τὰς πρακτικὰς δυνατότητας ἀρδεύσεως τῶν παρευβοϊκῶν ἐκτάσεων, ἀλλὰ καὶ τῆς Θηβαϊκῆς πεδιάδος. Τὸ ὕψος 110 μ. ποὺ ἀνυψοῦται τὸ ὕδωρ μὲ ἀντλίας εἰς τὸ ἀντλιοστάσιον Ὑλίκης εἰς τὴν κατασκευασθεῖσαν χάραξιν εἶναι ἀπαγορευτικὸν δι’ ἀρδεύσεις. Μὲ τὸ ὑδραγωγεῖον αὐτὸ δὲν θὰ γίνῃ ποτὲ δυνατὴ ἡ παροχὴ εὐθηνοῦ ὕδατος εἰς τὰς περιοχὰς Ἐλευσῖνος καὶ Ἀσπροπύργου καὶ εἰς τὴν χαμηλὴν ζώνην τοῦ Ἀττικοῦ λεκανοπεδίου, δηλαδὴ ἀκριβῶς εἰς τὰς περιοχὰς ὅπου θὰ ἐγκατασταθοῦν βαρεῖαι βιομηχανίαι, λ.χ. μεταλλουργικαί. Τοιαῦται βιομηχανίαι ἔχουν ἀνάγκην ἀφθόνου καὶ εὐθηνοῦ ὕδατος. Ἀκριβῶς τὸν ἀπώτερον, ἀλλὰ μεγάλης σημασίας αὐτὸν σκοπὸν ἐξυπηρετοῦσεν ἡ παρευβοϊκὴ χάραξις, προβλέπουσα τὴν διοχέτευσιν τοῦ πλέον τῶν 100.000.000 κυβ. μ. ὕδατος μὲ σήραγγα κάτω ἀπὸ τὴν Πάρνηθα. Μὲ αὐτὴν τὴν σήραγγα θὰ ἱκανοποιοῦντο αἱ μελλοντικαὶ ἀνάγκαι ὑδρεύσεως, ὅταν τὰ 100.000.000 θὰ ἀπεδεικνύοντο ἀνεπαρκῆ καὶ θὰ ἐπλησίαζον τοὺς ἀριθμοὺς τῶν 220 ἑκατ. κυβ. μ. διὰ τὴν ὕδρευσιν τοῦ Ἀττικοῦ λεκανοπεδίου, ἀριθμοὺς ποὺ ἔδωσεν ὁ Γάλλος εἰδικὸς Μπρινὸτ καὶ ποὺ ἐπιβεβαιώνει ἡ σημερινὴ πραγματικότης τῶν ἀναγκῶν. Ὁ Γάλλος εἰδικὸς Μπρινὸτ κληθεὶς πρὸς γνωμάτευσιν ἐπὶ τῶν μελετῶν ὑδρεύσεως ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν Ναπ. Ζέρβαν τὸ 1951, ἐζήτει 300 λίτρας κατὰ κάτοικον καθ’ ἡμέραν διὰ 2.000.000 κατοίκους ποὺ σημαίνει 220 ἑκατ. κυβ. μ. ἐτησίως. Ἡ παρευβοϊκὴ χάραξις μελετημένη ἐξονυχιστικὰ εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας θὰ ἐστοίχιζε εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν τῶν 40.000.000 κυβ. μ. ἐτησίως, 112.000.000 δρχ. στὴν δευτέραν τῶν 100.000.000 κυβ. μ. ἐτησίως δρχ. 187.000.000. Διὰ τὴν μεταφορὰν 250 ἑκ. κυβ. μ. τὸ χρόνο, δηλ. μὲ τὰς ἀρδεύσεις, 230 ἑκ. δρχ. Ὁ κ. Καραμανλῆς, ὑπεσχέθη νὰ φέρῃ τὰ 40.000.000 κυβ. μ. στὴν λίμνην Μαραθῶνος εἰς 1½ χρόνο καὶ τὰ 100.000.000 εἰς 2½ χρόνια, καὶ χρειάσθηκαν 6 χρόνια. Οἱ ἀριθμοὶ εἶναι συντριπτικοὶ διὰ τὸν κ. Καραμανλῆ καὶ ἀποδεικνύουν ποίας συνεπείας ἔχει διὰ μίαν Κυβέρνησιν νὰ ἐκτελῇ ἔργα χωρὶς νὰ ἔχῃ προηγηθῆ ὁριστικὴ μελέτη κατασκευῆς αὐτῶν, συνοδευομένη ἀπὸ ὅλα τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα, πρὸ παντὸς ὅμως ἀπὸ τὸν ἀκριβῆ προϋπολογισμόν, ἀπὸ τὴν ἀκριβῆ ἐκτίμησιν τοῦ χρόνου ἀποπερατώσεως, ἀπὸ τὴν πρόβλεψιν σταδιακῆς ἐφαρμογῆς τῆς μελέτης, ὥστε τὸ ἔργον νὰ γίνῃ γρήγορα ἀποδοτικόν. Εἰς τὴν Βουλὴν ἔγινε μακροτάτη συζήτησις εἰς δύο συνεδριάσεις τῆς 19 Νοεμβρίου καὶ 22 Νοεμβρίου 1957 ὕστερα ἀπὸ ἐρώτησιν ποὺ ὑπεβάλαμεν οἱ βουλευταὶ τῆς ΕΔΑ. Στὶς δυὸ πολύωρες ὁμιλίας μου (ἡ πρώτη διήρκεσε 2½ ὧρες καὶ ἡ δευτέρα 1 ὥρα), ἔδωσα ὅλα τὰ στοιχεῖα ἱστορικά, ἐπιστημονικά, στοιχεῖα ληφθέντα ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τοῦ Συμβουλίου Δημοσίων Ἔργων. Παραπέμπω κάθε ἐνδιαφερόμενο στὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῶν δύο αὐτῶν συνεδριάσεων. Ἀλλὰ εἶχε προηγηθῆ καὶ ἄλλη ἐπερώτησις τὸν Μάϊον τοῦ 1955 τῶν κ.κ. Ζίγδη καὶ Μητσοτάκη, πολὺ διαφωτιστικὴ καὶ ἐνδιαφέρουσα. Παρ’ ὅλας αὐτὰς τὰς συζητήσεις κατὰ τὰς ὁποίας ὁ κ. Καραμανλῆς προέβη εἰς καθησυχαστικὰς διαβεβαιώσεις εἰς τὰς ὁποίας ἀσφαλῶς δὲν ἐπίστευε καὶ αἱ ὁποῖαι τραγικῶς διεψεύσθησαν παραμένει ἀνοικτὸν τὸ ἐρώτημα. Τὸ δρᾶμα, τῆς ὑδρεύσεως δὲν πρέπει νὰ μελετηθῇ εἰς ὅλας του τὰς λεπτομερείας; Μόνον ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ διαλευκάνῃ. Δι’ ἐμὲ εἶναι πάντοτε σκοτεινὸν καὶ ἀσύλληπτον διὰ τὴν ἐπιπολαιότητα μετὰ τῆς ὁποίας συνετελέσθη. Τελειώνω τὸ μέρος τῆς προτάσεώς μας τὸ ἀναφερόμενον εἰς τὸ θέμα τῆς ὑδρεύσεως Ἀθηνῶν μὲ τὴν ἐπιγραμματικὴν φράσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀρχηγοῦ τότε τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 22 Νοεμβρίου 1957. «Ἕνας μῦθος διελύθη. Τὸ ἔργον τῆς ἐνδιαμέσου χαράξεως τῆς Ὑλίκης δὲν ὑπῆρξε μέγα ἔργον. Ὑπῆρξε μέγα λάθος καὶ μεγάλη εὐθύνη». Διὰ τὴν ἐξακρίβωσιν τοῦ μεγέθους καὶ τοῦ εἴδους τῆς καταλογιζομένης εὐθύνης περιελάβομεν τὸ ἔργον αὐτὸ εἰς τὴν πρότασίν μας. Τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1957 κατέθεσα στὴν Βουλὴν ἐρώτησιν σχετικὴν μὲ τὰ ἀπὸ πολλῶν μηνῶν τότε ἐκτελούμενα ἔργα στὴν Πλατεῖαν Ὁμονοίας (ἡ δημοπράτησίς των διὰ 6.140.800 ἔγινε στὰς 27.9.56), ζητῶν ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν ἐξηγήσεις διὰ τὴν μελέτην καὶ τὴν προβλεπομένην δαπάνην. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Συγκοινωνιῶν καὶ Δημοσίων Ἔργων κ. Γ. Ράλλης, μοῦ ἀπήντησεν ὡς ἑξῆς τὴν 28.2.1957: «Ἡ ἐργασία ἀναμορφώσεως τῆς Πλατείας Ὁμονοίας κατεκυρώθη εἰς τὸ ποσὸν τῶν 6.140.800 δραχμῶν. Λόγῳ τῆς ἀποφασισθείσης δημιουργίας παραρτήματος Ταχυδρομείου ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς διασφαλίσεως ἀπὸ τοῦδε τῶν τεχνικῶν προϋποθέσεων διὰ τὴν διέλευσιν ὑπὸ τὸν σημερινὸν σταθμὸν τῶν ΕΗΣ κατὰ τὸν ἄξονα τῶν ὁδῶν Πανεπιστημίου–Ἁγίου Κωνσταντίνου τοῦ μελλοντικοῦ ὑπογείου μητροπολιτικοῦ σιδηροδρόμου τὸ ποσὸν τῶν 6.140.800 θὰ ἀνέλθῃ εἰς 10.000.000 δρχ. τοὐλάχιστον. Ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἐν θέματι ἐργασιῶν ἀπεφασίσθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως». Μὲ αὐτὸ τὸ πνεῦμα ἔγιναν κατὰ καιροὺς δηλώσεις στὸν τύπον ἀπὸ τὸν κ. Ράλλη. Φαίνεται ὅτι τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἐγνώριζε τὶ πραγματικὰ συνέβαινε. Τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1958 σὲ ἄρθρον μου στὸν «Οἰκονομικὸν Ταχυδρόμον» προέβλεπα ὅτι ἡ δαπάνη θὰ ἀνέλθῃ στὸ ποσὸν τῶν 54.000.000 δραχμῶν, δηλαδὴ ὅτι θὰ σημειώσῃ ὑπέρβασιν 800% τὸ ἔργον αὐτὸ ποὺ ἐπροχώρει χωρὶς καμμίαν μελέτην, κυριολεκτικῶς στὸ βρόντο. Ὁ τελικὸς ὅμως ἀπολογισμὸς τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας Μονίμων Ὁδοστρωμάτων, ἀναβιβάζει τὴν συντελεσθεῖσαν δαπάνην εἰς 65.689.000 δηλαδὴ τὴν ὑπέρβασιν εἰς 970% ἢ δαπάνην ἑνδεκαπλασίαν τῆς προϋπολογισθείσης. Ἀφ’ ἑτέρου, εἶναι ἀνάγκη νὰ σημειωθῇ, ὅτι τὰ ἔργα τῆς Πλατείας Ὁμονοίας εἶναι κυριολεκτικῶς ἀνόητα, ὅτι οἱ σκοποὶ ποὺ ἐπιδιώκουν ἀποσυμφορήσεως τῆς κυκλοφορίας τῶν πεζῶν δὲν ἐπιτυγχάνονται ἀποτελεσματικά, ὅτι τὰ ὑπόγεια καταστήματα δὲν ἀποδίδουν. Τὸ ἔργον ἤρχισε χωρὶς καμμίαν μελέτην, μὲ ἕνα σκίτσο μόνον τοῦ ἀρχιτέκτονος τοῦ Ὑφυπουργείου Οἰκισμοῦ, ἑνὸς πολὺ καλοῦ ἀρχιτέκτονος, ἀλλὰ τρομερὰ ἀπησχολημένου μὲ μεγάλας ἰδιωτικὰς ἐργασίας (κέντρον «Ἀστέρια» Γλυφάδας, Ξενοδοχεῖον «Χίλτον» κ.ἄ.). Μὲ τὸ σκίτσο του προέβλεπε ἀρχικὰ τὴν κατασκευὴν μιᾶς ὑπογείου διαβάσεως ποὺ νὰ διασταυρώνῃ τὸν ὑπόγειον σταθμὸν ἀπὸ τὴν ὁδὸν Πανεπιστημίου στὴν ὁδὸν Ἁγίου Κωνσταντίνου καὶ δύο καθέτων ἐπὶ τὴν πρώτην διαβάσεων, ποὺ νὰ διήκουν παράλληλα καὶ ἑκατέρωθεν τοῦ σταθμοῦ μὲ διεύθυνσιν ἀπὸ τὴν ὁδὸν Ἀθηνᾶς πρὸς τὴν ὁδὸν Γʹ Σεπτεμβρίου. Ἡ πρώτη δίοδος, ἡ ἐγκαρσία σὲ σχέσιν μὲ τὸν σταθμὸν θὰ εἶχεν ἀπὸ τὶς δύο πλευρὲς σειρὰς καταστημάτων. Μὲ τὴν πάροδον ὅμως τοῦ χρόνου ὕστερα ἀπὸ νέα πρόχειρα σκίτσα, τὰ ἀρχικὰ προσχέδια (ποὺ δὲν ἦσαν οὔτε κἂν προσχέδια) μετεβλήθησαν καὶ ἔγινε μιὰ ἄσκοπος, ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος ἐπέκτασις τῶν ὑπογείων χώρων, σὲ σημεῖον ὥστε νὰ προκύψῃ ἕνας ὑδροκέφαλος, ἀποτελούμενος ἀπὸ δύο ὑπογείους πλατείας χωριζομένας ἀπὸ τὸν ὑπόγειον σταθμόν. Δὲν ἐμελετήθη ὅμως ἡ συσχέτισις τοῦ ἔργου αὐτοῦ μὲ τὸν τρόπον ἐπικοινωνίας τῶν δύο ὑπογείων πλατειῶν διὰ μέσου τοῦ ὑπάρχοντος σταθμοῦ τοῦ σιδηροδρόμου. Δὲν ὑπελογίσθη τὶ θὰ στοιχίσῃ ἡ προσαρμογὴ τοῦ ἔργου αὐτοῦ μὲ τὸν τότε ὑπάρχοντα σταθμὸν τοῦ ὑπογείου σιδηροδρόμου, διὰ τὴν ὁποίαν προσαρμογὴν ἦτο ἀπαραίτητος ἡ κατεδάφισις τοῦ δαπέδου, τῶν ὑποστηλωμάτων καὶ τῆς ὀροφῆς τῆς αἰθούσης ἐκδοτηρίων. Δὲν ἐσκέφθησαν, ὅτι διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς παραλλήλου πρὸς τὸν σταθμὸν διαβάσεως στὰς ἀρχὰς τῶν ὁδῶν Ἀθηνᾶς καὶ Σταδίου ὑπῆρχεν ὁ ὑποσταθμὸς τῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας, ποὺ ἀπετέλει μέγα ἐμπόδιον διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς διαβάσεως καὶ τοῦ ἀκραίου κλιμακοστασίου. Ἔγιναν δύσκολοι δαπανηραὶ ἐργασίαι τροποποιήσεως τῆς ὀροφῆς τοῦ ἠλεκτρικοῦ ὑποσταθμοῦ, ὥστε νὰ γίνῃ δυνατὴ ἡ συνέχισις τῆς ὑπογείου στοᾶς. Μὲ τὴν πρόοδον τοῦ ἀμελετήτου ἔργου μόνον κατάλαβαν οἱ ἁρμόδιοι τὰς δυσκολίας αὐτοῦ, λ.χ. ὅτι τὸ ὕψος τῆς γραμμῆς τοῦ Ἠλεκτρικοῦ Σιδηροδρόμου ὑπεχρέωνε τοὺς τεχνικοὺς νὰ δώσουν στὴν πλατεῖαν καὶ περισσότερον στὸ κέντρον της μίαν ἀνωφέρειαν. Σὲ μερικὰ σημεῖα καὶ μάλιστα πρὸς τὴν ὁδὸν Σταδίου ἡ διαφορὰ τοῦ ὕψους τῆς πλατείας ἀπὸ τὸ ὕψος τῆς ὁδοῦ εἶναι μεγάλη. Ὅλα ὅμως τὰ ζητήματα αὐτὰ ποὺ προέκυπταν καθημερινὰ ἀπεδείκνυαν τὴν πρωτόγονον κατάστασιν ἀντιλήψεων τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸν τρόπον ἐκτελέσεως ἑνὸς ἔργου, ἀποδειχθέντος ἀνοήτου καὶ ἀσκόπου. Στὸ μεταξὺ ἐγεννήθη ἡ σκέψις, ὅτι ἴσως κατασκευασθῇ μητροπολιτικὸς ὑπόγειος σιδηρόδρομος, ὅτι ἴσως θὰ διεσταυρώνετο ὁ μητροπολιτικός, «τὸ μετρὸ τῶν Ἀθηνῶν» μὲ τοὺς Ἑλληνικοὺς Ἠλεκτρικοὺς Σιδηροδρόμους στὴν Πλατεῖαν Ὁμονοίας. Ὅλα αὐτὰ ἦσαν ὑποθέσεις χωρὶς καμμίαν βάσιν διότι δὲν ὑπῆρχε οὔτε κἂν προμελέτη διὰ τὸ μελλοντικὸν μητροπολιτικὸν δίκτυον τῆς πόλεως. Ἐν τούτοις κατεβιβάσθησαν ὡρισμένα ὑποστηλώματα τῆς ὀροφῆς τῆς Πλατείας σὲ μέγα βάθος, 15–25 μέτρων μέσα σὲ φρέατα διὰ ν’ ἀντιμετωπισθῇ τὸ ἐνδεχόμενον αὐτὸ τῆς ὑποθετικῆς διελεύσεως μελλοντικῶς τῆς γραμμῆς τοῦ ὑπογείου σιδηροδρόμου ποὺ θὰ εἶχε διεύθυνσιν ἀπὸ τὴν ὁδὸν Ἁγίου Κων) νου πρὸς τὴν Λεωφόρον Πανεπιστημίου, διότι ὑποτίθεται ὅτι θὰ ἤρχετο ἀπὸ τὸ σταθμὸ Λαρίσης. Ἐννοεῖται ὅτι δὲν ὑπῆρχε καμμία μελέτη προϋπολογισμοῦ διὰ τὴν θεμελίωσιν τοῦ ἔργου καὶ τὰς ἀποχετεύσεις. Τὸ ὑπουργεῖον Δημοσίων Ἔργων καὶ οἱ ἐκτελεσταὶ τῶν ἔργων διαμορφώσεως τῆς Πλατείας δὲν ἐγνωστοποίησαν ἐγκαίρως στὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν ὑπονόμων τὰ ὁριστικὰ σχέδια διὰ νὰ καταρτισθοῦν αἱ μελέται παροχετεύσεως τῶν ὀμβρίων ὑδάτων. Ἡ δημοσία ὑπηρεσία ὑπονόμων εἶχε καταρτίσει τὰς ἀρχικὰς της μελέτας μὲ βάσιν τὸ παλαιὸν της ἐπίπεδον τῆς Πλατείας καὶ ὄχι μὲ τὰς δημιουργουμένας κλίσεις διὰ τὰς ὁποίας μιλήσαμεν. Ἡ νεωτέρα ὅμως καὶ τελικὴ κατασκευὴ τῆς ἐπιφανείας της ἐπέβαλε στὴν Ὑπηρεσίαν Ὑπονόμων τὴν ἐκπόνησιν ἄλλων μελετῶν καὶ σχεδίων καθ’ ὅσον ἡ συγκέντρωσις τῶν ὑδάτων ὅλου τοῦ χώρου, συγκλίνει τώρα πρὸς τὴν ὁδὸν Πανεπιστημίου. Στὸ σημεῖον αὐτὸ καταλήγουν καὶ τὰ κατερχόμενα διὰ τῶν ὁδῶν Πανεπιστημίου καὶ Σταδίου ὄμβρια ὕδατα μὲ μόνην διέξοδον τὴν ὁδὸν Πατησίων. Ἡ διάνοιξις ὅμως καταλλήλων φρεάτων στὰ σημεῖα αὐτὰ προσέκρουσε σὲ σοβαρὰ τεχνικὰ ἐμπόδια ἐξ αἰτίας τῆς ὑπάρξεως ἐκεῖ ἠλεκτρικῶν καλωδίων καὶ σωλήνων φωταερίου, τῶν ὁποίων ἡ μεταφορὰ προϋπέθετε ἐργασίαν πολλῶν μηνῶν καὶ μεγάλας προσθέτους δαπάνας. Ἀναφέρω ὅλας αὐτὰς τὰς λεπτομερείας διὰ νὰ μάθῃ ὅλος ὁ κόσμος σὲ τί εἴδους περιπετείας καὶ ἀσκόπους σπατάλας ὡδήγησε καὶ στὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἡ «δραστηριότης» τοῦ κ. Καραμανλῆ καὶ αἱ ἐπεμβάσεις του εἰς ἔργα ποὺ δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ κατανοήσῃ. Ἡ ἔλλειψις κάθε εἴδους μελέτης ἀποτελεῖ τραγικὴν ἐπιπολαιότητα καὶ μεγίστην ἀσυνειδησίαν τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως στὴν διάθεσιν μεγίστων ποσῶν προερχομένων ἀπὸ φορολογίαν τῶν λαϊκῶν τάξεων, ὄχι μόνον τοῦ περιφήμου 10λέπτου τῶν εἰσιτηρίων ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ, μὲ μοναδικὸν σκοπὸν τὴν διασπάθησιν σὲ ἄσκοπα καὶ ἀνόητα ἔργα, ὅταν οἱ συνοικισμοὶ τῶν Ἀθηνῶν ἀποτελούμενοι ἀπὸ ἄθλιες παράγκες εἶναι βουτηγμένοι στὸ βοῦρκο, καὶ στεροῦνται τῶν στοιχειωδῶν ἀναγκῶν νεροῦ, φωτισμοῦ, μέσων συγκοινωνίας, ὑπονόμων, δρόμων. Σήμερον εἶναι ἀδύνατον νὰ καταλογίσῃ κανεὶς εὐθύνας στὰς Ὑπηρεσίας, τοῦ Ὑπουργείου. Ὅλοι διαμαρτύρονται διότι τὰ ἀρχικὰ προσχέδια μετεβλήθησαν, διὰ τὴν ἀκατανόητον ἐπέκτασιν τῶν ὑπογείων χώρων, διὰ τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν παρεδόθησαν ποτὲ ὁριστικὰ σχέδια δαπέδων καὶ ὀροφῆς οὔτε σχέδια τομῶν οὔτε σχέδια ἀποχετεύσεων οὔτε ἀρχιτεκτονικὰ σχέδια ὑπογείων καταστημάτων οὔτε στατικαὶ μελέται (ἀλλ’ ἀνετέθησαν στὸν ἐργολάβον) οὔτε ἐμελετήθη ἡ συγγραφὴ ὑποχρεώσεων διὰ τὴν διάταξιν τῶν κυλιομένων κλιμάκων. Ἔχουν δίκαιον νὰ διαμαρτύρωνται ὅλαι αἱ Ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου διότι ὁ ἀποκλειστικὰ ὑπεύθυνος σ’ αὐτὸν τὸν τραγέλαφον εἶναι ὁ κ. Καραμανλῆς. Ἡ ἔλλειψις μελετῶν ἔγινε, ὅπως ἦτο φυσικὸν ἀφορμὴ πολλῶν σφαλμάτων καὶ ζημιῶν. Ὡρισμένα τμήματα τοῦ ἔργου κατεδαφίσθησαν καὶ κατεσκευάσθησαν ἐκ νέου, λ.χ. ὁ ἀνατολικὸς τοῖχος πρὸς τὴν ὁδὸν Πανεπιστημίου. Ἀλλὰ ἀνακύπτει καὶ ζήτημα ἠθικῆς τάξεως βαρῦνον τοὺς διαχειριζομένους τὰ δημόσια συμφέροντα, διὰ τὴν διαδικασίαν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου. Προκηρύσσουν δημοπρασίαν δι’ ὡρισμένον ἔργον ἀξίας 6.000.000 καὶ ὕστερα ἀπὸ σχολαστικὰς συγκρίσεις τὸ κατακυρώνουν στὸ ὄνομα τοῦ τελευταίου μειοδότου. Τὸ ἔργον γίνεται ἐντελῶς διαφορετικὸν ἀπὸ τὸ προβλεπόμενον, ἡ ἀξία του πολλαπλασιάζεται, προστίθενται νέαι ἐργασίαι μὴ προβλεπόμεναι καὶ ὁ ἐργολάβος τῶν 6.000.000 τὸ συνεχίζει μὲ συγκριτικοὺς πίνακας. Δὲν ἀποτελεῖ αὐτὸ κατάφωρον παραβίασιν τῆς ἐννοίας τοῦ διαγωνισμοῦ; Δὲν δημιουργεῖ ὑποψίας καὶ δὲν καθιστᾶ τὴν ὅλην διαδικασίαν διαβλητήν; Ἀλλὰ καὶ κάτι ἄλλο ποὺ ἐμπίπτει σ’ αὐτὴν τὴν πολὺ ἀξιοκατάκριτον διαδικασίαν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου. Ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἐφηρμόσθη ἡ διάταξις καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται κατόπιν ἀδείας τοῦ Ὑπουργοῦ—ἡ ὁποία σημειωτέον δὲν ζητεῖται κἄν—ἡ ἀνάληψις μελετῶν καὶ ἐκτέλεσις ἰδιωτικῶν ἔργων παρὰ ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων. Τὸ θέμα τοῦτο πρέπει ν’ ἀποτελέσῃ ἓν τῶν πρωταρχικῶν κεφαλαίων ἐλέγχου τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς ἧς προτείνομεν τὴν σύστασιν. Ἡ διάταξις αὕτη ἐθεσπίσθη μὲ τὴν ἔννοιαν νὰ παρέχεται ἡ δυνατότης εἰς τοὺς μηχανικοὺς τοῦ Ὑπουργείου ν’ ἀσκοῦν τὸ ἐπάγγελμα τοῦ μηχανικοῦ καὶ ν’ ἀπολαμβάνουν οὕτω συμπληρωματικῶν τινων περιωρισμένων πάντως ἀμοιβῶν, ἐφ’ ὅσον ἡ ἰδιωτικὴ ἄσκησις ἐπαγγέλματος δὲν εὑρίσκεται εἰς σαφῆ ἀντίθεσιν μὲ τὸ καθῆκον τους ὡς δημοσίων ὑπαλλήλων, ἐφ’ ὅσον δὲν δημιουργοῦνται παρεξηγήσεις ὅτι προτιμῶνται διὰ τὰς ἰδιωτικὰς ἐργασίας ἀκριβῶς διότι λόγῳ τῆς δημοσιοϋπαλληλικῆς των ἰδιότητος εἶναι εἰς θέσιν νὰ εὐνοήσουν ἰδιώτας οἱ ὁποῖοι πιθανὸν νὰ εἶναι μεγάλαι ἐπιχειρήσεις ἢ οἰκονομικὰ συγκροτήματα, ὅπως ἡ ἐπιχείρησις τοῦ Ξενοδοχείου Χίλτον, τοῦ ὁποίου ἀντὶ τεραστίας ἀμοιβῆς ἀρχιτέκτων μελετητὴς καὶ ἐπιβλέπων ἦτο ὁ διευθυντὴς τῆς Πολεοδομίας κ. Προκόπης Βασιλειάδης, ὁ μέγας αὐτὸς ὑπεύθυνος τοῦ δράματος τῆς πλατείας Ὁμονοίας. Τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1961 ἠγέρθη μεγάλος δημοσιογραφικὸς θόρυβος διὰ πολεοδομικὰς ἀνωμαλίας καὶ προνομιακὰς παραχωρήσεις, κατ’ ἐξαίρεσιν τοῦ πολεοδομικοῦ κανονισμοῦ, σημειωθείσας κατὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ ξενοδοχείου Χίλτον καὶ εἰς πλείστας ἄλλας περιπτώσεις. Ἀρχιτέκτων τοῦ τεραστίου αὐτοῦ κτιρίου διὰ τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθησαν 15 ἑκατομμύρια δολλάρια, ἦτο καθὼς εἴπομεν ὁ κ. Προκόπης Βασιλειάδης, διευθυντὴς τῆς Πολεοδομίας τοῦ Ὑφυπουργείου Οἰκισμοῦ καὶ συντάκτης τοῦ σκίτσου ποὺ ἐθεωρήθη «μελέτη», διὰ τὴν πλατεῖαν Ὁμονοίας, ποὺ τόσον ἐδεινοπάθησε καὶ ποὺ παρουσίασε τὸ καταπληκτικὸν ποσοστὸν ὑπερβάσεων 970%. Εἰς φωτογραφίαν δημοσιευθεῖσαν εἰς τὸ «Βῆμα», ὁ κ. Βασιλειάδης ἐπιδεικνύει εἰς τὸν κ. Καραμανλῆν καὶ τοὺς Ὑπουργοὺς κ.κ. Γκίκαν καὶ Τσάτσον τὸ πρόπλασμα τοῦ ἔργου του, τοῦ ξενοδοχείου Χίλτον. Τὸ «Βῆμα» τῆς 31.3.61 γράφει: «Ἂς ἴδωμεν τώρα καὶ τὸ θέμα τοῦ ξενοδοχείου Χίλτον, τὸ ὁποῖον ἐπίσης συζητεῖται εὐρύτατα μεταξὺ τοῦ τεχνικοῦ κόσμου. Ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν εἶχεν ἀρχίσει ἡ συζήτησις διὰ τὴν δημιουργίαν ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ εἶχε γενικῶς προκριθῆ ἡ περιοχὴ ἐκείνη διὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ Κέντρου. Τότε ἐνεφανίσθη ὁ ἐπιχειρηματίας κ. Πεζᾶς καὶ ἐπρότεινε τὴν ἀνέγερσιν τοῦ ξενοδοχείου Χίλτον εἰς αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν περιοχήν. Ἡ πρότασίς του συνήντησε πολλὰς ἀντιδράσεις διὰ λόγους οὐσιαστικοὺς καὶ διὰ λόγους αἰσθητικούς, ἀλλὰ κυρίως, διότι ὁ χῶρος προωρίζετο διὰ τὸ Πνευματικὸν Κέντρον. Αἱ ἀντιδράσεις ὅμως αὗται, ἔμειναν ἄνευ ἀποτελέσματος ἀπὸ τῆς στιγμῆς ποὺ ὁ ἐπιχειρηματίας ἐσκέφθη νὰ προσλάβῃ ὡς ἀρχιτέκτονά του τὸν κ. Προκόπην Βασιλειάδην, ἀσκοῦντα ΥΠΕΥ-ΘΥΝΟΝ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΗΝ ἐξουσίαν εἰς τὸν τομέα τῆς πολεοδομίας. Ὡς διὰ μαγείας τὸ Κράτος συνεφώνησε τότε ὁ χῶρος νὰ δοθῇ εἰς τὸ Χίλτον. Ἐν συνεχείᾳ τὸ ξενοδοχεῖον ἐζήτησε νὰ τοῦ δοθῇ ὕψος μεγαλύτερον τοῦ ἐπιτρεπομένου ἀπὸ τοὺς πολεοδομικοὺς κανονισμούς. Ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ τὸ ὕψος παρεχωρήθη». Ἡ «Ἐλευθερία» τῆς 4ης Ἀπριλίου 1961, γράφει μὲ τὸν τίτλον «ΤΑ ΑΣΥΜΒΙΒΑΣΤΑ». «Τὸ ξενοδοχεῖον Χίλτον ἀνεγείρεται εἰς ἕνα προνομιοῦχον χῶρον τῆς πρωτευούσης παραχωρηθέντα ὑπὸ τοῦ δημοσίου καὶ εἰς ὕψος — κατ’ ἐξαίρεσιν — πολὺ ἀνώτερον οἱασδήποτε ἄλλης οἰκοδομῆς τοῦ λεκανοπεδίου τῆς Ἀττικῆς. Ἦτο γνωστὸν δὲ ἀπὸ διετίας καὶ πλέον, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις τοῦ ξενοδοχείου ἐξησφάλισε τὰς δύο αὐτὰς παραχωρήσεις, καθ’ ὃν χρόνον ἐχρησιμοποίει ἐπ’ ἀμοιβῇ ὡς μελετητὴν τὸν διευθυντὴν Πολεοδομίας τοῦ Ὑφυπουργείου Οἰκισμοῦ ἀρχιτέκτονα. Πρόκειται περὶ μιᾶς ὑποθέσεως, ἡ ὁποία ἐπροκάλεσεν ἀρκετὰς συζητήσεις ἐν καιρῷ καὶ ἡ ὁποία ἐπαναφέρεται τώρα εἰς τὴν μνήμην τοῦ κοινοῦ μὲ τὴν δημοσίευσιν ἐπισήμων καὶ ἀνεπιδέκτων ἀμφισβητήσεως ἐγγράφων, ποὺ ἀποδεικνύουν τὰς δύο ταὐτοχρόνους ἰδιότητας τοῦ κ. Π. Βασιλειάδη. Εἰς ἀπάντησιν τῶν ἐπικρίσεων, αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν τότε εἶχεν ἀνακοινωθῆ ἀπὸ ἐπισήμου πλευρᾶς, ὅτι δὲν ὑπῆρχε νομικὸν κώλυμα καὶ ὅτι ὁ διευθυντὴς τοῦ Πολεοδομικοῦ Γραφείου ἐδικαιοῦτο ν’ ἀσχολῆται παραλλήλως καὶ μὲ ἰδιωτικὰς ἐργασίας. Καὶ ἡ ὑπόθεσις ἐκοιμήθη. Τὰ πράγματα, ὅμως, δὲν εἶναι τόσον ἁπλᾶ. Ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἀσυμβίβαστον νομικῶς, ὑπῆρχε πάντως τὸ ἠθικὸν ἀσυμβίβαστον διότι ἡ θέσις τοῦ Διευθυντοῦ Πολεοδομίας τοῦ Ὑφυπουργείου Οἰκισμοῦ εἶναι θέσις καιρία τοῦ κρατικοῦ μηχανισμοῦ, ἐκτεταμένης ἁρμοδιότητος καὶ ἀποφασιστικῆς σημασίας καὶ διὰ τὸ Κράτος καὶ διὰ τοὺς πολίτας. Καὶ τὸ ἠθικὸν αὐτὸ ἀσυμβίβαστον ἐπετείνετο ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι ὁ κ. Βασιλειάδης ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ Διευθυντοῦ θ’ ἐγνωμοδότει ἐπὶ ὑποθέσεως κατ’ ἐξαίρεσιν (δηλ. περὶ τοῦ πέραν τοῦ κανονικοῦ ὕψους τοῦ ξενοδοχείου) εἰς τὴν ὁποίαν ἦτο ἀναμεμιγμένος ὡς ἰδιώτης». Τὸ δὲ «Βῆμα» τῆς αὐτῆς ἡμέρας (4.4.61) δημοσιεύει δήλωσιν τοῦ Ὑπουργοῦ Δημ. Ἔργων κ. Γκίκα, ὅτι «οὐδεμία ἄδεια ἐχορηγήθη διὰ τὴν ἐκπόνησιν τῆς μελέτης καὶ ἐπίβλεψιν τοῦ ξενοδοχείου Χίλτον», καὶ συνεχίζει: «Εἰς τὸ Χίλτον ὅμως, ὁ κ. Διευθυντὴς Πολεοδομίας τοῦ Ὑπουργείου, ὁ ὁποῖος συνεκέντρωνεν εἰς ἑαυτὸν τὰς ἰδιότητας τοῦ κρατικοῦ ἐλέγχοντος λειτουργοῦ καὶ τοῦ ἔναντι ἀμοιβῆς ἰδιώτου μελετητοῦ, παρεχώρησεν—εἴτε ὁ ἴδιος εἴτε ἐμμέσως—αὔξησιν ὕψους ἑκατὸν τοῖς ἑκατὸν περίπου ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ ὕψος τῶν γειτονικῶν κτιρίων. Πράγματι, τὸ ὕψος τοῦ Χίλτον πλησιάζει τὰ 50 μέτρα, ἔναντι τῶν μόλις 25 ἕως 27 μέτρων, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνέρχεται τὸ ὕψος τῶν ἀπέναντι κτιρίων τῆς λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας. Ἐπιπροσθέτως ἐδῶ παρεμβαίνει, δυστυχῶς, ἡ ἀμοιβὴ τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ κ. Βασιλειάδης ἀπὸ τὴν ἐπιχείρησιν καὶ ἡ ὁποία φωτίζει μὲ παράδοξον φῶς τὴν ὅλην αὐτὴν ὑπόθεσιν. Πρέπει νὰ εἶχε μεγάλας παρασκηνιακὰς ὑποστηρίξεις ἡ ἐπιχείρησις Χίλτον πλησίον τῶν ἁρμοδίων ὑπηρεσιῶν τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων διὰ νὰ ἐπιτύχῃ μὲ ὅσην εὐκολίαν ἐπέτυχε τὸν χῶρον — ὁ ὁποῖος γειτνιάζει μὲ χῶρον εἰς ὃν πρόκειται νὰ ἀνεγερθοῦν κτίσματα κοινωφελοῦς προορισμοῦ, δηλ. τοῦ Πνευματικοῦ Κέντρου— τὸ ὑπέρμετρον ὕψος καὶ ἄλλα τινά». Εἰς τὸ «Βῆμα» τῆς 5)4)61. «Καὶ ἀνακύπτει καὶ πάλιν τὸ ἐρώτημα: Ποία κύρωσις ἐπεβλήθη ἐναντίον τοῦ κ. Βασιλειάδη διὰ τὸ γεγονός, ὅτι δὲν ἔλαβεν ὡς ὤφειλεν, ἄδειαν διὰ νὰ συντάξῃ ἔναντι ἀμοιβῆς τὴν μελέτην τοῦ Χίλτον; Καὶ ἐπίσης ποῖα μέτρα ἔλαβεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Δημοσίων Ἔργων διὰ νὰ περιορίσῃ τὴν αὐθαιρεσίαν τῆς καταπατήσεως ὑπὸ τοῦ Χίλτον τῶν οἰκοδομικῶν γραμμῶν τῆς λεωφόρου Βασιλέως Κωνσταντίνου καὶ τῆς ὁδοῦ Ἰλισοῦ εἰς βάρος τῶν πρασιῶν; Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ θέμα τοῦ ὕψους τῶν οἰκοδομῶν τῆς ὁδοῦ Ἡρώδου τοῦ Ἀττικοῦ. Πρὸ τοῦ οἰκοδομικοῦ κανονισμοῦ τοῦ 1955, τὸ ὕψος εἰς τὸ οἰκόπεδον τοῦ Ἀμαλιείου δὲν ἦτο 23,10 μ. ὡς ἰσχυρίσθη προχθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Δημοσίων Ἔργων, ἀλλὰ 18 μέτρα. Ἡ ἐπίκρισίς μας ἐν προκειμένῳ ἀφορᾷ τὰ ἐπακολουθήσαντα, εἰς τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν μᾶς ἐδόθη ἀπάντησις. Συγκεκριμένως, ἐνῷ ἡ ὑπηρεσία Οἰκισμοῦ ἐζήτησε τὴν 27ην Δεκεμβρίου 1951, τὸν ὑποβιβασμὸν τοῦ ὕψους κάτω τῶν 18 μέτρων καὶ ὁ Δῆμος συνεφώνησε τελικῶς εἰς τὰ 14 μέτρα, ἡ ἰδία ὑπηρεσία Οἰκισμοῦ, τὸν Αὔγουστον τοῦ 1955, περιέλαβε καὶ τὸ οἰκόπεδον εἰς τὰς γενικὰς αὐξήσεις τῶν ὑψῶν, καταργήσασα τὴν ἰσχύουσαν προηγουμένην διάταξιν περὶ χαμηλοτέρου ὕψους. Τὸ πρᾶγμα ἔχει τὴν ἑξῆς σημασίαν: Τὸ οἰκόπεδον τοῦ Ἀμαλιείου ἐπωλήθη εἰς ἰδιώτας ἐπιχειρηματίας καθ’ ὃν χρόνον ἐπεκράτει ἡ ἀπειλὴ περὶ περαιτέρω ὑποβιβασμοῦ τοῦ ὕψους καὶ ἐκκρεμοῦσεν εἰς τὸν Δῆμον ἡ σχετικὴ διαδικασία. Ἀφοῦ ὅμως τὸ ἠγόρασαν οἱ ἐπιχειρηματίαι, ὑπὸ ΚΑΛΟΥΣ ΔΙ’ ΑΥΤΟΥΣ ΟΡΟΥΣ, λόγῳ τῆς ἀνωτέρω ἐκκρεμότητος, ἡ Ὑπηρεσία Οἰκισμοῦ ἔσπευσε νὰ ἀποκαταστήσῃ τὸ ὕψος!!». Ἐπίσης εἰς τὸ «Βῆμα» τῆς 11ης Ἀπριλίου 1961 δημοσιεύεται κύριον ἄρθρον μὲ τὸν τίτλον ΜΕΝΕΙ ΑΝΟΙΚΤΟΝ, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἀποσπῶμεν τὴν ἑξῆς περικοπήν: «Ἡ συμμετοχὴ τοῦ ἐν λόγῳ ἀνωτάτου κρατικοῦ λειτουργοῦ, εἰς ἀρχιτεκτονικὰς μελέτας, βεβαιώνεται μὲ φωτοτυπημένα στοιχεῖα φέροντα τὴν ὑπογραφήν του καὶ ΟΜΟΛΟ-ΓΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΔΙΟΝ μὲ τὴν φορολογικὴν δήλωσιν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Ηʹ Ἐφορίαν Ἀθηνῶν. Ἐπὶ ὡμολογημένου ἀδικήματος ἡ ἀνάκρισις εἶναι περιττή. Καὶ δὲν ἀπομένει παρὰ νὰ δημοσιευθῇ τὸ ταχύτερον τὸ πόρισμα τῆς διαταχθείσης ἐρεύνης διὰ νὰ ἀντιληφθῇ ἡ Κοινὴ Γνώμη πῶς ἀντιλαμβάνεται τὸ θέμα τῆς ἐπιβολῆς κυρώσεων ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ θεμάτων ΗΘΙΚΗΣ ΤΑΞΕΩΣ. Διότι εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν δὲν ὑπῆρξε μόνον παράβασις τοῦ νόμου, ὑπῆρξε καὶ σοβαρὰ ἠθικὴ παράβασις». Εἰς τὸ «Βῆμα» τῆς 6ης Ἀπριλίου 1961, εἰς κύριον ἄρθρον ἀναγράφονται τὰ ἑξῆς: «Κατάπληξιν ἐξ ἄλλου προξενεῖ εἰς τὸν τεχνικὸν κόσμον καὶ εἰς ὅλους τοὺς πολίτας ἡ δήλωσις, ὅτι τελικῶς τὸ πελώριον θέμα ποὺ ἀνεκίνησε τὸ «Βῆμα» συρρικνοῦται καὶ ἐντοπίζεται εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ ξενοδοχείου Χίλτον καὶ μόνον, ΔΥΣΤΥΧΩΣ, ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΤΣΙ. Τὸ θέμα εἶναι πολὺ εὐρύτερον, ὅπως ἀποδεικνύουν τὰ ἄλλα παραδείγματα τὰ ὁποῖα ἐθέσαμεν ἐνώπιον τῆς Κοινῆς Γνώμης, ὅπως ἡ αὐξομείωσις τῶν ὑψῶν, ὡς νὰ ἐπρόκειτο περὶ Χρηματιστηρίου. Διότι συνέβη καὶ αὐτό: Νὰ μειοῦται τὸ ὕψος προτοῦ πωληθῆ ἓν οἰκόπεδον καὶ νὰ αὐξάνεται μετὰ τὴν πώλησίν του. Ὅπως συνέβη μελέται ἡμικρατικῶν Ὀργανισμῶν νὰ ἀνατίθενται εἰς ΔΗΜΟΣΙΟΥΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΣ, διαγωνισμοὶ ἀναλόγων Ὀργανισμῶν νὰ κανονίζεται ἐκ τῶν προτέρων ὅτι θὰ κερδίζωνται ἀπὸ δημοσίους ἐπίσης λειτουργούς, πρασιαὶ αἱ ὁποῖαι νὰ καταβροχθίζωνται ἄνευ οὐδεμιᾶς κυρώσεως, ὅπως συνέβη μὲ τὸ Χίλτον καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς». Δὲν εἶναι μόνον αὐτὰ δυστυχῶς ποὺ κρατοῦν ἀνάστατον τὸν τεχνικὸν κόσμον. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλα ΠΟΛΥ ΒΑΡΥ-ΤΕΡΑ, βαρύτερα καὶ ἀπὸ τὸ Χίλτον καὶ ἀπὸ τὸν Ο.Λ.Π., τὰ ὁποῖα θὰ πρέπει νὰ ἐπισύρουν τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Δημοσίων Ἔργων, ἐὰν εἰλικρινῶς ἐπιθυμῇ νὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν ἠθικὴν καὶ τὴν ἔννομον τάξιν. Ὑπάρχει, συγκεκριμένως, ἡ ὑπόθεσις τῆς Λαχαναγορᾶς, πρὸ τῆς ὁποίας ὠχριοῦν ὅλαι αἱ ἄλλαι. Διότι εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἀναμιγνύεται καὶ πάλιν ὁ γνωστὸς ἀνώτερος δημόσιος ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος μεταβάλλει αἰφνιδίως ἰδιότητα καὶ ἀναλαμβάνει ΩΣ ΙΔΙΩΤΗΣ, ἀλλ’ ἄνευ διαγωνισμοῦ, ἕνα ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα οἰκοδομικὰ ἔργα τῶν τελευταίων ἐτῶν. Θὰ γνωρίζῃ, ἀσφαλῶς, ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι διὰ τὸ ἔργον αὐτὸ προβλέπεται δαπάνη 200 ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ ψυκτικοὺς χώρους, καταστήματα, γραφεῖα κλπ. εἰς ἔκτασιν 350 στρεμμάτων. Ἡ χρηματοδότησις τοῦ ἔργου, λόγῳ ἀκριβῶς τῆς ἐκτάσεώς του, κατέστη δυνατὴ μόνον χάρις εἰς τὴν ἀμερικανικὴν βοήθειαν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἅμα τῇ ἐγχειρίσει τῆς ἐπιταγῆς ὑπὸ τῆς Ἀμερικανικῆς Ἀποστολῆς διὰ τὴν χρηματοδότησιν τῆς Λαχαναγορᾶς, ἐδόθη πρὸς δημοσίευσιν καὶ ἡ μακέττα τοῦ ἔργου, πρὶν καθορισθῇ ποῖος θὰ ἦτο ὁ μελετητής; Μήπως γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργός, ποῖος εἶχεν ἐκπονήσει τὴν μακέτταν αὐτήν; Εἶναι ἀληθές, ὅτι εἰς τὴν συσταθεῖσαν Ἐπιτροπὴν Μελέτης διὰ τὴν Λαχαναγορὰν μετεῖχεν ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων ὁ κ. Βασιλειάδης; Καὶ ἐὰν ναί, μήπως δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ποῖος λόγος ὑπηγόρευσε τὴν συμμετοχήν του; Μήπως γνωρίζει, ἐπίσης, διατί ἡ ἐκλογὴ τῆς θέσεως ὅπου θὰ ἀνηγείρετο ἡ Λαχαναγορὰ ἀνετέθη τελικῶς εἰς Ἐπιτροπὴν ὄχι τῆς Διευθύνσεως Ε4, ἀλλὰ τῆς Διευθύνσεως Ε2 δηλ. τοῦ κ. Βασιλειάδη; Πῶς ἐξηγεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ ὅτι οὐδέποτε ἐγένετο διαγωνισμὸς διὰ τὴν ἐκπόνησιν μελέτης τῆς Λαχαναγορᾶς καὶ πῶς ἐπίσης ἐξηγεῖ τὸ ὅτι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα ἀνέθεσεν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸν κ. Βασιλειάδην τὴν ἐκπόνησιν τῆς μελέτης; Ἐντολῇ τίνος ἄραγε ἔγινεν αὐτὴ ἡ ἀνάθεσις καὶ ἔναντι ποίας ἀμοιβῆς; Καὶ εἶναι τέλος ἀληθές, ὅτι τελικῶς τὴν μελέτην τοῦ κ. Βασιλειάδη τὴν ἐνέκρινε τὸ.... Συμβούλιον Οἰκισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων, τὸ ὁποῖον, διὰ πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀφήρεσε πᾶσαν ἁρμοδιότητα ἀπὸ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν διὰ τὴν Λαχαναγοράν; Καὶ εἰς ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἑλιγμοὺς δὲν εἶχε τάχα καμμίαν ἀνάμιξιν ὁ κ. Βασιλειάδης; Θὰ ἀντιληφθῇ ἀσφαλῶς ὁ κ. Γκίκας τὴν ἰδιαιτέραν βαρύτητα ποὺ παρουσιάζει ἡ περίπτωσις τῆς Λαχαναγορᾶς. Δυοῖν θάττερον: Ἢ ἦτο πράγματι Νομικὸν Πρόσωπον Δημοσίου Δικαίου, ὅπως διὰ πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐχαρακτηρίσθη ἡ Λαχαναγορά, ὁπότε αἱ σχετικαὶ μελέται θὰ ἔπρεπε νὰ συνταχθοῦν δωρεὰν ἀπὸ τὰς τεχνικὰς ὑπηρεσίας τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Ἢ ἦτο κἄτι εὐρύτερον καὶ διάφορον, ὁπότε ἔπρεπε, ἁπλούστατα, νὰ προκηρυχθῇ διαγωνισμὸς εἰς τὸν ὁποῖον νὰ μετάσχῃ ὁλόκληρος ὁ τεχνικὸς κόσμος τῆς χώρας. Δὲν συνέβη οὔτε τὸ ἕνα οὔτε τὸ ἄλλο. Πῶς θέλει, κατόπιν τῶν ἀνωτέρω, ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἔχουν ἐμπιστοσύνην οἱ πολῖται εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰδικῶς εἰς ὡρισμένας ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου του;». Εἰδικῶς διὰ τὴν Λαχαναγορὰν τὴν κατὰ τρόπον τελείως ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν ἰδιότητα τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Πολεοδομίας, μελετηθεῖσαν ἀπὸ τὸν κ. Προκόπην Βασιλειάδην ἡ ἔκθεσις τοῦ Ἀμερικανικοῦ ἐλέγχου ἀναφέρει ὅτι: Ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἀνηγέρθη ἡ Νέα Ἀγορά, δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ πλέον, συνεπείᾳ σωρείας σφαλμάτων διαπραχθέντων ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ συνολικὴ δαπάνη ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὸ ἔργον ὑπερέβη τελικῶς κατὰ 300% τὸ ἀρχικὸν προϋπολογισθὲν ὕψος. Σοβαραὶ παρατυπίαι καὶ παράδοξοι ἐνέργειαι — κατὰ τὴν ἔκφρασιν τῆς Ἐκθέσεως — παρετηρήθησαν. Ἰδιαιτέρως, τονίζεται, χρήζουν ἐρεύνης τρία σημεῖα, ἤτοι: Τὰ τῆς ἀμοιβῆς τοῦ ἀρχιτέκτονος–μηχανικοῦ. Τὰ τῆς ἀναθέσεως καὶ τῶν τριῶν κυρίων ἐργολαβιῶν εἰς τὸν αὐτὸν φορέα. Τὰ τῶν προκαταβολῶν εἰς τὸν βασικὸν ἐργολάβον, καὶ τὸν ἐργολάβον ἔργων πολιτικοῦ μηχανικοῦ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου σημείου, παρατηρεῖται, ὅτι διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς συνολικῆς δαπάνης ὁ ἀρχιτέκτων μηχανικὸς ἔλαβεν ἀμοιβὴν διπλασίαν τῆς ἀρχικῶς προϋπολογισθείσης. Ὁ ἀρχιτέκτων μηχανικός, σὺν τῇ προόδῳ τῆς ἐργασίας του, ἀπεδείχθη ἀκατάλληλος διὰ μίαν τοιαύτην μελέτην, ὡς μηδέποτε εἰδικευθείς. Παρὰ ταῦτα, οὐδὲν μέτρον ἐλήφθη. Περαιτέρω ὁ ἀρχιτέκτων μηχανικὸς ἀμειβόμενος ἰδιαιτέρως διὰ τὴν ἐργασίαν του τῆς Ἀγορᾶς, κατεῖχε παραλλήλως καὶ τὴν θέσιν του ὡς Διευθυντοῦ Πολεοδομίας παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ Δημοσίων Ἔργων. Διερωτᾶται περαιτέρω ὁ συντάκτης τῆς Ἐκθέσεως, διὰ ποῖον λόγον ἡ βασικὴ ἐργολαβία διὰ τὴν Ἀγοράν, ἀνετέθη εἰς μίαν νέαν καὶ ἄπειρον ἑταιρίαν, ὡς ἡ «Τ. Ε. Παπαδόπουλος, Παπαθανασόπουλος, Παρασκευόπουλος»; Διαπιστοῦνται σοβαραὶ ἀνωμαλίαι περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου καὶ τὴν ὀργάνωσιν τῆς λειτουργίας τῆς Νέας Ἀγορᾶς Ἀθηνῶν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐξετάζεται καὶ τὸ ἐνδεχόμενον ἀναζητήσεως τῆς ἐπιστροφῆς τῆς ἀμερικανικῆς δωρεᾶς διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῆς Ἀγορᾶς, ὡς κακῶς δαπανηθείσης». Τὸ «Βῆμα» τῆς 13.4.61 γράφει εἰς κύριον ἄρθρον: «Ἡ Διεύθυνσις τῶν ΣΕΚ ἀπεφάσισε κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1958 τὴν ἀνέγερσιν κτιρίου γραφείων διὰ νὰ στεγάσῃ ὅλας τὰς ἐν Ἀθήναις ὑπηρεσίας των. Φυσικὰ πρὶν προχωρήσῃ εἰς τὴν ἐκπόνησιν τῶν σχετικῶν μελετῶν ἐζήτησε κανονικῶς ἄδειαν ἀπὸ τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων. Ἡ ἄδεια ἐδόθη εἰς τοὺς ΣΕΚ ἐγγράφως. Κατόπιν αὐτοῦ, τὸν Ἰούλιον δηλ. τοῦ 1958, προεκηρύχθη ἀρχιτεκτονικὸς διαγωνισμὸς ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον, σημειωτέον συμμετέσχεν ὁ ἴδιος ὁ κ. Π. Βασιλειάδης, ὡς ἰδιώτης πλέον. Ἡ Ἐπιτροπὴ Κρίσεως ὅμως ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς μελέτης ἄλλων ἀρχιτεκτόνων, οἱ ὁποῖοι καὶ παρέδωσαν τὴν πλήρη μελέτη των τὸν Αὔγουστον τοῦ 1959. Συγχρόνως, εἶχεν ἐγκριθῆ ἡ δοθεῖσα πολεοδομικὴ λύσις–Βασιλικὸν Διάταγμα 7.9.57 — καὶ εἶχε δοθῆ ἡ ἄδεια οἰκοδομήσεως (ἀριθ. ἀδείας 59337). Πρὶν ὅμως συμπληρωθῆ δίμηνον ἀπὸ τῆς χορηγήσεως τῆς ἀδείας, τὸ Πολεοδομικὸν Γραφεῖον Ἀθηνῶν διέταξε τὴν διακοπὴν πάσης ἐργασίας ἐκτελουμένης ὑπὸ τῶν ΣΕΚ εἰς τὸ προκριθὲν παρ’ αὐτοῦ οἰκόπεδον τῆς ὁδοῦ Δεληγιάννη χωρὶς νὰ δώσῃ ἐγγράφως καμμίαν ἐξήγησιν διὰ τὴν νέαν αὐτὴν διαταγήν, ἡ ὁποία ἐγρονθοκοπεῖτο μὲ τὴν πρώτην. Προφορικῶς μόνον ἐδόθη ἡ ἐξήγησις, ὅτι ὁ κ. Βασιλειάδης προέβλεπε τὴν διέλευσιν λεωφόρου διὰ τοῦ σημείου εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἀνηγείρετο τὸ κτίριον τῶν

ΣΕΚ.

Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως οἱ ΣΕΚ εἶχαν ὑποβληθῆ εἰς τεράστια ἔξοδα διὰ τὴν συμπλήρωσιν ὅλων τῶν προκαταρκτικῶν ἐργασιῶν. Δηλαδὴ δι’ ἐκσκαφάς, ἀντλήσεις, θεμελιώσεις, ἀγορὰν σιδηρικῶν, καθὼς καὶ διὰ τὴν χορήγησιν βραβείων καὶ ἀμοιβῶν εἰς τοὺς μετασχόντας τοῦ διαγωνισμοῦ ἐκπονήσεως σχεδίων. Τὰ ἔξοδα αὐτὰ ὑπολογίζονται τὸ ὀλιγώτερον εἰς 3 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Κανεὶς βέβαια δὲν δικαιοῦται νὰ ψέξῃ τὴν Διεύθυνσιν τῶν ΣΕΚ, ὅτι ἐζημίωσεν ἀλογίστως τοὺς Σιδηροδρόμους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Διότι εἶχε λάβει νομοτύπως τὴν δέουσαν ἄδειαν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Δημοσίων Ἔργων καὶ συνεπῶς δὲν ἠδύνατο καὶ νὰ φαντασθῇ, ὅτι τὸ Κράτος θὰ ὑπαναχωροῦσε κατὰ τρόπον τόσον ἀνεξήγητον ἀπὸ τὰς ἰδίας του ἀποφάσεις καὶ θὰ ἄφηνεν ἔκθετον τὴν Διεύθυνσιν τῶν ΣΕΚ. Διατί ὅμως ὑπανεχώρησε; Ἡ ἀπάντησις εἰς τὸ ἐρώτημα αὐτὸ πρέπει, ἄραγε, νὰ ἀναζητηθῇ εἰς τὰ διατρέξαντα ἐν σχέσει μὲ τὸν διαγωνισμὸν μεταξὺ τῆς ἐκδόσεως τῆς πρώτης ἀδείας καὶ τῆς ἐκδόσεως τῆς δευτέρας καὶ ἀπαγορευτικῆς διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου; Καὶ αὐτὰ τὰ διατρέξαντα εἶναι, ὅτι, καθὼς ἀναφέρομεν ἤδη, εἰς τὸν ἀρχιτεκτονικὸν αὐτὸν διαγωνισμὸν μεταξὺ ἄλλων μετέσχε καὶ ὁ κ. Βασιλειάδης, μὲ ἀποτέλεσμα ὄχι εὐνοϊκὸν δι’ αὐτόν. Πράγματι, ἡ Ἐπιτροπὴ Κρίσεως ἔδωκε τὸ πρῶτον βραβεῖον εἰς τοὺς κ.κ. Μολφέσην καὶ Παπαγιάννην ἀρκεσθεῖσα νὰ δώσῃ εἰς τὸν ἀρχιτέκτονα τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων μόνον δεύτερον ἢ τρίτον ἔπαινον! Ἐν συνεχεία ἐψιθύρισαν εἰς τοὺς ΣΕΚ — οἱ ὁποῖοι ἐπλήρωσαν μὲ τρία ἑκατομμύρια τὴν κρατικὴν ἀνακολουθίαν — καὶ μία ἄλλην ἀνεπίσημον ἐξήγησιν: Ὅτι δῆθεν τὴν ἀναστολὴν τῶν ἔργων διέταξεν αὐτοπροσώπως ὁ Πρωθυπουργὸς κ. Καραμανλῆς. Σχετικῶς μὲ τὴν ὑπόθεσιν Βασιλειάδη οἱ βουλευταὶ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου κ.κ. Γ. Μαῦρος, Ι. Τούμπας, Σ. Ἀλλαμανῆς, Ν. Μπακόπουλος, Κ. Μητσοτάκης, Δ. Κωστῆς καὶ Γ. Μπακατσέλος, κατέθεσαν ἐπερώτησιν τὴν 29 Μαρτίου 1961, τῆς ὁποίας περικοπὴ ἔχει ὡς ἑξῆς: «Χαρακτηριστικὸν τῆς ἐπικρατούσης ἐξ ἄλλου καταστάσεως εἰς τὰ οἰκιστικὰ καὶ πολεοδομικά μας ζητήματα εἶναι ὅτι καὶ αὐτὸ ἀκόμη τὸ ὕψος τῶν οἰκοδομῶν ποὺ πρέπει νὰ εἶναι σταθερῶς καὶ νομίμως καθωρισμένον, ρυθμίζεται ἑκάστοτε ἀναλόγως πρὸς τὰς παρουσιαζομένας περιπτώσεις, χωρὶς καμμίαν γενικὴν γραμμήν. Εἰς κεντρικὴν λ.χ. ὁδὸν τῶν Ἀθηνῶν, τὴν ὁδὸν Ἡρώδου τοῦ Ἀττικοῦ, ἡ πολεοδομικὴ ὑπηρεσία ἐπρότεινε τὸν ὑποβιβασμὸν τοῦ ἰσχύοντος ὕψους οἰκοδομῶν ἀπὸ 14 μέτρα εἰς 8 χάριν τῆς αἰσθητικῆς προστασίας τοῦ περιβάλλοντος χώρου. Μετὰ τρεῖς μῆνας ἡ ἰδία ὑπηρεσία ηὔξησε τὸ ὕψος μιᾶς πολυκατοικίας εἰς τὸν ἴδιον δρόμον εἰς 24 μέτρα».

ΘΕΜΑ ΗΘΙΚΗΣ ΤΑΞΕΩΣ

Ἀλλὰ τὸ βαρύτερον σύμπτωμα τῆς ὅλης ἀνωμαλίας, ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τὴν οἰκιστικὴν καὶ πολεοδομικήν μας πολιτικὴν εἶναι τὸ πελώριον θέμα ἠθικῆς τάξεως ποὺ δημιουργεῖται ἀπὸ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἀνάμιξιν ἀνωτάτων κρατικῶν ὑπαλλήλων εἰς ἔργα τελοῦντα ὑπὸ τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ἐποπτείαν αὐτῶν. Μηχανικοὶ τεχνικῶν ὑπηρεσιῶν ὡρισμένων Ὑπουργείων, ἀναλαμβάνουν δι’ ἴδιον λογαριασμόν, ὡς ἐπιχειρηματίαι, τὴν ἐκπόνησιν μελετῶν διὰ κτίσματα τοῦ Ὑπουργείου των. Ἀνώτατοι κρατικοὶ τεχνικοὶ ὑπάλληλοι λαμβάνουν μέρος ὡς ἰδιῶται εἰς προκηρυσσομένους διαγωνισμούς, τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ὁποίων κρίνουν ἢ ἐπηρεάζουν τελικῶς οἱ ἴδιοι. Ἀνώτατα στελέχη τῆς διοικήσεως τοῦ τεχνικοῦ κλάδου συμβάλλονται ὡς ἐλεύθεροι ἐπαγγελματίαι, μὲ πολίτας ἢ ὀργανισμοὺς ἐκτελοῦντες μεγάλα ἔργα, τὴν ἔγκρισιν καὶ ἐποπτείαν τῶν ὁποίων κάμνουν οἱ ἴδιοι (Χίλτον, Λαχαναγορά, Πανεπιστημιακὴ Πόλις, Ο.

Λ.Π.).

ΔΙΚΑΙΑ ΑΓΑΝΑΚΤΗΣΙΣ

«Αἱ παραβάσεις αὐταὶ στοιχειωδῶν κανόνων ἀσυμβιβάστου ἔχουν δημιουργήσει τεράστιον θέμα ἠθικῆς τάξεως, τὸ ὁποῖον κρατεῖ εἰς δικαίαν ἀγανάκτησιν τὸν τεχνικὸν κόσμον καὶ τὴν κοινὴν γνώμην γενικώτερον. Ἔχει δημιουργηθῆ εἰς τὴν χώραν μας ἀποπνικτικὴ ἀτμόσφαιρα καὶ κλῖμα ἀπαραδέκτου συναλλαγῆς περὶ τὰ πολεοδομικὰ καὶ οἰκιστικὰ θέματα. Ἐπικρατεῖ εἰς εὐρέα στρώματα τῆς κοινῆς γνώμης ἡ πεποίθησις, ὅτι οὐδενὸς ἔργου ἡ προώθησις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλισθῇ, ἔστω καὶ ἂν τηρῶνται μὲ τὴν μεγαλυτέραν αὐστηρότητα οἱ νόμοι, ἐὰν οἱ ἐνδιαφερόμενοι δὲν συμβληθοῦν μὲ ἀνώτατα στελέχη τῆς Διοικήσεως, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ ἀναθέσουν τὴν ἐκπόνησιν τῶν μελετῶν τοῦ ἔργου ἐπ’ ἀμοιβῇ». Καὶ τὸ «Βῆμα» τῆς 2 Ἀπριλίου 1961 συμπληρώνει τὰς πληροφορίας του. Γράφει: «Χαρακτηριστικὸν παράδειγμα, μεταξὺ ἄλλων ἡ ἀνεξήγητος ὑπόθεσις τοῦ οἰκοπέδου ἐπὶ τῶν ὁδῶν Μάρκου Μουσούρου Ἀρδητοῦ καὶ Ν. Θεοτόκη, γνωστὴ εἰς τὸν τεχνικὸν κόσμον ὡς ὑπόθεσις «Μέτς». Ἰδοὺ περὶ τίνος πρόκειται: Τὸ Πολεοδομικὸν Γραφεῖον διὰ διατάγματος ἐκδοθέντος τὴν 19.2.1960 καὶ ὑπογεγραμμένου ὑπὸ τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ἀπεφάσισε τὴν ἀποκοπὴν ἐκ τοῦ ὡς ἄνω οἰκοπέδου ἑνὸς «προβάλλοντος τμήματος τοῦ οἰκοδομικοῦ χώρου, ὡς προκαλοῦντος δυσχερείας εἰς τὴν ὁμαλὴν κυκλοφορίαν καὶ λόγῳ ἐπισυμβάντων δυστυχημάτων». Μετὰ ἑξάμηνον ἐν τούτοις καὶ συγκεκριμένως τὴν 29.8. 1960 τὸ ἴδιον Πολεοδομικὸν Γραφεῖον ἀνακαλεῖ τὴν προγενεστέραν ἀπόφασιν καὶ χαρακτηρίζει ὡς «μὴ ἀναγκαίαν πλέον! τὴν ἀποκοπὴν τοῦ ὡς ἄνω τμήματος ἐκ τοῦ οἰκοδομικοῦ χώρου». Ἡ ἀνάκλησις τῆς προγενεστέρας ἀποφάσεως δικαιολογεῖται μὲ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ κατέστη φανερὸν πὼς δὲν ἐχρειάζετο πλέον ἡ ἀποκοπὴ τοῦ τμήματος. Ἀντίθετος ὅμως ἐντελῶς εἶναι ἡ ἄποψις τῆς τεχνικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, ἡ ὁποία, ὅπως προκύπτει ἀπὸ ἔκθεσιν τοῦ Διευθυντοῦ Σχεδίου Πόλεως τοῦ Δήμου, ἀντιτίθεται ριζικῶς εἰς τὴν μεταγενεστέραν τροποποίησιν». «Ἐγράψαμεν ἤδη ὅτι ὁ πρῶτος ἐπιχειρηματίας τοῦ ξενοδοχείου Χίλτον διὰ νὰ ἐπιτύχῃ νὰ τοῦ παραχωρηθῇ ὁ σημερινὸς χῶρος διὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ ξενοδοχείου καὶ διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ἐν συνεχείᾳ νὰ τοῦ παραχωρηθῇ ὕψος πολὺ μεγαλύτερον οἱασδήποτε ἄλλης οἰκοδομῆς εἰς τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀττικῆς, ἐσκέφθη νὰ προσλάβῃ ὡς ἀρχιτέκτονά του τὸν κ. Π. Βασιλειάδην. Ἐπροσθέταμεν, ὅτι μετὰ τὴν πρόσληψιν τοῦ ἐν λόγῳ ἀρχιτέκτονος καὶ Διευθυντοῦ τῆς Πολεοδομίας, ἐπετεύχθησαν ὡς διὰ μαγείας καὶ τὰ δύο. Δηλαδὴ καὶ ὁ χῶρος καὶ τὸ ὕψος». «Καὶ ἐρωτᾶται: Πῶς εἶναι νοητὸν ὁ ὑπεύθυνος διὰ τὰ πολεοδομικὰ ζητήματα τῶν Ἀθηνῶν Δημόσιος λειτουργός, αὐτὸς ποὺ ὁρίζει τὰ ὕψη καὶ ἐκδίδει τὰς ἀδείας οἰκοδομήσεως, νὰ μετέχῃ ἔναντι ἀμοιβῆς, καὶ πλουσίας μάλιστα ἀμοιβῆς, διαφόρων «κοινοπραξιῶν συναδέλφων του» ποὺ ἐκπονοῦν μελέτας ἀνεγέρσεως τοιούτων ἔργων; Ἡ παράβασις τοῦ ἠθικοῦ ἂν ὄχι νομικοῦ κανόνος περὶ ἀσυμβιβάστου εἶναι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν κατάφωρος. Εἰς ἄλλας περιπτώσεις μήπως γίνεται ἡ παράβασις ἐμμέσως, ἐπ’ ὀνόματι δηλαδὴ ἄλλων ἀρχιτεκτόνων μὲ τοὺς ὁποίους μυστικὰ συμβάλλονται οἱ κρατικοὶ ὑπάλληλοι;» «Παρόμοιαι παρεμβάσεις κρατικῶν ὀργάνων ἀποτελοῦν καθαρὰν δολοφονικὴν ἀπόπειραν ἐναντίον τῆς κρατικῆς ἀξιοπιστίας καὶ ἐναντίον τῆς ἠθικῆς τάξεως». «Τὸ θέμα ποὺ δημιουργεῖται δὲν ἀφορᾷ μίαν λεπτομέρειαν ἢ μίαν μικρὰν ἢ μεγαλυτέραν οἰκονομικὴν συναλλαγήν. Ἀφορᾷ αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν τοῦ Κράτους, τοῦ ὁποίου παρόμοιαι ἐνέργειαι κλονίζουν τὰ θεμέλια». Ἀλλὰ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ ἄλλο θέμα ποὺ συνεκίνησεν ἐντονώτατα τὴν κοινὴν γνώμην ἰδιαιτέρως δὲ τὸν Ἀθηναϊκὸν λαόν. Εἰς τὸ δρᾶμα τῆς Πάρνηθος. Καὶ εἰς τὸ δρᾶμα αὐτὸ πρωταγωνιστὴς εἶναι ὁ κ. Κωνσταντῖνος Καραμανλῆς. Ἄς μὴ διεκδικήσῃ δάφνας πρωταγωνιστοῦ ὁ κ. Κωνσταντῖνος Τσάτσος. Εἰς τὴν συνείδησιν ὅλου τοῦ κόσμου τὴν σύλληψιν τῆς μεγαλοφυοῦς ἰδέας καὶ τὴν ἐφαρμογήν της τὴν ὀφείλομεν εἰς τὸν κ. Καραμανλῆν. Εἰς τὰς παρεμβάσεις του, εἰς τὴν τρομοκράτησιν τῶν ὑπαλλήλων, εἰς τὰς ἀρχιτεκτονικάς του ἐμπνεύσεις— λόγου χάριν διὰ τὴν προσθήκην ὁλοκλήρου πτέρυγος— ὀφείλονται κατὰ τὸ πλεῖστον αἱ ὑπερβάσεις. Πράγματι ἐπειδὴ ὁ κ. Κ. Καραμανλῆς διεπίστωσεν, ὅτι οἱ κοινόχρηστοι χῶροι εἶναι περισσότεροι τῆς προβλεφθείσης δυναμικότητος τῶν 120 κλινῶν τοῦ ξενοδοχείου, διέταξε νὰ αὐξηθοῦν αἱ κλῖναι διὰ νὰ ἀνταποκριθοῦν εἰς τοὺς κοινοχρήστους χώρους. Οὕτω ἐπεξετάθη τὸ ἀρχικῶς προβλεπόμενον ξενοδοχεῖον διὰ νέας πτέρυγος 100 κλινῶν. Ἑπτάμισυ ἑκατομμύρια ἐστοίχισεν ἡ ἰδέα τοῦ κ. Καραμανλῆ. Τὰ σφάλματα, ἡ ἀσυδοσία, ἡ ἔλλειψις θάρρους καὶ ἀξιοπρεπείας τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν τεχνικῶν εἰς τὰς ἐξωφρενικὰς ἐνίοτε ἀπαιτήσεις τοῦ κ. Καραμανλῆ κυριαρχουμένου ἀπὸ μεγαλομανίαν, ἡ περιφρόνησις τοῦ λογιστικοῦ καὶ ἠθικοῦ νόμου, ἡ ἐκτέλεσις ἑνὸς τόσον μεγάλου ἔργου ἄνευ προηγουμένης διαπιστώσεως τῶν συνθηκῶν τῆς θέσεως εἰς τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ ἀνεγερθῇ τὸ ξενοδοχεῖον λ.χ. ὑπάρξεως ἐπαρκοῦς ὕδατος ἐνῷ θὰ κατεσκευάζετο πισίνα καὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς συγκαταθέσεως τῶν παραγόντων ἐκείνων ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἠσκεῖτο ἡ εὐνοιοκρατία, οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τὴν ἀναγκαστικὴν ἀγορὰν ἀντὶ 6.500.000 δρχ. τοῦ Σανατορίου Φοὺνκ τῆς Πάρνηθος παρὰ τοῦ θεραπευτηρίου Εὐαγγελισμὸς διὰ νὰ ὑδρευθῇ τὸ ξενοδοχεῖον ἐξ αὐτοῦ καὶ νὰ τροφοδοτηθῇ ἡ πισίνα τοῦ κ. Καραμανλῆ, ἡ σύγχυσις ἁρμοδιοτήτων καὶ διασπορὰ εὐθυνῶν συνετέλεσαν εἰς τὴν παραβίασιν ὅλων τῶν κανόνων τοὺς ὁποίους ἐθέσπισεν ἡ πολιτεία πρὸς προστασίαν τοῦ χρήματος τοῦ ἀγρίως φορολογουμένου Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κύριοι βουλευταί. Τὸ θέμα τοῦ ξενοδοχείου Πάρνηθος ἐγέμισε τὰς στήλας τῶν ἐφημερίδων ἐπὶ μακρὸν χρόνον. Ἡ μελέτη τοῦ ἐπιλεγέντος ἀρχιτέκτονος καθηγητοῦ κ. Παύλου Μυλωνᾶ ἐκρίθη εἰς τὸ περιοδικὸν «Ἀρχιτεκτονικὴ» (τεῦχος 28). Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀναπτυχθῇ ὁ κυκεών, ὁ ὁποῖος ἐδημιουργήθη κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου καὶ νὰ ἐξετασθοῦν οἱ λόγοι τῶν ὑπερβάσεων καὶ τῆς ἀποτυχίας του. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀχθοῦν ἐνώπιον ἡμῶν αἱ συνεχεῖς τροποποιήσεις, οἱ λογαριασμοὶ τοῦ μοναδικοῦ ἐργολάβου ἀπὸ τῆς πρώτης ἐργολαβίας (καρὰ γιαπὶ) τῆς συνοδευομένης ἀπὸ πολλοὺς συγκριτικοὺς πίνακας μὲ συμποσουμένην δαπάνην 9 ἑκατομμυρίων, μέχρι τῆς ἀγνώστου ἀριθμοῦ τελευταίας διὰ τὴν ὁλοκλήρωσιν τοῦ ἔργου μὲ τὴν προσθήκην τῆς νέας πτέρυγος τοῦ κ. Καραμανλῆ καὶ τὴν μετασκευὴν τοῦ ἀγορασθέντος σανατορίου Φοὺνκ εἰς ἄλλο ξενοδοχεῖον μὲ δαπάνην ἄλλων 16 ἑκατ. ἐκτὸς τῶν 6½ ἑκατ. ποὺ διετέθησαν διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ σανατορίου. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπτυχθοῦν καὶ νὰ τύχουν κριτικῆς τὰ δημιουργήματα ἀνησύχου φαντασίας καὶ ἡ ἄστοχος οἰκονομικὴ ἐπιβάρυνσις τοῦ ἔργου μὲ τὴν μεγάλην δαπανηροτάτην πισίνα χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ νερό, διὰ τὰς ἐγκαταστάσεις κλιματισμοῦ, κινηματογράφου, νυκτερινοῦ κέντρου. Πλεῖσται κακοτεχνίαι ἐσημειώθησαν παρὰ τὰς τερατώδεις ὑπερβάσεις. Ἐκεῖνο ποὺ ἐπιβάλλεται εἶναι ἡ σύστασις τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς διὰ νὰ ἐρευνήσῃ πῶς ἡ ἀρχικὴ ἐκτίμησις τῆς δαπάνης τῶν 26.500.000 δρχ. ἔγινε 87.000.000 καὶ ἐσημειώθη οὕτω ὑπέρβασις 60.500.000 δηλαδὴ 228%. Πρέπει νὰ κληθῇ λ.χ. ἐνώπιον τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς ὁ κ. Στέφανος Πεσμαζόγλου ὁ ἄλλοτε Πρόεδρος τοῦ Δ.Σ. τοῦ ΕΟΤ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ὁποίου ἀπεφασίσθη ἡ κατασκευὴ τοῦ ξενοδοχείου καὶ ἀνετέθη ἡ μελέτη εἰς τὸν ἀρχιτέκτονα κ. Παῦλον Μυλωνᾶν καὶ ὁ ὁποῖος παρῃτήθη κατόπιν διαφωνίας του μὲ τὸν κ. Καραμανλῆν, διὰ νὰ δώσῃ στοιχεῖα ἐρεύνης τῆς σκοτεινῆς καὶ περιπλόκου αὐτῆς ὑποθέσεως. Ὁ κ. Στέφ. Πεσμαζόγλου ἐδημοσίευσε σχετικὸν ἄρθρον εἰς τὴν «Καθημερινὴν» τῆς 26.3.61 τὸ ὁποῖον ὅμως ἔχει ἀνάγκην ἀναπτύξεως. Ἄς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὰ ἀρδευτικὰ φράγματα Ἀχελώου, Ἀλιάκμονος, Ἀξιοῦ, Νέστου. Μὲ τὰ τρία πρῶτα ἐπελήφθη τὸ 1954 ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Δημοσίων Ἔργων κ. Καραμανλῆς. Τὰ τεράστια σφάλματα ποὺ ἔγιναν εἰς αὐτὰ ἀποδεικνύονται τώρα βαρύτατα, συνεπιφέροντα ὀλεθρίας οἰκονομικὰς συνεπείας. Τὰ δύο ἐξ αὐτῶν Ἀξιοῦ καὶ Ἀχελώου ἀποδεικνύονται ἄχρηστα, μάλιστα τοῦ Ἀχελώου κατεδαφιστέον. Τὰ ἔργα αὐτὰ ποὺ ἐκάλυψαν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν τὰ προγράμματα δῆθεν παραγωγικῶν ἐπενδύσεων, κατέληξαν εἰς ἀνοικτὰς πληγὰς ποὺ ἐξησθένησαν τὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας ἐξ αἰτίας τοῦ ἀμελετήτου τῆς συλλήψεως καὶ τοῦ τρόπου τῆς πραγματοποιήσεώς των. Διὰ τοὺς τεχνικοὺς ποὺ μποροῦν νὰ κατανοήσουν τὰς κατασκευαστικάς των λεπτομερείας παρέχουν κωμικοτραγικὴν εἰκόνα καὶ προκαλοῦν τὴν ἀγανάκτησιν διὰ τὴν σπατάλην χρήματος καὶ κακομεταχείρισιν τοῦ τεχνικοῦ κόσμου, τοῦ ὁποίου τὸ κῦρος θυσιάζεται χάριν ἀλλοτρίων ἐπιδιώξεων. Αἱ δαπάναι τῶν τριῶν φραγμάτων ἐξειλίχθησαν ὡς ἑξῆς:

Σημειωτέον ὅτι τὸ φράγμα Ἀχελώου μὲ τὰς τσιμεντενέσεις καὶ ἐνισχύσεις τῆς ἑδράσεως ἐστοίχισε ἀκόμη 25 ἑκατ. δρχ., δηλαδή, 110 ἑκατ. Εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ πρέπει νὰ προστεθῇ ἡ δαπάνη 57 ἑκατ. δραχ. τῆς λεκάνης ἠρεμίας. Ἤτοι, ἐν ὅλῳ 167 ἑκατ. ποὺ σημαίνει ὑπέρβασιν 300%. Τὰ φράγματα ἐμελετήθησαν μὲ τρόπον πολὺ προχειρολόγον, δὲν ἐξηλέγχθησαν αἱ μελέται ἀπὸ τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν διότι δὲν ἐπέτρεπε τοιαύτας σχολαστικότητας ὁ τότε Ὑπουργὸς κ. Καραμανλῆς. Ἄλλωστε ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων εἶχεν ὑπηρεσίαν, τῆς εὐνοίας τοῦ κ. Καραμανλῆ. Τὰ τρία φράγματα ἐπερατώθησαν μὲ καθυστέρησιν δύο ἕως τριῶν ἐτῶν ἀπὸ τῆς ἀναθέσεως. Κατὰ τὴν ἐκτέλεσίν των ἐσημειώθησαν πλεῖστα τεχνικὰ σφάλματα καὶ ζημίαι ὀφειλόμεναι εἰς τὸ γεγονός, ὅτι ἐτέθησαν εἰς ἐφαρμογὴν μελέται ἀνεξέλεγκτοι τῆς Ἀμερικανικῆς Ἑταιρείας Νάππεν ἀποδειχθεῖσαι ἐσφαλμέναι. Εἰς τὸ φράγμα Ἀχελώου ἐνεφανίσθησαν ρήγματα ἀμέσως μετὰ τὴν ἀποπεράτωσίν του ἐξ αἰτίας σαθρότητος τοῦ ἐδάφους καὶ τῆς τελείως ἀκαταλλήλου θέσεώς του. Ἔγιναν τσιμεντενέσεις καὶ ἐργασίαι ἐνισχύσεως τῶν θεμελίων του πολὺ δαπανηραί. Κινδυνεύει νὰ διαρραγῇ, ὅπως θὰ ἀναφέρω. Εἰς τὸ φράγμα Ἀξιοῦ μετὰ τὴν ἀποπεράτωσίν του ἐγένοντο θεαματικαὶ ἀνατινάξεις τῶν μεσοβάθρων στηρίξεως τῶν σιδηρῶν θυρῶν, διότι ἔχρῃζον ἀνακατασκευῆς διὰ νὰ δεχθῶσι τὰ μεταλλικὰ μέρη, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀνατεθῆ εἰς αὐστριακὸν ἐργοστάσιον. Ἀργότερον εἰς τὸ ἴδιον φράγμα ἐκρημνίσθη καθοδηγητικὸς τῶν ὑδάτων τοῖχος μήκους 50 μέτρων καὶ ὕψους 2 μέτρων. Εἰς τὸ ἴδιον ἔργον διεπιστώθη ἀπόκλισις τῆς ἑδράσεως τῶν μεταλλικῶν θυρῶν κλπ. Τὰ ἔργα ἤρχισαν τὸ 1954 διὰ τῆς κατασκευῆς τῶν φραγμάτων ὑδροληψίας καὶ παρῆλθεν ἀπὸ τότε ἑνδεκαετία χωρὶς νὰ ἐπωφεληθοῦν ἐπαρκῶς αἱ πεδιάδες. Ἀλλὰ ὅλα αὐτὰ τὰ σφάλματα, αἱ ὑπερβάσεις καὶ παραλείψεις, χάνουν τὴν τραγικότητά των ἐνώπιον τῆς πραγματικότητος ποὺ ἐδημιουργήθη ἐκ τῶν ὑστέρων καὶ ποὺ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἀχρηστευθῇ τὸ φράγμα τοῦ Ἀξιοῦ, νὰ ἐπιβάλλεται σήμερον ἡ κατεδάφισις τοῦ ἀρδευτικοῦ φράγματος Ἀχελώου (Σπολάϊτας) καὶ ἡ ἐγκατάλειψις τοῦ ἔργου τῆς Λυσιμαχίας. Ἀρχίζω μὲ τὸν Ἀξιὸν διὰ νὰ ἀναφέρω ἕνα τραγικὸν ἀπίστευτον γεγονός, χαρακτηριστικὸν τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἀντιμετωπίζεται ἡ ἐκτέλεσις τόσων μεγάλων, δαπανηρῶν καὶ ἐξαιρετικῆς σημασίας ἔργων ὅπως τὸ φράγμα τοῦ Ἀξιοῦ. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ τὸ ἀνέφερα καὶ ἄλλοτε εἰς ἀγόρευσίν μου εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ἐπαναλάβω. Ὁ ποταμὸς Ἀξιὸς ἔχει συνολικὴν λεκάνην ἀπορροῆς 25.000 τετρ. χιλιομέτρων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα μόνον τὰ 1.818 τετρ. χιλιόμετρα, δηλαδὴ τὰ 7½% εὑρίσκονται ἐπὶ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους καὶ τὰ 92½% ἐπὶ Γιουγκασλαυϊκοῦ ἐδάφους. Τὸ κατασκευασθὲν φράγμα μικροῦ ὕψους, εἶναι — ὅπως ἄλλωστε καὶ τὰ φράγματα Ἀλιάκμονος καὶ Ἀχελώου — φράγμα ἐκτροπῆς καὶ ὄχι ἀποθηκεύσεως. Συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 1 τῆς Ἑλληνογιουγκοσλαυϊκῆς συμφωνίας τῆς συναφθείσης καὶ ἐπικυρωθείσης ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὸν Σεπτέμβριον 1959, συνεκροτήθη μόνιμος Ἑλληνο–Γιουγκοσλαυϊκὴ Ἐπιτροπὴ ὑδροοικονομίας, ἡ ὁποία συνῆλθεν εἰς πρώτην αὐτῆς σύνοδον ἐν Θεσσαλονίκῃ ἀπὸ τῆς 22ας μέχρι τῆς 27ης Φεβρουαρίου 1960 καὶ κατήρτισε πρακτικὸν δημοσιευθὲν εἰς τὸ φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τεῦχος πρῶτον 21.1.1961 ἀριθ. 13. Ἡ σχετικὴ περικοπὴ τοῦ πρακτικοῦ κατὰ λέξιν ἀναφέρει τὰ ἑξῆς: (Οἱ γλωσσικοὶ μαργαρῖται ἀνήκουν εἰς τὸ δημοσιευθὲν κείμενον). «Ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐξέθεσεν ἐν τῷ συνόλῳ του τὸ πρόβλημα τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ὑδάτων τοῦ Ἀξιοῦ μὲ τὸν σκοπὸν ἀρδεύσεως καὶ παρέσχε πληροφορίας ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν μελετηθέντων καὶ ὑπὸ ἐκτέλεσιν ἔργων εἰς τὴν πεδιάδα τῆς Θεσσαλονίκης. Συμφώνως πρὸς τὰ καταρτισθέντα σχέδια διὰ τὰ δίκτυα ἀρδεύσεως τῆς περιοχῆς τοῦ Ἀξιοῦ ἡ ἐκ τοῦ ποταμοῦ προερχομένη καὶ ἀναγκαία διὰ τὴν ἄρδευσιν ροὴ ὕδατος ἀνέρχεται εἰς 35 κυβικὰ μέτρα κατὰ δευτερόλεπτον. Ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐνδιαφέρεται ζωηρῶς διὰ τὴν διατήρησιν τῆς ροῆς ταύτης ὕδατος θεωρουμένης ὡς ἐλάχιστον ὅριον διὰ τὸν μῆνα Ἰούλιον. Ταὐτοχρόνως, ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐξέφρασε τὴν εὐχὴν ὅπως ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ, ἡ ροὴ ὕδατος τοῦ ποταμοῦ κατὰ τὴν θερινὴν περίοδον αὐξηθῇ εἰς 45 κυβικὰ μέτρα κατὰ δευτερόλεπτον». Ἡ Γιουγκοσλαβικὴ ἀντιπροσωπεία ἀπαντᾷ: Κατὰ τὰ δεδομένα ἅτινα διαθέτει ἡ Γιουγκοσλαβικὴ Ἀντιπροσωπεία, ὁ Ἀξιὸς (Βαρντὰρ) δὲν ἔχει κατὰ τὸν μῆνα Ἰούλιον ροὴν ὕδατος 35 κυβικῶν μέτρων κατὰ δευτερόλεπτον, βάσει τῆς ὁποίας, κατὰ τὴν δήλωσιν τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας κατεσκευάσθη φράγμα μεταστροφῆς (δηλ. ἐκτροπῆς) ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους. Ἐκ τῆς δηλώσεως τῆς γενομένης ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἕπεται, ὅτι ἐξ Ἑλληνικῆς πλευρᾶς, κατὰ τὴν μελέτην καὶ κατασκευὴν τοῦ ρηθέντος ἔργου, τοῦτο ὑπελογίσθη ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν τρεχόντων ὑδάτων(!) τοῦ Ἀξιοῦ (Βαρντὰρ) καὶ ἰδίως ἐπὶ τοῦ ἐλαχίστου ὁρίου τῶν ὑδάτων, χωρὶς νὰ συμβουλευθῇ(!) τὴν Γιουγκοσλαβία καὶ χωρὶς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ γεγονός, ὅτι ἐν Γιουγκοσλαβίᾳ εὑρίσκονται ἐξ ἴσου ὑπὸ κατασκευὴν ἔργα, ἅτινα θὰ χρησιμοποιήσωσι τὰ αὐτὰ ὕδατα διὰ τὴν ἄρδευσιν καὶ ἄλλας ἀνάγκας κατὰ τρόπον ὥστε διὰ τὸν λόγον τοῦτον νὰ ἠδύνατο νὰ γεννηθῇ ἐρώτημα ὡς πρὸς τὴν πραγματικότητα τῆς προβλεφθείσης χρησιμοποιήσεως τῶν ὑδάτων τοῦ Ἀξιοῦ». Τὸν κίνδυνον νὰ κρατηθοῦν τὰ καλοκαιρινὰ νερὰ τοῦ Ἀξιοῦ ἀπὸ τὴν Γιουγκοσλαβίαν τὸν εἶχα ἐπισημάνει πολὺ προτοῦ συνέλθῃ ἡ μικτὴ ἐπιτροπή. Ὅταν συνεζητεῖτο ἡ Ἑλληνογιουγκοσλαβικὴ συμφωνία ὑδροοικονομίας εἶπα τὰ ἑξῆς, ὡς ἀναγράφεται εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς 18 Σεπτεμβρίου 1959. «Ἀλλὰ τὸ μεγάλο θέμα, ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποβλέπῃ ἡ συνεργασία μὲ τὴν Γιουγκοσλαβίαν, ποὺ ἀποτελεῖ τὸ περιεχόμενον τοῦ συζητουμένου σχεδίου Ν.Δ. εἶναι ἡ ἀπάντησις εἰς τὸ ἀγωνιῶδες ἐρώτημα, μήπως τὰ τόσον δαπανηρὰ ἔργα τοῦ φράγματος καὶ τοῦ δικτύου ἀρδεύσεως ἐπὶ τοῦ Ἀξιοῦ ποταμοῦ καταστοῦν μίαν ἡμέραν ἄχρηστα καὶ ὁ θρῦλος τῶν ἀρδεύσεων διὰ τὰς ὁποίας γίνεται τόση τυμπανοκρουσία διαλυθῇ ἂν τὸ σύνολον τῆς θερινῆς παροχῆς κρατηθῇ δι’ ἀρδεύσεις εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν. Θὰ εἶναι δὲ πραγματικὸν δρᾶμα γιὰ τὴν γεωργικὴν οἰκονομίαν τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας καὶ εἰδικώτερον τῆς Πεδιάδος Θεσσαλονίκης, ἡ ἐξαφάνισις τῶν ὑδάτων τοῦ Ἀξιοῦ διὰ κατακρατήσεώς των εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν». Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐφανταζόμην, ὅτι ἔγινα μάρτυς κακῶν, ὅτι ἐπέκειτο τὸ δρᾶμα καὶ τὰ ἔργα θὰ ἀπεδεικνύοντο ἄχρηστα. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸν Ἀχελῶον. Δημιουργοῦνται νέαι συνθῆκαι μὲ τὴν κατασκευὴν τῶν φραγμάτων τῆς ΔΕΗ διὰ ὑδροηλεκτρικὴν ἀξιοποίησιν τοῦ Ἀχελώου πρὸς τὰ ἀνάντη τοῦ φράγματος Σπολαΐτας. Τὰ ὑδροηλεκτρικὰ φράγματα εἶναι εἰς τὰς θέσεις Καστράκι, Κρεμαστά, Τοπολιανά. Ἄλλωστε τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ διὰ δύο ἐκθέσεών του σχετικῶς μὲ τὴν ἐπίδρασιν τῶν ὑδροηλεκτρικῶν φραγμάτων ἐπὶ τῶν ἐκτελουμένων ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων τῶν πεδιάδων Κάτω Ἀχελώου ὁμολογεῖ πλήρως τὴν ἀποτυχίαν των, ἀμφισβητεῖ τὴν σκοπιμότητα συνεχίσεως τῆς κατασκευῆς τῆς σήραγγος Λυσιμαχίας, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ἐδαπανήθησαν δι’ αὐτὴν ὡς τώρα πλέον τῶν 230 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐκ τῶν 300 ἑκατομμυρίων ποὺ ἴσως θὰ χρειασθοῦν καὶ ὑποστηρίζει τώρα, ὅτι ἁπλουστέρα καὶ εὐθηνοτέρα θὰ ἦτο ἡ λύσις τῆς κατ’ εὐθεῖαν διὰ τοῦ ποταμοῦ μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων ἄνευ ἐκτροπῆς διὰ τοῦ κατασκευασθέντος φράγματος παρὰ τὴν Σπολαΐτα ποὺ ἐκόστισεν 187 ἑκατ. δραχμῶν. Ἀντ’ αὐτοῦ συνιστᾷ ἄλλο φράγμα ἐκτροπῆς πολὺ νοτιώτερον τῆς Σπολαΐτας εἰς τὴν θέσιν Πεντάλοφος. Δηλαδὴ συνιστᾶται ἀπὸ τὰς Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου Συντονισμοῦ ἡ κατεδάφισις τοῦ ἀρδευτικοῦ φράγματος Ἀχελώου, ἐν συνεχείᾳ ἡ ἐγκατάλειψις τῆς σήραγγος Λυσιμαχίας καὶ νέα ἐξ ὑπαρχῆς μελέτη τῶν ἐγγειοβελτιωτικῶν καὶ ἀρδευτικῶν ἔργων. Τραγικὴ ὁμολογία τῆς διαπραχθείσης μωρίας ποὺ κατεπόντισεν ἐν συνόλῳ περὶ τὰ 550 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Σὲ τέτοια ἀποτελέσματα καταλήγει ἡ ἀνεπιστημοσύνη καὶ ἀνικανότης τῶν κυβερνώντων, πολλάκις δὲ ἡ ἐπιθυμία ἱκανοποιήσεως ἀνόμων ἀντιλαϊκῶν ξένων συμφερόντων. Πάντως εἶναι γεγονός, ὅτι τὸ φράγμα ἐκτροπῆς τοῦ Ἀχελώου εἰς θέσιν Σπολάϊτα εἶναι ἄχρηστον πλέον. Ὁμολογεῖται ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων, ὅτι διὰ τὸ φράγμα αὐτὸ ἐξελέγη ἡ χειροτέρα δυνατὴ θέσις. Ἐθεμελιώθη ἐπὶ κώνου προσχώσεως. Λόγῳ διαβρώσεως τῶν θεμελίων του ὑπὸ τῶν ὑδάτων τοῦ ποταμοῦ, κινδυνεύει νὰ ὑποστῇ ὁλοσχερῆ καταστροφὴν τὸ φράγμα ἐκτροπῆς τῶν ὑδάτων τοῦ Ἀχελώου παρὰ τὴν Σπολαΐταν. Τὸ ἐν λόγῳ ἔργον ἐστοίχισε 85.000.000 δραχμῶν (χωρὶς τὰς τσιμεντενέσεις καὶ ἐργασίας ἐνισχύσεως τῆς ἑδράσεως ποὺ ἐστοίχισαν 25 ἑκατ. δραχμῶν καὶ ἀνεβίβασαν τὴν ὁλικὴν δαπάνην εἰς 110 ἑκατ. δρχ.). Ὁ Γάλλος μηχανικὸς κ. Ἐσκάντ, καθηγητὴς τοῦ Πολυτεχνείου τῆς Τουλούζης, ὁ ὁποῖος ἐκλήθη εἰδικῶς, ὑπεγράμμισε εἰς ἔκθεσίν του πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον Δημοσίων Ἔργων τὴν ἀτέλειαν τῆς μελέτης καὶ ὑπέδειξε τὴν ἀνάγκην ὅπως, πρὸς ἀποτροπὴν τῆς καταστροφῆς, κατασκευασθῇ ἐπειγόντως «λεκάνη ἠρεμίας» διὰ τὴν ὁμαλὴν πτῶσιν τῶν ὑδάτων κατὰ τὴν ὑπερχείλισιν. Ἡ δαπάνη κατασκευῆς τοῦ ἐν λόγῳ ἔργου ἀνῆλθεν εἰς 57. 000 .000 δραχμάς. Ἰταλοὶ καθηγηταὶ κληθέντες νὰ γνωματεύσουν διὰ τὸ φράγμα Σπολαΐτας τὸ ἐχαρακτήρισαν ὡς «ἀνάξιον καὶ κριτικῆς». Ἐπιβάλλεται πάντως κατεδάφισις τοῦ φράγματος Σπολαΐτας, διότι πρέπει νὰ καταβιβασθῇ ὁ κῶνος προσχώσεως ἐπὶ τοῦ ὁποίου τὸ φράγμα ἑδράζεται. Τὸ φράγμα ἀποτελεῖ ἐμπόδιον εἰς τὸν ροῦν τοῦ Ἀχελώου ὁ ὁποῖος μετὰ τὴν κατασκευὴν τῶν φραγμάτων τῆς ΔΕΗ θὰ μεταβληθῇ εἰς ποταμὸν σταθερᾶς περίπου παροχῆς, ἐνῷ σήμερον παρουσιάζει μεγάλην ἀνομοιομορφίαν. Ἄλλο τραγικὸν ἀποτέλεσμα τῆς ἐπιπολαιότητος μετὰ τῆς ὁποίας συνετάγη ἡ δῆθεν μελέτη τῶν ἀντιπλημμυρικῶν καὶ ἀρδευτικῶν ἔργων τοῦ Ἀχελώου εἶναι ἡ τύχη τῆς κατασκευαζομένης σήραγγος ἀπὸ Λυσιμαχίας εἰς περιοχὴν βορείως Αἰτωλικοῦ διαμέτρου 5,20 μ. καὶ μήκους 6.400 μέτρων μὲ σκοπὸν τὴν ἄρδευσιν τῶν πλησίον καλλιεργησίμων ἐκτάσεων καὶ τῶν ὀρυζώνων τοῦ Νεοχωρίου καὶ τῆς Κατοχῆς, πέραν δὲ τούτου, τὸν ὑποβιβασμὸν τῆς στάθμης τῆς λίμνης Λυσιμαχίας καὶ τὴν ἀποκάλυψιν νέων γαιῶν. Ἡ σῆραγξ τῶν 6.400 προϋπελογίσθη εἰς 86.000.000 δρχ. Ἔχουν δαπανηθῆ μέχρι σήμερον 230.000.000. Ἀπομένουν τὰ ἔργα εἰσόδου καὶ ἐξόδου τῆς σήραγγος. Ἡ ὅλη δαπάνη τῆς σήραγγος θὰ πλησιάσῃ τὰ 300 ἑκατ. ἀντὶ τῶν 86 προϋπολογισθέντων, καθὼς τώρα οἱ ἁρμόδιοι τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων ὑπολογίζουν. Τὸ σφάλμα ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονός, ὅτι δὲν προηγήθησαν γεωτρήσεις καὶ γεωλογικὴ μελέτη. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἔργον τῆς Λυσιμαχίας καθίσταται ἄχρηστον μετὰ τὴν κατασκευὴν τῶν φραγμάτων τῆς ΔΕΗ. Σήμερον τὰ ἔργα διευθετήσεως καὶ ἀρδεύσεως τοῦ Ἀχελώου ἐκτὸς τοῦ ἀρδευτικοῦ δικτύου θὰ στοιχίσουν, ὅταν κἄποτε περατωθοῦν, περὶ τὰ 650.000.000 δραχμῶν. Ἀλλὰ ὅπως εἴπομεν τὰ φράγματα τῆς ΔΕΗ ἐπιβάλλουν τὴν κατεδάφισιν τοῦ φράγματος τῆς Σπολαΐτας καὶ νέαν μελέτην ἀρδευτικῶν ἔργων. Τὸ φράγμα Καστράκι καθίσταται ἀπαραίτητον διὰ νὰ ἐνισχύῃ τὸ ἐθνικὸν δίκτυον μὲ ἠλεκτρικὸν ρεῦμα, τὴν βιομηχανίαν Ἀλουμινίου. Τὰ φράγματα Κρεμαστῶν καὶ Τοπολιανῶν θὰ τροφοδοτήσουν ἐπίσης τὸ ἐθνικὸν δίκτυον. Πιθανώτερον ὅμως εἶναι, ὅτι καὶ τὰ φράγματα αὐτὰ τῶν Κρεμαστῶν θὰ παράγουν ρεῦμα διὰ τὴν Βιομηχανίαν Ἀλουμινίου, ὅταν αὐτὴ ὅπως ἔχει ἐκ τῆς συμβάσεως τὸ δικαίωμα διπλασιάσῃ τὴν παραγωγήν της. Παραμένει καταπληκτικὸν πῶς κατὰ τὴν μελέτην τῶν ἀντιπλημμυρικῶν καὶ ἀρδευτικῶν ἔργων δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψει ἡ κατασκευὴ τῶν ὑδροηλεκτρικῶν φραγμάτων τὰ ὁποῖα μεταβάλλουν ἄρδην τὰς συνθήκας τοῦ Ἀχελώου δεδομένου, ὅτι ἡ ἀξιοποίησις τῶν πτώσεων αὐτοῦ ἤρχισε μελετωμένη τὸ 1917 ἐπὶ Ὑπουργοῦ Παπαναστασίου καὶ ἐμοῦ ὡς Γενικοῦ Διευθυντοῦ τῶν Δημοσίων Ἔργων ἀπὸ τοὺς Ἑλβετοὺς Μπουσὲ καὶ Σένν, οἱ ὁποῖοι ἐπρότειναν τὴν κατασκευὴν φραγμάτων εἰς Κρεμαστά, Πρεβέντζα καὶ Καστράκι. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον ἔγιναν εἴκοσι περίπου προμελέται προβλέπουσαι ὅλαι τὴν κατασκευὴν τῶν αὐτῶν φραγμάτων εἰς τὰς αὐτὰς θέσεις. Διὰ τὸ φράγμα τοῦ Νέστου συμφώνως πρὸς ἀνακοινώσεις πρὸ τεσσάρων μηνῶν τοῦ Ὑπουργοῦ Δημοσίων Ἔργων κ. Χούτα, ἐσημειώθη σημαντικὴ ζημία τοῦ Δημοσίου λόγῳ πλημμελοῦς μελέτης καὶ κακῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου. Αἱ ἐργασίαι ἐκτελέσεως ἤρχισαν τὸ 1960 καὶ συνεχίζονται εἰσέτι. Τὰ ἀνωτέρω διεπιστώθησαν κατόπιν ἐκτεταμένου τεχνικοῦ ἐργαστηριακοῦ καὶ οἰκονομικοῦ ἐλέγχου. Κατὰ τὸν ἐν λόγῳ ἔλεγχον διεπιστώθησαν τὰ κάτωθι, ὅπως ἀναφέρει σχετικὴ ἀνακοίνωσις. 1) Τὰ θεμέλια τοῦ διαφράγματος εἶναι ἐλλειμματικά, ἤτοι ἀντὶ εἴκοσι μέτρων, ποὺ προέβλεπεν ἡ μελέτη καὶ ἡ σύμβασις εὑρέθησαν ποικίλλοντα ἀπὸ 15 ἕως 17 μ. 2) Λόγῳ τῆς κακῆς κατασκευῆς τοῦ διαφράγματος παρουσιάζονται κενά, τὰ ὁποῖα μειώνουν σοβαρῶς τὴν στεγανότητα τοῦ διαφράγματος τούτου. 3) Λόγῳ τῆς κακῆς συνθέσεως τῶν ὑλικῶν κατασκευῆς, ἡ ἀντοχὴ τοῦ διαφράγματος εἶναι μειωμένη, ἤτοι ἀντὶ τῆς κατ’ ἐλάχιστον ἀπαιτουμένης ἀντοχῆς τῶν 225 χγρ. ἀνὰ τετρ. ἑκατ. εὑρέθη αὕτη ἀπὸ 103 ἕως 210. 4) Διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ σημαντικοῦ αὐτοῦ ἔργου δὲν ἐγένετο δημοπρασία ἀλλ’ ἡ ἐκτέλεσίς του ἀνετέθη ἀπ’ εὐθείας δι’ ὑπουργικῆς ἀποφάσεως εἰς ξένην ἑταιρείαν καὶ μάλιστα εἰς τιμὴν κατὰ 40% περίπου μεγαλυτέραν ἑτέρου παρεμφεροῦς ἔργου. 5) Ἡ μελέτη τοῦ ὅλου ἔργου ἀπεδείχθη τόσον πρόχειρος καὶ ἐλλιπής, ὥστε διὰ συνεχῶν τροποποιήσεών της κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, παρέμεινεν ἐξ αὐτῆς μόνον ὁ ἄξων τοῦ φράγματος ἐλεγχόμενος ἤδη καὶ αὐτὸς ἐσφαλμένος, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ σημειωθῇ ὑπέρβασις τῆς προϋπολογισθείσης δαπάνης κατὰ 300%, ἤτοι ἀπὸ 34 ἑκατ. νὰ ἀνέλθῃ εἰς 136 ἑκατομμύρια. Διὰ νὰ διαπιστωθοῦν τὰ ἀνωτέρω, παρέστη ἀνάγκη νὰ γίνουν μὲ εἰδικὰ γεωτρύπανα καὶ ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπίβλεψιν τῶν μηχανικῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐλέγχου τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων ἑπτὰ διατρήσεις ἐπὶ τοῦ ἐκ μπετὸν διαφράγματος εἰς βάθος 20 μέτρων, κάτω ἀπὸ τὴν κοίτην τοῦ ποταμοῦ Νέστου. Μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν κατέστη δυνατὸν νὰ μετρηθῇ τὸ βάθος τῆς θεμελιώσεως τοῦ φράγματος καὶ ἡ ἀπόσπασις τεμαχίων ἐξ αὐτοῦ διὰ τὴν διαπίστωσιν τῆς ποιότητος τοῦ σκυροδέματος. Τὰ δείγματα αὐτὰ ἐξητάσθησαν ἐργαστηριακῶς εἰς τὸ κεντρικὸν ἐργαστήριον τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων καὶ ἐκ τῆς ἐξετάσεως αὐτῆς διεπιστώθη, ὅτι ἐνῷ ἡ ἀνωδομὴ τοῦ φράγματος εἶναι ποιοτικῶς καλή, τὰ θεμέλιά του εἶναι ἐλαττωματικά. Ἐξ ἄλλου, ἐκ τοῦ διεξαχθέντος ἐλέγχου διεπιστώθη, ὅτι καὶ τὰ ἀρδευτικὰ δίκτυα τοῦ Νέστου εὑρέθησαν ἐπίσης ἐλαττωματικά. Συγκεκριμένως, ὁ σιδηροῦς ὁπλισμὸς τῶν σωληνωτῶν τμημάτων εὑρέθη ἐλλιπὴς κατὰ 20% καὶ πλέον, αἱ δὲ ἐπενδύσεις τῶν διωρύγων παρουσιάζουν πολλὰς ρωγμάς. Τὴν 21ην Νοεμβρίου ἐκλήθησαν εἰς Ἀθήνας οἱ Γάλλοι τεχνικοὶ κ.κ. Ἐσκὰντ καὶ Μεγιέρ, οἱ ὁποῖοι ἐν συνεργασίᾳ μὲ τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πολυτεχνείου κ.κ. Λοΐζον καὶ Χωραφᾶν διενήργησαν ἔλεγχον εἰς τὸ ὑπὸ ἐκτέλεσιν φράγμα τοῦ ποταμοῦ Πηνειοῦ Ἠλείας, ὅπου παρουσιάζεται ἐπίσης ἐξαιρετικῶς σοβαρὰ ὑπέρβασις τοῦ ἀρχικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔργου. Τὸ κρατικὸν διϋλιστήριον Ἀσπροπύργου προϋπελογίσθη εἰς 10 ἑκατ. δρχ. ἀρχικῶς, 14 ἑκατ. δολλάρια ἀργότερον, διὰ τὴν ἀκρίβειαν 14.312.214 δολλάρια καὶ μὲ τὴν τιμὴν αὐτὴν ἀνετέθη ἡ κατασκευή του κατὰ τὰ ἔτη 1955–1957 εἰς τὴν HYDROCARBON. Ἐστοίχισεν 24 ἑκατ. δολλάρια. Ἐτοποθετήθη εἰς ἀκατάλληλον περιοχὴν μακρὰν τῆς ἐκφορτώσεως τοῦ ἀργοῦ πετρελαίου, μακρὰν τῶν δυνατοτήτων ὑδρεύσεως. Τὸ διϋλιστήριον μὲ τὴν δαπάνην τῶν 24 ἑκατ. δολλαρίων δὲν ἀπέκτησεν ἐγκαταστάσεις ἐκμεταλλεύσεως τῶν ὑγραερίων καθὼς καὶ ἐγκαταστάσεις ἀποθειώσεως. Ἐν γένει ἡ κατασκευὴ τοῦ διϋλιστηρίου ἔδωσε λαβὴν σὲ δυσμενεῖς κριτικὰς τῶν τεχνικῶν ποὺ ἔμειναν χωρὶς ἀπάντησιν. Εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι καὶ τὸ σημαντικὸν αὐτὸ ἔργον ἔγινε στὸ βρόντο χωρὶς πρόγραμμα, χωρὶς μελέτην, ὡς ἀπεφάνθη κατηγορηματικῶς τὸ Τεχνικὸν Ἐπιμελητήριον μὲ τὴν παρέμβασιν ἀνευθύνων ξένων (ἐν προκειμένῳ τοῦ Ἀμερικανικοῦ Οἴκου ARMISTEAD) ἀποβλεπόντων εἰς ἱκανοποίησιν συμφερόντων, ὄχι βέβαια τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Ἡ ἐκμίσθωσις καὶ ἐκμετάλλευσις ἀνετέθη τὸ 1958 εἰς ἑταιρείαν περιωρισμένης εὐθύνης, τῆς ὁποίας μετέχει ἡ ὑπεύθυνος κατασκευάστρια HYDROCARBON χωρὶς προηγουμένως νὰ γίνῃ παραλαβὴ τῆς κατασκευῆς. Οὕτω μὲ τὴν ἀνάθεσιν μάλιστα τῆς τεχνικῆς διευθύνσεως εἰς τὴν HYDROCARDON τὴν σχεδιάσασαν καὶ κατασκευάσασαν τὸ διϋλιστήριον ἐκαλύφθησαν ὅλα τὰ σφάλματα καὶ αἱ ἀτέλειαι τῆς κατασκευῆς διὰ τὴν ὁποίαν ἐσημειώθη ὑπέρβασις 10 ἑκατ. δολλαρίων ἢ 300 ἑκατ. δραχμῶν. Ἡ σύμβασις εἶναι τριμερής, ἀποτελεῖ συρραφὴν τριῶν διαφόρων συμβάσεων. Τὸ πρῶτον μέρος ἀφορᾷ τὴν προμήθειαν τοῦ ἀργοῦ πετρελαίου Μέσης Ἀνατολῆς, δηλαδὴ τὴν ἑταιρείαν SOCONY. Ἕνα ἄλλο μέρος ἀφορᾷ τὰς μεταφορὰς μὲ ἐνδιαφερόμενον τὸν κ. Νιάρχον. Καὶ ἓν τρίτον μέρος ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν καὶ ἐκμετάλλευσιν τοῦ ἐργοστασίου, δηλ. τὴν ἑταιρείαν HYDROCARBON. Ὁ κ. Μποδοσάκης, μετασχὼν εἰς τὴν σύστασιν τῆς ἑταιρείας περιωρισμένης εὐθύνης κατὰ 43% ἐξεχώρησε τὰς μετοχάς του εἰς τὸν κ. Νιάρχον, ὅστις ἀπέκτησε οὕτω τὴν μεγίστην πλειοψηφίαν τῶν μετοχῶν, οὐσιαστικῶς τὴν κυριότητα τῆς ἑταιρείας. Ἡ σύμβασις εἶναι δεκαετοῦς διαρκείας, δηλ. μέχρι τέλους τοῦ 1968. Ἡ σύμβασις ὡς διετυπώθη ἦτο σύμβασις πολλαπλῆ. Διὰ ταύτης, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ Δημόσιον συμβάλλεται μὲ τοὺς συνεταίρους, οἵτινες ἀποτελοῦν τὴν ἀνάδοχον καὶ τῆς δίνουν μορφὴν ἑταιρείας περιωρισμένης εὐθύνης, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸ Δημόσιον μὲ χωριστὰ ἄρθρα τῆς συμβάσεως συμβάλλεται ἀπ’ εὐθείας μετὰ τῆς SOCONY, δι’ ἄλλων χωριστῶν ἄρθρων ἀπ’ εὐθείας μετὰ τῆς HYBROCARBON καὶ δι’ ἄλλων χωριστῶν ἄρθρων ἐμμέσως μὲ τὸν κ. Νιάρχον. Ἡ SOCONY ἔχει τὸ μονοπώλιον τῆς προμηθείας τοῦ ἀργοῦ πετρελαίου Μέσης Ἀνατολῆς κατὰ 70%. Τὸ 30% μόνον δύναται νὰ εἰσαχθῇ δι’ ἀνταλλαγῶν ἐκ Σοβιετικῆς Ἑνώσεως. Τὸ ρωσικόν, ὡς γνωστόν, εἶναι πολὺ εὐθηνότερον. Διὰ τὸν ὑπολογισμὸν ὅμως τοῦ κόστους τῶν προϊόντων θὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψει αἱ τιμαὶ Περσικοῦ Κόλπου καὶ τὸ Δημόσιον θὰ λαμβάνῃ ἐνδεχομένως εἰς χρῆμα τὴν διαφορὰν τιμῆς ἀργοῦ πετρελαίου, τὸ ὁποῖον σημαίνει πολιτικὴν ὑψηλῶν τιμῶν τῶν πετρελαιοειδῶν. Μὲ ἄλλας λέξεις τὸ διϋλιστήριον δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ μέσον ἀγρίας φορολογίας τοῦ λαοῦ. Ἕκαστος τῶν τριῶν συνεταίρων ἐξασφαλίζει διὰ τῶν χωριστῶν καὶ εἰδικῶν δι’ αὐτὸν ἄρθρων τῆς συμβάσεως σημαντικὰ κέρδη, ἡ SOCONY τὰ ἐκ τῆς προμηθείας τοῦ ἀργοῦ πετρελαίου ποὺ ἀποτελεῖ τὸν ἀποκλειστικὸν σκοπὸν τῆς συμμετοχῆς, ἡ HYDROCARBON εἰδικὴν συμμετοχὴν εἰς τὰ καθαρὰ κέρδη καὶ ἄνω τῶν 45.000 δολλαρίων μηνιαίως διὰ προσωπικὸν καὶ ἀμοιβὴν κατὰ μέσον ὅρον ἐπὶ μίαν δεκαετίαν καὶ ὁ κ. Νιάρχος τὰ ἐκ τῶν μεταφορικῶν μὲ τιμὰς AFRA ἀντὶ τῶν τρεχουσῶν. Ὡς τιμαὶ πωλήσεως τῶν προϊόντων τοῦ Διϋλιστηρίου ἰσχύουν αἱ προκύπτουσαι μὲ βάσιν τὰς καλουμένας κατωτάτας δηλωμένας τιμὰς (LOWEST POSTED PRICES) LOP τοῦ Λιμένος Μέσης Ἀνατολῆς φορτώσεως τοῦ ἀργοῦ πετρελαίου ηὐξημέναι μὲ τοὺς ναύλους καλουμένους AFRA. Τόσον αἱ δηλωμέναι τιμαὶ FOB τοῦ ἀργοῦ πετρελαίου LOP, ὅσον καὶ αἱ τιμαὶ τῶν ναύλων AFRA εἶναι συμβατικαί, πολὺ ὑψηλαί, σημαντικῶς ἀνώτεραι τῶν πραγματοποιουμένων. Ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ ἰσχυρίσθη, ὅτι ἔχομεν ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ Διϋλιστηρίου κέρδη ἀνερχόμενα εἰς 11 ἑκατομμύρια δολλάρια κατ’ ἔτος. Ὅλα αὐτὰ διαψεύδονται κατὰ τὸν τραγικώτερον τρόπον. Ἡ διάψευσις τῶν προσδοκιῶν ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονός, ὅτι τὸ Δημόσιον καὶ ὡρισμένοι μεγάλοι καταναλωταὶ ἠγόραζον προϊόντα διϋλίσεως πετρελαίου, ὅπως βενζίνην, φωτιστικὸν πετρέλαιον, μαζοὺτ κλπ. εἰς τιμὰς σημαντικῶς κατωτέρας τῶν τιμῶν τῶν μικρῶν καταναλωτῶν. Αἱ τιμαὶ τῶν πετρελαιοειδῶν, τῶν εἰσαγομένων εἰς Ἑλλάδα ἐξ Ἰταλίας, Γαλλίας, Ρουμανίας, Ρωσίας καὶ αὐτοῦ τοῦ Περσικοῦ Κόλπου, ἦσαν ἀπὸ τοῦ 1952–53 (ὅτε διελύθη ἡ κοινοπραξία τῶν ἑταιρειῶν πετρελαίου) καὶ εἶναι μέχρι σήμερον πολὺ χαμηλότεραι τῶν τιμῶν τοῦ Διϋλιστηρίου. Τοῦτο προκύπτει ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων ἑκατοντάδος διαγωνισμῶν διενεργηθέντων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου Ἐμπορίου, διὰ τὰς ἀνάγκας Στρατοῦ, Ναυτικοῦ, Ἀεροπορίας, Μονοπωλίων, ΣΕΚ, ΣΠΑΠ κλπ. ἐκ τῶν διαγωνισμῶν τῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ ἄλλων μεγάλων καταναλωτῶν. Αἱ εἰσαγόμεναι ποσότητες μὲ μικρὰς τιμὰς κατόπιν διαγωνισμοῦ ἦσαν ἀνώτεραι τῶν 650.000 τόννων, περίπου σχεδὸν 40–50% τῶν καταναλισκομένων καὶ αἱ ἐκπτώσεις τῶν μεγάλων καταναλωτῶν ἀνήρχοντο εἰς ποσὸν ὑπερβαῖνον τὰ 5 ἑκατ. δολλάρια ἐτησίως, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ 2.500.000 δολλάρια ὠφελεῖτο τὸ Δημόσιον. Διὰ τῆς ἐκμισθώσεως τοῦ Διϋλιστηρίου προσεδέθησαν τοὐλάχιστον διὰ μίαν ὁλόκληρον δεκαετίαν (τὴν ὁποίαν θὰ δεχθῇ ἀσφαλῶς ἀνάλογον καθεστὼς ἴσως διὰ παραχωρήσεως τοῦ Διϋλιστηρίου εἰς τὸ συγκρότημα Τὸμ Πάπας — ESSO) μὲ τὸ σύστημα τιμῶν τῶν ἑταιρειῶν πετρελαίου LOP διὰ τὴν προμήθειαν τοῦ ἀργοῦ πετρελαίου καὶ εἰς τὰ ναῦλα AFRA διὰ τὴν μεταφορὰν αὐτοῦ. Ἡ προμήθεια τοῦ ἀργοῦ πετρελαίου ἀποτελεῖ τὸ μέγα θέμα διὰ τοὺς παραγωγούς, διότι ἐκεῖ ὑπάρχουν τεράστια περιθώρια κέρδους. Αἱ τιμαὶ τοῦ δελτίου AFRA εἶναι συνήθως κατὰ 30% ἀνώτεραι τῶν τρεχουσῶν. Τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι ὁ κ. Νιάρχος χρησιμοποιεῖ πλεῖστα ἐμπορικά του πλοῖα καὶ κερδίζει μερικὰ ἑκατομμύρια δολλάρια ἐτησίως, χάρις εἰς τὰς τιμὰς AFRA πολὺ μεγαλυτέρας τῶν πραγματικῶν. Ἔχει δημιουργηθῆ ἡ καθολικὴ ἐντύπωσις, ὅτι τὸ Διϋλιστήριον εἶναι πακτωλός, ὅτι ἀπεσβέσθη ἐντὸς 2 ἐτῶν! Εἶναι πακτωλός, ἀλλὰ μόνον διὰ τοὺς τρεῖς ἑταίρους SOCONY, Νιάρχον καὶ HYDROCARBON. Οἱ ἰσολογισμοὶ τῶν Διϋλιστηρίων ἀναφέρουν ἐτήσιον καθαρὸν μέρισμα, ἀπηλλαγμένον φόρου καὶ χαρτοσήμου 30% ἐπὶ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου 48.000.000 ποὺ εἶναι καὶ αὑτὸ ἀποτέλεσμα τῶν ὑψηλῶν τιμῶν τῶν προϊόντων 30% — 40% ὑψηλοτέρων τῶν πραγματικῶν διεθνῶν, ἐνῷ οἱ τρεῖς ἑταῖροι ἔχουν ἐξασφαλίσει χωριστὰ τεράστια ἐπὶ πλέον κέρδη ἐκ τῆς προμηθείας τοῦ ἀργοῦ πετρελαίου, τῶν μεταφορῶν καὶ τῆς τεχνικῆς διευθύνσεως. Τὸ ἔγκλημα τῶν διϋλιστηρίων ποὺ δημιουργοῦν μὲ τὴν ὑψηλὴν τιμὴν τῶν προϊόντων των τεραστίαν ἐπιβάρυνσιν τοῦ λαοῦ καὶ ἀναστολὴν κᾶθε προσπαθείας ἐκβιομηχανίσεως, γίνεται ἀκόμη σαφέστερον, ὅταν ἀναλογισθῆ κανεὶς, ὅτι ὑπῆρξε πρόδρομος τῆς συμβάσεως Τὸμ Πάπας–ΕΣΣΟ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ δευτέρου διϋλιστηρίου. Ἕνα ἄλλο θέμα μεγίστης ἐθνικῆς ὑποθέσεως, ἀποτελεῖ ἡ ἐπιχείρησις τῶν λιγνιτῶν Πτολεμαΐδος. Ὡς γνωστόν, διὰ συμβάσεως ὑπογραφείσης τὴν 18 Ἰουνίου 1955, μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ κ. Μποδοσάκη Ἀθανασιάδη, ὡς ἐκπροσώπου τῆς Α.Ε.Χ. Προϊόντων καὶ Λιπασμάτων, παρεχωρήθη εἰς τὴν Ἑταιρείαν Λιπασμάτων ἡ λιγνιτοφόρος περιοχὴ τῆς Πτολεμαΐδος, αὕτη δὲ ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν ὅπως ἐκτελέσῃ ἅπαντα τὰ ἀπαιτούμενα ἔργα πρὸς ἀξιοποίησιν τοῦ λιγνιτωρυχείου εἰς τρόπον ὥστε, νὰ δύναται τοῦτο νὰ τροφοδοτῇ διὰ λιγνίτου τὰ ἱδρυθησόμενα εἰς Πτολεμαΐδα, ὑπὸ τῆς ΔΕΗ, θερμοηλεκτρικὰ ἐργοστάσια, ὡς καὶ τὰ ἐργοστάσια παραγωγῆς μπρικεττῶν καὶ ἡμικώκ, τὰ ὁποῖα ἡ αὐτὴ ἑταιρεία διὰ τῆς αὐτῆς συμβάσεως ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἱδρύσῃ. Τὸ ὅλον κόστος τοῦ ἔργου ὑπελογίζετο τότε εἰς 20 περίπου ἑκατομμύρια δολλαρίων, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκαλύπτετο ἐκ τριῶν πηγῶν. Πρῶτον, ἡ Ἑταιρεία Λιπασμάτων ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συστήσῃ ἰδίαν Ἀνώνυμον Ἑταιρείαν μὲ μετοχικὸν κεφάλαιον 3 ἑκατομμυρίων δολλαρίων. Δεύτερον, ὁ ΟΧΟΑ θὰ παρεῖχε δάνειον 14 περίπου ἑκατομμ. δολλ. Τρίτον, τὸ ὑπόλοιπον θὰ ἐκαλύπτετο ἐκ γερμανικῶν πιστώσεων. Τὸ 1959 ἠγοράσθη ὑπὸ τῆς ΔΕΗ, δηλαδὴ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ἡ ἑταιρεία ΛΙΠΤΟΛ, ἀνήκουσα εἰς τὸν κ. Μποδοσάκην ἀντὶ 3.000.000 δολλαρίων καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον εἶχεν ἐξανεμισθῆ κατὰ τὸ ἥμισυ καὶ ἀνελήφθησαν τεράστια οἰκονομικὰ βάρη, 23.500.000 δολλαρίων. Ὁ ἰσολογισμὸς τοῦ 1959 ἔκλεισε μὲ ζημίαν 1.404.000 δολλαρίων, ἤτοι δραχ. 42.000.000. Παρελήφθησαν ἀπὸ τὴν ΔΕΗ τὰ δύο νεκρὰ ἐργοστάσια, τὸ μπρικεττοποιεῖον καὶ τὸ ἐργοστάσιον ἡμικώκ, τὰ ὁποῖα εἶχον παύσει νὰ λειτουργοῦν, διότι ἦτο ἀδύνατος ἡ ἀπόδοσις καταλλήλων μπρικεττῶν καὶ χρησιμοποίησις τοῦ ἡμικώκ, εἰς τὴν ναυαγήσασαν ἐπιχείρησιν Λαρύμνης. Καὶ ἐρωτᾶται: Ποῖος εἶναι ὑπεύθυνος δι’ αὐτὴν τὴν σκανδαλώδη ἀγοράν, ἡ ὁποία ἔσωσε τὸν Μποδοσάκην ἀπὸ τὴν χρεωκοπίαν; Πρὸ ἔτους, ὁ κ. Ζίγδης, ἀνεκοίνωσεν, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς ἑταιρείας εἶναι κρισιμωτάτη. Οὕτω, τὸ πλινθοποιεῖον, τὸ ὁποῖον ἐστοίχισεν 7 ἑκατομμ. δολλ. ἐργάζεται μερικῶς μόνον διὰ τὴν τροφοδότησιν τοῦ ἐμπορίου εἰς περιωρισμένας ποσότητας μπρικεττῶν. Οἱ ΣΕΚ ἀρνοῦνται νὰ παραλάβουν μπρικέττας λόγῳ ἀκαταλληλότητος, καίτοι τὸ πλινθοποιεῖον, εἶχε κατασκευασθῆ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν. Αἱ ἐγκαταστάσεις παραγωγῆς ἡμικώκ, ἐξ ἄλλου, διὰ τὴν μεταλλουργίαν τῆς Λαρύμνης, αἱ ὁποῖαι ἐστοίχισαν 1.400.000 δολλάρια, παραμένουν ἀδρανεῖς, ἐλλείψει πελάτου. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τοῦτο τὸ ὀρυχεῖον δὲν ἔχει ἀναπτυχθῆ ἀρκούντως, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς ηὐξημένας ἀνάγκας τῆς δευτέρας καὶ τρίτης μονάδος παραγωγῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας τῆς ΔΕΗ καὶ τοῦ ἐργοστασίου ἀζώτου, ἐνῷ ἔχει προγραμματισθῆ παρὰ τῆς ΔΕΗ ἡ κατασκευὴ καὶ τετάρτης μονάδος κατὰ τὰ προσεχῆ ἔτη. Ἀπόδειξιν τῆς θλιβερᾶς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθεν ἡ ἑταιρεία, ἀποτελεῖ τὸ γεγονός, ὅτι συνεσσώρευσεν ἤδη χρέη 863.000.000 δραχ. καὶ ὅτι ἔχει ἀνάγκην περαιτέρω χρηματοδοτήσεως ἐξ 807 ἑκατ. δραχ. διὰ τὴν ὁλοκλήρωσιν τοῦ ἔργου. Τὸ ζήτημα τοῦ λιγνίτου διὰ τὴν Ἑλλάδα, εἶναι ἐξαιρετικῆς σημασίας. Δυστυχῶς, ὅμως, δὲν ἔχομεν λιγνιτικὴν πολιτικήν. Ἡ Ἀνατολικὴ Γερμανία, τὴν ὁποίαν ἐπεσκέφθην ἐπανειλημμένως, προσκληθεὶς ἀπὸ τὴν Ἀκαδημίαν Ἐπιστημῶν, δὲν ἔχει παρὰ μόνον λιγνίτην, τῆς αὐτῆς ποιότητος μὲ τὸν λιγνίτην τῆς Πτολεμαΐδος, ἐνῷ ἐμεῖς ἔχομεν λιγνίτας πολὺ μεγαλυτέρας θερμαντικῆς δυνάμεως, ὅπως λ.χ. τῆς Κύμης καὶ δὲν δεικνύομεν καμμίαν στοργὴν πρὸς τὸ πολύτιμον αὐτὸ ὑλικόν. Ἡ Ἀνατολικὴ Γερμανία, ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἄλλας πηγὰς ἐνεργείας, οὔτε ὑδατοπτώσεις, οὔτε ἄλλα καύσιμα στερεὰ ἢ ὑγρά, ἠξιοποίησε τοὺς λιγνίτας, κατασκευάζει ἐξ αὐτῶν μπρικέττας ἐξαιρετικῆς ποιότητος, ἀκόμα καὶ μεταλλουργικὸν κὼκ 7.500 θερμίδων. Μὲ μόνην πηγὴν τὸν λιγνίτην παράγει ἠλεκτρικὴν ἐνέργειαν ἀποκλειστικῶς ἐκ λιγνιτῶν, εἰς ποσὸν 56 δισεκατομμυρίων κιλοβατωρῶν ἐτησίως, ἐπὶ πληθυσμοῦ 17 ἑκατομμυρίων, δηλαδὴ 3.000 κιλοβατώρας κατὰ κεφαλήν. Ὑπενθυμίζω, ὅτι ἡ Ἑλλάς, μόλις φθάνει σήμερον τὰς 380 κιλοβατώρας. Ἡ ΔΕΗ ἔστειλε μίαν τριμελῆ Ἐπιτροπὴν ἀπὸ τὸν σύμβουλον καθηγητὴν κ. Ἠλίαν Γούναρην, ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τοῦ λιγνιτωρυχείου Ἀλιβερίου κ. Καρατζᾶν καὶ τὸν κ. Κανατσούλην, Προϊστάμενον τοῦ γραφείου Ἀθηνῶν τῆς Ὑπηρεσίας λιγνιτῶν, εἰς Ἀνατολικὴν Γερμανίαν, ὅπου ἐπεσκέφθησαν τὰ ἐργοστάσια μπρικεττοποιΐας. Ἐπανακάμψαντες, ἔκαμαν μίαν ἔκθεσιν ἐκ 38 σελίδων, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπογραμμίζουν τὰ ἐπιτεύγματα τῆς Ἀνατολικῆς Γερμανίας. Ἡ ἔκθεσις φέρνει χρονολογίαν «Ἀπρίλιος 1960». Ἡμεῖς ἔχομεν πλῆρες ναυάγιον τῆς προσπαθείας ἐκμεταλλεύσεως καὶ ἀξιοποιήσεως τῶν ἑλληνικῶν λιγνιτῶν. Τὸ ἐργοστάσιον μπρικεττοποιΐας Πτολεμαΐδος ἔχει σταματήσει σχεδὸν ἐντελῶς, ἐνῷ ἐξωδεύθησαν ἀπὸ τὴν ΛΙΠΤΟΛ δι’ αὐτὸ 7 ἑκατομμύρια δολλάρια, καθὼς ἐπίσης καὶ τὸ ἐργοστάσιον τοῦ ἡμικώκ, διὰ τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθη 1.500.000 δολλαρίων. Ἄλλωστε, ἐκτὸς τῆς ἀνικανότητος παραγωγῆς βελτιωμένων στερεῶν καυσίμων, ἀπὸ τὸν λιγνίτην, τὸ ἐργοστάσιον ἡμικὼκ κατέστη ἄχρηστον, κατόπιν σταματήματος τῆς μεταλλουργίας Λαρύμνης. Οὕτω, ἔχομεν ζημίαν 1.500.000 διὰ τὰ ἡμικὼκ καὶ 7.000.000 δολλάρια, διὰ τὸ ἐργοστάσιον μπρικεττῶν, σύνολον ζημίας 8.500.000 δολλάρια, τὴν ὁποίαν κακῶς, κάκιστα, ἀνέλαβεν ἡ ΔΕΗ. Αὐτὰ τὰ βάρη τὰ ἀνέλαβε τὸ Κράτος, διὰ τῆς ΔΕΗ καὶ ἔσωσε τὸν Μποδοσάκην. Σήμερον ἡ Πτολεμαΐς εἶναι μία ἁπλῆ ἐξορυκτικὴ ἐπιχείρησις, ἡ ὁποία δίδει αὐτούσιον τὸν ἐξορυσσόμενον ἐπιφανειακῶς λιγνίτην εἰς τὴν ΔΕΗ, χωρὶς καμμίαν ἐπεξεργασίαν καὶ καλυτέρευσιν αὐτοῦ τοῦ ὑλικοῦ. Τρία ἑκατομμύρια δολλάρια, ὁλόκληρον τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον, ἐπῆρεν ὁ Μποδοσάκης, ἐνῷ εἶχεν ἀπωλεσθῆ τὸ 1.500.000 δολλαρίων καὶ ἐφορτώθη οὕτω ἡ ΔΕΗ μὲ νέα βάρη τῶν ὁμολογιακῶν δανείων, ἀνερχόμενα εἰς 23.500.000 δολλάρια. Εἶναι ἀπαραίτητον νὰ γίνῃ ἔρευνα λεπτομερὴς καὶ διὰ τὸ θέμα αὐτὸ ἀπὸ ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ὅπως ἐπρότεινεν ἡ ΕΔΑ. Τὸ θέμα τῆς βιομηχανίας τοῦ ἀζώτου, ἀνέπτυξα διεξοδικῶς εἰς μελέτην, δημοσιευθεῖσαν εἰς τὰ «Σύγχρονα Θέματα» (Τεῦχος 5 Μάϊος–Ἰούνιος 1963). Μεταφέρω ἐκ τῆς μελέτης ἐκείνης, τὰ πλέον οὐσιώδη ἀποσπάσματα. Ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία συνήφθη μὲ τοὺς προκριθέντας ἀναδόχους, τὴν ἑλβετοβελγικὴν Ἑταιρείαν AMMONIA CA-SALE καὶ τὴν γερμανικὴν FR. HUDE, ὑπῆρξε βαρυτάτη, χωρὶς ὑπερβολήν, ἀποικιακῆς μορφῆς, τοιαύτη ὥστε ἐματαιώθη ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἐξετελέσθη τὸ βασικὸν τοῦτο ἔργον ὑποδομῆς καὶ ἐδαπανήθη τὸ τεράστιον ποσὸν τῶν 80 περίπου ἑκατομμυρίων δολλαρίων, διὰ τὴν ἀκρίβειαν, 79.650.000 δολ. Ἡ σύμβασις ἔχει συναφθῆ, κυρίως, μὲ τὴν γερμανικὴν βιομηχανίαν. Ὄχι μόνον ἡ βοήθεια τῆς γερμανικῆς οἰκονομίας πρὸς τὴν ἑλληνικήν, ἡ τόσον διατυμπανισθεῖσα κατὰ τὴν σύναψιν τῆς Ἑλληνογερμανικῆς οἰκονομικῆς συνεργασίας, δὲν διεφάνη κατὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἐργοστασίου, ἀλλ’ ἀντίθετα σκληρὴ προσπάθεια ἀπομυζήσεως μὲ κάθε τρόπον τῆς ἑλληνικῆς οἰκονομίας. Ἡ θριαμβολογία ποὺ συνώδευσε τὰς συμφωνίας αὐτάς, δὲν βρῆκε καμμίαν δικαιολογίαν στὴν σύμβασιν τοῦ ἀζώτου. Ὁ σκοπὸς τοῦ ἔργου διελαλήθη, ὅτι ἀφεώρα ὄχι μόνον εἰς τὴν ἐξοικονόμησιν συναλλάγματος, ὑπολογιζομένην (ἄγνωστον πῶς, ἀφοῦ ὅλα εἶναι ἀβέβαια, ἀφοῦ ἐγκατελείφθη τὸ ἐγχώριον ὑλικὸν διὰ τὴν παραγωγὴν τῆς θειϊκῆς ἀμμωνίας) εἰς 15.000.000 δολλάρια ἐτησίως, ἀλλὰ πρὸ παντὸς εἰς τὴν παροχὴν εὐθηνῶν, πολὺ εὐθηνῶν λιπασμάτων, εἰς τὸν γεωργικὸν πληθυσμόν. Ὁ δεύτερος σκοπὸς εἶναι πολὺ σπουδαιότερος, ἀπὸ τὸν πρῶτον. Ἡ παροχὴ εἰς τὸν πενόμενον γεωργικὸν πληθυσμόν, τὸν ἔχοντα τόσην ἀνάγκην ἐνισχύσεως ἀφθόνων καὶ εὐθηνῶν λιπασμάτων, θὰ ἦτο μέγα ἀγαθόν, θ’ ἀπετέλει ἀπαρχὴν οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως τῆς γεωργίας μας, μὲ ἀποτέλεσμα τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ γεωργικοῦ εἰσοδήματος, ποὺ εἶναι σήμερον τόσον χαμηλόν. Ὁ σκοπὸς αὐτός, δυστυχῶς, θὰ ματαιωθῇ, ἐὰν δὲν ἀνατραποῦν αἱ σκέψεις, αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτησαν εἰς τοὺς τότε κυβερνῶντας, κατὰ τὴν κατάρτισιν τῆς συμβάσεως. Ἡ σύμβασις προβλέπει τὴν κατασκευὴν ἐργοστασίου ἀζωτούχων λιπασμάτων εἰς Πτολεμαΐδα δυναμικότητος 74.000 τόννων ἀζώτου ἐτησίως (ποὺ δίδουν 90.000 τόννους ἀμμωνίας) συγκεκριμένως δὲ τὴν παραγωγὴν 165.000 τόννων θειϊκῆς ἀμμωνίας, 135.000 τόννων νιτρικῆς ἀμμωνίας καὶ ἀσβεστούχου νιτρικῆς ἀμμωνίας καὶ 6.000 τόννων ἀνύδρου ἀμμωνίας. Τὸ ἐργοστάσιον πρόκειται νὰ καλύπτῃ τὸ σύνολον τῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας εἰς ἀζωτοῦχα λιπάσματα, δεδομένου, ὅτι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα εἰσάγει ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ περίπου 354.000 τόννους ἀζωτούχων λιπασμάτων, ἰσοδυναμούντων πρὸς 70.670 τόννους ἀζώτου. Ἐπὶ πλέον, ἀραιὰ ὑπερφωσφορικὰ λιπάσματα 165.000, πυκνὰ ὑπερφωσφορικὰ 26.000, καλιοῦχα λιπάσματα 11.000 τόννους. Διὰ τὴν παραγωγὴν τοῦ ὑδρογόνου, ποὺ μὲ τὸ ἄζωτον τῆς ἀτμοσφαίρας, θὰ δώσῃ τὴν ἀμμωνίαν, γίνεται ἐξαερίωσις τοῦ λιγνίτου. Καὶ ἡ βιομηχανία ἀζωτούχων λιπασμάτων ἐχαιρετίσθη ὅπως κᾶθε βιομηχανικὸν ἢ τεχνικὸν ἔργον, ἐπὶ Κυβερνήσεως Καραμανλῆ, ἀπὸ πομπώδεις ἐκφράσεις καὶ ἀνακριβεῖς δηλώσεις. Πάλιν ὅμως: Κανὲν πρόγραμμα, καμμία μελέτη, καμμία πρόβλεψις. Ἀποτέλεσμα: Ἀστρονομικαὶ ὑπερβάσεις δαπανῶν, σφάλματα κατασκευῆς, ζημίαι τεράστιαι, βαθμιαία ἐγκατάλειψις τῶν εὐεργετημάτων, χαρακτηρίζουν τὸ ἐργοστάσιον ἀζώτου. Τὸ κρατικὸν ἐργοστάσιον ἀζωτούχων λιπασμάτων, τὸ κατασκευασθὲν ὑπὸ τῶν ἑταιρειῶν AMMONIA CASALE καὶ HUDE εἶναι, ἐπίσης χαρακτηριστικὸν τῆς κυβερνητικῆς ἐπιπολαιότητος καὶ ἀποδεικνύει πόσον ἐδικαιώθησαν αἱ προβλέψεις μου, ὡς εἰσηγητοῦ τῆς μειοψηφίας εἰς τὴν Βουλὴν, τὴν 30.3.1959. Εἰς τὰς 28 Ἰανουαρίου τοῦ 1959, ὁ κ. Κωνστ. Καραμανλῆς, ἀνεκοίνωσεν τὸ γεγονός, τῆς ὁριστικῆς καταρτίσεως τῆς συμβάσεως καὶ ἐξῆρε τὰ ἀγαθὰ αὐτῆς. Εἶπε μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τὰ ἑξῆς: «βλ. «Καθημερινὴν» τῆς 29.1.1959). «Ἡ ἵδρυσις τῆς βιομηχανίας αὐτῆς ἐν Ἑλλάδι, ἀποτελεῖ γεγονὸς ὑψίστης σημασίας διὰ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν, διότι ἡ ὑπὸ ἵδρυσιν μονὰς εἶναι μεγάλη ὄχι μόνον διὰ τὰς Ἑλληνικὰς συνθήκας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς οἰκονομικῶς ἀνεπτυγμένας χώρας. Αὐτὴ θὰ ἀποτελέσῃ τὸ μεγαλύτερον βιομηχανικὸν συγκρότημα τῆς χώρας καὶ θὰ συμβάλῃ οὐσιωδῶς εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς οἰκονομίας της. Θὰ ἀπαιτηθῇ συνολικὴ εἰς συνάλαγμα καὶ δραχμάς, δαπάνη ἐγγίζουσα 38.000.000 δολλάρια. Τὸ σύνολον τῆς ἀπαιτηθησομένης διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου, εἰς συνάλλαγμα, δαπάνης, ἔχει ἐξασφαλισθῆ ἀφ’ ἑνὸς μὲν κατὰ τὸ ποσὸν τῶν 13 ἑκατομμ. δολλαρίων, ὑπὸ τοῦ Ταμείου Δανείων τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως, ἐξοφλητέον ἐντὸς 12 ἐτῶν, κατὰ δὲ τὸ ὑπόλοιπον ποσὸν ἐκ τῆς παρεχομένης ὑπὸ τῶν ἀναδόχων χρηματοδοτήσεως. Ἡ ὅλη δαπάνη, ἡ ὁποία θὰ ἀπαιτηθῇ, θὰ ἐξοφληθῇ ἐντὸς 9ετίας ἀπὸ τῆς σήμερον (δηλ. Μάρτιον 1959) καὶ δὴ ἐκ τῶν κερδῶν, τὰ ὁποῖα ἀναμένονται ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ ἐργοστασίου». Δηλαδή, ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἤθελε ν’ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἦτο ἡ αὐτοχρηματοδότησις τοῦ ἔργου. Ὁ κ. Καραμανλῆς, ὡμίλει περὶ κερδῶν, τὰ ὁποῖα σημειωτέον πρέπει νὰ εἶναι ἀνύπαρκτα, χάριν τῆς ἐπιτεύξεως τοῦ σκοποῦ τῆς χορηγίας εὐθηνῶν λιπασμάτων εἰς τοὺς ἀγρότας. Εἰς τὰς 30 Μαρτίου τοῦ 1959 διεξήχθη μεγάλη συζήτησις εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ τότε εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας καὶ τέως Ὑπουργὸς τῆς Βιομηχανίας κ. Μπουρνιᾶς, καθὼς καὶ ὁ τέως Ὑπουργὸς κ. Α. Πρωτοπαπαδάκης, ἐβεβαίωσαν, ὅτι τὸ σύνολον τῆς δαπάνης θὰ ἀνέλθῃ εἰς 38.690.000 δολλάρια. Πρὸ τριῶν ἡμερῶν, ἐζήτησα πληροφορίας περὶ τῆς ὁλικῆς δαπάνης τοῦ ἔργου ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν ἐλέγχου κατασκευῆς κρατικοῦ ἐργοστασίου ἀζωτούχων λιπασμάτων καὶ παρὰ τῆς Ἀνωνύμου Ἑταιρείας Βιομηχανικῶν Ἐκμεταλλεύσεων (Α.Ε.Β.Ε.) εἰς ἣν ἀνετέθη ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ ἐργοστασίου ἀζώτου ἀπὸ τὴν ΕΤΒΑ. Λοιπόν, ἡ ἀπάντησις ἦτο, ὅτι ἡ δαπάνη ἀνῆλθεν εἰς 79.650.000 δολλάρια. Τοῦτο σημαίνει ὑπέρβασιν 41.650.000 δολλαρίων ἢ 1.250 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς δὲν ἀμφισβητεῖται πλέον ἀπὸ κανένα. Εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀνασκόπησιν τῆς ἑβδομάδος ἡ «Καθημερινὴ» τῆς 6.7.63, γράφει διὰ τὸ ἐργοστάσιον ἀζωτούχων λιπασμάτων: «Ἀνεγερθὲν βάσει οὐχὶ ἀρτίας μελέτης, ἐστοίχισεν εἰς τὸ Δημόσιον περὶ τὰ 75 ἑκατ. δολλάρια, ποσὸν πολλαπλάσιον τοῦ ἀρχικῶς προβλεφθέντος». Οὕτω, καὶ εἰς τὸ ἐργοστάσιον ἀζωτούχων λιπασμάτων σημειοῦται ὑπέρβασις 110% ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ τεχνικὴ λίμνη, ἡ τροφοδοτουμένη ἀπὸ τὸ ρεῦμα Περδίκα, διὰ τὴν ὁποίαν ἐδαπανήθη ποσὸν 94 ἑκατ. δραχμῶν καὶ ἐπὶ πλέον 26 ἑκατ. δραχ. μέχρι σήμερον δι’ ἔργα ἐξυγιάνσεως, ἤτοι ἐν συνόλῳ 120 ἑκατ. δραχ. ἢ 4 ἑκατ. δολλ. εἶναι διάτρητος, διαρρέει. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ συγκρατήσῃ τὸ νερὸ καὶ ἐγκατελείφθη ὁριστικά. Τὴν μελέτην τοῦ ἔργου, τὴν ἔκαμαν Γερμανοί, ἡ ἑταιρεία KOKS, παραλείψαντες γεωλογικὴν ἔρευναν. Ὡμίλησαν διὰ στεγάνωσιν τῆς λίμνης Περδίκα. Ἡ ἀμφιβόλου ἀποτελεσματικότητος αὐτὴ λύσις, θὰ ἐστοίχιζε ἄνω τῶν 50.000.000 δρχ., ὅπως μᾶς πληροφοροῦν οἱ ἁρμόδιοι. Ἄλλη λύσις θὰ ἦτο διὰ σωληνώσεως νὰ μεταφερθοῦν εἰς τὸ ἐργοστάσιον τὰ νερὰ τῆς παρακειμένης λίμνης Χειμαδίτιδος. Ἡ λύσις αὐτὴ θὰ προκαλέσῃ, ὅμως, σάλον μεταξὺ τῶν καλλιεργητῶν τῆς περιοχῆς, οἱ ὁποῖοι χρησιμοποιοῦν τὸ νερὸ τῆς Χειμαδίτιδος δι’ ἀρδευτικοὺς σκοπούς. Εἰς σχετικήν, ἄλλωστε προμελέτην, ὅταν ἀπεφασίζετο ἀπὸ ποῦ θὰ ἐγίνετο ἡ εὕρεσις νεροῦ, διὰ τὸ ἐργοστάσιον, ἀναφέρεται ἡ ἐγκατάλειψις τῆς Χειμαδίτιδος, διότι τὸ ὑδατικὸν δυναμικόν της μόλις ἐπαρκεῖ δι’ ἄρδευσιν τῆς περιοχῆς. Ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας κ. Μπουρνιᾶς, εἶπε τότε, εἰς τὴν Βουλήν, μεταξὺ ἄλλων, θριαμβολογῶν: «Διὰ τοῦ ὑπὸ κατασκευὴν ἐργοστασίου, ὅλα τὰ ἀζωτοῦχα λιπάσματα τῆς χώρας, ἀνερχόμενα εἰς τοὺς 354.000 τόννους ἐτησίως, θὰ παράγωνται εἰς τὴν χώραν ἀπὸ πρώτην ὕλην ἀποκλειστικῶς ἑλληνικήν. Οὐδεμία πρώτη ὕλη θὰ εἰσάγεται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἡ πρώτη ὕλη, ἡ ὁποία θὰ χρησιμοποιῆται εἰς τὸ ἐργοστάσιον, θὰ εἶναι, κατὰ κύριον λόγον, ὁ λιγνίτης Πτολεμαΐδος, ὁ ἀτμοσφαιρικὸς ἀήρ, ἡ γῦψος, ἡ ὁποία ἀφθονεῖ εἰς τὴν χώραν μας καὶ ὁ ἀσβεστόλιθος». Λοιπόν, τίποτε δὲν ἔμεινεν ὄρθιον ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἰσχυρισμούς, ἢ μᾶλλον θ’ ἀπομείνουν ὡς ἐγχώρια ὑλικά, μόνον, ὁ ἀτμοσφαιρικὸς ἀὴρ καὶ ὁ ἀσβεστόλιθος. Ἡ γῦψος ἐγκατελείφθη διότι ἡ μεταφορά της ἐκ τῶν ἀνατολικῶν μερῶν τῆς Κρήτης, ἐθεωρήθη δαπανηρά. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ ὁ σιδηροπυρίτης τῆς Χαλκιδικῆς, τὸν ὁποῖον προέβλεπεν ἐπίσης ἡ σύμβασις πρὸς παραγωγὴν θειϊκοῦ ὀξέος. Ἀλλὰ καὶ πάλιν εὑρέθησαν λόγοι διὰ ν’ ἀποκλεισθῇ. Καὶ ὀλίγον μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως, ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς τροποποίησιν αὐτῆς μὲ σκοπὸν τὴν χρησιμοποίησιν καθαροῦ θείου εἰσαγομένου ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ πρὸς παραγωγὴν τοῦ θειϊκοῦ ὀξέος. Καὶ σήμερον εἰσάγεται θεῖον ἐκ Καναδᾶ. Ἀλλὰ τὸ τεράστιον σφάλμα ποὺ διεπράχθη εἰς τὴν βιομηχανίαν ἀζώτου ὀφειλόμενον εἰς τὴν ἔλλειψιν βιομηχανικοῦ προγραμματισμοῦ εἶναι ἄλλο. Χρησιμοποιεῖται λιγνίτης πρὸς ἐξαερίωσιν καὶ ἀπόκτησιν τοῦ ἀναγκαιοῦντος ὑδρογόνου διὰ τὴν παραγωγὴν ἀμμωνίας. Ἀλλὰ ἡ χρησιμοποίησις τοῦ μαζοὺτ διὰ τὴν ἀπόκτησιν τοῦ ὑδρογόνου ἢ ἄλλων παραγώγων τῆς διϋλίσεως πετρελαίου ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα πολὺ μικρότερον κόστος ἐργοστασίου καὶ πολὺ μικρότερον κόστος λιπασμάτων. Ἄν εἶχε προγραμματισθῆ ἡ κατασκευὴ τοῦ δευτέρου διϋλιστηρίου εἰς Θεσσαλονίκην μὲ παράλληλον βιομηχανίαν τὴν παραγωγὴν ἀμμωνίας καὶ μάλιστα εἰς ποσὸν ἐπαρκὲς διὰ τὰ 3 ἐργοστάσια λιπασμάτων, τὸ ἐργοστάσιον τῶν ἀζωτούχων τῆς Πτολεμαΐδος καὶ τὰ δύο φωσφορικῶν λ.χ. ἐὰν ἐπεδιώκετο ὡς ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἐργοστάσιον ἀμμωνίας 300.000 τόννων ὡς ἡ πρότασις IDI διὰ τὸ 2ον διϋλιστήριον θὰ εἴχαμεν λιπάσματα πάμφθηνα. Εἰς τὸ «Δελτίον Οἰκονομικῆς Ἐνημερώσεως» (ἔκδοσιν τοῦ πρακτορείου εἰδήσεων «HELLENEWS») τῆς 9.10.62 ἀριθ. φύλλου 192, ἀναγράφεται, ὅτι «τὸ κόστος τοῦ ἐργοστασίου τῆς Πτολεμαΐδος θὰ εἶναι κατὰ 30% ἀνώτερον τοῦ διεθνοῦς. Μὲ τὸ σύστημα παραγωγῆς ἀπὸ μαζοὺτ τὸ κόστος κατασκευῆς τοῦ ἔργου θὰ ἀνήρχετο εἰς 35 ἑκατ. δολλάρια περίπου. «Τὰ ἀντίστοιχα οἰκονομικὰ καὶ τεχνικὰ στοιχεῖα τοῦ ἱδρυθέντος πλησίον τοῦ Βελιγραδίου ἐργοστασίου ἀζωτούχων λιπασμάτων εἶναι: Ἔναρξις κατασκευῆς ἀρχαὶ 1959. Ἔναρξις παραγωγῆς ἀρχαὶ 1962. Δυναμικότης 90.000 τόννοι μονάδων ἀζώτου. Κόστος κατασκευῆς 32.000.000 δολλάρια». Ἐργοστάσιον Πτολεμαΐδος. Ἔναρξις κατασκευῆς 1959. Ἔναρξις παραγωγῆς ἀρχαὶ 1965. Δυναμικότης 74.000 τόννοι μονάδων ἀζώτου. Κόστος κατασκευῆς 80 ἑκ. δολλάρια. Ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν ἡμερησίαν ἐφημερίδα «Ἐξπρὲς» ἐπίσης τοῦ πρακτορείου εἰδήσεων «HELLENEWS» τῆς 24.4. 1962 ὑπάρχει ἡ πληροφορία: «Ἡ διαφορὰ κόστους παραγωγῆς ἀμμωνίας ὑπὸ τοῦ ἐργοστασίου ἀζωτούχων λιπασμάτων Πτολεμαΐδος εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τοῦτο χρησιμοποιήσει μαζοὺτ ἀντὶ τοῦ λιγνίτου, ὑπελογίσθη εἰς 38% ἐπὶ ἔλαττον». Ὁ «Οἰκονομικὸς Ταχυδρόμος» τῆς 14.3.1965, ἀναγράφει: «Προβλήματα διογκώσεως — σοβαρᾶς μάλιστα — τοῦ κόστους παραγωγῆς δημιουργεῖ καὶ ἡ χρησιμοποίησις τοῦ λιγνίτου. Καθ’ ὡρισμένας μάλιστα ἐκτιμήσεις τὸ κατὰ τόννον προϊόντος κόστους τοῦ ἐργοστασίου, ἐκ τοῦ λόγου τούτου, καὶ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι δὲν θὰ ἐπιβαρυνθῇ δι’ ἀπόσβεσιν ὁλοκλήρου τῆς δαπάνης τοῦ ἔργου, δὲν εἶναι κατώτερον τῶν 50 δολλαρίων, ἐνῷ ἡ διεθνὴς τιμή του, κυμαίνεται σήμερον, πέριξ τῶν 30 δολλαρίων». «Εἰς ἐπιβεβαίωσιν τῆς ἀποτυχίας τοῦ ἐργοστασίου Πτολεμαΐδος ἦλθεν ἡ ἐπίσημος εἴδησις, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὴν χρηματοδότησιν τοῦ ἀζώτου, ἡ Εὐρωπαϊκὴ Τράπεζα Ἐπενδύσεων ἀπέρριψεν ὁριστικῶς τὴν αἴτησιν χρηματοδοτήσεώς του. Ὡς λόγος τῆς ἀπορρίψεως φέρεται τὸ γεγονός, ὅτι τὸ ἐργοστάσιον στηρίζεται εἰς πεπαλαιωμένην τεχνικὴν μέθοδον (χρησιμοποίησις λιγνίτου) ἡ δὲ Τράπεζα δὲν ἐπιθυμεῖ διὰ λόγους ἐντυπώσεων νὰ ἐμφανισθῇ εἰς τὴν διεθνῆ κεφαλαιαγορὰν ὡς χρηματοδοτοῦσα ἔργον μὴ συγχρονισμένον ἀπὸ πλευρᾶς τεχνικῶν μεθόδων λειτουργίας του. («Οἰκονομικὸς Ταχυδρόμος» 9.5.1963)». Τὸ Ὑπουργεῖον ἀντιμετωπίζει τώρα τὴν ἐγκατάλειψιν τοῦ ἐργοστασίου ἐξαεριώσεως τοῦ λιγνίτου, διὰ νὰ παραγάγῃ ὑδρογόνον ἀπὸ μαζοὺτ ἢ νὰ προμηθεύεται τὴν ἀμμωνίαν ἀπὸ τὸ 2ον Διϋλιστήριον. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου ὑπολογίζεται, ὅτι θὰ ἐπιτευχθῇ μείωσις τοῦ κόστους τῶν λιπασμάτων, ἡ ὁποία εἶναι ἐπιβεβλημένη λόγῳ τοῦ κινδύνου νὰ διαμορφωθῇ ὑψηλὸν τοιοῦτον ἐξ αἰτίας τῶν ηὐξημένων δαπανῶν κατασκευῆς τοῦ ἐργοστασίου (ἐννοεῖται, μὲ ἀπώλειαν τῶν διατεθέντων κεφαλαίων. Θεωρεῖται, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἐπάρκεια πετρελαίου μετὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ δευτέρου διϋλιστηρίου, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ ὡς πρώτη ὕλη καὶ εἰς τὸ ἐργοστάσιον ἀζώτου («Ἐξπρές» 26.5.1963). Φυσικὰ ἐγκατελείφθη ἢ ἀναγκαστικῶς θὰ ἐγκαταλειφθῇ ἡ παραπλανητικὴ δήλωσις τοῦ κ. Καραμανλῆ, ὅτι ἡ συνολικὴ δαπάνη θὰ ἐξοφληθῇ ἐντὸς ἐννέα ἐτῶν ἀπὸ τὸ 1959, δηλ. ἐντὸς 4 ἐτῶν ἀπὸ τῆς πιθανῆς ἐνάρξεως τῆς λειτουργίας τοῦ ἐργοστασίου. Μία τοιαύτη ἀπόφασις θὰ ἀνεβίβαζε τὴν τιμὴν τῶν λιπασμάτων εἰς ἀστρονομικὰ ὕψη. Σπανίως, ὁμολογουμένως, συνεσωρεύθησαν τόσαι ἀνωμαλίαι εἰς μίαν ἐπένδυσιν καὶ τοιαύτη τραγικὴ ὑπέρβασις 1.250 ἑκατ. δραχμῶν, ἡ ἀντιμετώπισις δὲ αὐτῶν ἔχει φέρει εἰς ἀμηχανίαν ὅλους τοὺς ἁρμοδίους. Καὶ φυσικά, αἱ λύσεις ἀναζητοῦνται εἰς τὴν σφαῖραν τῶν τεχνασμάτων. Οὕτω, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑψηλὸν κόστος τοῦ παραχθησομένου προϊόντος, σχεδιάζονται τὰ ἑξῆς: Νὰ χωρισθῇ τὸ κόστος τῆς κατασκευῆς τοῦ ἐργοστασίου εἰς δύο μέρη, ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς δαπάνας ὑποδομῆς, καθοριζομένας εἰς εἴκοσι ἢ τριάκοντα περίπου ἑκατ. δολλ. καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς δαπάνας κατασκευῆς τοῦ καθ’ ἑαυτὸ ἐργοστασίου, ὑπολογιζομένας εἰς ἑξήκοντα ἢ πεντήκοντα περίπου ἑκατομμύρια δολλαρίων. Ὁ διαχωρισμὸς αὐτὸς ἔχει τὴν ἔννοιαν, ὅτι τὸ ἐργοστάσιον ἀζώτου θὰ βαρύνῃ ἡ ἐξυπηρέτησις (καταβολὴ τοκοχρεωλυσίων κλπ.) λ.χ. διὰ τὰ 50 μόνον ἑκατ. δολλαρίων ἢ ὀλιγωτέρων ὡς ἀξιοῖ ἡ ΑΕΒΕ θεωρουμένων ὡς καθ’ ἑαυτὸ κόστος κατασκευῆς του, ὄχι δὲ καὶ διὰ τὰ 30 ἑκατ. δολλ. ἢ περισσοτέρων τῶν ἔργων ὑποδομῆς, τὰ ὁποῖα προφανῶς, θὰ μετατεθοῦν εἰς βάρος τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐφ’ ὅσον δὲ μειωθῇ μὲ τὴν μέθοδον αὐτὴν τὸ πρὸς ἐξυπηρέτησιν κεφάλαιον τοῦ ἐργοστασίου, θὰ περιορισθῇ, πλασματικῶς καὶ τὸ κόστος τοῦ προϊόντος του. Αὐτὰ εἶναι ἀνοησίαι. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ἡ ἐξυπηρέτησις τοῦ κεφαλαίου ἐγκαταστάσεως τῶν 80 ἑκατ. δολλ. εἶναι ἀδύνατος. Μὲ ἐτησίαν ἐξυπηρέτησιν 14% (ἐξυπηρέτησις κεφαλαίου καὶ δεκαετὴς ἀπόσβεσις) τὸ ὕψος τῆς ἐτησίας ἐξυπηρετήσεως θὰ ἀνέλθῃ εἰς 11.200.000 δολλάρια, δηλ. διὰ τὴν προβλεπομένην ἐτησίαν παραγωγὴν 74.000 τόννους ἀζώτου 150 δολλάρια κατὰ τόννον ἀζώτου. Σύμφωνα μὲ πληροφορίας ποὺ μοῦ ἐχορήγησε πρό τινων ἡμερῶν ἡ ΑΕΒΕ τὸ ὕψος τῶν σημερινῶν τιμῶν ἀζωτούχων λιπασμάτων ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς θειϊκῆς (21% εἰς ἄζωτον) ἢ νιτρικῆς ἀμμωνίας (34% ἄζωτον) τσὶφ Ἑλληνικὸν λιμένα κυμαίνεται γύρω στὰ 250 δολλ. κατὰ τόννον ἀζώτου. Εἰς ἕκαστον τόννον λιπασμάτων ἀξίας 55 ἕως 85 δολλαρίων 30 ἕως 50 δολλάρια θὰ ἀποτελῇ τὴν ἐτησίαν ἐξυπηρέτησιν κεφαλαίου. Ἀλλὰ τὸ κόστος τοῦ προϊόντος χωρὶς τὸ βάρος ἐξυπηρετήσεως εἶναι ἀντιστοίχως 39 δολλάρια διὰ τὴν θειϊκὴν ἀμμωνίαν καὶ 44 δολλάρια διὰ τὴν νιτρικὴν πάντως 30% ἀνώτερον τοῦ διεθνοῦς. Τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι οἱ Ἕλληνες ἀγρόται θὰ πληρώνουν τὰ Ἑλληνικὰ λιπάσματα εἰς τιμὰς πολὺ μεγαλυτέρας τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ σήμερον εἰσαγομένων. Ἐκτὸς ἐὰν παραιτηθῶμεν τελείως τῆς ἐξυπηρετήσεως τοῦ κεφαλαίου τῶν 80 ἑκατ. δολλαρίων. Πάντως γεγονὸς εἶναι, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς ἀπροχώρητον. Αἱ πομπώδεις Κυβερνητικαὶ ἐπαγγελίαι διεψεύσθησαν κατὰ τὸν τραγικώτερον τρόπον. Τὸ ναυάγιον ὑπῆρξε πλῆρες. Τὸ ἔργον τῆς ἱδρύσεως τῆς βιομηχανίας ἀζώτου εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ πλέον χαρακτηριστικὰ μιᾶς ἀλλοπροσάλλου πολιτικῆς χωρὶς μελέτας καὶ χωρὶς πρόγραμμα. Μιᾶς πολιτικῆς ποὺ δὲν ἀποβλέπει ἑκάστοτε εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ εἰς τὴν δημιουργίαν ἐντυπώσεων, ἀδιαφοροῦσα ἂν αὗται διαλυθοῦν ἀρκεῖ νὰ προσπορίσουν εἰς τοὺς δημιουργούς των ὀφέλη ἐντελῶς ξένα πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ. Κύριοι βουλευταί, ἐξήντλησα τὸν κατάλογον τῶν ἔργων τῶν περιλαμβανομένων εἰς τὴν πρότασίν μας ἀλλ’ ὄχι καὶ ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐσημειώθησαν ἀνωμαλίαι, κακοτεχνίαι, ἀθέμιτοι συναλλαγαί, μὲ σημαντικὰς ὑπερβάσεις ὅπως λ.χ. εἰς τὴν ὁδὸν Βουλιαγμένης καὶ ἄλλα ἔργα. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα συνέβησαν εἰς τὸν τομέα τῆς πολιτικῆς τῶν ἔργων τοῦ κ. Καραμανλῆ εἶναι καταπληκτικά, διότι ἀφοροῦν σχεδὸν τὸ σύνολον τῶν ἔργων καὶ λαμβάνουν διαστάσεις συντριπτικὰς διὰ τὴν ἐθνικήν μας οἰκονομίαν, ὅπως εἰς τὰς περιπτώσεις τῶν φραγμάτων καὶ τοῦ ἐργοστασίου ἀζωτούχων λιπασμάτων. Ὑπεστηρίχθη ἄλλοτε ἀπὸ ἐπερωτουμένους Ὑπουργούς, ὅτι αἱ ὑπερβάσεις εἶναι σχεδὸν ἀναπόφευκτοι, ὅτι συνοδεύουν κατὰ κανόνα τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων, τόσον ἐδῶ, ὅσον καὶ εἰς ἄλλας χώρας. Εἰδικώτερον ἐμνημονεύθη τότε διὰ τὴν Ἑλλάδα ἡ περίοδος καθ’ ἣν ἐκυβέρνα τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἡ ὁποία προηγήθη τῆς Κυβερνήσεως Συναγερμοῦ. Ἐὰν ἐπαναληφθοῦν καὶ πάλιν ἀνάλογα ἐπιχειρήματα ἀσφαλῶς θ’ ἀπαντήσουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος εἰς τὰς Κυβερνήσεις τὰς προηγηθείσας τῆς Κυβερνήσεως Συναγερμοῦ. Ἐγὼ ἁπλῶς ἤθελα νὰ σημειώσω, ὅτι ἡ ἐποχὴ αὐτὴ δὲν διακρίνεται ὡς ἐποχὴ ἀνασυγκροτήσεως καὶ ἐκτελέσεως μεγάλων ἔργων, πολλάκις δὲ ἀναφέρεται τοῦτο εἰς βάρος της διὰ νὰ ἐξαρθῇ ἡ μεγαλόπνοος πολιτικὴ τῶν ἔργων τοῦ κ. Καραμανλῆ. Ὑπάρχουν ὅμως δύο ἄλλαι περίοδοι καθ’ ἃς δὲν ὑπεγράφησαν πολλαὶ συμβάσεις ἀλλ’ ἐξετελέσθησαν μεγάλα ἔργα. Εἶναι αἱ περίοδοι 1917–1920 καὶ 1928–1932 τῶν Κυβερνήσεων Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Τὸ 1917–1920 ὑπῆρξεν εἷς ἰδεώδης Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ἀείμνηστος Ἀλέξανδρος Παπαναστασίου, ὁ ὁποῖος καὶ ἔλυσε κατὰ τὸν ἐπιτυχέστερον τρόπον ἓν δυσκολώτατον πρόβλημα. Τὴν ἀνοικοδόμησιν εἰς συντομώτατον χρόνον τῶν τριῶν ἐτῶν τῆς Θεσσαλονίκης ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς θαυμασίας μελέτης καταρτισθείσης ἀπὸ ἐπιτελεῖον Ἑλλήνων καὶ ξένων ἀρχιτεκτόνων. Τεράστια συμφέροντα ἐδημιουργήθησαν καὶ συνεκρούσθησαν, χωρὶς νὰ σημειωθῇ ἡ παραμικρὰ ἀνωμαλία. Τότε ὅμως εἰς τὰ ἔτη 1917–1920 ἱδρύθησαν τὰ γραφεῖα μελετῶν. Οὐδὲν ἔργον ἐξετελέσθη χωρὶς νὰ μελετηθῇ ὁριστικῶς. Ἐκφράζω ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ τὴν τιμὴν πρὸς τὸν Α. Παπαναστασίου.

§91Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Καὶ ἀπὸ αὐτὰς τὰς βουλευτικὰς ἕδρας διαδηλώνομεν ὄχι μόνον ἀπεριόριστον τιμήν, ἀλλὰ καὶ τὸν θαυμασμόν μας πρὸς τὸν ἀείμνηστον Ἀλέξανδρον Παπαναστασίου.

§92Ν. ΚΙΤΣΙΚΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις 1928–1932 εὗρεν ὑπογεγραμμένας συμβάσεις ἀπὸ τὸν ἀείμνηστον Μιχαλακόπουλον μὲ τὴν Ἑταιρείαν Γιοῦλεν τὸ 1925 διὰ τὸ φράγμα Μαραθῶνος, ἀπὸ τὸν Πάγκαλον τὸ ἔτος 1925 μὲ τὴν ἑταιρείαν Φαουντέσιον διὰ τὰ ἐξυγιαντικὰ ἔργα τῆς πεδιάδος Θεσσαλονίκης, ἀπὸ τὸν Ἰωάννην Μεταξᾶν τὸ 1928 διὰ τὴν ὁδοποιΐαν. Ἡ Κυβέρνησις Ἐλευθερίου Βενιζέλου ἐξετέλεσε τὰ ἔργα τῶν συμβάσεων αὐτῶν, συνῆψε δὲ τὰς συμβάσεις διὰ τὰ ἔργα πεδιάδων Σερρῶν καὶ Δράμας τὸ 1928 μὲ τὴν ἑταιρείαν Μόνκς–Γιοῦλεν καὶ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα Θεσσαλίας–Ἠπείρου–Κρήτης–Βοιωτικοῦ Κηφισσοῦ μὲ τὴν ἑταιρείαν Μποὺτ τὸ 1929. Ἐξετέλεσεν ἐπὶ πλέον εἰς εὐρυτάτην κλίμακα σχολικὰ κτίρια καθὼς τὴν μετατροπὴν τῶν Παλαιῶν Ἀνακτόρων εἰς τὸ σημερινὸν κτίριον τῆς Βουλῆς. Ἐξ ὅλων αὐτῶν μόνον τὸ τελευταῖον παρουσίασεν ὑπέρβασιν ἀπολύτως δικαιολογημένην, διότι ἐπρόκειτο περὶ διαρρυθμίσεως κατεστραμμένου παλαιοῦ κτιρίου μὲ διατηρουμένους μόνον τοὺς ἐξωτερικοὺς τοίχους ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ ἐγκλωβισθῇ ἓν κτίριον ἐντελῶς διαφορετικῆς λειτουργίας. Ἀντιθέτως συνέβη τὸ ἑξῆς καταπληκτικόν. Τὰ ἐξυγιαντικὰ ἔργα Πεδιάδος Θεσσαλονίκης, τὰ ὁποῖα ἀνετέθησαν εἰς τὴν ἑταιρείαν Φαουντέσιον εἶχαν προϋπολογισθῆ εἰς 26.570.000 δολλάρια ἐκόστισαν ὅμως μόνον 19.432.707 δολλάρια. Τὸ ἐργολαβικὸν σύστημα ἦτο ἀπολογιστικόν. Κατόπιν τοῦ ἀποτελέσματος αὐτοῦ ὀφειλομένου κυρίως εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῆς ὑπηρεσίας Δημοσίων Ἔργων, ἐπειδὴ ἐμειώθη τὸ κέρδος τοῦ ἐργολάβου ἤγειρεν οὗτος ἀπαίτησιν νὰ μὴ περικοπῇ ἡ ἀμοιβή του, ἀλλὰ νὰ ὑπολογισθῇ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισθέντος ποσοῦ καὶ ὄχι ἐπὶ τῆς πραγματοποιηθείσης δαπάνης. Ὄχι, κ. συνάδελφοι, αἱ τεράστιαι ὑπερβάσεις δὲν εἶναι φαινόμενα φυσικὰ καὶ ἀναπόφευκτα. Εἶναι φαινόμενα ἐρευνητέα, συνοδευόμενα ἐνδεχομένως ἀπὸ ἀθεμίτους συναλλαγὰς καὶ κολασίμους πράξεις. Δὲν ἀπευθύνω κατηγορίαν ἐναντίον οὐδενός. Ἀντιθέτως αἱ ἠθικαὶ προσωπικότητες τῶν διατελεσάντων Ὑπουργῶν μὲ ἀφοπλίζουν. Ἀκριβῶς ὅμως τοῦτο ἐπιβάλλει τὴν διαλεύκανσιν τοῦ καταπληκτικοῦ φαινομένου καὶ τῶν ὀλεθρίων συνεπειῶν του διὰ τὴν ἐθνικήν μας οἰκονομίαν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γεώργιος Ράλλης, ἔχει τὸν λόγον.

§94Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, κατέχομαι ἀπὸ ἀλληλοσυγκρουόμενα αἰσθήματα ἀνερχόμενος εἰς τὸ βῆμα. Μὲ κατέχει θλῖψις βαθυτάτη, διότι ἕνας τεχνικὸς ἐλησμόνησεν, ὅτι εἶναι τεχνικὸς καὶ ἐν γνώσει του μετεχειρίσθη καὶ ἐχρησιμοποίησε στοιχεῖα καὶ ἀριθμοὺς ψευδεῖς. Λέγω ἐν γνώσει του, διότι εἶχεν ὑπ’ ὄψει του τὰ σχετικὰ στοιχεῖα ἀπὸ 8 καὶ ἀπὸ 7 ἐτῶν εἶχεν ὑπ’ ὄψει του καὶ τὸ ἐγνώριζεν ὅταν εἰς ἕνα περιοδικὸν ἐκδιδόμενον παρὰ στενοτάτου συγγενοῦς του ὑπάρχει πλήρης προϋπολογισμὸς ἀπὸ τοῦ 1958 περὶ τῶν ἔργων τῆς Ὁμονοίας, προϋπολογισμὸς ποὺ ἀναβιβάζει τὸ κόστος τῶν ἔργων εἰς 30 ἑκατ. διὰ τὴν πρώτην φάσιν καὶ εἰς 52 μὲ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα προσέθεσα ἐγώ, καὶ ἔρχεται ἐδῶ σήμερον καὶ ὁμιλεῖ περὶ 6 ἑκατ. δραχμῶν μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ συναγάγῃ τὸ συμπέρασμα, συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον συμφέρει καὶ εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τὴν παράταξίν του, ὅτι ὑπάρχει μία ὑπέρβασις 900%. Ἐπερίμενα τὰ πάντα, ἀλλὰ μίαν τοιαύτην κατάπτωσιν ἀπὸ ἕνα θεωρούμενον ἄριστον ἐπαγγελματίαν δὲν τὴν ἐπερίμενα. Τὰ ἄλλα αἰσθήματα ποὺ μὲ κατέχουν εἶναι αἰσθήματα χαρᾶς. Ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἡ ἀριστερά, διὰ δημοσιευμάτων, δι’ ὑπονοουμένων, ἄφινε νὰ νοηθῇ, ὅτι τεράστιαι ὑπερβάσεις ἔχουν γίνει καὶ ὅτι αἱ ὑπερβάσεις αὐταὶ ἔχουν μέσα τους τὸ στοιχεῖον τοῦ δόλου. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαντήσῃ κανείς, διότι πρῶτον δὲν ἀπαντῶ εἰς φύλλα τῆς Ἀριστερᾶς καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαντήσω, διότι τὸν Νοέμβριον τοῦ 1957, ὅταν ἐγένετο ἐδῶ συζήτησις περὶ τῶν ἔργων τῆς Ὑλίκης ἐπὶ τῆς ὁποίας ἀπήντησα, ἐδέχθην πρότασιν τοῦ τότε Ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ σημερινοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπακολουθήσῃ σειρὰ συζητήσεων ἐπὶ ὅσων ἔργων ἐνόμιζεν ἡ τότε Ἀντιπολίτευσις, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ. Καὶ ἀφίσαμεν τότε εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τὸ θέμα καὶ τὸν χρόνον καὶ μέχρι τοῦ Μαρτίου 1958, ὅτε ἔπαυσα νὰ εἶμαι βουλευτὴς καὶ Ὑπουργός, οὔτε ἓν τοιοῦτον θέμα δὲν ἦλθε, κατ’ αἴτησιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν ἦλθεν οὔτε τὸ 1962, ὅταν ἐπανῆλθον εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν καὶ ἔρχεται σήμερον ἡ ΕΔΑ μὲ μίαν πρότασιν ποὺ ἀφορᾷ τοὺς πάντας καὶ τὰ πάντα νὰ συστήσῃ τὴν σύστασιν ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς, δι’ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα δι’ ἕνα καὶ μόνον σκοπὸν διὰ νὰ ἠμπορέσῃ ἐπὶ μακρὸν χρόνον νὰ δημιουργῇ θόρυβον, νὰ συκοφαντῇ, νὰ σπιλώνῃ ὑπολήψεις, αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπός της, καὶ τοὐλάχιστον διὰ τὰ ἔργα, διὰ τὰ ὁποῖα ἠμπορῶ νὰ ὁμιλήσω ἐγώ, διότι δὲν εἶναι βεβαίως δυνατὸν νὰ ὁμιλήσω διὰ τὰ ἔργα τῶν συναδέλφων, διὰ τὰ ὁποῖα οἱ ἴδιοι θὰ ἀνέλθουν εἰς τὸ βῆμα, θὰ σᾶς ἀποδείξω χρώμενος τοῦ βήματος ὅσον τὸ δυνατὸν μικρότερον χρόνον, ἐν ἀντιθέσει μὲ τὸν προλαλήσαντα, ὅτι αὐτά, τὰ ὁποῖα μόλις πρὸ ὀλίγου εἶπον, εἶναι ἀληθῆ καὶ αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ πρὸ ἐμοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν ψευδῆ καὶ συκοφαντικά. Ἀλλὰ πρὶν εἰσέλθω εἰς τὸ κύριον θέμα πρέπει νὰ τὸν διαψεύσω ἐπὶ δύο σημείων: πρῶτον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Δημ. Ἔργων, δὲν τοῦ ἔδωσε τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν. Ἐγὼ ἔχω ἀντίγραφον στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν εἰς τὸν κ. Κιτσίκην καὶ τὰ στοιχεῖα αὐτὰ ἐδόθησαν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Δημ. Ἔργων. Πλήρης πίναξ κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρα μὲ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐξετελέσθησαν εἰς τὴν Ὁμόνοιαν. Συνεπῶς καὶ ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἐψεύσθη. Δεύτερον, ἐψεύσθη, ὅταν ἀνέφερε τὸν τέως Ἐπιθεωρητὴν Δημ. Ἔργων κ. Ξανθόπουλον. Εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπῆρξε καμμία μελέτη, ὡς πρὸς τὴν ἐνδιάμεσον λύσιν τῆς Ὑλίκης. Ἐτηλεφώνησα εἰς τὸν κ. Ξανθόπουλον καὶ τὸν ἠρώτησα, μοῦ τὸ διέψευσε καὶ μοῦ εἶπε. Κύριε Ράλλη, διὰ νὰ ἰδῆτε πόσον αὐτὰ ποὺ ἐλέχθησαν, δὲν εἶναι ἀνακριβῆ δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ἀνατρέξετε εἰς ἕνα τεῦχος ποὺ ἐδημοσιεύθη τὸ 1959 καὶ τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς γνωρίζει, ὁ κ. Κιτσίκης καὶ ἐπίσης εἰς μίαν ἐπιστολὴν μακροτάτην, ἡ ὁποία ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν «Ἐλευθερίαν» τὸ 1963, εἰς ἀπάντησιν μιᾶς ἄλλης ἐπιστολῆς, τοῦ κ. Ραυτοπούλου, τοῦ μελετητοῦ τῆς Παρευβοϊκῆς χαράξεως. Καὶ ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὸ κύριον θέμα: Ἀρχίζω, κατὰ σειράν, μὲ τὸ θέμα τῆς Ὑλίκης. Δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐκόστισε 225 ἑκατομμύρια καὶ ὅτι θὰ κοστίσῃ 285. Τὰ ἔργα ἐτελείωσαν, τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν εἰς τὴν παροχὴν ὕδατος 100 ἑκατομμ. κυβικῶν ἐτησίως, καὶ τὰ ἔργα αὐτὰ ἐκόστισαν 212.500.000 ἀναλυόμενα, ὡς κάτωθι: 180.500.000 δαπάναι πραγματοποιηθεῖσαι ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Δημ. Ἔργων, καὶ 32.000.000 δαπάναι πραγματοποιηθεῖσαι τὸ 1961–1962 ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν Ὑδάτων, διὰ τὸν δεύτερον ἀγωγὸν Μουρικίου καὶ Σίφωνα Ἀσωποῦ. Ὑπάρχει μία σημαντικὴ ὑπέρβασις ἔναντι τῆς ἀρχικῶς ἐξαγγελθείσης τιμῆς, διὰ τὸ ἔργον τῶν 121.000.000, ὑπάρχει μία ὑπέρβασις 90.000.000 δραχμῶν. Εἰς τί ὀφείλεται αὐτὴ ἡ ὑπέρβασις; Ἡ ὑπέρβασις αὐτὴ ὀφείλεται πρῶτον, εἰς τὴν προσθήκην νέων μικρῶν καὶ μεγάλων ἔργων, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀπαραίτητα καὶ τὰ ὁποῖα δὲν προεβλέποντο, οὔτε εἰς τὴν μελέτην τὴν πληρεστέραν καὶ τὴν ἀρτίαν Ραυτοπούλου, οὔτε εἰς τὴν μελέτην τῆς ἐνδιαμέσου λύσεως. Προέβλεπεν ἡ λύσις, ἡ ἐνδιάμεσος, τεχνικὰ ἔργα, μικρὰ καὶ μεγάλα, διὰ μῆκος ὑδραγωγείου, ἀνοικτοῦ, 23 χιλιομέτρων, συνολικῆς δαπάνης 3.500.000 δρχ. καὶ ἔγιναν μικρὰ ἔργα, τεχνικὰ καὶ μεγάλα αὐτῆς τῆς φύσεως, ἐπὶ τοῦ μήκους αὐτοῦ, συνόλου 32.000.000 δραχμῶν, διατί; Διότι ἡ μελέτη, ἡ ἐνδιάμεσος, ἔγινεν, ἐν συγκρίσει μὲ τὴν μελέτην τὴν Παρευβοϊκήν, προκειμένου νὰ υἱοθετηθῇ ἡ μία ἢ ἡ ἄλλη λύσις. Ἡ λύσις Ραυτοπούλου, προέβλεπεν ὀλίγα τεχνικὰ ἔργα, ἡ λύσις ἡ ἐνδιάμεσος, προέβλεπεν, ἀναλόγως, ὀλίγα τεχνικὰ ἔργα καὶ ἐν τῇ πράξει ἠναγκάσθημεν νὰ ἐκτελέσωμεν ἔργα συνολικῆς ἀξίας 32.000.000 δραχμῶν καὶ ὄχι 4.000.000, διότι εἴχομεν τὰς συνεχεῖς διαμαρτυρίας τῶν χωρικῶν, οἱ ὁποῖοι, λόγῳ τῶν ὀλίγων αὐτῶν ἔργων, οὔτε νὰ διέλθουν ἠδύναντο ἀπὸ τοῦ ἑνὸς σημείου εἰς τὸ ἄλλο, ἐὰν δὲν κατεσκευάζοντο γέφυραι καὶ γεφυρίδια, οὔτε νὰ ποτίσουν τὰ ζῶα τους, οὔτε νὰ ἐπικοινωνήσουν καὶ ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνουν τὰ ἔργα αὐτά, τὰ ὁποῖα οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουν μὲ τὸ κυρίως ὑδραγωγεῖον, ἀλλὰ εἶναι ὁδοὶ παράλληλοι, ἀπαραίτητοι, ὅμως, διὰ τὴν ζωὴν τῶν πληθυσμῶν αὐτῶν, διότι δὲν σημαίνει, ἐπειδὴ γίνεται ἕνα ἔργον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ διοχετεύσῃ ὕδωρ εἰς τὰς Ἀθήνας, ὅτι πρέπει οἱ πληθυσμοί, διὰ τῶν ὁποίων διέρχεται τὸ ὑδραγωγεῖον, νὰ μετακομίσουν πέραν τῆς γῆς ποὺ κατέχουν ἀπὸ μακροῦ χρόνου. Δεύτερον, μία ὑπέρβασις 20.000.000 δραχμῶν, διὰ τὴν ὁποίαν εἶμαι ἐγὼ ἀποκλειστικῶς ὑπεύθυνος. Εἶναι ἡ ὑπέρβασις εἰς τὸ Μουρίκι. Τὸ 1957, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, καὶ ἀπαντῶν εἰς τὸν σημερινὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἶπον, ὅτι τὰ ἔργα θὰ ἐκτελεσθοῦν ἀμέσως καὶ θὰ κοστίσουν 181.000.000. Ὁ δεύτερος βοηθητικὸς ἀγωγὸς Μουρικίου, δὲν κατεσκευάσθη τὸ 1957, διότι δὲν εἴχομεν ἀνάγκην ἀπὸ τότε τῶν 100 ἑκατομμυρίων κυβικῶν. Κατεσκευάσθη τὸ 1962. Καὶ ἔχομεν μίαν ὑπέρβασιν ἀπὸ 29 εἰς 49 ἑκατομ. δραχμῶν, ἤτοι 20 ἑκατομ. Διατί; Διότι ἐγένοντο ἐργασίαι ὑπογείως ὑπὸ τὴν λίμνην καὶ ἐφθάσαμεν εἰς στάθμην σὺν 63. Καὶ εἶναι φυσικόν, τοιαῦται δύσκολοι ἐργασίαι, διεξαγόμεναι ὑπὸ τὸ ὕδωρ, νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπολογισθοῦν ἐπακριβῶς. Καὶ εἶμαι — διορθώνω αὐτὸ ποὺ εἶπον πρὶν — εἶμαι ἀποκλειστικῶς ὑπεύθυνος καὶ διὰ τὰ 20 ἑκατομ. αὐτὰ καὶ διὰ τὰ 7 ἑκατομ. τοῦ Ἀσωποῦ, διότι ἐὰν εἶχε γίνει, ὡς εἶπον, τὸ 1957, δὲν θὰ εἴχωμεν αὔξησιν τῶν τιμῶν. Ἔγινε τὸ 1962 καὶ εἴχομεν αὔξησιν δαπάνης, μετὰ τὴν 5ετίαν αὐτήν, 7.000.000 δραχμῶν. Ἔχομεν, συνεπῶς, σύνολον 28 ἑκατομ. διὰ τὰ πρόσθετα ἔργα Μουρικίου, 20 διὰ τὸν Μόρνον καὶ 7 διὰ τὸν Σίφωνα τοῦ Ἀσωποῦ, ἤτοι 55.000.000 ἐν συνόλῳ. Ἐπὶ πλέον, πρέπει νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψει, ὅτι ὁ ὑπολογισμὸς τῶν 121 ἑκατ., ὡς ἄλλως τε καὶ τῶν 187 τῆς λύσεως Ραυτοπούλου, ἐγένετο τὸ 1954. Τὰ ἔργα ἐξετελέσθησαν κυρίως τὸ 1956. Ἐγκατεστάθη μὲν ἐργολάβος κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1954, ἀλλὰ τὰ ἔργα κατεσκευάσθησαν ἐντατικῶς ἐπὶ τῆς ἰδικῆς μου ὑπουργίας, τὸ 1956 καὶ 57. Καὶ εἴχομεν μίαν ἄνοδον τιμῶν καὶ δι’ ἡμερομίσθια καὶ δι’ ὑλικά, τὰ ὁποῖα ἐπρομηθεύθημεν ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν, κατόπιν δημοπρασίας, κατὰ μέσον ὅρον 29%. Ἔχομεν, συνεπῶς, μίαν αὔξησιν ἑτέρων 30 ἑκατομ. λόγῳ ἀναπροσαρμογῶν τιμῶν. Ἐὰν προσθέσετε ὅλα αὐτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερον, εἰς τὰ 121 ἑκατομ., θὰ φθάσετε εἰς ὕψος 208 ἑκατομ., ἔναντι πράγματι, δαπανηθέντων 212.500 δραχμῶν. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὴν ἄλλην αἰτίασιν, ὅτι ἡ λύσις αὐτή, ἡ ἐνδιάμεσος, ἐκόστισε πολὺ περισσότερα ἀπὸ τὴν λύσιν τὴν Παρευβοϊκὴν–Ραυτοπούλου, τῶν 187 ἑκατ. Κύριοι συνάδελφοι, ὄχι τεχνικός, ἀλλὰ οὔτε μαθητὴς πρωτοετὴς τοῦ Γυμνασίου, δικαιοῦται νὰ κάμῃ σύγκρισιν τῶν ἀριθμῶν αὐτῶν. Διατί; Διότι τὰ 187.000.000 εἶναι ἀριθμὸς δοθεὶς τὸ 1954. Ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου αὐτοῦ θὰ ἀπῄτει ἕνα χρονικὸν διάστημα 4 ἐτῶν. Θὰ εἴχομεν ὁπωσδήποτε μίαν αὔξησιν τιμῶν. Θέλετε ἡ αὔξησις αὐτὴ νὰ μὴ εἶναι τῆς τάξεως τῶν 29%, διότι ἡμεῖς ἀρχίσαμεν κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1954, ἐνῷ θὰ ἔπρεπε, κατὰ τοὺς ὑποστηρίζοντας τὴν ἀντίθετον θεωρίαν, νὰ ἀρχίσωμεν τὸν Μάρτιον τοῦ 1953; Σύμφωνοι. Θὰ ἔχωμεν μίαν ὑπέρβασιν 20%, τὸ ὁποῖον σημαίνει 37 ἑκατομ., τὰ ὁποῖα προστιθέμενα εἰς τὰ 187 μᾶς δίδουν ἕνα ἀριθμὸν 220.000.000. Ἐὰν κατεσκευάζοντο δὲ καὶ τὰ τεχνικὰ ἔργα, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα προηγουμένως καὶ τὰ ὁποῖα ἦτο ἀδύνατον νὰ μὴ κατασκευασθοῦν, διότι ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἠμπορούσατε νὰ ἀφήσετε τοὺς πληθυσμοὺς αὐτοὺς νὰ διέρχωνται μόνον ἀεροπορικῶς, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ διέρχωνται καὶ διὰ τῶν ἰδίων μέσων καὶ δι’ ὀχημάτων, ἐὰν κατεσκευάζοντο τῆς αὐτῆς τάξεως τεχνικὰ ἔργα, ἐπὶ μήκους ἀνοικτοῦ ὑδραγωγείου 69 χιλιομέτρων, ὅσα εἶναι ἡ λύσις τῆς Παρευβοϊκῆς, θὰ εἴχατε μίαν ἐπαύξησιν δαπάνης κατὰ 84.000.000 δραχμῶν. Συνεπῶς, θὰ ὑπερβαίνατε τὰ 300.000.000. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ἡ λύσις τῆς Παρευβοϊκῆς, ἐὰν ἐγένετο ἐγκαιρότερον, κατὰ Μάρτιον τοῦ 1953, δηλαδὴ 1½ χρόνον πρὶν ἀρχίσῃ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς λύσεως τῆς ἐνδιαμέσου, θὰ ἐφθάναμεν εἰς δαπάνην ὑπερβαίνουσαν τὰ 300.000.000 δραχμῶν, ἐνῷ μὲ τὴν λύσιν τὴν ἐνδιάμεσον, ἡ ὁποία τελικῶς υἱοθετήθη, ἐφθάσαμεν τὰ 212.000.000 δρχ. Τώρα ὡς πρὸς τὸ ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνεται καὶ σήμερον, τὸ θέμα τῆς ἀρδεύσεως. Καὶ σήμερον, κύριοι, ἔχετε τὴν δυνατότητα νὰ κάμετε ἄρδευσιν καὶ μάλιστα ὄχι ἄρδευσιν τῆς ποιότητος ποὺ προεβλέπετο εἰς τὴν λύσιν τὴν Παρευβοϊκήν, ἀλλὰ ἄρδευσιν εἰς τὴν αὐτὴν ἀκριβῶς ἔκτασιν 60.000 στρεμμάτων, ἀλλὰ πολὺ ἀνωτέρας, ὅμως, ποιότητος, ἀπὸ ἀπόψεως ἀποδόσεως, ἀπὸ τὰ στρέμματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται πλησίον τῆς Παρευβοϊκῆς χαράξεως. Διότι, σήμερον ἠμπορεῖτε νὰ ἀρδεύσετε καὶ τὴν Θήβα καὶ τὴν Κωπαΐδα, μὲ 100 ἑκ. κυβικὰ καὶ ὄχι μόνον τὰ Παρευβοϊκά, τὰ ὁποῖα ἀπὸ ἀπόψεως ἀποδόσεως, ἐν σχέσει μὲ τὰς δύο πεδιάδας, εἶναι ἥσσονος σημασίας. Θὰ ἤθελα νὰ παρευρίσκεται εἰς τὴν συζήτησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως, διὰ νὰ μᾶς εἴπῃ, πῶς θὰ ἀντιμετώπιζε τὸ θέμα τῆς ἀρδεύσεως τῶν Θηβῶν ἢ τῆς Κωπαΐδος, πολὺ πολυτιμοτέρων ἔναντι τῶν ἐκτάσεων τῶν Παρευβοϊκῶν. Ἐὰν τὰ 100 ἑκατ. κυβικὰ τῶν ἀρδεύσεων διετίθεντο νὰ ἀρδευθοῦν μὲ ἄλλα ἔργα διὰ τῆς παραλίμνης. Ἀλλὰ τὸ θέμα δὲν εἶναι τῆς ἀρδεύσεως. Τὸ θέμα εἶναι, ὅτι μὲ τὰ 100 ἑκατομ. κυβικὰ τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὰς Ἀθήνας σήμερον καὶ μὲ τὰ 50 ἑκατομ. κυβικά, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχωμεν ὡς ἕνα περιθώριον ἀσφαλείας, εἶναι προβληματικὸν ἐὰν εἰς τὸ μέλλον, ἐὰν θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ διαθέσωμεν τὰ 100 αὐτὰ ἑκατομ. διὰ τὴν ἄρδευσιν, ἐὰν δὲν ληφθοῦν ἄλλα μέτρα. Τὰ ἄλλα μέτρα, εἶναι εἴτε ἡ λύσις τῆς σήραγγος ὑπὸ τὴν Πάρνηθα, ἢ αὐτὴ ποὺ μελετᾶται σήμερον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἡ λύσις εἴτε τοῦ Μόρνου, εἴτε τοῦ Ἀχελώου. Ἐὰν πᾶμε εἰς τὴν σήραγγα τῆς Πάρνηθος, πάλιν εἶναι ἡ ἐνδιάμεσος λύσις, υἱοθετηθεῖσα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Συναγερμοῦ μὲ Ὑπουργὸν Δημοσίων Ἔργων τὸν κ. Καραμανλῆν, πολὺ προτιμωτέρα τῆς λύσεως Ραυτοπούλου. Διατί; Διότι ὁ Ραυτόπουλος προβλέπει μίαν σήραγγα εἰς τὴν Πάρνηθα, μήκους 22,5 χιλιομ. ἀκριβῶς. Ἡ λύσις ἡ ἐνδιάμεσος, προβλέπει σήραγγα μήκους 14 μόνον χιλιομέτρων καὶ ἀντιλαμβάνεσθε, ἄλλως τε, αὐτὰ γράφονται καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας τὸν καιρὸν αὐτόν, ὁποία διαφορὰ δαπάνης θὰ ὑπάρχῃ διὰ μία σήραγγα, ἡ ὁποία θὰ διέρχεται ὑπὸ τὴν Πάρνηθα, ἡ μία μήκους 22,5 χιλιομ. καὶ ἡ ἄλλη 14 χιλιομ. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, αὐτὸ δὲν εἶναι θέμα τοῦ παρόντος, αὐτὸ εἶναι θέμα τοῦ μέλλοντος. Εἶναι θέμα τὸ ὁποῖον θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τὴν δυνατότητα μερικῆς ἢ ὁλικῆς στεγανότητος τῆς Ὑλίκης καὶ δὲν εἶναι θέμα τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ τώρα. Δέχομαι ὅτι εἰς τὸ θέμα τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν, ὑπήρξαμεν αἰσιοδοξότεροι ἀπ’ ὅ,τι ἡ κατάστασις ἀποδεικνύει σήμερον, διατί; Διότι ἡ αὔξησις τῆς καταναλώσεως πράγματι εἶναι καταπληκτική. Καὶ ἡ αὔξησις τῆς καταναλώσεως ὀφείλεται καὶ εἰς ἄλλους λόγους, ἀλλὰ κυρίως ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἐξετελέσθησαν διάφορα ἔργα διὰ τῶν ὁποίων δύναται σήμερον ὁ πληθυσμὸς ὁ ὁποῖος δὲν εἶχεν ὀνειρευθῆ τότε νὰ ἔχῃ ὕδωρ νὰ βλέπῃ νὰ φθάνῃ τὸ ὕδωρ μέσα εἰς τὴν κατοικίαν του καὶ διότι ἐδώσαμε καὶ ὀρθῶς ἐδόθη ἀπὸ ὅλας τὰς Κυβερνήσεις ὕδωρ καὶ εἰς Βιομηχανίας ἐκτὸς τῆς ζώνης αὐτῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη παρατήρησις. Ἀλλ’ ἡ παρατήρησις αὐτὴ ἐὰν ἰσχύῃ δι’ ἡμᾶς, ἰσχύει δι’ ὅλον τὸν κόσμον διότι οὐδεὶς προέβλεψε μίαν τοιαύτην ἁλματώδη αὔξησιν τῆς καταναλώσεως. Καὶ διὰ νὰ τελειώσω διὰ τὴν Ὑλίκην. Ἔρχομαι εἰς τὸ θέμα τῶν προσωρινῶν λύσεων περὶ τῶν ὁποίων μὲ τοιαύτην ἀπέχθειαν ὡμίλησεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ προλαλήσας. Ἡ προσωρινὴ λύσις τοῦ Αὐγούστου ἡ ὁποία ἔφερε ἐδῶ εἰς τὰς Ἀθήνας τὰ πρῶτα νερὰ τῆς Ὑλίκης τὸν Αὔγουστον τοῦ 1957 ὀφείλεται ἀποκλειστικῶς εἰς ἐμέ. Εἶναι λύσις ἡ ὁποία ἐκόστισε περὶ τὰ 3 ἑκατ. δραχμῶν καὶ τὴν λύσιν αὐτὴν ἠναγκάσθην νὰ τὴν υἱοθετήσω διότι λόγω τῆς λειψυδρίας 1956–57 ἐὰν δὲν εἴχομεν ἐγκρίνει τὴν λύσιν αὐτὴν τὴν προσωρινὴν καὶ ἐπείγουσαν, τὸν Σεπτέμβριον 1957 ἡ λίμνη τοῦ Μαραθῶνος θὰ εἶχε 5 ἑκατ. κυβικά. Καὶ τὰ 5 ἑκατ. κυβικὰ σημαίνουν, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθοῦν περιορισμοὶ καταναλώσεως οἱ ὁποῖοι καὶ προετάθησαν τότε ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου Δημ. Ἔργων καὶ ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Ἑταιρείας Ὑδάτων τὸν Μάϊον τοῦ 1957. Καὶ εἶμαι εὐγνώμων εἰς τὸν Γεν. Δ)ντὴν τῆς Ἑταιρείας Ὑδάτων κ. Γεωργαλᾶν ὁ ὁποῖος μὲ ἀπέτρεψεν ἀπὸ τοῦ νὰ υἱοθετήσω περιορισμὸν τοῦ ὕδατος. Ἐπέμενε νὰ υἱοθετήσω τὴν προσωρινὴν καὶ ἐπείγουσαν λύσιν, τὴν ὁποίαν υἱοθέτησα, καὶ ἔτσι ὁ πληθυσμὸς τῶν Ἀθηνῶν δὲν ἐπανῆλθεν εἰς τὴν περίοδον τοῦ 1947–49–50, ὁπότε παρείχετο τὸ ὕδωρ τρὶς ἢ τετράκις τῆς ἑβδομάδος, κατ’ ἐλάχιστον ὅριον. Αὐτὰ ὡς πρὸς τὴν Ὑλίκην. Καὶ ἔρχομαι εἰς αὐτὸ τὸ μέγα θέμα τῆς Ὁμονοίας. Ἤκουσα κάποτε κάποιον, δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖος ἦτο, νὰ λέγῃ, ὅτι παράδειγμα ἔργου ἀντιοικονομικοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ, εἶναι ἡ Ὁμόνοια. Ὁ ταῦτα διατεινόμενος δὲν γνωρίζει στοιχειώδη πράγματα. Ἡ Ὁμόνοια εἶναι ἓν ἔργον, τὸ ὁποῖον παρ’ ὅλας τὰς ὑπερβάσεις περὶ τῶν ὁποίων θὰ σᾶς ὁμιλήσω, ἀπέδωσεν ἤδη πολλαπλάσια ποσὰ τῶν πράγματι καταβληθεισῶν διὰ τὸ ἔργον αὐτὸ δαπανῶν. Διατί; Προϋπόθεσις τῆς σηματοδοτήσεως τῶν Ἀθηνῶν ἦτο νὰ δημιουργηθοῦν οἱ τρεῖς μεγάλοι μονόδρομοι, ἡ ὁδὸς Σταδίου, Πανεπιστημίου καὶ Ἀκαδημίας. Διὰ νὰ γίνουν ὅμως μονόδρομοι αὐταὶ αἱ τρεῖς ὁδοί, ἔπρεπε ἀπαραιτήτως νὰ ἀνακατασκευασθῇ ἡ Ὁμόνοια καὶ νὰ ἀποφευχθῇ ἡ διέλευσις τῶν πεζῶν ἀπὸ τῆς μιᾶς πλευρᾶς πρὸς τὴν ἄλλην διὰ μέσου τῆς Πλατείας. Ἔπρεπε νὰ γίνῃ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔγινε σήμερον. Αὐτὴ ἡ λύσις τῶν μονοδρόμων, τῆς ὁποίας ἀπαραίτητος ἐπαναλαμβάνω προϋπόθεσις ἦτο ἡ λύσις τῆς Ὁμονοίας, ἀποδίδει οἰκονομικῶς περὶ τὰ 60 ἑκατ. δραχ. ἐτησίως εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Εἶναι ὑπόθεσις ὀφειλομένη εἰς οἰκονομίαν καυσίμων, ὑλικοῦ καὶ δὲν ὑπολογίζεται ὁ παράγων χρόνος. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι συνάδελφοι, νὰ σκεφθῆτε τὶ θὰ συνέβαινεν ἐὰν κλείσητε τὴν Ὁμόνοιαν ἐπὶ 24 ὥρας. Θὰ ἠμπορέσητε νὰ κυκλοφορήσετε εἰς τὰς Ἀθήνας, ὄχι εἰς τοὺς τρεῖς αὐτοὺς μονοδρόμους, ἀλλ’ εἰς τὸ τέρμα Ἀμπελοκήπων; Θὰ ἔχῃ δημιουργηθῆ τοιαύτη συμφόρησις τῆς κυκλοφορίας, ὥστε θὰ εἶναι ἀδύνατον, ὄχι ὄχημα, ὄχι αὐτοκίνητον, ἀλλὰ οὔτε ποδήλατον νὰ κινηθῇ. Συνεπῶς, τὸ ἔργον τῆς Ὁμονοίας ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς ἔχει ἀποδώσει ἤδη ἀπὸ τοῦ 1959, ποὺ εὑρίσκεται ἐν λειτουργίᾳ, πολλαπλάσια ἀπ’ ὅ,τι ἐκόστισε. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὰς ὑπερβάσεις. Ἡ ἀρχικὴ δαπάνη δὲν ἦτο τῆς τάξεως τῶν 6.140.000 περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ὡμίλησεν ὁ προλαλήσας. Σᾶς ἀνέγνωσε μίαν ἀπάντησίν μου εἰς ἐρώτησίν του, δοθεῖσαν τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1957. Καὶ τὶ ἔλεγεν; Ὅτι διὰ τὴν δημοπρασίαν τῶν 6.140.000, λόγῳ τῆς προσθήκης τοῦ δευτέρου ὑπογείου καὶ τοῦ Ταχυδρομείου, ἡ δαπάνη θὰ ὑπερβῇ τὰ 10.000.000. Καὶ ὑπερέβη τὰ 10.000.000 καὶ ἔφθασε τὰ 12.000.000. Ἀλλὰ αὐτὸ κύριοι συνάδελφοι, ἦτο ἡ πρώτη φάσις τοῦ ἔργου. Εἰς τὴν Ἀρχιτεκτονικήν, περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ὡμίλησα προηγουμένως, τὸ 1958 ὑπάρχει λεπτομερὴς ἀνάλυσις δύο προϋπολογισμῶν, τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἀρχικοῦ, τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1956, ὁ ὁποῖος προέβλεπε σύνολον δαπάνης διὰ τὴν Ὁμόνοιαν 30.000.000 δρχ. καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Φεβρουαρίου τῶν 52.000.000 τοῦ 1958, ὁ ὁποῖος ἀνεβίβαζε τὴν συνολικὴν δαπάνην τοῦ ἔργου εἰς 52.000.000. Ἐφθάσαμεν, καθὼς ἠκούσατε, εἰς 65.500.000 καὶ πιστεύω, ὅτι ὑπάρχει ἀκόμη ἓν περιθώριον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐκτελεσθῇ, ἀφορῶν εἰς ἔργα τῆς Ἑταιρείας Ὑδάτων ἢ τοῦ Ἀεριόφωτος. Θὰ ἔχωμεν νομίζω μίαν τελικὴν δαπάνην 67.000.000 δραχμῶν, δηλαδὴ ἀπὸ τὰ 30.000.000 ἀρχικὰ ἐφθάσαμεν εἰς τὰ 67 ἑκατ. Διατὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὰ 52 ἑκατ.; Ὅταν ἐδημοπρατήθη τὸ ἔργον καὶ ἀνεχώρησα τότε διὰ τὰς Σκανδιναυϊκὰς Χώρας πρὸς διαφώτισιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἔλαβον τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸ Παρίσι νὰ συναντηθῶ μὲ τεχνικοὺς συγκοινωνιολόγους. Διερχόμενος μεταξὺ Δανίας καὶ Ἰρλανδίας ἐσταμάτησα εἰς τὸ Παρίσι διὰ ἡμέρας, διότι ἡ ἄφιξίς μου εἰς τὴν Ἰρλανδίαν προεβλέπετο διὰ τρεῖς ἡμέρας ἀργότερον. Εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ συναντηθῶ μὲ τεχνικοὺς συγκοινωνιολόγους, οἱ ὁποῖοι μοῦ ὡμίλησαν περὶ τῆς ἀπαραιτήτου προβλέψεως ὑπογείου μητροπολιτικοῦ δικτύου διὰ τὰς Ἀθήνας. Ὅταν ἐπέστρεψα ἐζήτησα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Συγκοινωνιῶν νὰ μοῦ εἴπῃ τὴν γνώμην του. Καὶ μοῦ εἶπεν ὅτι ἐνδεχομένως θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη νὰ κατασκευασθῇ ὑπόγειον μητροπολιτικὸν δίκτυον, ὅταν δὲ κατασκευασθῇ θὰ πρέπει αὐτὸ νὰ συνδεθῇ μὲ τὸ ὑπάρχον δίκτυον τῶν ΕΗΣ εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας. Ἠρώτησα τότε, ἐὰν τελειώσωμεν τὸ ἔργον τῆς Ὁμονοίας, ὡς ἐπρογραμματίσθη καὶ ἐνεκρίθη ἀπὸ ὁμόφωνον ἀπόφασιν τοῦ Συμβουλίου Δημοσίων Ἔργων τὸν Σ)βριον τοῦ 1956 μὲ προβλεπομένην δαπάνην 30 ἑκατ. χωρὶς τὴν κατασκευὴν τοῦ δευτέρου ὑπογείου, τὸ δὲ δεύτερον ὑπόγειον νὰ κατασκευασθῇ ὅταν ἐπιστῇ ἡ ἀνάγκη τοῦ μητροπολιτικοῦ δικτύου, τὶ τοῦτο σημαίνει ἀπὸ ἀπόψεως δαπάνης καὶ χρόνου; Μοῦ εἶπον ὅτι ἡ δαπάνη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπολογισθῇ. Θὰ εἶναι πενταπλασία τοὐλάχιστον τῆς δαπάνης, ἡ ὁποία θὰ ἀπαιτηθῇ, ἐὰν τοῦτο κατασκευασθῇ σήμερον. Δεύτερον, ὅτι θὰ εἶναι τοιαύτη ἡ ταλαιπωρία τοῦ κοινοῦ, διότι διὰ δευτέραν φορὰν τὸ κέντρον τῆς πόλεως θὰ ἀνασκαφῇ, ὥστε, ἔστω καὶ ἂν ὑπάρξῃ μία πιθανότης νὰ μὴν κατασκευασθῇ τὸ μητροπολιτικὸν δίκτυον, θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ τώρα. Καὶ ἀνέλαβον τὴν εὐθύνην καὶ εἶπον, προκειμένου νὰ ταλαιπωρήσω τοὺς Ἀθηναίους μετὰ ἀπὸ 5 ἢ 10 χρόνια καὶ προκειμένου νὰ ἀπαιτηθοῦν δαπάναι 30 ἑκατ. δραχμῶν διὰ τὸ δεύτερον αὐτὸ ὑπόγειον, καλύτερον εἶναι νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν δημόσιον προϋπολογισμὸν κατὰ 6.550 ἑκατ. καὶ νὰ κατασκευάσωμεν ἀπὸ τώρα τὸ δεύτερον ὑπόγειον τὸ ὁποῖον θὰ ἐχρησιμοποιεῖτο μόνον ἐὰν κατεσκευάζετο τὸ ὑπόγειον μητροπολιτικὸν δίκτυον, τὸ μετρό. Ἐκ τῶν περιστάσεων δὲν ἐδικαιώθην, διότι παρῆλθον 8 ἔτη καὶ δὲν κατεσκευάσθη τὸ ὑπόγειο μετρό. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ λάβω σήμερον παρομοίαν ἀπόφασιν, τὴν ἰδίαν ἀπόφασιν θὰ ἐλάμβανα. Διατί; Διότι καὶ οἱ Γάλλοι μελετηταὶ καὶ ὁ κληθεὶς πρὸ ἔτους Ἀμερικανός, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνος εἰς τὸν ὁποῖον τώρα ἔχει ἀνατεθῆ ἡ μελέτη τοῦ συγκοινωνιακοῦ προβλήματος τῶν Ἀθηνῶν, ὁμιλοῦν ὅλοι περὶ τῆς ἀπαραιτήτου ἐντάξεως εἰς μίαν τοιαύτην λύσιν τοῦ ὑπογείου μητροπολιτικοῦ δικτύου, τοῦ μετρό. Συνεπῶς καὶ ἐὰν ἀκόμη ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδειχθῇ ὅτι εἶχον ἄδικον, διότι δὲν κατεσκευάσθη τὸ μητροπολιτικὸν δίκτυον, πιστεύω ὅτι ἡ ἀπόφασίς μου αὕτη ἦτο ὀρθή. Αὐτὴ λοιπὸν ἀφορᾷ δαπάνην 7,7½ δραχμῶν μεταξὺ 30 καὶ 52. Τὸ ὑπόλοιπον τῆς δαπάνης εἰς τὶ ὠφείλετο; Ἀπαραίτητος παράγων διὰ νὰ εἶναι εὐχερὴς καὶ δυνατὴ ἡ ἄνετος κυκλοφορία, ἡ ὅσον τὸ δυνατὸν ἄνετος κυκλοφορία τῶν ὀχημάτων ἐπὶ τοῦ καταστρώματος τῆς πλατείας, εἶναι νὰ μὴ διέρχωνται οἱ πεζοὶ κατὰ μέγα τοὐλάχιστον ποσοστὸν ἀπὸ τὰς ἐπιγείους διαβάσεις, ἀλλὰ νὰ χρησιμοποιοῦν τὰς ὑπογείους καθόδους καὶ νὰ ἀνέρχωνται πάλιν ὑπογείως εἰς τὴν ἄλλην πλευράν. Αὐτὸ θὰ ἦτο τελείως ἀδύνατον νὰ φανῇ ἐὰν ἠναγκάζοντο οἱ πεζοὶ νὰ κατέρχωνται καὶ νὰ ἀνέρχωνται —ὅπερ καὶ τὸ σπουδαιότερον— διὰ τῶν ἰδίων αὐτῶν δυνάμεων. Θὰ προετίμων νὰ διέλθουν ἀπὸ τῆς μιᾶς πλευρᾶς τῆς ὁδοῦ εἰς τὴν ἄλλην, ἔστω ἀναμένοντες ἐπὶ δύο, τρία λεπτὰ περισσότερον. Καὶ εἶπον, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ διευκολύνωμεν τὴν κίνησιν τῶν πεζῶν ὑπογείως, εἶναι ἀνάγκη νὰ κατασκευασθοῦν κυλιόμεναι κλίμακες καὶ κατεσκευάσθησαν καὶ χρησιμοποιοῦνται. Σήμερον τὴν πρωΐαν προκειμένου νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ θέματος τῆς Ὁμονοίας εἰς τὴν Βουλήν, διῆλθον ἀπὸ τὴν Ὁμόνοιαν. Εἶναι ἀπίστευτον, κ. συνάδελφοι, νὰ ἴδητε πόσον πολλαπλάσιοι ἄνθρωποι διέρχονται ὑπογείως, ἀπὸ τὰς ὑπογείους διαβάσεις. Καὶ τοῦτο ὀφείλεται, κατὰ τὸ μεγαλύτερον τοὐλάχιστον ποσοστόν, εἰς τὴν ὕπαρξιν κλιμάκων. Βεβαίως αἱ κλίμακες ἐκόστισαν 12.000.000 δραχμῶν. Ἀλλὰ ὅταν σᾶς λέγω ὅτι ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία εἶναι τῆς τάξεως τῶν 60.000.000 ἐτησίως, διατὶ νὰ μὴ δαπανήσωμεν 12.000.000 δραχμὰς διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν αὐτὸ τὸ ἀπίθανον ρεῦμα νὰ τὸ διοχετεύσωμεν ὑπογείως; Αἱ κλίμακες ἐνίοτε δὲν λειτουργοῦν, διότι πολλάκις ὑφίστανται βλάβας. Αὐτὸ πρῶτον εἶναι θέμα συντηρήσεως. Πρέπει νὰ συντηροῦνται αἱ κλίμακες. Δεύτερον, ὑπάρχει μία δυσκολία ἡ ὁποία δὲν παρατηρεῖται εἰς τὰ ἄλλα κράτη, αἱ κυλιόμεναι κλίμακες δὲν εἶναι κατασκευασμέναι ἐν ὑπαίθρῳ. Φαντασθῆτε τὴν Ὁμόνοιαν, ἐὰν αὐταὶ αἱ ἔξοδοι εἶχον καλυφθῆ δι’ ὑαλίνων κιβωτίων, τὶ θέαμα θὰ παρουσίαζεν. Εἶναι ποὺ εἶναι ἡ πλατεῖα ὄχι πάρα πολὺ ὡραία, φαντασθῆτε νὰ εἴχομεν καὶ τοιαῦτα κιβώτια. Αὐτὰ ἀνεβίβασαν τὸ ἔργον ἀπὸ 30 εἰς 52 ἑκατομμύρια. Καὶ ὀφείλεται εἰς τὴν προσθήκην δύο νέων ἔργων, τοῦ ἔργου τοῦ Βʹ ὑπογείου καὶ τῶν κλιμάκων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦτο ἀνάγκη κἄν νὰ προβλεφθοῦν ἀπὸ τὴν μελέτην, διότι εἶναι κάτι τὸ ἐντελῶς ξεχωριστόν. Ἐφθάσαμεν εἰς τὰ 67 ἑκατ. Διατὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὰ 67 ἑκατ.; Διότι ἐνῷ ὁ ἀρχικὸς προϋπολογισμός, προέβλεπε μίαν διαμόρφωσιν τῆς πλατείας ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ κέντρου, ἡ ὁποία ἐκόστιζε περὶ τὸ 1.000.000 δραχμῶν, ἐκόστισεν ἡ διαμόρφωσις τῆς νησῖδος συνολικῶς 7.000.000 δραχμῶν. Καὶ τοῦτο εἶναι φυσικόν, διότι ἔγινεν ἕνας ἀρχιτεκτονικὸς διαγωνισμός, ἐπελέγησαν τὰ συντριβάνια, ἔγινεν αὐτὴ ἡ διακόσμησις τῆς πλατείας, ἡ πρώτη, ἡ ὁποία ἦτο μᾶλλον ἀπαισία, καὶ ἔγινεν ἡ ἀλλαγή. Καὶ αὐτὸ ἐκόστισεν 7.000.000. Μὰ ὅταν ἔχετε, κύριοι, νὰ κάμετε ἕνα σπίτι καὶ τὸ τελειώσετε, καὶ μετὰ θέλετε εἰς τὴν ταράτσα τοῦ σπιτιοῦ νὰ βάλετε τέντες καὶ θέλετε εἰς τὴν ἐξώπορτα νὰ κρεμάσετε μίαν φωτιστικὴν λάμπαν, ἡ ὁποία φωτιστικὴ λάμπα εἶναι καλλιτέχνημα, αὐτὰ δὲν θὰ κοστίσουν, αὐτὰ δὲν εἶναι πάρα πάνω ἀπὸ τὸν προϋπ)σμὸν ποὺ σᾶς ἔδωσεν ἀρχιτέκτων. Καὶ ὤφειλεν ὁ ἀρχιτέκτων νὰ γνωρίζῃ ὅτι μετὰ τὸ πέρας τῆς οἰκοδομῆς θέλετε νὰ βάλετε τέντες εἰς τὴν ταράτσα σας; Αὐτὰ ἐκόστισαν 67.000.000 δραχμάς. Καὶ ἔρχομαι εἰς αὐτὸ ποὺ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας συνάδελφος, περὶ ἀπ’ εὐθείας ἀναθέσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι ἕνας ὑπαινιγμὸς διὰ τὸ ἄτομόν μου. Ὅταν ἐγένετο ἡ δημοπρασία ἐγένετο δι’ ἔργον δαπάνης 7,5 ἑκατομμυρίων δραχ. Ἦλθεν ἕνας ἐργολάβος καὶ προσέφερε μίαν ἔκπτωσιν 20%. Ἦτο ὁ τελευταῖος μειοδότης καὶ κατεκυρώθη εἰς αὐτόν. Τὴν στιγμὴν τῆς δημοπρασίας δὲν ὑπῆρξε θέμα δευτέρου ὑπογείου. Ὅταν, λοιπόν, μετὰ δύο μῆνας ἀπεφασίζαμεν τὸ δεύτερον ὑπόγειον, τὶ ἔπρεπε νὰ κάμωμεν; Νὰ κάμωμεν νέαν δημοπρασίαν διὰ τὸν αὐτὸν τόπον καὶ χρόνον; Τὸ ἐδώσαμεν μετὰ τρεῖς μῆνας εἰς τὸν ἐργολάβον αὐτὸν μὲ τὴν ἰδίαν ἔκπτωσιν, τὴν ὁποίαν προσέφερε διὰ τὸ πρῶτον ἔργον. Ὑπῆρξεν ὁ τελευταῖος μειοδότης. Ἐπίσης αἱ διαβάσεις τῶν Ε.Η.Σ. καὶ τῶν Σ.Π.Α.Π., τῶν ὁποίων ἡ μελέτη δὲν εἶχε τελειώσει, ἡ ἐργασία αὐτὴ ἐδόθη εἰς τὸν ἴδιον ἐργολάβον κατ’ ἀνάγκην, διότι μὲ τοὺς Ε.Η.Σ. ἐτελειώσαμεν τὰς συζητήσεις μετὰ 8 μῆνας, διότι ὑπῆρξε μία ἀντίρρησις διὰ τὰς διαβάσεις τῶν Ε.Η.Σ. Ἀλλὰ ἐλέχθη, ἐπίσης, ὅτι τὸ δεύτερον ὑπόγειον τὸ ἐμελέτησεν ὁ ἴδιος ὁ ἐργολάβος. Ψευδέστατον καὶ αὐτό. Τὸ δεύτερον ὑπόγειον τὸ ἐμελέτησε ἡ ὑπηρεσία Δ2, νομίζω. Γνωρίζω πάντως, τὸν μελετητήν. Εἶναι ὁ μακαρίτης Ἀργυρὸς ἄριστος μηχανικὸς τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων, ὁ ὁποῖος ἀπέθανε πρὸ 2ετίας. Αὐτὸς εἶναι ὁ μελετητὴς τοῦ δευτέρου ὑπογείου. Δὲν τὸ ἐμελέτησεν ὁ ἐργολάβος. Καὶ ἔρχομαι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου εἰς τὴν ἐπίθεσιν, εἰς τὴν ἐπερώτησιν κατὰ τοῦ Βασιλειάδη. Δὲν μὲ ἀφορᾷ. Ἠναλώθη τὸ ἓν τρίτον τοῦ ὅλου τῆς ὁμιλίας τοῦ προλαλήσαντος, ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ Βασιλειάδη, ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν ὑψῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ εἴπω εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὅτι τὰ ὕψη τῶν κτιριακῶν ἐγκαταστάσεων τῶν Ἀθηνῶν καθορίσθησαν διὰ νόμου τὸ 1955. Ἀπηγορεύετο καὶ ἀπαγορεύεται ἔκτοτε ἡ μετατροπὴ τῶν ὑψῶν διὰ Β.Δ. Δὲν ἔγινε, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι οὐδεὶς νόμος, δὲν ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν οὐδεὶς νόμος ἔκτοτε ὁ ὁποῖος νὰ δίδῃ δικαίωμα αὐξήσεως ἢ μειώσεως τῶν ὑψῶν. Συνεπῶς ἐὰν ὑπῆρξεν ἀμφισβήτησις περὶ τοῦ ὕψους ἢ οὔ, ἡ ἀμφισβήτησις αὐτὴ δὲν ἀφορᾷ κανέναν, ἀλλὰ ἀφορᾷ τὸν νόμον τοῦ 1955, τὸν ὁποῖον ὅλη ἡ Βουλὴ ἐψήφισε μετὰ χαρᾶς, διότι ἐτίθετο ἕνα τέρμα εἰς τὴν ἀτέρμονα συζήτησιν περὶ τῶν ὑψῶν τῶν διαφόρων ζωνῶν τῆς πόλεως. Ἐξαίρεσιν ἀποτελεῖ τὸ θέμα τῶν ὑψῶν τῶν Νοσοκομείων, τῶν Ξενοδοχείων, τῶν κτιρίων τοῦ ΟΤΕ περὶ τῶν ὁποίων ρητῶς προβλέπει ὁ νόμος, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ χορηγήσῃ αὔξησιν τοῦ ὕψους καὶ βάσει τῆς διατάξεως αὐτῆς ἐχορηγήθησαν αὐξήσεις εἰς κτίρια καὶ τοῦ ΟΤΕ καὶ Νοσοκομείων καὶ εἰς τὸ Ξενοδοχεῖον τοῦ Χίλτον. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ τελευταῖον θέμα, εἰς τὸ θέμα τῶν τριῶν φραγμάτων. Κύριοι συνάδελφοι, οὔτε οἱ ἀριθμοὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ εἶναι ἀληθεῖς. Οἱ πραγματικοὶ ἀριθμοὶ εἶναι, ὅτι ἡ μελέτη διὰ τὰ τρία φράγματα προέβλεπε δαπάνην 98 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, συνολικῶς. Ἐκτέλεσις, ἀπολογισμὸς 210 ἑκατομμύρια. Αὔξησις 112 ἑκατομμύρια. Ἤτοι μία ὑπέρβασις 120%. Ὁ ἀριθμὸς τῶν 234 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ὁ ὁποῖος ἀναγράφεται εἰς τὴν πρότασιν δὲν εἶναι ὁ ἀκριβής, διότι ἡ μελέτη δὲν προέβλεπε καὶ τὰ θυροφράγματα, οὔτε τὰς ἠλεκτρολογικὰς ἐγκαταστάσεις. Ἐπίσης ἡ μελέτη δὲν προέβλεπε τὴν ἀμοιβὴν τῆς ἐπιβλεπούσης ἑταιρίας καὶ εἴχομεν ἕνα ποσὸν 8 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, τὸ ὁποῖον συγκεκριμένως ἀφορᾷ ἀμοιβὴν τῆς ἐπιβλεπούσης ἑταιρίας. Ἡ μελέτη δὲν ἔγινεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν Καραμανλῆ. Ἡ μελέτη ἔγινεν ἀπὸ τὸ 1952 ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις τοῦ Κέντρου καὶ πολὺ ὀρθῶς αἱ τότε Κυβερνήσεις ἀνέθεσαν εἰς μίαν ἀναμφισβητήτου κύρους ξένην ἑταιρείαν, τὴν ΚΝΑΠ-ΠΕΝ νὰ κάμῃ τὰς μελέτας καὶ τῶν τριῶν φραγμάτων. Κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ μελέτη δὲν ἦτο τελεία. Τὶ ἔπρεπε λοιπὸν νὰ γίνῃ; Ἔπρεπε νὰ πετάξωμεν εἰς τὴν θάλασσαν τὰ 30 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα εἶχον δαπανηθῆ μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης, ἢ τὰ 20–25 ἑκατομμύρια καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι δὲν γίνεται τὸ φράγμα τοῦ Ἀχελώου, διότι ὑπῆρξεν ἕνα λάθος τῆς μελέτης, καὶ διότι θὰ εἴχαμε μίαν ὑπέρβασιν; Ἔγινε τὸ ἀντίθετον. Διωρθώθη ἡ μελέτη καὶ εἴχαμεν αὐτὴν τὴν ὑπέρβασιν, ἡ ὁποία ὀφείλεται συγκεκριμένως εἰς τὰ ἑξῆς θέματα: Πρῶτον ἡ μελέτη τῆς ΚΝΑΠ-ΠΕΝ δὲν περιεῖχε λεπτομερῆ ἀνάλυσιν τῶν τιμῶν, ἡ ὁποία σᾶς λέγω κατ’ ἐντολὴν τῶν κυβερνήσεων τοῦ Κέντρου συνετάγη καὶ ὀρθῶς ἐπαναλαμβάνω, διότι ἡ ΚΝΑΠΠΕΝ ἦτο τότε μία παγκοσμίου φήμης ἑταιρεία, δὲν προέβλεπε λοιπὸν ἀνάλυσιν τιμῶν καὶ τιμολογίων λεπτομερῶς, διότι ἡ ΚΝΑΠΠΕΝ εἶχεν ὑπ’ ὄψει της, ὅτι τὰ ἔργα δὲν θὰ ἐκτελεσθοῦν μὲ τιμὴν μονάδος, ἀλλὰ θὰ ἐκτελεσθοῦν ἀπολογιστικῶς. Δεύτερον, ὑπῆρχε λ.χ. εἰς τὸ θέμα τῶν θεμελιώσεων μία ἀνάγκη μεγαλυτέρας ἐκσκαφῆς διὰ τὸ φράγμα τοῦ Ἀξιοῦ. Ἐνῶ προέβλεπεν ἐκσκαφὴν 386 χιλ. κυβικῶν ἐχρειάσθη νὰ φθάσωμεν εἰς τὰς 632 χιλ. κυβικά, σχεδὸν εἰς τὸ διπλάσιον. Σύνολον δαπάνης ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου διὰ τὰ 3 φράγματα 11 ἑκατ. δραχμῶν. Εἰς τὸ φράγμα τοῦ Ἀξιοῦ ἐνῷ ἡ τεχνικὴ μελέτη προέβλεπεν, ὅτι ὑπῆρχον φυσικοὶ ὀγκόλιθοι ἀπεδείχθη κατὰ τὴν ἐφαρμογήν, ὅτι δὲν ὑπάρχουν καὶ ἠναγκάσθημεν νὰ κατασκευάσωμεν τεχνικοὺς ὀγκολίθους συνολικῆς δαπάνης 10 ἑκατ. δραχμῶν. Συνεπῶς ἔχομεν ὑπέρβασιν 112 ἑκατ. δραχμῶν λόγῳ ἀνάγκης νὰ κατασκευασθοῦν νέα ἔργα μὴ προβλεπόμενα ὑπὸ τῆς μελέτης καὶ λόγῳ ἀνάγκης νὰ ληφθοῦν μέτρα διὰ νὰ μὴ πέσῃ τὸ φράγμα. Φαντασθῆτε, κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν εἴχομεν παραδώσει τὰ τρία φράγματα μὲ ὑπέρβασιν μηδέν, μὲ 98 ἑκατ. καὶ μετὰ ἓξ μῆνας νὰ εἶχον καταρρεύσει τὰ φράγματα, θὰ ἔπρεπε νὰ πᾶμε φυλακὴ ναὶ ἢ ὄχι; Ἀνακαλύψαντες κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν, ὅτι ὑπάρχει σφάλμα τῆς μελέτης τὶ ἔπρεπε νὰ γίνῃ; Ἀλλὰ σᾶς ὡμίλησεν περὶ τοῦ θέματος τοῦ Ἀξιοῦ καὶ σᾶς εἶπεν ὁ κ. Κιτσίκης, ὅτι ὁ Ἀξιὸς κακῶς κατεσκευάσθη, ὁ Ἀξιὸς δὲν θὰ ἔχῃ νερό, διότι οἱ Σέρβοι δὲν θὰ μᾶς ἀφήσουν τὰ νερά τους. Πρῶτον, κύριοι, αὐτὸ εἶναι θέμα συζητήσεως ἐπὶ διεθνοῦς ἐπιπέδου. Τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1958, ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Δημοσίων Ἔργων, ἔκαμα μίαν πρότασιν διὰ τὸ θέμα τῶν ποταμῶν τῆς Ἑλλάδος οἱ ὁποῖοι πηγάζουν εἰς τὰ Βουλγαρικὰ ἐδάφη, καὶ ἐζήτησα, ὅταν γίνῃ συζήτησις περὶ Βουλγαρικῶν ἐπανορθώσεων νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει καὶ τὸ θέμα τῶν ποταμῶν. Καὶ ἐλήφθη, νομίζω, κ. Πιπινέλη, ἐπὶ ἰδικῆς σας Κυβερνήσεως. Καὶ τὸ θέμα τοῦ Ἀξιοῦ, εἶναι θέμα συζητήσεως. Τὸ νὰ ἔρχεσθε σήμερον ὅμως ἐδῶ καὶ νὰ λέγετε ὅτι ὁ Ἀξιὸς δὲν θὰ ἔχῃ νερὸ διότι οἱ Γιουγκοσλάβοι θὰ κρατήσουν τὰ νερά καὶ ὀρθῶς θὰ πράξουν, αὐτὸ εἶναι μεμπτόν. Ἐπίσης θὰ ἔπρεπε νὰ γνωρίζετε κ. τεχνικέ, ὅτι ἔχει γίνει πρόβλεψις καὶ διὰ τὸ ἐνδεχόμενον αὐτό, τὸ ὁποῖον, ἐλπίζω, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ. Ὅταν λέγετε, ὅτι τὰ ἔργα αὐτὰ δὲν ἀπέδωσαν, δὲν γνωρίζετε ὅτι εἰς τὴν πεδιάδα τῆς Θεσσαλονίκης ἤδη ἀρδεύονται ἄνω τῶν 500 χιλιάδων στρεμμάτων χάρις εἰς τὰ ἔργα αὐτά; Δὲν τὸ γνωρίζετε; Ἐὰν δὲν τὸ γνωρίζετε, ἀντὶ νὰ μεταβαίνετε εἰς τὴν Ἀνατ. Γερμανίαν ἢ εἰς τὴν Βουλγαρίαν ἢ εἰς τὴν Κίναν, πάρετε ἕνα τραῖνο καὶ πηγαίνετε εἰς τὴν πεδιάδα τῆς Θεσσαλονίκης (χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ΕΡΕ) δωρεὰν εἶναι. Κύριοι συνάδελφοι, ἔρχομαι εἰς τὴν κατάληξιν. Σᾶς ὡμίλησαν περὶ τῆς ἀθωότητος τῆς προτάσεως. Σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ πρότασις δὲν ἔχει ἄλλον τινὰ σκοπόν, παρὰ νὰ ἐξετάσῃ πῶς ἔγιναν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν Κυβερνήσεων τοῦ Συναγερμοῦ καὶ Καραμανλῆ τὰ ἔργα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δὲν εἶναι ἀληθές. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν οἱ κ.κ. συνάδελφοι τοῦ Κέντρου θὰ υἱοθετήσουν τὴν πρότασιν τῆς συστάσεως Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς, ναὶ ἢ οὔ. Δι’ ἐμέ, κύριοι, εἴτε τὸ κάμετε, εἴτε δὲν τὸ κάμετε, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι μοῦ εἶναι τελείως ἀδιάφορον, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον: Γνωρίζω ὅτι ἔκαμα, εἰς αὐτὸν τὸν τομέα, τὸ καθῆκον μου καὶ γνωρίζω ὅτι οἱ συνάδελφοί μου ἔκαμαν τὸ καθῆκον των. Ἐκρίθην ἐπὶ αὐτῶν τῶν θεμάτων. Ἐκρίθην καὶ ὄχι μόνον ἐκρίθην ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μίαν φοράν, ἀλλὰ τρεῖς ἐν συνεχείᾳ. Ἐὰν ἡ Ὁμόνοια ἦτο οἵα τὴν παριστάνουν, δὲν θὰ ἐκλεγόμην τρεῖς φορὰς πρῶτος βουλευτὴς Ἀθηνῶν τὴν τελευταίαν φοράν, ἀμέσως μετὰ τὸν κ. Μαρκεζίνην. Ἐκρίθην ἀκόμη καὶ ἀπὸ τὴν Βουλήν, διότι τὸ 1957, ὅλους αὐτοὺς τοὺς φακέλλους, τοὺς εἶχε εἰς τὴν διάθεσίν του ὁ κ. Κιτσίκης ἐπὶ μακρὸν χρόνον. Εἰς ἐκτέλεσιν ὑποβληθείσης ὑπὸ τοῦ ἰδίου αἰτήσεως, ὑπ’ ἀριθ. 19, κατετέθησαν εἰς τὴν Βουλὴν οἱ φάκελλοι τῶν ἔργων Ὑλίκης, Ἀλιάκμονος, Ἀχελώου, Ἀξιοῦ καὶ Πλατείας Ὁμονοίας. Ἐπέρασαν, ἀπὸ τὸ 1957, 8 ὁλόκληρα ἔτη καὶ δὲν ἔκαμε τίποτε καὶ ἔρχεται σήμερον νὰ εἴπῃ, τὰ ὅσα εἶπε. Καὶ δὲν ἔρχεται, σήμερον, μόνον νὰ εἴπῃ τὰ ὅσα εἶπεν, ἀλλὰ σᾶς ὡμίλησε περὶ τῆς ἀθωότητος τῶν προθέσεών του καὶ εἰς τὸ τέλος τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπογράφει καὶ ὁ ἴδιος λέγει: «Πρέπει νὰ σημειωθῇ, ὅτι καὶ ἂν ἀθέμιτοι συναλλαγαὶ καὶ κολάσιμοι πράξεις λαβοῦσαι τυχὸν χώραν ἔχουν ἤδη παραγραφῆ, ἐπιβάλλεται ἡ ἔρευνα ἵνα ἐπιδιωχθῇ ἱκανοποίησις τοῦ Δημοσίου δι’ εἰδικῆς φορολογικῆς ἐγγραφῆς, κατὰ τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 8, 9 καὶ 10 τοῦ νόμου 4351)1964 «περὶ προστασίας τῆς τιμῆς τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς χώρας. Λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι τοῦ Κέντρου, ἐὰν κανεὶς νομίζῃ ὅτι ἐνεθυλάκωσα ποσόν τι, τὸν παρακαλῶ νὰ καταθέσῃ μήνυσιν τὸ ταχύτερον. Λέγω τὸ ταχύτερον, διότι ἡ προθεσμία λήγει τὴν 17ην Αὐγούστου 1965. Καὶ θὰ τὸν ἀντιμετωπίσω, ὅπως ἁρμόζει νὰ ἀντιμετωπίζῃ κανεὶς ταπεινοὺς συκοφάντας. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Ρ.Ε.).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ ἔχει τὸν λόγον.

§96Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω νὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις. Θὰ ἤθελον νὰ προβῶ εἰς τὴν διαπίστωσιν, διαπίστωσιν χρησιμωτάτην, ὅτι ἡ ἀλήθεια δὲν ἔχει ἀνάγκην τριῶν ὡρῶν, ἀλλὰ μόνον ἡμισείας ὥρας.

§97Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ποία ἀλήθεια;

§98Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀλήθεια, ἡ ὁποία ὑπάρχει μόνον ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ἐδῶ.

§99Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. ...... (δὲν ἠκούσθη).

§100Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφήσατε τὰς διακοπάς. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ἀρχίσῃ ἡ συνεδρίασις τῆς Παρασκευῆς καὶ θὰ εἶναι αὐτὸς οὗτος ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐδῶ, θὰ ζητήσω καὶ ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς —δὲν θέλω νὰ σᾶς βάλω σᾶς εἰς αὐτὸν τὸν κόπον— καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ δεχθοῦν ὅπως συμφωνήσωμεν εἰς ὡρισμένον τρόπον διαδικασίας τῆς συζητήσεως καὶ ἀπὸ ἀπόψεως χρόνου, τὸν ὁποῖον καταναλίσκουν οἱ ὁμιληταί. Αὐτό, τὸ ὁποῖον ἔγινεν ἀπόψε, εἶναι κάτι, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπετρέπετο. Κατελήφθη χρόνος τριῶν ὡρῶν διὰ νὰ λεχθοῦν ψεύδη. Καὶ διὰ νὰ ἀπομείνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερος χρόνος εἰς τὴν διάθεσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπήντων. Καὶ διὰ νὰ ἔχουν κουρασθῆ, ὅπως εἶναι φυσικόν, οἱ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦν. Αὐτὴ ἡ τακτική, εἶναι τακτικὴ φθορᾶς ἐκ μέρους ὡρισμένης ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πλευρᾶς, εἶναι τακτικὴ ὑπονομεύσεως τῆς πραγματικῆς λειτουργίας τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ. Αὐτὴ ἡ τακτικὴ ζητῶ —καὶ θὰ ζητήσω κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς προσεχοῦς συνεδριάσεως— καὶ ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀντιμετωπισθῇ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ συμβιβάζηται πρὸς τὰς παραδόσεις τὰς ἐθνικὰς καὶ δημοκρατικάς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ΕΡΕ). Κύριε Πρόεδρε, ὁ πρῶτος ἀγορητὴς ὡμίλησε περὶ ὅλων σχεδὸν τῶν θεμάτων. Καὶ διερωτῶμαι: περὶ τῶν αὐτῶν θεμάτων, καταλαμβάνοντες ὁ καθεὶς ἐπίσης 2 καὶ 3 ὥρας, διότι συνηθίζουν νὰ πράττουν τοῦτο, περὶ τῶν αὐτῶν θεμάτων θὰ ὁμιλήσουν καὶ οἱ ἄλλοι; Διερωτῶμαι —καὶ ἐρωτῶ καὶ ὑμᾶς —κατὰ τὰς τρεῖς συνεδριάσεις θὰ καταλαμβάνουν πέραν τῶν ¾ τοῦ χρόνου οἱ συκοφάνται καὶ οἱ κατήγοροι;

§101Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ἄρχισε νὰ φοβᾶται, βλέπω, ἡ ἀλήθεια!

§102Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι εἰς ἕνα θέμα ἐξόχως ὀλισθηρὸν διὰ τὴν παράταξίν των πολὺ ἀπαραδέκτους τόνους ἐπῆρεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκούσῃ κανεὶς διδάγματα περὶ ἀπεραντολογίας ἀπὸ τὸν κ. Κανελλόπουλον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ μαθήματα ἐναντίον τῆς ἀπεραντολογίας ὁ κ. Κανελλόπουλος, σὲ κανένα βῆμα καὶ σὲ καμμίαν εὐκαιρίαν. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐξετράπη εἰς ὕβρεις. Τὸ θέμα εἶναι ὑπὸ ἐξέτασιν ἂς περιμένῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Σώματος, ἂς περιμένῃ τὴν ἀπόφασιν ἐνδεχομένως τῆς Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς, ἂς περιμένῃ καὶ τὰ πορίσματα Ἐπιτροπῆς ἐκ Δικαστῶν, τὴν ὁποίαν συνεκρότησεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ὄχι βεβαίως διότι τὰ πράγματα ἦσαν τόσον αὐτονοήτως ὁμαλὰ καὶ ἀθῶα, ὅπως ἠθέλησεν ὁ προλαλήσας ἄλλοτε Ὑπουργὸς τῶν Συγκοινωνιῶν, ἀντιμετωπίζων καθ’ ὃν τρόπον ἀντιμετώπισεν, ἄνευ προσκομιδῆς ἐγγράφων ἐναντίον μαρτυριῶν, στηριζομένων ἐπὶ δημοσίων ἐγγράφων, ἄνευ ἄλλης ἐξηγήσεως παρὰ τῆς λεβέντικης, «ἀναλαμβάνω ἐγὼ τὴν εὐθύνην», ἢ τῆς συγκεκριμένης ἀποδείξεως, ὅτι τὰ πράγματα ἐγένοντο ὅπως τὰ ἔφερεν ἡ ὥρα, ὅτι ἐπειδὴ συνέβη νὰ πάῃ πρὸς διαφώτισιν διὰ τὸ Κυπριακὸν εἰς τὸ Παρίσι καὶ νὰ συναντήσῃ ἕνα Τεχνικόν, διότι ὑπῆρξε μία ἡμέρα χρονικὸν περιθώριον, ἐπληροφορήθη, ὅτι χρήσιμον θὰ ἦτο νὰ γίνῃ καὶ ἄλλο ἕνα πάτωμα ὑπογείως καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀνετράπη ἡ ἀρχικὴ συγγραφή, ἡ ἀρχικὴ πρόβλεψις, ὁ ἀρχικὸς προϋπολογισμός, ἡ ἀρχικὴ μελέτη. Αὐτὸ ἀκριβῶς τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ διαπρεπὴς ἄλλοτε Πρύτανις τοῦ Πολυτεχνείου εἰς μίαν ἀνάλυσιν ἐπιστημονικὴν τῶν θεμάτων, ἡ ὁποία ἔκαμε βαθυτάτην ἐντύπωσιν καὶ βαθυτάτην ἀπήχησιν θὰ ἔχῃ ἀνὰ τὰ πέρατα τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἄνευ προγράμματος, ἄνευ μελέτης, ἄνευ προβλέψεως, ἐγίνετο ὅ,τι ἐγίνετο. Λοιπόν, ἐνώπιον μιᾶς ἀναπτύξεως τῆς τεχνικῆς πλευρᾶς τῶν θεμάτων, ἦλθε μία θείου δικαίου περίπου, αὐθεντική, αὐθαίρετος ἀξίωσις τοῦ προλαλήσαντος ἄλλοτε Ὑπουργοῦ τῶν Συγκοινωνιῶν, ὅτι αὐτὰ εἶναι ψέμματα, διότι ἐγὼ τὸ λέγω καὶ εἰς αὐτὰ τὰ σημεῖα τὰ ὁποῖα δὲν ἠμπορῶ κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ δικαιολογήσω, ἀναλαμβάνω ἐγὼ τὴν εὐθύνην. Δὲν εἶναι νομίζω ἡ προσήκουσα ἀπάντησις, ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ράλλη, ὄχι ἡμισείας ὥρας, ἀλλὰ μιᾶς ὥρας, ἡ ὁποία ἐκάλυψεν ἕνα μικρὸν μέρος τῶν θεμάτων τῶν ὑπὸ ἔλεγχον. Βεβαίως, πέραν τοῦ κ. Ράλλη, εἶναι σωστὸν νὰ ἀκουσθοῦν καὶ οἱ ἄλλοι πρώην Ὑπουργοὶ τῶν ὁποίων ἔργα, ἀποτελοῦντα εὐθύνην των, προτείνεται νὰ τεθοῦν ὑπὸ ἔρευναν διὰ τῆς συστάσεως Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς. Τὸ πῶς περαιτέρω ἡμεῖς θὰ τοποθετήσωμεν τὰ ζητήματα, τὸ τί πρόκειται νὰ εἴπωμεν, τὸ ἂν θὰ εἴπωμεν τὰ αὐτὰ ἢ ἄλλα, δὲν εἶναι ὁ κ. Κανελλόπουλος, ὁ ὁποῖος θὰ τὰ ὑπαγορεύσῃ, εἶναι ὁ Κανονισμὸς καὶ εἶναι ἡ περὶ τοῦ πρέποντος καὶ τοῦ ἔργου μας ἀντίληψις ἡ ἰδική μας. Ἂς κάμῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἀντίληψίν του νομίζει πρὸς προάσπισιν τῆς θέσεως τῆς παρατάξεώς του, ἂς μὴν ἐπεκτείνῃ τὴν κηδεμονίαν του εἰς τὸ πῶς καὶ περὶ τίνος θὰ ὁμιλήσουν οἱ ἄλλοι. Ἂν ὑπῆρξε παραβίασις, ἂς ἀναφερθῇ εἰς τὴν ἀπόκρουσιν τῆς παραβιάσεως.

§103Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρωτίστως μὲ ἐνδιαφέρει, εἶναι ἡ κανονικὴ λειτουργία τοῦ Κοινοβουλίου ἀπὸ ἀπόψεως καὶ διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ, ἀπὸ ἀπόψεως, ὅμως, καὶ ἠθικῆς δημοκρατικῆς τάξεως. Ὁ κ. Ἠλιοῦ ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιήσῃ αὐτὴν τὴν ἠθικῶς ἀδέσποτον φράσιν, ὅτι δὲν ἔχω ἐγὼ δικαίωμα νὰ κάμω παρατηρήσεις ὅσον ἀφορᾷ τὸν χρόνον διαρκείας τῶν ὁμιλιῶν. Θὰ ἤθελον νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μνήμην ὅλων τῶν παρισταμένων, ἐὰν κατὰ τὸ διάστημα τοὐλάχιστον κατὰ τὸ ὁποῖον ἀσκῶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὰ καθήκοντα τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε., ὡμίλησα ποτὲ τρεῖς ὥρας. Καὶ θὰ ἤθελον ἐπίσης νὰ παρακαλέσω νὰ ἐπικαλεσθοῦν τὴν μνήμην των, οἱ ἀξιότιμοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συνάδελφοι, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἑξῆς: Δυνατὸν καὶ ἀφότου ἀνέλαβα τὴν ἡγεσίαν τῆς Ε.Ρ.Ε. νὰ ἔμεινα εἰς τὸ βῆμα δύο ἢ 2½ ὥρας, ἀλλ’ ἂς διαβάσουν τὰ πρακτικὰ ἢ ἂς ἐπικαλεσθοῦν τὴν μνήμην των — διατί; Ὁσάκις συνέβη τοῦτο, τοὐλάχιστον ἐπὶ μίαν ὥραν ὑφιστάμην διακοπάς, ἐνῷ ὁ κ. Κιτσίκης οὐδεμίαν ὑπέστη. Καὶ ὅταν ὡρισμέναι φράσεις ἠκούσθησαν ἐντεῦθεν, μὴ θίγουσαι αὐτόν, ἐχρησιμοποίησε μίαν βαρεῖαν ἔκφρασιν, ἀπαιτήσας νὰ σταματήσουν οἱ ὁμιλοῦντες. Καὶ δὲν διεμαρτυρήθημεν. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἰσχύσουν τὰ αὐτὰ μέτρα δι’ ὅλους εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Δὲν ἠμπορεῖ ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ κομμουνισμοῦ νὰ ὁμιλῇ τρεῖς ὥρας καὶ νὰ ἔχῃ καὶ τὸ θάρρος ἤ, μᾶλλον, τὸ θράσος ὁ κ. Ἠλιοῦ νὰ λέγῃ, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς μιᾶς παρατάξεως, ἡ ὁποία εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην εἶναι ἡ ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικαλεσθῇ ὑπὲρ τῆς παρατάξεώς του μίαν συμπεριφορὰν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἡ ὁποία νὰ βασίζηται ἐπὶ τῆς ἰσονομίας. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι συστηματικὴ ἡ προσπάθεια καὶ τοῦ κ. Ἠλιοῦ καὶ τοῦ κ. Ἠλιοπούλου καὶ τοῦ κ. Ἐφραιμίδη καὶ τοῦ κ. Κιτσίκη νὰ ἵστανται εἰς τὸ βῆμα ἐπὶ 2 καὶ 3 ὥρας καὶ μάλιστα νὰ χρησιμοποιοῦν τὸ βῆμα εἰς ὥρας τοιαύτας, ὥστε πολὺ ἀργὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἀπάντησις ἐκ μέρους ἡμῶν. Διότι τὴν ἐπίθεσιν ἐναντίον ἡμῶν κάμνουν, δὲν τὴν κάμνουν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς εἴμεθα ἀκόμη δι’ αὐτοὺς τοὺς κυρίους Κυβέρνησις, διότι ἡμᾶς ᾐσθάνθησαν ὡς Κυβέρνησιν.

§104Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν φασισμόν σας ᾐσθάνθημεν.

§105Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ νὰ ἀνακαλέσῃ ὁ ὁμιλητής.

§106Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καθόλου.

§107Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι εἶναι συκοφαντία αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶπε καὶ ἀπαιτῶ νὰ ἀνακαλέσῃ. Δὲν ἔχει εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην τὸ δικαίωμα ὁ κομμουνισμὸς νὰ κατηγορῇ δημοκρατικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον δὲν κατήργησεν οὔτε θὰ καταργήσῃ ποτὲ τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας, οὔτε αὐτῶν τούτων τῶν ὀπαδῶν τῆς ΕΔΑ, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κατηγορῇ μίαν παράταξιν τοῦ 35% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὡς παράταξιν φασιστικήν. Ἀπαιτῶ νὰ ἀνακαλέσῃ, κύριε Πρόεδρε. Ἐὰν δὲν εἶσθε ἱκανὸς νὰ τὸ ζητήσητε, ἀπαιτῶ ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος εἶναι πλησίον σας, νὰ καταλάβῃ τὴν ἕδραν σας καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀνάκλησιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν νὰ συκοφαντούμεθα, κύριε Πρόεδρε. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ δώσητε τὸν λόγον. Ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαιτήσητε ἀνάκλησιν τῆς συκοφαντίας.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμολογῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν ἀντελήφθην τὴν συκοφαντίαν περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε ἢ μᾶλλον δὲν ἤκουσα κἂν τὶ ἐλέχθη χαμηλοφώνως καὶ ἀπὸ ποῖον. Ὁ κ. Ἠλιοῦ θέλει νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις.

§109Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὀψιγενεῖς αἱ διαμαρτυρίαι. Ἄς καλέσῃ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐδῶ νὰ ἀποσύρῃ τὴν ἰδίαν κατηγορίαν, στηριγμένην εἰς δημόσια ἔγγραφα, ἀποδεικνύοντα συνωμοσίαν ἐναντίον τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν καὶ συνωμοσίαν.... .... (κωδωνοκρουσίαι, θόρυβος ἐκ τῆς ΕΡΕ), ὁ ὁποῖος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ἡ ΕΡΕ εἶναι φασιστικὸν κόμμα.

§110Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ μὲ διακόπτῃ ὁ κ. Ἠλιοῦ.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνος σας ἐπετρέψατε νὰ σᾶς διακόψῃ. (Θόρυβος ἐκ τῆς ΕΡΕ, κωδωνοκρουσίαι).

§112Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς κατηγορῶ, ὅτι ἐπετρέψατε εἰς τὸν κ. Ἠλιοῦ νὰ μὲ διακόψῃ. Διατί κάθεσθε ἐκεῖ καὶ δὲν ἐντρέπεσθε ὅτι κάθεσθε ἐκεῖ ἐπάνω; (Θόρυβος ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος, κωδωνοκρουσίαι). (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κ. Γ. Ἀθανασιάδης–Νόβας).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἠρεμήσατε καὶ σεῖς πρῶτος. Ἀπηυθύνατε ἀπαράδεκτον φράσιν κατὰ τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου.

§114Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρῶτα πρέπει νὰ κάμετε σεῖς τὸ καθῆκον σας.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος διαρκῶς ἐκτύπα τὸν κώδωνα διὰ νὰ διακόψῃ τὸν κ. Ἠλιοῦ. Κύριε Ἠλιοῦ, αὐθαιρέτως ἐλάβατε τὸν λόγον, διατί δὲν ἐζητήσατε τὸν λόγον ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον. Παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνωνται αὐταὶ αἱ ἀταξίαι. Θὰ ζητήσητε τὸν λόγον καὶ θὰ σᾶς δοθῇ ὁ λόγος ὅταν πρέπει. Κανεὶς δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ διακόπτῃ τὸν κανονικῶς ὁμιλοῦντα καὶ δὴ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ. Παρακαλῶ καθήσατε, μὴ ἐξάπτεσθε.

§116Η. ΗΛΙΟΥ. Ἀφήσατε αὐτὰς τὰς συγκαλύψεις, δὲν ἔχετε ἀντίληψιν, ὅτι ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τὸν λόγον;

§117Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ὀρθός, πῶς τοῦ δίδετε πάλιν τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῇ ὁ κ. Ἠλιοῦ; Κακῶς καὶ ἀτόπως, ἀπευθύνετε πρὸς ἐμὲ παρατήρησιν νὰ ἠρεμήσω, ὅταν ὀρθοῦ ἐμοῦ εὑρισκομένου γίνεται μία διακοπὴ καὶ κάμει ἀγόρευσιν ὁ κ. Ἠλιοῦ.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπα, ὅτι ὁ κ. Ἠλιοῦ, δὲν εἶχε τὸν λόγον.

§119Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὲ διακόπτετε καὶ σεῖς, κύριε Πρόεδρε, καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ ὁμιλήσω. Αὐτὸ δὲν σημαίνει πλέον Κοινοβούλιον καὶ Δημοκρατίαν. Σκεφθῆτε το, διότι θὰ εἶναι ἀργὰ ὅταν θὰ μετανοήσητε. Κύριε Πρόεδρε, ἠγέρθην διὰ νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν καὶ ἐνῷ ἔδιδα μίαν ἀπάντησιν ἐν ἀπολύτῳ ἠρεμίᾳ μὲ διέκοψεν ὁ συκοφάντης τῆς ΕΔΑ καὶ εἶπεν, ὅτι ἀποτελοῦμεν φασισμόν. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα τὴν ἀνάκλησιν καὶ εἶχα ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω εἰς τὸν κατὰ τὰ ἄλλα συμπαθέστατον εἰς ἐμὲ Ἀντιπρόεδρον, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐντρέπεται, διότι τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἱσταμένου καὶ ὁμιλοῦντος ἐκτοξεύεται ὕβρις καὶ ζητεῖ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὴν ἀνάκλησιν τῆς ὕβρεως. Καὶ ἀντὶ ὁ κ. Πετραλιᾶς νὰ ζητήσῃ τὴν ἀνάκλησιν τῆς ὕβρεως, ἀφήνει τὸν κ. Ἠλιοῦ, ἐμοῦ ἐξακολουθοῦντος εὑρισκομένου ὀρθίου, νὰ ἀγορεύῃ.

§120Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ἐσταματήσατε καὶ εἴπατε νὰ γίνῃ ἀνάκλησις τῆς φράσεως.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπαγορεύεται οἱαδήποτε διακοπή.

§122Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δέχομαι καμμίαν διακοπήν.

§123Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ τὰ σκάνδαλα θὰ συζητῶμεν ἢ δι’ αὐτὰ τὰ πράγματα;

§124Η. ΗΛΙΟΥ. Ἄλλα λόγια.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἐφραιμίδη, πραγματικὰ ἡ Βουλὴ σᾶς ἤκουσεν ἐπὶ τρισήμισι ὥρας καθ’ ὑπέρβασιν. Συνεπῶς, διατί τώρα ἐρεθίζεσθε; Κύριε Πρόεδρε, σᾶς ζητῶ συγγνώμην διὰ τὴν διακοπὴν τῆς ὁμιλίας σας.

§126Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅπως διεπιστώσατε, ἐπὶ τρεῖς μῆνας περίπου δὲν ἔρχομαι εἰς τὴν αἴθουσαν, διότι αἱ διακοπαί, αἱ ὕβρεις καὶ ἡ συμπεριφορὰ τῶν συναδέλφων τῆς ΕΔΑ καὶ δυστυχῶς καὶ ἐλαχίστων συναδέλφων τῆς Ε. Κ. μὲ ὑπεχρέωσαν νὰ ἀπουσιάσω. Ὑπεχρέωσαν ἐμέ, ὁ ὁποῖος ἀγαπῶ τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὁ ὁποῖος πονῶ τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσω χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἡ αἴθουσα αὐτή, ἐνῷ ὑπάρχει κόμμα, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσῃ χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἡ αἴθουσα αὐτή.

§127Η. ΗΛΙΟΥ. Περὶ ὑπερβάσεων συζητοῦμεν, κ. Πρόεδρε;

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἠλιοῦ, καταβιβάζετε τὸ ἐπίπεδον τῆς συζητήσεως μὲ τὰς ἀλλεπαλλήλους διακοπάς σας.

§129Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀποψινὴ στάσις τῶν κυρίων θὰ μὲ ἀναγκάσῃ νὰ σκεφθῶ καὶ πάλιν ἐὰν δικαιοῦμαι νὰ παρίσταμαι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὡς ἐλεύθερος Ἕλλην πολίτης, διότι ὅταν κἄποτε, σπανιώτατα, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε. Κ. διεκόπτετο, ὄχι ὑπὸ κραυγῶν, ἀλλὰ ὑπὸ παρατηρήσεώς τινος, ἐκτύπα τὴν χεῖρα καὶ οὐδεὶς τοῦ ἔλεγεν ἠρεμήσατε, ὅπως εἴπατε σεῖς εἰς ἐμέ. Ἐκτύπα τὴν χεῖρα καὶ ἔλεγεν, αὐτὸ δὲν εἶναι Δημοκρατία καὶ ἡ Δημοκρατία θὰ νικήσῃ. Ἐνίκησε καὶ βλέπω τί γίνεται, βλέπω νὰ ὑβριζώμεθα καθ’ ὃν τρόπον ὑβριζόμεθα ἀπὸ τὴν Ἄκραν Ἀριστερὰν καὶ βλέπω τὸ Προεδρεῖον, δυστυχῶς ὄχι μόνον τὸν κ. Πετραλιᾶν, ἀλλὰ καὶ ὑμᾶς νὰ μὴ ζητῆτε τὴν ἀνάκλησιν. Ἐάν, κ. Πρόεδρε, τὸ 35% ἢ κατ’ ἐμὲ ἕνα ποσοστὸν πολὺ μεγαλύτερον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι φασιστικόν, ποῦ πάει ἡ Ἑλλάς; Δὲν τὸ κατανοεῖτε ὑμεῖς, ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἡ Ἑλλὰς μὲ φασισμὸν 35% καὶ κομμουνισμὸν ὄχι 11,5% ἀλλὰ 20–25%, ὅπως εἶναι ἡ πραγματική του δύναμις.

§130ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ε. Κ.). Μπράβο.

§131Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ μπράβο, ἀφῆστε το, τὸ ξεύρετε ἰδίᾳ ὡρισμένοι ἀπὸ σᾶς, ὅτι ἔτσι εἶναι. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ ἐν ὀνόματι τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς αἰθούσης, ἐν ὀνόματι τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος, ἐν ὀνόματι τῆς Δημοκρατίας νὰ ἀπαιτήσητε τὴν ἀνάκλησιν τῆς λέξεως. Τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ἠλιοῦ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐχρησιμοποίησε κἄποτε τὴν λέξιν, δὲν αἴρουν τὴν εὐθύνην τοῦ κ. Ἡλιοπούλου καὶ φυσικὰ καὶ τοῦ κ. Ἠλιοῦ, καλύψαντος τὸν κ. Ἡλιόπουλον. Καὶ ἐπιτέλους, κ. Πρόεδρε, ἐὰν εἰς μίαν στιγμὴν ὀργῆς Ἀρχηγοῦ κόμματος, ἢ Προέδρου Κυβερνήσεως, ποὺ ἀνήκει ἐν πάσῃ περιπτώσει εἰς τὴν δημοκρατικὴν παράταξιν καὶ πιστεύει εἰς τὸν κοινοβουλευτισμόν, διατυπώνῃ ψευδῆ κατηγορίαν.....

§132ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκτὸς τῆς Βουλῆς.

§133Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐν τῇ Βουλῇ τὸ εἶπε. Διὰ νὰ μὴ δημιουργήσω ἐπεισόδιον, τοῦ ἐπέτρεψα νὰ τὸ εἴπῃ καὶ ἀπετέλεσεν ἠθικὴν χειρονομίαν ἀπέναντι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν τὸ εἶπε, τὸ γεγονός, ὅτι δὲν ἐζήτησα νὰ τὸ ἀνακαλέσῃ. Ἐγνώριζον πρῶτον, ὅτι δὲν θὰ τὸ ἀνεκάλει, ἐνῷ ἐγὼ ἀνακαλῶ ὅταν εἶναι ἀνάγκη. Ὁ κ. Παπανδρέου οὐδέποτε ἀνεκάλεσε καὶ ὅταν τυχὸν ἔσφαλεν. Δὲν ἤθελον, λοιπόν, νὰ δημιουργήσω ἐπεισόδιον. Ὁμιλεῖτε συχνὰ διὰ τὴν ἔλλειψιν ἠρεμίας ἐκ μέρους μου. Ἠμπορεῖ κἄπου–κἄπου νὰ χρησιμοποιῶ βαρεῖαν λέξιν, ἀλλὰ ἔχω τὴν δύναμιν τῆς θελήσεως νὰ ἀνακαλῶ, ὅταν ἐκ τῶν χειλέων μου ἐκφύγῃ αὕτη. Ἐὰν θέλετε, ἀνακαλῶ καὶ τὴν λέξιν ποὺ εἶπον διὰ τὸν συμπαθέστατον κ. Πετραλιᾶν. Ἀλλὰ δὲν ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἀνακαλέσῃ, ὅπως δὲν ἐζήτησα καὶ ὅταν ὡς Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸν ἤκουσα νὰ ὁμιλῇ περὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τότε τῆς Ἑλλάδος ὡς ἠθικοῦ αὐτουργοῦ ἐγκλήματος, διότι ἐγνώριζον, ὅτι εἰς μάτην θὰ τὸ ἐζήτουν. Ὑπάρχουν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν δύναμιν νὰ ἀνακαλοῦν καὶ ὑπάρχουν ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι, ἀσχέτως τῆς ἀξίας των, δὲν ἔχουν τὴν δύναμιν αὐτήν. Ἀλλὰ ἐπιτέλους, ὅπως εἶπον, τὸ νὰ εἴπῃ ἐν ὥρᾳ ὀργῆς καὶ ὀξείας ἀντιδικίας πρὸς τὴν ἐθνικὴν καὶ δημοκρατικὴν παράταξιν τῆς ΕΡΕ Ἀρχηγὸς ἄλλης ἐπίσης δημοκρατικῆς παρατάξεως μίαν ὕβριν δικαίωμά μου εἶναι νὰ τὴν ἀνεχθῶ, ἀλλὰ τὴν ὕβριν αὐτὴν δὲν τὴν δέχομαι ἐκτοξευομένην ἀπὸ τοὺς ὑποστηρικτὰς καὶ τοὺς θιασώτας ὁλοκληρωτικοῦ καθεστῶτος. Ἀπαιτῶ νὰ τὴν ἀνακαλέσῃ.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλῶ τὸν κ. Ἠλιόπουλο νὰ ἀνακαλέσῃ.

§135Η. ΗΛΙΟΥ. Ὄχι νὰ ἀνακαλέσῃ, νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον ἔχει τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ ἀκούῃ ἐδῶ ἐπάνω τοὺς διαφόρους ψιθύρους, οἱ ὁποῖοι ἐνίοτε λέγονται εἰς τὴν αἴθουσαν καὶ ἀκούονται εἰς περιωρισμένον μόνον τομέα.

§137Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θέμα ἀνακλήσεως δὲν ὑπάρχει, διότι αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἰσχυρίζεται ὁ κ. Κανελλόπουλος ὅτι εἶπα, δὲν τὰ εἶπα, διότι φαίνεται ἐρεθιζόμενος ὁ ἴδιος ἀπὸ τὴν ὁμιλίαν του ἢ δὲν εἶχεν ἀντίληψιν τοῦ τί εἶπε καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἀπήντησα, ἢ ἐκ τῶν ὑστέρων θέλει νὰ μεταβάλῃ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπε. Δίδω τὴν ἐξήγησιν, πρῶτον, δὲν δέχομαι νὰ συγκρίνω καὶ νὰ κάνω κανενὸς εἴδους σύγκρισιν τῶν πεποιθήσεων περὶ Δημοκρατίας τῶν ἰδικῶν μου, (γέλωτες ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ΕΡΕ) πρὸς ἐκείνας τὰς ὁποίας πιστεύει ὁ κ. Κανελλόπουλος. Ποτὲ δὲν θὰ δεχθῶ νὰ συγκρίνω τὰς ἰδικάς μου ἀντιλήψεις μὲ τὰς ἀντιλήψεις του περὶ Δημοκρατίας. Δεύτερον, ὁ κ. Κανελλόπουλος, εἶπεν, ὅτι ἡ ΕΔΑ ἐξακολουθεῖ νὰ κατηγορῇ ἡμᾶς, διότι, μᾶς ᾐσθάνθη ὡς Κυβέρνησιν καὶ εἰς τοῦτο ἀπήντησα ὅτι σᾶς ᾐσθάνθημεν ὡς φασισμόν. Αὐτὸ δὲν σημαίνει πρῶτον, ὅτι ἀπεδέχθην τὴν ἰδιότητα τῶν φασιστικῶν τάσεων καὶ ροπῶν εἰς τὴν παράταξίν του. Αὐτὸ εἶναι λάθος. Δὲν τὸ εἶπον. Ἀντιθέτως μάλιστα, ἔχω εἴπει πολλὰς φορὰς, ὅτι αὐτὸ δὲν ἀφορᾷ τὴν παράταξιν, ἀφορᾷ ὡρισμένον κύκλον τῆς παρατάξεως οἱ ὁποῖοι ἐφήρμοσαν μέτρα, τὰ ὁποῖα εἶναι καθαρῶς καθ’ ἑαυτὰ φασιστικά. Ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἤσκησε μία κλίκα ποὺ ἐκυβέρνησε τὴν ὀκταετίαν ἦτο πολιτικὴ φασιστική. Τὸ πραξικόπημα τοῦ 1961, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο ἔργον τῆς παρατάξεως, ἦτο ἔργον ὡρισμένου κύκλου παραγόντων τῆς παρατάξεως ἐκείνης, ἦτο ἔργον φασισμοῦ. Ἑπομένως, δὲν πρόκειται νὰ ἀνακαλέσω. Δὲν ἀπήντησα ἐγὼ παρὰ ὅταν εἶπεν ὅτι αἰσθανθήκαμε τὴν παράταξίν τους ὡς Κυβέρνησιν καὶ τοῦ εἶπον, ὅτι τὴν αἰσθανθήκαμεν ὡς φασισμὸν καὶ εἰς αὐτὸ ἐμμένω.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι μετὰ τὰς ἐξηγήσεις ποὺ ἔδωσεν ὁ κ. συνάδελφος, δυνάμεθα νὰ συνεχίσωμεν τὴν ἐπὶ τοῦ κυρίου θέματος συζήτησιν. Λυποῦμαι πρῶτος ἐγὼ διὰ τὴν δημιουργηθεῖσαν πρὸ ὀλίγου ὀξύτητα. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι πρὶν ἀνέλθω εἰς τὴν ἕδραν αὐτήν, δὲν ὑπῆρξεν εἰς τὴν ζωήν μου περίπτωσις νὰ κράξω ἢ νὰ ἐκστομίσω φράσιν, τὴν ὁποίαν νὰ ἠναγκάσθην νὰ ἀνακαλέσω, οὔτε κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς δημοσιογραφικῆς μου ἀπασχολήσεως, οὔτε κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς βουλευτικῆς μου θητείας. Διὰ τοῦτο εἰλικρινῶς λυποῦμαι, ὅταν σημειοῦνται ὑπερβολαί. Δυστυχῶς, ἐσχάτως χρησιμοποιοῦνται διάφοροι λέξεις, φράσεις καὶ χαρακτηρισμοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν χάσει τὴν πραγματικήν των ἔννοιαν. Ἄλλως θὰ ἦσαν πράγματι βαρεῖαι καὶ προσβλητικαί. Τοιουτοτρόπως δημιουργεῖται ἀτμόσφαιρα θολή, ἡ ὁποία, δὲν εὐχαριστεῖ ἀσφαλῶς κανένα. Τὸ Προεδρεῖον εὑρίσκεται συχνότατα εἰς δύσκολον θέσιν. Καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐπωφελοῦμαι τῆς εὐκαιρίας νὰ εἴπω, ὅτι ὁσάκις τὸ Προεδρεῖον ἐπεμβαίνει ὅπως κατευθύνῃ τὴν συζήτησιν, εὑρίσκεται πάντοτε αὐτομάτως εἰς ἀντιδικίαν μὲ τοὺς κ.κ. συναδέλφους, ἐγείρονται καὶ λαμβάνουν αὐθαιρέτως τὸν λόγον. Μόλις ὁ Πρόεδρος τοὺς διακόψῃ, ἀρχίζουν τὴν ἀντιδικίαν μὲ αὐτόν. Τὸ Προεδρεῖον ἐπεμβαίνει, διὰ νὰ δώσῃ μίαν ἀναγκαίαν ἐξήγησιν διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν τήρησιν τοῦ Κανονισμοῦ, διὰ νὰ δώσῃ κατεύθυνσιν εἰς τὴν συζήτησιν. Δὲν εἶδον ποτὲ ἕνα συνάδελφον, ὁ ὁποῖος εἰς μίαν ἐπέμβασίν μου νὰ μὴ ἀντεδίκησεν εὐθὺς ἀμέσως πρὸς ἐμέ, ὡσὰν τὸ Προεδρεῖον νὰ ἔχῃ πάντοτε ἄδικον. Ὑπάρχουν κακαὶ συνήθειαι δυστυχῶς, τὰς ὁποίας δὲν θέλομεν νὰ ἐκριζώσωμεν, αἵτινες ὁδηγοῦν εἰς παρεξηγήσεις καὶ παρεκβάσεις ἐπὶ ζημίᾳ τῶν ἐργασιῶν μας ἀλλὰ καὶ τοῦ γοήτρου τοῦ Κοινοβουλίου.

§139Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δυστυχῶς, πέραν τοῦ γεγονότος, ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀδιαφορήσω δι’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ἠλιόπουλος, πρέπει νὰ προσθέσω, μεθ’ ὅσα εἴπατε καὶ σεῖς, ὅτι ἀδιαφορῶ καὶ δι’ ὅσα λέγετε καὶ σεῖς, διότι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπαναλάβετε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ἐκεῖνος.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ καθῆκον μου — θὰ ἐπαναλάβω — εἶναι νὰ διευθύνω τὰς συζητήσεις τοῦ Σώματος καὶ νὰ προσπαθῶ νὰ εὐοδωθῇ τὸ κύριον θέμα τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἑκάστοτε ἀσχολούμεθα. Παρακαλῶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ τόσον σοβαρὸν ἄλλως τε, θέμα, ποὺ μᾶς ἀπασχολεῖ ἀπόψε. Ἐκτὸς τῶν ἐγγεγραμμένων νὰ ὁμιλήσουν εἰς τὴν πρότασιν αὐτὴν εἶναι ὁ κ. Ρέντης, ὁ κ. Κουτσοχέρας, ὁ κ. Ρουσόπουλος, ὁ κ. Βασιλᾶτος ........ καὶ ὁ κ. Θεοδοσιάδης.

§141Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἀφοῦ ὁμιλήσουν ἐκεῖνοι καθ’ ὧν στρέφεται ἡ πρότασις.

§142Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκτὸς ἐκείνων, ἀφοῦ ὁμιλήσουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὴν πρότασιν. Ἑπομένως, θὰ γίνῃ ἐναλλαγὴ μεταξὺ τῶν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν καὶ τῶν ἀμέσως θιγομένων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρέμβουν οἱ ἄλλοι.

§143Η. ΗΛΙΟΥ. Ἀναθέσαμεν εἰς τὸν κ. Κιτσίκη νὰ ἀναπτύξῃ ἀπὸ τῆς τεχνικῆς πλευρᾶς τὸ σύνολον τῶν αἰτιάσεων καὶ τῶν ἐρωτημάτων καὶ σκιῶν αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς μίαν δημοσίαν διαχείρισιν ἀποτελουμένην ἀπὸ πλείονα τοῦ ἑνὸς κεφαλαίου καὶ ἡ ὁποία κατὰ τὴν ἀντίληψίν μας ἐπιβάλλει σύστασιν ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς. Ἐκ τοῦ λόγου τούτου, ἐνῷ θὰ ἠδυνάμεθα, βεβαίως καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ ρυθμίσωμεν, νὰ ἀναλάβῃ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἕνα ἢ δύο κεφάλαια καὶ νὰ τὰ ἀναπτύξῃ, ἐκ τοῦ λόγου τούτου ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Κιτσίκη, ἡ ὁποία ἀπὸ τῆς τεχνικῆς πλευρᾶς ἐξήντλησε τὸ σύνολον τοῦ θέματος, ὑπῆρξε μακρὰ καὶ διετυπώθησαν παράπονα διὰ τὴν μακρηγορίαν αὐτὴν τὴν ἀναγκαίαν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως. Ἐπὶ 8 κεφαλαίων τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ἡ ἐμπεριστατωμένη ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως καὶ στηριγμένη εἰς δημόσια ἔγγραφα καὶ ὄχι εἰς αὐθαιρέτους ὑποκειμενικὰς διαβεβαιώσεις ὁμιλία τοῦ κ. Κιτσίκη, ὁ κ. Ράλλης ἀπέκρουσε καθ’ ὃν τρόπον ἐνόμισεν ὅτι ἐδικαιοῦτο νὰ ἀποκρούσῃ δύο ἢ τρία σημεῖα. Μένει νὰ ἀκουσθῇ ὁ ἀντίλογος εἰς τὸ σύνολον τῶν κεφαλαίων τὰ ὁποῖα ἀνεπτύξαμε. Θὰ ἔλθῃ ὕστερα ἡ σειρά μας νὰ κάμωμεν τὰς παρατηρήσεις μας, ὥστε νὰ συναχθῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν, μετὰ τὸ αὐτονόητον δικαίωμα δευτερολογίας οἱουδήποτε ἐνδιαφερομένου καὶ θιγομένου, νὰ συναχθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν — εἶναι ἱστορικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπήν, ἐπιβάλλει ἔρευναν — ἢ ἐὰν ὅλα εἶναι τόσον καθαρά, τόσον διαυγῆ, τόσον κρυστάλλινα ὅσον θέλουν νὰ τὰ παραστήσουν, μεταφέροντες τὸ θέμα ἀλλοῦ καὶ εἰς ἄλλους χαρακτηρισμούς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον συνηθίζεται ὅταν εἶναι δύσκολα καὶ δυσάρεστα τὰ θέματα ἐπὶ τῶν ὁποίων συζητῶμεν.

§144Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θεωρῶ ἀπαράδεκτον καὶ κοινοβουλευτικῶς ἀπολύτως ἀντίθετον πρὸς τὴν παράδοσιν, αὐτὸ τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ κ. Ἠλιοῦ. Τὸ ἐὰν ὁ κύριος ὁμιλητὴς τῆς παρατάξεως, ἡ ὁποία ἔκαμε πρότασιν τινὰ καὶ ὑπέγραψεν αὐτήν, ἔθιξεν πέντε ἢ τρία ἢ εἴκοσι πέντε θέματα, αὐτὸ δὲν ἔχει σημασίαν. Σημασίαν ἔχει κατὰ τὸν Κανονισμόν, ὅτι ὡμίλησεν. Σημασίαν ἔχει κατὰ τὸν Κανονισμόν, ὅτι διεδέχθη αὐτὸν ἰδικός μας ἀγορητής, σημασίαν ἑπομένως ἔχει καὶ διὰ τὸν Κανονισμόν, ὅτι τὸν ἰδικόν μας ὁμιλητὴν θὰ διαδεχθῇ ὁ δεύτερος ἰδικός των ὁμιλητής.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀκριβῶς αὐτό, ἤθελα νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Ἠλιοῦ. Ὁ κ. Ἠλιοῦ, ἠθέλησεν ὁ ἴδιος νὰ μεθοδεύσῃ τὸν τρόπον τῆς ἀπαντήσεως τῶν συναδέλφων τῆς ἄλλης πτέρυγος, ἐὰν θὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ δύο ἢ τριῶν θεμάτων ὁ ἕνας καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων οἱ ἄλλοι. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἰδικόν των. Οὐδεὶς δύναται νὰ τοὺς ἐπιβληθῇ. Ὁ Κανονισμὸς λέγει, ὅτι πρέπει οἱ ἐπερωτῶντες νὰ ὁμιλήσουν μὲ τὴν σειράν των. Ἀπεφασίσθη νὰ ἀκουσθῇ καὶ ὁ ἀντίλογος. Πάντως εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ συνεχισθῇ ἀπόψε ἡ συζήτησις μὲ ρήτορα ἐκ τῶν 4 ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν.

§146Η. ΗΛΙΟΥ. Θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Ἐφραιμίδης, διὰ νὰ σᾶς βγάλωμεν ἀπὸ τὴν δύσκολον θέσιν. Διότι δικαίωμά μας θὰ ἦτο καὶ μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Κιτσίκη νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ στάδιον παραιτούμεθα τοῦ λόγου. Τίποτε δὲν μᾶς ἐμποδίζει νὰ ἐγγραφῶμεν εἰς τὴν πορείαν τῆς συζητήσεως ἐὰν ἀποδειχθῇ, ὅτι ἀναιροῦνται ἢ τίθενται ὑπὸ ἀμφισβήτησιν τινὰ τῶν ὅσων ὑπεστήριξεν ὁ κ. Κιτσίκης.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶμαι καθόλου εἰς δύσκολον θέσιν. Ἀπεναντίας εἶμαι σὲ θέσιν πολὺ εὔκολον. Ὁ Κανονισμὸς εἶναι ρητὸς καὶ θὰ τηρηθῇ.

§148Η. ΗΛΙΟΥ. Ἀντίλογος ἐπὶ 5 οὐσιωδῶν θεμάτων δὲν ἠκούσθη. Αὐτὸ εἶναι χαρακτηριστικὸν τῆς δυσκολίας τῆς ἀπαντήσεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὁ κ. Ἐφραιμίδης, ἠμπορεῖ νὰ ὁμιλήσῃ.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ρουσόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§150Α. ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ μὲ ἀναφέρατε εἰς τοὺς ἐγγεγραμμένους ὁμιλητὰς καὶ ἐπειδὴ ἀνεφέρθητε περὶ λόγου καὶ ἀντιλόγου, εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς προτάσεως. Σᾶς δηλώνω, ὅτι μέχρι στιγμῆς δὲν ἐξεδήλωσα τὴν γνώμην μου. Ὅταν θὰ ὁμιλήσω, θὰ πῶ τὰς ἀπόψεις μου. Συνεπῶς, μέχρι τῆς στιγμῆς δὲν ἐξέφρασα γνώμην.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Ἐφραιμίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§152Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον εἰσαγωγικῶς, νὰ ἀσχοληθῶ μὲ ὡρισμένα σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἀνέκυψαν μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Ράλλη. Τὸ πρῶτον εἶναι τὸ ἑξῆς: Παρεπονέθη ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ καὶ διεμαρτυρήθη, ὅτι ὁ κ. Κιτσίκης ἐκράτησεν ἐπὶ πολὺν χρόνον τὸ βῆμα καὶ δὲν ἐδόθη ὁ χρόνος εἰς τὴν κατηγορουμένην παράταξιν νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ἀπόψεις της καὶ νὰ ἀντικρούσῃ τὴν κατηγορίαν. Ἐνόμισε, λοιπόν, ἡ παράταξίς μας, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸ παράπονον τοῦτο τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ καὶ νὰ δώσῃ τὴν δυνατότητα εἰς τοὺς θιγομένους συναδέλφους τῆς ΕΡΕ νὰ ὁμιλήσουν. Παραδόξως, ὅμως, βλέπομεν, ὅτι ἡ γενναιοφροσύνη μας αὐτή, ἡ ὁποία πάντοτε συνηθίζεται ἀπὸ τὴν παράταξίν μας δὲν ἐξετιμήθη ἀπὸ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ. Διότι ἀντιφάσκων πρὸς ὅσα ἰσχυρίσθη διαμαρτυρόμενος, ἀντὶ νὰ ὁμιλήσῃ ὁ ἴδιος ἢ ἄλλος ρήτωρ ἐκ τῶν θιγομένων τῆς ΕΡΕ καὶ νὰ ἀντικρούσουν τὰ ἄλλα σημεῖα βαρείας κατηγορίας ποὺ ἀνέπτυξεν ὁ κ. Κιτσίκης, τώρα ζητεῖ νὰ ὁμιλήσωμεν πάλιν ἡμεῖς. Τὸ δεύτερον σημεῖον εἶναι τὸ ἀναφερόμενον εἰς τὸν χρόνον τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Κιτσίκη. Καίτοι ὁ λόγος περὶ ὑπερβάσεων ἀπόψε, οὐδεμία ὑπῆρξεν ὑπέρβασις εἰς τὸ βῆμα παρ’ ἡμῶν. Ἐπρόκειτο νὰ ἀναπτυχθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τὸ ἔργον τῶν ὑπερβάσεων κλπ. δι’ ἔργα μιᾶς ὁλοκλήρου ὀκταετίας, διὰ τὰ ὁποῖα προεκλήθησαν τόσαι συζητήσεις καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Θὰ ἔπρεπε, λοιπόν, νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ προσπάθεια τοῦ κ. Κιτσίκη, ὁ ὁποῖος ἐντὸς 2½ μόνον ὡρῶν διεξῆλθε δειγματοληπτικῶς ὅλα τὰ ὕποπτα σημεῖα δι’ ὅλα αὐτὰ τὰ ἔργα, ἐνῷ κατὰ τὴν κοινὴν κρίσιν θὰ ἔπρεπε νὰ ὁμιλήσῃ κανεὶς ἐπὶ πολλὰς ὥρας. Παρενεβλήθη ὅμως τὸ σημεῖον αὐτὸ σκοπίμως. Δι’ αὐτοῦ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ ἠθέλησε, σκοπίμως νὰ μετατοπίσῃ τὸ θέμα τῆς συζητήσεως καὶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ ἄλλων ἐπιπέδων, ἐκάλεσε τὴν Βουλὴν νὰ δείξῃ εὐαισθησίαν δι’ ἄλλα θέματα καὶ οὐχὶ διὰ τὴν διασπάθισιν τοῦ δημοσίου χρήματος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ὀκταετίαν. Ἡ πρότασίς μας, κύριοι βουλευταί, εἶναι θεμελιωμένη ὄχι ἁπλῶς; διότι διετυπώθη καὶ διενεμήθη καὶ ὑπεστηρίχθη ὑπὸ τοῦ συναδέλφου κ. Κιτσίκη, ὡς ὑπεστηρίχθη, ἀλλὰ διότι, ἀπὸ ἐτῶν καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ καὶ ἐκτὸς αὐτῆς ἐπίμονον προεβλήθη τὸ αἴτημα νὰ ὑπάρξῃ ἔλεγχος ἐπὶ ὅλων τῶν ἔργων τῆς 8ετίας εἰς τὰ ὁποῖα ἐσημειώθησαν ποικίλαι ἀνωμαλίαι καὶ τεράστιαι ὑπερβάσεις. Νομίζομεν δέ, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ βουλευτής, ὁ ὁποῖος νὰ σέβεται τὸν ἑαυτόν του καὶ νὰ τολμήσῃ νὰ καταψηφίσῃ τὴν πρότασίν μας. Ἡ πρότασίς μας ἐξυπηρετεῖ καὶ τοὺς θιγομένους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἐπιδείξουν ἰδιαιτέραν εὐαισθησίαν καὶ νὰ ὑποβοηθήσουν τὴν σύστασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, διὰ νὰ δυνηθοῦν νὰ ἀποδείξουν, ὅτι δὲν ὑπῆρξαν ἔνοχοι ἐὰν πράγματι εἶναι ἀθῶοι. Διότι, κύριοι βουλευταί, δὲν ὑπάρχει ἄλλος τρόπος ἐλέγχου αὐτῶν τῶν θεμάτων ἀπὸ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον προβλέπουν οἱ δημοκρατικοί μας θεσμοί, τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ καὶ ἂν μέχρι τοῦδε δὲν συνέτρεχε λόγος νὰ συσταθῇ Ἐξεταστικὴ τῶν Πραγμάτων Ἐπιτροπή, καὶ ἂν ὅλοι οἱ ἀναπτυχθέντες λόγοι, εἰς τὸ παρελθὸν καὶ σήμερον, συνηγόρουν ὑπὲρ τοῦ ἀντιθέτου, ἁπλῶς καὶ μόνον μετὰ τὴν ἀποψινὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Ράλλη, θὰ πρέπει νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ τὴν σύστασιν τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς. Ὁ κ. Κανελλόπουλος, ἀναφερόμενος εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Ράλλη, εἶπεν, ὅτι αὐτὴ ἦτο σύντομος, διότι ἦτο ἀληθής. Ἀπαντῶμεν: Ἡ ἀλήθεια, κύριε Ἀρχηγὲ τῆς ΕΡΕ, δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι χρειάζεται ὀλίγον χρόνον. Ἡ ἀπορία, φέρνει τὸν βῆχα, ἀλλὰ καὶ τὴν συντομίαν, ὅπως καὶ ἡ ἀδυναμία ἀντικρούσεως εἶναι σύντομος. Καὶ ὁ κ. Ράλλης, ὁ ὁποῖος ἔχει κάμει μίαν ἐπιτυχῆ σταδιοδρομίαν, ὡς δικηγόρος καὶ ἀσφαλῶς συμβουλεύει τοὺς πελάτας του, κατηγορουμένους, νὰ εἶναι ὅσον τὸν δυνατὸν σύντομοι, διότι ἡ μακρὰ ἀπολογία δίδει λαβὴν εἰς τὸν κριτὴν νὰ ἀνεύρῃ τὰ στοιχεῖα ἐνοχῆς, ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἐφήρμοσε τὰ διδάγματα τῆς ἐπιτυχοῦς δικηγορικῆς σταδιοδρομίας του καὶ ὑπῆρξε σύντομος. Δὲν ἠμποροῦσεν ἐξ ἄλλου νὰ πράξῃ καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον, μάλιστα δὲ θὰ προσθέσω, ὅτι ὅπου ἐπεξετάθη ὁ κ. Ράλλης, ἐπεξετάθη κατὰ τρόπον ποὺ διόλου δὲν τὸν τιμᾷ. Μετεχειρίσθη διὰ τὸν κ. Κιτσίκην τὰς φράσεις «ἐψεύσθη, προσεπάθησε νὰ συκοφαντήσῃ κλπ.» καὶ ἡ Βουλὴ ἀνέμενε ν’ ἀκούσῃ κἄποιαν ἐπιχειρηματολογίαν εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἐστήριζεν αὐτὰς τὰς κατηγορίας. Οὐδεμία ὅμως ἐπιχειρηματολογία ἐπηκολούθησε. Παρέμειναν αἱ ὕβρεις ὡς μαρτυρίαι ἀδυναμίας ἀπαντήσεως. Εἶπεν ὁ κ. Ράλλης, ὅτι ὁ τύπος τῆς ἰδικῆς μας παρατάξεως καταβάλλει προσπάθειαν ἐπίμονη νὰ φτιάξῃ κατηγορίας καὶ νὰ ρίξῃ λάσπην ἐπὶ τῆς παρατάξεως τῆς ΕΡΕ. Φαίνεται ὅμως, ὅτι ὁ κ. Ράλλης ἀναγινώσκει μόνον τὰ Ἀριστερὰ φύλλα, δὲν ἀναγινώσκει καὶ τὸν Κεντρῶον τύπον, διότι, ἄλλως, θὰ εἶχεν ἀντιληφθῆ, ὅτι δὲν ὑπῆρξεν οὔτε ἡ παραμικρὰ περίοδος ποὺ ὁ τύπος καὶ τοῦ Κέντρου νὰ μὴ ζητῇ νὰ γίνῃ ἔλεγχος ἐπὶ ὅλων τῶν ἔργων τῆς ὀκταετίας. Καὶ προσέθεσεν ἀκόμη ὁ κ. Ράλλης, ὅτι προεκλήθημεν, κατὰ τὸ παρελθόν, νὰ διατυπώσωμεν τὰς κατηγορίας μας εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δὲν τὸ ἐπράξαμεν. Ἐκ τῶν πρακτικῶν ὅμως προκύπτουν ἀκριβῶς τὰ ἀντίθετα. Πολλάκις εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ἐγένετο συζήτησις περὶ αὐτῶν τῶν θεμάτων, μὲ ὁμιλητήν, μάλιστα, αὐτὸν τοῦτον τὸν κ. Κιτσίκην καὶ πολλάκις ἐζητήθη ἡ σύστασις ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, ἡ παράταξις ὅμως τῆς ΕΡΕ, μὲ τὴν νόθον πλειοψηφίαν ποὺ διέθετεν ἀπέκρουε καὶ ἀπέρριπτε πᾶσαν τοιαύτην πρότασιν. Ἡ ΕΡΕ, τότε, καίτοι εἶχε τὴν πλειοψηφίαν καὶ θὰ παρέδιδε τὴν κρίσιν τῆς ὑποθέσεως εἰς κρίσιν Ἐπιτροπῆς μὲ ἰδικήν της πλειοψηφίαν, ἀπέρριπτεν ὅλας τὰς προτάσεις μας περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς. Ἄλλο εἶναι τὸ θέμα, ὅτι ἡ τακτικὴ αὐτὴ δὲν ἐξυπηρέτησε τὴν παράταξιν τῆς ΕΡΕ. Ἐὰν ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἰδική μας αἴτησις, οἱ κατηγορούμενοι συνάδελφοι θὰ ἠδύναντο νὰ ἀποδείξουν τὴν ἀθωότητά των, ἐὰν ἦσαν ἀθῶοι, ἢ τοὐλάχιστον, ἡ παράταξίς των νὰ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπεδεικνύοντο ἔνοχοι. Ὁ κ. Ράλλης, ἐν συνεχείᾳ, ἀνεφέρθη εἰς τὰ ἔργα τῆς Ὑλίκης, καὶ μᾶς εἶπεν: Αἱ ὑπερβάσεις ὀφείλονται εἰς τὴν κατασκευὴν παραλλήλων ἔργων διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν πληθυσμῶν τῶν κατοικούντων εἰς τὴν περιφέρειαν ἀπὸ τὴν ὁποίαν διέρχεται ὁ ἀγωγός. Ἐξέλαβεν ὁ κ. Ράλλης τὴν Βουλὴν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὡς ὑποαναπτύκτους καὶ προέβαλε τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο. Διότι, κ. βουλευταί, ὅταν πρόκειται νὰ ἐκτελεσθοῦν ἔργα, ὡς ἐκεῖνο, τῆς Ὑλίκης, φυσικὸν εἶναι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ μελετηθοῦν καὶ νὰ προϋπολογισθῇ ἡ δαπάνη καὶ διὰ τὰ παράλληλα αὐτὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα πράγματι εἶναι ἀπαραίτητα διὰ νὰ μὴ ἀποβῇ ἀρνητικόν, εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις, τὸ κύριον ἔργον. Φυσικόν, λοιπὸν φαινόμενον ἢ ἐπακόλουθον δὲν εἶναι αἱ ὑπερβάσεις, ἀλλὰ τὸ γεγονός, ὅτι ὅπου καὶ ὅταν κατασκευάζωνται κύρια ἔργα, αὐτὰ παρακολουθοῦνται, ὅπως ὁ ἄνθρωπος, ἀπὸ τὴν σκιάν του, ἀπὸ παράλληλα ἔργα εἰς τὴν περιοχήν. Αὐτὸς εἶναι ὁ κανών, σχεδὸν ὁ ἀνεξαίρετος καὶ αὐτὸν παρεβίαζε συστηματικῶς ἡ τακτικὴ τῆς ΕΡΕ. Θὰ προσέθετον ἀκόμη, ὅτι ἐὰν συνέβη νὰ μὴ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν τὰ παράλληλα αὐτὰ ἔργα, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ ἐμελετήθη καὶ νὰ προϋπελογίσθη τὸ κύριον μόνον ἔργον, λέγω, ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ὄχι ἁπλῶς δὲν ἐγένετο ἐκεῖνο, ποὺ ἔπρεπε νὰ γίνῃ, ἀλλά, ὅτι ὑπῆρξε καὶ σκόπιμος ἡ παράλειψις διὰ νὰ ὑπάρξουν δυνατότητες ὑπόπτων ὑπερβάσεων, ἀλλὰ καὶ ἐπικλήσεις ἑνὸς «ἄλλοθι» εἰς τὴν περίπτωσιν ἐλέγχου, διότι τὰ χρήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διεσπαθίσθησαν δι’ ἔργα μὲ ἀτελεῖς μελέτας. Ἐὰν οἱ διαχειριζόμενοι τότε τὰ κοινά, διέθετον ἰδικά των χρήματα θὰ τοὺς ἦτο ἐπιτετραμμένον μὲ αὐτὰ νὰ κάμουν ὅ,τι θέλουν. Ἐπρόκειτο ὅμως κύριοι, περὶ χρημάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἰδοὺ ἡ εὐθύνη των. Κύριοι βουλευταί, ἀκόμη καὶ τὸ ἄλλο ἐπιχείρημα τοῦ κ. Ράλλη, ὅτι ἡ προσωρινὴ λύσις διὰ τὴν Ὑλίκην ὑπῆρξεν εὐλογία Θεοῦ λόγω τῆς λειψυδρίας 1956–57 καὶ ὅτι θὰ πρέπει νὰ τὸν εὐγνωμονοῦν διὰ τοῦτο οἱ Ἀθηναῖοι, εἶναι εἰς βάρος του καὶ ἐπιβεβαιώνει τὴν κατηγορίαν. Ὁ κ. Κιτσίκης εἶπεν, ὅτι ὁ τρόπος ποὺ προτιμήσατε διὰ τὸ ἔργον, ἡ ἐγκατάλειψις δηλαδὴ τῆς ἀρτίας μελέτης ποὺ ὑπῆρξεν, ἠνάγκασε τελικὰ τὸν κ. Ράλλην καὶ τὴν Κυβέρνησίν του νὰ πᾶνε εἰς τὰς προσωρινὰς λύσεις μὲ ὅλας τὰς ἐντεῦθεν ὀλεθρίας συνεπείας. Τὰ ἴδια περίπου φθηνὰ ἐπιχειρήματα, εἶπεν ὁ κ. Ράλλης καὶ διὰ τὸ ἔργον τῆς Ὁμονοίας. Μᾶς εἶπε δηλαδὴ πὼς συνεχῶς διὰ νέων ἔργων, τὰ ὁποῖα προσετίθεντο καθ’ ὁδὸν ἀνέβαινε τὸ κόστος τοῦ ἔργου κατὰ ἑκατομμύρια. Διότι, ἰσχυρίσθη, ὅτι προσετέθησαν αἱ κυλιόμεναι κλίμακες, κατασκευαὶ λόγω προοπτικῆς «μετρό». Ἠθέλησε μάλιστα νὰ ἐξυμνήσῃ ὡς ἐξυπηρετικὰς τὰς κυλιομένας κλίμακας, ἐνῷ ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι ἀπετέλεσαν πηγὴν ἐξευτελιστικῆς σατύρας διὰ τὴν πολιτικὴν τῶν ἔργων τῆς ΕΡΕ, ὅτι δὲν χρησιμοποιοῦνται παρὰ ἐλάχιστα, ὅτι συνήθως «ἀργοῦν» λόγω μονίμου βλάβης καὶ διότι ἐγένετο καὶ σχετικὸν ἔργον διὰ τὸ Μετρὸ ποὺ πρόκειται νὰ γίνῃ προσεχῶς. Νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι ὁ κ. Ράλλης θὰ ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιήσῃ εἰς τὸ ἀκέραιον τὴν πεῖραν τοῦ δικηγόρου καὶ νὰ εἶναι ἀκόμη πιὸ σύντομος κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τῆς ὁμιλίας του. Εἶπεν ὁ κ. Ράλλης, ὅτι εἶναι μεμπτὸν νὰ λέγῃ ὁ κ. Κιτσίκης, ὅτι οἱ Γιουγκοσλαῦοι δικαίως δὲν θὰ μᾶς δώσουν νερὸ διὰ τὸ φράγμα τοῦ Ἀξιοῦ. Ὁ κ. Κιτσίκης δὲν εἶπεν αὐτό. Εἶπεν, ὅτι τὸν χειμῶνα ὑπάρχει ἄφθονον νερὸ καὶ οἱ Γιουγκοσλαῦοι μᾶς λέγουν νὰ πάρωμεν ὅσο θέλομεν. Τὸ καλοκαῖρι ὅμως μᾶς προειδοποίησαν, πρὸ τῆς κατασκευῆς τοῦ φράγματος, ὅτι δὲν ὑπάρχει νερὸ ἐπαρκὲς οὔτε διὰ τὰς ἰδικάς των ἀνάγκας καὶ ἑπόμενον εἶναι νὰ μὴ μᾶς χορηγήσουν. Λέγει, λοιπόν, ὁ κ. Κιτσίκης διατὶ κατεσκευάσθησαν τοιαῦτα ἔργα ἀφοῦ δὲν θὰ ὑπάρχῃ νερὸ τὸ καλοκαῖρι; Σχετικῶς μὲ τὰ συγκεκριμένα θέματα διατυπώνομεν ὡς σύστασιν ἢ ὡς εὐχήν, ὅτι ἀπὸ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Ράλλη, οἱ μετέπειτα ρήτορες τῆς ΕΡΕ, πρέπει νὰ παραδειγματισθοῦν, νὰ ἀποφύγουν τὴν προχειρότητά των καὶ νὰ ἔλθουν πλέον κατηρτισμένοι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσουν τὰ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Κιτσίκης, νὰ μᾶς εἴπουν κἄπως σοβαρώτερα πράγματα, ἐὰν ὑπάρχουν περιθώρια φυσικά. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἦτο κατὰ τὴν ἄποψίν μας καὶ λάθος καὶ ματαιοπονία νὰ ἐπιχειρήσῃ καὶ ἄλλος βουλευτὴς ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας παράταξιν εἰσερχόμενος εἰς τὸ θέμα νὰ τὸ ἀναλύσῃ κατὰ τὰς τεχνικάς, ἐπιστημονικὰς καὶ οἰκονομικάς του πλευράς, διότι ἡ ἤδη γενομένη ἀνάπτυξις τοῦ θέματος ὑπὸ τοῦ κ. Κιτσίκη ὑπῆρξεν ἀρτιωτάτη. Ἀπέδειξεν ὁ κ. Κιτσίκης, ὅτι εἰς ὅλα ἢ τὰ περισσότερα ἔργα δὲν ὑπῆρχον μελέται ἢ καὶ ὅπου ὑπῆρχαν ἦσαν ἀτελεῖς, ἢ καὶ ἂν ἦσαν πλήρεις παρεμερίσθησαν, ὅπως εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς Ὑλίκης, ὅτι δὲν ὑπῆρχε προγραμματισμός, οὔτε γενικὸς οὔτε μερικός, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἐνετάσσοντο ὡς τμῆμα ὀργανικοῦ συνόλου τὰ ἐκτελούμενα ἔργα. Ἀπέδειξεν ἐπίσης ὁ κ. Κιτσίκης, ὅτι δὲν ἔχομεν καμμίαν παραγωγικὴν ἀπόδοσιν ἀπὸ τὰ ἔργα αὐτά, οὔτε συνετέλεσαν εἰς τὴν τεχνικοοικονομικὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας, ἐνῷ διετέθησαν ἑκατοντάδες ἑκατομμύρια ἀπὸ τὸ χρῆμα τοῦ αἱματηρῶς φορολογουμένου Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀπέδειξεν ὁ κ. Κιτσίκης, ὅτι εἴχομεν ὑπερβάσεις εἰς τὰ ἔργα καὶ ἄνω τῶν 900%. Δὲν νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι εἰς τὴν χώραν ἢ πουθενὰ τοῦ κόσμου ὑπάρχουν τέτοια παραδείγματα ὑπερβάσεων. Ὁ κ. Κιτσίκης ὑπεγράμμισεν, ὅτι ὑπῆρξε καθυστέρησις περὶ τὴν ἐκτέλεσιν καὶ λειτουργίαν τῶν ἔργων, ἀπέδειξε τέλος, ὅτι ἔχομεν ἔργα ἄχρηστα καὶ ἔργα ἐπιβλαβῆ, ἔργα ποὺ θὰ πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθοῦν, ὅπως π.χ. τὸ φράγμα Ἀχελώου καὶ τοῦ Πέρδικα, τὸ τρυπητό, ὅπως τὸ ἐχαρακτήρισε. Δὲν ξέρει κανείς, κ. συνάδελφοι, ἐὰν πρέπει νὰ κλαίῃ ἢ νὰ γελᾶ μὲ τὴν μοῖραν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ὁπωσδήποτε ὅμως πρέπει νὰ ἐξοργίζεται καὶ νὰ ἐπιμένῃ διὰ τὸν στιγματισμὸν τῶν ἐνόχων καὶ τὴν ἐπιβολὴν κυρώσεων. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Κιτσίκης ἀναλύων ἐπιστημονικῶς τὸ θέμα ἀνεφέρθη εἰς τὰ αἴτια τῶν ἀνωμαλιῶν περὶ τὰ ἔργα τῆς ὀκταετίας. Ἐσημείωσε τὴν αὐθαιρεσίαν, τὸ πεῖσμα, τὴν μεγαλομανίαν καὶ τὴν ματαιοδοξίαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Ἠνάγκαζεν εἶπεν ὁ κ. Κιτσίκης, ὁ τότε Πρωθυπουργὸς εἰς ὑποταγὴν τοὺς πάντας, προκειμένου νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν ματαιοδοξίαν του καὶ δὲν ἐνδιεφέρετο ἐὰν τὰ ἔργα ποὺ θὰ ἐκτελοῦντο θὰ εἶχον ὑπερβάσεις ἢ θὰ ἦσαν ἄχρηστα καὶ ἀκατάλληλα. Ἀνακύπτει ὅμως ἕνα ἐρώτημα. Νὰ εἶναι μόνον αὐτὲς οἱ αἰτίες; Νὰ εἶναι δηλαδὴ τὸ πεῖσμα καὶ ἡ ματαιοδοξία τοῦ κ. Καραμανλῆ; Τὸ ἐρώτημα τίθεται καὶ θὰ ὑπάρξῃ ἀπάντησις, ἡ ὁποία θὰ εἶναι παραδεκτή, κατὰ κοινὴν πεποίθησιν ὅταν ἡ σύστασις περὶ ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Τοῦτο πρέπει νὰ γίνῃ, κ. συνάδελφοι, διότι ὄχι μόνον ἡμεῖς ποὺ ὑπεβάλαμεν σήμερον τὴν πρότασιν ζητοῦμεν τοῦτο. Τοῦτο εἶχε ζητηθῆ καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἀπὸ ἄλλας πολιτικὰς παρατάξεις. Ἀρχηγοὶ Κομμάτων, ὡς οἱ κ.κ. Παπανδρέου, Σοφ. Βενιζέλος καὶ Μαρκεζίνης, ποὺ τότε εἶχεν ἄλλην τοποθέτησιν ἔναντι τῆς ΕΡΕ, ἔλεγον, ὅτι πρέπει νὰ ἐπέμβῃ ὁ Εἰσαγγελεὺς διὰ τὴν ἀνώμαλον αὐτὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων, ὅλοι δὲ ἐζήτουν τὴν σύστασιν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ πέραν τῶν κομμάτων, κ. βουλευταί, καὶ εἰς τὸν λαὸν ἐδημιουργήθη ἡ ὑπόνοια ἀλλὰ καὶ ἡ πεποίθησις, ὅτι κἄτι τὸ ὕποπτον συμβαίνει γύρω ἀπὸ τὰ ἔργα αὐτά. Εἶχε γίνει σύνθημα, εἶχε γίνει νούμερο τῶν Ἐπιθεωρήσεων, λόγιον τῆς καθημερινῆς ζωῆς «οἱ ἐργολάβοι», ὡς συνώνυμον ρεμούλας—σκανδάλων καὶ ὑπῆρξε μέγιστος κίνδυνος τὸ πολυτιμότερον κεφάλαιον τοῦ τόπου, ὁ τεχνικὸς κόσμος, νὰ διαβληθῇ ὑπὸ τὸ νόημα τῶν ἐργολάβων. Ὡρισμένη, ἐλάχιστη κατηγορία εὐνοουμένων, ποὺ ἐπροτιμῶντο διὰ τὴν ἀνάληψιν τῶν ἔργων, μερικὰ τρωκτικὰ τοῦ δι’ αὐτὰ διασπαθιζομένου δημοσίου χρήματος, «ἐλέρωναν» τὸ κῦρος καὶ τὴν ἠθικὴν ὑπόστασιν τοῦ τεχνικοῦ κόσμου. Εἶχε δημιουργηθῆ ἀμφιβολία διὰ κἄθε κατασκευαζόμενον δημόσιον ἔργον καὶ κατ’ ἐπέκτασιν διὰ τὴν δυνατότητα τεχνικῆς— οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως τῆς χώρας μας. Τὰ πάντα ἐτέλουν ὑπὸ τὴν ὕποπτον σκιὰν τῆς εὐνοιοκρατίας, τῆς κομπίνας καὶ συναλλαγῆς. Ὑπῆρξεν ἕνας κλονισμὸς διὰ τὸ μέλλον τοῦ τόπου, ἐπῆλθεν ἡ ἀπόγνωσις τοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὸ κῦμα τῆς μεταναστεύσεως, τῆς φυγῆς ἀπὸ ἕνα τόπον, ὅπου τίποτε δὲν γίνεται ἀδιαβλήτως. Ὑπῆρξε, λοιπόν, καὶ αὐτὴ ἡ συνέπεια, αὐτὸς ὁ κλονισμός. Καὶ ὑπῆρξεν ἀκόμη ἡ τάσις, τὸ φαρμάκι, νὰ κάμπτεται ἡ συνείδησις, διότι ὁ καθεὶς ἔβλεπεν, ὅτι ἐὰν δὲν εἶναι εὐνοούμενος, ἐὰν δὲν καταπνίγῃ καὶ τὴν ἐπιστημονικήν του γνώμην δὲν θὰ ἔχῃ περιθώρια προτιμήσεως εἰς τὴν κατασκευὴν αὐτῶν τῶν ἔργων. Ἐκυριάρχησε, κύριοι βουλευταί, ἡ ἀτσιδοσύνη, ἐπεβλήθη ἡ προχειρότης εἰς ὅλα τὰ πράγματα τοῦ Δημοσίου. Ἐδημιουργήθη, κύριοι βουλευταί, ἡ βαρεῖα ἀτμόσφαιρα, ἡ ὁποία ὅσον δὲν διαλύεται μὲ ριζικὴν ἀδιάβλητον ἔρευναν, τόσον θὰ διαλύῃ κάθε δημιουργικὴν προσπάθειαν κάθε Κυβερνήσεως, ὄχι μόνον τῆς σημερινῆς. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἐὰν ὅλα αὐτὰ συνηγοροῦν εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς συστάσεως τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, ὑπάρχουν ἐν τούτοις καὶ εἰδικώτεροι λόγοι, οἱ ὁποῖοι τὸ ἐπιβάλλουν. Τὸ σημερινὸν πλειοψηφοῦν κόμμα ἔχει δεσμευθῆ ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ράλλης, ὅτι μεθ’ ὅλα αὐτά, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐψήφιζεν εἰς τὰς ἐκλογὰς ΕΡΕ, ἀποδεικνύει, ὅτι ἐνώπιον τοῦ λαοῦ ἐτίθετο πρὸς κρίσιν κατὰ τὴν ὀκταετίαν καὶ ἡ ἀνωμαλία περὶ τὰ ἔργα. Ἡ βία ὅμως καὶ ἡ νοθεία δὲν ἐπέτρεπαν νὰ ἐκφρασθῇ ἡ καταδίκη τῆς ΕΡΕ καὶ διὰ τὰ σκάνδαλα. Καὶ ἐχρειάσθη ὁ πολύμοχθος ἀγὼν ἐτῶν διὰ νὰ συντριβῇ ἡ ἐπίδρασις τῆς καλπονοθείας καὶ βίας καὶ νὰ καταδικασθῇ ἡ ΕΡΕ καὶ διὰ τὰ ὄργια περὶ τὰ δημόσια ἔργα. Τὸ σύνθημα τῆς σημερινῆς πλειοψηφίας ἦτο «ἠθικὸς καθαρμός». Εἶναι λοιπὸν δεσμευμένον τὸ κόμμα τῆς πλειοψηφίας...

§153Γ. ΚΑΣΤΑΝΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι δική μας δουλειά.

§154Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. ... καὶ πρέπει νὰ προχωρήσῃ χωρὶς ταλαντεύσεις καὶ συμβιβασμούς, μὲ συνέπειαν πρὸς τὰς διακηρύξεις. Κύριοι βουλευταί, ἐπειδὴ εὑρίσκομαι εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, θέλω νὰ θέσω ὑπ’ ὄψιν σας μίαν φράσιν τοῦ ἀειμνήστου Σοφοκλῆ Βενιζέλου. Ὁ ἀείμνηστος Σοφοκλῆς Βενιζέλος εἰς μίαν συγκέντρωσιν, τότε, ὀπαδῶν τοῦ Κόμματος τοῦ Κέντρου εἰς τὴν Αἴγλην εἰς τὰς 13 Νοεμβρίου τοῦ 1960, εἶπε μεταξὺ ἄλλων: «Εἶναι πασίγνωστον εἰς τοὺς παροικοῦντας τὴν Ἱερουσαλήμ, ὅτι λειτουργοῦν ὡρισμένα εἰδικὰ γραφεῖα διεκπεραιώσεως κρατικῶν ὑποθέσεων ἐπὶ συμμετοχῇ εἰς τὰ κέρδη». Ἰδού, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ ποίαν ἔννοιαν τὸ κόμμα τῆς πλειοψηφίας ἔχει δεσμευθῆ, ὡς καὶ τὰ ἄλλα κόμματα καὶ ὁ κ. Μαρκεζίνης, διὰ τὴν ἀνάγκην τοῦ καθαρμοῦ.

§155Γ. ΚΑΣΤΑΝΙΔΗΣ. Αὐτὰ ἀφοροῦν ἡμᾶς, πέστε μας τὰ ἰδικά σας.

§156Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Δὲν ὁμιλοῦμεν διὰ τὰς ἰδικάς μας ὑποθέσεις, κ. συνάδελφε, ἀλλὰ ὁμιλοῦμεν διὰ τὰς ὑποθέσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διὰ τὰς ὑποσχέσεις ποὺ τοῦ ἐδώσατε διὰ νὰ ἐκλεγῆτε, διὰ τὰς δεσμεύσεις τῶν ἡγετῶν σας εἰς τὸ θέμα τοῦ ἠθικοῦ καθαρμοῦ. Μὴ ὁμιλῆτε, λοιπόν, δι’ ἰδικάς σας ὑποθέσεις, ἐνῷ ἀναφέρομαι διὰ τοὺς ἡγέτας σας, οἱ ὁποῖοι ἐπεσήμαναν ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὴν κατάστασιν ποὺ ἐπεκράτησε κατὰ τὴν ὀκταετίαν ποὺ δὲν ἔχει ἀκόμη ἐκκαθαρισθῆ, παρὰ τὰς ρητάς των διακηρύξεις. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἀπολογητικὴ τῆς ΕΡΕ εἶναι, ὅτι ἡ Ἀριστερὰ ἀπὸ πολιτικὴ ἐμπάθεια, ἀπὸ διάθεσιν νὰ ρίξῃ λάσπη δημιουργεῖ ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα. Παλαιὸν τὸ ἐπιχείρημα. Καὶ τότε, ἐπὶ Κυβερνήσεων τῆς ΕΡΕ, ὁ κ. Καραμανλῆς, εἰς πᾶσαν κριτικὴν τῆς ΕΔΑ καὶ τῶν ἄλλων κομμάτων ἀπαντοῦσεν, ὅτι εἶναι ἔργον τῶν δημαγωγῶν, ὅτι «ὑπονομεύεται ἡ δημιουργική του προσπάθεια». Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κ. βουλευταί, εἰς ὅλον τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ εἰς ὁλόκληρον τὸν τύπον ὅλων τῶν ἀποχρώσεων θὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν μεταδώσει αὐτὴν τὴν ἐμπάθειαν, ἀλλὰ αὐτὸ δὲν εἶναι παραδεκτὸν ὡς ἀληθές. Ὁ κ. Τσάτσος εἶχε δώσει καὶ ἄλλην ἐξήγησιν διὰ τὰς ὑπερβάσεις— ὄχι ἐκείνας τὰς ὑπερβάσεις τῶν 20, 30, 40 ἢ καὶ 50%, αἱ ὁποῖαι κατὰ κἄποιαν ἔννοιαν εἶναι παραδεκταί, ὅταν ἔχῃς καὶ ἀποδείξεις πειστικὰς— ἀλλὰ διὰ τὰς ὑπερβάσεις 100, 150 καὶ 900%. Εἶπεν: Εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν παραδεκταὶ καὶ αὐταί, λόγῳ τοῦ λεπτοῦ χαρακτῆρος μερικῶν ἔργων. Τὸ λεπτόν, τὸ πρωτότυπον τοῦ ἔργου εἶναι ποὺ ὁδηγεῖ εἰς τὰς ὑπερβάσεις αὐτάς. Ἐδικαιολόγει τὰς ὑπερβάσεις, δηλαδή, τουριστικῇ ἀδείᾳ ποὺ θὰ ἐλέγαμεν καὶ ὡς ἐκ τούτου ἤθελε νὰ εἶναι συγχωρητέαι. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, καὶ εἰς τὴν χώραν μας εἰς τὸ παρελθὸν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἔχουν γίνει τέτοια ἔργα. Ἡ ΕΡΕ κατὰ στρατιὰς μετακαλοῦσε τοὺς ξένους καὶ ἐκεῖ ὅπου ὑπῆρχεν ἐπάρκεια τῶν ἀρίστων Ἑλλήνων εἰδικῶν καὶ τεχνικῶν. Ἐὰν λοιπὸν πιστεύατε, κ. Τσάτσο, ὅτι εἶναι πολὺ πρωτότυπα τὰ ἔργα, ὀφείλατε νὰ ἔχετε ξένους συμβούλους. Κύριοι βουλευταί, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ περίφημον ἐπιχείρημα τῆς «λάσπης καὶ τῆς ἐμπαθείας» τῆς ΕΔΑ, πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ προσέξῃ. Ἐὰν πράγματι ἡ παράταξίς μας διεκατέχετο ἀπὸ ἐμπάθειαν καὶ ἀπὸ πρόθεσιν νὰ ρίψῃ λάσπην δὲν θὰ ἔκαμνεν αὐτό, τὸ ὁποῖον κάμνει σήμερον καὶ τὸ ὁποῖον ἔκαμνεν ἐπὶ ὀκτὼ ὁλόκληρα χρόνια. Ἡμεῖς καὶ σήμερον καὶ τότε ζητούσαμεν καὶ ἐπιμένομεν διὰ τὴν σύστασιν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς διὰ νὰ ἐκκαθαρισθῇ τὸ θέμα, διὰ νὰ ἔχῃ ὁ κρινόμενος μίαν ἀπόδειξιν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν περὶ τῆς ἀθῳότητος ἢ τῆς ἐνοχῆς του. Ἐὰν ἠθέλαμεν νὰ ρίξωμεν λάσπην εἰς τὰ πρόσωπα, τὸ ἀντίθετον θὰ ἔπρεπε νὰ εἴχομεν κάμει καὶ τότε καὶ σήμερον, νὰ ἀδιαφορήσωμεν ἢ καὶ νὰ ἀντιταχθῶμεν κατὰ τῆς ἀδιαβλήτου ἐκκαθαρίσεως, ὥστε οἱ πολιτικοί μας ἀντίπαλοι νὰ βρίσκωνται διαρκῶς ὑπὸ τὴν βαρεῖαν ἀτμόσφαιραν καὶ ὑπόνοιαν τῶν καταχρήσεων περὶ τὰ δημόσια ἔργα. Ἡ λάσπη— ἂν εἶναι λάσπη καὶ ὄχι πραγματικὴ εὐθύνη— ὑπάρχει, εἶναι συνυφασμένη μὲ τὰ ἔργα τῆς ὀκταετίας. Καὶ κἄτι ἀκόμη, κ. βουλευταί. Πρέπει νὰ ἐνθυμηθῆτε τὴν περίπτωσιν τοῦ θέματος ΠΕΣΣΙΝΕ–ΔΕΗ, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπῆρξε παράπονον ἀπὸ μέρους καὶ τοῦ κ. Κανελλοπούλου καὶ τοῦ κ. Πρωτοπαπαδάκη καὶ τοῦ κ. Παπαληγούρα, ὅτι τὸ πόρισμα τῶν δικαστῶν τοὺς ἀδικοῦσε. Διατί εἶπον τότε, ἐνῷ ἐξητάσθησαν τόσοι καὶ τόσοι ἀπὸ αὐτούς, ἡμᾶς δὲν μᾶς ἤκουσαν; Δὲν ἔπρεπε νὰ ἀκουσθῇ καὶ ἡ δική μας φωνή; Καὶ βεβαίως δὲν τοὺς ἐκάλεσαν οἱ δικασταὶ εἰς τὴν περίπτωσιν ἐκείνην, διότι ὑπῆρχεν ἡ βουλευτικὴ ἀσυλία—εἶχον βεβαίως κἄθε δικαίωμα νὰ πᾶνε ἀφ’ ἑαυτῶν ἐνώπιον τῶν δικαστῶν καὶ νὰ ἀνασκευάσουν, ἐφ’ ὅσον ἠδύναντο, ὅλας τὰς κατηγορίας καὶ νὰ μὴ παραπονοῦνται, ὅτι δὲν τοὺς ἐκάλεσαν διὰ νὰ ἀκουσθοῦν καὶ αὐτοὶ— ἐν προκειμένῳ ὅμως μὲ τὴν πρότασιν τῆς ΕΔΑ, δὲν θὰ ὑπάρξῃ παράπονον. Διότι ἡ ΕΔΑ ζητεῖ νὰ συσταθῇ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπή. Ἐνώπιον αὐτῆς οἱ θιγόμενοι κ.κ. τέως Ὑπουργοὶ τῆς ΕΡΕ θὰ ἔχουν κατὰ τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραστοῦν. Ἰδού, λοιπόν, ἐλεύθερον τὸ πεδίον διὰ τὴν ἀπολογίαν, τὴν ὑπεράσπισιν. Ὥστε καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς ἡ πρότασίς μας περὶ συστάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς, ὄχι μόνον δὲν εἶναι λάσπη, ἀλλ’ ἀντιθέτως ἐπιδιώκει τὴν διαλεύκανσιν τῆς ὑποθέσεως πλήρως. Φῶς ζητοῦμεν, κύριοι, νὰ χυθῇ εἰς ὁλόκληρον τὴν ὑπόθεσιν καὶ πρὸς τοῦτο ἐπικαλούμεθα τὸ ὄργανον, τὸ ὁποῖον προβλέπει τὸ Σύνταγμα, τὴν σύστασιν δηλαδὴ τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Κύριοι συνάδελφοι, πρέπει κἄποτε καὶ οἱ συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ νὰ ἀποφασίσουν, ὅτι ἂν ἕνας ἢ δύο ἢ τρεῖς ἐξ αὐτῶν ἐξετράπησαν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς 8ετίας, ἂν ὠλίσθησαν, ἂν διέπραξαν ἀτοπήματα, πρέπει νὰ δώσουν λογαριασμόν. Εἶναι καὶ αὐτὸ ἕνας τρόπος αὐτοεκκαθαρίσεως ὁλοκλήρου τῆς παρατάξεως, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ὁλόκληρος ὑπεύθυνος. Πρέπει νὰ ἀντιληφθοῦν κἄποτε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τίθενται ἀλληλέγγυοι μὲ τοὺς ὀλίγους, τοὺς ἐκτεθειμένους, ὅλοι. Διότι, θέμα ἀλληλεγγύης μὲ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι κατεχράσθησαν, οἱ ὁποῖοι ἀνεμίχθησαν εἰς σκάνδαλα παντοιοτρόπως, δὲν εἶναι νοητόν. Κύριοι βουλευταί, θὰ προχωρήσω εἰς ὡρισμένας ἀπόψεις ἐπὶ τῆς ἐννοίας τῆς ψήφου ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς παρατάξεώς μας. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ τὴν καταψηφίσῃ, εἶναι σἄν νὰ λέγῃ, δὲν θέλω ἐξέτασιν καὶ ἑπομένως καὶ ἐκκαθάρισιν. Ἐὰν ἡ πρότασίς μας καταψηφισθῇ ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τὴν σημερινήν, ποῖος ἀποκλείει, ὅτι θὰ ριφθῇ ἐναντίον της τὸ πάρθειον βέλος ἀπὸ τὴν πλευρὰν τῆς Δεξιᾶς, ὅτι ἂν δὲν ἐπροχώρησεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως ἡ παράταξις τῆς πλειοψηφίας, δὲν ἐπροχώρησε, διότι ἐφοβήθη. Διότι καὶ ἐντὸς τῆς παρατάξεως τῆς Ε.Κ. ὑπῆρξαν ἀναμεμιγμένοι εἰς τὰς ἀνωμαλίας τῆς ὀκταετίας, τοὺς ὁποίους θὰ ἀπεκάλυπτεν ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπή. Καὶ ἀκόμη, ὅτι— ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ πραγματοποιεῖ καὶ θὰ πραγματοποιήσῃ ἀσφαλῶς ἔργα δὲν ψηφίζει ὑπὲρ τῆς προτάσεως, ζητοῦσα συμψηφισμὸν —δὲν σᾶς πειράζομεν διὰ τὸ παρελθὸν διὰ νὰ μὴ μᾶς πειράξετε διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον. Δὲν πρέπει νὰ λάβωμεν τὰ μέτρα νὰ ἀποκλείσωμεν ἀπὸ καλοθελητὰς καὶ κακοθελητὰς τοιαύτας σκέψεις; Καὶ πῶς θὰ ὑπερασπισθῶμεν τὸν πολιτικὸν κόσμον, ὅταν ἀφήνωμεν χαραμάδες, οἱ ὁποῖες ἀφήνουν νὰ διαφαίνεται, ὅτι ἡ παροῦσα πλειοψηφία καλύπτει τὴν χθεσινήν, ὅτι γίνεται ἕνα ἀπαράδεκτον ἀλληλοκουκούλωμα εἰς βάρος τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ; Ἡ καταψήφισις τῆς προτάσεώς μας θὰ εἶναι καὶ ἄρνησις ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλθη ἡ Κυβέρνησις, κατόπιν τῶν ὅσων μάλιστα ἀνέφερεν ἐκτεταμένως ὁ κ. Κιτσίκης. Πέραν ὅλων αὐτῶν, ἐὰν δὲν ὑπερψηφίσητε τὴν πρότασίν μας, τότε, ὅπως κἄθε ἔργον ποὺ κατεσκευάσθη κατὰ τὴν 8ετίαν εἶναι καταδικασμένον εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος εἰς τὴν μεγάλην πλειοψηφίαν του γνωρίζει, ὅτι ὑπῆρξεν ἡ ρεμούλα, ἡ κατάχρησις, ἔτσι καὶ διὰ δημόσια ἔργα τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος καὶ ἂν ἀκόμη δὲν ὑπάρχῃ ἀνωμαλία— κατάχρησις, δὲν θὰ φαίνεται, δὲν θὰ ἀποτελῇ πεποίθησιν, ὅτι ὑπάρχει τὸ ἀδιάβλητον. Ὑπάρχει ὅμως ἴσως καὶ ὁ ἀντίλογος, ὅτι δηλαδὴ θὰ παίρνῃ μίαν πρωτοβουλίαν ἡ ΕΔΑ καὶ θὰ συνοδοιπορῇ μὲ αὐτὴν ἡ πλειοψηφία; Ἐὰν ἡ ΕΔΑ ἦτο ἐφευρέτης τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν, δυνατὸν κἄτι νὰ ἐλέγετο περὶ συνοδοιπορίας ἀπὸ ἐκείνους ποὺ ἀνοήτως, ἐκβιαζόμενοι ἀπὸ τὰς πιέσεις τῆς Δεξιᾶς τῆς προσφέρουν ὑπηρεσίαν προσπαθοῦντες νὰ μὴ συνοδοιπορήσουν μὲ τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν ἠθικὴν τάξιν, ἀλλὰ μὲ τοὺς ὑπόπτους γιὰ σκάνδαλα! Ὁ θεσμὸς ὅμως τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν ὑπάρχει εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ ἡ ΕΔΑ προτείνουσα ταύτην, δὲν κάμνει παρὰ τὸ καθῆκον της πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμόν, πρὸς τὴν λαϊκὴν καὶ ἠθικὴν ἐπιταγὴν περὶ καθαρμοῦ. Ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ θέμα συστάσεως Ἐπιτροπῆς, δὲν πρέπει νὰ ἐνδιαφέρῃ ἀπὸ ποῦ ἡ πρότασις. Ὑπάρχει καὶ ἄλλος ἀντίλογος, ὁ ἀντίλογος τῆς παραγραφῆς τοῦ ἀδικήματος. Δὲν ἠσχολήθην μὲ αὐτὸ τὸ θέμα, διότι νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ φθάνωμεν εἰς τὸ κατρακύλισμα, ὅταν πρόκειται περὶ θέματος ἠθικῶν καὶ πολιτικῶν εὐθυνῶν, νὰ γίνεται συζήτησις περὶ παραγραφῆς. Ὑπάρχει ἀκόμη καὶ ἕνας ἄλλος κομψὸς μισοαντίλογος. Διατί νὰ συστήσωμεν Ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπήν, ὅταν ἡ Κυβέρνησις, συνεπὴς πρὸς τὰς διακηρύξεις της, συνέστησε τὰς δικαστικὰς καὶ διοικητικὰς Ἐπιτροπάς, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἐπιληφθῆ τῶν θεμάτων καὶ ἐρευνοῦν καὶ συντάσσουν ἐκθέσεις; Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἡ Κυβέρνησις συνέστησε τὰς Ἐπιτροπὰς αὐτὰς —καὶ τοῦτο εἶναι πρὸς τιμήν της, παρὰ τὴν περίεργον βραδύτητα τοῦ ἔργου των— τοῦτο δὲν εἶναι προϋπόθεσις, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συσταθοῦν Ἐπιτροπαὶ τῆς Βουλῆς. Παράδειγμα ἡ ἀνακριτικὴ Ἐπιτροπὴ ποὺ ἐψηφίσαμεν, τὴν ὁποίαν ὄχι μόνον δὲν ἀπέκλεισεν, ἀλλ’ ἀντιθέτως, ἐπέβαλεν ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Δικαστῶν, καὶ τὸ πόρισμά των διὰ τὴν περίπτωσιν ΠΕΣΣΙΝΕ–ΔΕΗ, πρὸς ἐκκαθάρισιν κατὰ τὸν καλλίτερον, κατὰ τὸν εὐστοχώτερον τρόπον, τοῦ θέματος. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ. Ὅταν μία Κυβέρνησις θὰ συνιστᾷ Διοικητικὰς καὶ Δικαστικὰς Ἐπιτροπὰς ἐρεύνης, θὰ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἀπαλλοτριώνεται τῶν καθηκόντων καὶ δικαιωμάτων της διὰ τὴν σύστασιν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς; Μὰ τότε μία οἱαδήποτε Κυβέρνησις διὰ νὰ παρακάμπτῃ ἑκάστοτε τὸ θέμα τῶν ἐξεταστικῶν Ἐπιτροπῶν, θὰ συνιστᾷ μίαν οἱανδήποτε Δικαστικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ θ’ ἀποτελματώνῃ τὰς ὑποθέσεις της. Κύριοι βουλευταί, θὰ τελειώσω μὲ ὡρισμένα διλήμματα περὶ τὴν ὑπόθεσιν. Ὑπῆρξαν ἀνίκανοι, ἀνίδεοι, ἁπλῶς πεισματάρηδες, αὐταρχικοὶ Κυβερνῆται τῆς ὀκταετίας καὶ εἴχανε αὐτὰς τὰς συνεπείας; Ἀλλ’ ἂν ὑπῆρξαν αὐταὶ αἱ μόναι αἰτίαι, πῶς δὲν συνετέλεσαν τὰ τόσα καταγγελθέντα τότε διὰ νὰ συνετισθοῦν; Πῶς δὲν ὑπῆρξαν δυνάμεις ἐντὸς τῆς ΕΡΕ διὰ νὰ ἀντιδράσουν εἰς αὐτὸν τὸν κατήφορον; Ὑπῆρξαν ἀνεύθυνοι οἱ Ὑπουργοί, διὰ τὰ συντελεσθέντα; Ἀλλὰ τότε ποῖος ὁ ὑπεύθυνος; Διότι, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν ἰδίως τοῦ κ. Κιτσίκη, ὑπῆρξαν θέματα. Ποῖος τότε πταίει, διὰ τὰς ὑπερβάσεις, διὰ τὰς κακοτεχνίας, τὰς καθυστερήσεις, τὰ ἄχρηστα καὶ ἐπιβλαβῆ ἔργα; Ἐὰν ἀποκλείσωμεν τὴν Κυβερνητικὴν εὐθύνην τότε δὲν εἶναι—κατὰ τὴν λογικὴν καὶ τὴν πρακτικὴν τῆς ΕΡΕ— κανείς. Διότι, δὲν ὑπῆρχε παράδειγμα εἰς ὁλόκληρον τὴν 8ετίαν τῆς ΕΡΕ δι’ ὅλα ὅσα ἀκούσατε τὰ φρικαλέα καὶ καταπληκτικά, δὲν ὑπῆρξε περίπτωσις ἐπιβολῆς κυρώσεων κατ’ οὐδενός. Διατί, κ. βουλευταί, ἐνῷ κατὰ σύστημα διεπράχθησαν ὅσα γνωρίζετε καὶ ἀκούσατε ἀπόψε, δὲν ὑπῆρξεν ἔλεγχος, δὲν ὑπῆρξε τὸ αἴσθημα τῆς εὐθύνης; Ἔπρεπε κἄποιος, ἐν πάσῃ περιπτώσει, νὰ εἶναι ὑπεύθυνος. Ἀλλὰ τοιαύτη ὑπευθυνότης δὲν ὑπῆρξεν. Ὑπῆρχε μόνον τὸ αἴσθημα τῆς ἀσυδοσίας, τὸ ὁποῖον ἐπεκράτησε καὶ θέλει νὰ συνεχισθῇ. Διὰ νὰ διαιωνίζεται δὲ ἡ ὑπάρχουσα κατάστασις ἐπεδιώχθη νὰ ἐξασφαλίζεται ἡ παραμονὴ εἰς τὴν ἐξουσίαν τῆς ΕΡΕ μὲ ὅλα τὰ μέσα, ὅπως, ἐγένετο λόγος εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν, μὲ τὸ περιβόητον σχέδιον «Περικλῆς», τὸ ὁποῖον τόσην αἴσθησιν προεκάλεσεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Εἶναι χαρακτηριστικόν, ὅτι τὰ ἔργα ἐγένοντο συστηματικῶς, ἐξετελοῦντο κατὰ παράβασιν τῶν κανόνων τοῦ Δημοσίου Λογιστικοῦ καὶ εἰδικῶς τῶν διατάξεων περὶ δημοσίων ἔργων. Ἐνθυμοῦμαι τὸν κ. Τσάτσον, κατὰ τὸ διάστημα τῆς 8ετίας, ὡς Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος εἰς ὅλα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔφερε πρὸς ψήφισιν εἰς τὴν Βουλὴν ἢ τὴν Ἐπιτροπήν, περιελάμβανε, πάντοτε διάταξιν, ἡ ὁποία ἔλεγεν, ὅτι «ἐπιτρέπεται ἡ ἐκτέλεσις αὐτῶν τῶν ἔργων, κατὰ παρέκκλισιν τῶν διατάξεων τοῦ Δημοσίου Λογιστικοῦ κλπ.». Ἡ παράταξίς μας ἐπεσήμαινε πάντοτε τὰς διατάξεις αὐτὰς καὶ τῆς ἐδίδετο ἡ ἀπάντησις, ὅτι αἱ νέαι συνθῆκαι ἐπιβάλλουν τοῦτο, καὶ ἐν συνεχείᾳ μᾶς ἔδιδον ἀπάντησιν, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τοιούτων ἔργων, κατὰ παρέκκλισιν τῶν διατάξεων περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ ἀνταποκρίνονται εἰς τὸ σύγχρονον πνεῦμα. Ἡμεῖς ἀνταπαντῶντες ἐλέγομεν νὰ φέρετε νομοσχέδιον ποὺ νὰ τροποποιῇ ὡς σύνολον τὸν θεσμὸν τοῦ Δημοσίου Λογιστικοῦ, ὥστε νὰ εἶναι νομοθετικῶς κατωχυρωμένη ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων, καὶ ὄχι νὰ ἐφαρμόζετε ἑκάστοτε ἐξαιρέσεις, διότι αὐτὸ εἶναι ὕποπτον καὶ θὰ ὑπάρξουν ἀνωμαλίαι. Ὥστε δὲν ἦτο, κατὰ τὴν γνώμην μου, μόνον τὰ πείσματα, αἱ αὐθαιρεσίαι, αἱ ἀνικανότητες, αἱ ἐπιπολαιότητες. Πέραν αὐτῶν ὑπῆρχεν ἡ διάθεσις τῆς αὐτοδιαφημίσεως. Αὐτὴ ὅμως δὲν ταυτίζεται, δὲν ἐξαντλεῖται πάντοτε εἰς τὴν ἁπλῆν κενοδοξίαν, συνδυάζεται ἐνίοτε καὶ μὲ τὴν ἰδιοτέλειαν. Τῆς ἰδιοτελείας δὲ τὰ εἴδη—καὶ ὄχι μόνον τῶν ἐπιστολῶν—εἶναι πολλά. Καὶ αὐτὰ τὰ εἴδη τῆς ἰδιοτελείας πρέπει νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν, ὡς πρὸς τὴν εὐθύνην τῶν μελῶν τῶν Κυβερνήσεων τῆς 8ετίας, πέραν τῶν ἄλλων. Ἐνδεχόμενον, ἕνας Ὑπουργὸς νὰ ἐχρηματίσθη εἰς τὴν περίπτωσιν ἑνὸς ἔργου. Δὲν ἔχει ἀξίαν ἐὰν ἕνας βουλευτὴς εἴπῃ ἕνα ναὶ ἢ ἕνα ὄχι. Ἀξίαν ἔχει, ὅτι αὐτὰ θὰ διαπιστωθοῦν, ἢ διεπιστώθησαν μὲ τὸν πλέον ἀδιάβλητον τρόπον ἀπὸ τὴν ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπήν. Ἡ ἰδιοτέλεια δυνατὸν νὰ μὴ εἶναι, ὅτι ἐχρηματίσθη τὸ παράπαν ὁ Ὑπουργός, ἀλλὰ νὰ ἐξεδηλώθη ὑπὸ διαφορετικὴν μορφὴν καὶ περιεχόμενον. Ἐξηγῶ: Ὑπάρχουν τὰ τρωκτικά, οἱ ἐπιτήδειοι, τοὺς ὁποίους ἔχει ὁ κάθε Ὑπουργὸς γύρω του, ὑπάρχει ἕνας κύκλος ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι προσπαθοῦν μὲ κάθε μέσον νὰ ὑπεισέλθουν εἰς τὸ περιβάλλον τῶν εὐνοουμένων, διὰ νὰ ἔχουν τὰς προτιμήσεις, τὴν ἀσυδοσίαν, τὰς εὐκαιρίας τοῦ εὐκόλου πλουτισμοῦ. Προκειμένου περὶ τῆς ἐκτεταμένης ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων αἱ εὐκαιρίαι εἶναι ἑλκυστικαὶ καὶ οἱ ταύτας ἐκμεταλλευόμενοι ἀποκτοῦν πλοῦτον καὶ δύναμιν ἐπιρροῆς. Τοῦτο, εἰς τὴν Ἑλλάδα τῶν ἀνέργων, ἀπετέλει μέσον πολιτικῆς ἐπικρατήσεως. Εἰς τὴν ὑποστήριξιν αὐτῶν τῶν παραγόντων ἀπέβλεπεν ὁ Ὑπουργός. Αὐτοὶ ἀπελάμβανον τῆς ἀσυδοσίας, ὁ πολιτικὸς τῆς εὐρυτάτης ἐπιρροῆς των. Ἰδοὺ ἡ ἰδιοτέλεια. Τὸ θέμα ἑπομένως ποὺ χρήζει ἐρεύνης, δὲν εἶναι ἁπλῶς μόνον τὰ πείσματα, οἱ ἀνικανότητες τῶν Ὑπουργῶν, ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ τὸ ἕτερον μέρος τοῦ διλήμματος, ἡ ἰδιοτέλεια καὶ δι’ αὐτὸ χρειάζεται ἡ σύστασις τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς διὰ νὰ ξεκαθαρισθῇ τὸ θέμα ἀπὸ πάσης πλευρᾶς καὶ νὰ μὴ μείνῃ καμμία ὑποψία εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἂς ἐπιλέξουν οἱ κύριοι τῆς ΕΡΕ: Ἀνίκανοι ἢ ἰδιοτελεῖς; Οὔτε τὸ ἕνα οὔτε τὸ ἄλλο; Ἡ ἀδιάβλητος κρίσις εἶναι ἔργον μόνον τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ πρότασίς μας ἔρχεται νὰ προσφέρῃ ὑψίστην ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τὸν δημόσιον βίον τῆς χώρας καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὁ ὁποῖος ἀξιώνει, θέλει νὰ μάθῃ ποῖος, ἀπὸ ποὺ καὶ πῶς διετέθησαν τὰ χρήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ποῖος εἶναι ὑπεύθυνος καὶ πῶς, ἀφοῦ διετέθησαν τόσον ὑπέρογκα ποσὰ δὲν φαίνονται νὰ ἐξετελέσθησαν εἰς τὸν τόπον μας ἔργα, ὥστε νὰ φαίνεται, ὅτι κἄτι ἄλλαξε, ὅτι πράγματι ἐσημειώθη μία πρόοδος. Κύριοι συνάδελφοι, πρόκειται περὶ μεγάλης εὐθύνης διὰ τὴν κατασπατάλησιν τοῦ χρήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀνεξελέγκτως καὶ δι’ αὐτὸ χρειάζεται ἡ σύστασις τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς διὰ νὰ ξεκαθαρίσῃ ἅπαξ διὰ παντὸς τὸ θέμα αὐτό. Πρέπει νὰ ἀρθῶμεν εἰς τὸ ὕψος τῶν εὐθυνῶν μας καὶ μὲ συναίσθησιν τοῦ καθήκοντός μας νὰ ἀποφασίσωμεν.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§158ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 11 π.μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 1.45′ π.μ.)