1965.03.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 58η

Τετάρτη 17 Μαρτίου 1965

Προεδρία κ. Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗ–ΝΟΒΑ

(Ὥρα 11.25′ π.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Κακαρᾶς, ζητεῖ ἄδειαν ἀπουσίας προκειμένου νὰ ἀπουσιάσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐγκρίνεται, ἐγκρίνεται.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Β. Ἰντζές, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§4Β. ΙΝΤΖΕΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Στεφανόπουλος, Φ. Παναγιωτόπουλος καὶ Ε. Δενδρινός, καταθέτουσι προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῆς παραγράφου 2 τοῦ ἄρθρου 2 Ν. Δ. 4028)1959 «περὶ ἱεραρχίας, προαγωγῶν καὶ τοποθετήσεων τῶν Ἀξιωματικῶν τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ι. Τσιριμῶκος καὶ Γ. Βασιλᾶτος, καταθέτουσι προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς περὶ προστασίας ἀναπήρων πολέμου νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. 1) Γ. Τζώρτζης, 2) Κ. Πετρόπουλος, Α. Παγκοῦτσος, Δ. Διαμαντίδης, Δ. Κρόκος καὶ Γ. Παπαδημητρίου, 3) Α. Πετραλιᾶς καὶ Κ. Μανιαδάκης, 4) Ε. Τομαρᾶς, 5) Ε. Σαββόπουλος καὶ Α. Πετραλιᾶς, καταθέτουσι προσθήκας καὶ τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ Ὑπαλληλικοῦ Κώδικος κλπ.». Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Ράλλης, καταθέτει προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθέτου παρὰ τῷ Ι.Κ.Α. προαιρετικῆς ἀσφαλίσεως καὶ ἄλλων τινῶν μεταρρυθμίσεων τῆς περὶ Ι.Κ.Α. νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Φ. Βουνάτσος, καταθέτει προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως θέσεων παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ Βιομηχανίας καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Ι. Λαυρεντίδης, καταθέτει ἀναφορὰν κατοίκων Λαγωνίου καὶ Πολυβρύσου Σιδηροκάστρου, αἰτουμένων στεγαστικήν των ἀποκατάστασιν. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Ι. Λαυρεντίδης, καταθέτει ἀναφορὰν ὑπαλλήλων ΤΕΒΕ Σερρῶν (πωλητῶν ἐνσήμων), αἰτουμένων μονιμοποίησίν των. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Ι. Λαυρεντίδης, καταθέτει ἀναφορὰν οἰκιστῶν τῆς συνοικίας «ΙΜΑΡΕΤ» Σερρῶν, αἰτουμένων ὅπως συμπεριληφθοῦν εἰς τὰς εὐεργετικὰς διατάξεις τοῦ Ν. 4176)1961. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Ι. Λαυρεντίδης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Ὑπαλλήλων, Ἐργατῶν καὶ Φυλάκων Συν)σμῶν Ἀστικῶν Λεωφορείων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, αἰτουμένου ὅπως οἱ νυκτοφύλακες ἀπολυόμενοι τῆς ἐργασίας των, λαμβάνουν ὁλόκληρον τὴν ὑπὸ τοῦ Ν. 2112 προβλεπομένην ἀποζημίωσιν κλπ. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Ι. Λαυρεντίδης, καταθέτει ἀναφορὰν εἰσπρακτόρων 42ου ΚΤΕΛ, διαμαρτυρομένων διὰ καταστρατήγησιν ὑπὸ τῆς Δ)νσεως τοῦ ἐν λόγῳ ΚΤΕΛ τῆς ἐργατικῆς νομοθεσίας. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Ι. Λαυρεντίδης, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Γεωργικῆς Ἑνώσεως Σερρῶν, αἰτουμένης λῆψιν μέτρων στηρίξεως τῆς τιμῆς τοῦ χοιρινοῦ κρέατος. Ὁ βουλευτὴς Θεσπρωτίας κ. Ν. Ἀθανασίου, καταθέτει ὑπόμνημα τῶν Προέδρων τῶν Κοινοτήτων Καρβουναρίου, Ξηρολόφου καὶ Σεβαστοῦ Σουλίου, αἰτουμένων οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν πρὸς ὁλοκλήρωσιν τῆς ὑδρεύσεώς των. Ὁ βουλευτὴς Θεσπρωτίας κ. Ν. Ἀθανασίου, καταθέτει τηλ)κὴν ἀναφορὰν αὐτοκινητιστῶν Θεσπρωτίας, διαμαρτυρομένων διὰ μελετωμένην χορήγησιν ἕξ (6) ἀδειῶν ἀγοραίων αὐτοκινήτων διὰ τὴν περιφέρειαν Παραμυθιᾶς. Ὁ βουλευτὴς Ξάνθης κ. Κ. Πιαλόγλου, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου ἁλωνιστικῶν συγκροτημάτων Ξάνθης, αἰτουμένου κατάργησιν ἐπιβληθείσης δεκαπενταλέπτου εἰσφορᾶς ἐπὶ συνολικῆς ποσότητος σίτου προερχομένης ἐξ ἁλωνιστικῶν δικαιωμάτων. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλ)νίας κ. Γ. Σερπάνος, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Οἰκοδομικῶν Σωματείων Ἀγρινίου, αἰτουμένων ἀσφάλισιν εἰς τὸ ΙΚΑ τῶν Ξυλουργῶν Ἀγρινίου καὶ ὑπαγωγήν των εἰς κατηγορίαν βαρέων καὶ ἀνθυγιεινῶν ἐπαγγελμάτων. Ὁ βουλευτὴς Λακωνίας κ. Γ. Γραφάκος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐμπορικοῦ καὶ Βιομηχανικοῦ Ἐπιμελητηρίου Γυθείου, αἰτουμένου ταχεῖαν ἀποκατάστασιν ἐπελθουσῶν ζημιῶν εἰς τὴν προβλῆτα τοῦ λιμένος Γυθείου, λόγῳ καθιζήσεως ἐκ κακῆς κατασκευῆς. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Σ. Τσιαπάρας, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Καπνεφοριακῶν Ὑπαλλήλων Βορ. Ἑλλάδος, αἰτουμένης αὔξησιν κατὰ 30% τῆς ὀργανικῆς συνθέσεως τῶν καπνεφοριακῶν ὑπαλλήλων κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Κοινότητος Δικαίων–Ὀρεστιάδος, αἰτουμένης ἀποστολὴν ἀρχιτεκτονικῶν σχεδίων τοῦ Γυμνασίου αὑτῆς πρὸς ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν ἀνεγέρσεώς του. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Διονυσίου Πισκόπου, αὐτοκινητιστοῦ, κατοίκου Ἀθηνῶν, αἰτουμένου ἐπαγγελματικήν του ἀποκατάστασιν. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν κατοίκων Διδυμοτείχου, αἰτουμένων ἀνακατασκευὴν τῆς παλαιᾶς γεφύρας Ἐρυθροποτάμου. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν θεραλωνιστῶν Ἕβρου, διαμαρτυρομένων δι’ ἐπιβληθεῖσαν δεκαπεντάλεπτον εἰσφορὰν ἐπὶ θεραλωνιστικῶν δικαιωμάτων παρελθούσης περιόδου. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Μορφωτικοῦ–Ἐκπολιτιστικοῦ Συλλόγου Φερρῶν καὶ περιφερείας, αἰτουμένου οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν πρὸς δημιουργίαν καταλλήλου στέγης μετὰ ἀναγνωστηρίου, βιβλιοθήκης κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Ἐργατοϋπαλληλικοῦ Προσωπικοῦ «ΒΟΚΤΑΣ», αἰτουμένου ἐπίλυσιν τῶν αἰτημάτων του. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν ἀσθενῶν ὁπλιτῶν Χωρ)κῆς, αἰτουμένων χορήγησιν εἰς τοὺς ἐξερχομένους τοῦ Σώματος λόγῳ ἀσθενείας μετὰ τὴν συμπλήρωσιν 15ετίας συντάξεως ηὐξημένης κατὰ 10)50. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Ὀπωρολαχανεμπόρων Δημοτικῆς Λαχαναγορᾶς Ρούφ, αἰτουμένων παράτασιν τῆς προθεσμίας ὑποβολῆς δικαιολογητικῶν ὑπὸ τῶν μελῶν αὐτοῦ πρὸς ἐγκατάστασίν των εἰς τὴν νέαν Κεντρικὴν Λαχαναγοράν. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν Διοικητικῶν καὶ Λογιστικῶν ὑπαλλήλων τομέως ΤΕΒ Ὀρεστιάδος, αἰτουμένων χορήγησιν αὐτοῖς εἰδικοῦ ἐπιδόματος. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Τσιάρας, Ε. Σακελλάρης, Γ. Πανάγος, καὶ Δ. Παπανικολάου καταθέτουν ὑπόμνημα τῆς Κοινότητος Ἁγίου Χριστοφόρου, αἰτουμένης ἠλεκτροφωτισμόν, βελτίωσιν τῆς συγκοινωνίας, ἀνέγερσιν Κοινοτικοῦ Καταστήματος κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Βιοτεχνικοῦ Συν)σμοῦ Μεταξάδων–Διδυμοτείχου, αἰτουμένου παραχώρησιν αὐτῷ μέρους τοῦ Κοινοτικοῦ Λατομείου «Ντομοὺζ–Ντερέ». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Τσιάρας, Ε. Σακελλάρης, Γ. Πανάγος καὶ Δ. Παπανικολάου, καταθέτουν ὑπόμνημα τοῦ Σωματείου Ἀγωγέων πόλεως καὶ Νομαρχίας Γρεβενῶν «Ἅγιος Μόδεστος», αἰτουμένων ἀποκατάστασίν των διὰ χορηγήσεως γεωργικοῦ κλήρου καὶ μακροπροθέσμου δανείου πρὸς ἀνάπτυξιν οἰκοσίτου κτηνοτροφίας. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει τηλεγρ. ἀναφορὰν τῆς Ὁμοσπονδίας Συλλόγων Νοσηλευτικῶν Ἱδρυμάτων Ἑλλάδος, αἰτουμένης ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ Δημοσιοϋπαλληλικοῦ νομοσχεδίου, τῶν ἀφορωσῶν ἐπανεντάξεις καὶ ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ Νοσηλευτικῶν Ἱδρυμάτων Ν.Δ. 2592)53. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν αὐτοκινητιστῶν ἐπιβατηγῶν αὐτοκινήτων Δ. Χ. Ἀλεξανδρουπόλεως ἀναφερομένην εἰς τὴν ἐπὶ κομίστρῳ μεταφορὰν προσώπων δι’ ἀγοραίων αὐτοκινήτων. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Κορνοφωλιᾶς, αἰτουμένου ἀποζημίωσιν τῶν κατοίκων τῆς ἐν λόγῳ Κοινότητος τῶν ὑποστάντων ζημίας ἐκ πλημμυρῶν τοῦ Ἕβρου λόγῳ κατεδαφίσεως μέρους τοῦ παλαιοῦ ἀναχώματος. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Ὑπαλλήλων Δήμων Ν. Ἕβρου, αἰτουμένου προσμέτρησιν ὡς πραγματικῆς συνταξίμου ὑπηρεσίας ἁπάσης τῆς δημοσίας προϋπηρεσίας εἰς τοὺς ἔχοντας τοιαύτην δημοτικοὺς καὶ κοινοτικοὺς ὑπαλλήλους. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Ὑπαλλήλων Δήμων Ν. Ἕβρου, αἰτουμένων τροποποίησιν τῆς παραγράφου 8 τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κώδικος περὶ καταστάσεως δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν ὑπαλλήλων», ἐπὶ τῷ τέλει προσμετρήσεως, διὰ προαγωγὴν ἢ ἔνταξιν, τοῦ χρόνου δημοσίας ὑπηρεσίας αὐτῶν. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν Γραμματέων τῆς Α.Τ.Ε., αἰτουμένων ἀναγνώρισιν αὐτοῖς τοῦ δικαιώματος τῆς βαθμολογικῆς των ἐξελίξεως. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἰωάννου Ν. Ξαστέρου, πολιτικοῦ συνταξιούχου, κατοίκου Ἀλεξανδρουπόλεως, αἰτουμένου χορήγησιν αὐτῷ ἀπὸ 1ης Ἰουλίου τρέχοντος ἔτους πλήρους συντάξεως Νομομηχανικοῦ βʹ κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Ἀθανασίου Μούκα, Δημητρίου Δεδόγλου κ.ἄ., κατοίκων Τυχεροῦ, αἰτουμένων ἀντικατάστασιν ἀχρήστων κληροτεμαχίων των. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Χ. Πιπιλῆς, καταθέτει τηλεγρ. ἀναφορὰς τῶν Κοινοτήτων Στρεφίου, Τραγανοῦ, Ροβιάτας, Σαβαλείων, Ἀνδραβίδας κ.ἄ. Ν. Ἠλείας, αἰτουμένων πραγματοποίησιν ἀποφασισθείσης ἱδρύσεως ἐργοστασίου σακχάρεως εἰς τὸν ἐν λόγῳ Νομόν. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Δ. Μυλωνᾶς, καταθέτει ὑπόμνημα Ἐκτελωνιστῶν Θεσσαλονίκης; αἰτουμένων ὅπως εἰς τὸ νέον νομοσχέδιον περὶ Ἐκτελωνιστῶν, προστεθῇ διάταξις, δι’ ἧς νὰ ἐπιτρέπητε εἰς τοὺς λαβόντας πτυχίον Ἐκτελωνιστοῦ πρὸ τοῦ νόμου 3793)57 εἰς μεγάλην ἡλικίαν καὶ μὴ συμπληροῦντας πλήρη σύνταξιν, νὰ παραμένουν ἐργαζόμενοι μέχρι συμπληρώσεως χρόνου πλήρους συντάξεως. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Ε. Λουλακάκης, καταθέτει ἀναφορὰν Ἀδελφῶν Νοσοκόμων Γερουλανείου Ἱδρύματος– Νοσοκομείου Ἀθηνῶν, αἰτουμένων πλήρη ἐφαρμογὴν ἐπ’ αὐτῶν τοῦ Ν.Δ. 683)48, εἰς ὃ ὑπήχθησαν μισθολογικῶς. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Τσιάρας, Ε. Σακελλάρης, Γ. Πανάγος καὶ Δ. Παπανικολάου, καταθέτουν ὑπόμνημα κατοίκων τοῦ χωρίου Κουμάνου, Ἐορδαίας, αἰτουμένων ἐπαναπατρισμὸν τοῦ συμπατριώτου των Χρήστου Μανώλα τοῦ Λαζάρου, διαμένοντος εἰς Τσεχοσλοβακίαν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Δ. Βρανόπουλος καὶ Γ. Βογιατζῆς, δι’ αἰτήσεώς των ζητοῦν τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁρίστε, κύριε Βρανόπουλε, ἔχετε τὸν λόγον.

§6Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐδιάβασα δὶς εἰς τὸν τύπον πρὸ ἡμερῶν, ὅτι ἔνιοι τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν, κάμουν δηλώσεις, ὅτι δὲν θὰ δεχθοῦν καμμίαν τροπολογίαν ἢ προσθήκην ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων τῆς ἁρμοδιότητός των, τὰ ὁποῖα ἔχουν τεθῆ ὑπ’ ὄψιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Δηλαδὴ αἱ δηλώσεις αὐταί, οὔτε ὀλίγον, οὔτε πολύ, λέγουν, ὅτι τὰ σχέδια νόμου θὰ προπαρασκευάζωνται ἀπὸ τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς μὲ συνεργασίαν τῶν ὑπηρεσιῶν των καὶ θὰ παραπέμπωνται ἐν συνεχείᾳ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν πρὸς ἐπεξεργασίαν καὶ εἶτα ἐν πλήρει σιωπῇ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, θὰ ψηφίζωνται τὰ νομοσχέδια αὐτὰ καὶ θὰ γίνωνται νόμοι τοῦ Κράτους. Πέραν τοῦ Συντάγματος, τὸ ἄρθρον 67 ὁμιλεῖ περὶ τροπολογιῶν καὶ προσθηκῶν, τὰς ὁποίας ὑποβάλλουν οἱ κ.κ. Ὑπουργοί, ἢ οἱ κ.κ. βουλευταί. Ὡς γνωστόν, αἱ τροπολογίαι αὗται ἢ προσθῆκαι, ἀφοροῦν θέματα τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν εἴτε προσωπικῶς τοὺς κ.κ. βουλευτάς, εἴτε ὠργανωμένας τάξεις ἢ μεμονωμένα ἄτομα. Ἐπειδὴ πιστεύω, ὅτι ὁ βουλευτὴς εἶναι εἰς τὴν κυρίαν του ἀποστολήν, ὅταν συμβάλλῃ, ὅπως συμβάλλει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ τοῦ λέγωμεν, μὴ ὑποβάλῃς τροπολογίας ἢ προσθήκας, διότι δὲν θὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν ἐκ τῶν προτέρων. Δὲν ἔχει σημασίαν ἂν ἕνα νομοσχέδιον συντάσσεται ἀπὸ πεπειραμένον καὶ ἱκανὸν Ὑπουργόν. Πιθανὸν νὰ εἶναι ἄρτιον, ἀλλὰ πιθανὸν νὰ ἔχῃ ἀνάγκην καὶ συμπληρώσεως καὶ τοῦτο θὰ τὸ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τῶν βουλευτῶν. Τοῦτο θὰ συμβάλῃ εἰς τὴν ἀρτιωτέραν ἐμφάνισιν αὐτῶν. Δὲν εἶναι συνεπῶς ἐπιτετραμμένον ἐκ τῶν προτέρων νὰ δηλώνουν οἱ κ.κ. Ὑπουργοί, ὅτι ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων ἁρμοδιότητός των, δὲν θὰ δεχθοῦν τροπολογίας ἢ προσθήκας. Μὲ ὅλην τὴν βαθεῖαν ἐκτίμησιν ποὺ τρέφω εἰς μερικοὺς Ὑπουργοὺς τῆς παρούσης Κυβερνήσεως τὸ θεωρῶ ἀπαράδεκτον νὰ ἀποκλείσουν τὴν γνώμην τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους κατὰ τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων. Ἐπειδή, κ. Πρόεδρε, αἱ δηλώσεις αὐταὶ εἶναι ἀπαράδεκτοι, ὡς ἐδήλωσα, νὰ γίνωνται, ἐὰν ἐγένοντο, ζητῶ ἐν προκειμένῳ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν σας. Ἐὰν συμβάλουν διὰ τῶν τροπολογιῶν ἢ προσθηκῶν οἱ βουλευταὶ εἰς τὴν ἀρτιωτέραν συμπλήρωσιν τῶν διαφόρων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα κατατίθενται ὑπὸ τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν. Καὶ τέλος φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ παρέμβητε, κ. Πρόεδρε, ὥστε τοιαῦται δηλώσεις εἰς τὸν τύπον ἐκ μέρους τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν, νὰ ἀποφεύγωνται εἰς τὸ μέλλον, ἐὰν τὰ ἀναγραφέντα εἶναι ἀκριβῆ.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βρανόπουλε, δὲν εἶναι ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε. Σεῖς αὐτὴν τὴν στιγμὴν κάμετε μίαν προληπτικὴν ἐνέργειαν διὰ νὰ μὴ παραβιάζεται ἐφ’ ἑξῆς τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Κανονισμός. Βεβαίως ἀνεφέρθητε εἰς τὸ ἄρθρον 67 τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὡς προεῖπον δὲν ὁμιλεῖτε ἐπὶ θέματος Κανονισμοῦ, ἀφορῶντος τὴν σημερινὴν συζήτησιν.

§8Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον 67 τοῦ Κανονισμοῦ, ὁμιλεῖ περὶ τροπολογιῶν καὶ προσθηκῶν καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἀνέφερα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, σᾶς ἤκουσα μετὰ προσοχῆς, ἀλλὰ ὁ λόγος ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ ἀφορᾷ παραβίασιν τοῦ Κανονισμοῦ κατὰ τὴν ὥραν ποὺ παραβιάζεται, κατὰ τὴν συζήτησιν. Σεῖς κάνετε σήμερα μίαν προληπτικὴν τρόπον τινὰ ἐνέργειαν διὰ νὰ μὴ παραβιασθῇ ὁ Κανονισμὸς εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν. Διὰ τὸ τί γράφουν αἱ ἐφημερίδες νομίζω, ὅτι οὔτε ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, οὔτε ὁ κ. Ὑπουργὸς δύναται νὰ εἶναι ὑπεύθυνος διότι δὲν ἀποτελεῖ ὑπεύθυνον δήλωσίν του. Βέβαιον πάντως εἶναι ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς τὸ δικαίωμα νὰ ὑποστηρίξουν οἱανδήποτε τροπολογίαν θέλουν.

§10Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχετε ἀκούσει, κ. Πρόεδρε, Ὑπουργοὺς νὰ λέγουν ὅτι δὲν θὰ δεχθοῦν τροπολογίας, εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην;

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ συνήθως γίνεται διὰ νὰ διευκολύνεται ἡ συζήτησις.

§12Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι νὰ μὴ δεχθῇ τροπολογίας, ἀλλὰ δὲν εἶναι δικαίωμά του νὰ λέγῃ ὅτι δὲν θὰ ἀκούσῃ τροπολογίας.

§13Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἐθίγη ἀπὸ τὸν συνάδελφον κ. Βρανόπουλον, ἔχετε δίκαιον, κ. Πρόεδρε, ὅταν ἰσχυρίζεσθε ὅτι δὲν ὑφίσταται τυπικὴ παράβασις τοῦ Κανονισμοῦ διὰ τὰς δηλώσεις εἰς τὰς ὁποίας προέβησαν μέλη τῆς Κυβερνήσεως. Ὑφίσταται ὅμως οὐσιαστικὴ παράβασις, παραχάραξις βασικῶν κανόνων τοῦ πολιτεύματος. Τὸ πρᾶγμα εἶναι σοβαρώτατον καὶ θὰ ἤθελον νὰ διευκρινισθῇ ἀπολύτως. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ συμμετοχὴ τῶν ἐκπροσώπων τοῦ Λαοῦ εἰς τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου δὲν πρέπει νὰ εἶναι μόνον τυπικὴ, ἀλλὰ καὶ οὐσιαστική. Καὶ οὐσιαστικὴ ἐμφανίζεται διὰ τῆς ἐκφράσεως τῶν ἀπόψεων τῶν βουλευτῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς μεθόδου τῶν τροπολογιῶν αἱ ὁποῖαι βελτιώνουν ἐνδεχομένως τὰ νομοσχέδια. Ἡ ἁρμοδιότης αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταργῆται οὐσιαστικῶς διὰ τῆς ἐκ τῶν προτέρων δηλώσεως μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν θὰ δεχθοῦν τροπολογίας. Διότι μία τοιαύτη δήλωσις ἐνέχει οὐσιαστικὴν σημασίαν, διότι ἀποθαρρύνει ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νὰ διατυπώσουν τροπολογίας, διότι ἐν ὄψει συγκροτουμένης κοινοβουλευτικῆς πλειοψηφίας δὲν ἔχουν ἐλπίδα νὰ ἐμφανίσουν τὰς τροπολογίας των ὅταν εἶναι ἐκ τῶν προτέρων γνωστὸν ὅτι θὰ τὰς καταπολεμήσῃ ἡ πλειοψηφία. Τὸ πρᾶγμα ἔχει συζητηθῆ εὐρύτερον καὶ εἰς ἄλλα κοινοβούλια. Εἶναι θέμα τὸ ὁποῖον ἐγγίζει τὰς ρίζας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ καθεστῶτος, κατὰ πόσον ἡ ἐξουσία τῆς διοικήσεως δὲν ἔχει ἐκφύγει τῶν πυρῶν τῆς αἰθούσης ταύτης. Τὸ θέμα συνεζητήθη εἰς κοινοβούλια ξένα ὅπως εἶναι τὸ Ἑλβετικόν. Δὲν εἶναι πρόθεσίς μου, ὅπως καὶ τοῦ κ. συναδέλφου, νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸ προκείμενον θέμα ἀλλὰ θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν της ἐπὶ τῶν σπουδαιοτάτων συνεπειῶν τὰς ὁποίας συνεπάγεται ἡ κατάχρησις ἑνὸς δικαιώματος τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπον προηγουμένως ὅτι εἴθισται νὰ γίνεται αὐτὴ ἡ προειδοποίησις. Τὸ εἴθισται εἶχε τὴν ἔννοιαν ὅτι καὶ ἡ ἰδική σας παράταξις ἐπὶ μακρὰ ἔτη κυβερνῶσα τὸν τόπον πάντοτε προέβαινεν εἰς τὴν δήλωσιν αὐτήν. Ἔχει τὴν ἔννοιαν ἡ δήλωσις αὕτη τῆς διαφωτίσεως τῆς πλειοψηφίας. Γνωρίζω, ὅτι εἶναι τεθειμένον πρὸς συζήτησιν εἰς διεθνεῖς ὀργανισμοὺς τὸ θέμα τῆς ἀποδοτικωτέρας νομοθετικῆς λειτουργίας τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλὰ πρέπει νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς. Αἱ ὥριμοι καὶ μελετημέναι τροπολογίαι ὑποβάλλονται εἰς τὰς Κοινοβουλευτικὰς Ἐπιτροπὰς καὶ συζητοῦνται διὰ μακρῶν. Γνωρίζετε ὅμως ὅτι προσάγονται καὶ δεκάδες τροπολογιῶν γραμμέναι εἰς στρατσόχαρτα ἔξω εἰς τοὺς διαδρόμους τῆς Βουλῆς ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν ἐνδιαφερομένων. Τὸ δημοσιοϋπαλληλικὸν νομοσχέδιον ἔχει χιλίας ὀκτακοσίας τροπολογίας. Ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι ἂν αὐταὶ συζητηθοῦν ὅλαι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν. Πάντως, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι οὐδένα δύνανται νὰ δεσμεύσουν αἱ ἐφημερίδες, δικαίωμα ἀναφαίρετον τῶν κυρίων βουλευτῶν εἶναι νὰ ἐκθέσουν τὰς γνώμας των ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν.

§15Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβ.). Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατί προεκλήθη ἡ συζήτησις αὐτή. Σήμερον ἔχομεν τὴν πρότασιν ἀκυρώσεως νομοθετικοῦ διατάγματος ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐξουσιοδοτήσεως. Παρεμβάλλεται θέμα γενομένων δῆθεν δηλώσεων ἀπὸ Ὑπουργὸν καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν εἶναι δεδομένον ὅτι ἐγένετο τοιαύτη δήλωσις. Οὐδεὶς διενοήθη νὰ περιγράψῃ τὰ δικαιώματα τῶν βουλευτῶν. Αἱ δηλώσεις τῶν Ὑπουργῶν γίνονται ἐνώπιον τοῦ Σώματος, καὶ αὐταὶ δεσμεύουν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ συνεπῶς ἀνεύθυνα δημοσιεύματα, δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὸν νὰ ἔρχωνται πρὸς συζήτησιν. Ἐπειδή, ὁμιλοῦμεν περὶ θεσμῶν κοινοβουλευτικῶν καὶ ἐπειδὴ συνέπεσε καὶ ἐγὼ παλαιότερον νὰ ὑποστηρίξω τροπολογίας εἰς συζητούμενα νομοσχέδια, δικαιοῦμαι νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ Σώματος ἐπὶ ἑνὸς κρισίμου θέματος. Ὑπάρχουν βεβαίως σοβαραὶ τροπολογίαι, ἀλλὰ τὸ κυνηγητό, τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς τοὺς διαδρόμους τοῦ Κοινοβουλίου ἀπὸ τοὺς ἐνδιαφερομένους διὰ τὰς τροπολογίας των εἶναι εἰς ὅλους μας γνωστόν. Καὶ πλέον εἴτε εὑρισκόμεθα εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, εἴτε εἰς τὴν Συμπολίτευσιν, χωρὶς συναίσθησιν εὐθύνης πιεζόμενοι ἀπὸ τοὺς ἐνδιαφερομένους ὑπογράφομεν καὶ ὑποστηρίζομεν τροπολογίας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὰ δικαιώματα τῶν μελῶν τοῦ Σώματος εἶναι ἀναφαίρετα. Οὐδεὶς πρόκειται νὰ τὰ μειώσῃ. Καὶ εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν θὰ ἔλθουν οἱ ὑπεύθυνοι Ὑπουργοὶ καὶ θὰ κάμουν τὰς δηλώσεις των. Ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ δηλώσω εἰς τοὺς κ.κ. βουλευτὰς τῆς ΕΡΕ πόσας φορὰς δὲν ὑπῆρξαν κατηγορηματικαὶ δηλώσεις τῶν Ὑπουργῶν τῆς παρατάξεώς των καθ’ ἃς ἂν ὑποστηριχθοῦν τροπολογίαι θὰ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἐπέβαλε τὴν τακτικὴν αὐτὴν τὸ πλῆθος τῶν ἀπαραδέκτων τροπολογιῶν. Κύριοι συνάδελφοι, μετὰ δυὸ–τρεῖς ἡμέρας τὸ νομοσχέδιον ποὺ προεκάλεσε τὴν συζήτησιν θὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν. Οἱ ὑπεύθυνοι Ὑπουργοὶ θὰ εἶναι ἐδῶ θὰ κάμουν τὰς δηλώσεις των καὶ οἱ διαφωνοῦντες θὰ διατυπώσουν τὰς ἀντιρρήσεις των. Ἂς μὴ βιαζώμεθα νὰ δημιουργήσωμεν ζητήματα ἐκεῖ ποὺ δὲν ὑπάρχουν.

§16Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τὸν ἐζήτησα διότι ὅταν ὑπάρχῃ παραβίασις ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ ὑπάρχουν χρονικὰ καὶ χωρικὰ ὅρια. Χρονικὰ ὅρια εἶναι ὅταν παραβιάζεται ὁ Κανονισμὸς ὅταν συζητῆται ἕνα θέμα καὶ τοπικὰ ὅταν παραβιάζωνται ἐν τῇ αἰθούσῃ κατὰ τὰς συνεδριάσεις. Ὁ κ. Βρανόπουλος ἀνεφέρθη εἰς τὸ δημοσιοϋπαλληλικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν συζητεῖται τώρα.

§17Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι κ. συνάδελφε. Ἀνεφέρθην γενικῶς καὶ ὄχι ἐπὶ ὡρισμένου νομοσχεδίου.

§18Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς εἶναι νομοθετικὸν καὶ ἔργον ἐλέγχου. Νομίζω, ὅτι αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. συναδέλφου ἀνάγονται εἰς θέμα ἐλέγχου διὰ δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Νομίζω συνεπῶς ὅτι θὰ πρέπει νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Προτάσεις νόμων ἐπὶ νομοθετικῶν διαταγμάτων βάσει τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος. αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4379)1964 Ν.Δ. «περὶ ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τῆς Γενικῆς (Στοιχειώδους καὶ Μέσης) Ἐκπαιδεύσεως». Ὁ κ. Γ. Βογιατζῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§20Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θὰ παραστῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου;

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδήλωσεν, ὅτι τὸν ἀντιπροσωπεύει ὁ κ. Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως.

§22Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Σέβομαι καὶ ἐκτιμῶ τὰς ἱκανότητας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι αἱ ἁρμοδιότητες καὶ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἶναι κεχωρισμέναι καὶ δὲν νομίζω, ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παρακολουθήσῃ, παρὰ τὰς μεγάλας του ἱκανότητας, τὸ τεράστιον αὐτὸ θέμα καὶ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς παρατηρήσεις μας εἰς ἕνα τεράστιον θέμα ποὺ συγκινεῖ τὰς γενεὰς τῶν Ἑλληνοπαίδων καὶ ἐνδιαφέρει ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι κάκιστα ἡ Κυβέρνησις ἐπιδεικνύει τοιαύτην περιφρόνησιν πρὸς τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἀποστέλλουσα ἐδῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν Προεδρίας Κυβερνήσεως, νὰ παρακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν, διότι δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν δυνατότητα νὰ συζητήσωμεν, διότι εἶναι φυσικὸν νὰ μὴ κατέχῃ τὸ θέμα ἀπολύτως. Καθῆκον ὅλων μας καὶ ὑμῶν, κ. Πρόεδρε, εἶναι νὰ ζητήσωμεν νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὅταν ἀνέλαβεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας, ὅλοι ἐχαιρετίσαμεν τὸ γεγονὸς καὶ τὸ ἡρμηνεύσαμεν, ὅτι πράγματι ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς πράξεώς της ἐκείνης ἐπεσήμανεν ἰδιαιτέρως τὸν τομέα τῆς Παιδείας. Βεβαίως, τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας, ἔχει ἕνα ὑπαλληλικὸν στέλεχος, τὸ ὁποῖον τὸ κυβερνᾷ σήμερον, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ παραμένῃ ἀκέφαλον, χωρὶς τὸν ὑπεύθυνον Ὑπουργόν, διότι ὑπάρχουν ἴσως ὡρισμέναι Κυβερνητικαὶ δυσχέρειαι μεταξὺ προσώπων διὰ τὴν κάλυψιν τοῦ Ὑπουργείου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως, ἀπὸ ποῖον θὰ λάβωμεν μίαν ὑπεύθυνον ἀπάντησιν εἰς θέματα, τὰ ὁποῖα θὰ θίξωμεν; Νομίζω λοιπόν, ὅτι θὰ εἶναι ὁμόθυμος ἡ ἐπιθυμία τῆς Βουλῆς νὰ προσέλθῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως— γνωρίζω, ὅτι ἐπιδεικνύει μέγα ζῆλον εἰς τὰ θέματα τῆς Παιδείας — διὰ νὰ μᾶς παράσχῃ πληροφορίας ἐπὶ τῶν θεμάτων ποὺ θὰ θίξωμεν καὶ διὰ νὰ κατατοπίσῃ καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐπὶ τοῦ θέματος, διότι πράγματι τὸ θέμα τοῦτο ἀπασχολεῖ σοβαρῶς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ μάλιστα αὐτὴν τὴν συγκεκριμένην περίοδον τῶν σφοδρῶν ἀνησυχιῶν, διὰ τὰ πρῶτα ἀποτελέσματα τῆς μεταρρυθμίσεως.

§23Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁμολογῶ, ὅτι μὲ πολλὴν ἔκπληξιν ἤκουσα ὅσα ἀνέπτυξεν ὁ κ. Βογιατζῆς, ὁ ὁποῖος, τρόπον τινά, ὑπέβαλε μίαν ἔνστασιν, διότι δὲν παρίσταται ὁ Ὑπουργὸς Παιδείας καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀπὸ οὐδεμίαν διάταξιν, οὔτε τοῦ Συντάγματος, οὔτε τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς συνάγεται, ὅτι πρέπει νὰ παρίσταται ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός. Δύναται δὲ ἀναμφισβητήτως νὰ ἀντικατασταθῇ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν Προεδρίας Κυβερνήσεως, διὰ τὸν ὁποῖον ὀρθῶς εἶπεν ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βογιατζῆς διὰ τὴν δυνατότητα καὶ τὴν ἱκανότητά του νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἐπὶ τοῦ θέματος γεννωμένας ἀπορίας. Ἐξεπλάγην ὁμολογῶ, διότι ὁ κ. Βογιατζῆς εἶπε τὰ ὅσα εἶπεν. Ὅταν συνεζητούσαμεν τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐξουσιοδοτήσεως διὰ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν εἰς τὰς συζητήσεις παρίστατο καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἀείμνηστος Ὑφυπουργὸς Παιδείας. Τότε ἐτόνισεν ὁ κ. Βογιατζῆς, ὅτι θὰ ἔδει νὰ ἔλθῃ τὸ θέμα πρὸς ἐπανασυζήτησιν εἰς τὴν ὁλομέλειαν, λόγῳ τῆς σοβαρότητος τοῦ θέματος, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι ὅταν ἐκεῖνος ἦτο Ὑπουργὸς Παιδείας συνεζήτει τὸ νομοσχέδιον τῆς Παιδείας εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐξουσιοδοτήσεως. Ὁ κ. Βογιατζῆς ἐτόνισεν, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ὁλομέλειαν τῆς Βουλῆς τὸ θέμα, διὰ νὰ ἔλθουν ἐδῶ ὅλοι οἱ βουλευταὶ νὰ συζητήσουν ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀντί, λοιπόν, νὰ παραπονῆται σήμερον, ὅταν δὲν παρίστανται οὔτε οἱ 40 βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι καὶ ὑπέγραψαν τὴν πρότασιν, διαμαρτύρεται, διότι δὲν παρίσταται ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁμολογῶ, ὅτι αὐτὸ μοῦ εἶναι ἀκατανόητον. Νομικῶς, λοιπόν, δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν ἀναμφισβητήτως, ἀντιστρέφοντες μάλιστα τὴν κατηγορίαν, διότι οὔτε κἂν οἱ ὑπογράψαντες τὴν πρότασιν παρίστανται διὰ νὰ συζητήσουν, ἐνῷ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐξουσιοδοτήσεως, ἐν πληθούσῃ συνεδριάσει συνεζητήθη τὸ νομοσχέδιον.

§24Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Μὲ ἐκπλήσσει, διότι παλαιὸς συνάδελφος, ποὺ διετέλεσεν ἐπανειλημμένως καὶ Ὑπουργὸς εἰς τὰς προηγουμένας Κυβερνήσεις, διατυπώνει αὐτὰς τὰς ἀντιρρήσεις. Θὰ ἤθελον νὰ μᾶς εἴπῃ ποία διάταξις τοῦ Συντάγματος ἢ ποία διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ καθορίζει κεχωρισμένως τὰς ὑποχρεώσεις τῶν Ὑπουργῶν. Ἡ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν εἶναι ἀλληλέγγυος. Ὅταν ὑποβάλλεται ἕνα νομοθέτημα ἔχει τὴν ἔγκρισιν ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἠμπορεῖ οἱοσδήποτε ἐκ τῶν Ὑπουργῶν, ἐξ ὀνόματος τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ. Μὲ ἐκπλήσσει, λοιπόν, αὐτὴ ἡ ἀντίρρησις, ἐκτὸς ἐὰν ὑποβάλλεται μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ὑπάρξῃ διαιώνισις τοῦ θέματος καὶ κομματικὴ ἐκμετάλλευσις. Ἀλλὰ ἀρνοῦμαι νὰ δεχθῶ, ὅτι εἶναι αὐτὰ τὰ κίνητρα. Μᾶλλον πρόκειται περὶ ὑπερβολῆς τοῦ κ. Βογιατζῆ καὶ δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀσχοληθῶμεν περαιτέρω μὲ τὸ θέμα αὐτό.

§25Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Λυποῦμαι, διότι αἱ παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν εἰς ἀντίκρουσιν τῆς γνώμης τοῦ κ. Βογιατζῆ, δὲν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὴν ἐμὴν τοὐλάχιστον κρίσιν, νὰ ἔχουν τὴν παραμικρὰν ἀξίαν καὶ μάλιστα προερχόμεναι ἀπὸ διακεκριμένα μέλη μὲ μεγάλην κοινοβουλευτικὴν παράδοσιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ μὲ ἀπαλλάξουν καὶ ἀπὸ κἄποιο αἴσθημα ἐκπλήξεως. Πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι τὸ θέμα εἶναι πολὺ σοβαρώτερον ἀπὸ ὅ,τι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κριθῇ ἐντὸς τῶν στενῶν ὁρίων τοῦ Κανονισμοῦ ἢ ἄλλης τινὸς νομικῆς διατάξεως. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τὸ δικαίωμα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀντιπροσωπευθῇ ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τὴν συλλογικὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Οὐδεὶς ἰσχυρίσθη, ὅτι ὑπάρχει θέμα νομικὸν ἢ κἄτι, τὸ ὁποῖον νὰ προσκρούῃ εἰς τὸν Κανονισμόν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίσθη ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Εὐβοίας καὶ τὴν γνώμην αὐτὴν συμμερίζομαι ἀπολύτως, εἶναι ὅτι τὸ θέμα εἶναι τοιαύτης σοβαρότητος, ὅτι ἀπασχολεῖ τόσον πολὺ τὴν κοινὴν γνώμην, τόσον πολὺ ἀπησχόλησε καὶ τὸ Κοινοβούλιον καὶ τὰς μάζας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εὐρύτερον, ὥστε πράγματι ἤξιζε καὶ ἀξίζει τὴν παρουσίαν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, προκειμένου νὰ ὁλοκληρωθῇ ἕνα τοιοῦτον νομοθέτημα, ὅπως αὐτό, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ συζητήσωμεν. Αὐτὴ ἁπλῶς ἡ πτυχὴ τοῦ ὅλου θέματος, ἡ ἀφορῶσα, ἐὰν θέλετε, τὴν Κοινοβουλευτικὴν ἁβρότητα, τὴν ἔνδειξιν προσοχῆς πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία σήμερον ἐγείρει ἕνα τόσον σημαντικὸν θέμα. Αὐτὸ ἐπεσημάναμε καὶ δὲν ἔχουν καμμίαν θέσιν αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀλαβάνου περὶ Κανονισμοῦ καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ Προεδρίας Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῆς συλλογικῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως. Ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα νομίζω, ὅτι εἶναι πράγματα, τὰ ὁποῖα γνωρίζει κανεὶς ἐκ τῶν φοιτητικῶν θρανίων, χωρὶς νὰ χρειάζεται νὰ θητεύσῃ ἐδῶ. Καὶ ἀκόμη δὲν συνέτρεχε λόγος διὰ τὰ περὶ κομματικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Πρόκειται περὶ τῆς σημασίας, τὴν ὁποίαν ἀποδίδομεν εἰς ἕνα τόσον σοβαρὸν θέμα. Καὶ ἐξακολουθοῦμεν νὰ νομίζωμεν, ὅτι ἡ ἁβρότης ἡ Κοινοβουλευτικὴ καὶ ἡ τάξις ἡ Κοινοβουλευτικὴ ἐπιβάλλει εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ τὸν κόπον νὰ παραστῇ καὶ νὰ παρακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοθετήματος. Εἰς ὑμᾶς ἐναπόκειται νὰ μὴ τὸ δεχθῆτε. Ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς θὰ παραμείνωμεν μὲ τὴν πικρίαν, ἐὰν θέλετε, ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπομεν δὲν ἐγένοντο ἀντιληπτὰ εἰς τὰ ἑδώλια τὰ Κυβερνητικά.

§26Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Μὲ τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀθηνῶν ἐπεβεβαιώθησαν αἱ ὑποψίαι, ὅτι διὰ λόγους πολιτικῆς τακτικῆς ἐδημιουργήθη τὸ θέμα τῆς ἐμφανίσεως τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ὑπὸ συζήτησιν πρότασιν τῶν βουλευτῶν τῆς ΕΡΕ. Θὰ ἤθελον μόνον νὰ σημειώσω ἕνα σημεῖον τῆς ὁμιλίας τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀθηνῶν. Εὑρίσκει, ὅτι ὑπάρχει ἔλλειψις ἁβρότητος καὶ τακτικῆς ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἀνέθεσεν εἰς συνεργάτην του Ὑπουργὸν ἐν τῇ Κυβερνήσει νὰ τὸν ἐκπροσωπήσῃ κατὰ τὴν συζήτησιν. Δὲν ὑπάρχει ἔλλειψις ἁβρότητος καὶ τακτικῆς. Ἀντιθέτως ἡ παρουσία μου ὑπογραμμίζει τὴν σοβαρότητα καὶ τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν προσδίδει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ θέμα. Διότι, ὁ Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως εἶναι ἐκ τῶν ἀμεσωτέρων συνεργατῶν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἠμπορεῖ ἡ προσφορά μου ἐν τῇ Κυβερνήσει νὰ εἶναι μικρὰ καὶ νὰ ὑπάρχουν ἐπιφανέστεροι καὶ ἱκανώτεροι ἐμοῦ ἐν τῇ Κυβερνήσει συνάδελφοι, ἀλλὰ τὸ ὅτι εὑρίσκομαι εἰς Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν Πρόεδρον Κυβερνήσεως καὶ εἶμαι ἐκ τῶν ἀμεσωτέρων συνεργατῶν του καὶ προεκρίθην νὰ ἐκπροσωπήσω τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν προκειμένην συζήτησιν, ἀποδεικνύει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν συζήτησιν καὶ τὸ ἐνδιαφέρον του διὰ τὴν τόνωσιν τῶν Κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν.

§27Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θέλω νὰ προσθέσω δύο λόγια, εἰς τὰ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως. Ἡ συζήτησις εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι διάλογος μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ὡς ἐπληροφορήθην, μόλις χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας Κυβερνήσεως μετέβη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας διὰ νὰ ἐνημερωθῇ διὰ θέματα τῆς ἐκπαιδεύσεως ἔχοντα ἄμεσον σχέσιν μὲ τὸ συζητούμενον σήμερον θέμα. Δὲν νομίζω συνεπῶς, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως ἐνημερώθη τόσον διὰ νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ συμμετοχή του εἰς τὸν σημερινὸν διάλογον. Ἐὰν τὸ νομίζῃ ὁ ἴδιος ἂς λάβῃ μέρος εἰς τὴν συζήτησιν.

§28Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Διὰ νὰ εὑρίσκωμαι ἐδῶ τὸ νομίζω. Ἀλλὰ μὲ ἐκπλήσσει, ὅτι ἔχει ἀστυνομικὴν ἱκανότητα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Εὐβοίας, διότι βλέπω, ὅτι παρηκολούθησε τὴν χθεσινὴν κίνησίν μου. Ἀλλὰ δὲν ἕπεται, ὅτι ἐὰν ἐπῆγα χθὲς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας δὲν ξαναπῆγα καὶ δὲν ἐμελέτησα τὸ σχέδιον νόμου εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας του, ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν παρηκολούθησα τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Καὶ μὲ ἐκπλήσσει ἐπὶ πλέον πῶς ἀπὸ πεπειραμένον Κοινοβουλευτικὸν ἄνδρα προβάλλονται αὐτοὶ οἱ ἰσχυρισμοί.

§29Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν ἔχω ἀστυνομικὰς ἰδιότητας. Ἀλλὰ τὴν χθεσινὴν κίνησίν σας τὴν παρηκολούθησα ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας, αἱ ὁποῖαι ἀνέγραψαν, ὅτι μετέβητε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας. Τὸ ἀστυνομικὸν δαιμόνιον θὰ σᾶς χρειασθῇ πιθανῶς διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε τὸ νομοσχέδιον.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βογιατζῆς, ἔχει τὸν λόγον, ὡς εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως.

§31Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀποτελεῖ κοινὸν τύπον πλέον νὰ ἐπαναλάβω ὅτι τὸ πρόβλημα τῆς παιδείας εἶναι τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1 πρόβλημα, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ κάθε λαὸν καὶ ἰδιαιτέρως τὴν Ἑλλάδα. Ἐὰν τὸ πρόβλημα τῆς παιδείας εἶναι πράγματι εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν, νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει ἀξίαν τὸ λεχθὲν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τάχα ἐπιδιώκεται διὰ τῆς ἐπανασυζητήσεως τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος ἡ διαιώνισις τῆς συζητήσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν προβλημάτων τῆς Πατρίδος μας. Θὰ ηὐχόμην πράγματι νὰ ὑπάρξῃ διαιώνισις τῆς συζητήσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν προβλημάτων τῆς Πατρίδος μας. Διότι ἐφ’ ὅσον πιστεύομεν, ὅτι ἀποτελεῖ τὸ βασικὸν αἴτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτελέσῃ τὴν ἀφετηρίαν ὅλων τῶν ἄλλων δραστηριοτήτων τοῦ Ἔθνους θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον εἰς κάθε συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς νὰ συζητοῦνται ἐκπαιδευτικὰ ζητήματα. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησε, καὶ πολὺ ὀρθῶς, ὅτι βασικὸς τομεὺς τοῦ ὅλου προγράμματός της εἶναι ἡ ἀναμόρφωσις καὶ ἡ μεταρρύθμισις τῆς Ἑλληνικῆς ἐκπαιδεύσεως. Καὶ εἶμαι πρόθυμος νὰ συνομολογήσω, ὅτι εἰς ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὑπάρχει ἡ ἐπιθυμία νὰ συμβάλῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον εἰς τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν προώθησιν καὶ τὴν βελτίωσιν τῶν προβλημάτων τῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τὴν Πατρίδα μας. Ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Νομοθετικῆς Ἐξουσιοδοτήσεως τὸ σχέδιον Ν.Δ., τὸ ὁποῖον εἰσήγαγε τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὸν ἐκπαιδευτικὸν τομέα. Ἐτονίσαμεν κατὰ τὴν μακρὰν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐξουσιοδοτήσεως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ της νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὸν ἐκπαιδευτικὸν ὀργανισμὸν τὰς σκέψεις καὶ τὰ προγράμματά της, περιέπιπτεν εἰς ἕνα βασικὸν καὶ θανάσιμον σφάλμα, ἕνα σφάλμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποβῇ μοιραῖον καὶ δι’ αὐτὰς ταύτας τὰς ἀγαθὰς προθέσεις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον καὶ παρατηρεῖται εἰς ὅλα τὰ κράτη τοῦ κόσμου, εἰς τὰ ὁποῖα τὰ προβλήματα τῆς παιδείας, λόγῳ τῆς φύσεώς των, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν τέρμα, ὅτι πάντοτε τὰ προβλήματα αὐτὰ εὑρίσκονται εἰς τὸ προσκήνιον τῆς ἐπιμελείας τῶν ἁρμοδίων παραγόντων, εἰς τὸ προσκήνιον εἰσαγωγῆς μεταρρυθμίσεων, εἰς τὸ προσκήνιον τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νέων μεθόδων προσαρμογῆς εἰς τὰ δεδομένα τῆς κάθε ἐποχῆς. Εἰς κράτη πολὺ προηγμένα καὶ πολὺ πιὸ μπροστὰ ἀπὸ ἡμᾶς εἰς τὴν παιδείαν καὶ τῆς δύσεως, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ρωσίαν, τὰ προβλήματα τῆς παιδείας μελετῶνται συνεχῶς καὶ προσαρμόζεται ἡ ἐκπαίδευσις τῆς νεολαίας πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τῶν ἐποχῶν. Εἰς οὐδεμίαν ὅμως περίπτωσιν, κ. συνάδελφοι, ἔγινε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιχειρεῖται νὰ γίνῃ εἰς τὴν πατρίδα μας. Ἀνεξαρτήτως τῆς ὀρθότητος ἢ μὴ τῶν εἰσαγομένων νέων μέτρων, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ ὁμιλήσω ἐν συνεχείᾳ, παρετηρήθη τὸ μοναδικὸν εἰς τὸν κόσμον φαινόμενον τεραστίας μεταβολάς, μεταβολὰς καθέτους εἰς τὴν δομὴν καὶ εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς παιδείας, νὰ ἔχουν τὴν ἐσφαλμένην φιλοδοξίαν αἱ Κυβερνήσεις, νὰ θέλουν νὰ τὰς θέσουν εἰς ἐφαρμογὴν ἀμέσως, χωρὶς καμμίαν προπαρασκευήν, χωρὶς τὴν προετοιμασίαν ὅλων ἐκείνων τῶν προϋποθέσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπαραίτητοι καὶ ἀναγκαῖαι διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῶν νέων αὐτῶν μεταρρυθμιστικῶν μέτρων. Εἰς ὅλα τὰ κράτη τοῦ κόσμου δὲν εἶναι μόνον, ὅτι προπαρασκευάζουν τὰς προϋποθέσεις διὰ νὰ ἀναδεχθοῦν τὰ νέα μέτρα, ἀλλὰ τίθενται τὰ νέα αὐτὰ μέτρα προηγουμένως εἰς τμηματικὴν ἐφαρμογήν, εἰς διαφόρους περιοχὰς τῆς χώρας, ἐπὶ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα καὶ ἀναλόγως τῶν ἀποτελεσμάτων ἐπεκτείνεται ἡ ἐφαρμογή των. Ἐὰν δὲν δώσουν καλὰ ἀποτελέσματα, τροποποιοῦνται ἢ προσαρμόζονται ἀναλόγως. Εἶναι πρωτοφανὲς τὸ φαινόμενον νὰ γίνεται τὸ κρήμνισμα χωρὶς νὰ ἔχῃ προπαρασκευασθῆ ἡ ἀνοικοδόμησις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νέων κατευθύνσεων. Ὁσάκις εἰς τὴν πατρίδα μας, κ. συνάδελφοι, ἐπεχειρήθησαν μεταρρυθμίσεις κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον, κατὰ τὴν αὐτὴν μεθοδολογίαν ποὺ γίνονται σήμερον ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἔφεραν κακὸν ἀντὶ καλοῦ. Ἔστω καὶ ἐὰν αἱ μεταρρυθμίσεις αὐταὶ καὶ ἀπὸ καλὸν συνειδὸς ξεκινοῦσαν, ἀλλὰ καὶ στοιχεῖα προοδευτικὰ καὶ ἐποικοδομητικὰ διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν περιεῖχον. Εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονός, ὅτι κάθε μεταρρύθμισις ἐνέχει στοιχεῖα ἐποικοδομητικά. Ἔχω ἐπισημάνει καὶ ἐγὼ τὰς ἀτελείας τοῦ παρελθόντος καὶ ἐπιθυμῶ τὴν βελτίωσιν. Δὲν ὑπάρχει περὶ αὐτοῦ καμμία ἀμφιβολία. Οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ τὸ ἀντίθετον καὶ οὐδεὶς ἐπίσης εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ παραδεχθῇ, ὅτι μὲ τὴν ἐσφαλμένην, τὴν τόσον πρόωρον καὶ τόσον ταχεῖαν ἐφαρμογὴν τῶν νέων αὐτῶν ριζικῶν μέτρων ἐπῆλθε σήμερον εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν μία κατάστασις, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ χαρακτηρισθῇ ἄριστα ὡς χαώδης κατάστασις εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Παιδείαν. Καὶ δὲν ἦτο αὐτὴ ἡ πρόθεσις τοῦ Νομοθέτου. Ἀλλὰ τὸ χάος προῆλθεν ἐκ τοῦ ὅτι ἐπεβλήθησαν βιαίως ὅλα αὐτὰ τὰ νέα μέτρα, ἐπεβλήθησαν βιαίως διὰ νὰ καθιερωθοῦν ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ χαθῇ ἡ Ἑλλάς, ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο ἡ Κυβέρνησις τὴν ἑπομένην τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοθετήματος νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἀρχὴν καὶ ἐφοβεῖτο μήπως ἡ διάδοχος Κυβέρνησις δὲν θὰ ἠκολούθει αὐτὸν τὸν δρόμον. Ἐπεβλήθησαν λοιπὸν ὅλα αὐτὰ τὰ μέτρα καὶ σήμερον οὔτε οἱ μαθηταί, οὔτε οἱ ἐκπαιδευτικοί, οὔτε αὐτὸ τοῦτο τὸ Ὑπουργεῖον γνωρίζει τὶ γίνεται εἰς τοὺς κόλπους τῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν θὰ ἀναφερθῶ τώρα εἰς τὰς συνεχιζομένας εἰς ὡρισμένους τομεῖς τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀναταραχάς, τὰς καθημερινὰς ἀπεργίας καὶ πορείας τῶν μαθητῶν καὶ φοιτητῶν ὅλων τῶν κλάδων, οὔτε εἰς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον τόσον περιέπλεξε τὰ προβλήματα τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ λεγομένου ἀπολυτηρίου καὶ τῶν ἐξετάσεων, αἱ ὁποῖαι ἀκόμη χθὲς διενηργοῦντο, εἰς τὸ μέσον τοῦ σχολικοῦ ἔτους, διότι θὰ τὰ ἐξετάσω αὐτὰ μεταγενεστέρως ἀναλυτικώτερον. Ἀλλὰ οἱ καθηγηταὶ καὶ οἱ διδάσκαλοι μὲ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν νέων αὐτῶν προβλημάτων, τῆς δημοτικῆς γλώσσης, τῶν νέων προγραμμάτων, εἶναι ἀδύνατον ἤδη νὰ ἀνταποκριθοῦν εἰς τὴν βαρυτάτην ἀποστολὴν τῆς διδασκαλίας τῶν Ἑλληνοπαίδων. Ἀλλὰ καὶ ἡ διάρθρωσις ἡ διοικητικὴ τῆς ἐκπαιδεύσεως, κύριοι συνάδελφοι, ἐξ αἰτίας τῆς καθυστερήσεως τῶν διαφόρων μεταβολῶν μέσα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, παρουσιάζει σήμερον πρωτοφανῆ κενά. Θὰ ἀναφέρω ὡς παράδειγμα τὰ ἑξῆς κενά, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται σήμερον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Ἐξ αἰτίας τῆς μὴ διενεργείας τῶν μεταβολῶν, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἀναγκαῖαι, ὑπάρχουν σήμερον ὑπὲρ τὰ 200 Γυμνάσια χωρὶς Γυμνασιάρχην. Οἱ Γενικοὶ Ἐπιθεωρηταὶ τῆς Στοιχειώδους Ἐκπαιδεύσεως εἶναι σήμερον δύο μόνον ἔναντι τῶν 13 ποὺ ἔπρεπε νὰ εἶναι. Οἱ Γενικοὶ Ἐπιθεωρηταὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως εἶναι εἰς ἀριθμὸν κάτω τοῦ ⅓ ἀπὸ ἐκείνους ποὺ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν. Καὶ αὐτὰ εἰς μίαν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ τὸ καινούργιο ξεκίνημα τῆς Παιδείας, διὰ τὴν καινούργιαν μάχην θὰ ἔπρεπε ὅλο τὸ στράτευμα, ἀπὸ τοὺς ἐπιτελεῖς μέχρι τοῦ τελευταίου στρατιώτου, νὰ εἶναι παρόντες διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ἡ μάχη αὐτὴ τῆς νέας ἐκπαιδευτικῆς πολιτικῆς. Ἐδῶ, ὄχι μόνον ὁ στρατὸς λείπει, ὄχι μόνον οἱ ἐκπαιδευτικοὶ εἶναι ὀλιγώτερον ἀπὸ ἐκείνους ποὺ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ ταῦτα τὰ ἐπιτελικὰ στελέχη τῆς ἐκπαιδεύσεως εὑρίσκονται ἐντὸς τῶν θέσεών των. Ἐπιθεωρητὰς Στοιχειώδους Ἐκπαιδεύσεως, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὴν βάσιν διὰ νὰ δώσουν τὰς ὁδηγίας εἰς τοὺς δασκάλους πῶς θὰ διδάξουν ἐπὶ τέλους τὰ νέα αὐτὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται, ἔχομεν σήμερον ὀλιγωτέρους κατὰ 70, καὶ ὅπως σᾶς εἶπον προηγουμένως, ἀπὸ τοὺς Γεν. Ἐπιθεωρητὰς τῆς Στοιχειώδους Ἐκπαιδεύσεως, ἔχομεν δύο μόνον ἀπὸ τοὺς 13 ποὺ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν. Ἀπὸ τοὺς Γενικοὺς Ἐπιθεωρητὰς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως ὑπάρχουν μόνον ἐννέα ἔναντι 31 καὶ ἐξ αὐτῶν οἱ δύο ἀπεσπάσθησαν εἰς τὰ Συμβούλια κρίσεως καὶ παραμένουν οὕτω μόνον οἱ ἑπτά. Σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι συνάδελφοι, μὲ ὅλην τὴν καλὴν πίστιν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ διακρίνῃ ὅλους εἰς τὸ μεγάλο αὐτὸ θέμα: Εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρξῃ χάος, πέραν ὅλων τῶν ἄλλων αἰτίων, ὅταν λείπῃ σήμερον ἡ ἄρθρωσις, ὅταν λείπουν οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατεύματος, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ δώσουν τὴν καιρίαν διὰ τὸ μέλλον τοῦ Ἔθνους μας μάχην; Ἢ μήπως ἦτο ἀπαραίτητον νὰ ὑπάρξουν αὐτὰ τὰ κενά. Ὑπῆρχον τὰ Συμβούλια, τὰ ὁποῖα ἐλειτούργουν καὶ τὰ ὁποῖα εὑρίσκοντο ἐν νομίμῳ συνθέσει, εἰς τὰ ὁποῖα ὅμως ἀπηγορεύθη νὰ προβοῦν εἰς τὰς καταλλήλους ἐνεργείας διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν θέσεων αὐτῶν, ἐν ἀναμονῇ τῶν Συμβουλίων, τὰ ὁποῖα θὰ συνίστα ὁ νέος νόμος. Δὲν θέλω, κ. συνάδελφοι, νὰ παραδεχθῶ, ὅτι αἰτία τοῦ φαινομένου αὐτοῦ ἦτο, ὅτι αὐτοὺς τοὺς νέους Γενικοὺς Ἐπιθεωρητάς, Γυμνασιάρχας κλπ. θὰ ἔπρεπε νὰ τοὺς κρίνουν τὰ νέα Συμβούλια, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦνται ἐκ τοῦ νόμου, τὰ νέα Συμβούλια, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι τῆς ἀρεσκείας τῆς Κυβερνήσεως. Διότι, ἡ ἐκπαίδευσις εἶναι ὁ τελευταῖος τομεὺς τοῦ Κράτους μας, ὁ ὁποῖος θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἀντικείμενον κομματισμοῦ. Γνωρίζετε δέ, ὅτι τὰ νέα Συμβούλια κρίσεως εἶναι ἀπολύτως συντεθειμένα ἀπὸ πρόσωπα προσκείμενα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐνῷ ὑπῆρχον Συμβούλια, τὰ ὁποῖα προήρχοντο ὄχι ἀπὸ τὴν προηγουμένην ἢ ἄλλην Κυβέρνησιν, ἀλλὰ ἀπὸ συνέχειαν εἰς τὴν ἀνωτάτην βαθμίδα τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχε κάμει αὐτὰς τὰς μεταβολὰς διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἀνωτέρω στελεχῶν τῆς Παιδείας μας. Σήμερον θὰ γίνουν κατὰ τρόπον διαβλητὸν κομματικῶς. Κύριοι συνάδελφοι, ὅταν ἐψηφίζετο τὸ νομοθέτημα αὐτὸ ἐτονίσθη ἀπὸ τὴν παράταξιν τὴν ἰδικήν μας, ὅτι ὑπῆρχε μεγάλος κίνδυνος τὰ νέα συστήματα, τὰ ὁποῖα εἰσήγοντο νὰ βλάψουν τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἐτονίσαμεν, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ βάσις τῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ τοὺς Ἑλληνόπαιδας καὶ κατὰ τὸ Σύνταγμα καὶ κατὰ τὰς ἐπαγγελίας τῆς Κυβερνήσεως στηρίζεται εἰς τὸν Ἑλληνοχριστιανικὸν πολιτισμόν, ἐτονίσαμεν, ὅτι ἐνῷ διὰ τῶν λόγων αὐτὰ προεβάλλοντο, εἰς τὰ πράγματα καὶ μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου ὑφίστατο καιριώτατα πλήγματα, διότι καὶ ἡ ἀνθρωπιστικὴ καὶ Ἑλληνικὴ μόρφωσις ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ Ἀρχαίου Ἑλληνικοῦ Πολιτισμοῦ ἐμειοῦτο διὰ τῆς μειώσεως τῶν ὡρῶν διδασκαλίας εἰς τὰ Γυμνάσια, εἰς τὸν πρῶτον κύκλον τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς, ἢ μᾶλλον διὰ τῆς παντελοῦς καταργήσεως τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς καὶ τῆς διδασκαλίας τῶν Ἀρχαίων ἀπὸ μεταφράσεις. Καὶ ἐκεῖ λοιπόν, εἰς τὸν τομέα τοῦ κλασσικοῦ πολιτισμοῦ μειοῦται ἡ προσπάθεια. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἄλλο σκέλος, εἰς τὸν Χριστιανικὸν τομέα, ὁ ὁποῖος εἶναι ζυμωμένος, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ἀπαραίτητος στῦλος καὶ ἡ κατεύθυνσις καὶ ὁ φάρος διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος καὶ ἐκεῖ καταφέρεται σοβαρὸν πλῆγμα. Διότι τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν, τὸ ὁποῖον ἐκφράζει πέραν τῶν ἄλλων λόγων, τὰς βλέψεις καὶ τὰς ἀποφάσεις τῆς Κυβερνήσεως, παραμένει μόνον αὐτό, ὡς μάθημα μὴ βασικόν, ὅταν ὅλα τὰ ἄλλα δευτερεύοντα μαθήματα, μεταφέρονται εἰς τὰ βασικά. Τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν παραμένει ὡς μὴ βασικὸν μάθημα, ἰσότιμον τῆς Ἰχνογραφίας. Ἀλλὰ ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐξεφράσαμεν αὐτοὺς τοὺς γενικοὺς φόβους, ὅπως ἐπίσης ἐξεφράσαμεν καὶ ἕνα τρίτον φόβον, ἀπὸ ἀπόψεως θεσμοῦ ὁ ὁποῖος καθιερώνει, ὅτι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Ἰνστιτοῦτον γίνεται ἕνας ὀργανισμός, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Παιδεία πλέον περιέρχεται εἰς μίαν κατευθυνομένην προσπάθειαν, ἀπὸ τοὺς διοικοῦντας τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἐτονίσαμεν ὅτι τὸ Παιδαγωγικὸν Ἰνστιτοῦτον, γίνεται ἕνας ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος θὰ κάμῃ μίαν Παιδείαν, ὄχι ὅπως τὴν λέγει τὸ νομοσχέδιον ἐλευθέραν καὶ δημοκρατικήν, ἀλλὰ μίαν Παιδείαν καθοδηγουμένην, μίαν Παιδείαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν θὰ λείπῃ τὸ βασικώτερον στοιχεῖον τῆς ἐλευθερίας τῆς σκέψεως καὶ τῆς κρίσεως. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ὅταν ἐξεφράζαμεν τὰς ἐπιφυλάξεις καὶ τὰς ἀπόψεις αὐτάς, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, οὐδέποτε ἦτο δυνατόν, νὰ φαντασθῇ κανείς, καὶ ἡμεῖς οἱ ἴδιοι, ὅτι κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτὴν τῶν νέων θεσμῶν καὶ τῶν νέων καταστάσεων ὄχι μόνον θὰ ἐπηλήθευον οἱ φόβοι μας, τοὺς ὁποίους τότε ἐξεφράσαμεν, ἀλλὰ θὰ ἐγίνοντο καὶ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἦσαν πολὺ χειρότερα, τὰ ὁποῖα ἐπεσημάναμεν ὡς κινδύνους διὰ τὴν Ἑλληνικὴν ἐκπαίδευσιν. Καθιερώθη διὰ τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, ὡς γλῶσσα τοῦ δημοτικοῦ σχολείου καὶ ὡς ἰσότιμος γλῶσσα εἰς ὅλας τὰς βαθμίδας τῆς ἐκπαιδεύσεως. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον, νὰ ὑπάρξῃ δευτέρα γνώμη, ὅτι ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, ὅπως λέγεται εἰς τὸ νομοσχέδιον, προάγει τὴν δυνατότητα μορφώσεως τῶν Ἑλληνοπαίδων. Συγχρόνως μὲ τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ πλήρης ἡ ἀντίληψις τοῦ γλωσσικοῦ μαθήματος, ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ καὶ ἡ ἔρευνα καὶ ἡ γνῶσις τῶν πηγῶν τῆς γλώσσης μας. Καὶ ἐτονίσαμεν τότε, ὅτι κακῶς ἡ Κυβέρνησις θέλει διὰ βιαίων μέτρων καὶ νόμων καὶ διαταγμάτων καὶ ἐγκυκλίων νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιβολὴν νέων γλωσσικῶν σχημάτων καὶ ὅτι εἴχομεν φθάσει πλέον εἰς μίαν περίοδον, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ γλωσσικὸν ζήτημα ἔβαινε πρὸς τέλειον ἀφανισμόν, διότι συνείρχοντο καὶ συνέτεινον εἰς τὴν αὐτὴν συνισταμένην ὅλα τὰ γλωσσικὰ ἰδιώματα τοῦ παρελθόντος, εἰς μίαν γλῶσσαν καθομιλουμένην, ἡ ὁποία ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ τὴν ἱστορίαν καὶ τὴν μόρφωσιν ἀλλὰ καὶ τὴν ζωήν. Ἡ Κυβέρνησις ἐπροτίμησε νὰ ἐπιβάλῃ μίαν γλῶσσαν, ἡ ὁποία κατὰ τὴν γνώμην της εἶναι ἡ ὀρθή, τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, μὲ τὴν ἐπιβολὴν τῆς δημοτικῆς γλώσσης εἰς τὰ σχολεῖα καὶ τῆς Στοιχειώδους Ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ Γυμνασίου, παρουσιάσθη τὸ καταπληκτικὸν φαινόμενον νὰ μὴ ἔχῃ συνειδητοποιήσει, οὔτε ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ποίαν γλῶσσαν ἐπιβάλλει διὰ τῆς βίας εἰς τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς καὶ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Καὶ παρουσιάζεται ἀκόμη ἕνα τραγελαφικὸν φαινόμενον, ὅτι σήμερον οἱ μαθηταὶ καὶ οἱ διδάσκοντες, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζουν ποίαν γλῶσσαν διδάσκουν καὶ εἰς ποίαν γλῶσσαν εἶναι γραμμένα τὰ διάφορα βιβλία. Ὑπάρχει πλήρης χαώδης κατάστασις. Κύριοι συνάδελφοι, εἶδον εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ νομοθέτημα τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ἄρθρον 6, παράγραφον 3, ὅτι ὑπάρχει μία ὀρθωτάτη ἐπιταγή, ἡ ὁποία ὁρίζει, ὅτι πᾶν βιβλίον, προοριζόμενον διὰ σχολικὴν χρῆσιν προηγουμένως, πρέπει νὰ τύχῃ κρίσεως καὶ ἐγκρίσεως ὑπὸ Ἐπιτροπῆς, συγκροτουμένης δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας κλπ., κλπ. Καταγγέλλω, κύριοι συνάδελφοι, ἐνώπιόν σας, ὅτι ἐπιταγῇ τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας κυκλοφοροῦν εἰς τὰ σχολεῖα μας, εἰς τὰ παιδιὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ βιβλία, τὰ ὁποῖα δὲν ἔτυχον οὐδεμιᾶς ἐγκρίσεως ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας ἢ ἁρμοδίων Ἐπιτροπῶν τὰς ὁποίας τὸ ἴδιον τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας θὰ εἶχε καταρτίσει. Ἀποτελεῖ τοῦτο βαρύτατον παράπτωμα, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παίζωμεν μὲ τὰ βιβλία τῶν Ἑλληνοπαίδων καὶ μὲ τὴν γλωσσικὴν καὶ λοιπὴν κατάρτισιν τῶν παιδιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἐν συνεχείᾳ ὡρισμένα παραδείγματα καὶ ὡρισμένας φράσεις ἀπὸ τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας ἐπιτάσσει νὰ κυκλοφοροῦν εἰς τὰ σχολεῖα, χωρὶς νὰ ἔχῃ γίνει ἡ προηγουμένη κατὰ νόμον ἔγκρισις, διὰ νὰ ἴδητε εἰς ποῖον χάος εὑρισκόμεθα. Ἀλλὰ θὰ ἀναφερθῶ προηγουμένως εἰς κἄτι, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξεν ἕνας ἀπὸ τοὺς βασικοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ τὴν εἰσαγωγὴν αὐτῆς τῆς μεταρρυθμίσεως καθ’ ὃν τρόπον ἔγινε τῆς νέας γλώσσης, ἡ ὁποία ἰσχύει σήμερον εἰς τὰ σχολεῖα. Ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὅτι θὰ ὁμιλήσωμεν πρὸς τὸ παιδὶ ἐνώπιον ἐνωπίῳ, θὰ ὁμιλήσωμεν μὲ εἰλικρίνειαν, μὲ τὴν γλῶσσαν τὴν ἰδικήν του, διὰ νὰ μᾶς καταλάβῃ, νὰ μορφωθῇ καὶ νὰ προαχθῇ δι’ ἕνα καλύτερον μέλλον. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὸς ἦτο ὁ ὡραῖος σκοπός τὸν ὁποῖον ὅλοι συμμεριζόμεθα καὶ θέλομεν πράγματι τὸ σχολεῖον νὰ ὁμιλῇ μὲ εἰλικρίνειαν εἰς τὸν μαθητὴν καὶ νὰ τοῦ δίδῃ τὴν δυνατότητα εἰς τὴν γλῶσσαν του νὰ παίρνῃ τὰς ἀπαραιτήτους γνώσεις διὰ τὴν πνευματικήν του προαγωγὴν καὶ διὰ τὴν περαιτέρω ἀνάπτυξίν του. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς ἀρχῆς, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ἀρχαίαν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, ἡ ὁποία παρουσιάζει τὰς γνωστὰς δυσχερείας, ἀλλὰ εἶναι τὸ μέγιστον κάλλος, τὴν ἐπιβάλλομεν νὰ τὴν διδάσκωνται ὄχι εἰς τὸ Πρότυπον, τὸ ὁποῖον εἶναι δύσκολον κατὰ τοὺς μεταρρυθμιστάς, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν μετάφρασιν τοῦ Ἐφταλιώτη ἡ ὁποία μετάφρασις.....

§32ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι πολὺ ὡραία.

§33Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Καὶ ἐγὼ τὴν ἐκτιμῶ, εἶναι πολὺ ὡραία, ἀλλά, παρακαλῶ, μὴ μὲ διακόπτετε. Καὶ ἐγὼ τὴν ἐκτιμῶ, ὅπως σεῖς, κύριε συνάδελφε, καὶ ἐκτιμῶ καὶ τὸν συγγραφέα. Ἀλλὰ σᾶς πληροφορῶ, ὅτι αὐτὸ τὸ βιβλίον δὲν εἶναι βιβλίον διὰ σχολικὴν χρῆσιν. Εἶναι βιβλίον, τὸ ὁποῖον ὁ ἴδιος ὁ συγγραφεὺς εἶπεν, ὅτι τὸ ἔκαμε «διὰ τοὺς λογοτεχνάδες». Δὲν ἠμποροῦμεν, λοιπόν, βιβλία, τὰ ὁποῖα γίνονται «διὰ τοὺς λογοτεχνάδες» νὰ τὰ δίδωμεν εἰς τὴν πρώτην τάξιν τοῦ Γυμνασίου ὡς βασικὰ βιβλία διὰ τὴν ἀρχαίαν Ἑλληνικὴν φιλολογίαν, διὰ τὸ ἀρχαῖον Ἑλληνικὸν πνεῦμα. Δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν βιβλίων αὐτῶν νὰ γίνεται «ἡ καθοδήγησις τῶν μαθητῶν μὲ σκοπὸν νὰ προσπελάσουν οὗτοι τὸν ἀρχαῖον Ἑλληνικὸν κόσμον, τὴν ἱστορίαν καὶ τὴν τέχνην του, ὅπως ὁρίζει ὁ νόμος εἰς τὸ ἄρθρον 8 παρ. 1. Θέλετε καὶ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῆς τῆς εἰσαγωγῆς, αὐτοῦ τοῦ βιβλίου, τὸ ὁποῖον ὅλοι τιμῶμεν ὡς βιβλίον καὶ ὡς πνευματικὴν ἐργασίαν, ἀλλὰ δὲν κάμνει δι’ αὐτὸν τὸν σκοπόν; Οἱ μαθηταὶ καὶ οἱ διδάσκαλοι σᾶς λέγουν, ὅτι ἐὰν διαβάσουν ἕνα κείμενον ἢ μίαν περίοδον ἀπὸ αὐτὸ τὸ βιβλίον, θὰ εὕρουν περισσοτέρας ἀγνώστους λέξεις εἰς τὴν μετάφρασιν, παρὰ εἰς τὸ πρωτότυπον, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει. Ἐάν, λοιπόν, αὐτὴ εἶναι ἡ διευκόλυνσις καὶ ἂν θέλωμεν νὰ ἴδωμεν τὸ ἀρχαῖον κάλλος καὶ τὸ μέγιστον τῶν πολιτισμῶν, διὰ μέσου τοιούτων βιβλίων, τότε ἐγκληματοῦμεν ἀπέναντι τῆς νεότητος.

§34Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Διαβάστε μας μίαν περικοπὴν νὰ ἴδωμεν ἐὰν θὰ εὕρωμεν μίαν λέξιν ἄγνωστον.

§35Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Νὰ σᾶς διαβάσω καὶ μερικὰς λέξεις, ἐφ’ ὅσον μὲ προκαλεῖτε, καὶ θὰ παρακαλέσω μήπως ξεύρετε τὶ θὰ πῇ «βγῖ κιωθῆ»; Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ξεύρω.

§36Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Περικοπὴν νὰ μᾶς διαβάσετε.

§37Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Νὰ σᾶς διαβάσω καὶ περικοπήν. Λέγει εἰς τὴν σελίδα 8: «Γιατί... (ἀναγινώσκει)...». Δὲν μπόρεσα νὰ τὸ καταλάβω, κ. συνάδελφε. Ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ δώσετε τὴν ἑρμηνείαν τὶ θὰ πῇ «βγῖ κιωθῆ»; Ὀρθῶς δὲν τὴν ξεύρετε, δὲν τὸ ἀπαιτῶ νὰ τὴν ξεύρετε. Θέλω νὰ σᾶς διαβάσω καὶ ὡρισμένας ἄλλας λέξεις: «Βαρύ, μεγάλο... ...(ἀναγινώσκει)...». Ἠρώους τοὺς λέγει τοὺς ἄνδρας καὶ ἔτσι πρέπει νὰ τοὺς μάθουν τὰ παιδιά μας. Καὶ πάρα κάτω «... (ἀναγινώσκει)...».

§38Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ γλῶσσα τοῦ λαοῦ.

§39Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Ἂν αὐτὴ εἶναι ἡ γλῶσσα τοῦ λαοῦ, ἐγὼ διαφωνῶ. Δὲν εἶναι ἡ γλῶσσα τοῦ λαοῦ.

§40Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Εἶναι ἡ γλῶσσα τῶν ἀγραμμάτων.

§41Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Οὔτε τῶν ἀγραμμάτων. Αὐτὴ δὲν εἶναι ἡ γλῶσσα τοῦ λαοῦ, κ. συνάδελφοι.

§42Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Εἶναι ἡ γλῶσσα τῶν ἀγραμμάτων.

§43Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Ἐδῶ δὲν πρόκειται, κ. συνάδελφε, οὔτε περὶ ΕΔΑ, οὔτε περὶ μορφωμένων οὔτε καὶ περὶ ἀμορφώτων. Δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν προκατάληψιν εἰς τὰ ζητήματα τῆς γλώσσης. Ἐδῶ πρόκειται περὶ ἑνὸς ποιητοῦ, ὁ ὁποῖος ὀρθῶς ποιεῖ, εἶναι γλωσσοπλάστης ὁ ἄνθρωπος, φτιάνει τὶς λέξεις ὅπως τοῦ ταιριάζουν διὰ νὰ συνθέσῃ στὴν ρύμην του τὸ ποίημά του. Δὲν τὸν κατηγορῶ. Ἀλλὰ πρέπει εἰς τὰ σχολεῖα μας νὰ μάθουν τὸ «βυζανιάρικο» ἢ «τὴν περδικόστηθη»; Εἶναι αἱ λέξεις ποὺ τὶς λένε οἱ ποιηταί, ἀλλὰ δὲν εἶναι λέξεις, ποὺ ἐπιτρέπεται νὰ ἀποτελοῦν τὸ διδακτικὸν βιβλίον εἰς τὸ Γυμνάσιον, εἰς τὴν Αʹ Τάξιν, εἰς τὰ παιδιὰ τῶν 15 ἐτῶν. Καὶ κατηγορῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι παρανομεῖ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἔναντι τοῦ ἰδικοῦ της νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ὁ ὁποῖος λέγει: «Ἡ συντεταγμένη καὶ ἄνευ ἰδιωματισμῶν δημοτική, ὡς ἔχει διαμορφωθῆ εἰς Πανελλήνιον ἐκφραστικὸν ὄργανον ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῶν δοκίμων συγγραφέων τοῦ Ἔθνους χρησιμοποιεῖται ἐλευθέρως εἰς τὰ σχολεῖα». Εἶναι συντεταγμένη καὶ ἄνευ ἰδιωματισμῶν εἰς Πανελλήνιον ὄργανον αὐτὲς οἱ λέξεις καὶ αὐτὲς οἱ φράσεις τοῦ Ἐφταλιώτη καὶ αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἡ δημοτική; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ κανεὶς καλῆς πίστεως. Τί γίνεται ἐν προκειμένῳ; Διατὶ συμβαίνει αὐτό; Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι καὶ ἐκεῖνοι ποὺ ἔδωσαν τὴν ἐντολὴν νὰ διδάσκεται ἀπὸ αὐτὸ τὸ βιβλίον ἡ Ὀδύσσεια τοῦ Ὁμήρου, γνωρίζουν, ὅτι ἔκαμαν ἔγκλημα καὶ σφάλμα τεράστιον. Ἀλλὰ ἦσαν πλέον δέσμιοι τῆς ἀρχικῆς των ἀποφάσεως νὰ θέλουν ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν νὰ ἐπιβάλλουν αὐτὴν τὴν μεταρρύθμισιν, ἡ ὁποία ἔφτιασε αὐτὸ τὸ πρόγραμμα εἰς τὰ σχολεῖα. Καὶ ἐλέχθη, κ. συνάδελφοι, ὅτι αὐτὴν τὴν μεταρρύθμισιν τὴν ἐπερίμενεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπὸ 50 χρόνια, ἀπὸ μισὸν αἰῶνα καὶ ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς μεταρρυθμίσεως αἱ μέλλουσαι γενεαὶ τῶν Ἑλληνοπαίδων θὰ ἀναμορφώσουν καὶ θὰ ἀναπλάσσουν μίαν καλυτέραν Πατρίδα καὶ ὅλοι τὸ εὐχόμεθα. Διατί, λοιπόν, δὲν εἶχαν τὴν ὑπομονὴν νὰ καθυστερήσουν ὀλίγους μῆνας, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ τὸ Ὑπουργεῖον, βάσει καὶ τῶν ἰδίων του νόμων, καὶ τῶν ἰδίων του διατάξεων νὰ κάμῃ ἕνα βιβλίον, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι τέτοιο ποὺ νὰ ἠμπορῇ νὰ δώσῃ εἰς τὰ παιδιὰ τὴν δυνατότητα νὰ μορφωθοῦν, ὡς τὸ ἐπιθυμοῦμεν; Κύριοι συνάδελφοι, ἐδῶ δὲν εἶναι ἁπλῶς, ὅτι στραγγαλίζομεν τὸ πνεῦμα τοῦ παιδιοῦ, ὅτι τοῦ ζητοῦμεν νὰ μάθῃ αὐτὲς τὶς λέξεις, δὲν εἶναι ἁπλῶς, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θὰ ἴδῃ ποτέ του τὸ ἀρχαῖον κάλλος, ἀλλὰ εἶναι καὶ κἄτι χειρότερον, εἶναι ἐκεῖνο περίπου ποὺ λέγουν οἱ μεταρρυθμισταί, ὅτι διὰ τῆς δυσκολίας τῆς ἀρχαίας γλώσσης δὲν ἠμποροῦν νὰ ἴδουν οἱ Ἑλληνόπαιδες τὸ κάλλος τῆς μεγάλης σοφίας τῶν προγόνων μας. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου, ὄχι μόνον δὲν θὰ ἴδουν τὸ κάλλος, ἀλλὰ τὸ ἀπεχθάνονται. Καὶ θὰ φέρουν κάτω εἰς τὸ πεζοδρόμιον μίαν ἰδέαν, ἕνα πολιτισμόν, τὸν ὁποῖον μόνον οἱ Ἕλληνες ἔχουν καὶ τὸν ὁποῖον πολὺ ὑψηλὰ πρέπει νὰ τὸν κρατήσωμεν. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ, δὲν θέλω νὰ τὴν χαρακτηρίσω, ἐπιβολὴ αὐτῶν τῶν κειμένων, ἀπὸ ἀπόψεως τῶν ἀρχαίων Ἑλληνικῶν. Καὶ αὐτὴ ἡ γραμματικὴ τῆς δημοτικῆς ποὺ εἰσήχθη εἰς τὰ σχολεῖα, τοῦ στοιχειωδεστέρου καὶ βασικωτέρου βιβλίου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχουν οἱ μαθηταί. Ἐπεβλήθη διὰ διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου ἡ χρῆσις τῆς μεγάλης καὶ τῆς ἐπιτόμου γραμματικῆς τοῦ Τριανταφυλλίδη καὶ μάλιστα ἔγινε κἄτι, διὰ τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον εἶναι ὑπεύθυνον καὶ θὰ πρέπει νὰ δώσῃ πληροφορίας καλυτέρας ἀπὸ τὰς πληροφορίας ποὺ ὁ ἀξιότιμος Γεν. Γραμματεὺς μοῦ ἔδωσεν εἰς τὴν ἀπάντησίν του πρὸς τὴν ἐρώτησίν μου, ὅταν εἶπον, ὅτι ἠχρηστεύθησαν 200.000 καὶ πλέον ἀντίτυπα τῆς γραμματικῆς τῆς προηγουμένης νεοελληνικῆς γλώσσης ποὺ εἶχε διανεμηθῆ εἰς τὰ σχολεῖα καὶ μετὰ ἕνα μῆνα ἀπεσύρθη τῆς κυκλοφορίας. Ἕνα τεράστιον ποσὸν τοῦ Ὀργανισμοῦ Σχολικῶν Βιβλίων ἐπῆγε χαμένον, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οὐδεὶς λόγος διατὶ διετέθη ἡ γραμματικὴ αὐτὴ ἡ προηγουμένη τοῦ Βαμπούλη καὶ Ζούκη εἰς δεκάδας χιλιάδας ἀντιτύπων εἰς τὰ σχολεῖα καὶ ἐστάλη μετ’ ὀλίγας ἡμέρας νεωτέρα διαταγή, ὅτι ἀχρηστεύεται καὶ πρέπει νὰ πάρετε τὴν γραμματικὴν τοῦ Τριανταφυλλίδη. Δὲν εἶναι σωστὸ αὐτὸ ποὺ μοῦ ἀπαντᾶ ὁ κ. Γενικὸς Γραμματεὺς εἰς τὴν ἐρώτησίν μου, ὅτι ὅταν ἤρχισε τὸ σχολικὸν ἔτος εὑρισκόμεθα εἰς τὸ παλαιὸν καθεστὼς τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης καὶ εἰς τὰς 24 Ὀκτωβρίου ἐδημοσιεύθη τὸ Ν.Δ. καὶ ἑπομένως τότε εἴχομεν δικαίωμα νὰ εἴπωμεν νὰ πάρουν τὴν γραμματικὴν δημοτικῆς γλώσσης τοῦ Τριανταφυλλίδη. Ὅταν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἦτο ἐδῶ ἀπὸ τὸν Αὔγουστον καὶ ὅταν βασικὴ γραμμὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ δημοτική, πῶς θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἔλθῃ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω, ὅτι θὰ στείλω τὴν γραμματικὴν τοῦ Τριανταφυλλίδη καὶ νὰ μὴ ὑποβάλω τὸν Ὀργανισμὸν εἰς μίαν τεραστίαν δαπάνην ποὺ ἐπῆγεν ἐντελῶς χαμένη. Ὅταν ἐδῶ ἐπιβάλωμεν βιβλία σωρηδόν, χωρὶς καμμίαν ἔγκρισιν κατ’ ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν τὸ ἴδιο τὸ νομοθέτημα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωμεν ποὺ ὁδηγούμεθα. Λέγεται, ὅτι ἐπειδὴ ἐδημοσιεύθη ὁ νόμος εἰς τὰς 24 Ὀκτωβρίου, εἴμεθα τόσον νομοταγεῖς μὲ τὸ γράμμα τοῦ νόμου, ὥστε δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ εἴπωμεν εἰς τὰ σχολεῖα πάρετε τὴν γραμματικὴν τοῦ Τριανταφυλλίδη, ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ πετάξωμεν τὴν προηγουμένην γραμματικὴν τῆς δημοτικῆς γλώσσης Βαμπούλη–Ζούκη. Κύριοι βουλευταί, ἐπειδὴ πρέπει νὰ συνεννοηθῶμεν, ἐγὼ οὔτε γραμματολόγος εἶμαι, οὔτε φιλόλογος, οὔτε ἔχω ἐγκύψει εἰς τὰ θέματα αὐτὰ τὰ γλωσσολογικά, ἀλλὰ ὡς ἕνας ἁπλοῦς ἄνθρωπος, ὡς ἕνας ἁπλοῦς ἐπιστήμων ἀνεδίφησα αὐτὰ τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα κυκλοφοροῦν καὶ ἤκουσα σωρείαν παραπόνων ἀπὸ γονεῖς. Ὅπου νὰ σταθῇς εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς ἕνα σαλόνι, εἰς τὸ τελευταῖο χωριουδάκι, εἰς ἕνα καφενεδάκι θὰ μιλοῦν διὰ τὰ τελευταῖα ἐκπαιδευτικὰ συστήματα, ὅτι ὑπάρχει σήμερα πλήρης ἀσυναρτησία εἰς αὐτά, τὰ ὁποῖα τὰ παιδιὰ μαθαίνουν καὶ τὰ ὁποῖα τοὺς ἐπιβάλλουν οἱ διδάσκαλοι. Ὅταν λέγωμεν, ὅτι διδάσκομεν μία γλῶσσαν, πρέπει αὕτη νὰ ἔχῃ συγκεκριμένον συντακτικὸν καὶ γραμματικήν, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποτελέσουν τὴν τιμὴν καὶ θὰ δώσουν τὴν δέουσαν κατεύθυνσιν, ὥστε τὸ μυαλὸ τοῦ μαθητοῦ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς συγκεκριμένου γλωσσικοῦ ἰδιώματος, οὕτως ὥστε νὰ ἔχῃ τὴν δυνατότητα ἀπορροφήσεως τῶν γνώσεων. Ὅταν τὸ πελαγοδρομοῦμεν τὸ παιδί, μὲ αὐτὰ ποὺ σᾶς εἶπα, καὶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα θὰ εἴπω ἐν συνεχείᾳ, πὼς εἶναι δυνατὸν τὸ παιδί, ὅσον καὶ ἂν θέλῃ νὰ μάθῃ κἄτι τι, νὰ ἀντιληφθῇ τί πρέπει νὰ μάθῃ. Ἔτσι θὰ σχηματίσωμεν μίαν νεολαίαν, ἡ ὁποία θὰ παραπαίῃ καὶ ἡ ὁποία θὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ συγκεκριμενοποιήσῃ ὡρισμένας γνώσεις. Ἔχω ἐδῶ τὰς ὁδηγίας τοῦ κ. Παπανούτσου διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς γραμματικῆς τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης καὶ βλέπω ἕνα πρᾶγμα, ὅτι εἰς τὴν ὑποτακτικὴν διατηρεῖ τὸ «ει». Λέγει «νὰ ἐξέλθει» καὶ συγχρόνως τὸ Ὑπουργεῖον στέλνει καὶ τὴν γραμματικήν, εἰς τὴν ὁποίαν λέγει, ὅτι εἰς τὴν ὑποτακτικὴν τὸ «νὰ ἐξέλθει» θὰ γράφεται μὲ «η». Κύριοι βουλευταί, σᾶς ἔφερα ἕνα παράδειγμα. Τί θὰ κάμῃ αὐτὸς ὁ ἔρημος ὁ διδάσκαλος, θὰ ἀκούσῃ τὸ βιβλίον τοῦ κ. Παπανούτσου, ἢ τὴν γραμματικὴν ποὺ τοῦ στέλνει πάλιν ὁ κ. Παπανοῦτσος; Ἔχω ἐδῶ εἰς τὴν παρ. 664 τὸ ρῆμα «κρύβω» εἰς τὴν ὁριστικήν, εἰς δὲ τὴν ὑποτακτικὴν «κρύβῃς» τὸ «η» μὲ «η». Προχωρῶ καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω, κ. Ὑπουργέ, ἐπειδὴ ὅπως μᾶς εἴπατε, εἶσθε ἐξουσιοδοτημένος διὰ τὴν συζήτησιν νὰ μοῦ εἴπητε: Εἰς τὴν παρ. 665 τῆς γραμματικῆς ἡ ὑποτακτικὴ τοῦ ρήματος κρύβομαι γράφεται μὲ «ο», εἰς δὲ τὸ πρῶτον πρόσωπον τοῦ πληθυντικοῦ τοῦ ἰδίου ρήματος, τὸ «κρυβόμαστε» γράφεται μὲ «ο». Τί εἴδους γραμματικὲς εἶναι αὐτές, καὶ τί εἴδους διδασκαλίες εἶναι αὐτές;

§44ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΚ. Εἶναι λάθος.

§45Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Δὲν ξεύρω, ἐὰν εἶναι λάθος, διότι τὸ ἐκύτταξα καὶ εἰς ἄλλας γραμματικὰς καὶ εἰς ἄλλα βιβλία τοῦ ἰδίου περιεχομένου. Αὐτή, κ.κ. συνάδελφοι, εἶναι ἡ μικρὰ νεοελληνικὴ γραμματικὴ τοῦ Μανώλη Τριανταφυλλίδη, ἡ ὁποία ἔχει ἐπιβληθῆ εἰς τὰ σχολεῖα.

§46Ι. ΠΑΠΑΡΤΕΜΙΟΥ. Τὸ «Μανώλης» μὲ «ο» εἶναι;

§47Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν εἶναι γιὰ νὰ γελᾶμε. Ἐδῶ εἰς τὴν προηγουμένην συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ 1959 ὑπέστημεν, ἠμπορῶ νὰ εἴπω καὶ δικαιολογημένως, ἐπιθέσεις καὶ ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς καὶ ἀπὸ τὸν τύπον, διότι κἄποιος ἀνεῦρεν, ὅτι εἰς μίαν γεωγραφίαν, ἕνα κράτος τῆς Ἀφρικῆς, τὸ Βελγικὸν Κογκό, ἐφέρετο, ὅτι ἦτο ἀποικία. Ἐνῷ εἶχεν ἀνεξαρτητοποιηθῆ ἐν τῷ μεταξὺ καὶ ἐγένετο σάλος καὶ θόρυβος, διότι ὡς ἐλέχθη τότε, ἡ ἐκπαίδευσις καταστρέφεται. Μὰ ἐδῶ αἱ ἴδιαι αἱ ὁδηγίαι διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς νέας γραμματικῆς ἀντιφάσκουν πρὸς ἑαυτάς, καὶ προκαλοῦν χάος καὶ ἀντινομίαν. Ἐπίσης, θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. συνάδελφον, μήπως γνωρίζει, ποῖος εἶναι ὁ πληθυντικὸς τῆς Φρόσως;

§48Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, νὰ σᾶς κάμω μίαν διακοπήν.

§49Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Νὰ τελειώσω τὴν φράσιν μου, κ. Ὑπουργέ. Λέγει ἡ γραμματική, ὅτι ὁ πληθυντικὸς εἶναι «τὶς Φρόσες, τῶν Φρόσων, τὶς Φρόσες».

§50Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Δὲν ἐπῆγαν εἰς τὸ τρελλοκομεῖον ἀκόμα;

§51Δ. ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. ... Τὸ ἠθικὸν τέρας τοῦ κ. Γεν. Γραμματέως.

§52Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Εἰς τὴν σελίδα, κ. συνάδελφε, τῆς ἰδίας γραμματικῆς, 134, περιλαμβάνεται τὸ κεφάλαιον τῶν ἀντωνυμιῶν. Ὡς ἐπικεφαλῆς τοῦ κεφαλαίου, ἀναγράφεται τὸ ἑξῆς «Ἰδιόπαθες ἀντωνυμίες».

§53ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΡΕ. Πῶς;

§54Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ὁ τίτλος τοῦ κεφαλαίου. Μὲ αὐτὴν τὴν γραμματικὴν καὶ μὲ αὐτὰ τὰ παραδείγματα καὶ ἄλλα ἄπειρα, μὲ τὰ ὁποῖα δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀπασχολήσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἠμπορεῖτε νὰ ἀντιληφθῆτε ποία κατάστασις δημιουργεῖται. Ἠμπορεῖτε νὰ εὕρητε λέξεις, ἐπίσης, ὅπως εἶναι αὐτὲς τὶς ὁποῖες θὰ σᾶς ἀναγνώσω: «Γιατάκι, καρτάκι, μασαλάς, σουφλούκι... (ἀναγινώσκει)...».

§55Δ. ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Αὐτὲς εἶναι τούρκικες λέξεις. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§56Γ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Ἀφήσατε, σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀκούσωμεν τὸν ρήτορα.

§57Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. ... Ἐδῶ τὸ πρᾶγμα πλέον, δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι πηγαίνει πρὸς ὀπερέτταν, ἀλλὰ ὅτι πηγαίνει πρὸς τραγωδίαν. Ἐγὼ δέχομαι τὰς καλὰς προθέσεις.

§58Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, σημειῶ, ὅτι διαβάζετε ἀπὸ ἐφημερίδας. Δὲν ξεύρω ποῖαι ἐφημερίδες εὑρίσκονται εἰς τὰ χέρια σας. Ἐγὼ θὰ ἤθελα νὰ διαβάσητε τὰ κείμενα.

§59Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Τὰ κείμενα ἐδιάβασα, κ. Ὑπουργέ, ἀπὸ τὴν γραμματικὴν τοῦ Τριανταφυλλίδη.

§60Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, διὰ τὰ κείμενα, τὰ ὁποῖα ἐδιαβάσατε, θὰ σᾶς δώσω τὴν ἀπάντησιν, αὐτὰ ὅμως, τὰ ὁποῖα ἐδιαβάσατε τελευταῖα, εἶναι γραμμένα εἰς ἐφημερίδας καὶ τὰ κείμενα δὲν μοῦ ἐπιδείξατε. Ἀλλὰ ἐπειδὴ θέλω νὰ διασκεδάσω...

§61Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Διὰ τὶς «Φρόσες»;

§62Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). ...ἀλλὰ ἐπειδὴ θέλω νὰ διασκεδάσω τὰς ἐθνικάς σας καὶ πνευματικάς σας ἀνησυχίας, σᾶς δίδω πρὶν λάβω τὸν λόγον μίαν πληροφορίαν, ὅτι εἰς τὴν γραμματικὴν τῆς δημοτικῆς γλώσσης, σαφῶς καθορίζεται, ὅτι ἡ ὑποτακτικὴ γράφεται καὶ μὲ «η» καὶ μὲ «ει». Ἡ πολυτυπία, κ. συνάδελφε, ὑπάρχει εἰς ὅλας τὰς γλώσσας. Μόνον εἰς τὴν Ἐσπεράντο ὑπάρχει μονοτυπία, εἰς ὅλας γενικῶς τὰς γλώσσας ὑπάρχει ἡ πολυτυπία, καὶ διὰ τοῦτο σαφῶς καθορίζεται εἰς τὴν νέαν γραμματικήν, ὅτι ἡ ὑποτακτικὴ γράφεται καὶ μὲ «η» καὶ μὲ «ει». Εἶναι τὸ ἴδιο.

§63Δ. ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι ἀναρχία. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§64Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, ἀφήσατε τὴν... ἀφήσατε τὴν δημαγωγίαν, ἀφήσατε τὴν καπηλείαν. Δὲν περνάει ἡ καπηλεία. (Θόρυβος, παρατεταμέναι κωδωνοκρουσίαι).

§65Δ. ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. ... (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§66Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, αὐτὸ εἶναι ἀγόρευσις. Δὲν εἶναι διακοπή.

§67Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Δὲν πρόκειται νὰ ἀγορεύσω, κ. συνάδελφε. Μίαν πληροφορίαν ἤθελα νὰ σᾶς δώσω, ἐπειδὴ σᾶς εἶδα νὰ ἀνησυχῆτε διὰ τὸ «η» καὶ διὰ τὸ «ει». Διὰ νὰ καθησυχάσω τὴν ἀνησυχίαν σας αὐτὴν σᾶς ἔκαμα μίαν διακοπήν, διὰ νὰ σᾶς εἴπω νὰ μὴ ἀνησυχῆτε, διότι ἡ πολυτυπία ὑπάρχει εἰς ὅλας τὰς γλώσσας καὶ ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ ὑπάρχει ρητὴ δήλωσις εἰς τὴν γραμματικήν, ὅτι ἡ ὑποτακτικὴ εἴτε μὲ «η» εἶναι, εἴτε μὲ «ει», εἶναι τὸ ἴδιον καὶ περὶ τούτου παρακαλῶ νὰ ἐρωτήσητε τοὺς συμβούλους σας, τοὺς γλωσσοπλάστας καὶ τοὺς γλωσσολόγους, ἐὰν ὑπάρχῃ δηλαδή, εἰς ὅλας τὰς γλώσσας αὐτὴ ἡ πολυτυπία.

§68Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐδῶ τὰ πράγματα εἶναι πολὺ πιὸ ἐπικίνδυνα.

§69Κ. ΑΠΟΣΚΙΤΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐρωτήσατε τὸν κ. Ὑπουργόν, σὲ ποιὲς γλῶσσες ὑπάρχει αὐτὴ ἡ πολυτυπία. Εἰς τὰ Ἀγγλικά, εἰς τὰ Γαλλικά, εἰς τὰ Γερμανικά, εἰς τὰ Ἱσπανικά;

§70Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Εἰς ὅλες τὶς γλῶσσες.

§71Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐδῶ τὰ πράγματα φαίνεται, ὅτι εἶναι πολὺ πιὸ ἐπικίνδυνα ἀπ’ ὅ,τι κανεὶς ἠμποροῦσε νὰ ὑποθέσῃ. Πρῶτον, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ἐξακολουθήσῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι κακῶς τὸν ἐπέλεξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὸν ἐκπροσωπήσῃ ἐδῶ εἰς τὸ προκείμενον θέμα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀρχίζει τὴν εἰρωνείαν καὶ μοῦ λέγει, ὅτι οἱ «συμβουλάτορές» σας, οἱ «γλωσσοπλάστες» σας κλπ. καὶ ἀκόμη, ὅτι μᾶς πληροφορεῖ, ὅτι ὑπάρχει πολυτυπία εἰς τὴν γραμματικήν. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό. Πολυτυπία εἰς τὴν γραμματικήν, σημαίνει ἀναρχία, διότι σὲ καμμίαν γλῶσσαν δὲν ὑπάρχει πολυτυπία. Αὐτὸ οὔτε σεῖς ἠμπορεῖτε νὰ τὸ εἴπητε, οὔτε ὁ ὑποβολεύς σας κ. Παπανοῦτσος. Διότι πολυτυπία σημαίνει ἀγραμματωσύνη. Διότι πῶς θὰ τὸ γράψῃ τὸ παιδὶ ὅταν τοῦ λέγωμεν, ὅτι γράφεται καὶ ἔτσι γράφεται καὶ ἔτσι, τί ἐννοοῦμεν, ὅτι κάμνει ὀρθογραφικὰ λάθη; Θὰ τοῦ εἴπητε, ὅτι εἶναι ἡ πολυτυπία τοῦ κ. Παπανούτσου, γράφεται καὶ μὲ «η» καὶ μὲ «ει» καὶ ὅτι λέγεται καὶ μὲ «νὰ» καὶ λέγεται καὶ μὲ «θὰ» καὶ ὅτι δὲν λέγεται «ἐργατιὰ» ἀλλὰ εἶναι «ἀργατιά». Διὰ ποῖον λόγον θὰ λέγωμεν, κ. Ὑπουργέ, «ἀργάτης» καὶ ὄχι «ἐργάτης»; Διὰ ποῖον λόγον θὰ εἴπω εἰς τὸ παιδί, ἐὰν ἔχῃ ἀκούσει τὴν λέξιν «ἐργάτης», ὅτι αὐτὴ εἶναι βάρβαρη λέξις καὶ ὅτι ἡ λέξις εἶναι «ἀργάτης»; Εἶναι ἡ κανονικὴ τὴν ὁποίαν θὰ πρέπει νὰ χρησιμοποιῇ; Κύριε Ὑπουργέ, μὴ ὁμιλῆτε περὶ γλωσσοπλαστικῶν καὶ μὴ εἰρωνεύεσθε, αὐτὰ εἶναι πρωτοφανῆ πράγματα καὶ τὰ εἰσάγομεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἐγκληματεῖτε σεῖς οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζετε αὐτὰ τὰ πράγματα, διότι δὲν εἶναι ἀστεῖον πρᾶγμα νὰ τυφλώνωνται σήμερα τὰ Ἑλληνόπουλα. Εἶχαν δυσκολίες ἀναμφισβητήτως καὶ τὸ σχολεῖον ἔπρεπε νὰ δώσῃ γνώσεις. Ἀλλὰ ἀπὸ τὸ ἓν ἄκρον νὰ πᾶτε εἰς τὸ ἄλλο καὶ νὰ τὰ καταρρίψετε ὅλα χωρὶς νὰ δώσετε νέον οἰκοδόμημα καταστρέφετε τὶς Ἑλληνικὲς γενεές, ἀντὶ νὰ δημιουργῆτε τὴν αἴγλην, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκετε. Μία ἐκ τῶν βασικῶν ἐπιταγῶν τῆς Κυβερνήσεως, κύριοι συνάδελφοι, ἦτο διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ νὰ καθιεροῦται ἡ 9ετὴς ὑποχρεωτικὴ ἐκπαίδευσις. Καὶ ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι, ὅλοι ἐχάρημεν, ὅτι τὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ, ἀντὶ 6 θὰ ἔχουν 9 χρόνια ὑποχρεωτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἰδίως τὰ παιδιὰ τῶν χωριῶν τῶν ὀρεινῶν καὶ τῶν μακρυνῶν τοῦ κάμπου ποὺ δὲν ἔχουν τὴν δυνατότητα καὶ τὰς εὐκαιρίας μὲ ἄλλα μέσα νὰ μορφώνωνται εἴτε μὲ μορφωτικὰ κέντρα, εἴτε μὲ ἐφημερίδες, εἴτε ἐν πάσῃ περιπτώσει μὲ ἕνα πολιτισμένο περιβάλλον. Καὶ ποῦ εἶναι ἡ 9ετὴς ἐκπαίδευσις; Φυσικὰ εἰς τὸ νομοσχέδιον δὲν καθιερώνεται ἀμέσως, ἀλλὰ εἶπαν, ὅτι μὲ τὸ νὰ καταργήσωμεν τὰς ἐξετάσεις εἰσαγωγῆς εἰς τὰ Γυμνάσια, κατ’ οὐσίαν ἐπιτυγχάνομεν ὥστε τὸ 85% τῶν ἀποφοίτων τοῦ Δημοτικοῦ σχολείου νὰ πηγαίνουν κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὴν 9ετῆ ἐκπαίδευσιν. Ἀλλὰ αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, δὲν λέγεται σήμερον Δημοκρατία. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ὁμιλῇ καθημερινῶς περὶ Δημοκρατίας καὶ νίκης τῆς Δημοκρατίας, θὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι ἐνῷ δίδει τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὰ παιδιὰ τῶν πόλεων νὰ πᾶνε εἰς τὸ Γυμνάσιον, διότι τὸ ἔχουν δίπλα εἰς τὸ σπίτι τους, ἀφήνει ἐγκαταλελειμμένα τὰ παιδιὰ τῶν χωρίων καὶ τῆς ὑπαίθρου, τὰ ὁποῖα παραμένουν χωρὶς νὰ τελειώσουν κἂν τὸ 6ετὲς Δημοτικὸν σχολεῖον. Δὲν ἀποτελεῖ λοιπὸν ἴσην μεταχείρισιν τῶν πολιτῶν, διότι ἐὰν ἡ μὴ ἐφαρμογὴ τῆς ὑποχρεωτικῆς 9ετοῦς φοιτήσεως καθυστερήσῃ ἐπὶ μακρόν, τότε θὰ συμβῇ, κύριοι συνάδελφοι, τὰ παιδιὰ τοῦ Δημοτικοῦ σχολείου τῆς ὑπαίθρου χώρας νὰ μὴ εἶναι εἰς θέσιν νὰ διαβάζουν τὴν ἐφημερίδα ἢ νὰ διαβάσουν ἕνα νόμον καὶ δὲν θὰ εἶναι θέσιν νὰ καταλάβουν τίποτε μέσα εἰς τὴν Ἐκκλησίαν ἀπὸ ὅλα τὰ κείμενα τὰ πατερικὰ ἢ τὸ Εὐαγγέλιον. Καὶ τότε ἡ τιμὴ καὶ ἡ δόξα τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐκπαιδευτικῆς πολιτικῆς της, θὰ εἶναι ὁ σκοταδισμὸς διὰ τοὺς νέους καὶ τὰ παιδιὰ τῆς ὑπαίθρου χώρας. Καὶ πῶς ἐφηρμόσθη, κύριοι συνάδελφοι, αὐτὸ τὸ ὅτι τὰ 85% τῶν παιδιῶν τῶν πόλεων ἐπῆγαν εἰς τὸ Γυμνάσιον καὶ ἡ Κυβέρνησις λέγει, ὅτι εἶναι ἐνθουσιασμένη;...

§72Δ. ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, καταγγέλλω, ὅτι ὁ κ. Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁμιλεῖ ὁ κ. Βογιατζῆς, εἰρωνεύεται καὶ γελᾶ. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἄνευ ἀδείας δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλήσετε.

§74Δ. ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. (Ὄρθιος καὶ ἐν ὀργῇ). Πῶς παρίσταται εἰρωνευόμενος τὸ Κοινοβούλιον; (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθῆστε κάτω, χωρὶς νὰ σᾶς δοθῇ ἡ ἄδεια δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσετε.

§76Δ. ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Νὰ ἐξέλθῃ τῆς αἰθούσης, δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἰρωνεύεται... (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§77Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀήθης καὶ ἀπαράδεκτος ἡ ἐπίθεσις, ἡ ὁποία ἔγινεν ἐκ μέρους τοῦ κ. βουλευτοῦ κατὰ τοῦ κ. Γενικοῦ Γραμματέως. Ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς εἶναι συνεργάτης μου... (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὁ κ. Χατζηδημητρίου καὶ ὁ κ. Ἀνερούσης ὄρθιοι ἐν μέσῳ θορύβου καὶ κωδωνοκρουσιῶν, ὁμιλοῦν μὴ ἀκουόμενοι. Ὁ κ. Θ. Ἀνδρεάδης κατευθύνεται πρὸς τὸ μέρος τοῦ κ. Ἀνερούση διαμαρτυρόμενος. Ἀντεγκλήσεις μεταξὺ τῶν βουλευτῶν τῆς Ε.Κ. καὶ τῆς Ε.Ρ.Ε..... Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§78Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Ἀφῆστε αὐτά, τί παριστάνετε ἐδῶ πέρα;

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν.

§80Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, καταγγέλλω πρὸς τὸ Σῶμα, ὅτι ἡ ἐπίθεσις ὑπῆρξε προσχεδιασμένη διὰ νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ὁ κ. Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας, τὸν ὁποῖον περιβάλλω μὲ ὅλην μου τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ μὲ ὅλην μου τὴν ἀγάπην καὶ μὲ ὅλον μου τὸν σεβασμὸν καὶ ὁ ὁποῖος εἶναι συνεργάτης μου καὶ παρεκλήθη νὰ εὑρίσκεται ἐδῶ διὰ νὰ μοῦ δίδῃ σχετικὰς πληροφορίας, ὅπως γίνεται πάντοτε κατὰ τὴν ψήφισιν ὅλων τῶν σχετικῶν νομοσχεδίων, εἰρωνεύθη τὸν κ. βουλευτήν. Ἀπορρίπτω μετ’ ἀγανακτήσεως καὶ ἀποκρούω ὡς συκοφαντικὴν τὴν ἐπίθεσιν, ἡ ὁποία τοῦ ἐγένετο. Μόνος εἶναι καὶ οὐδένα εἰρωνεύθη, εἶναι ἐντροπὴ νὰ λέγωνται αὐτὰ τὰ πράγματα.

§81Δ. ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς ὀρθῶς περιβάλλει μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην του τὸν κ. Παπανοῦτσον, νὰ τοῦ εἴπῃ ὅμως νὰ δεικνύῃ σεβασμὸν πρὸς τὸ Κοινοβούλιον καὶ νὰ παύσῃ νὰ εἰρωνεύεται τὸν ὁμιλητὴν ποὺ εὑρίσκεται εἰς τὸ βῆμα.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον. Προχωρῆστε, κ. Βογιατζῆ.

§83Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, πέραν τοῦ ὅτι διὰ τῆς μὴ ἐφαρμογῆς τῶν ἀπαραιτήτων προϋποθέσεων ἡ Κυβέρνησις καταδικάζει τὰ παιδιὰ τῆς ἐπαρχίας εἰς τὸν αἰῶνα τὸν ἅπαντα νὰ μὴ ἔχουν τὴν δυνατότητα τῆς 9ετοῦς ἐκπαιδεύσεως, διότι δὲν ἠμποροῦν νὰ μεταβαίνουν ἀπὸ τὸ χωρίον εἰς τὰ γυμνάσια, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς τὰς πόλεις καὶ τὰς κωμοπόλεις, πάλιν λέγω, ὅτι καὶ ἐκεῖνα τὰ παιδιὰ τὰ ὁποῖα εἰς τὰς μεγάλας πόλεις προσῆλθον καὶ ἐνεγράφησαν πέραν τῶν ὅσων ἐνεγράφοντο μέχρι τώρα εἰς τὰ γυμνάσια κατὰ 30.000 ὅπως ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις, τὰ παιδιὰ αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐδέχθημεν εἰς τὸ Γυμνάσιον χωρὶς νὰ ἔχωμεν προηγουμένως οὐδεμίαν ἐξασφάλισιν τῶν προϋποθέσεων, ὑποβάλλονται εἰς ἀτελῆ ἐκπαίδευσιν. Χρειάζονται διὰ τὰ παιδιὰ αὐτὰ 1.000 νέοι καθηγηταὶ καὶ 1.000 νέες αἴθουσες διδασκαλίας καὶ ἐξ αὐτῶν δὲν ὑπάρχει καμμία προϋπόθεσις. Ἀποτέλεσμα αὐτῆς τῆς ἀποτόμου συρροῆς 30.000 νέων παιδιῶν εἰς τὰ γυμνάσια εἶναι, ὅτι ἔπεσεν ἡ στάθμη μορφώσεως καὶ τῶν ὑπολοίπων παιδιῶν εἰς σημεῖον πάρα πολὺ χαμηλόν, ἐὰν τὸ συνδυάσωμεν αὐτὸ καὶ μὲ τὴν ἔλλειψιν ὅλων τῶν ἄλλων προϋποθέσεων ποὺ ἀνέφερα προηγουμένως, θὰ ἴδωμεν, ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν ἐγένετο ἀπολύτως εἰς βάρος τῆς ποιότητος τῆς μορφώσεως. Βαθὺ σκότος ἀγραμματωσύνης θὰ καλύψῃ τὴν μόρφωσιν τῶν παιδιῶν αὐτῶν, τὰ ὁποῖα οὔτε αἰθούσας διδασκαλίας ἔχουν οὔτε καθηγητὰς καὶ ἀναγκάζονται οἱ γυμνασιάρχαι νὰ τὰ στέλλουν στὰ σπίτια των μετὰ ὀλίγων ὡρῶν διδασκαλίαν. Ἑπομένως καὶ ἡ νίκη αὐτή, τὴν ὁποίαν ἀναφέρει ἡ Κυβέρνησις εἶναι νίκη πύρειος, νίκη καταστροφική, ἡ ὁποία μὲ τὴν αὔξησιν καὶ εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον θὰ ἔχῃ ἀκόμη δυσμενέστερα ἀποτελέσματα. Κύριοι συνάδελφοι, δύο λόγια μόνον διὰ τὸ θέμα τῶν θρησκευτικῶν. Ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ ἀγνοῇ τὸ θέμα. Σκοταδισταὶ θεωροῦνται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν θρησκευόμενοι εὐσεβεῖς ἄνθρωποι, διαμαρτύρονται, ἀλλὰ θεωροῦνται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὡς μὴ ὑπολογήσιμοι παράγοντες τῆς κοινωνίας, Θρησκευτικοὶ Σύλλογοι, ἐπιστήμονες Θεολόγοι ποὺ διαμαρτύρονται, οὐδεμίαν ἀξίαν πρέπει νὰ δίδωμεν εἰς τὴν γνώμην των. Εἶναι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται μὲ τὴν Θρησκείαν καὶ ἑπομένως μὲ κάτι, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν πρόοδον καὶ τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως. Διαμαρτύρονται διὰ τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν, ὅτι ἔγινε μάθημα μὴ βασικόν. Καὶ τί βγαίνει μὲ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Τί βασικόν, τί μή βασικόν. Κύριοι συνάδελφοι, ἔχει τεραστίαν σημασίαν, ὅταν παίρνετε ὅλα τὰ μαθήματα σχεδὸν καὶ τὰ κάνετε βασικὰ καὶ ἐγκαταλείπετε τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν, ἰσότιμον μὲ τὸ μάθημα τῆς Ἰχνογραφίας. Καὶ ὅταν συγχρόνως τὰ παιδιὰ τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου, τὰ ὁποῖα θὰ βγαίνουν δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν οὔτε εἰς τὴν ἐκκλησίαν νὰ παρακολουθήσουν, οὔτε ἕνα Πατερικὸν κείμενον νὰ ἀναγνώσουν, ἔχει τεραστίαν σημασίαν διὰ τὸ μέλλον τοῦ ἔθνους αὐτοῦ καὶ ἑπομένως ὄχι Σκοταδιστικαὶ δὲν εἶναι αἱ δυνάμεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐντόνως ἀντιδροῦν, ἀλλὰ εἶναι ἄξιαι ἐπαίνου ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διότι ἀποτελοῦν τὴν πρωτοπορίαν εἰς τὸ μέλλον τοῦ ἔθνους, διότι ἀγωνίζονται διὰ τὰ ὅσια καὶ τὰ ἱερὰ τῆς φυλῆς καὶ τοῦ Ἔθνους τῶν Ἑλλήνων. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἤθελα νὰ ἀναφερθῶ τώρα εἰς τὸ τρίτον θέμα, τὸ θέμα τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου. Ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ νομοσχέδιόν της ἔχει τὴν φιλοδοξίαν διὰ τοῦ ἱδρυθέντος αὐτοῦ Ὀργανισμοῦ νὰ σχηματίσῃ τὸ ὄργανον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτελέσῃ τὸν βασικὸν παράγοντα διὰ τὴν ἀναμόρφωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ διὰ τὴν χάραξιν εἰς τὸ μέλλον τῆς ὀρθῆς γραμμῆς πλεύσεως διὰ τὴν Παιδείαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ εἶπεν ὁ ὑποστηρίξας τὸ νομοσχέδιον ἀείμνηστος τέως Ὑφυπουργὸς Λουκῆς Ἀκρίτας «μὴ φοβῆσθε ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, ὅτι θὰ κομματισθῶμεν ὅταν θὰ ἐπιλέξωμεν τὰ ὄργανα αὐτοῦ τοῦ μεγάλου Ὀργανισμοῦ, διότι θὰ τὰ ἀναζητήσωμεν καὶ θὰ εὕρωμεν τοὺς ἀρίστους, ὅπου καὶ ἐὰν εὑρίσκωνται, ἀνεξαρτήτως κομματικῆς τοποθετήσεως, ἀνεξαρτήτως οἱασδήποτε ἄλλης ἀπόψεως καὶ θὰ ἀποβλέψωμεν μόνον εἰς τὴν ἀξίαν, διότι αὐτοὶ θὰ ἀποτελέσουν τὴν ἡγεσίαν τοῦ μέλλοντος διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν». Καὶ ἔκαμε τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἀνέμενεν ὅλος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὰ λόγια ἐκεῖνα νὰ ἐπαληθεύσουν καὶ νὰ γίνουν πραγματικότης, ἡ ἐπιλογὴ τῶν ἀρίστων εἰς τὸν νευραλγικὸν αὐτὸν Ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ Διοίκησιν καὶ ἔρευναν καὶ μετεκπαίδευσιν καὶ τὰ πάντα μέσα εἰς τὸν ἐκπαιδευτικὸν κορμὸν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ὅταν ἐπελέγησαν αὐτοὶ πρῶτοι ἀριστίνδην σύμβουλοι καὶ Πάρεδροι τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου, ἔρχεται τὴν ἑπομένην ἡ μεγάλη Ὀργάνωσις τῶν Λειτουργῶν τῆς Μέσης Παιδείας ὅλων τῶν Καθηγητῶν 8.000 καὶ πλέον καθηγητῶν, ὀργάνωσις ἡ ὁποία διακρίνεται διὰ τὰ αἰσθήματα εὐθύνης καὶ διὰ τὰ αἰσθήματα σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν, ἡ ὁποία κρατεῖ εἰς τὰ χέρια της τὸν κορμὸν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία ἀγωνίζεται καθημερινῶς διὰ τὴν προαγωγὴν τῶν ἐκπαιδευτικῶν προβλημάτων.

§84ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΕΚ ΤΗΣ ΕΚ. Δὲν ἔγινεν ὁ Γεωργόπουλος;

§85Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Δὲν εἶναι μόνον ὁ ἄξιος πάσης τιμῆς καὶ ἐξαίρετος ἐκπαιδευτικὸς κ. Γεωργόπουλος Πρόεδρος τοῦ ΟΛΜΕ, εἶναι οἱ 8000 καθηγηταί. Δὲν εἶναι δικτάτωρ ὁ Γεωργόπουλος. Βγάζει ἀνακοινωθὲν καὶ ὑπογράφει ὁλόκληρον τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον, πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν αἱ ἀπόψεις των αὐταὶ νὰ μὴν ἀνταποκρίνωνται εἰς τὸ πνεῦμα καὶ τὰς ἀνησυχίας ὁλοκλήρου τοῦ Κλάδου τῶν Ἐκπαιδευτικῶν; Μὴ ρίχνομε ὅλα τόσον χαμηλὰ καὶ τὴν Παιδεία καὶ τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς κ. συνάδελφε. Κύριοι συνάδελφοι, λέγει ἐδῶ, εἰς τὸ ἐπίσημον δελτίον ἡ Ὁμοσπονδία τῶν Λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, ὅτι «αἴτημα τοῦ Κλάδου εἶναι ἡ κατάλυσις τοῦ καθεστῶτος τῆς εὐνοιοκρατίας» καὶ λέγει περαιτέρω: «Ποῖα ἐρείσματα ἐκπαιδευτικὰ ἤ ἄλλα ἐπέτρεψαν εἰς τοὺς ἐκλέκτορας νὰ παραμερίσουν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διέπρεψαν χάριν ἐκείνων, οἵτινες ἀπέφυγον τὴν ὁδὸν ταύτην τοῦ χρέους καὶ ἀπεσύρθησαν εἰς τὰ κράσπεδα τῆς ἐκπαιδευτικῆς ὁδοῦ καὶ εἰς κρισίμους ἐθνικὰς στιγμὰς καὶ οἵτινες ὡς ἐκ τούτου δὲν παρέχουν ἐχέγγυα οὐσιαστικῶν τοὐλάχιστον προσόντων»; Καὶ λέγει περαιτέρω: «Χωρὶς νὰ ἀμφισβητῇ τὴν τυχὸν ἐπιστημονικότητα καὶ τὸ ἦθος τῶν ἀγνώστων ἐκ τῶν ἐπιλεγέντων, ἐκφράζει τὴν ζωηρὰν ἀνησυχίαν του ὁ κλάδος, ἐκ τῆς διαπιστώσεως ὅτι ἄνθρωποι ἀνίδεοι καὶ ἄμοιροι τῆς Μέσης Παιδείας καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀνίκανοι νὰ συλλάβουν τὸ πνεῦμα τῆς μεταρρυθμίσεως καὶ νὰ προβληματισθοῦν ὀρθῶς καὶ εὐστόχως, καλοῦνται νὰ γίνουν οἱ ταγοὶ τῆς Παιδείας εἰς τὴν ὥραν τῆς μεγάλης μάχης διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς μεταρρυθμίσεως. Καὶ περαιτέρω: «Ἐὰν ὁ κ. Γενικὸς Γραμματεὺς δὲν κατείχετο ὡς φρονοῦμεν ἀπὸ προκατάληψιν κατὰ τῆς Δημοσίας Μέσης Παιδείας, δὲν θὰ ἐτραυμάτιζεν ὅσον ἐξαρτᾶται ἀπὸ αὐτόν, τὴν φιλοτιμίαν τοῦ κλάδου διὰ τοῦ παραμερισμοῦ τῶν ἀρίστων στελεχῶν τῆς Δημοσίας Μέσης Ἐκπαιδεύσεως καὶ θὰ ἐξετίμα δεόντως τὴν εὐαισθησίαν καὶ τὴν παρρησίαν μετὰ τῆς ὁποίας ἡ Διοίκησις ἑρμηνεύει τὴν δρᾶσιν της, ὅταν γνωρίζῃ τὴν ἀνιδιοτέλειαν τῆς συνδικαλιστικῆς του ἡγεσίας». Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη κ. συνάδελφοι, περὶ τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα ἐκλήθησαν μετὰ τὴν ἐπαγγελίαν, ὅτι θὰ ἐπιλεγοῦν οἱ ἄριστοι, νὰ ἐπανδρώσουν τὸ μέγα καὶ σοβαρώτερον ὄργανον τῆς νέας Ἐκπαιδευτικῆς Πολιτικῆς. Καὶ αὐτὸ τὸ λέγει ὑπευθύνως τὸ σύνολον τῶν καθηγητῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀναφερθῶ εἰς ὀνόματα, διότι δὲν θέλω νὰ θίξω πρόσωπα, ἐπειδὴ δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ ἐρευνήσω τὸ πρόβλημα, ὅταν καὶ αὐτοὶ ποὺ ἐπελέγησαν ἴσως νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ προσφέρουν χρήσιμον ἔργον. Ἀλλὰ αἱ καταγγελίαι εἶναι σαφεῖς, ὅτι παρημελήθησαν δι’ ἀγνώστους λόγους ἀριστεῖς τῆς Παιδείας, ἀγωνισταὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ ἄλλους οἱ ὁποῖοι δὲν προσέφερον τίποτε εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Παιδείαν. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις φαίνεται τὸν τελευταῖον καιρὸν τοὺς ἰδίους νόμους τοὺς ὁποίους προτείνει καὶ ψηφίζει ἡ Βουλή, τοὺς ἀγνοεῖ καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν τοὺς ἀκολουθεῖ. Σᾶς ἀνέφερα προηγουμένως τὸ παράδειγμα, ὅτι εἰς τὰ σχολεῖα ἐστάλησαν βιβλία τὰ ὁποῖα δὲν ἐκπληρώνουν βασικὴν ἐπιταγὴν τοῦ νόμου τῆς Κυβερνήσεως, δηλαδὴ νὰ ἔχουν κριθῆ ἀπὸ εἰδικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποῖα εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ ἐνέκρινε τοιαῦτα ἐξαμβλώματα διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν παιδιῶν. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ εἰς τὸν νόμον ποὺ ἐψηφίσαμεν διὰ τὴν ἐπάνδρωσιν τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου, πέραν τῶν 50 Συμβούλων, Παρέδρων καὶ Εἰσηγητῶν, ἡ Κυβέρνησις ἔθεσε διάταξιν καθ’ ἣν «κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ παρόντος Ν. Δ. ὁ Πρόεδρος καὶ ὁ Ἀντιπρόεδρος δύνανται νὰ ὁρίζωνται καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ ὑπὸ παρόντος ἄρθρου καθοριζομένου ἀριθμοῦ καθηγηταὶ Πανεπιστημίων ἢ ἄλλων Ἀνωτάτων Σχολῶν κατ’ ἀπόσπασιν ἢ ἐπὶ τριετῇ θητείᾳ δυναμένη νὰ ἀνανεωθῇ». Δηλαδὴ τὸν Πρόεδρον καὶ Ἀντιπρόεδρον ἀντὶ νὰ τοὺς ἐκλέγῃ τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον, ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ τοὺς πάρῃ ἐξ ἀποσπάσεως ἢ διὰ διορισμοῦ ἀπὸ καθηγητὰς Ἀνωτάτων Ἐκπαιδευτικῶν Ἱδρυμάτων. Καὶ διώρισε Πρόεδρον τὸν κ. Κακριδῆν καὶ Ἀντιπρόεδρον τὸν κ. Κρητικὸν τοῦ Πολυτεχνείου. Σέβομαι καὶ τοὺς δύο ἐπιστήμονας καὶ ἐλπίζω νὰ ἀποδώσουν χρήσιμον ἔργον. Ἀλλὰ εἰδικῶς διὰ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε καθηγητὴς εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον, λυποῦμαι, ἀλλὰ ἡ ἐκλογή του δὲν εἶναι σύμφωνος μὲ τὸν νόμον, εἶναι ἄκυρος, διότι ὁ κ. Κρητικὸς ἀπὸ διετίας δὲν εἶναι πλέον καθηγητὴς τοῦ Πολυτεχνείου, ἀλλὰ ὁμότιμος καθηγητής, ἡ δὲ διάταξις εἶναι σαφής, ὁμιλεῖ περὶ καθηγητῶν τῶν Ἀνωτάτων Ἐκπαιδευτικῶν Ἱδρυμάτων. Θὰ ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸν ἐπιλέξῃ, ἐφ’ ὅσον τὸν κρίνει καὶ τὸν θεωρεῖ ἄξιον διὰ τὴν θέσιν αὐτήν, εἰς τοὺς ἀριστίνδην συμβούλους. Εἶχε πᾶν δικαίωμα πρὸς τοῦτο, ἀλλὰ βλέπετε δὲν λογαριάζει τοὺς νόμους καὶ δὲν διαβάζει τοὺς νόμους τοὺς ὁποίους ἡ ἰδία θεσπίζει. Καὶ θὰ μοῦ εἴπητε ἐφ’ ὅσον τὸν εὑρίσκετε ἱκανόν, διατὶ τὸν ἀναφέρετε; Τὸ ἀναφέρω διότι, πρῶτον, ἡ Κυβέρνησις κάμνει μίαν παρανομίαν καί δεύτερον, καὶ σπουδαιότερον, διότι ἕνεκα τῆς παρανομίας αὐτῆς, εἶναι δυνατὸν ὅλαι αἱ πράξεις τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου, αἱ ὁποῖαι ὑποχρεώνουν καὶ βαρύνουν τὸ δημόσιον μὲ δαπάνας, καθὼς ἐπίσης αἱ διοικητικαὶ μεταβολαί, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκυρωθοῦν ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας καὶ νὰ ἔχωμεν νέας ἐξ ὑπαρχῆς πράξεις αὐτῆς τῆς μορφῆς. Παρακαλῶ, τὸν κ. Ὑπουργόν, τὸν ὁποῖον γνωρίζω, πόσον ἔγκριτος νομικὸς εἶναι, νὰ προσέξῃ καὶ νὰ λάβῃ τὰ μέτρα του.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε ὑπερκαλύψει τὴν ὥραν, κ. συνάδελφε, συντομεύσατε παρακαλῶ.

§87Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔγιναν ὡρισμέναι διακοπαὶ τὰς ὁποίας σεῖς χωρὶς τὴν ἄδειάν μου ἐπιτρέψατε. Δὲν θέλω ὅπως σᾶς εἶπον, νὰ ἀναφερθῶ εἰς ὀνόματα τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἐπέλεξε διὰ τὴν ἡγεσίαν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Σώματος καὶ τῶν ἐπιστημόνων τῶν σχετικῶν, διὰ νὰ δημιουργήσῃ τὸν πρῶτον πυρῆνα, τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου. Ἀπὸ τὸ Δελτίον τῆς ΟΛΜΕ θὰ σᾶς διαβάσω τὰ ἑξῆς: Διατὶ λ.χ. ἀναγράφεται, ὅτι ἐπιλεγεὶς σύμβουλος εἶναι προϊστάμενος ὑπηρεσίας, ἐνῷ οὗτος ἔχει προταθῆ πρὸς προαγωγὴν κατ’ ἀρχαιότητα πολλάκις, ἅπαξ δὲ τελευταίως κατ’ ἐκλογήν, οὐδέποτε δὲ κατ’ ἀπόλυτον ἐκλογὴν καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν προήχθη εἰς Δ)ντήν; Διερωτᾶται δὲ ἐπώνυμος ἐπιστολογράφος: Ὁ μὴ διακρινόμενος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του παρὰ τὰς AD HOC σπουδάς, αἵτινες καθ’ ἃ πληροφορούμεθα εἶναι πιστοποιήσεις καὶ ὄχι τίτλοι, εἶναι κατάλληλος διὰ τὴν ἡγεσίαν τῆς Παιδείας; Καὶ ἡμεῖς διερωτώμεθα μήπως τυχὸν εἶναι παρακατιανὴ ὡς λειτουργία ἡ Ἐκπαίδευσις. Κύριοι συνάδελφοι, τὰ μέλη τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου, φέρουν βαθμὸν καὶ μισθὸν καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου. Ἑπομένως ἐκτὸς τῶν ἄλλων λόγων, θὰ ἔπρεπε, δοθέντος, ὅτι διὰ μιᾶς διοικητικῆς πράξεως κάμνομεν ἀνθρώπους ἐπιστήμονας ἰσοτίμους πρὸς καθηγητὰς Ἀνωτάτων Ἐκπαιδευτικῶν Ἱδρυμάτων, νὰ ἐγένετο μὲ μεγίστην προσοχήν. Ἐν προκειμένῳ ὑπάρχει ἄλλος ἐπιλεγεὶς ἐκπαιδευτικὸς σύμβουλος τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου, ὁ ὁποῖος οὐδεμίαν συγγραφικὴν δρᾶσιν ἔχει. Δὲν θέλω, κ. συνάδελφοι, νὰ τὸ ἀναφέρω, ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον ἐδῶ ὑπάρχουν πλεῖστοι ἐκπαιδευτικοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν αὐτὴν τὴν ἐντύπωσιν, θὰ τὸ ἀναφέρω, διὰ νὰ τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της ἡ Κυβέρνησις. Εἰς τοιούτου σημείου ἀνυποληψίαν ἔφθασεν ἡ ἐπιλογὴ αὐτή, καὶ εἰς τοιοῦτον σημεῖον δὲν πιστεύουν τοὺς ἐπιλεγέντας ὡς τοὺς ἀρίστους, καὶ εἰς τοιοῦτον σημεῖον ἔχει θιγῆ ὅλον τὸ Σῶμα τῶν ἐκπαιδευτικῶν, ὥστε ποῦ νομίζετε ἀποδίδουν πολλοὶ τὴν ἐκλογὴν αὐτοῦ ὡς μέλους τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου; Εἰς τὸ ὅτι οὗτος εἶναι κουμπάρος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἄλλος ἐξ αὐτῶν ἐπελέγη ἔχων ἁπλῶς τὸν βαθμὸν τοῦ βοηθοῦ Γυμνασιάρχου καὶ καλεῖται νὰ καταλάβῃ θέσιν 10 φορὰς πιὸ πάνω. Ἄλλος, θεολόγος, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει διδάξει καμμίαν ὥραν εἰς τὸ σχολεῖον. Ἄλλος ἐπίσης εἶναι θεολόγος, ὁ ὁποῖος ἐπελέγη, ὡς Πάρεδρος, καὶ ὁ ὁποῖος πάλιν δὲν ἔχει διδάξει εἰς σχολεῖον, ἀλλὰ ἦτο ἁπλῶς ἕνας ὑπάλληλος ξένης ἑταιρείας τηλεοράσεως καὶ καλεῖται νὰ ἡγηθῇ τῆς νέας μεταρρυθμιστικῆς προσπαθείας τῆς Κυβερνήσεως. Τέλος, μοῦ κατηγγέλθη καὶ τὸ φέρω ὑπ’ ὄψει τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ ἐξουσιοδοτημένου διὰ νὰ τὸ ἐξακριβώσῃ, ὅτι εἷς τῶν ἐπιλεγέντων διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἐχρημάτισε τὸ 1943–44 εἰς Ταξιαρχίας τοῦ ΕΛΑΣ, ὡς πολιτικὸς καθοδηγητής. Τὸ ἀναφέρω, διὰ νὰ ἐξακριβώσῃ ὁ κ. Ὑπουργός, τὴν ἀλήθειαν αὐτῆς τῆς καταγγελίας.

§88Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Διὰ τὸν Πρόεδρον τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου, δὲν ἀναφέρετε τίποτε, διότι κυκλοφοροῦν πολλαὶ φῆμαι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐθνικήν του δρᾶσιν.

§89Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Πρ. Κυβ.). Εἶναι ἕνας φωτισμένος ἐκπαιδευτικός, ὁ ὁποῖος τιμᾷ τὴν Ἑλληνικὴν ἐκπαίδευσιν.

§90Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Λέγω, ὅτι πολλοὶ ψίθυροι κυκλοφοροῦν περὶ αὐτοῦ.

§91Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Πρ. Κυβ.). Νὰ ἀνέλθετε εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ τὰ εἴπητε.

§92Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ μεταρρύθμισις αὐτὴ ἐχαρακτηρίσθη ὡς κατ’ ἐξοχὴν προοδευτική. Ἐκτὸς ὅλων τῶν ἄλλων τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερον, ὀφείλω διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν νὰ τονίσω, ὅτι τοὐλάχιστον εἰς τὸν τομέα τῆς βασικῆς Παιδείας, τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, ὄχι μόνον δὲν εἶναι προοδευτική, ἀλλὰ ἔχει πάει καὶ 50 χρόνια πίσω, διότι ἡ ἰδική μας μεταρρύθμισις τοῦ 1959 εὑρῆκεν ἕνα Γυμνάσιον κλασσικὸν ἑνιαῖον καὶ τὸ ἔκαμε νὰ εἶναι πολυκλαδισμένο εἰς 7 κατευθύνσεις. Ἔκαμε Γυμνάσια τεχνικά, οἰκονομικά, ναυτικά, γεωργικά, ξένων γλωσσῶν, κλασσικὰ καὶ οἰκιακῆς οἰκονομίας, εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν μέσα εἰς αὐτοὺς τοὺς ἑνιαίους τύπους τῶν πολυκλαδισμένων Γυμνασίων σύμφωνα μὲ τὰ πρότυπα τῶν πλέον μοντέρνων νομοθεσιῶν τοῦ κόσμου, ὅπως συμβαίνει εἰς τὴν Ρωσίαν, τὴν Ἀμερικὴν καὶ ἀλλαχοῦ, τὸ παιδὶ ποὺ θὰ μπῇ μέσα εἰς τὸ πολυκλαδισμένον Γυμνάσιον, θὰ ἠμπορέσῃ νὰ εὕρῃ τὰς ἐσωτερικάς του παρορμήσεις, τὰς κρίσεις του καὶ τὸν δρόμον ποὺ τοῦ ταιριάζει διὰ τὴν ζωήν. Ἐκτὸς δὲ αὐτοῦ, θὰ προπαρασκευάζῃ καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ πᾶνε εἰς τὴν ἀνωτάτη ἐκπαίδευσιν, ἀλλὰ θὰ ἀκολουθήσουν ἄλλας κατευθύνσεις εἰς τὴν βιοπάλην. Αὐτὸ τὸ ὑπάρχον ἀπὸ τὸ 1959 πολυκλαδισμένον Γυμνάσιον τῶν 7 κατευθύνσεων, ἡ Κυβέρνησις τῆς προόδου καὶ τῆς Δημοκρατίας, τὸ κατήργησε καὶ ἐπαναφέρει τὸ μονολιθικὸν κλασσικὸν Γυμνάσιον, ἐνῷ ὁ ἴδιος ὁ κ. Παπανοῦτσος καὶ ὀφείλω νὰ τοῦ τὸ ὑπενθυμίσω, ὅτι εἰς πλείστας περιπτώσεις εἰς λόγους του καὶ εἰς πραγματείας του εἰς τὸ παρελθόν, εἶχεν ἐπαινέσει αὐτὴν τὴν προσπάθειαν τοῦ πολυκλαδισμένου Γυμνασίου, καὶ ἑνιαίου φορέως τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. συνάδελφε, τελειώνετε.

§94Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Λυποῦμαι βαθύτατα, διότι μὲ τὴν συναίσθησιν τοῦ χρέους, ὅτι τὰ προβλήματα τῆς Παιδείας τὰ ἐξετάζομεν ὑπεράνω κομματικῶν τοποθετήσεων καὶ ἔχοντες πάντοτε πρὸ ὀφθαλμῶν τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, λυποῦμαι, λέγω, βαθύτατα, διαπιστώνων, ὅτι διὰ τῆς νέας ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, ὅπως μάλιστα βιαίως καὶ κατὰ τρόπον ἀντιοοθολογικὸν ἐφηρμόσθη, ὄχι μόνον καλὸν δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ εἰς τὰ Ἑλληνόπουλα, ὄχι μόνον δὲν πρόκειται νὰ δημιουργηθοῦν καλύτερες νέες ἑλληνικὲς γενεές, ἀλλ’ ἀντιστρόφως θὰ ἐπαναφέρωμεν εἰς τὸν τόπον μας τὸν σκοταδισμόν, τὴν ὀπισθοδρόμησιν, τὴν παχυλὴν ἀμάθειαν καὶ τὴν ἀποκοπὴν ἀπὸ τὰς ρίζας τοῦ ἑλληνισμοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ΕΡΕ).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Δημόπουλος, ὡς εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας ἔχει τὸν λόγον.

§96Κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, ἐπιθυμῶ τὴν στιγμὴ ποὺ συζητοῦμε τὸ νομοθέτημα αὐτὸ περὶ Παιδείας νὰ στρέψωμε τὸ νοῦ καὶ τὴν ψυχή μας στὴ μνήμη τοῦ ἀειμνήστου συναδέλφου καὶ Ὑφυπουργοῦ Λουκῆ Ἀκρίτα, τοῦ ὁποίου τὸ πνεῦμα, τὴν ὑπογραφὴ καὶ τὴ σφραγίδα φέρει τὸ συζητούμενο νομοθέτημα. Ὁ Λουκῆς, ὁ τόσο ἀγαπημένος σ’ ὅλους μας, φτερούγισε πρὶν ἰδῇ τὸ γλυκοχάραμα τοῦ ἔργου του. Μὰ οὔτε καὶ τὴ λευτεριὰ τῆς ἀγαπημένης του Πατρίδος τῆς ἀδούλωτης Κύπρου. Ἔδωσε τὴν ψυχή του, τὴν καρδιά του, τὸ εἶναι του ὁλόκληρο γιὰ τὸ νομοθέτημα αὐτό. Ἂς ξανακούσῃ ἡ αἴθουσα αὐτὴ τὰ παραπονεμένα λόγια, ποὺ εἶπε στὴν Ἐπιτροπὴ τὴν Παρασκευὴ στὶς 11 Σεπτεμβρίου, ὅταν 40 ὧρες ἄϋπνος εἶχε τελείως ἀποκάμει: «Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τελειώσω. Πρέπει νὰ εἴπω εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι ἔχω 40 ὧρες ποὺ εἶμαι ἄϋπνος, διότι ἤθελα νὰ γράψω τὴν ὁμιλίαν μου, τὴν ὁποίαν ἐξεφώνησα ἐνώπιον Ἀμερικανῶν ἐπὶ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μας πολιτικῆς. Ἐπὶ πλέον δὲ θέλω νὰ ἑτοιμασθῶ διὰ νὰ πάω εἰς τὴν ὑποδοχὴν τῆς μελλούσης Βασιλίσσης μας». Ὁ Λουκῆς πέθανε στὶς ἐπάλξεις. Σὰν ἄλλος Διγενὴς Ἀκρίτας πάλαιψε στοῦ χάρου τὰ μαρμαρένια ἁλώνια καὶ νικήθηκε. Αὐτὸς ποὺ εἶχε νικήσει στὴ ζωή. Πέρασε στὸν κόσμο τῆς γαλήνης ὁ Λουκῆς μὲ τὸ ὅραμα καὶ τὸ πάθος του γιὰ τὴν Παιδεία. Πόνος βουβὸς καὶ θλῖψι ἀπέραντη συνέχει τὰ Ἑλληνόπουλα ποὺ γεύονται τοὺς καρποὺς τῆς θυσίας του. Στὸ τραπέζι τῶν συσσιτίων τῆς ἀγάπης ποὺ τοὺς χάρισε θὰ αἰωρῆται ἡ μορφή του. Σὲ ὑψηλὲς πτήσεις ἔζησε ὁ Λουκῆς. Ὁράματα ἦταν ἡ ζωή του. Στὸν πεζὸ τοῦτον κόσμο δὲν εἶχε θέσιν ὁ Λουκῆς. Ἔδωσε τὸ καταστάλαγμα τῆς σκέψης του καὶ ἔφυγε! Εἶναι ἀλήθεια τυχεροί, ὅσοι πεθαίνουν νέοι, μᾶς λέγει τὸ τραγούδι. Ἔφυγε καὶ φτερούγισε καὶ πέταξε κι’ ἄφησε πίσω ἕνα ἔργο ποὺ θὰ μείνῃ αἰώνιο κι’ ἀθάνατο. Τὸ καλύτερο θυμίαμα στὴ μνήμη του εἶναι νὰ βοηθήσωμε νὰ γίνῃ πραγματικότης τὸ φωτισμένο ἔργο ποὺ μᾶς ἄφησε. Κύριοι συνάδελφοι, ἐνώπιον τῆς ὁλομελείας τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐθεώρησε σκόπιμον νὰ φέρῃ τὸ κόμμα τῆς ΕΡΕ πρὸς πληρεστέραν συζήτησιν τὸ Ν. Δ. «περὶ ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τῆς Γενικῆς (Στοιχειώδους καὶ Μέσης Ἐκπαιδεύσεως) ποὺ μαζὶ μὲ τὰ ἄλλα δύο περὶ Παιδείας νομοσχέδια, ποὺ θὰ ἐπακολουθήσουν, ἤτοι τῆς Τεχνικῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ περὶ Ἀνωτάτων Σχολῶν, θ’ ἀποτελέσουν τὸν Καταστατικὸν Χάρτην τῆς Ἑλληνικῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸ πνευματικό, κοινωνικὸ καὶ ἱστορικὸ ὁρόσημο τοῦ νέου Ἑλληνικοῦ Πολιτισμοῦ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ὀφείλωμεν χάριτας εἰς τὴν ΕΡΕ γιατὶ ἐπανέφερε τὸ τόσον σοβαρὸν αὐτὸ νομοθέτημα πρὸς συζήτησιν, γιατὶ συμβαίνει τώρα τὸ νομοθέτημα αὐτὸ νὰ μὴ ἔχῃ μόνον μέλλον, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ καὶ παρόν. Καὶ ἔτσι θὰ κριθῇ κάτω ἀπὸ τοὺς προβολεῖς τῆς πρώτης ἐφαρμογῆς του. Κύριοι συνάδελφοι, σὲ κάποια ὁμιλία του πρὸς τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας, κ. Παπανοῦτσος, ποὺ ἀποτελεῖ μία ἀπὸ τὶς φωτεινότερες πνευματικὲς μορφὲς τοῦ τόπου μας, ἐτόνισε ὅτι μὲ τὸ νομοθέτημα αὐτὸ χτίζομεν Μητρόπολιν. Μάλιστα, κύριοι συνάδελφοι, τὸν Μητροπολιτικὸ Ναὸ τῆς Παιδείας ἐκτίσαμε μὲ τὸ νομοθέτημα αὐτὸ καὶ κανεὶς δὲν θὰ γίνῃ βέβηλος καὶ ἱερόσυλος γιὰ νὰ τὸν γκρεμίσῃ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἤθελα πρὶν προχωρήσω στὴν ἀνάλυσι νὰ ἐκδηλώσω τὴν ἰδιαίτερη εὐτυχία καὶ χαρά μου, ποὺ σᾶς ἀπασχολῶ μὲ τὸ μεταρρυθμιστικό, περὶ Παιδείας, νομοθέτημα, τοῦ ὁποίου αἰσθάνομαι τὸ βάρος τῆς εὐθύνης ἀπέναντι τῆς Ἱστορίας τῆς Παιδείας καὶ τοῦ Ἔθνους. Καὶ τοῦτο γιατὶ συμβαίνει μέσα στὶς μορφωτικές του ἀποσκευὲς νὰ περικλείω κι’ ἕνα πτυχίο 3ετοῦς φοιτήσεως σὲ Διδασκαλεῖο. Πρὶν εἰσέλθω στὴ διακονία τῆς θέμιδος ἔχω ἱερουργήσει στὸν ἱερὸ θόλο τοῦ Σχολείου. Πρὶν θητεύσω στὴν δικηγορία, διεκόνησα στὰ πρῶτα νεανικά μου χρόνια στὸ Ναὸ τῆς Παιδείας. Καὶ ὑπῆρξε τότε ἡ πλέον δημιουργικὴ περίοδος μέσα στὰ Σχολεῖα. Ἐλευθέριος Βενιζέλος Κυβερνήτης. Ὑπουργὸς Παιδείας Γ. Παπανδρέου. Ἄνεμος Δημοκρατίας, προόδου καὶ φιλελευθερισμοῦ σ’ ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς κοινωνικῆς ζωῆς..... Θυμᾶμαι ποὺ πετάξαμε τότε τὸν «Ἔρβαρτο» μὲ τὰ στάδια καὶ εἴχαμε εἰσαγάγει στὰ Σχολεῖα τὶς σύγχρονες παιδαγωγικὲς μεθόδους: Τὸ «Σχολεῖο Ἐργασίας», τὸ «Σχολεῖο τῆς Δράσεως», τὸ «Σχολεῖο τῆς Ζωῆς». Περίοδος ἀκμῆς καὶ ἀναγεννήσεως ποὺ τὴν ἀνέκοψε κατόπιν ἡ 4η Αὐγούστου καὶ ὁ πόλεμος...... Ἤσκησα, κ. συνάδελφοι, ἔμπρακτα τὸ ὑψηλὸ λειτούργημα τοῦ δασκάλου κι’ ἔζησα καὶ ἔνοιωσα ὅλες τὶς πίκρες καὶ τὶς δοκιμασίες, τοὺς καϋμοὺς καὶ τὶς λαχτάρες, ποὺ νοιώθει κάθε ἐκπαιδευτικός. Ὑπηρέτησα, κ.κ. συνάδελφοι, 14 συναπτὰ ἔτη τὴν Παιδείαν κι’ ἔδωσα ὅλον τὸν ζῆλον καὶ τὴν ζωτικότητά μου τῆς νεαρᾶς ἡλικίας. Μὰ πιστέψατέ με, πὼς ποτὲ δὲν μοῦ χαμογέλασε δὲν μοὔδωσε χαρά. Μοναδικὴ χαρὰ ἡ γλυκειὰ μορφὴ τοῦ παιδιοῦ... Τὶ χαρὰ νὰ νοιώσῃς, ὅταν παλεύῃς μὲ χίλιες ἀντιξοότητες; Νὰ παλεύῃς χωρὶς καμμιὰ συμπαράστασι τῆς Πολιτείας, καμμιὰ κατανόησι. Νὰ μὴ ἔχῃς κανένα ἐποπτικὸ καὶ βοηθητικὸ μέσο καὶ νὰ ξοδεύῃς κι’ ἀπ’ τὴν τσέπη σου ἀκόμη γιὰ βιβλία, γιὰ χαρτί, γιὰ κιμωλία.... Γι’ αὐτὸ καὶ φρόντισα νὰ μετακινηθῶ εἰς ἄλλο ἐπάγγελμα. Ἀντιλαμβάνεσθε, κ. συνάδελφοι, τὴν παιδαγωγικὴ δὲν τὴν διδάχτηκα στὴ θεωρία μόνον, τὴν ἐφήρμοσα καὶ στὴν πράξη, μέσα στὸ Σχολεῖο, στὸ παιδί, καὶ ἀπεκόμισα ἀρκετὴν ἐμπειρίαν γιὰ τὸ ἔργο τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ. Κι’ εἶχα στὴ ζωή μου κι’ ἕνα ξεχωριστὸ προνόμιο τῆς μοίρας. Συνέβη νὰ διορισθῶ καὶ νὰ διατελέσω δάσκαλος μὲ προϊστάμενό μου Ὑπουργὸ τὸν μεγάλο ἐμπνευστὴ τῆς Παιδείας Γεώργιο Παπανδρέου, τοῦ ὁποίου —τὶ τύχη ἀλήθεια— εἶμαι σήμερα βουλευτής του κι’ ἐκεῖνος Ἀρχηγός μου!... Καὶ θεωρῶ τοῦτο ἰδιαίτερη εὔνοια τῆς τύχης γιατὶ εἶναι ὡμολογημένο, ὅτι ὄχι μόνον ἡ Ἑλλάς, ἀλλὰ ὁλόκληρος ἡ σύγχρονος Εὐρώπη δὲν ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἐκτὸς τοῦ ἀειμνήστου Ἐδουάρδου Ἐρριώ, ἄλλη πολιτικὴ φυσιογνωμία ποὺ νὰ ἔχῃ ἰδιαίτερα ἀσχοληθῆ μὲ τὴν Παιδείαν ἐκτὸς τοῦ Γεωργίου Παπανδρέου. Ὁ Γ. Παπανδρέου δὲν εἶναι μόνον ἐθνικὸς καὶ κοινωνικὸς ἀνακαινιστής, εἶναι προπαντὸς ἀναμορφωτής, ἐραστὴς τῆς Παιδείας. Ὅλη του ἡ ζωὴ εἶναι τὸ ὅραμα, τὸ ἀσίγαστο πάθος γιὰ τὴν Παιδεία. Ὅλη του ἡ ἀγωνιστικὴ πορεία στόχον ἔχει τὴν Παιδεία. Ὁραματίζεται συνεχῶς τὴν ἀναγέννησιν τῆς Παιδείας. Ὁραματίζεται καὶ πιστεύει πὼς ἀνθρώπινη τελειότητα δὲν μποροῦμε νὰ ἔχωμεν ἂν δὲν προσέξωμεν τοὺς νέους, τὶς τρυφερὲς ὑπάρξεις, τὰ νεαρὰ βλαστάρια, τοὺς ἐκπαιδευτικούς. «Μαζὶ παιδιὰ θὰ φτιάξωμε τὴν Ἑλλάδα» ἔλεγε στοὺς δασκάλους, ὅταν ἀνέλαβε τὴ διακυβέρνησι τῆς Χώρας. Καὶ θὰ κατέληγα: Ἂν ὁ Γ. Παπανδρέου εἶναι σήμερα Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος κι’ ἂν ἔσπασε τὰ σιδηρᾶ φράγματα τῶν ἀντιπάλων, ποὺ τόσον ἐπιμελημένα εἶχαν στήσει εἶναι γιατὶ μίλησε στὴν ψυχὴ τῆς νεολαίας. Τοὺς ἔδωσε ἰδανικά, πνευματικὴ τροφή. Συνήγειρε κι’ ἐδόνησε τὴν νεότητα. Τοὺς συνήρπασε, ἔπιασε τὸν παλμό τους, τοὺς ἔκαμε φάλαγγα, στρατιά, καὶ μ’ αὐτοὺς ἐξεπόρθησε τὴν τυραννικὴ παράταξι τοῦ Καραμανλικοῦ Κράτους. Θυμᾶμαι στὶς περιοδεῖες μὲ πόσο πάθος τοὺς μιλοῦσε! Κρεμόντουσαν οἱ νέοι ἀπὸ τὰ χείλη του σὰν νὰ ἄκουγαν τοῦ μάγου τὴ φλογέρα. Πόση δίψα, ἀλήθεια αἰσθάνονταν οἱ νέοι μας γιὰ μόρφωσι, γιὰ παιδεία, γιὰ Δημοκρατία.... Κύριοι συνάδελφοι, θεματοφύλαξ στάθηκε ἀνὰ τοὺς αἰῶνας ἡ Παιδεία τοῦ ἀνθρώπινου πολιτισμοῦ. Πνευματικὸς πολιτισμὸς καὶ Παιδεία, κατὰ τοὺς ἀρχαίους Ἕλληνες προγόνους μας, συμπορεύονται καὶ ταυτίζονται. Διότι χαρακτηριστικὸ γνώρισμα τοῦ πολιτισμοῦ εἶναι τὸ παιδευτικὸν καὶ τὸ μορφωτικὸν γνώρισμα. Κατὰ τοὺς ἀρχαίους Ἕλληνες ἡ Παιδεία εἶναι ἕνα εὐρύτατον πνευματικὸν φαινόμενον τοῦ κοινωνικοῦ βίου τῶν ἀνθρώπων ποὺ εἶναι συνυφασμένη μὲ τὸν πολιτισμόν. Ὁ πολιτισμός, ἔλεγαν, πρέπει νὰ μορφώνῃ καὶ νὰ διαπαιδαγωγῇ. Δὲν νοεῖται γιὰ τοὺς ἀρχαίους, οὔτε πολιτικὸς πολιτισμός, οὔτε πνευματικός, οὔτε καλλιτεχνικὸς ἂν δὲν διαπαιδαγωγῇ καὶ δὲν μορφώνῃ. Τὸ ἀρχαῖον Κράτος ἔπρεπε, νὰ προσέχῃ τὴν διαπαιδαγώγησιν καὶ τὴν βελτίωσιν τῶν πολιτῶν. Εἶπεν ὁ θεῖος Πλάτων: «Πολιτεία τροφὴ ἀνθρώπων ἐστί, καλὴ μὲν ἀγαθῶν, ἡ δ’ ἐναντία κακῶν». Ἡ ἀρχαία Ἑλληνικὴ «Πόλις», ὅπως ὠνομάζετο τὸ ἀρχαῖον Κράτος, ἦταν στοὺς χρόνους τῆς ἀκμῆς της παιδαγωγοῦσα πολιτικὴ κοινότης μὲ κεντρικὴ μορφὴ τὸν πολίτη— ἄνθρωπο. Στὴν ἀρχαία περίοδο τῆς ἀκμῆς δὲν ἐδίδασκε καὶ δὲν διαπαιδαγωγοῦσε μόνον ὁ διδάσκαλος. Ὁ Ἀριστοφάνης στοὺς «Βατράχους» (στ. 1054) ρητῶς μᾶς βεβαιώνει, ὅτι ὁ ποιητὴς εἶναι ὁ παιδαγωγὸς τῶν ὡρίμων, ὅπως ὁ διδάσκαλος ὁ παιδαγωγὸς τῶν μικρῶν παιδιῶν. «Τοῖς μὲν γὰρ παιδαρίοισιν ἐστὶ διδάσκαλος, ὅστις φράζει, τοῖσιν δ’ ἡβῶσι ποιηταί». Τὸ θέατρον ἦτο Σχολεῖον τοῦ Λαοῦ. Τὰ δράματα δὲν παριστάνοντο, δὲν ἀνεβιβάζοντο. «Ἐδιδάσκοντο». Ὁ Σοφοκλῆς «ἐδίδασκε». Ὁ Αἰσχύλος «ἐδίδασκε». Ἀλλὰ παιδαγωγοὶ καὶ διδάσκαλοι τοῦ Λαοῦ, δὲν ἦσαν μόνον οἱ ποιηταί, οἱ καλλιτέχναι, οἱ μουσικοί, οἱ φιλόσοφοι. Παιδαγωγοὶ τοῦ λαοῦ ἦσαν καὶ οἱ πολιτικοί. Οἱ μεγάλοι πολιτικοὶ Σόλων καὶ Περικλῆς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἔμειναν κλασσικὰ παραδείγματα παιδαγωγῶν πολιτικῶν. Καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, κ. συνάδελφοι, πρέπει νὰ ἀντιληφθῶμεν, ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτὴν διδάσκομεν καὶ παιδαγωγοῦμεν. Ἂς προσέξωμεν νὰ ὀφελήσωμεν τὸν λαὸν μὲ τὰς συζητήσεις καὶ νὰ μὴ τὸν βλάψωμεν. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ παιδαγωγικὸ καὶ ἀνθρωπιστικὸ ἔργο εἶναι μεγάλο, εἶναι λεπτό. Πρέπει νὰ ἔχῃ τὴ σφραγῖδα τῆς ἀρετῆς, τοῦ ἀγαθοῦ καὶ πρὸ παντὸς τῆς ἀλήθειας. Ὁ μεγάλος Ἀμερικανὸς λογοτέχνης Τζὼν Στάϊνμπεκ ποὺ πῆρε τὸ βραβεῖο Νόμπελ τὸ 1962 γράφει κάπου στὸ βιβλίο του «Ἀνατολικὰ τῆς ΕΔΕΜ»: «Ὅταν γιὰ πρώτη φορὰ ἕνα παιδὶ βλέπῃ τοὺς μεγάλους, ὅπως εἶναι πραγματικά, ὅταν γιὰ πρώτη φορὰ μπαίνῃ μέσ’ τὸ κεφαλάκι του πὼς οἱ μεγάλοι δὲν ἔχουνε καμμιὰ θεϊκὴ νοημοσύνη, πὼς ἡ κρίση τους δὲν εἶναι πάντα δυνατή, ἡ σκέψις τους ὄχι πάντα ὀρθή, τὰ λόγια τους ὄχι πάντα ἀληθινά, ὁ κόσμος του σωριάζεται σ’ ἕνα χάος τρομαχτικό. Τὰ εἴδωλα γκρεμίζονται κι’ ἡ ἀσφάλεια πάει περίπατο. Κι’ ἕνα εἶναι βέβαιο σχετικὰ μὲ τὸ γκρέμισμα τῶν θεῶν. Δὲν γκρεμίζονται λιγάκι. Τσακίζονται καὶ γίνονται θρύψαλα. Κι’ εἶναι δύσκολο νὰ τοὺς ξαναστήσῃς. Κι’ ὁ κόσμος τοῦ παιδιοῦ δὲν θἆναι ἀκέραιος κατόπιν γιατὶ δὲν θὰ λαμποκοπᾶνε ὅπως πρωτύτερα». Ἐλέχθη κατὰ κόρον ἀπὸ ὁμιλητὰς τῆς μείζονος Ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅτι τὸ νομοθέτημα αὐτὸ ἦτο προϊὸν βεβιασμένης σκέψεως. Ἀλλὰ ἡ ἐπίκρισις αὐτὴ δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Κατὰ κόρον ἐτονίζετο ἐπὶ ὁλοκλήρους δεκαετηρίδας ὅτι ἡ παιδεία μας ἦτο ὁ μεγάλος ἀσθενής. Ἀπὸ τὸν Βʹ παγκόσμιον πόλεμον ὅλες οἱ Εὐρωπαϊκὲς χῶρες ἔχουν βαλθῆ νὰ ἀνανεώσουν τὸν ἐκπαιδευτικό τους ὁπλισμὸ γιατὶ τὰ καταπληκτικὰ ἅλματα τῆς ἐπιστήμης χαράσσουν ἀποφασιστικὴ καμπὴ στὴν πορεία τῆς ἀνθρωπότητος. Ζοῦμε πλέον τὶς μεγαλύτερες καὶ τὶς πλέον κοσμογονικὲς στιγμὲς τῆς ἀνθρωπότητος. Αἱ μεγαλιώδεις κατακτήσεις τῆς ἐπιστήμης ἀσκοῦν καθοριστικὴ ἐπίδραση στὴ ζωὴ τῶν λαῶν. Δὲν ὑπάρχει ἄλλη περίοδος, μετὰ τὴν ἀναγέννησι, ποὺ νὰ ἔχῃ προκαλέσει τόση ριζικὴ ἀναθεώρησι τῶν ἀξιῶν καὶ τῶν ἐπιστημονικῶν δοξασιῶν μὲ ἀπίθανες ἐξελίξεις. Ἐγύρισα τὸ θέρος τὴν Ἀμερικὴ καὶ εἶδα ἀπίθανες τεχνικὲς ἐξελίξεις. Ὅλα ἐμπνέουν τέχνη, μέθοδο, τελειότητα. Ἀνάλογα μὲ τὶς ἐξελίξεις καὶ τὶς κατακτήσεις τῆς ἐπιστήμης διεμορφώθησαν καὶ τὰ νέα παιδαγωγικὰ ρεύματα. Ἕνα πλήρη καὶ ἐπιτυχῆ ὁρισμὸ τοῦ σκοποῦ τῆς μορφώσεως μᾶς δίδει ὁ Ἀντρὲ Ζίγκριφιντ, ὁ ὁποῖος λέγει: «Γενικὴ μόρφωσις εἶναι ἡ ἱκανότης τοῦ νὰ ἠμπορῇ κανεὶς νὰ ἀντιλαμβάνεται ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν τὰ προβλήματα ποὺ τὸν περιβάλλουν καὶ νὰ λαμβάνῃ θέσιν ἐπ’ αὐτῶν». Ἡ δὲ παγκόσμιος διακήρυξις τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸ ἄρθρον 26 προσδιορίζει τὰς κατευθύνσεις τῆς παιδείας κάθε Ἔθνους ὡς ἑξῆς: «Σκοπὸς τῆς παιδείας ἑκάστου Ἔθνους εἶναι ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἀνθρωπίνης προσωπικότητος καὶ ἡ ἐνίσχυσις τοῦ σεβασμοῦ τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων καὶ τῶν θεμελιωδῶν ἐλευθεριῶν. Ἡ κατανόησις, ἡ ἀνεκτικότης καὶ ἡ φιλία μεταξὺ πάντων τῶν Ἐθνῶν καὶ ὁμάδων καὶ ἡ ἀνάπτυξις τῆς δράσεως διὰ τὴν διατήρησιν τῆς εἰρήνης». Καὶ ἐνῷ ἔτσι ἐξελίσσεται ἡ ζωὴ καὶ πορεύεται ἡ ἀνθρωπότης, ἐδῶ στὴν Ἑλλάδα τὰ σχολεῖα μας ἐξακολουθοῦσαν νὰ ἔχουν ὡς ἐκπαιδευτικὸ σύστημα τὸ Βαυαρικὸ σύστημα τοῦ 1834 καὶ ὡς πρόγραμμα ἀναλυτικό, τὸ πρόγραμμα ποὺ εἰσήχθη τὸ 1913 μὲ τὰ ὠὰ τὰ ἴα καὶ τὰ ρόδα! Ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις ποὺ ἀπασχολεῖ τὴν πνευματικὴ ἡγεσία τοῦ τόπου μας ἐδῶ καὶ 50 χρόνια βαδίζει πάντοτε μὲ βῆμα σημειωτόν, μὲ στασιμότητα γιατὶ δὲν εὑρέθησαν τολμηροὶ ἐκπαιδευτικοὶ ἡγέται νὰ τὴν ἐπιβάλουν, φοβούμενοι τὴν ἀντίδρασιν τῶν «σκοταδιστῶν» τῶν ἀρνητῶν ποὺ πάντοτε θὰ ὑπάρχουν. Καὶ εἴχαμε μείνει πίσω, πολὺ πίσω, κ. συνάδελφοι, ἐνῷ τ’ ἄλλα κράτη ὁλοταχῶς ἐβάδιζαν. Ἔπρεπε νὰ πάρῃ τὸ πηδάλιον τοῦ ἔθνους εἰς τὰς χεῖρας του ὁ μεγάλος δραματιστὴς ὁ Γ. Παπανδρέου, ποὺ μέσα του ἀναβλύζει παιδεία γιὰ νὰ ἐπιβληθῇ νομοθετικῶς ἡ μεταρρύθμισις. Τὸ Νομοθέτημα αὐτὸ κ. συνάδελφοι, δὲν εἶναι συνεπῶς βεβιασμένον. Εἶναι ἀρκετὰ μελετημένο καὶ ἐκφράζει τὶς λαχτάρες καὶ τοὺς πόθους μιᾶς ὁλάκερης γενεᾶς τῶν ὁποίων ἐκφραστὴς εἶναι ὁ Γ. Παπανδρέου, ποὺ εἰσήγαγεν ἕνα μέρος τῶν μεταρρυθμίσεών του τὸ 1930–32, ὅταν ἦτο τὸ πρῶτον Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ἔλυσε τότε τὸ στεγαστικὸ πρόβλημα τῆς παιδείας. Σὲ 100 χρόνια εἶχαν κτισθῆ 1.400 διδακτήρια καὶ σὲ 2 χρόνια 3.000!!! Μέγα ἱστορικὸ κειμήλιο στὴν ἱστορία τῆς Παιδείας στὴ χώρα μας εἶναι ἡ πρώτη ἐγκύκλιος διαταγὴ ποὺ ἐξαπέστειλε στοὺς ἐκπαιδευτικοὺς ὁ Γ. Παπανδρέου, ὅταν τὸ 1930, ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ μεγάλου ἀνακαινιστοῦ καὶ ἀναμορφωτοῦ Ἐλ. Βενιζέλου, ἀνέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας. Φέρει ἀριθμὸν 80871 καὶ ἡμερομηνίαν 30.12.1930. Ἀξίζει νὰ σᾶς τὴν διαβάσω γιατὶ ἀναβλύζει πάθος, ἄρωμα, παλμὸ καὶ χαράσσει τὴν ἰδεώδη πορεία τῆς Παιδείας καὶ τοῦ μέλλοντος.

«Ι. ΤΑ ΙΔΑΝΙΚΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Ἐγκύκλ. ἀριθ. 80871. 30 Δεκεμβρίου 1930 Πρὸς ἅπαντας τοὺς λειτουργοὺς τῆς Μέσης καὶ Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως Ἡ ἐκπαίδευσις εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ψυχικὴ λειτουργία. Δὲν ἀρκεῖ οὔτε ἡ εὐπρέπεια τῶν σχολικῶν κτιρίων, οὔτε ἡ ἐπιστημονικὴ μόρφωσις τοῦ διδασκάλου καὶ ἡ μετάδοσις ἐπαρκῶν γνώσεων εἰς τοὺς μαθητάς, διὰ νὰ ἔχῃ ἐκπληρώσει ἡ Παιδεία τὴν ἀποστολήν της. Χρειάζεται, πρὸ παντὸς Πίστις. Μόνον, ὅταν οἱ διδάσκαλοι πιστεύουν εἰς ὡρισμένα ἰδανικά, ἠμποροῦν, ἀπὸ τὸ περίσσευμα τῆς καρδίας των, νὰ τὰ μεταγγίσουν εἰς τὰς ψυχὰς τῶν μαθητῶν. Διότι ὁ ὑπέρτατος σκοπὸς τῆς Παιδείας εἶναι ἡ δημιουργία Ἀνθρώπων. Καὶ ἄνθρωποι δὲν ὑπάρχουν χωρὶς εἰλικρινῆ καὶ βαθεῖαν πίστιν πρὸς τὰ ἀνώτερα ἰδανικὰ τῆς Ζωῆς. Ἐρωτᾶται: Ποῖα εἶναι τὰ ἰδανικὰ τῆς Ζωῆς, τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ ἐμπνεύσῃ ἡ Ἐκπαίδευσις; Μὲ ἄλλους λόγους ποῖα εἶναι τὰ ἰδανικὰ τῆς Ἐκπαιδεύσεως; Προφανῶς, τὰ ἰδανικὰ τοῦ Ἔθνους. Ὁ πολεμικὸς ὅμως σάλος, ὅπως ἐπέφερε πνευματικὴν καὶ ἠθικὴν ἀναρχίαν, κλονισμὸν τῶν παλαιῶν ἀξιῶν, τοιουτοτρόπως ἐπέφερε καὶ σύγχυσιν εἰς τὴν ἀντίληψιν τῶν ἐθνικῶν ἰδανικῶν, ἡ ὁποία βεβαίως ἐπηρέασε καὶ τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἀλλὰ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν ἐπείγει ἡ ἀποσαφήνισις. Διότι ὁ διδάσκαλος καθ’ ἡμέραν ὀφείλει νὰ διδάσκῃ.... Ὑπάρχουν σήμερον δύο παρεξηγήσεις τοῦ ἐθνικοῦ ἰδεώδους: Παλαιοὶ ἄνθρωποι, ἀδύνατον ν’ ἀντιληφθοῦν τὸ Ἐθνικὸν ἰδεῶδες χωρὶς πολεμικὸν μένος καὶ ἐδαφικὴν διεκδίκησιν, καὶ διὰ τοῦτο ἀρνοῦνται τὴν Εἰρήνην. Νεώτεροι ἄνθρωποι, ἀδυνατοῦν ν’ ἀντιληφθοῦν τὴν εἰρήνην χωρὶς διεθνιστικὸν χαρακτῆρα. Καὶ διὰ τοῦτο, ἐν ὀνόματι τῆς Ἀνθρωπότητος, ἀρνοῦνται τὸ Ἔθνος. Οἱ πρῶτοι πιστεύουν εἰς τὸ πολεμικόν, ἐδαφικόν, ποσοτικόν, ἐθνικὸν ἰδεῶδες. Οἱ δεύτεροι πιστεύουν εἰς τὸ εἰρηνικόν, διεθνιστικὸν ἰδεῶδες. Καὶ οἱ δυὸ πλανώμενοι... Διότι ἡ Εἰρήνη δὲν εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν, ἀλλὰ εἰς ἁρμονίαν πρὸς τὸ Ἔθνος. Ἡ Εἰρήνη περιέχει τὴν Ἐθνικὴν Ἄμυναν. Καὶ ἡ Ἀνθρωπότης εἶναι κενὴ χωρὶς περιεχόμενον χωρὶς εὐγενῆ ἅμιλλα τῶν Ἐθνῶν. Διὰ τοῦτο, ἡ πίστις τῆς Δημοκρατίας, καὶ συνεπῶς ἡ πίστις τῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἶναι τὸ εἰρηνικόν, ποιοτικόν, ἐθνικὸν ἰδεῶδες. Οὔτε ὁ πόλεμος, οὔτε ἡ εἰρήνη εἶναι σκοποὶ τῶν Ἐθνῶν. Καὶ ὁ πόλεμος καὶ ἡ εἰρήνη εἶναι μέσα διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἀνωτέρου προορισμοῦ τῶν Ἐθνῶν, διὰ τὴν δικαίωσιν τοῦ λόγου τῆς ὑπάρξεώς των. Ἐφ’ ὅσον τὸ Ἔθνος ἦτο ὑπόδουλον, ἡ Ἐθνικὴ Ἀποκατάστασις ἀπετέλει τὸ ἰδεῶδες. Καὶ διότι δὲν ἐπετυγχάνετο μὲ τὴν εἰρήνην, ἐχρειάζετο πόλεμος. Μετὰ τὴν ἐθνικήν μας ἀποκατάστασιν, τὸ ἰδεῶδες εἶναι ἡ λαϊκὴ εὐημερία καὶ ἡ δημιουργία ἀνωτέρου πολιτισμοῦ, δηλαδή, ἡ Ἐθνικὴ Ἀναγέννησις. Τὴν Ἐθνικὴν Ἀναγέννησιν ὑπηρετεῖ ἡ εἰρήνη. Καὶ ὁ πόλεμος δὲν χρειάζεται πλέον, παρὰ μόνον ὡς Ἐθνικὴ ἄμυνα. Διὰ νὰ συνοψίσωμεν: Τὸ ἰδεῶδες τοῦ πρώτου αἰῶνος τῆς ἐλευθερίας ὑπῆρξεν ἡ Μεγάλη Ἰδέα, ἡ Ἐθνικὴ Ἀποκατάστασις. Τὸ ἰδεῶδες τοῦ δευτέρου αἰῶνος, εἰς τὸ ὁποῖον εἰσήλθομεν, εἶναι ἡ Ἐθνικὴ Ἀναγέννησις, ἐπίσης Μεγάλη Ἰδέα. Ἡ ἐπιδίωξις τῆς Ἐθνικῆς Ἀναγεννήσεως, ἀποτελεῖ τὸ ἰδανικὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ὁ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων

Ὑπουργὸς

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ»

Ὅλα τὰ ἐπίσημα στοιχεῖα τὰ ὁποῖα μᾶς ἔδιδαν διάφοροι εἰδικοὶ ὀργανισμοί, ὅπως αἱ Ὁμοσπονδίαι δασκάλων καὶ καθηγητῶν, οἱ Διεθνεῖς Ὀργανισμοὶ τοῦ Ο.Η.Ε., τῆς ΟΥΝΕ-ΣΚΟ, τοῦ Ὀργανισμοῦ Οἰκονομικῆς Συνεργασίας καὶ Ἀναπτύξεως κλπ., παρουσίαζαν τὴν Ἑλλάδα στὸν ἐκπαιδευτικὸν τομέα νὰ διεκδικῇ τὴν τελευταίαν θέσιν ὄχι μόνον μεταξὺ τῶν πολιτισμένων χωρῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν ὑπὸ ἀνάπτυξιν. Οὔτε κἂν εἰς ἀνεκτὸν σημεῖον εὑρίσκεται ἡ Παιδεία μας, ἐτόνισεν ὁ τ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Γρηγ. Κασιμάτης. Ἀπὸ τὸ 1956 ἡ συμβολὴ τοῦ Ἐθνικοῦ Εἰσοδήματος στὶς δαπάνες τῆς Παιδείας δὲν ὑπερέβαινε τὸ 1,5% περίπου καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ 7% περίπου. Προσωπικὸν ἐλάχιστον (1 πρὸς 44 ἡ Στοιχ. Ἐκπαίδευσις, 1 πρὸς 31 ἡ Μέση, 1 πρὸς 32 ἡ Ἀνωτάτη). Διδακτήρια ἐλλιπέστατα. Γνωρίζετε ὅτι ἐφονεύθη δημοδιδάσκαλος διότι ἀνέβηκε νὰ διορθώσῃ τὰ κεραμίδια!!! Ἐποπτικὰ μέσα ἀνύπαρκτα. Μ’ ἕνα χάρτη καὶ τὴν κιμωλία γινόταν ἡ διδασκαλία. Βιβλία, πανάκριβα. Ὁ ἕνας δανειζόταν ἀπὸ τὸν ἄλλο. Στὸ Πανεπιστήμιο κι’ ὁ δανεισμὸς ἀκόμη ἦτο ἀπηγορευμένος. Ἔμενες στάσιμος, ἐὰν δὲν προσεκομίζετο ἀπόδειξις τοῦ βιβλιοπώλου, ὅτι πράγματι ἠγοράσθη τὸ σύγγραμμα τοῦ Πολυγράφου. Τὸ 15% διὰ τὴν Παιδεία εἶχε γίνει τὸ μέγα πάθος τῆς νεότητος ποὺ περιέτρεχε ὅλη τὴν Ἑλλάδα γιὰ νὰ μαζέψῃ ὑπογραφές... Οἱ νέοι μας μπροστὰ στὴν κατάστασιν αὐτὴ τῆς ἀμορφωσιᾶς καὶ τῆς πολυτελοῦς Παιδείας ποὺ δὲν τὴν προσήγγιζαν ἀναγκάζονται νὰ φεύγουν, νὰ μεταναστεύουν γιὰ ἀνεύρεση τύχης. Αὐτὴ τὴν κατάστασιν ἦλθε νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ νομοθέτημα αὐτὸ καὶ τὰ 2 ἄλλα ποὺ θὰ ἔλθουν πρὸς συζήτησιν καὶ θ’ ἀποτελέσουν τὸν καταστατικὸ χάρτην τῆς συγχρόνου Παιδείας ἐνηρμοσμένης μὲ τὶς σημερινὲς ἀξιώσεις καὶ τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς τεχνικῆς. Τὰ δημοσιογραφικὰ ὄργανα τῶν 2 Ὁμοσπονδιῶν τῆς ΟΛΜΕ καὶ τῆς Διδασκαλικῆς τὸ «Δελτίον τῆς ΟΛΜΕ» καὶ τὸ «Διδασκαλικὸν Βῆμα» τῆς διδασκαλικῆς Ὁμοσπονδίας, ἔχουν ἀναπέμψει ἀπὸ τὶς στῆλες τους ὕμνους καὶ θυμιάματα ποὺ μαρτυροῦν μὲ πόση χαρὰ εἶδε τὸ Νομοθέτημα αὐτὸ ὁ ἐκπαιδευτικὸς κόσμος. Οἱ ἐκπαιδευτικοὶ ἐπανηγύρισαν τὴν ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισι γιατὶ αὐτοὶ ζοῦν τὰ προβλήματα τῆς Παιδείας καὶ βλέπουν τώρα νὰ ἐκπληρώνωνται τὰ ὁράματα αὐτῶν καὶ τῶν παιδιῶν. Καὶ δὲν εἶναι νοητὸν νὰ ἔρχεται ὁ συνάδελφος κ. Βογιατζῆς καὶ νὰ μεταφέρῃ καὶ νὰ σκορπίζῃ ἀπαισιοδοξίαν εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς καὶ νὰ λέγῃ, ὅτι μέσα εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν ἔχει δημιουργηθῆ χαώδης κατάστασις. Καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτὸ ποὺ λέγει ὁ κ. Βογιατζῆς, ὅτι οἱ καθηγηταὶ καὶ οἱ διδάσκαλοι δὲν μποροῦν νὰ ἀνταποκριθοῦν. Τὸν πληροφορῶ, ὅτι χιλιάδες μηνύματα φθάνουν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας ἀπὸ τοὺς Διδασκάλους καὶ Καθηγητάς, τὰ ὁποῖα μηνύματα καταμαρτυροῦν, ὅτι τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν τὴν ἐνεστερνήσαν ὅλοι οἱ ἐκπαιδευτικοὶ λειτουργοὶ καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Εἶπεν ἐπίσης ὁ κ. Βογιατζῆς, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ εἴχαμε προετοιμασθῆ διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Ξεχνᾶ ὅμως ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι προετοιμαζόμεθα 50 χρόνια καὶ ἐκάμναμεν ἕνα βῆμα μπρὸς καὶ δύο πίσω καὶ ὅτι τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν τὴν ἐζητοῦσαν ἐπίμονα χρόνια τώρα οἱ Ἐκπαιδευτικοὶ Λειτουργοί, οἱ Γονεῖς καὶ ἡ Μαθητιῶσα Νεολαία. Ἔπρεπε λέγει, νὰ προετοιμάσωμε τὸν στρατόν, τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ μετὰ νὰ δίδαμε μάχη. Σᾶς ἀπαντῶ, κ. Βογιατζῆ: Ὁ στρατός, ὁλόκληρη ἡ διψασμένη γιὰ μάχη μαθητιῶσα νεολαία, ὑπῆρχε. Τοὺς ἀξιωματικούς, δασκάλους καὶ καθηγητάς, ποὺ λαχταροῦσαν γιὰ μεταρρύθμισι, τοὺς εἴχαμε. Ἔλειπεν ἡ μάχη. Αἲ λοιπόν, αὐτὴν τὴν μάχην τοὺς δώσαμε κι’ αὐτὴ ἡ μάχη διεξάγεται ἐπιτυχῶς καὶ τὸ νομοθέτημα προχωρεῖ γιὰ τὴ δόξα τοῦ μέλλοντος. Δώσαμε τὴν μάχην τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ ἐπετύχαμεν. Κι’ ἐνῷ κάθε μάχη ἔχει θύματα ἐδῶ ἡ μάχη ἐδόθη χωρὶς νὰ ὑπάρξουν θύματα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον θέμα ἀθροιστικὸν οὔτε λογιστικὸν οἱ δαπάνες καὶ οἱ ἐπενδύσεις γιὰ τὴν Παιδεία. Εἶναι θέμα ἀκόμη σημαντικώτερον. Κατεκτήθη μ’ αὐτὲς ἡ ψυχή, ἡ καρδιὰ τῆς σπουδαζούσης νεότητος. Ἔχουν κινητοποιηθῆ τὰ τεράστια ἀποθέματα τοῦ λαοῦ μας, πολιτιστικὰ καὶ πνευματικά. Εἶναι ἡ ἀναγνώρισις ποὺ γίνεται γιὰ πρώτη φορὰ στὸ λαὸ, ὅτι ἡ Παιδεία εἶναι δικαίωμα κι’ ὄχι προσφορά. Εἶναι τὰ ὁράματα τῆς φυλῆς μας. Εἶναι ἡ δόξα τῆς Δημοκρατίας! Παρέχονται μὲ τὸ νομοθέτημα: Δωρεὰν ἐγγραφή. Δωρεὰν συσσίτια. Δωρεὰν βιβλία. Δωρεὰν μεταφορὰ ἀπὸ τὸ χωριὸ σὲ σχολεῖο. Σὲ κοινὴ τράπεζα θὰ τρώγουν τὰ παιδιά μας φτωχὰ καὶ πλούσια. Ἐκεῖ θ’ ἀναπτύσσουν τὰ αἰσθήματα τῆς ἀγάπης, τῆς κοινωνικότητος, τῆς συναδελφικότητος. Τὸ ἴδιο φαγητὸ καὶ τὸ φτωχόπαιδο, τὸ ἴδιο κι’ ὁ κανακάρης τοῦ πλουσίου. Σὲ ἀντιρρήσεις ποὺ προεβλήθησαν γιατὶ νὰ συμπεριληφθοῦν στὴ δωρεὰν Παιδεία οἱ εὔποροι, ὁ Πρόεδρός μας ἀπήντησε: «Δὲν τὸ κάμνω γιὰ νὰ χαρισθῶ στοὺς πλουσίους, ἀλλὰ γιὰ νὰ μὴ ντρέπωνται οἱ φτωχοί». Κύριοι συνάδελφοι, μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοθέτημα πέραν τῶν ὀργανωτικῶν καὶ διοικητικῶν μέτρων ποὺ προβλέπει τὸ νομοθέτημα 5 εἶναι οἱ βασικοὶ στόχοι του: 1) Ἡ δωρεὰν Παιδεία. 2) Ἡ ἐπέκτασις τῆς ὑποχρεωτικῆς ἐκπαιδεύσεως μὲ τὸν διαχωρισμὸν τοῦ Γυμνασίου σὲ 2 κύκλους. 3) Ἡ ἰσοτιμία τῆς δημοτικῆς γλώσσης. 4) Ἡ ἀνθρωπιστικὴ παιδεία ὡς βάσις τῆς γενικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ εἶναι ἀκόμη... 5) Οἱ σκοποί. Δωρεὰν Παιδεία. Μὲ γνώμονα, ὅτι οἱ δαπάνες γιὰ τὴν Παιδεία ἀποτελοῦν ἐπενδύσεις πρώτου βαθμοῦ ἡ Ἕνωσις Κέντρου μὲ τὸ νομοθέτημα αὐτὸ προσέφερε τὴν δωρεὰν Παιδεία σ’ ὅλες τὶς βαθμίδες τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἕνα ὄνειρο τῶν γονέων, τῶν παιδιῶν, κι’ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἔγινε πραγματικότης. Θέτει, ἐπίσης, τὸ νομοθέτημα σὲ κίνησι μὲ γοργὸ ρυθμὸ τὸ θεσμὸ τῶν ὑποτροφιῶν, ποὺ εἶναι τὸ ὅραμα τοῦ Γ. Παπανδρέου, θεσμὸ ποὺ τὸν εἰσήγαγε τὸ 1951. 356.000 μαθηταὶ τρώγουν, κ. συνάδελφοι, στὰ συσσίτια τῶν σχολείων μὲ πρωϊνὸ καὶ γεῦμα. Ἄλλος στόχος τοῦ νομοθετήματος ἦτο ἡ ἐπέκτασις τῆς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως. Ἐπεξετάθη ἡ ὑποχρεωτικὴ ἐκπαίδευσις καὶ γίνεται ἀπὸ ἑξαετὴς ἐννεαετής. Κύριοι συνάδελφοι, μὲ τὶς σημερινὲς κατακτήσεις τῆς ἐπιστήμης, μὲ τὰ σημερινὰ θαύματα τῆς τεχνικῆς καὶ τῶν κοσμογονικῶν ἀνακατατάξεων, μὲ τὶς σύγχρονες ἀξιώσεις τῆς ζωῆς, μὲ τὴν εἴσοδό μας στὴν Εὐρωπαϊκὴ Κοινότητα, ποὺ καλούμεθα ν’ ἀνταγωνισθοῦμε κράτη μὲ βιομηχανικὴ παράδοσι ἑκατονταετηρίδων, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ὑποχρεωτικὴ ἐκπαίδευσις νὰ περιορίζεται στὰ 6 ἔτη. Οἱ περισσότερες χῶρες, ἐξαιρέσει τῆς Ἱσπανίας, Πορτογαλλίας καὶ Τουρκίας, σήμερον ἔχουν ὑποχρεωτικὴ παιδεία, πέραν τῶν 6 ἐτῶν. Ὁ κ. Τσάτσος, μάλιστα, μὲ τολμηροτέραν σκέψιν τὴν θέλει 12ετῆ. Καὶ ἐκεῖ πρέπει ἀργότερον νὰ βαδίσωμεν. Μὲ τὴν ἐννεαετῆ ὑποχρεωτικὴν ἐκπαίδευσιν τὸ ἀγροτόπαιδο θὰ γίνῃ ὁ σύγχρονος ἀγρότης καὶ θὰ πάρῃ τὶς ἀπαιτούμενες γνώσεις, ὥστε νὰ εἶναι γόνιμος καὶ δημιουργικὸς στὸ χωριό του. Καὶ τότε πιστεύομεν ν’ ἀνακοπῇ καὶ τὸ κῦμα τῆς μεταναστεύσεως, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν μεγαλύτερη αἱμορραγία τοῦ Ἔθνους μας. Μὲ τὰ μεγάλα ἅλματα τῆς προόδου καὶ μὲ τὰς ὑποδείξεις τοῦ Ὀργανισμοῦ Οἰκονομικῆς Συνεργασίας καὶ Ἀναπτύξεως γιὰ νὰ ἐπιζήσῃ ἡ Ἑλλὰς τὸ 1975 πρέπει στὴν πρωτογενῆ παραγωγὴ ν’ ἀσχολοῦνται 37% ἀντὶ 55% ποὺ ἠσχολοῦντο τὸ 1960. Καὶ τ’ ἄλλα ποσοστὰ νὰ περάσουν στὴν δευτερογενῆ καὶ τριτογενῆ παραγωγή. Καὶ αὐτὸ ἐπιτυγχάνεται μόνον μὲ τὴν παιδεία. Ὑπάρχει ἡ ἀντίρρησις, ὅτι θὰ στερήσωμεν τὴν οἰκονομίαν τοῦ χωριοῦ ἀπὸ τὴν προσφορὰν τῆς ἐργασίας. Μὰ ἡ ἐργασία ἀπαγορεύεται στὴν ἡλικία αὐτή. Καὶ ἡ ἐγκληματικότης καὶ τὰ ἀδικήματα συμβαίνουν στὴν κρίσιμη αὐτὴ ἡλικία τῶν 13–15 ἐτῶν ποὺ ἀνοίγομεν τὴν πόρτα τοῦ σχολείου κι’ ἀμολᾶμε τὰ παιδιὰ στὴ βιοπάλη. Ἀφήνομεν τὰ παιδιὰ μας ἐλεύθερα, ἀδέσποτα, χωρὶς καμμιὰ μέριμνα στὴν πιὸ κρίσιμη ἡλικία, στὴν ἡλικία ποὺ ἀρχίζει ἡ ἥβη, στὴν ἡλικία τῆς ἀσταθείας, τῆς ἀβεβαιότητας. Ἡ στατιστικὴ μᾶς λέγει ὅλοι οἱ ἐκτροχιασμοὶ καὶ τὰ ἀδικήματα τῶν ἀνηλίκων σημειώνονται στὴν κρίσιμη αὐτὴ ἡλικία τῶν 12–15 ἐτῶν. Καὶ γεννήθηκε τὸ ἐρώτημα: Ποῦ θὰ βρῆτε τόσα χρήματα γιὰ τὴν ἐφαρμογὴ τῆς 9ετοῦς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως; Ποῦ θὰ βρῆτε διδακτικὸ προσωπικό, ἐγκαταστάσεις, διδακτήρια καὶ μεταφορικὰ μέσα; Κύριοι συνάδελφοι, ὅλα τὰ Κράτη τὴν ἐπέκτασι τῆς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως τὴν πῆγαν σταδιακά. Καὶ μεῖς θὰ πᾶμε σταδιακά. Παρ’ ὅλα αὐτὰ ἐπετύχαμεν νὰ στεγάσωμεν αὐτὸ τὸ πρωτοφανὲς κῦμα ἐγγραφῆς μαθητῶν στὴν αʹ τάξι τοῦ Γυμνασίου. Ἐν ὅλῳ 92.000 παιδιὰ ἐνεγράφησαν ἐφέτος μὲ τὴν κατάργησι τῶν εἰσαγωγικῶν ἐξετάσεων καὶ τὴν δωρεὰν ἐγγραφὴν εἰς τὴν Αʹ Γυμνασιακὴν τάξιν, ἔναντι 60.000 τὸ 1963. Συνεπῶς αὔξησις κατὰ 50%. Πρέπει, κ. συνάδελφοι, νὰ πανηγυρίζῃ κανεὶς τὸ γεγονός, γιατὶ ἕνα ποσοστὸ 50% παραπάνω ἀπὸ τὰ Ἑλληνόπαιδα θ’ ἀνεβάσῃ τὴ μορφωτική του στάθμη. Καὶ ἐστεγάσθησαν ἅπαντες. Ἐξευρέθησαν αἴθουσες μὲ μισθώσεις. Θρανία κατεσκευάσθησαν. Καὶ ἐφηρμόσθη ἀκόμη καὶ ἡ ὑπερωριακὴ ἐργασία καθηγητῶν τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν. Νὰ λοιπόν, ὅτι τὸ νομοθέτημα ἔχει σημειώσει λαμπρὸν παρὸν καὶ βαδίζει πρὸς τὴν δόξαν τοῦ μέλλοντος. Τὸ νομοθέτημα, κ. συνάδελφοι, ἀρχίζει μὲ μιὰ φράσι: «Ἡ Γενικὴ Ἐκπαίδευσι περιλαμβάνει 2 βαθμίδας: Τὴν Ἐκπαίδευσι Αʹ βαθμοῦ καὶ τὴν Ἐκπαίδευσι Βʹ βαθμοῦ». Αὐτὸ σημαίνει, ὅτι καταργοῦνται αἱ λέξεις: Στοιχειώδης καὶ Μέση Ἐκπαίδευσις. Εἶχε καταντήσει: Στοιχειώδης Ἐκπαίδευσις νὰ σημαίνῃ «ὑποτυπώδη», «ἐμβρυώδη» ἐκπαίδευσι καὶ Μέση, ὅτι σημαίνει «μεσόστρατο», «διάδρομο» γιὰ τὸ Πανεπιστήμιο. Οἱ ὅροι αὐτοὶ σήμερα εἶναι ἀπαράδεκτοι. Κι’ ἐρχόμεθα τώρα στὴν ἐκπαίδευσι Βʹ βαθμοῦ. Αὐτὴ χωρίζεται πλέον σὲ δύο αὐθυπάρκτους κύκλους. Στὸ Γυμνάσιο μὲ 3ετῆ φοίτησι καὶ στὸ Λύκειο μὲ 3 ἐπίσης τάξεις. Καθένας κύκλος ἀπ’ αὐτοὺς θὰ ἔχῃ τὴν αὐθυπαρξία του. Θὰ ἔχῃ τὸ ἀρχεῖον, τὴν ξεχωριστὴ Διεύθυνσι, τὸν Γυμνασιάρχη τὸ Γυμνάσιο καὶ τὸν Λυκειάρχη τὸ Λύκειον. Καταργοῦνται αἱ εἰσαγωγικαὶ ἐξετάσεις ἀπὸ τὸ Δημοτικὸ στὸ Γυμνάσιο καὶ θὰ γίνωνται μόνον ἀπὸ τὸ Γυμνάσιο στὸ Λύκειο. Μὲ τὴν κατάργησι ἐξυπηρετεῖται ἡ ἑνότης τῆς 9ετοῦς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως. Βάσις γιὰ τὴν μόρφωσι τῶν παιδιῶν τοῦ Γυμνασίου θὰ εἶναι ἡ ἀνθρωπιστικὴ παιδεία μὲ πρακτικὰς ἐπιδιώξεις. Τὸ παιδὶ δὲν τὸ θέλομε δοῦλον τῶν τεχνικῶν κατακτήσεων. Πρῶτα θὰ γίνῃ καλὸς ἄνθρωπος, καλὸς καὶ ἐνάρετος πολίτης, ἀλλὰ νὰ ἐκτιμᾷ καὶ τὸν ἄνθρωπο τῆς ἐργασίας. Τὸ νομοσχέδιο ἀποβλέπει νὰ συνδυάσῃ τὶς ἀνθρωπιστικὲς σπουδὲς μὲ τὴ σύγχρονη ζωή, τὰ σύγχρονα ρεύματα. Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου ἔχει θέσει τοὺς σκοποὺς τῆς Παιδείας. Εἶναι: 1) Τὰ ἰδεώδη τοῦ Ἑλληνισμοῦ: Δικαιοσύνη, Ἐλευθερία, Δημοκρατία καὶ 2) τὰ ἰδεώδη τοῦ Χριστιανισμοῦ: Ἀγάπη καὶ θυσία. Αἰώνιες ἀξίες ποὺ δὲν παρέρχονται. Στὶς 2 πρῶτες τάξεις τοῦ Γυμνασίου θὰ διδαχθῇ τὸ παιδὶ τὴν ἀρχαιογνωσία ἀπὸ δοκίμους μεταφράσεις. Δίπλα στὴ μετάφρασι θὰ ὑπάρχῃ καὶ τὸ ἀρχαῖο κείμενο. Καὶ θὰ ὑπάρχῃ ἐπαφὴ μὲ τὸν Ἀττικὸ λόγο. Μὲ τὶς δόκιμες μεταφράσεις θὰ λουσθῇ ἐξ ὁλοκλήρου τὸ παιδὶ μὲ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν σκέψι τῶν ἀρχαίων μας προγόνων. Στὴν Γʹ τάξι θὰ γίνωνται φραστικὲς ἀσκήσεις ἐπὶ ἀρχαίου κειμένου. Ἔτσι τὸ Ἑλληνόπουλο θὰ γευθῇ τοὺς χυμοὺς καὶ τὸ κάλλος τῆς ἀρχαίας σκέψεως. Μὲ τὴ διδασκαλία τῶν ἀρχαίων συγγραφέων ἀπὸ τὶς δόκιμες μεταφράσεις (καὶ ἔχομεν ἀξιόλογες δόκιμες μεταφράσεις), θὰ λουσθῇ ὁ μαθητὴς μὲ ὅλον τὸν θησαυρὸν τοῦ πνεύματος καὶ τῆς σκέψεως τῶν ἀρχαίων μας προγόνων καὶ θὰ ἔχῃ ὁλοκληρωμένη γνῶσι ὅλων τῶν κειμένων ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους. Ἐμεῖς τί ἐμαθαίναμε; Τί διδάσκονται μέχρι σήμερα τὰ παιδιὰ τοῦ Γυμνασίου; Λίγες περικοπὲς ἀπὸ τὴν Χρηστομάθειαν, Ἀρριανόν, Λουκιανόν, Κύρου Ἀνάβασιν, Ἀνάβασιν Ἀλεξάνδρου. Καὶ στὸ τέλος ἐμισούσαμε τὰ ἀρχαῖα κι’ αἰσθανόμασταν ἀπέχθειαν, γιατὶ δὲν τὰ χωροῦσε τὸ μυαλό μας καὶ βγαίναμε ἀπὸ τὸ Γυμνάσιο μὲ μοναδικὴ ἀποκομιδὴ τὸ «Δαρείου καὶ Παρυσάτιδος γίγνονται παῖδες δύο»!... Τὸ Λύκειο θὰ ἔχῃ ἐπίσης 3 τάξεις. Ἐδῶ οἱ νέοι θὰ εἰσέρχωνται μὲ αὐστηρὰς ἐξετάσεις γιατὶ ἐδῶ ὁ μαθητὴς προετοιμάζεται γιὰ τὸ Πανεπιστήμιο, γιὰ ἄλλη προφανῶς κοινωνικὴ τάξι. Ἐδῶ θὰ διδάσκωνται τὰ ἀρχαῖα κείμενα μὲ ἐντατικὴ διδασκαλία. 672 ὧρες ἐδιδάσκοντο στὶς 3 τελευταῖες τάξεις τοῦ Γυμνασίου. 928 ὧρες θὰ διδάσκωνται τώρα στὶς 3 τάξεις τοῦ Λυκείου. Ἐδῶ ὁ μαθητής, ἀφοῦ προηγουμένως ἔχει κολυμβήσει στὸ κάλλος τῆς δημοτικῆς, ἔχει γευθῆ τοὺς χυμοὺς τοῦ Ἀττικοῦ λόγου ἀπὸ τὸ Γυμνάσιον, θὰ μπῇ πλέον στὴ δομὴ τοῦ ἀρχαίου λόγου, ἄρτια ἐξωπλισμένος. Θ’ ἀπορροφᾷ καὶ θ’ ἀφομοιώνῃ εὔκολα τὸ ἀρχαῖο κείμενο γιατὶ ἔχει προσλαμβανούσας παραστάσεις ἀπὸ τὰς δοκίμους μεταφράσεις. Ἐφηρμόσθη, κ. συνάδελφοι, στὴν αʹ τοῦ Γυμνασίου τὸ Νέο Ἀναλυτικὸ Πρόγραμμα, καμωμένο σύμφωνα μὲ τὶς σύγχρονες παιδαγωγικὲς ἀντιλήψεις καὶ τὰς προόδους τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς τεχνικῆς. Καὶ ἐδῶ ἡ ἐπιτυχία ὑπῆρξεν ἐξαιρετική. Ἐτυπώθη ἡ μετάφρασις τῆς Ὀδύσσειας τοῦ Ὁμήρου, τοῦ Ἐφταλιώτη–Σιδέρη σὲ 2 ἐκδόσεις —κάπου 125.000 ἀντίτυπα— καὶ ἔγιναν ἀνάρπαστα. Ἐτυπώθη ὁ Ἡρόδοτος σὲ μετάφρασι Βλαχογιάννη, σὲ 75.000 ἀντίτυπα καὶ ἐξηντλήθησαν παραχρῆμα. Ἠθέλησεν ὁ κ. Βογιατζῆς νὰ ἐπικρίνῃ τὴ μετάφρασι τοῦ Ἐφταλιώτη, γιατὶ χρησιμοποιεῖ λέξεις ποὺ δὲν εἶναι τῆς συντεταγμένης δημοτικῆς, ποὺ εἰσάγει τὸ νομοθέτημα. Πληροφορῶ τὸν κ. Βογιατζῆ, ὅτι ποίημα, ἔμμετρο κείμενο τοῦ Ὁμήρου, μετέφρασεν ὁ Ἐφταλιώτης κι’ ὄχι πεζογράφημα. Κι’ ἄλλη γλῶσσα χρησιμοποιεῖ, ὡς γνωστόν, ὁ ποιητής, ποὺ ἀναζητᾶ ρύμην, κατάληξιν, ὁμοιοκαταληξίαν, κι’ ἄλλην ὁ πεζογράφος. Ὁ ποιητὴς ἔχει δική του ἔκφρασι, χρησιμοποιεῖ ἰδιότυπες λέξεις, κοφτές, στρωτές. Δίδει προσωπικὸ ἄρωμα. Δὲν εἶναι γλωσσικὸ γύμνασμα, κ. Βογιατζῆ, ἡ μετάφρασι αὐτὴ καὶ μὴ ἀνησυχῆτε. Τὰ γλωσσικά, τὰ γραμματικὰ καὶ τὰ συντακτικὰ γυμνάσματα θὰ γίνουν ἀπὸ τὰ κείμενα τῶν ἀναγνωστικῶν. Ἠγέρθησαν ἐπικρίσεις καὶ γιὰ τὸ μάθημα τῶν Λατινικῶν ποὺ τὸ ἐκάμαμεν προαιρετικόν. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ἀρκετὰ ἐταλάνισε κι’ ἐμᾶς κι’ ὅλες τὶς γενεὲς ποὺ πέρασαν, αὐτὴ ἡ ξερὴ ἐκμάθησις τῶν Λατινικῶν γιὰ νὰ μᾶς μείνῃ στὸ τέλος μόνον τὸ «DUM SPIRO SPERO». Καιρὸς ἦταν πλέον νὰ ἐλαφρώσωμεν τοὺς μαθητὰς ἀπ’ αὐτὸ τὸ ἄγχος. Ἐλεύθεροι, ὅσοι τὸ ἐπιθυμοῦν, νὰ σπουδάσουν τὸ μάθημα. Ἀναγνωρίζομεν, ὅτι τὰ Λατινικὰ εἶναι ἡ μητέρα ὅλων τῶν εὐρωπαϊκῶν γλωσσῶν, ἀλλὰ τὶ σκοπὸν καλύπτει, ὅταν ταὐτόχρονα διδάσκεται ξένη γλῶσσα εἴτε τὰ Γαλλικά, εἴτε τὰ Ἀγγλικά; Ἐλέχθη ἀκόμη, ὅτι κατεστήσαμεν τὰ Θρησκευτικὰ δευτερεῦον μάθημα. Ἀλλὰ θέτω τὸ ἐρώτημα εἰς τὸν κ. Βογιατζῆν καὶ σ’ ὅλους τοὺς συναδέλφους τῆς ΕΡΕ, πότε τὰ Θρησκευτικὰ ἦσαν πρωτεῦον μάθημα; Ἦσαν μέχρι σήμερον πρωτεῦον μάθημα καὶ ἐμεῖς τὰ καταστήσαμεν δευτερεῦον;

§97Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Δὲν ἔχετε, κ. συνάδελφε, ἀντιληφθῆ τὸ θέμα. Δὲν πρόκειται περὶ πρωτεύοντος ἢ δευτερεύοντος μαθήματος. Τὸ νομοθέτημα, ποὺ συζητοῦμεν ἀφῆκε τὴν διάκρισιν αὐτὴν καὶ εἰσήγαγε τὴν διάκρισιν τῶν βασικῶν καὶ μὴ βασικῶν μαθημάτων, τὰ δὲ Θρησκευτικὰ κατέταξεν εἰς τὰ μὴ βασικά, πλάϊ εἰς τὴν ἰχνογραφίαν. Κατέφερε δηλαδὴ καίριον πλῆγμα εἰς τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν.

§98Κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ τὴν διακοπήν σας, κ. συνάδελφε, οὐδὲν προσεθέσατε. Τί σημασίαν ἔχει ἂν εἶναι βασικὸν ἢ ὄχι τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν; Ὑποθέσατε, ὅτι τὸ θεωροῦμεν βασικόν. Τί θὰ βγῇ μὲ αὐτό; Τὸ θέμα εἶναι ἂν ἦτο πρωτεῦον καὶ τὸ ἐκάμαμε δευτερεῦον.

§99Σ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὑφίσταται μία πλάνη περὶ τὸ θέμα τοῦ μαθήματος τῶν Θρησκευτικῶν. Ἐφ’ ὅσον ἡ ὅλη ἐκπαίδευσις στηρίζεται μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν Ν.Δ. εἰς δύο σκέλη, εἰς τὸν ἀρχαῖον πολιτισμὸν ἀφ’ ἑνὸς καὶ εἰς τὸν Χριστιανισμὸν ἀφ’ ἑτέρου, δὲν εἶναι νοητὸν τὰ Θρησκευτικὰ νὰ μὴ θεωροῦνται καὶ αὐτὰ ἰσάξιον μάθημα μὲ τ’ ἄλλα. Θὰ ἔλεγα, ὅτι προτιμότερον θὰ ἦτο νὰ καταργηθῇ αὐτὴ ἡ διάκρισις γενικῶς, διότι δὲν εἶναι νοητὸν ὁ νέος ποὺ ζητεῖ νὰ ἀναπτύξῃ τὰς πνευματικάς του δυνάμεις μὲ τὰ διδασκόμενα μαθήματα, μερικὰ ἐξ αὐτῶν νὰ τὰ παρακολουθῇ καλῶς καὶ εἰς μερικὰ νὰ ὑπολείπεται. Ὁ μαθητὴς πρέπει νὰ διδάσκεται ὅλα τὰ μαθήματα καὶ εἰς ὅλα νὰ ἔχῃ βαθμόν.

§100Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Κύριε Δημόπουλε, ὁ κ. Βογιατζῆς ἀνέφερεν, ὅτι χαρακτηρίζονται ὡς μὴ βασικὸν μάθημα καὶ τὰ Θρησκευτικὰ δίπλα εἰς τὴν ἰχνογραφίαν. Ὡς γνωρίζει, ὁ κ. Βογιατζῆς, ὡς μὴ βασικά, χαρακτηρίζονται καὶ ἄλλα μαθήματα, ὡς εἶναι ἡ κοσμογραφία, ἡ κοινωνιολογία, ἡ φιλοσοφία καὶ ἄλλα. Ζητοῦνε νὰ δημιουργήσουνε ἐντυπώσεις ἀπὸ μίαν διατύπωσιν, ἐνῷ οὐσιαστικῶς οὐδεμία μεταβολὴ ἐπῆλθεν, εἰμὴ μόνον πρὸς τὰ βελτίω, διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ μαθήματος τῆς συμβολῆς τῆς Ὀρθοδοξίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια.

§101Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπειδὴ ὑπήρξατε ἐκπαιδευτικὸς καὶ μὲ συγκίνησιν ἀνεπολήσατε τὰ ἔτη αὐτὰ ἤθελα νὰ εἴπω τοῦτο. Εἶχον μεταβῆ εἰς τὸ Δοξᾶτο, ὅπου ὁ τάφος τῶν 300 ἐκτελεσθέντων ὑπὸ τῶν Βουλγάρων Ἑλλήνων ἡρώων καὶ μαρτύρων τῆς Ἑλληνικῆς ἰδέας. Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς τριπλῆς κατοχῆς τῆς Ἑλλάδος, μία ὀρδὴ ἐκ Βουλγάρων κατακτητῶν συνεκέντρωσεν ὅλους τοὺς κατοίκους τῶν χωρίων Δοξάτου, Προσωτσάνης, Χωριστῆς, εἰς τὴν πλατεῖαν καὶ τοὺς εἶπον, ὅτι ὅσοι εἶναι βουλγαρικῆς καταγωγῆς θὰ κάνουν ἕνα βῆμα ἔξω καὶ δὲν ἔχουν νὰ πάθουν τίποτε, οἱ ἄλλοι, θὰ ἐκτελεσθοῦν. Ὅλοι τότε οἱ κάτοικοι μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν ἱερέα τους καὶ δάσκαλο τοὺς ἀπήντησαν ὄχι. Δὲν εἴμεθα Βούλγαροι, οὔτε βουλγαρικῆς καταγωγῆς. Εἴμεθα Ἕλληνες, ἀπόγονοι ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἐσκότωσαν οἱ ἰδικοί σας πρόγονοι. Καὶ ἔπεσαν ὅλοι ἀπὸ τὰ πλήγματα τῶν Βουλγάρων μέχρις ἑνός, θύματα τῆς Ἑλληνικῆς ἰδέας καὶ μάρτυρες τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἐρωτῶ διὰ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, διατὶ δὲν ἐγένετο ἕνα μνημόσυνον, ὡς ἐγένετο κατὰ τὸ παρελθόν, ἀλλὰ ἐλησμόνησαν τοὺς ἥρωας αὐτοὺς καὶ ἔκαναν τώρα τοιοῦτον μνημόσυνον διὰ τὸν Λουμούμπα, τὸν ἐκτελεσθέντα κογκολέζον κομμουνιστὴν ἡγέτην. Διατί δὲν ἐξετιμήθη τὸ ἀδάμαστον αὐτὸ θάρρος τῶν κατοίκων τοῦ Δοξάτου μὲ τὸ ὑπέροχον αὐτὸ φρόνημα καὶ νὰ προβάλλεται ὡς παράδειγμα θυσίας τῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ λόγῳ ἐγκαταλείψεως τῶν παραδόσεων ξεχνᾶμεν τοὺς ἥρωας Ἕλληνας διὰ νὰ τιμῶμεν τοὺς ξένους; Τί ἔκανεν ἡ Κυβέρνησις δι’ ὅσα ἐγράφησαν εἰς τὸν τύπον καὶ ποία ἡ γνώμη σας ὡς παλαιοῦ ἐκπαιδευτικοῦ διὰ τὸ γεγονὸς αὐτό;

§102Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Διὰ τοὺς 200 τῆς πρωτομαγιᾶς, κ. συνάδελφε, ὅταν ἀπεπειράθη ὑπὸ τῶν οἰκείων νὰ γίνῃ μνημόσυνον, τοὺς ἐπέταξαν μέσα εἰς τὴν ἐκκλησίαν τὰ κόλλυβα. Τί ἔχετε νὰ πῆτε δι’ αὐτό;

§103Κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ματωμένο ράσο, κ. συνάδελφε, τὸ τιμῶμεν καὶ τὸ εὐλαβούμεθα ἡμεῖς. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπομεν νὰ ἐκφράζεσθε μὲ αἰχμὰς ἐναντίον τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ποὺ σέβεται καὶ ἐκτιμᾷ τὴν προσφορὰν τῆς Ἐκκλησίας στοὺς ἀγῶνας τοῦ Ἔθνους.

§104Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν Κυβερνήσεων τῆς ΕΡΕ ὑπῆρχε τὸ μάθημα τῆς ἱστορίας τῆς Ὀρθοδοξίας;

§105Κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα πρέπει νὰ εἶναι πηγαῖον, αὐθόρμητον. Πρέπει νὰ ἀναβλύζῃ μέσα ἀπὸ τὴν ψυχήν. Δὲν πρέπει νὰ ἐπιβάλλεται. Μὲ καταναγκασμὸν τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα ποτὲ δὲν ἀναπτύσσεται καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ποτὲ οὐδεὶς νομοθέτης τὸ μάθημα τῶν θρησκευτικῶν δὲν τὸ κατέστησε πρωτεῦον.

§106Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Ὑποχρεωτικὸν εἶναι κ. Δημόπουλε.

§107Κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ὑποχρεωτικὸν εἶναι, μόνον πρωτεῦον δὲν τὸ ἔκαμεν ὁ νομοθέτης, κ. Ὑπουργέ, διότι ὁ μαθητὴς θὰ εἶχε τὸ καρδιοχτύπι μήπως κοπῇ, διότι δὲν ἔμαθε τὴν Ἐκκλησιαστικὴν Ἱστορίαν καὶ θ’ ἀπέληγε σὲ μῖσος κατὰ τοῦ μαθήματος. Καὶ θὰ σταματήσω ὀλίγον τώρα, κύριοι συνάδελφοι, στὸ γλωσσικὸ θέμα, ποὺ παίρνει ἐπὶ τέλους τέρμα μὲ τὸ νομοθέτημα αὐτό. Τὸ γλωσσικὸ θέμα πολὺ θαυμάσια τὸ ἔθεσεν ὁ πρωτεργάτης καὶ ἐμπνευστὴς τοῦ νομοθετήματος, ὁ κ. Γ. Παπανδρέου: «Ποῖος εἶναι ὁ προορισμὸς τοῦ Σχολείου; Τὸ Σχολεῖο ἐκφράζει τὴ ζωὴ καὶ δεύτερον προετοιμάζει τὸ παιδὶ γιὰ τὴ ζωή. Ἡ ζωὴ ἔχει διγλωσσία. Ἔχει δημοτικὴ ἔχει καὶ καθαρεύουσα. Καὶ τί ἔπραττε τὸ Σχολεῖον; Παρεβίαζε τὴν ζωήν. Ἐδίδασκε τὴν καθαρεύουσα κι’ ἀγνοοῦσε τὴ Δημοτική». Στὸ Δημοτικὸ Σχολεῖο θὰ διδάσκεται πλέον ἡ συντεταγμένη δημοτικὴ χωρὶς ἰδιωματισμούς. Μὲ τὸ νομοθέτημα αὐτὸ σταματάει ἡ δικτατορία τῆς καθαρευούσης. Ἕνα ὄνειρο δεκαετηρίδων τῆς πνευματικῆς ἡγεσίας τοῦ τόπου μας μὰ κι’ ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ γίνεται πραγματικότης. Μὲ τὸ νομοθέτημα δὲν ἐπιβάλλεται ἡ δημοτική. Ἡ δημοτικὴ ἔχει ἐπιβληθῆ μόνη της. Μονάχα ποὺ τώρα ἀποκαθίσταται. Ἐπισημοποιεῖται. Τῆς δίδεται ἰσοτιμία. Ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, εἶναι ἡ γλῶσσα τῆς ζωῆς. Ἀπαράμιλλη σὲ κάλλος καὶ σὲ ὀμορφιά. Ἔχει ἐκφραστικὴ δύναμι, ὁρμὴ κι’ εὐαισθησία ποὺ συναρπάζει. Ξεκινάει ἀπὸ τὰ βάθη τῶν αἰώνων καὶ εἶναι ἡ γλῶσσα, μὲ τὴν ὁποίαν μᾶς ἐνανούρισεν ἡ μαννούλα μας καὶ μᾶς ἐτραγούδησεν ἡ γιαγιά μας. Εἶναι ἡ ζωή μας, ἡ ψυχή μας, τὰ βιώματά μας, τὸ εἶναι μας. Τὸ ὅραμα καὶ τὸ ἀσίγαστο πάθος γιὰ τὴν Παιδεία καὶ τὸ Δημοτικισμὸ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου ποὺ ἱδρύθηκε τὸ 1910 ἀπὸ τοὺς μεγάλους ἀνακαινιστὰς Α. Δελμοῦζο, Μ. Τριανταφυλλίδη, Ἀλ. Παπαναστασίου, Γληνὸ κ.ἄ. καὶ διελύθη τὸ 1927, γίνεται τώρα πραγματικότης. Ἄς ἀναπαύονται ἥσυχοι οἱ ἀγωνισταὶ ἐκεῖνοι τοῦ Δημοτικισμοῦ καὶ τῆς προόδου. Ἀπετολμήθη ἀπὸ τοὺς «γλωσσαμύντορες», τοὺς «φωτοσβέστας», τοὺς «ἀρνητὰς» κἄθε προόδου, ὅτι μὲ τὴν καθιέρωσι τῆς δημοτικῆς διακυβεύεται τὸ μέλλον τοῦ Ἔθνους. Καὶ δὲν εἶναι μόνον οἱ γλωσσαμύντορες τοῦ παρελθόντος ποὺ μὲ πεῖσμα ἐπίμονο ἔβλεπαν αὐτοὺς τοὺς κινδύνους καὶ παραμορφώνοντας τὰ πάντα ἔλεγαν: Μὰ τί θὰ γίνῃ; Θὰ ποῦμε τὸν Κων)νο Παλαιολόγο: «Κῶτσο Παληοκουβέντα»; Θὰ ποῦμε τὴν ὑποτείνουσα: «ἀποκατινὴ τεντόστρα»; Ὑπάρχουν οἱ σκοταδισταὶ καὶ σήμερα δυστυχῶς. Ὁ ἐπίτιμος Πρόεδρος τοῦ Ἐκπ. Συμβουλίου Γεωργοῦντζος εἰς μίαν πραγματείαν δημοσιευθεῖσαν εἰς τὸ 15νθήμερο περιοδικὸ «Ρεπορτὰζ» ποὺ ἐδιάβασα προχθὲς λέγει: «Εἶναι μαθηματικῶς ἐξηκριβωμένον ὅτι μὲ τὴν «ἐκπ. μεταρρύθμισιν» οἱ ἀπόφοιτοι τῶν γυμνασίων μας θὰ θεωροῦνται ὑπανάπτυκτοι ἀπέναντι τῶν συναδέλφων των τῆς Εὐρωπαϊκῆς Κοινότητος. Οἱ ἀρχιτέκτονες τῆς μεταρρυθμίσεως ὑπερηκόντισαν τὸ Κυβερνητικὸν σχέδιον τῆς κατεδαφίσεως ἀνατρέψαντες τὸ ἔργον, ὄχι μιᾶς ὀκταετίας, ἀλλ’ ἓν ἔργον 25 αἰώνων, ὅσους διήρκει ἡ Ἑλληνικὴ Ἐκπαιδευτικὴ παράδοσις, ἡ ὁποία συγχρόνως ἀποτελεῖ καὶ τὸ σημερινὸν Δυτικοευρωπαϊκὸν καθεστώς. Ἡ κατάπτωσις τῆς ἐκπαιδεύσεώς μας θὰ ἐπέλθῃ, διότι ἡ μεταρρύθμισις δὲν ἔγινε μὲ κριτήρια ἐκπαιδευτικὰ καὶ σκοποὺς μορφωτικούς, ἀλλὰ μὲ προθέσεις ἀποσυνδέσεως τῆς ἐκπαιδευτικῆς μας προσπαθείας ἀπὸ τὰς πηγάς της, ἵνα ἐπιβληθῇ οὕτω εὐκολώτερον νέον γλωσσικὸν καθεστὼς εἰς τὰ σχολεῖα. Λυπηρόν, ὅτι καταστρέφεται ἡ μόρφωσις τῶν νέων μας καὶ διακυβεύεται τὸ μέλλον τοῦ Ἔθνους μας πρὸς ἱκανοποίησιν ἑνὸς τυφλοῦ φανατισμοῦ μιᾶς μικρᾶς μερίδος προσώπων ποὺ παρέσυραν τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς χώρας διὰ νὰ πραγματοποιηθῇ μία παρηκμασμένη ἰδέα τοῦ παρελθόντος αἰῶνος, ἡ ὁποία ἀπεδείχθη ἔκτοτε σφαλερὰ καὶ ἀνετράπη ὁλοσχερῶς ἀπὸ τὸ παράδειγμα τῆς γλώσσης τοῦ Ἰσραήλ. Ἄς σημειωθῇ προσέτι, ὅτι ἡ «μεταρρύθμισις» αὕτη ἔχει χαρακτῆρα ἐπαναστατικόν, διότι ἀντιστρατεύεται ρητῶς εἰς τὸ Σύνταγμα». Καὶ λίγο πιὸ κάτω συνεχίζει ὁ κ. Γεωργοῦντζος μὲ ἀδίστακτη ξετσιπωσιά: «Ἡ ἰδική μας ἡ μεταρρύθμισις διδάσκει ἀκριβῶς τὰ ἀντίθετα. Εἰς τὴν Αʹ τοῦ Γυμνασίου διδάσκονται τὰ παιδιά, ὅτι ἀντὶ τῆς λέξεως πρόσωπον ἠμποροῦν νὰ μεταχειρίζωνται τὰ συνώνυμά της: μοῦτρο, μούρη, μουτσούνα, φάτσα, ἀντὶ τῆς λέξεως ὑψηλός: λέλεκας, νταβανόσκουπα καὶ τὰ τοιαῦτα». Μὰ εἶναι σοβαρὰ πράγματα αὐτά, κ. συνάδελφοι; Εἶναι δυνατὸν νὰ διατείνεται τέτοια πράγματα ἕνας ποὺ μέχρι χθὲς ἦτο ἀνώτατος ἱεράρχης τῆς Ἐκπαιδεύσεως; Ἂν εἶναι δυνατόν, κ. συνάδελφοι, νὰ συμβῇ τέτοιο πράγμα; Θὰ διδάξῃ ὁ καθηγητὴς ἢ ὁ διδάσκαλος στὸ παιδί, νὰ εἰπῇ «μουτσούνα» ἀντὶ «πρόσωπον» ἢ νὰ εἰπῇ «λέλεκας» ἢ «νταβανόσκουπα» ἀντὶ «ὑψηλός»; Φαντασθῆτε μέχρι ποὺ ἔχει φθάσει τὸ πεῖσμα καὶ τὸ ἀρνητικὸ πάθος! Κι’ ὅμως, κ.κ. συνάδελφοι, αὐτὸς ὁ κ. Γεωργοῦντζος ἐπὶ ἔτη ἦτο Πρόεδρος τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου καὶ Γενικὸς Διευθυντὴς τῆς Ἐκπαιδεύσεως.

§108Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κάτι ἄλλο θὰ λέγῃ ὁ κ. Γεωργοῦντζος. Δὲν φαντάζομαι νὰ λέγῃ τέτοια πράγματα. Ἴσως δὲν τὰ διαβάσατε καλά, κ. Δημόπουλε.

§109Κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγει ἐπακριβῶς τὸ δημοσίευμά του αὐτὰ ποὺ σᾶς διάβασα, κ. συνάδελφε. Τὸ κείμενον εἶναι στὴ διάθεσίς σας καὶ δυστυχῶς ἔδιδε κατευθύνσεις στὴν Παιδεία κι’ ἔδιδε παιδαγωγὸς—ἱεράρχης αὐτός, τὸ παράδειγμα τῆς ἐμπαθείας καὶ τοῦ πείσματος στοὺς ἐκπαιδευτικούς. Δημοτικὴ γλῶσσα, λοιπόν, στὸ Δημοτικὸ καὶ καθαρεύουσα στὸ Γυμνάσιο μὲ συνάρτησι τῆς δημοτικῆς διὰ τῆς λογοτεχνίας. Σ’ ὅλη τὴν ἐκπαιδευτικὴ κλίμακα ἐλεύθερα θὰ χρησιμοποιεῖται καὶ ἡ δημοτικὴ καὶ ἡ καθαρεύουσα. Κύριοι συνάδελφοι, τελεία καὶ παῦλα πλέον στὸ σκοταδισμό. Δὲν θὰ ξαναγράψῃ ἡ ἱστορία ἄλλα «Μαρασλειακά», οὔτε «Εὐαγγελικά», οὔτε «Ὀρεστειακά». Ἂς κοιμηθῇ ἥσυχος κι’ ὁ ἀείμνηστος μεγάλος γλωσσολόγος Ψυχάρης μὲ τὸ ἀθάνατο «ταξίδι» του, ποὺ ὅσες ἀκρότητες κι’ ἂν εἶχε ἡ δημοτική του, πολὺ συνέβαλε γιὰ τὴν ἐξέλιξί της. Κι’ ἐρχόμεθα τώρα σ’ ὡρισμένα ὀργανωτικὰ θέματα ποὺ ρυθμίζει τὸ νομοθέτημα: Καταργεῖται τὸ Ἐκπαιδευτικὸ Συμβούλιο καὶ ἱδρύεται τὸ Παιδαγωγικὸ Ἰνστιτοῦτο. Τὸ Ἐκπαιδευτικὸ Συμβούλιο εἶχε καταντήσει ἕνας γερασμένος ὀργανισμὸς ποὺ δὲν ἀπέδιδε πλέον τίποτε. Εἶχε ξεφύγει ἀπὸ τὸ σκοπὸ καὶ τὸν προορισμό του. Καμμιὰ παιδαγωγικὴ ἔρευνα, καμμιὰ παιδαγωγικὴ ἀπόδοσι. Ἠσχολεῖτο μόνο μὲ διορισμούς, προαγωγές, ἀνακρίσεις, μεταθέσεις. Ἀπ’ τὴν ἄλλη μεριὰ οἱ φιλοσοφικὲς σχολὲς τῶν Πανεπιστημίων Ἀθηνῶν καὶ Θεσσαλονίκης, εἶχαν καὶ ἔχουν σὰν πάρεργο, σὰν ἀνυπόληπτη τὴν παιδαγωγικὴ ἐπιστήμη. Ἔχουν πολλαπλασιάσει καὶ πολλαπλασιάζουν διαρκῶς τὶς ἕδρες τῶν ἄλλων σχολῶν καὶ τὴν ἕδρα τῆς παιδαγωγικῆς τὴν κρατοῦν μία. Στὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν: 1) Οἱ ἕδρες τῆς κλασσικῆς φιλολογίας ἔγιναν 4 καὶ θὰ γίνουν 8. 2) Τῆς ἱστορίας 3 καὶ θὰ γίνουν 5. 3) Τῆς ἀρχαιολογίας ἄρχισεν ἀπὸ 1 κι’ ἔγιναν 4. Ποτὲ δὲν εἴδαμε πρότασι τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς γιὰ δεύτερη ἕδρα τῆς παιδαγωγικῆς. Τὸ ἄλλο Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης μετὰ τὸ Δελμοῦζο ἔχει ἐπὶ 28 ὁλόκληρα ἔτη κενὴ τὴν ἕδρα τῆς παιδαγωγικῆς. Γιὰ τοὺς καθηγητὰς τῆς Φιλοσοφίας τὸ ἅπαντον εἶναι τὰ ἀρχαῖα, τὸ συντακτικὸ καὶ ἡ γραμματική. Τὴ μέθοδο δὲν τὴν ὑπολογίζουν. Λησμονοῦν, ὅτι ἡ λέξη «μέθοδος» εἶναι ἡ μεγαλύτερη κατάκτησις τοῦ Ἑλληνικοῦ στοχασμοῦ. Γι’ αὐτὸ πέρασε σ’ ὅλες τὶς γλῶσσες τοῦ κόσμου. Διδακτικὴ μέθοδος εἶναι ἡ παιδαγωγικὴ ἐπιστήμη. Δυστυχῶς τόσο τὴν ἐξετίμησαν. Κι’ ἔρχεται τὸ Κράτος τώρα καὶ κάμνει τὸ Παιδαγωγικὸ Ἰνστιτοῦτο μὲ 50 ἀνώτατα ἐκπαιδευτικὰ στελέχη ποὺ θὰ ἐρευνᾶ, καὶ θὰ διδάσκῃ, θὰ ἐξοπλίζῃ, θὰ ἀνανεώνῃ, θὰ φρεσκάρῃ τὶς πνευματικὲς καὶ παιδαγωγικὲς ἀποσκευὲς τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Καὶ παράλληλα δι’ ἀποφάσεων ὡρισμένων μελῶν θ’ ἀσκῆται καὶ τὸ Διοικητικὸν καὶ Ἐποπτικὸν ἔργον. Τὰ ἔτη τῆς φοιτήσεως στὶς Παιδαγωγικὲς Ἀκαδημίες αὐξάνονται σὲ 3 ἀντὶ 2. Εἶναι τόσον πολύπλευρον τὸ ἔργον τοῦ διδασκάλου ποὺ πρέπει ὁ διδάσκαλος νὰ ἔχῃ εὐρύτερες γνώσεις καὶ καλυτέραν κατάρτισιν. Οἱ Παιδαγωγικὲς Ἀκαδημίες λειτουργοῦν ἀπὸ τὸ 1933, ὅτε τὰς ἵδρυσε μὲ τὸν νόμον 5802 ὁ τότε Ὑπουργὸς Παιδείας καὶ νῦν Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Ἐθνικοφρόνων Θεόδωρος Τουρκοβασίλης, παρὰ τὰς σφοδρὰς ἀντιδράσεις τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ ἀνύψωσαν πράγματι τὸ κῦρος καὶ τὸ γόητρον τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ τῆς Στοιχειώδους Ἐκπαιδεύσεως. Καὶ αἰσθάνομαι τὸ χρέος νὰ τερματίσω, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ἀγόρευσίν μου μὲ τὴ σκέψι μου καὶ τὴ στοργή μου στοὺς δασκάλους καὶ τοὺς καθηγητάς, στὰ χέρια τῶν ὁποίων παραδίδομε τὸ νομοθέτημα αὐτό. Σ’ αὐτοὺς ποὺ εἶναι οἱ πρόμαχοι τῆς μοίρας τοῦ Ἔθνους. Στὴ δημιουργία μιᾶς καλῆς κοινωνίας πολλοὶ παράγοντες συντελοῦν, μὰ τὴν πρώτη θέσι ἀνάμεσα σ’ αὐτοὺς κατέχει ὁ δάσκαλος. Αὐτὸς θὰ ὁδηγήσῃ τὸ παιδὶ στὰ πρῶτα φτερουγίσματά του. Αὐτὸς θὰ παραλάβῃ τὸ παιδί, αὐτὴ τὴν ὄμορφη ζύμη καὶ θὰ τὴ διαπλάσῃ, θὰ τὴν διαπαιδαγωγήσῃ, θὰ τῆς δώσῃ μορφή! Αὐτὸς θὰ διδάξῃ στὸ παιδὶ τὴν ἀγάπη γιὰ τὴν πατρίδα, γιὰ τὸν πλησίον, τὴν ὑπακοὴ στοὺς νόμους, τὸ σεβασμὸ στοὺς γονεῖς, στὴ θρησκεία. Αὐτὸς θὰ τὸ λούσῃ στὰ νάματα τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ πνευματικοῦ πολιτισμοῦ. Αὐτὸς θὰ δώσῃ τὶς ἠθικὲς κατευθύνσεις στοὺς νέους γιὰ νὰ γίνουν ἠθικοὶ καὶ δίκαιοι, ἐνάρετοι καὶ ἔντιμοι. Αὐτὸς θὰ τοὺς παροτρύνῃ σὲ εὐγενικὲς ἀπασχολήσεις. Αὐτὸς ὁ ταλαίπωρος, ποὺ ἀγωνίζεται μὲ τὸ σῶμα καὶ τὸ πνεῦμα, μὲ τὴν ψυχὴ καὶ μὲ τὴν καρδιά, μὲ τὸ νοῦ καὶ μὲ τὸ συναίσθημα γιὰ νὰ δημιουργήσῃ ἀνθρώπους, χαρακτῆρες... Αὐτὸς ὁ δάσκαλος εἶναι ποὺ χρόνια παλεύει κι’ ἀγωνίζεται στὰ κατσάβραχα, στὰ κακοτράχαλα βουνά, χωρὶς συγκοινωνία, χωρὶς ἐπικοινωνία, μόνος στὸ χωριὸ διανοούμενος, γιὰ νὰ φτιάξῃ ἀνθρώπους. Δὲν ἀσκεῖ ἐπάγγελμα ὁ δάσκαλος. Ἀσκεῖ τελετούργημα. Ἱερουργεῖ σὲ Ναό. Μυσταγωγεῖ. Ὢ μὰ τὴν ἀλήθεια! Ὅποιος δὲν ἔζησε τὴ ζωὴ τοῦ δασκάλου. Ὅποιος δὲν πέρασε σἄν ἐρημίτης ἀτέλειωτες χειμωνιάτικες νύχτες στὸ χωριὸ μὲ μοναδικὴ ὑπόκρουσι τὰ γαυγίσματα τῶν σκύλων. Ὅποιος δὲν εἶδε τὸ σούρουπο νἄρχεται καὶ νὰ πλακώνῃ πυκνὸ σκοτάδι. Νὰ περνάῃ τὴ βραδυά του μὲ τὸ καντήλι. Ὅποιος δὲν περπάτησε σ’ ἀνηφοριὲς πεζός. Δὲν ἀνέβηκε στὸ μουλάρι νὰ περάσῃ τὰ ποτάμια καὶ τὶς ρεματιές, γιὰ νὰ πάῃ ἀπ’ τὸ χωριὸ στὴν πόλι! Αὐτὸς δὲν μπορεῖ νὰ συλλάβῃ τὴν προσφορὰ τοῦ δασκάλου καὶ τὸ μεγαλεῖο τῆς ἐργασίας του!... Γι’ αὐτὸ θὰ κλείσω τὴν ἀγόρευσή μου μὲ τὸ ποίημα τοῦ μεγάλου μας ποιητοῦ Κωστῆ Παλαμᾶ: Σμίλεψε πάλι Δάσκαλε, ψυχές! κι’ ὅτι ἀπόμεινεν ἀκόμη στὴ ζωή σου μὴν τ’ ἀρνηθῇς, θυσίασ’ το ὡς τὴ στερνὴ πνοή σου! ............................ Θέμελα βάλε τώρα πιὸ βαθειὰ Ὁ πόλεμος νὰ μὴ μπορῇ νὰ τὰ γκρεμίσῃ. Σκάψε βαθειά! Τί κι’ ἂν πολλοὶ σ’ ἔχουν λησμονήσει; θὰ θυμηθοῦνε κἄποτε κι’ αὐτοὶ τὰ χρέη, ποὺ κρατᾶς σἄν Ἄτλαντας στὴν πλάτη! Ὑπομονή! Χτίζε, σοφέ, Δάσκαλε τῆς Κοινωνίας τὸ (Παλάτι! (Χειροκροτήματα).

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§111ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6 μ.μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 2.45′ μ.μ.)