1963.12.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 5η

Παρασκευὴ 20 Δεκεμβρίου 1963

Προεδρία κ. Η. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 7.15′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Θ. Ρέντης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Θ. ΡΕΝΤΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Καλεῖται ὁ μὴ ὁρκισθεὶς βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Γ. Μαῦρος καὶ δίδει τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καθοριζόμενον ὅρκον ἔχοντα οὕτω:) «Ὀμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας καὶ Ὁμοουσίου καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος νὰ φυλάξω πίστιν εἰς τὴν Πατρίδα καὶ τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα, ὑπακοὴν εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ καθήκοντά μου».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ἀντικείμενον τῆς ὁποίας εἶναι προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§5Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἐκφράζομεν τὴν εὐγνωμοσύνην μας πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ τὴν ἐμπιστοσύνην μὲ τὴν ὁποίαν μᾶς ἐτίμησεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 3ης Νοεμβρίου καὶ κατέστησε τὴν Ἕνωσιν Κέντρου πρῶτον Κόμμα τῆς χώρας. (Χειροκροτήματα). Καὶ εἴμεθα ἐπὶ πλέον εὐγνώμονες, διότι ἔκτοτε συντελεῖται ραγδαία ἄνοδος τῆς Δημοκρατικῆς παρατάξεως εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ μας. Ὁ ἀνένδοτος ἀγὼν ἔχει δικαιωθῆ. Εἶναι βέβαιον πλέον καὶ διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον: Ἡ Δημοκρατία ἐνίκησε. (Χειροκροτήματα). Ἐπεκρίθη, ἐκ μέρους τῶν ἀντιπάλων μας, ἡ ἀνάθεσις τῆς ἐντολῆς καὶ ὁ σχηματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὴν Ἕνωσιν Κέντρου. Ἀλλὰ ἡ ἐπίκρισις εἶναι ἀπολύτως ἀβάσιμος. Ποία θὰ πρέπει νὰ εἶναι, ἔπειτα ἀπὸ κάθε ἐκλογήν, ἡ ἐνέργεια τοῦ ρυθμιστοῦ τοῦ Πολιτεύματος; Ἡ ἐντολή, βεβαίως, θὰ πρέπει νὰ δίδεται εἰς τὴν «δεδηλωμένην» πλειοψηφίαν, εἴτε ἑνὸς αὐτοδυνάμου κόμματος, εἴτε ἑνὸς αὐτοδυνάμου συνασπισμοῦ κομμάτων, ὅταν ὑπάρχῃ. Ὅταν ὅμως συμβῇ νὰ μὴ ὑπάρχῃ οὔτε αὐτοδύναμον κόμμα, οὔτε αὐτοδύναμος συνασπισμός, τότε, προφανῶς, ἡ μόνη ὀρθόδοξος λύσις εἶναι ἡ ἀνάθεσις τῆς ἐντολῆς εἰς τὸ πρῶτον κόμμα. Καὶ αὐτὴ ἦτο ἡ περίπτωσις. Ἡ ὀρθοδοξία αὐτῆς τῆς λύσεως εἶναι τόσον αὐτονόητος, ὥστε νὰ ἐκπλήττῃ ἡ ἐπίκρισις. Ἐν συνεχείᾳ, ἐὰν τὸ πρῶτον Κόμμα ἢ δὲν ἀποδεχθῇ τὴν ἐντολήν, ἢ δὲν τύχῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, τότε προκύπτει ἡ ρυθμιστικὴ πρωτοβουλία τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, ἐκτιμῶντος τὴν διαμορφωθεῖσαν κατάστασιν. Καθὼς ἐπίσης, ἀντιστοίχως, διατηρεῖται καὶ τὸ δικαίωμα τῶν κομμάτων νὰ προβοῦν εἰς εἰσηγήσεις καὶ νὰ λάβουν τὰς ἀποφάσεις των. Αὐτὴ εἶναι ἡ κοινοβουλευτικὴ ὀρθοδοξία τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας. Ἀλλὰ ἔχει ἐπίσης διατυπωθῆ καὶ ἄλλη ἐπίκρισις. Ὅτι, ἐφ’ ὅσον εἴμεθα Κυβέρνησις μειοψηφίας, ὠφείλαμεν νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ κριθῇ ἡ τύχη μας. Ὑπάρχουν δύο ἀπαντήσεις: Πρῶτον. Συνταγματικῶς δὲν ὠφείλαμεν. Ἐφ’ ὅσον τὸ Διάταγμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς εἶχεν ὁρίσει, ἐντὸς τῶν προθεσμιῶν τοῦ Συντάγματος, τὴν ἡμερομηνίαν τῆς συγκλήσεως τῆς νέας Βουλῆς, εἴχομεν συνταγματικῶς τὸ δικαίωμα νὰ τηρήσωμεν τὴν προθεσμίαν. Δὲν ὑπάρχει ἑπομένως καμμία παραβίασις τοῦ Συντάγματος. Δεύτερον. Θὰ ἠδύνατο νὰ λεχθῇ, ὅτι ἡ ἔλλειψις σπουδῆς πρὸς ἐμφάνισιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀποτελεῖ παραβίασιν πολιτικῆς εὐθιξίας. Καὶ ἡ ἐπίκρισις θὰ εἶχε τὴν σημασίαν της. Ἀλλὰ ὑπῆρχε δι’ ἡμᾶς καὶ μία ἄλλη πολιτικὴ εὐθιξία. Ἀφοῦ ἐκ τοῦ Συντάγματος μᾶς παρείχετο ἡ εὐκαιρία νὰ χρησιμοποιήσωμεν αὐτὴν τὴν μικρὰν προθεσμίαν, διὰ νὰ παράσχωμεν τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι αἱ ἐπαγγελίαι μας δὲν ἦσαν, ὅπως ἐχαρακτηρίζοντο ἀπὸ τοὺς ἀντιπάλους μας δημαγωγία, ἀλλὰ ἐμπνευσμένον καὶ θετικὸν δημιουργικὸν πρόγραμμα, ἐπροτιμήσαμεν νὰ ἱκανοποιήσωμεν αὐτὴν τὴν πολιτικὴν εὐθιξίαν μας, ἀπέναντι τοῦ λαοῦ. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἐξήγησις τῆς διατηρήσεως τῆς ἀρχικῆς ἡμερομηνίας διὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Καὶ αἱ ὀλίγαι ἑβδομάδες, αἱ ὁποῖαι ἐμεσολάβησαν, μᾶς ἔδωσαν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀρχίσωμεν τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι ὅσα ἐπηγγέλθημεν, τὰ πραγματοποιοῦμεν. (Χειροκροτήματα). Ἐνῷ ὑπῆρξαν γενναῖαι αἱ παροχαὶ πρὸς τὸν λαόν μας, διὰ τὰς ὁποίας πανηγυρίζει, καὶ θὰ ἀνακοινωθοῦν σήμερον καὶ ἄλλαι, θὰ ἀποδείξωμεν, ἐν τούτοις, ταὐτοχρόνως, ὅτι εἴμεθα ὑπεύθυνοι δημόσιοι ἄνδρες. Καὶ ὅτι ὁλόκληρον τὸ δημιουργικὸν κοινωνικόν μας πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἤρχισεν ἐφαρμοζόμενον, ἐντάσσεται εἰς τὴν οἰκονομικὴν σταθερότητα, τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν. Διετυπώθη καὶ ἡ ἐπίκρισις, ὅτι, καίτοι, στερούμενοι ἀκόμη ψήφου ἐμπιστοσύνης, ἐπεδόθημεν εἰς μεταβολὰς Διοικήσεων Ἀνωτάτων Ἱδρυμάτων. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ ἐπίκρισις εἶναι ἀβάσιμος. Μεταβολαὶ ἔγιναν μόνον εἰς μίαν περίπτωσιν καὶ ἦσαν ἄφευκτοι. Ἡ Διοίκησις τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης εὑρίσκετο εἰς πλήρη ἀντίθεσιν πρὸς τὸ ἀγροτικόν μας πρόγραμμα, μέρος τοῦ ὁποίου εἶχε τεθῆ εἰς ἐφαρμογήν. Ὁ πρώην Διοικητὴς τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης εἶχεν εἴπει, ὅτι ἡ ρύθμισις τῶν ἀγροτικῶν χρεῶν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐπηγγελλόμεθα, θὰ ἦτο «πρᾶξις προδοσίας». Εἶναι ἀκριβῶς οἱ λόγοι του. Ἀπετέλει, ἑπομένως, στοιχειῶδες χρέος, διὰ νὰ μὴ ναυαγήσουν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐθέταμεν εἰς ἐφαρμογήν, χάριν τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, νὰ ἐπέλθῃ αὐτὴ ἡ μεταβολή. Καὶ ὑπῆρξεν ἡ μόνη. Ἀγαπητοὶ συνάδελφοι. Ὁλόκληρον τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑνώσεως Κέντρου δύναται νὰ συνοψισθῇ εἰς τὴν ἐπιδίωξιν τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ περιεχομένου τῆς πολιτικῆς καὶ κοινωνικῆς Δημοκρατίας. (Χειροκροτήματα). Αἱ γενικαὶ γραμμαὶ τοῦ προγράμματος ἔχουν ἐπανειλημμένως ἐκτεθῆ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος, καθὼς καὶ εἰς τὰς προεκλογικὰς ὁμιλίας μας. Σήμερον θὰ εἶναι περίπου ἐπανάληψις. Ἀλλὰ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι χαίρομεν διότι θὰ εἶναι ἐπανάληψις. Ἐπειδὴ ἀποδεικνύει τὴν συνέπειάν μας. Ἡ πρώτη μεγάλη ὑπηρεσία τὴν ὁποίαν παρέσχομεν εἰς τὸν λαόν, ὡς Κυβέρνησις, ὑπῆρξε τὸ αἴσθημα, ἡ χαρὰ τῆς Ἐλευθερίας. Κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος εἴχομεν ὀνομάσει τὴν παράνομον Κυβέρνησιν «ἐσωτερικὴν κατοχήν». Εἰς πόσον βαθμὸν ὁ χαρακτηρισμὸς ἦτο ἀκριβὴς ἀπέδειξεν ἐκ τῶν ὑστέρων ὁ ψυχικὸς ἑορτασμὸς τῆς ἀπελευθερώσεως, τὸν ὁποῖον ᾐσθάνθη ὁ λαός μας. (Χειροκροτήματα). Καὶ δὲν ὑπῆρξε μόνον ἐλευθερία εἰς τὴν ἀτμόσφαιραν. Ὑπῆρξεν ἐπίσης καὶ ἡμερότης. Αὐτομάτως καὶ οἱ ἄνθρωποι καὶ τὰ ὄργανα τῆς τάξεως ἔγιναν ἥμερα. Καὶ δὲν ἐπηκολούθησε καμμία διατάραξις. Ἐπηκολούθησε πλήρης τήρησις τῆς τάξεως. Ἐπεβεβαιώθη τοιουτοτρόπως καὶ πάλιν ἡ παλαιὰ ἀλήθεια, ὅτι ὁ καλύτερος τρόπος κυβερνήσεως, αὐτοῦ τοῦ εὐγενοῦς λαοῦ, μὲ τὸν ἀρχαῖον πολιτισμόν, δὲν εἶναι ἡ βαναυσότης, ἡ βία, ὁ ἐξευτελισμὸς τῶν ἀνθρώπων. Εἶναι ἡ ἡμερότης, ἡ φιλοτίμησις. Καὶ ἀναμένει ὁ λαός μας τὴν ἔξαρσιν τῆς φιλοτιμίας του, μὲ τὸ παράδειγμα τῶν Ἡγετῶν, διὰ νὰ δημιουργήσῃ, ὅπως πάντοτε θαύματα. Εἶναι γνωστὸν τὸ ἐκπαιδευτικόν μας πρόγραμμα. Ἀνεκοινώθη πρὸ μηνός. Καὶ δύνανται ἐκεῖναι αἱ ἀνακοινώσεις νὰ ἀποτελέσουν τὴν βάσιν συζητήσεων εἰς τὴν Βουλήν. Αἱ ἀποδόσεις τῶν ἐκπαιδευτικῶν προγραμμάτων εἶναι μακροπρόθεσμοι. Καὶ αὐτὸς εἶναι εἷς ἀπὸ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους εἴχομεν ἐπικρίνει αὐστηρότερον τὴν καθυστέρησιν τῆς ἐπαρκοῦς μερίμνης διὰ τὴν Παιδείαν ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις τῆς ὀκταετίας, τὰς Κυβερνήσεις τῆς Ε.Ρ.Ε. Διότι ἡ ἀπώλεια εἶναι ἀνεπανόρθωτος. Καὶ ἔχομεν ἤδη εἰσέλθει εἰς τὴν Κοινὴν Ἀγοράν, εἰς τὸν διεθνῆ ἀνταγωνισμόν. Ἐκ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ μας προγράμματος ἐθέσαμεν ἤδη εἰς ἄμεσον ἐφαρμογὴν τὴν δωρεὰν Παιδείαν. Διότι ἦτο δυνατὸν ἀμέσως νὰ ἐφαρμοσθῇ. Καὶ ἡ δωρεὰν Παιδεία εἶναι κυρίως σημαντικὴ διὰ τὴν Ἀνωτάτην Ἐκπαίδευσιν. Εὔλογος, ἑπομένως, εἶναι ὁ πανηγυρισμὸς τοῦ λαοῦ μας, καὶ ἰδίως τοῦ φοιτητικοῦ κόσμου. Μὲ τὴν καθιέρωσιν τῆς δωρεὰν Παιδείας στεροῦνται πόρων καὶ τὰ Ἀνώτατα Ἱδρύματα καὶ οἱ καθηγηταί των, μὲ τὰ ἐξέταστρα. Εἰς τὰ Ἀνώτατα Ἱδρύματα θὰ παρασχεθῇ οἰκονομικὴ ἐνίσχυσις, ἡ ὁποία νὰ καλύπτῃ τὸ ποσόν, τοῦ ὁποίου θὰ στερηθοῦν. Καὶ εἰς τοὺς καθηγητάς των, διὰ τὴν ἀπώλειαν τῶν ἐξετάστρων καθὼς καὶ τῆς ὑπερμέτρου τιμῆς ὡρισμένων βιβλίων, θὰ δοθῇ ἐπίδομα 5.000 δραχ. μηνιαίως. Ἐπέρχεται τοιουτοτρόπως πλήρης ἱκανοποίησις. Ἠρωτήθημεν, ποία θὰ εἶναι ἡ αὔξησις τοῦ ποσοῦ πρὸς τὸ Ἵδρυμα τῶν Κρατικῶν Ὑποτροφιῶν. Εἶναι γνωστόν, ὅτι αὐτὸς ὁ θεσμὸς εἶναι ἰδικός μου. Καὶ εἶναι εὔλογος ἡ στοργή μου. Δίδομεν τὴν ἀπάντησιν, ὅτι αὐτὸς ὁ θεσμὸς διὰ τὸ 1964 ἡ χορηγία, ἐν σχέσει πρὸς τὸ 1963, θὰ τριπλασιασθῇ. (Χειροκροτήματα). Ἦτο 21 καὶ θὰ γίνῃ 60 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ εἰς τὰ προσεχῆ ἔτη θὰ αὐξηθῇ πολὺ περισσότερον, διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ εἰς ἀκέραιον τὸν μέγα προορισμόν του. Διετυπώθη ἀκόμη καὶ ἡ ἐπίκρισις, ὅτι τὸ μέτρον τῆς δωρεὰν Παιδείας, μὲ τὸν ἀπόλυτον τρόπον ποὺ ἐφηρμόσθη, ἀποτελεῖ ὑπερβολήν, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχῃ ἀκόμη εἰς καμμίαν Δημοκρατίαν τῆς Δύσεως. Ἔδωκα τὴν ἀπάντησιν, ὅτι ἐπὶ τέλους δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴμεθα πάντοτε οὐραγοί. Δυνάμεθα νὰ εἴμεθα καὶ πρόδρομοι, ἀφοῦ τὸ δυνάμεθα. Ἄλλωστε, ἡμεῖς, εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὴν καλυτέραν πρώτην ὕλην, ποὺ διαθέτομεν, εἶναι ὁ ἄνθρωπος, τὸ πνεῦμα. Καὶ ὀφείλομεν νὰ τὸ ἀξιοποιήσωμεν εἰς τὸ ἀκέραιον. Μόνον τοιουτοτρόπως, ὄχι μόνον θὰ ἐπιβιώσωμεν, ἀλλὰ καὶ θὰ ἐπικρατήσωμεν. Θὰ πρέπει ἀκόμη νὰ ἐξομολογηθῶμεν καὶ ἕνα λόγον, ὁ ὁποῖος μᾶς ὤθησεν εἰς τὴν ἀπόλυτον ἐφαρμογὴν τῆς δωρεὰν Παιδείας. Ὁ κομμουνισμὸς ἰσχυρίζετο, ὅτι μόνον εἰς τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν ὑπάρχει δωρεὰν Παιδεία. Καὶ συνῆγεν ἐξ αὐτοῦ ἐπιχείρημα ὑπεροχῆς. Ἐπεθύμουν νὰ δυνηθῶμεν νὰ δώσωμεν τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν σήμερον δυνάμεθα: Ἔχομεν καὶ ἡμεῖς ἐπίσης δωρεὰν Παιδείαν. Καὶ ἐπὶ πλέον ἐλευθερίαν. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ ἠρωτήθην ἀκόμη: «Ἡ ἐπαγγελία σας δὲν συνίστατο μόνον εἰς τὴν παροχὴν δωρεὰν Παιδείας. Συνίστατο ἐπίσης καὶ εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τῶν αἰτημάτων τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ κόσμου. Καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ δὲν ἔχετε ἀκόμη προβῆ εἰς ἀνακοινώσεις». Δίδομεν τὴν ἀπάντησιν: Περιβάλλομεν πάντοτε μὲ ἀμέριστον στοργὴν τὸν ἐκπαιδευτικὸν κόσμον. Φρονοῦμεν, ὅτι πρώτη ὑπόθεσις τῆς Παιδείας εἶναι ὁ διδάσκαλος. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐπιβάλλεται καὶ ἡ πλήρης μόρφωσις, ἀλλὰ ἐπίσης καὶ ἡ ἠθικὴ καὶ ἡ ὑλική του ἐξύψωσις. Τὰς ἐπαγγελίας μας ἀπέναντι τῶν αἰτημάτων τῶν ἐκπαιδευτικῶν εἴχομεν προσδιορίσει κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀπεργίας των, τοῦ Φεβρουαρίου. Ὅπως ἀναγράφεται εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, τὴν 5ην Φεβρουαρίου 1963, κατεθέσαμεν πρότασιν νόμου. Τὸ σύνολον τῶν αἰτημάτων των εἶχεν ὑπολογισθῆ εἰς 330 ἑκατομμύρια. Ἡ πρότασις νόμου, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς τότε εἴχομεν καταθέσει, παρεῖχεν 198 ἑκατομμύρια. Καὶ ὅταν ἠρωτήθημεν εἰς τὸ συνέδριόν των, διατὶ εἴχομεν περιορίσει τὸ αἴτημά των, ἀπηντήσαμεν, ὅτι προέβημεν εἰς τὴν μείωσιν, διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὰ μέτρα τῆς τότε Κυβερνήσεως τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἀποδοχή του, ἡ ὁποία βεβαίως οὔτε κατέστη δυνατή. Ἀλλὰ προσεθέσαμεν, ὅτι, ἡμεῖς, ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν Ἀρχήν, θὰ παράσχωμεν τὴν πλήρη ἱκανοποίησιν. Καὶ σήμερον τιμῶμεν καὶ αὐτὸν τὸν λόγον μας. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1964 ἀναγράφεται ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν 300 ἑκατομμυρίων, διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν αἰτημάτων τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ κόσμου. (Χειροκροτήματα). Παραλλήλως πρὸς τὴν Παιδείαν ἐπείγει, ἐπίσης, νὰ ληφθοῦν μέτρα ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας καὶ κυρίως διὰ τὴν μορφωτικὴν καὶ οἰκονομικὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως τοῦ ἐφημεριακοῦ μας κλήρου. Καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος εὑρισκόμεθα εἰς συνεργασίαν μὲ τὴν Ἱερὰν Σύνοδον. Εἰς ἄμεσον ἐφαρμογὴν ἔχουν, ἐπίσης, τεθῆ καὶ ὡρισμέναι ἐπαγγελίαι μας ὑπὲρ τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Ἐπανειλημμένως διεκηρύξαμεν, ὅτι δίδομεν προτεραιότητα εἰς τὰ δίκαια αἰτήματα τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Καὶ ἔχομεν ἐξηγήσει τοὺς λόγους: Δίδομεν προτεραιότητα, διότι: Πρῶτον. Οἱ ἀγρόται εἶναι περισσότεροι. Ἀποτελοῦν τὸ ἥμισυ τοῦ πληθυσμοῦ. Δεύτερον. Πάσχουν περισσότερον. Τρίτον. Ἡ εὐημερία τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου δὲν ἀποτελεῖ ἁπλῶς τὴν εὐημερίαν μιᾶς κοινωνικῆς τάξεως. Ἀποτελεῖ τὴν προϋπόθεσιν τῆς εὐημερίας τοῦ συνόλου. Ἐὰν ὁ ἀγροτικὸς κόσμος δὲν εὐημερῇ, ἐὰν δὲν ἔχῃ ἀγοραστικὴν δύναμιν, ποῦ θὰ εὕρουν οἱ ἐπαγγελματίαι, οἱ ἔμποροι τῶν πόλεων τὴν πελατείαν των; Καὶ οἱ βιομήχανοι ποῦ θὰ καταναλώσουν τὰ προϊόντα των; Αἱ ἐξαγωγαὶ εἶναι ἀσήμαντοι. Ἰδοὺ διατὶ εἶναι ἐσφαλμένη ἡ θεωρία, ὅτι ἡ εὐημερία τῶν λαϊκῶν τάξεων, ἡ δικαία κατανομὴ τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, ἡ κοινωνικὴ δικαιοσύνη ἀποτελεῖ ἐμπόδιον διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν. Καὶ ὅτι, τάχα, πρέπει νὰ διέλθωμεν ἀπὸ μίαν λαϊκὴν στενοχώριαν τοῦ παρόντος διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὸ μέλλον. Ἡ ἀληθής, ἡ ὑγιὴς θεωρία εἶναι, ὅτι μόνον μὲ τὴν ἐξασφάλισιν καὶ τοῦ παρόντος ἐξασφαλίζεται καὶ τὸ μέλλον. Ὅτι ἡ κοινωνικὴ δικαιοσύνη δὲν ἀποτελεῖ ἐμπόδιον, ἀποτελεῖ συντελεστὴν τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως. (Χειροκροτήματα). Τέταρτον. Δίδομεν προτεραιότητα εἰς τὰ δίκαια αἰτήματα τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, διότι ἐὰν ἀπωλεσθῇ ἡ πίστις τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου πρὸς τὴν Πατρίδα, θὰ ἔχῃ ἀπωλεσθῆ ἡ αἰωνία Ἑλλάς. Ἐρωτῶ ὅσους ἀντιλέγουν: Ἐὰν ἐρημωθῇ ἡ ὕπαιθρος, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ αἱμορραγία τῆς μεταναστεύσεως, ποῦ θὰ εὑρεθοῦν οἱ ἐργάται διὰ τὴν ἐκβιομηχάνισιν; Καί, ἀκόμη, ποῦ θὰ εὑρεθοῦν οἱ στρατιῶται διὰ τὴν ἄμυναν τῆς πατρίδος; (Χειροκροτήματα). Πρὸς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον, ἐντὸς τοῦ γενικοῦ γεωργικοῦ μας προγράμματος, εἴχομεν παράσχει, συγκεκριμένως, τέσσαρας ἐπαγγελίας. Καὶ εἴμεθα εὐτυχεῖς, ὅτι ὅλας τὰς πραγματοποιοῦμεν. Εἴχομεν ὑποσχεθῆ νὰ παράσχωμεν δικαίας τιμὰς ἀσφαλείας τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων. Καὶ εἰς ὅλας τὰς εὐκαιρίας, τὰς ὁποίας συνηντήσαμεν, ἐπαληθεύσαμεν τὰς ἐπαγγελίας μας μὲ τὰς τιμὰς τοῦ ἐλαίου, τοῦ βάμβακος, τῆς ὀρύζης. Καὶ μελετᾷ τώρα ἡ Κυβέρνησις μὲ στοργὴν ὅλα τὰ δυνατὰ μέτρα, πρὸς προστασίαν τῶν τιμῶν τοῦ μεγάλου Ἐθνικοῦ προϊόντος μας, τοῦ καπνοῦ. (Χειροκροτήματα). Εἴχομεν, ἐπίσης, ἐξαγγείλει τὴν εὐμενῆ ρύθμισιν τῶν καθυστερουμένων ἀγροτικῶν χρεῶν. Καὶ ἐτιμήσαμεν, καὶ πάλιν τὸν λόγον μας: Ἡ σχετικὴ ἀπόφασις καὶ ἐλήφθη καὶ ἐτέθη εἰς ἐφαρμογήν. Εἴχομεν ἐπαγγελθῆ τὴν κατάργησιν τῆς ἀμέσου εἰσφορᾶς τῶν ἀγροτῶν ὑπὲρ τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Ἀγροτικῶν Ἀσφαλίσεων, τοῦ Ο.Γ.Α. Καὶ πάλιν ἐτιμήσαμεν τὸν λόγον μας. Ἡ ἄμεσος αὐτὴ εἰσφορὰ κατηργήθη. Καὶ ὁ ἀγροτικὸς κόσμος πανηγυρίζει. (Χειροκροτήματα). Ἰδικός μας ὑπῆρξεν ὁ ἀγών, ἐπίσης ἀνένδοτος, διὰ τὴν παροχὴν συντάξεως γήρατος εἰς τοὺς ἀγρότας. Ἐχλευάσθημεν τότε, ἀπὸ τοὺς ἀπολογητὰς τῆς Ε.Ρ.Ε., ὡς ἀδίστακτοι δημαγωγοί, ὅπως ἀκριβῶς συνέβη βραδύτερον καὶ μὲ τὴν ἐπαγγελίαν τῆς δωρεὰν Παιδείας. Εἴχομεν ἐκκινήσει ἀπὸ τὴν διαπίστωσιν, ὅτι αἱ ψυχικαὶ σχέσεις τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου μὲ τὴν Πολιτείαν εἶχον δηλητηριασθῆ. Ἠσθάνετο ἀπόκληρος. Καὶ ὅτι ἡ Πολιτεία τὸν ἐνεθυμεῖτο μόνον εἰς τὴν ὥραν τῶν θυσιῶν. Καὶ ἔκρινα, ὅτι, πέραν τῆς γενικῆς προστασίας τοῦ μόχθου του, θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ μέτρον, τὸ ὁποῖον νὰ τὸν συγκινήσῃ, νὰ τὸν συμφιλιώσῃ ψυχικῶς μὲ τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν. Ἀλλὰ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἡ σύνταξις θὰ ἔπρεπε νὰ δοθῇ χωρὶς ἄμεσον ἀντιπαροχήν, ἰδικήν του. Τότε μόνον θὰ ἐπετύγχανεν, ὄχι μόνον τὴν οἰκονομικήν, ἀλλὰ κυρίως τὴν ψυχικήν της ἀποστολήν. Ἡ Ε.Ρ.Ε. ἠναγκάσθη, τελικῶς, νὰ ἀποδεχθῇ τὸν θεσμόν. Ἀλλὰ τὸν συνεδύασε μὲ ἄμεσον εἰσφορὰν ὁλοκλήρου τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Καὶ τοιουτοτρόπως, ἡ χορήγησις τῆς συντάξεως, ἀντὶ νὰ καταστῇ εὐλογία, ἔγινε γογγυσμός. Τὴν ἄμεσον αὐτὴν εἰσφορὰν κατηργήσαμεν. Καὶ παραμένει μόνον τὸ 2% ἐπὶ τῶν διακινουμένων ἀγροτικῶν προϊόντων, τὸ ὁποῖον πληρώνουν οἱ ἔχοντες καὶ ὄχι οἱ ὑποσιτιζόμενοι, μὲ τὴν λεγομένην αὐτοκατανάλωσιν. Τὸ κενόν, ἐκ τῆς καταργήσεως, θὰ καλυφθῇ κατ’ ἀρχὰς ἐκ τοῦ ἐπαρκοῦς ἀποθεματικοῦ τοῦ Ο.Γ.Α. καὶ ἐν συνεχείᾳ ἀπὸ τοὺς αὐξανομένους πόρους του, καθὼς καὶ ἀπὸ τὴν αὔξησιν τῆς ἀποδόσεως τοῦ 2%. Εἴχομεν, ἐπίσης, ἐπαγγελθῆ τὴν μείωσιν τοῦ κόστους τῆς γεωργικῆς μας παραγωγῆς. Καὶ προέβημεν ἤδη εἰς σοβαρὰν μείωσιν τοῦ τόκου τῶν δανείων τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, Θὰ προχωρήσωμεν, ἐν συνεχείᾳ, εἰς τὴν βαθμιαίαν ἀτέλειαν τῶν ὑγρῶν καυσίμων, τῶν γεωργικῶν μηχανημάτων, ἐργαλείων καὶ ἀνταλλακτικῶν (χειροκροτήματα). Καθὼς ἐπίσης καὶ εἰς τὴν ἐξίσωσιν, ἐν τῇ χώρᾳ, τῶν τιμῶν τῶν χημικῶν λιπασμάτων, τῶν γεωργικῶν φαρμάκων, τῶν βελτιωμένων σπόρων, τῶν βελτιωμένων ζώων, τῶν μεταφορικῶν, τῶν γεωργικῶν μηχανημάτων καὶ τῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας, πρὸς τὰς τιμάς, τὰς ὁποίας καταβάλλουν οἱ ἀγρόται τῶν χωρῶν τῆς Κοινῆς Ἀγορᾶς, καθὼς καὶ τῶν ἄλλων ἀνταγωνιστῶν μας. Διότι, ἐφ’ ὅσον εἰσήλθομεν εἰς τὴν Κοινὴν Ἀγορὰν ὄχι μόνον εἶναι στοιχειῶδες ἀλλὰ εἶναι καὶ ἐπεῖγον νὰ ἐξισώσωμεν τὰς συνθήκας τοῦ κόστους τῆς παραγωγῆς, διὰ νὰ ἐπιζήσωμεν εἰς τὸν ἀνταγωνισμόν. Μία ἐπὶ πλέον ὑπηρεσία πρὸς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον, εἶναι ἡ ἐνίσχυσις τοῦ Σώματος τῆς Ἀγροφυλακῆς, τοῦ ὁποίου αὐξάνονται αἱ ἀποδοχαὶ καὶ ἱκανοποιοῦνται καὶ ἄλλα οὐσιώδη αἰτήματα. Ἡ ἐργασία, καθὼς καὶ ἡ δικαία της ἀμοιβή, ἀποτελοῦν κοινωνικὰ δικαιώματα τῶν ἀνθρώπων, τῶν πολιτῶν τῆς Δημοκρατίας. Καὶ ὑπερβαίνουν οἱ ἐργαζόμενοι, μὲ τὰ μέλη τῶν οἰκογενειῶν των, τὰ δύο καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια, καλύπτοντες πλέον τοῦ τετάρτου τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας. Ἔχομεν ἐπαγγελθῆ τὴν δικαίαν κατανομὴν τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος (χειροκροτήματα), τὴν ἐφαρμογὴν κοινωνικῆς δικαιοσύνης καὶ θὰ τηρήσωμεν τὴν ἐπαγγελίαν μας μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς φιλεργατικῆς καὶ κοινωνικῆς μας πολιτικῆς. Θὰ ἀναμορφώσωμεν τὸν θεσμὸν τῶν συλλογικῶν συμβάσεων ἐργασίας, ὥστε, ἐργαζόμενοι καὶ ἐργοδόται, διὰ τῶν ἐκπροσώπων των, νὰ προσέρχωνται εἰς ἐλευθέρας διαπραγματεύσεις πρὸς καθορισμὸν τῶν ὅρων ἐργασίας καὶ ἀμοιβῆς τῶν ἐργαζομένων. Ἡ Κυβέρνησις, πρὸς διασφάλισιν τοῦ κατωτάτου ὁρίου διαβιώσεως, θὰ παρεμβαίνῃ ὁσάκις μεταξὺ ἐργοδοτῶν καὶ ἐργαζομένων, δὲν ἐπιτυγχάνεται οἰκειοθελῶς, συμφωνία. Παραλλήλως πρὸς τὸν θεσμὸν τῶν συλλογικῶν συμβάσεων, ἡ Κυβέρνησις θὰ καθιερώσῃ εὔρυθμον σύστημα ἐργατικῆς διαιτησίας, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ καταφεύγουν ἐργοδόται καὶ ἐργάται, πρὸς ἐπίλυσιν διενέξεων, ἐφ’ ὅσον καταστῇ ἀνέφικτος ἡ σύναψις συλλογικῆς συμφωνίας. Θὰ δοθῇ οὐσιαστικώτερον περιεχόμενον εἰς τὸν θεσμὸν τῶν ἀδειῶν μετ’ ἀποδοχῶν τῶν ἐργαζομένων. Θὰ καταρτισθῇ συγχρονισμένος καὶ ἑνιαῖος κῶδιξ ἐργασίας, ὁ ὁποῖος θὰ τερματίσῃ τὸ σημερινὸν χάος τῶν ἑκατοντάδων ἀσυνδέτων καὶ ἀλληλοσυγκρουομένων νόμων. Θὰ λειτουργήσῃ ὑγιής, ἐλεύθερος, δημοκρατικὸς συνδικαλισμός. (Χειροκροτήματα). Εἰς τὸν τομέα τῆς Κοινωνικῆς Ἀσφαλίσεως, θὰ ληφθοῦν μέτρα ἐξυγιάνσεως, ἀναμορφώσεως καὶ οἰκονομικῆς ἰσορροπήσεως τοῦ θεσμοῦ, κατὰ τρόπον διασφαλίζοντα τὴν παροχὴν ἱκανοποιητικῆς ἰατρικῆς περιθάλψεως καὶ ἐπαρκοῦς συντάξεως εἰς τοὺς ἀπομάχους τῆς ἐργασίας, ἱκανῆς νὰ ἐξασφαλίσῃ τοὐλάχιστον στοιχειώδη διαβίωσιν. Θὰ ληφθῇ πρόνοια ἐφαρμογῆς, συμβολῇ καὶ τοῦ Κράτους, εὐρυτάτου προγράμματος ἀνεγέρσεως ἐργατικῶν κατοικιῶν, καταργουμένου τοῦ πιστοποιητικοῦ κοινωνικῶν φρονημάτων διὰ τὴν στέγασιν. (Χειροκροτήματα). Στόχος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, ὅπως ὁ Ἕλλην ἐργαζόμενος, καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀμοιβῆς καὶ συνθηκῶν ἐργασίας, καθὼς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀποδόσεως, φθάσῃ βαθμιαίως εἰς τὸ ἐπίπεδον τῶν συναδέλφων του τῆς Κοινῆς Ἀγορᾶς, τῆς ὁποίας μετέχομεν. Ἡ παρεχομένη σήμερον ἰατροφαρμακευτικὴ περίθαλψις, ἰδίως εἰς τὰς ἀπορωτέρας τάξεις τοῦ λαοῦ μας, καὶ κυρίως εἰς τοὺς ἀγρότας, εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκής. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀπόφασιν νὰ προβῇ εἰς ριζικὴν ἀναμόρφωσιν τοῦ ὅλου προγράμματος τῆς ὑγείας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τόσον διὰ τὴν πρόληψιν, καθὼς καὶ διὰ τὴν θεραπείαν τῆς νόσου. Ἐπὶ τῇ βάσει μελετηθέντος προγράμματος, ἔχει διαπιστωθῆ, ὅτι ἀκόμη καὶ μὲ τοὺς μέχρι σήμερον διατιθεμένους πόρους, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ σημαντικὴ βελτίωσις τῆς ἰατρικῆς ἀντιλήψεως. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1964, πρὸς περαιτέρω βελτίωσιν τῶν συνθηκῶν παροχῆς ὑγειονομικῆς περιθάλψεως, προβλέπεται ἐπὶ πλέον ποσὸν 195 ἑκατομμυρίων. Τελικὸς σκοπὸς τῆς Δημοκρατικῆς Πολιτείας, εἶναι ἡ καθολικὴ προστασία τῆς ὑγείας τοῦ λαοῦ μας. Ἡ μελέτη τοῦ θέματος θὰ καταρτισθῇ ἐν συνεργασίᾳ μὲ τὸν ἰατρικὸν κόσμον καὶ τὰ ὑφιστάμενα Ταμεῖα Ἀσφαλίσεως. Ὑπάρχει εἰς τὴν χώραν ὀξύτατον πρόβλημα στέγης. Ἐκτὸς τῶν εἰδικῶν κατηγοριῶν ἀστέγων (παλαιοὶ καὶ νέοι πρόσφυγες, πλημμυροπαθεῖς, σεισμοπαθεῖς), ὑπάρχει μέγας ἀριθμὸς οἰκογενειῶν, τόσον εἰς τὰς πόλεις, καθὼς καὶ εἰς τὴν ὕπαιθρον, ὑπερβαίνων τὰς 240.000 οἰκογενείας, αἱ ὁποῖαι ἢ στεροῦνται παντελῶς στέγης, ἢ στεγάζονται ὑπὸ ἀνθρωπίνως ἀπαραδέκτους συνθήκας, εἰς τρώγλας, ἀχυροκαλύβας, παραπήγματα. Ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε, παραλλήλως πρὸς τὴν ἐπίσπευσιν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ προγραμμάτων τῶν εἰδικῶν κατηγοριῶν ἀστέγων, ὅπως ἐπιδιώξῃ τὴν στέγασιν αὐτῶν εἰς τὸν βραχύτερον δυνατὸν χρόνον. Καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐπενδύσεων θὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὰ ἄλλα κεφάλαια τοῦ προγράμματος. Πρῶτος σκοπὸς αὐτονόητος εἶναι, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ Κράτος. Καὶ δὲν εἶναι βέβαιον σήμερον, ὅτι ὑπάρχει. Ὑφίσταται πλήρης σύγχυσις καὶ κατακερματισμὸς ἁρμοδιοτήτων. Θὰ χρειασθῇ ἀναδιάρθρωσις τῶν Ὑπουργείων, διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἐπὶ ἑκάστου θέματος μία ἁρμοδιότης, ἐνῷ σήμερον ὑπάρχουν πολλαπλαῖ συγκρουόμεναι ἁρμοδιότητες. Θὰ ἀνασυγκροτηθῇ, κυρίως, τὸ Ὑπουργεῖον Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον σήμερον εἶναι κενὸν οὐσιαστικοῦ περιεχομένου καὶ ἀναλίσκεται εἰς ἀλλοτρίας ἁρμοδιότητας. Θὰ συγκεντρωθῇ εἰς τὴν κυρίαν ἀποστολήν του διὰ νὰ καταστῇ τὸ ὄργανον ἐπικοινωνίας καὶ συνεχοῦς ἐνημερώσεως τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς δράσεως τῶν Ὑπουργείων. Καὶ θὰ εἰσαγάγωμεν καὶ μίαν οὐσιώδη καινοτομίαν. Ὑγιής, ἐν τῷ συνόλῳ του, εἶναι ὁ δημόσιος βίος μας. Ὑπάρχουν, ὅμως, ἐνίοτε ἀναθυμιάσεις σκανδάλων. Καὶ κυκλοφοροῦν φῆμαι περὶ δεκασμῶν. Ἐπιβάλλεται ἐξυγίανσις. Καὶ ἐπείγει. Οὐδὲν ἐστὶ γενέσθαι, ἐὰν δὲν ἐμπεδωθῇ ἡ πίστις τοῦ λαοῦ εἰς τὴν ἀκεραιότητα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Εἰς τὴν ἀρετὴν τοῦ Κράτους. (Χειροκροτήματα). Θὰ δημιουργήσωμεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως εἰδικὴν διεύθυνσιν ἐλέγχου τῆς δημοσίας διαχειρίσεως. Θὰ ἐνταχθοῦν εἰς αὐτὴν διακεκριμένοι καὶ ἄτεγκτοι δικαστικοί, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν ἀποστολὴν καὶ κατ’ ἐντολὴν καὶ αὐτεπαγγέλτως, νὰ προβαίνουν εἰς διοικητικὸν ἔλεγχον, ἐπὶ τῇ βάσει δημοσίων ἢ ἐμπιστευτικῶν καταγγελιῶν. Θὰ γνωρίζουν, τοιουτοτρόπως, ὅλοι, ὅτι «ἔστι δίκης ὀφθαλμός, ὃς τὰ πάνθ’ ὁρᾷ» (Χειροκροτήματα). Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ὅπως εἶναι γνωστόν, εἶχεν ἐπανειλημμένως καὶ ἐντόνως καταγγείλει εἰς τὸ παρελθόν, ὡς Ἀντιπολίτευσις, ἠθικὰς εὐθύνας τῶν Κυβερνήσεων τῆς Ε.Ρ.Ε. Διότι, ὅμως, πρόκειται περὶ ἠθικοῦ θέματος, ἐκρίναμεν, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐμπλακῇ εἰς τὴν ἀντιδικίαν τῶν κομμάτων. Διὰ τοῦτο, ἀνεθέσαμεν εἰς ἀνωτέρους δικαστικοὺς τὸν ἔλεγχον, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατή, ὁποθενδήποτε, ἀμφισβήτησις τοῦ πορίσματος. Ὁ χρόνιος ἐχθρὸς τοῦ Κράτους εἶναι ἡ γραφειοκρατία. Προέρχεται ἀπὸ τὴν δυσπιστίαν πρὸς τὸν δημόσιον ὑπάλληλον, ἀπὸ τὴν ἀμοιβαίαν καχυποψίαν, ἀπὸ τὸν φόβον τῶν εὐθυνῶν. Ἐφ’ ὅσον, ὅμως, ὑφίσταται, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ Κράτος. Θὰ πρέπει νὰ ἐλαττωθοῦν αἱ ὑπογραφαί. Ἡ ἀποκέντρωσις καὶ ἡ αὐτοδιοίκησις δύνανται νὰ συμβάλλουν ἀποφασιστικῶς καὶ εἰς τὴν καλυτέραν ἀπόδοσιν διοικήσεως καὶ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς γραφειοκρατίας. Ἀλλά, δὲν πρόκειται νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἐπαγγελίαν. Διότι ἔχει καταστῆ κοινότυπος. Σημασίαν ἔχει πλέον, ὄχι ποῖος ἐπαγγέλλεται, διότι ὅλοι τὰς ἐπαγγέλλονται, ἀλλὰ ποῖος ἔχει τὴν ἱκανότητα τῆς πραγματοποιήσεως. Καὶ περὶ τούτου θὰ κρίνῃ τὸ μέλλον. Ὁ θεσμὸς τῶν Νομαρχῶν ἐπὶ θητείᾳ εἶναι ἰδικός μας. Καὶ θὰ τὸν ἐπαναφέρωμεν εἰς τὰς πηγάς του. Οἱ Νομάρχαι δὲν θὰ ὑπηρετοῦν ἐπὶ θητείᾳ τὸ κόμμα, ἀλλὰ τὸ Κράτος. Θέλομεν νὰ εἴμεθα δίκαιοι. Ὑπάρχουν Νομάρχαι, οἱ ὁποῖοι, παρὰ τὴν πίεσιν τοῦ κόμματος, προσεπάθησαν νὰ εἶναι Κράτος. Ὑπάρχουν, ὅμως, καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἔγιναν εὐτελῆ ὄργανα τοῦ κόμματος. Αὐτοί, βεβαίως, δὲν θὰ παραμείνουν. (Χειροκροτήματα). Τιμῶμεν τὸ Σῶμα τῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων, τὸ ὁποῖον, μὲ ἀνεπαρκεῖς ἀποδοχάς, ὑπερανθρώπως ἐργάζεται διὰ νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ ἔργον του. Ἀλλὰ χρειάζεται ἀνανέωσις. Χρειάζεται νέα πνοή. Χωρὶς συγχρονισμένην Διοίκησιν, οὔτε Κράτος ὑπάρχει, οὔτε οἰκονομικὴ ἀνάπτυξις. Θὰ ἱδρύσωμεν Σχολὴν Δημοσίων Ὑπαλλήλων. Καὶ πρὸς τοῦτο προσφέρεται ἀναδιοργανωμένη, ἡ Πάντειος. Εἰς τὸ Κράτος, καθὼς καὶ εἰς τοὺς Ὀργανισμοὺς Δημοσίου Δικαίου, θὰ διορίζωνται μόνον οἱ ἀπόφοιτοι τῆς Σχολῆς, ἐπὶ τῇ βάσει πίνακος, καὶ κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐπιτυχίας των. Καταργεῖται τοιουτοτρόπως ἡ συναλλαγὴ τῶν διορισμῶν, ὅπως ἀκριβῶς ἔχει συμβῆ καὶ εἰς τὴν Παιδείαν, ἀπὸ τὸν καιρὸν τῆς Ὑπουργίας μου, μὲ τοὺς πίνακας τῶν διδασκάλων. Θὰ ἐπιδιωχθῇ, ἐπίσης, ἡ μετεκπαίδευσις, τόσον ἐδῶ, καθὼς καὶ εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Θὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ μία ἄλλη καινοτομία. Εἰς τὰς ἡγετικὰς θέσεις, εἰς τὰς Γενικὰς Διευθύνσεις, δὲν θὰ ὑπάρξῃ μονιμότης. (Χειροκροτήματα). Δὲν εἶναι δυνατόν, ἐπὶ μίαν γενεάν, ὁ ἴδιος ἄνθρωπος, ἔστω καὶ κατάκοπος, νὰ διευθύνῃ ἕνα κλάδον. Χρειάζεται ἀνανέωσις. Διὰ τοῦτο θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ θητεία, ὅπως καὶ μὲ τοὺς Νομάρχας. Ὅταν ἡ θητεία λήξῃ, θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ παραμείνῃ καὶ νὰ ἀντικατασταθῇ, κατόπιν κρίσεως Ἀνωτάτου Συμβουλίου. Καὶ ἀντικαθιστάμενος θὰ μετέχῃ τοῦ σχετικοῦ Συμβουλίου τοῦ Ὑπουργείου, προσφέρων τὴν πεῖραν του. Εἰς τοὺς Γενικοὺς Διευθυντὰς θὰ δοθοῦν ἐξαιρετικαὶ ἀμοιβαί. Διαχειρίζονται ὑπευθύνως ὑπέρτατα συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ ἀποτελεῖ, τοὐλάχιστον, ἀφέλειαν ἡ παροχὴ τῶν σημερινῶν των ἀποδοχῶν. Θὰ τονισθῇ, εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, ἡ σημασία, ἡ ἀξία καὶ ἡ εὐθύνη τῆς ἡγεσίας. Ὑπερηφανεύεται ἡ Ἑλλὰς διὰ τὸ δικαστικόν της Σῶμα. Ἔχει ἀποδειχθῆ ἄξιον τῆς ἀποστολῆς του. Ἐπανειλημμένως τοῦ ἔχομεν ἀπονείμει τιμήν. Τὸ ἀπεκαλέσαμεν «ὀχυρὸν τῆς Δημοκρατίας». Καὶ τὴν τιμὴν αὐτὴν ἐπαναλαμβάνομεν καὶ σήμερον. Ὑπῆρξε καταπληκτικόν, καὶ ἀσφαλῶς χαρακτηριστικόν, τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς ΕΡΕ, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ προσέλευσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ Σώματος δὲν ἐσκέφθη ἄλλα μέσα, ἀλλὰ τὴν ἐλάττωσιν τῶν προσόντων. Τὸ Σύνταγμα εἰς τὸ ἄρθρον 87 ὁρίζει, ὅτι «αἱ ἀποδοχαὶ τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν πρέπει νὰ εἶναι ἀνάλογοι πρὸς τὸ λειτούργημα αὐτῶν». Τοὺς καθιστᾷ, ἑπομένως, ἰδίαν κατηγορίαν. Καὶ εὐλόγως. Ὅταν εἰς ὡρισμένους ἀνθρώπους δίδεται τὸ δικαίωμα νὰ κρίνουν τὴν τύχην τῶν ὑπερτάτων ἀγαθῶν τοῦ ἀνθρώπου, τῆς ζωῆς τῆς ἐλευθερίας, τῆς τιμῆς, τῆς περιουσίας, ἀσφαλῶς ἀνήκουν, πρέπει νὰ ἀνήκουν, εἰς ἄλλην κατηγορίαν. Ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, παλαιότερον, εἴχομεν διακηρύξει αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν. Σήμερον ἐπαληθεύομεν καὶ αὐτὴν τὴν ἐπαγγελίαν μας. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1964 διπλασιάζομεν τὸν βασικὸν μισθὸν ὅλων τῶν δικαστικῶν. (Χειροκροτήματα). Θὰ καταστῇ τοιουτοτρόπως, δυνατὴ ἡ προσέλευσις πρώτων δυνάμεων εἰς τὸν Δικαστικὸν Κλάδον. Καὶ τῆς αὐξήσεως αὐτῆς θὰ μετέχουν ὅλοι οἱ ἐξομοιούμενοι μὲ τοὺς δικαστὰς ἐκτὸς τῶν βουλευτῶν. (Χειροκροτήματα). Εὐχαριστῶ δι’ αὐτὰ τὰ συγχαρητήρια. Ταὐτοχρόνως, θὰ αὐξηθῇ σημαντικῶς ὁ ἀριθμὸς τῶν χορηγουμένων εἰς τοὺς δικαστικούς, ἐκπαιδευτικῶν ἀδειῶν, δι’ εὐρυτέρας σπουδάς. Θὰ ἐπιδιωχθῇ ἐπίσης καὶ ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικαστικῶν, καὶ ἡ εἰσαγωγὴ τῆς νέας Πολιτικῆς Δικονομίας, πρὸς ἐπιτάχυνσιν τῆς ἀπονομῆς τῆς Δικαιοσύνης. Ἡ κατάστασις τῆς στεγάσεως τῶν Δικαστηρίων ἀποτελεῖ ἐντροπήν. Καὶ θὰ λήξῃ εἰς σύντομον χρόνον. Εἶναι ὁριστικὴ ἡ ἀπόφασίς μας. (Χειροκροτήματα). Ὅταν ἡ κατάστασις εἶναι ἀνώμαλος, ἐπιβάλλεται ἡ λῆψις ἐκτάκτων μέτρων. Ὅταν ἡ κατάστασις εἶναι ὁμαλὴ ἔκτακτα μέτρα δὲν ἐπιτρέπονται. Σήμερον ἔχομεν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον, καὶ μάλιστα ἀπὸ 15 ἐτῶν. Δὲν ἐπιτρέπεται ἑπομένως ἡ ὕπαρξις ἐκτάκτων μέτρων. Δι’ αὐτὸ θὰ καταργηθοῦν. (Χειροκροτήματα). Ἔχομεν ἐπανειλημμένως διακηρύξει, ὅτι εἰς τὴν Δημοκρατίαν τὸ φρόνημα εἶναι ἐλεύθερον. Διώκεται μόνον ἡ πρᾶξις, ἡ παράνομος πρᾶξις. «Ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία γράφει τὸ Σύνταγμα, εἶναι ἀπαραβίαστος». Καὶ θὰ σεβασθῶμεν τὴν ἐπιταγὴν τοῦ Συντάγματος. Ἡ Διοίκησις δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς στερήσεως τῆς ἐλευθερίας τῶν πολιτῶν. Αὐτὸ τὸ δικαίωμα ἔχει μόνον ἡ Δικαιοσύνη καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων. Τὰ πιστοποιητικὰ κοινωνικῶν φρονημάτων ἔχουν τὸν λόγον των εἰς δύο περιπτώσεις. Διὰ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 100 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ὁρίζει, ὅτι «ἰδεολογίαι, σκοποῦσαι τὴν διὰ βιαίων μέσων ἀνατροπὴν τοῦ ὑφισταμένου πολιτειακοῦ ἢ κοινωνικοῦ καθεστῶτος ἀντίκεινται ἀπολύτως πρὸς τὴν ἰδιότητα τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου». Καὶ ἐπίσης διὰ τὰς ἐργασίας, τὰς σχετικὰς μὲ τὴν ἐθνικὴν ἀσφάλειαν. Ὑφίσταται καὶ τὸ θέμα τῶν ἐπιλεγομένων «πολιτικῶν κρατουμένων». Ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἔχομεν ἐπανειλημμένως προβῆ εἰς δηλώσεις. Καὶ εἰς αὐτὰς ἐμμένομεν. Εἶχε καταβληθῆ προσπάθεια εἰς τὸ παρελθόν, ὅπως δηλητηριασθοῦν αἱ σχέσεις τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας πρὸς τὴν Ἕνωσιν Κέντρου. Ἀλλὰ ἔχει ἐπέλθει ἀποτοξίνωσις. Τὰ Σώματα Ἀσφαλείας, σχεδὸν ἐν συνόλῳ, ἔχουν σήμερον ἀφοσιωθῆ εἰς τὸν προορισμόν των. Τοὺς ὑπεσχέθημεν, εἰς τὸ παρελθόν, ἱκανοποίησιν ὡρισμένων δικαίων αἰτημάτων των. Καὶ τηροῦμεν τὸν λόγον μας. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἀρχομένου ἔτους ἀναγράφονται αἱ πιστώσεις. Αἱ προβλεπόμεναι εἰσπράξεις εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1964 ἀνέρχονται εἰς 23.650 ἑκατομμύρια. Αἱ προβλεπόμεναι πληρωμαί, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑφισταμένου προεκλογικῶς καθεστῶτος καὶ τῶν μέχρι τότε ἀναληφθέντων βαρῶν, ἀνέρχονται εἰς 21.100 ἑκατομμύρια. Παραμένουν διαθέσιμοι πόροι ἐξ ἐγχωρίων πηγῶν καταναλωτικοῦ προϋπολογισμοῦ 2.550. Ἐκ τούτου προβλέπεται διὰ τὸ πρόγραμμα ἐπενδύσεων, τὸ αὐτὸ ἀκριβῶς ποσόν, ὅπως καὶ εἰς τὸν περυσινὸν προϋπολογισμόν, ἤτοι 1.000 καὶ 100 με τὴν βελτίωσιν εἰδικῶν τινων ἐσόδων, σύνολον 1.100. Ὑπολείπονται 1.550 ἑκατ. Τὰ νέα βάρη τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τῶν ἀναγγελθέντων Κυβερνητικῶν μέτρων, εἶναι τὰ ἀκόλουθα: Εἶχε ζητηθῆ σαφὴς προσδιορισμὸς τῶν δαπανῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ἔχομεν προβῆ, ἔχομεν ἐπαγγελθῆ πρὸς τὸν λαόν μας. Παρέχομεν σήμερον πλήρη ἀκριβῆ ἀπαρίθμησιν καὶ τὸ θέμα λήγει. 1) Δαπάναι δωρεὰν Παιδείας (πλὴν βελτιώσεως ἀποδοχῶν): Ἑκατ. δραχ. 350. 2) Κάλυψις ἐλλείμματος ΑΤΕ, κατόπιν μειώσεως ἐπιτοκίων ἀγροτικῶν χρεῶν: Ἑκατ. δραχ. 200. 3) Δαπάναι διὰ τὴν μισθολογικὴν καὶ βαθμολογικὴν βελτίωσιν ἀνδρῶν Σώματος Ἀγροφυλακῆς (σχετικὸν νομοσχέδιον): Ἑκατ. δραχ. 35. 4) Δαπάνη ἐξ εἰδικῶν μισθολογικῶν παροχῶν πρὸς τοὺς ἄνδρας τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας (πέραν τῆς γενικῆς αὐξήσεως): Ἑκατ. δραχ. 60. 5) Αὔξησις εἰς τὸ διπλάσιον βασικοῦ μισθοῦ δικαστικῶν καὶ τῶν τούτοις ἀντιστοίχων (Συμβούλιον Ἐπικρατείας, Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, Φορολογικοὶ Δικασταί, Νομικὸν Συμβούλιον): Ἑκατ. δραχ. 100. 6) Εἰδικαὶ μισθολογικαὶ παροχαὶ εἰς ἐκπαιδευτικοὺς Μέσης καὶ Στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως: Ἑκατ. δραχ. 300. (Χειροκροτήματα). 7) Γενικὴ αὔξησις κατὰ 5% τῶν βασικῶν μισθῶν τῶν κρατικῶν λειτουργῶν καὶ τῶν λοιπῶν κλάδων, τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν συνταξιούχων: Ἑκατ. δραχ. 355. 8) Ἐνίσχυσις συνταξιούχων κατ’ ἀνάλογον τρόπον μὲ τὸ χορηγηθὲν ἐπίδομα ἀδείας εἰς τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ. Καθὼς καὶ ἐπανόρθωσις ἀδικιῶν τινῶν τοῦ Κώδικος τῶν συντάξεων): Ἑκατ. δραχ. 150. Σύνολον Ἑκατ. δραχ. 1.550. (Χειροκροτήματα). Καταθέτομεν τοὺς σχετικοὺς πίνακας τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Πλήρης κάλυψις. Ἰδού, λοιπόν, ὅτι δὲν εἴμεθα δημαγωγοί. Εἴμεθα δημιουργοί. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Καὶ γενναῖαι εἶναι αἱ παροχαὶ καὶ πλήρης ἡ ἰσοσκέλισις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ οὐδεὶς κίνδυνος, οὔτε διὰ τὴν οἰκονομικήν, οὔτε διὰ τὴν νομισματικὴν σταθερότητα. Ἰδού, ὅτι εἴμεθα ὑπεύθυνοι δημόσιοι ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι σταθμίζομεν τὰς ἐπαγγελίας μας. Ἐὰν συμβαίνῃ αἱ ἐπαγγελίαι μας νὰ προκαλοῦν ἱκανοποίησιν, εἶναι διότι διαθέτομεν καὶ δημιουργικὴν ἔμπνευσιν καὶ ἀγάπην πρὸς τὸν λαόν μας. Καὶ ἀπὸ τὴν σκέψιν καὶ ἀπὸ τὴν ψυχήν μας πηγάζει ἡ ἔμπνευσις. Καὶ τώρα ἐπιθυμοῦμεν νὰ προβῶμεν εἰς ὡρισμένας παρατηρήσεις: Πρῶτον. Κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ πρώτου προϋπολογισμοῦ ἐδώσαμεν τὸ προβάδισμα εἰς τὴν Παιδείαν, τὴν Δικαιοσύνην καὶ τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. Θὰ ἔλθῃ καὶ ἡ σειρὰ τῶν ἄλλων. Δεύτερον. Μὲ τὴν πρώτην ἐκκίνησιν ἐπραγματοποιήθη ἀμέσως τὸ περίφημον αἴτημα τοῦ 15% διὰ τὴν Παιδείαν. Αἱ δαπάναι ἀνέρχονται διὰ τὸ ἔτος 1964 εἰς 14%. (Χειροκροτήματα). Καταθέτω τὸν σχετικὸν πίνακα τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Τρίτον. Τὸ σημερινὸν μισθολόγιον τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων εἶναι μωσαϊκόν. Τὸ ἐξαίρετον μισθολόγιον, τὸ ὁποῖον εἶχε καταρτισθῆ τὸ 1950, συνεπείᾳ τῆς ἀνατροπῆς τῶν τιμαριθμικῶν δεδομένων καὶ διαφόρων ἄλλων παραγόντων, ἠλοιώθη εἰς τόσον βαθμόν, ὥστε σχεδὸν ἀνετράπη πλήρως. Πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ μισθολογίου ἔγινε, καθὼς καὶ εἰς τὸ ἀπώτερον παρελθόν, προσφυγὴ εἰς τὰς ἀνορθοδόξους μεθόδους ἀμοιβῶν ὑπερωριακῆς ἐργασίας, ἢ ἐξόδων κινήσεως, ἢ ποικιλωνύμων καὶ ποικιλομόρφων παροχῶν οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως τῶν ὑπαλλήλων, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ διαταραχθῇ ἐπικινδύνως ὄχι μόνον ἡ μεταξὺ τῶν διαφόρων κλάδων προσήκουσα μισθολογικὴ ἀντιστοιχία, ἀλλὰ καὶ μεταξὺ ὁμοιοβάθμων ὑπαλλήλων τοῦ αὐτοῦ κλάδου. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τοὺς δικαστικούς, ἐπειδὴ ἡ πρακτικὴ ρύθμισις τοῦ θέματος δὲν ἐμφανίζει δυσχερείας, ἡ Κυβέρνησις, ὅπως καὶ προεκλογικῶς εἴχομεν ἐπαγγελθῆ, ἐχώρησεν ἀμέσως εἰς αὐτήν, διπλασιάζουσα τὸν μισθόν των. Διὰ τοὺς λοιποὺς ὅμως ὑπαλλήλους, ἡ κατάρτισις ἐπὶ ἑνὸς ὑγιοῦς βάσεως μισθολογίου, τὸ ὁποῖον θὰ τερματίσῃ τὴν ὑφισταμένην σήμερον ἀναρχίαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περατωθῇ ἀμέσως, διότι τὸ πρόβλημα εἶναι πολυσύνθετον καὶ χρειάζεται ἐμπεριστατωμένην μελέτην. Ἤχθημεν διὰ τοῦτο εἰς τὴν προσωρινὴν λύσιν τῆς παροχῆς εἰς τοὺς ὑπαλλήλους αὐξήσεως 5% τῶν μισθῶν των καὶ ταυτοχρόνως, κατηρτίσαμεν ἐπιτροπὴν ἐξ εἰδικῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐδόθη ἐντολή, ὅπως ἐντὸς συντόμου προθεσμίας μελετήσῃ τὸ θέμα καὶ καταρτίσῃ καὶ ὑποβάλῃ τὸ νέον μισθολόγιον. Τέταρτον. Ὅσαι παροχαὶ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν διὰ τὸ 1964, ἔγιναν. Δὲν πρόκειται νὰ γίνουν ἄλλαι. Εἰδοποιῶ: Ὁριστικὸν τέρμα. Αἱ συζητήσεις θὰ ἀφοροῦν πλέον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1965.

ΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ

Προϋπολογισμὸς 1964 (κατὰ γενικὰς κατηγορίας εἰς ἑκατομμύρια δραχμῶν)

Ἐπιδράσεις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκ τῶν ἀναγγελθέντων Κυβερνητικῶν μέτρων. 1. Παιδεία.

2. Ρύθμισις ἀγροτικῶν χρεῶν:

Δαπάναι Παιδείας

Τὸ ποσὸν τοῦτο ἀποτελεῖ:

Εἴχομεν δώσει τὴν ὑπόσχεσιν, νὰ μειώσωμεν τὴν ὑφισταμένην βαρυτάτην φορολογίαν. Καὶ ἐκπληροῦμεν καὶ αὐτὴν τὴν ἐπαγγελίαν μας. Αἱ μειώσεις εἶναι αἱ ἀκόλουθοι: 1ον) Μείωσις τῶν συντελεστῶν φορολογίας εἰσοδήματος φυσικῶν προσώπων ὁλοκλήρου τῆς κλίμακος κατὰ 10% — 15% διὰ τὰ ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1964 καὶ ἐφεξῆς κτώμενα εἰσοδήματα. 2ον) Ἡ ἰδιοκατοίκησις, τὸ «σπιτάκι», εἶναι ὁ καϋμὸς τῶν ἀνθρώπων τοῦ λαοῦ μας. Καὶ θέλομεν νὰ τοὺς ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ τὸν ἐφιάλτην τῆς φορολογίας. (Χειροκροτήματα). Θὰ αὐξηθῇ ἡ ἰσχύουσα σήμερον ἀπαλλαγὴ ἐκ τῆς φορολογίας τοῦ μέχρι 3.600 δραχμῶν ἐτησίως ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος ἐξ ἰδιοκατοικήσεως εἰς 9.000. 3ον) Θὰ καθιερωθῇ αὐτοτελὴς φορολογικὴ ὑποχρέωσις τῆς συζύγου διὰ τὰ εἰσοδήματά της ἐκ μισθωτῶν ὑπηρεσιῶν καὶ ἐκ τῆς ἀσκήσεως ἐλευθέρου ἐπαγγέλματος, ἀδιαφόρως τοῦ ὕψους αὐτῶν. Ὡς πρὸς τὰ εἰσοδήματα τῆς συζύγου ἐξ ἄλλων πηγῶν θὰ διατηρηθῇ τὸ ἰσχῦον καθεστώς. 4ον) Ὁ ἀποκρυφισμὸς θὰ λήξῃ. Θὰ γίνεται δημοσίευσις τῶν καταλόγων τῶν φορολογουμένων μὲ τὰ ἀκριβῆ στοιχεῖα (χειροκροτήματα) τοῦ δηλουμένου εἰσοδήματος καὶ τοῦ ἀναλογοῦντος φόρου. Θὰ καταργηθοῦν οἱ ὑφιστάμενοι σήμερον σχετικοὶ περιορισμοὶ διὰ τὴν δημοσίευσιν. 5ον) Θὰ ἐνταθῇ ἡ προσπάθεια πρὸς περιστολὴν τῆς φοροδιαφυγῆς καὶ θὰ εἶναι αὐστηρὸς ὁ κολασμὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκ προθέσεως καὶ συστηματικῶς ἀποφεύγουν τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν φορολογικῶν των ὑποχρεώσεων. Ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω, ὅτι αὐτὴ ἡ εἰδοποίησις δὲν ἀποτελεῖ σχῆμα λόγου. Ἕως τώρα, διὰ τὴν φοροδιαφυγήν, τιμωροῦνται μόνον μικροὶ ἄνθρωποι. Ἦλθεν ἡ ὥρα καὶ τῶν μεγάλων. Τοὺς εἰδοποιῶ νὰ λάβουν τὰ μέτρα των. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). 6ον) Θὰ γίνῃ ἀναθεώρησις τῶν ὑφισταμένων εἰς τὴν φορολογίαν εἰσοδήματος ἀπαλλαγῶν καὶ ἐξαιρέσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐξυπηρετοῦν οἰκονομικὴν ἢ κοινωνικὴν σκοπιμότητα. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ μέγα κεφάλαιον τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως. Στόχοι τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ ἐπιτάχυνσις τοῦ ρυθμοῦ τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως, ἡ δικαία κατανομὴ τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος κατὰ κοινωνικὰς τάξεις καὶ περιοχὰς καὶ ἡ πλήρης ἀπασχόλησις τοῦ πληθυσμοῦ. Εἰς τὴν πραγματοποίησιν αὐτῶν τῶν στόχων ἀποβλέπει τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ τὴν κατάστρωσιν τοῦ οἰκονομικοῦ προγραμματισμοῦ εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν τὶ πραγματοποιοῦν αἱ ἄλλαι χῶραι. Οἱαδήποτε ἐπιτεύγματα τῆς Ἑλληνικῆς οἰκονομίας δὲν πρέπει πλέον νὰ ἐξετάζωνται ἐν συγκρίσει μόνον πρὸς ὅσα τυχὸν ἐπραγματοποιήθησαν τὸ προηγούμενον ἔτος, ἀλλὰ πρὸ παντὸς πρὸς ὅσα αἱ ἄλλαι χῶραι ἐπιτυγχάνουν. Ἡ ἐπιβίωσίς της ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ ἐὰν θὰ κατορθώσῃ νὰ ἐπιτύχῃ ὑψηλὸν ρυθμὸν οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως καὶ ἀνταγωνιστικότητα ἡ ὁποία θὰ τῆς ἐπιτρέψῃ νὰ παρακολουθήσῃ τὴν πρόοδον τῶν περισσότερον ἀνεπτυγμένων χωρῶν. Ἡ Ἑλλὰς συνεδέθη μὲ τὴν Κοινὴν Ἀγοράν. Καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀποφασισμένη νὰ καταστήσῃ ἐνεργὸν τὴν παρουσίαν τῆς Ἑλλάδος εἰς αὐτήν. Ἡ διαμόρφωσις τῆς ἡνωμένης οἰκονομικῶς Εὐρώπης εἶναι συνέπεια ἀναπότρεπτος τῶν συγχρόνων ἐπαναστατικῶν ἐξελίξεων εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ τὴν τεχνικήν. Ἡ δημιουργία ἐξ ἄλλου, μεγάλων οἰκονομικῶν χώρων εἶναι γεγονός, τὸ ὁποῖον συναντᾶται καὶ εἰς τὴν Δύσιν καὶ εἰς τὴν Ἀνατολήν. Ἡ σύνδεσις μὲ τὴν Κοινὴν Ἀγορὰν ἐπέβαλε τὴν ἄμεσον κινητοποίησιν ὅλων τῶν ὑφισταμένων ὑλικῶν πόρων εἰς τὴν χώραν καὶ πρὸ παντὸς τοῦ ἐργατικοῦ δυναμικοῦ διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ σμίκρυνσις τῆς ἀποστάσεως, ἡ ὁποία μᾶς χωρίζει ἀπὸ τὰς ἄλλας χώρας τῆς Εὐρωπαϊκῆς Οἰκονομικῆς Κοινότητος. Ἡ ἐπικίνδυνος μέχρι σήμερον ἐπιβράδυνσις τοῦ ρυθμοῦ τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως κατέληξεν ἀκριβῶς εἰς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα. Ἡ ἀπόστασις μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν ἄλλων χωρῶν τῆς Ε.Ο.Κ., ἀντὶ νὰ ἐλαττώνεται, αὐξάνει. Τὸ 1958 ἡ Δυτικὴ Γερμανία προηγεῖτο τῆς Ἑλλάδος κατὰ 534 δολλάρια εἰς τὸ εἰσόδημα κατὰ κεφαλήν. Τὸ 1962 ἡ διαφορὰ ἀνῆλθεν εἰς 815 δολλάρια. Τὸ ἴδιον συμβαίνει καὶ μὲ τὰς ἄλλας χώρας τῆς Κοινῆς Ἀγορᾶς. Ἡ μέση διαφορὰ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ αὐτῶν, ἀπὸ 459 δολλάρια κατὰ κεφαλὴν εἰσοδήματος τοῦ 1958 ἀνῆλθεν τὸ 1962 εἰς 630. Εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἀπὸ τὸ 1960 ἔχει τεθῆ εἰς ἐφαρμογὴν πενταετὲς πρόγραμμα οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως, ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ΕΡΕ. Τὸ ὅτι ἐχρειάσθησαν πέντε ὁλόκληρα ἔτη ἀπὸ τῆς ἀνόδου τῆς ΕΡΕ εἰς τὴν ἀρχὴν διὰ νὰ κατανοηθῇ ἡ ἀνάγκη συντάξεως οἰκονομικοῦ προγράμματος ἀποδεικνύει πόσον μέγα ἀτύχημα ὑπῆρξε διὰ τὴν χώραν ἡ διακυβέρνησις αὐτῆς ἀπὸ τὴν ΕΡΕ. Κατὰ τὴν κρίσιμον αὐτὴν ὀκταετίαν, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ἐποχὴ κοσμογονικῶν πραγματοποιήσεων εἰς τὸν εὐρωπαϊκὸν καὶ τὸν παγκόσμιον χῶρον, ἡ Ἑλλὰς παρέμεινεν εἰς καθεστὼς ἐπικινδύνου οἰκονομικῆς στασιμότητος, τὸ ὁποῖον εὐλόγως ἐχαρακτήρισαν οἱ οἰκονομικοὶ ἐγκέφαλοι τῆς ἰδίας παρατάξεως, εἰς ὥρας ἀνανήψεως, ὡς ἐγγίζον τὰ ὅρια τῆς ἐθνικῆς ἀπειλῆς. Τὶ ἀπέγινεν αὐτὸ τὸ πενταετὲς πρόγραμμα; Ἡ ἀνεργία καὶ ἡ ὑποαπασχόλησις κατήντησαν ἡ τραγωδία τῆς ἑλληνικῆς οἰκογενείας. Ἡ ὕπαιθρος ἐκπατρίζεται καὶ ἐρημοῦται. Ἡ μετανάστευσις νέων, ὑγιῶν, καὶ εἰδικευμένων ἐργατῶν προκαλεῖ ἀποδιοργάνωσιν τῆς ἑλληνικῆς οἰκονομίας καὶ μείωσιν τῆς παραγωγικότητος. Εἰς ἥμισυ ἑκατομμύριον ἀνέρχεται ὁ ἀριθμὸς τῶν μεταναστευσάντων μέχρι 31 Δεκεμβρίου. Ἥμισυ ἑκατομμύριον, ἡ δόξα τῆς ΕΡΕ. Ἀλλὰ περισσότερον ἀπὸ τὸν ἀπόλυτον ἀριθμὸν ἐνδιαφέρει ὁ ρυθμός, μὲ τὸν ὁποῖον ἐξελίσσεται ἡ μετανάστευσις. Ὁ μέσος ὅρος τῆς πενταετίας 1955–59 ὑπῆρξεν 28.754 μετανάσται. Μὲ αὐτὴν τὴν βάσιν τὸ πενταετὲς πρόγραμμα εἶχε προβλέψει σύνολον μεταναστῶν διὰ τὴν δεκαετίαν 1960– 70, 250.000. Ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς ἀπορροφᾶται ἀντὶ 10, ἐντὸς δύο περίπου ἐτῶν. Ἡ μετανάστευσις κατὰ τὸ 1963 ἀνέρχεται εἰς 100.000 περίπου ποσὸν μεγαλύτερον τῆς ἐτησίας αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ. Δημιουργεῖται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐπικίνδυνον δημογραφικὸν πρόβλημα. Ὄχι μόνον διότι ἀναστέλλεται ἡ αὔξησις τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλὰ καὶ διότι μεταβάλλεται ἐσωτερικῶς ἡ δημογραφική του διάρθρωσις. Φεύγουν οἱ νέοι ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν ὕπαιθρον καὶ πολλαπλασιάζεται τὸ ποσοστὸν τῶν γερόντων καὶ τῶν γυναικῶν. Ἡ μεγαλυτέρα ἀποτυχία τῆς πολιτικῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως τῆς ΕΡΕ εἶναι ἡ καθυστέρησις εἰς τὸν βιομηχανικόν τομέα. Τὸ ποσοστὸν τῶν βιομηχανικῶν ἐπενδύσεων ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν ἀκαθαρίστων ἐπενδύσεων ἀνῆλθε τὸ 1962 εἰς 12,5%, ἦτο δηλαδὴ κατώτερον καὶ αὐτοῦ τοῦ ἔτους 1958 (13%). Ἐὰν σημειώσῃ κανείς, ὅτι τὸ πενταετὲς πρόγραμμα προβλέπει ποσοστὸν βιομηχανικῶν ἐπενδύσεων ἐπὶ συνόλου τῶν ἀκαθαρίστων 21%, ἀντιλαμβάνεται τὴν ἀξίαν καὶ τὴν θεμελίωσιν τοῦ πενταετοῦς προγράμματος οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως. Ἐδαπανήθησαν ἰλιγγιώδη ποσὰ διὰ τῶν κρατικῶν καὶ παραλλήλων ἐπενδύσεων εἰς τὴν βιομηχανίαν. Λόγῳ τῆς ἐλλείψεως τεχνικῶν καὶ οἰκονομικῶν μελετῶν, τῆς ἀπαραδέκτου σπατάλης, τῶν ἐγκληματικῶν ὑπερβάσεων, καταλήγει κανεὶς εἰς τὸ ἀσφαλὲς συμπέρασμα, ὅτι οὐδὲν ἔργον ἐξ ὅσων ἐπραγματοποίησεν ἡ ΕΡΕ δύναται νὰ λειτουργήσῃ κατὰ τρόπον ἀνταγωνιστικόν. Δραματικὸν μνημεῖον ἀποτυχίας τῆς ἀσκήσεως βιομηχανικῆς πολιτικῆς εἶναι τὸ ἐργοστάσιον ἀζωτούχων λιπασμάτων. Αἱ ὑπερβάσεις ἐν σχέσει μὲ τὴν προβλεφθεῖσαν δαπάνην ἀνῆλθον μέχρι τῆς στιγμῆς εἰς 778 ἑκατομμύρια δραχμάς. Καὶ μὲ τὰ ἀπαιτούμενα πρόσθετα ἔργα θὰ φθάσουν τὰ 930 ἑκατομμύρια δραχμάς. Ὁ περίφημος Ὀργανισμὸς Βιομηχανικῆς Ἀναπτύξεως, ἱδρυθεὶς πρὸ τριετίας ὑπὸ τῆς ΕΡΕ διὰ νὰ προωθήσῃ τὴν ἐκβιομηχάνισιν καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστήριξεν ὅλας τὰς ἐλπίδας της ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις, ἐσημείωσε καὶ αὐτὸς παταγώδη ἀποτυχίαν. Μεγάλη ἐπίσης, ὑπῆρξεν ἡ ἀποτυχία τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν ἀγροτικὸν τομέα. Ἐκ τῶν προβλεφθέντων 15 μεγάλων ἀρδευτικῶν ἔργων, εὑρίσκονται ὑπὸ ἐκτέλεσιν μόνον 7, καὶ αὐτὰ μὲ ἀπαραδέκτους ὑπερβάσεις καὶ μὲ μεγάλην καθυστέρησιν. Κατὰ τὸ 1962 αἱ ἰδιωτικαὶ ἐπενδύσεις εἰς τὸν ἀγροτικὸν τομέα εἶναι κατὰ 32% κατώτεραι τῶν ἐπενδύσεων τοῦ 1959. Ἡ ἀνικανότης τῆς Κυβερνήσεως τῆς ΕΡΕ νὰ ἐξασφαλίσῃ τιμὰς τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων, καλυπτούσας τὸ κόστος τῆς παραγωγῆς καὶ ἡ ἀνικανότης της νὰ εὕρῃ ἀγορὰς διὰ τὴν διοχέτευσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τῆς πλεοναζούσης ἑλληνικῆς παραγωγῆς, ὑπῆρξεν ὁ κύριος λόγος τῆς ἀποθαρρύνσεως τῶν ἰδιωτικῶν ἐπενδύσεων εἰς τὸν ἀγροτικὸν τομέα. Ἀντὶ νὰ ἀκολουθήσῃ ἡ ΕΡΕ πολιτικὴν συμπιέσεως τοῦ κόστους τῆς παραγωγῆς, ἐπροτίμησε τὴν ἁπλουστέραν μέθοδον τῆς συμπιέσεως τῶν τιμῶν, χωρὶς κἂν νὰ ἐπιτύχῃ νὰ καταστήσῃ καὶ αὐτὰς διὰ τῆς ἀκολουθηθείσης ἀντιαγροτικῆς πολιτικῆς διεθνῶς ἀνταγωνιστικάς. Ἡ ἀποτυχία εἰς τὴν ἀγροτικὴν πολιτικὴν προεκάλεσε τὴν ἐρήμωσιν τῆς ὑπαίθρου καὶ τὴν συγκέντρωσιν τοῦ πληθυσμοῦ κατὰ πρῶτον βαθμὸν εἰς τὰ ἀστικὰ κέντρα. Ἐν συνεχείᾳ, ἡ ἀποτυχία τῆς ἐκβιομηχανίσεως προεκάλεσε τὴν ἀνεργίαν εἰς τὰς πόλεις καὶ ὡδήγησεν τελικῶς εἰς τὴν μετανάστευσιν, εἰς τὴν ἀθρόαν μετανάστευσιν. Εἶναι ὁ τομεύς, εἰς τὸν ὁποῖον ἡ ΕΡΕ πιστεύει ὅτι ἐσημείωσεν ἐπιτυχίας. Ἐν τούτοις καὶ ἐδῶ ὑπῆρξεν ἀποτυχία. Θεωροῦν ἐπίτευγμα τὰς ὀλίγας ἑκατοντάδας χιλιάδων τουριστῶν ποὺ ἐπισκέπτονται τὴν χώραν, ὅταν εἰς ἄλλας χώρας τῆς Εὐρώπης, ὅπως ἡ Ἰταλία καὶ ἡ Ἱσπανία, ὁ ρυθμὸς τῶν τουριστῶν μετρᾶται εἰς δεκάδας ἑκατομμυρίων. Ἔχει ἐν τούτοις ἡ Ἑλλὰς ἀπεριορίστους πηγὰς τουριστικῆς ἀναπτύξεως. Αἱ ἐπενδύσεις καὶ εἰς αὐτὸν τὸν τομέα ἔγιναν χωρὶς καμμίαν ἱεράρχησιν μὲ ἀδικαιολογήτους σπατάλας. Ἐνῷ εἰς ἄλλα σημεῖα τουριστικῆς ἀναπτύξεως ὑπάρχει ἀδυναμία ἱκανοποιήσεως τῶν τουριστικῶν ἀναγκῶν, εἰς ἄλλα ἀνεγείρονται ξενοδοχεῖα μὲ δαπάνας ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων καὶ κλείουν ἐλλείψει πελατῶν. Ἐπίσης ἀποτυχία ὑπῆρξε καὶ εἰς τὴν κοινωνικὴν πολιτικήν. Εἰς τὸν τομέα αὐτὸν ἐλάχιστον τμῆμα τοῦ πενταετοῦς προγράμματος ἐκαλύφθη. Τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου ἀνήρχετο τὸ 1955 εἰς 146 ἑκατομμύρια δολλάρια. Τὸ 1962 εἰς 368 ἑκατομμύρια δολλάρια. Τὸ 1963 τὸ ἔλλειμμα θὰ ἀνέλθῃ εἰς 420 ἑκατομμύρια δολλάρια. Τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν στασιμότητα τῶν ἐξαγωγῶν ἔναντι συνεχιζομένης αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγῶν. Οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν Κυβερνήσεων τῆς ΕΡΕ ὑπῆρξαν ὅλοι ἀνεξαιρέτως ἐλλειμματικοί. Τοῦτο ἀπεικονίζεται εἰς τὸ δημόσιον χρέος τῆς Ἑλλάδος. Ἡ λογιστική των ἐμφάνισις, ὡς ἰσοζυγισμένων, ὀφείλεται εἰς τὴν μεταφορὰν τακτικῶν δαπανῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν δημοσίων ἐπενδύσεων. Τὸ δημόσιον χρέος τῆς χώρας, τὸ ὁποῖον τὸ 1959 ἀνήρχετο εἰς 8.338 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, θὰ ὑπερβῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ τρέχοντος ἔτους τὰ 18 καὶ πιθανῶς 19 δισεκατομμύρια. Αὐτὸν τὸν θλιβερὸν ἀπολογισμὸν τῆς οἰκονομικῆς της πολιτικῆς διεφήμιζεν ἡ ΕΡΕ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ τὸ ἐξωτερικόν, μὲ ὅλα τὰ εἰς τὴν διάθεσίν της μέσα, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν μυστικῶν κονδυλίων, ὡς μέγα οἰκονομικὸν ἐπίτευγμα, τὸ ὁποῖον ἐθεμελίωσεν τὴν εὐημερίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αἱ συνέπειαι αὐτῆς τῆς διαφημίσεως κατέστησαν δυσχερῆ τὴν ὑποστήριξιν τῶν Ἑλληνικῶν θέσεων εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἀκολουθοῦσα ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις πολιτικὴν νὰ λέγῃ τὴν ἀλήθειαν πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν, ἀπεκάλυψε τὸ ψεῦδος τῆς εὐημερίας εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ὅπου διὰ πρώτην φορὰν ἀπὸ 8 ἐτῶν ἐδόθησαν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην ἀκριβῆ στοιχεῖα περὶ τῆς ὑφισταμένης εἰς τὴν χώραν καταστάσεως. Αἱ εὐμενεῖς συνέπειαι τῆς εἰλικρινοῦς πληροφορήσεως τῆς κοινῆς γνώμης ἐπὶ τῶν συμβαινόντων εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν θὰ βραδύνουν νὰ ἐκδηλωθοῦν. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Οἱ στόχοι τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως εἶναι: Ἐπιτάχυνσις τοῦ ρυθμοῦ τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως διὰ τὴν ἐπίτευξιν ὑψηλοτέρου κατὰ κεφαλὴν εἰσοδήματος, δικαία κατανομὴ αὐτοῦ εἰς ὅλας τὰς κοινωνικὰς τάξεις καὶ γεωγραφικὰς περιοχὰς τῆς χώρας καὶ ἡ δημιουργία εὐκαιριῶν ἀπασχολήσεως διὰ τὴν πλήρη χρησιμοποίησιν τοῦ ἐργατικοῦ δυναμικοῦ ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ χώρου. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀντιλαμβάνεται τὸ πρόγραμμα, οὔτε ὡς ἁπλοῦν κείμενον, οὔτε ὡς κατάλογον ἔργων. Τὸ πρόγραμμα ὀφείλει νὰ ἔχῃ βάσεις ἰδεαλιστικάς, νὰ συλλαμβάνῃ τὰ σύγχρονα προβλήματα καὶ νὰ ἔχῃ τὴν ἱκανότητα νὰ προσαρμόζεται εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς συγχρόνου ἐπιστημονικῆς καὶ τεχνολογικῆς ἐποχῆς. Διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ προγράμματος εἶναι ἀναγκαία ἡ συμμετοχὴ καὶ ἡ συνεργασία ὅλων τῶν παραγόντων, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ συμβάλλουν εἰς τὴν πραγματοποίησιν αὐτοῦ. Δὲν εἶναι ρεαλιστικὸν τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον συντάσσεται ἀπὸ τὴν γραφειοκρατίαν τῶν Ὑπουργείων, μακρὰν ἀπὸ τὴν ζωντανὴν πραγματικότητα. Εἰς τὸν αὐτὸν σκοπὸν ἀποβλέπει ἡ συγκρότησις τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου Οἰκονομικῆς Ἀναπτύξεως, τὸ ὁποῖον, ὀργανούμενον μὲ τὴν εὐρεῖαν συμμετοχὴν τῶν παραγωγικῶν τάξεων, θὰ καλῆται νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἰσηγήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ προσαρμόζουν τὴν θεωρίαν πρὸς τὴν πρᾶξιν. Ὁ σημερινὸς ρυθμὸς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως, κυμαινόμενος κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν εἰς 5% περίπου, εἰς σταθερὰς τιμάς, εἶναι ἀπολύτως ἀνεπαρκής. Διὰ τὴν αὔξησιν τῆς ἀπασχολήσεως, τὴν ἀνάσχεσιν τοῦ ρεύματος τῆς μεταναστεύσεως καὶ τὴν ἐξασφάλισιν ἰσχυρᾶς ἀνταγωνιστικῆς θέσεως τῆς ἑλληνικῆς οἰκονομίας εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ τὴν παγκόσμιον ἀγοράν, εἶναι ἀνάγκη τὸ ποσοστὸν τῆς ἐτησίας αὐξήσεως τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος νὰ γίνῃ ὑψηλότερον. Ἔχει ἀπωλεσθῆ πολύτιμος χρόνος κατὰ τὰ τελευταῖα 8 ἔτη τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας ἀπὸ τὴν Ε.Ρ.Ε. καὶ ἐπιβάλλεται ἡ γενικὴ κινητοποίησις καὶ ἡ ἐντατικὴ ἐκμετάλλευσις τῶν περιθωρίων ποὺ μᾶς παρέχει ἀκόμη ἡ ὑποανάπτυξις τῶν πλουτοπαραγωγικῶν πηγῶν τῆς χώρας καὶ ἡ ὑποαπασχόλησις τοῦ ἀνθρωπίνου δυναμικοῦ της. Διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῶν σκοπῶν τῆς πολιτικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως, ἡ Κυβέρνησις ἀποδίδει πρωταρχικὴν σημασίαν εἰς τὸν ἀνθρώπινον παράγοντα. Ἡ οἰκονομικὴ καθυστέρησις τῆς χώρας εὑρίσκεται εἰς στενὴν συνάρτησιν πρὸς τὸ χαμηλὸν ἐπίπεδον ἐπαγγελματικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ καταρτίσεως τοῦ ἐργατικοῦ της δυναμικοῦ. Ἡ αὔξησις τῆς παραγωγικότητος τῆς ἐργασίας καὶ ἡ ἀξιοποίησις τῶν πλεοναζουσῶν ἐργατικῶν χειρῶν, παρημπόδιζεν οὐσιαστικῶς, ἀπὸ τὴν ἀνεπάρκειαν τεχνικῶν καὶ ἐπιστημονικῶν μέσων εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς οἰκονομικῆς δραστηριότητος, τὴν πλήρη ἀπόδοσιν. Κατὰ τὸ βραχὺ χρονικὸν διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀρχήν, ἀπέδειξε δι’ ἔργων τὴν προτεραιότητα τὴν ὁποίαν ἀποδίδει εἰς τὰς ἐπενδύσεις διὰ τὴν ἀνύψωσιν τοῦ πνευματικοῦ ἐπιπέδου τῆς χώρας. Τὸ ἐκπαιδευτικόν μας σύστημα, μεταρρυθμιζόμενον, καλεῖται νὰ διαδραματίσῃ ρόλον ἀποδοτικὸν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας, διὰ τῆς προσαρμογῆς του εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς οἰκονομίας εἰς εἰδικευμένον ἐργατικὸν προσωπικόν. Παραλλήλως πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡ Κυβέρνησις θὰ χαράξῃ μακροχρόνιον πολιτικὴν ἀναδιοργανώσεως, ἐπεκτάσεως καὶ συντονισμοῦ τοῦ ὅλου συστήματος ἐρευνῶν, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως. Ἡ πολιτικὴ ἐρεύνης, ἀποβλέπει τόσον εἰς τὴν ἀνακάλυψιν νέων πλουτοπαραγωγικῶν πηγῶν, ὅσον καὶ εἰς τὴν ὀρθολογικὴν ἀξιοποίησιν τοῦ παραγωγικοῦ δυναμικοῦ τῆς χώρας, ἐν συνδυασμῷ πρὸς στενὴν παρακολούθησιν καὶ ἐφαρμογὴν τῶν νέων τεχνολογικῶν ἐξελίξεων. Ἡ προσπάθεια διὰ τὴν ἐκβιομηχάνισιν θὰ στηριχθῇ κατὰ βάσιν εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν καὶ τὸν ἰδιώτην ἐπιχειρηματίαν. Ἡ κρατικὴ δραστηριότης θὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν ὑποβοήθησιν τῆς ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας διὰ τῆς καθοδηγήσεως αὐτῆς ἐντὸς τῶν πλαισίων ἑνὸς συνετοῦ καὶ δημιουργικοῦ προγράμματος ἐκβιομηχανίσεως καὶ διὰ τῆς δημιουργίας τῆς ἀπαραιτήτου βιομηχανικῆς ὑποδομῆς. Ἡ ἐπενδυτικὴ δραστηριότης τοῦ Κράτους θὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τοὺς τομεῖς εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἐκδηλοῦται ἰδιωτικὸν ἐνδιαφέρον, ἢ εἰς τομεῖς ὅπου ἡ ἐκμετάλλευσις λαμβάνει ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων μονοπωλιακὸν χαρακτῆρα. Ἡ ἀδυναμία τῶν ἐπιχειρηματιῶν νὰ στραφοῦν πρὸς γονίμους δραστηριότητας καὶ νὰ ἀναλάβουν εὐρείας παραγωγικῆς σημασίας πρωτοβουλίας, ὀφείλεται εἰς τὴν ἔλλειψιν τῆς ἀπαραιτήτου ὑποδομῆς, τὰ γραφειοκρατικὰ ἐμπόδια καὶ τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἀπουσίαν εὐνοϊκοῦ βιομηχανικοῦ κλίματος. Ὅλα αὐτὰ ἀσκοῦν ἀνασταλτικὴν ἐπίδρασιν εἰς τὴν ἐπέκτασιν τῆς ἰδιωτικῆς ἐπιχειρηματικῆς δραστηριότητος. Αἱ Κυβερνήσεις τῆς ΕΡΕ ἐσυνήθιζον νὰ κατηγοροῦν τοὺς ἰδιώτας ἐπιχειρηματίας, διότι δὲν ἐπιτελοῦν τὸν ρόλον ὁ ὁποῖος τοὺς ἐπεφυλάχθη ἀπὸ τὸ 5ετὲς πρόγραμμα οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως. Ἡ κατηγορία ἦτο ἄδικος. Τὸ σφάλμα δὲν εἶναι ἰδικόν των. Εἶναι ἀδύνατον νὰ πραγματοποιηθῇ πολιτικὴ οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως ὅταν οἱ ἰδιῶται ἐπιχειρηματίαι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ διημερεύουν εἰς τοὺς διαδρόμους τῶν ὑπουργείων καὶ τῶν διαφόρων δημοσίων ὑπηρεσιῶν διὰ νὰ ἐπιτυγχάνουν τὴν ἄρσιν τῶν ἀπειραρίθμων ἐμποδίων, τὰ ὁποῖα παρεμβάλλουν εἰς τὴν δραστηριότητά των οἱ γραφειοκρατικοὶ ὀργανισμοὶ τῆς διοικήσεως. Αἱ κυριώτεραι κατευθύνσεις τῆς Κυβερνητικῆς πολιτικῆς διὰ τὴν προώθησιν τῆς ἐκβιομηχανίσεως εἶναι αἱ ἀκόλουθοι: α) Ἄρσις τῶν πάσης φύσεως ἀνασταλτικῶν διατυπώσεων καὶ ἐμποδίων εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἰδιωτικῆς ἐπιχειρηματικῆς δραστηριότητος καὶ τοῦ ὑγιοῦς ἀνταγωνισμοῦ εἰς τὸ ἐσωτερικόν. β) Ἐπίσπευσις τῆς μελέτης καὶ τῆς πραγματοποιήσεως τῶν βιομηχανικῶν ζωνῶν πρὸς ἐξασφάλισιν οἰκονομικωτέρας λειτουργίας τῶν εἰς αὐτὰς ἐγκατασταθησομένων βιομηχανιῶν καὶ βιοτεχνικῶν ἐπιχειρήσεων. Αἱ βιομηχανικαὶ ζῶναι θὰ καθορισθοῦν μὲ κριτήρια δημογραφικά, πλουτοπαραγωγικά, συγκοινωνιακὰ καὶ ὄχι μὲ κριτήρια προσωπικὰ καὶ κομματικά. γ) Ἡ συγχώνευσις τοῦ Ο.Β.Α. καὶ τοῦ Ο.Χ.Ο.Α. εἰς νέον οἰκονομικῶς ἰσχυρὸν ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος θὰ καταστῇ ἓν ἐκ τῶν κυριωτέρων ὀργάνων διὰ τὴν προώθησιν τῆς ἐκβιομηχανίσεως τῆς χώρας. Τὸ μέγεθος καὶ ἡ φύσις τῶν κεφαλαίων τοῦ Ὀργανισμοῦ αὐτοῦ θὰ τοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναλαμβάνῃ μεγαλυτέρας πρωτοβουλίας. Δὲν πρόκειται ὁ νέος Ὀργανισμὸς νὰ ἀνταγωνισθῇ τὰς ἐμπορικὰς Τραπέζας καὶ τὰς ἰδιωτικὰς Τραπέζας ἐπενδύσεων διὰ τὴν ἄσκησιν τῆς μακροπροθέσμου βιομηχανικῆς πίστεως, ἀλλὰ ἀντιθέτως θὰ συμπληρώσῃ αὐτὰς εἰς ὅσας περιπτώσεις αἱ ἰδιωτικαὶ Τράπεζαι δὲν δύνανται νὰ λάβουν σχετικὰς πρωτοβουλίας. Μεγαλυτέρα ἀκόμη θὰ εἶναι ἡ σημασία τοῦ νέου Ὀργανισμοῦ ὡς ὀργάνου προωθήσεως τῆς ἱδρύσεως νέων βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων, ἀναπτύξεως τῶν πλέον δυναμικῶν ἐκ τῶν ὑφισταμένων εἰς μεγάλας συγχρονισμένας ἐπιχειρηματικὰς μονάδας, ἱκανὰς νὰ ἀντιμετωπίσουν τὸν διεθνῆ ἀνταγωνισμόν. Ἐπίσης διὰ τοῦ ἰδίου ὀργανισμοῦ θὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ ἐνίσχυσις μικροτέρων βιομηχανικῶν μονάδων διὰ τῆς συγχωνεύσεως εἰς μεγαλυτέρας δυναμένας νὰ χρησιμοποιοῦν τὰς μεθόδους τῆς συγχρόνου τεχνολογίας. δ) Ἡ προσέλκυσις τοῦ ξένου ἐπιχειρηματικοῦ κεφαλαίου εἰς εὐρεῖαν κλίμακα, τόσον διὰ τὴν ἵδρυσιν νέων βιομηχανικῶν κλάδων, ὅσον καὶ διὰ τὴν συνεργασίαν ἀλλοδαπῶν βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων μὲ ὁμοειδεῖς Ἑλληνικὰς τοιαύτας. Ἡ Κυβέρνησις θὰ εὐνοήσῃ ἰδιαιτέρως τὰς συνεργασίας αὐτάς, διότι πλὴν τοῦ ἀλλοδαποῦ κεφαλαίου, ἔχομεν ἀνάγκην τῶν ὀργανωτικῶν καὶ τεχνικῶν γνώσεων τῶν μεγάλων ἐπιχειρήσεων τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἐπιθυμῶ ἰδιαιτέρως νὰ τονίσω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ προστατεύσῃ κατὰ τρόπον ἀπόλυτον τὰς ξένας ἐπενδύσεις εἰς τὴν χώραν, ἀλλὰ βεβαίως ἐφ’ ὅσον ἐπιτελοῦν ἔργον γόνιμον. Βάσιν τῆς συνεργασίας θὰ ἀποτελέσῃ τὸ κοινὸν συμφέρον. Ὡς Ἀντιπολίτευσις κατηγγείλαμεν τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν, διότι δι’ ὡρισμένων συμβάσεων μὲ ξένας ἐπιχειρήσεις, ἐδέσμευσεν ὑπερμέτρως τὴν χώραν εἰς βαθμὸν ἐμποδίζοντα τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς. Ἐντὸς βραχυτάτου χρόνου, ἡ Κυβέρνησις θὰ καλέσῃ τὰς ξένας ἐπιχειρήσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν, νὰ συζητήσουν μετ’ αὐτῆς, ἐν πνεύματι καλῆς πίστεως καὶ μὲ βάσιν τὸ καλῶς ἐννοούμενον ἀμοιβαῖον συμφέρον, τὴν ἀναθεώρησιν τῶν σημείων ἐκείνων τῶν συμβάσεων, τὰ ὁποῖα καθιστοῦν ἀδύνατον τὴν ἐκτέλεσίν των καὶ ἐμποδίζουν τὴν γενικωτέραν πολιτικὴν οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως τῆς χώρας. Ζητοῦμεν ἀπὸ τοὺς ξένους ἐπιχειρηματίας νὰ κατανοήσουν, ὅτι τὸ ἴδιόν των συμφέρον, ὑπαγορεύει τὴν ἀναθεώρησιν αὐτῶν τῶν συμβάσεων, διότι αἱ ἐπενδύσεις, εἰς τὰς ὁποίας θὰ προβοῦν, θὰ ἀποδώσουν καὶ δι’ αὐτοὺς περισσότερον ἐν μέσῳ ἀνεπτυγμένης Ἑλληνικῆς οἰκονομίας, παρὰ ἐὰν παραμείνουν ὡς νησῖδες ἐν μέσῳ οἰκονομίας καθηλωμένης εἰς στασιμότητα. Εἰς τὸν τομέα τῆς πίστεως, ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν ἐξασφάλισιν ὀρθολογικῆς λειτουργίας τῆς τραπεζιτικῆς ἀγορᾶς χρήματος καὶ ἀγορᾶς κεφαλαίων, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ καθίσταται δυνατὴ ἡ ἄνετος ἱκανοποίησις τῶν εἰς κεφάλαια ἀναγκῶν τῶν ἐπιχειρήσεων. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀποκαταστήσῃ συνθήκας ἐλευθερωτέρας λειτουργίας τῆς τραπεζιτικῆς ἀγορᾶς, ἀφ’ ἑνὸς διὰ τῆς καταργήσεως πιστωτικῶν περιορισμῶν καὶ λεπτομερειακῶν ρυθμίσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν δικαιολογοῦνται ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας καὶ ἀφ’ ἑτέρου, διὰ τῆς καθιερώσεως ὀρθοτέρας διαρθρώσεως τῶν ἐπιτοκίων τῶν τραπεζιτικῶν ἐπιχορηγήσεων. Τὸ ἔργον τῶν νομισματικῶν ἀρχῶν θὰ περιορισθῇ εἰς τὴν χάραξιν γενικῶν κανόνων καὶ τὴν δημιουργίαν κριτηρίων ἀσκήσεως τῆς πιστωτικῆς λειτουργίας. Αἱ Τράπεζαι δεικνύουν σήμερον μεγάλην ἀπροθυμίαν εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τῶν εἰς κεφάλαια ἀναγκῶν τῶν μικρῶν βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων καὶ τῆς βιοτεχνίας. Προτιμοῦν νὰ δανείσουν μεγάλα ποσὰ εἰς ὡρισμένας ἐπιχειρήσεις, παρὰ μικρότερα εἰς πολλάς, λόγῳ τῶν παρεχομένων ἐγγυήσεων ἀπὸ τὰς μεγάλας. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν τοῦτο ἀνταπεκρίθη εἰς τὸ συμφέρον των, δοθέντος, ὅτι τὸ μέγιστον μέρος τῶν παγωμένων πιστώσεων τοῦ παρελθόντος ἀφορᾷ μεγαλυτέρας χορηγήσεις, ἡ Κυβέρνησις δίδει ἐξαιρετικὴν σημασίαν εἰς τὸν ρόλον τὸν ὁποῖον θὰ κληθοῦν νὰ διαδραματίσουν εἰς τὸν εὐρὺν χῶρον τῆς Κοινῆς Ἀγορᾶς ἡ Ἑλληνικὴ βιοτεχνία καὶ αἱ μικραὶ βιομηχανικαὶ ἐπιχειρήσεις. (Χειροκροτήματα). Τὸ πρόβλημα τῆς ἀσφαλείας τῶν χορηγήσεων δι’ αὐτάς, θὰ ἀντιμετωπισθῇ κατὰ τὸ ἐπιτυχὲς πρότυπον ἄλλων χωρῶν διὰ συστήματος ἀσφαλίσεως τῶν σχετικῶν κονδυλίων. Ὑπὸ τὸ σύστημα αὐτὸ αἱ Τράπεζαι θὰ κληθοῦν νὰ διαθέσουν ὡρισμένον ποσοστὸν τῶν διαθεσίμων των εἰς δάνεια ὑπὸ εὐνοϊκοὺς ὅρους διὰ τὸν ἐκσυγχρονισμὸν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν βιοτεχνικῶν καὶ τῶν μικρῶν βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων. Ἐπίσης, θὰ χαλαρωθοῦν οἱ ὑφιστάμενοι ὑπέρμετροι περιορισμοὶ εἰς τὴν χρηματοδότησιν τῶν ἐπαγγελματιῶν, μὴ δικαιολογούμενοι σήμερον. Ἡ γεωργία ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένῃ ὁ σπουδαιότερος τομεὺς τῆς οἰκονομικῆς μας δραστηριότητος. Παρὰ τὴν ὕπαρξιν σημαντικῶν περιθωρίων, ὁ ρυθμὸς ἀναπτύξεως τοῦ ἀγροτικοῦ εἰσοδήματος, τὰ τελευταῖα ἔτη, ἐσημείωσε κάμψιν. Τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν γεωργικῶν ἐπενδύσεων καὶ εἰς τὴν χαμηλὴν των παραγωγικότητα. Πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ ἀπαιτουμένου ρυθμοῦ αὐξήσεως τοῦ ἀγροτικοῦ εἰσοδήματος καὶ μειώσεως τοῦ κόστους τῆς ἀγροτικῆς παραγωγῆς, ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ τὰ ἀκόλουθα μέτρα: Θὰ ἐπιταχύνῃ τὴν ἐκτέλεσιν καὶ τὴν ἀξιοποίησιν τῶν μεγάλων ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰς παραλλήλους ἐπενδύσεις, αἱ ὁποῖαι ἐξασφαλίζουν τὴν ἀπόδοσιν. Θὰ ἀναδιοργανώσῃ καὶ θὰ ἐνισχύσῃ τὴν γεωργικὴν ἔρευναν καὶ τὰς γεωργικὰς ἐφαρμογάς. Θὰ προβῇ εἰς συστηματοποίησιν καὶ διαρρύθμισιν τῶν παρεχομένων ἐπιδοτήσεων διὰ τὴν ἀναδιάρθρωσιν τῶν καλλιεργειῶν καὶ τὴν ποιοτικὴν βελτίωσιν τῆς παραγωγῆς. Θὰ καταρτίσῃ πρόγραμμα γεωργικῶν βιομηχανιῶν καὶ θὰ ἐπιταχύνῃ τὴν ἐκτέλεσίν των. Θὰ συστηματοποιήσῃ τὰς κρατικὰς παρεμβάσεις διὰ τὴν ἐξασφάλισιν ἱκανοποιητικῶν τιμῶν τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων καὶ θὰ καθιερώσῃ τὴν ἔγκαιρον ἐξαγγελίαν τῶν τιμῶν ἀσφαλείας, εἰς τρόπον ὥστε ἡ γεωργία νὰ μὴν εἶναι ἕρμαιον τῶν διακυμάνσεων τῆς παγκοσμίου ἀγορᾶς ἢ τῆς κερδοσκοπίας τοῦ ἐσωτερικοῦ. Θὰ ὀργανώσῃ τὴν ἐμπορίαν τῶν γεωργικῶν προϊόντων διὰ τῆς δημιουργίας οἰκονομικῶς ἰσχυρῶν ἐπιχειρηματικῶν μονάδων πρὸς διεξαγωγὴν τῆς ἐμπορίας τῶν γεωργικῶν προϊόντων εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ τὸ ἐξωτερικόν. Θὰ μειώσῃ τοὺς συντελεστὰς κόστους παραγωγῆς τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων διὰ τῆς βαθμιαίας προσαρμογῆς καὶ ἐναρμονίσεως τῶν συνθηκῶν παραγωγῆς τῆς Ἑλληνικῆς γεωργίας πρὸς τὰς συνθήκας τῆς Κοινῆς Ἀγορᾶς. Ἤδη, προέβη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν μείωσιν τῶν ἐπιτοκίων τῶν ἀγροτικῶν δανείων. Καὶ ἀνεκοίνωσα ἤδη τὰ πρόσθετα μέτρα, εἰς τὴν λῆψιν τῶν ὁποίων ἀποβλέπομεν. Θὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ αὔξησις τῆς παραγωγικότητος τῆς γεωργίας διὰ τῆς ἐξειδικεύσεως κατὰ κλάδους καὶ τῆς παραγωγῆς προϊόντων ὑψηλῆς ποιότητος μὲ ἀρτίαν ἐμφάνισιν. Ἡ ἀναδιοργάνωσις τῆς ἀγροτικῆς πίστεως διὰ τῆς ἁπλουστεύσεως καὶ τῆς συντομεύσεως τῆς διαδικασίας χορηγήσεων τῶν ἀγροτικῶν δανείων. Ἰδιαιτέρα σημασία θὰ δοθῇ εἰς τὰ δάνεια μέσης καὶ μακρᾶς προθεσμίας, ἐφόσον αἱ σχετικαὶ χορηγήσεις συνδέονται μὲ συγκεκριμένας ἐπιδιώξεις περιφερειακοῦ προγράμματος ἀναπτύξεως καὶ ἱδρύσεως νέων γεωργικῶν βιομηχανιῶν. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐντείνῃ τὰς προσπαθείας της εἰς τὸν τουριστικὸν τομέα, βάσει γενικοῦ προγράμματος τουριστικῆς ἀναπτύξεως καὶ ἀξιοποιήσεως τῆς χώρας. Αἱ κλιματολογικαὶ συνθῆκαι τῆς Ἑλλάδος, τὸ συγκοινωνιακὸν δίκτυον, τὰ ἀρχαιολογικά της μνημεῖα, ἀποτελοῦν βασικοὺς παράγοντας διὰ τὸν προγραμματισμὸν χωροταξικῆς διατάξεως τῶν τουριστικῶν ἐπενδύσεων, εἰς τρόπον ὥστε νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ τουριστικὴ ἐκμετάλλευσις ὁλοκλήρου τῆς χώρας καθ’ ὅλας τὰς ἐποχὰς τοῦ ἔτους, ὥστε νὰ ἀποφεύγωνται αἱ μεγάλαι αἰχμαὶ τῆς θερινῆς περιόδου καὶ ἡ πτῶσις κατὰ τοὺς χειμερινοὺς μῆνας. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὰς δαπάνας Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Εἶναι γνωστὴ ἡ θέσις, τὴν ὁποίαν ἡ Ἕνωσις Κέντρου ἔχει λάβει ὡς Ἀντιπολίτευσις εἰς τὸν τομέα τῶν δαπανῶν Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Εἰς τὴν θέσιν ταύτην ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ἐμμένει ἀπολύτως. Καὶ εἶναι ἡ ἑξῆς: Ἡ Ἑλλὰς μετέχει ἀπὸ τοῦ 1952 εἰς τὸ ἀμυντικὸν σύστημα τῶν χωρῶν τοῦ Βορειοατλαντικοῦ Συμφώνου, τὸ ΝΑΤΟ. Ἡ εἰδικὴ γεωγραφική της θέσις καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Βουλγαρία διατηρεῖ ηὐξημένας στρατιωτικὰς δυνάμεις, κατὰ παράβασιν τῶν συνθηκῶν τῆς εἰρήνης, ἐπιβάλλει ὅπως ἡ Ἑλλὰς ἔχῃ ὑψηλὴν ὀροφὴν στρατιωτικῶν δυνάμεων καὶ συνεπῶς ὑψηλὸν ποσοστὸν δαπανῶν Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἀλλὰ αἱ ἀμυντικαὶ δυνάμεις τῆς Ἑλλάδος δὲν προστατεύουν μόνον τὸν Ἑλληνικὸν χῶρον, ἀλλὰ προστατεύουν συγχρόνως καὶ τὴν νοτιοανατολικὴν πτέρυγα τῆς Ἀτλαντικῆς Ἀμυντικῆς Συμμαχίας. Εἶναι θεμελιώδης ἀρχὴ τῆς Συμμαχίας καταχωρημένη εἰς τὸν Καταστατικὸν Χάρτην τοῦ ΝΑΤΟ καὶ ἐπαναληφθεῖσα εἰς τὴν Λισσαβῶνα κατὰ τὴν σύνοδον τοῦ Συμβουλίου Ὑπουργῶν, καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ εἰσδοχὴ τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἡ ἀμυντικὴ προσπάθεια τῶν χωρῶν τῆς Ἀτλαντικῆς Συμμαχίας, πρέπει νὰ θεμελιοῦται εἰς εὐρείας κοινωνικὰς καὶ οἰκονομικὰς βάσεις. Οὐδεμία, κατ’ ἀκολουθίαν, χώρα θὰ κληθῇ νὰ φέρῃ βάρη δαπανῶν ἀμύνης μεγαλύτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἡ οἰκονομία της ἐπιτρέπει. Ἐξ ὅλων τῶν χωρῶν τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, ἡ Ἑλλὰς φέρει τὸ ὑψηλότερον ποσοστὸν δαπανῶν ἀμύνης. Τοῦτο ἐβεβαίωσεν εἰς ἔκθεσίν του πρὸς τὸ Κογκρέσσον ὁ Πρόεδρος Ἀϊζενχάουερ. Αἱ Κυβερνήσεις τῆς ΕΡΕ δὲν διεξεδίκησαν τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον τῆς δίδει ὁ Καταστατικὸς Χάρτης τῆς Ἀτλαντικῆς Συμμαχίας. Ἐνθυμεῖται ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία μακρὰς συζητήσεις εἰς τὰς προηγουμένας Βουλάς, καθ’ ἃς ὁ τότε Πρωθυπουργὸς ἐπεχείρει νὰ διαψεύσῃ τὸν Πρόεδρον τῶν Η.Π.Α., ἐπικαλούμενος ἀριθμοὺς ἐπὶ ἐσφαλμένης ἑρμηνείας, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐθεμελίωνε τὴν ἄποψιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι ἡ περισσότερον βαρυνομένη μὲ ἀμυντικὰς δαπάνας χώρα τῆς Ἀτλαντικῆς Συμμαχίας. Ἡ Ἕνωσις Κέντρου ὡς Κυβέρνησις, ἔθεσε διὰ πρώτην φορὰν τὸ θέμα ἐπὶ τῆς ὀρθῆς του βάσεως καὶ κατὰ τρόπον ἐξαίρετον εἰς τὴν τελευταίαν διάσκεψιν τῶν Ὑπουργῶν τοῦ Ἀτλαντικοῦ Συμφώνου, εἰς τὴν ὁποίαν μετέσχε διὰ τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Σοφ. Βενιζέλου, τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ κ. Μαύρου καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης κ. Παπανικολοπούλου. Ἐδηλώθη εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Ὑπουργῶν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ ἐκτελέσῃ πρόγραμμα ἀμυντικῶν δαπανῶν ὑπερβαῖνον τὰς δυνατότητας τοῦ προϋπολογισμοῦ της καὶ παρακωλῦον σημαντικῶς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἐκπαιδευτικῆς καὶ κοινωνικῆς της πολιτικῆς. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Τὸ σχετικὸν αἴτημα οὐδόλως εἶχε τὴν μορφὴν περιφορᾶς δίσκου ἐπαιτείας. Ἡ Ἑλλὰς ἀσκεῖ δικαίωμα. Ἡ Ἑλληνικὴ ἄποψις εὗρε πλήρη ἀπήχησιν μεταξὺ τῶν χωρῶν–μελῶν τῆς Ἀτλαντικῆς Συμμαχίας. Δι’ ἀποφάσεως ληφθείσης παμψηφεὶ ἀνεγνωρίσθη ἡ ὕπαρξις τοῦ προβλήματος δαπανῶν ἀμύνης τῆς Ἑλλάδος καὶ αἱ πλεῖσται τῶν χωρῶν–μελῶν, ὡς αἱ ΗΠΑ, ἡ Γαλλία, ἡ Ὁμοσπονδιακὴ Γερμανία, ἡ Μεγάλη Βρεταννία, ὁ Καναδᾶς καὶ τὸ Βέλγιον, ἐξεδήλωσαν τὴν διάθεσιν νὰ συμμετάσχουν εἰς τὰς δαπάνας ἐθνικῆς ἀμύνης τῆς Ἑλλάδος (χειροκροτήματα), καθ’ ὃ ποσοστὸν αὗται δὲν θὰ καλυφθοῦν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν προϋπολογισμόν. Τὸ ποσὸν τῆς συμμετοχῆς τῶν χωρῶν τοῦ ΝΑΤΟ δὲν ἔχει καθορισθῆ ἀκόμη, ἀλλὰ θὰ συζητηθῇ εἰς ἰδιαιτέρας συνομιλίας μὲ τὸν Γενικὸν Γραμματέα τοῦ ΝΑΤΟ καὶ μὲ τὰς ἐνδιαφερομένας χώρας, αἱ ὁποῖαι ἐξεδήλωσαν ἀπόφασιν συμμετοχῆς. Τὸ ὕψος τῶν Ἑλληνικῶν δαπανῶν τοῦ 1964 θὰ τελῇ εἰς ἄμεσον συνάρτησιν πρὸς τὴν ἔκτασιν τῆς συμμετοχῆς τῶν χωρῶν τοῦ ΝΑΤΟ εἰς τὰς δαπάνας ἐθνικῆς ἀμύνης τῆς Ἑλλάδος, αἱ ὁποῖαι εἶναι καὶ δαπάναι τοῦ Νοτιοανατολικοῦ τομέως τῆς ἀμυντικῆς Συμμαχίας. Θεωρῶ καθῆκον μου νὰ ἐκφράσω τὴν ἱκανοποίησιν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ὁμόθυμον ἀποδοχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ αἰτήματος ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου Ὑπουργῶν τοῦ ΝΑΤΟ καὶ νὰ ἐξάρω τὸ γεγονὸς ὅτι διὰ πρώτην φορὰν ἡ Γαλλία καὶ ἡ Μεγάλη Βρεταννία θὰ μετάσχουν ἐπίσης εἰς τὰς δαπάνας. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξωτερικήν μας πολιτικὴν ἡ Ἱστορία καὶ ἡ Γεωγραφία τοποθετοῦν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸν ἐλεύθερον κόσμον. Διὰ τοῦτο μετέχομεν εἰς τὴν ἀμυντικὴν Ἀτλαντικὴν Συμμαχίαν. Ἐντὸς τῆς συμμαχίας ἐπιτελοῦμεν ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις μας, ἀλλὰ διεκδικοῦμεν ἐπίσης καὶ ὅλα μας τὰ δικαιώματα. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ Συμμάχων καὶ Δορυφόρων. (Χειροκροτήματα). Ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ εἰρήνη εἶναι τὰ μεγάλα ἰδανικά, τὰ ὁποῖα ὑπερασπίζομεν. Καὶ ἀπειλοῦνται ὄχι μόνον ἀπὸ τὸν γενικόν, ἀλλὰ ἐπίσης, ἐνδεχομένως καὶ ἀπὸ τοπικοὺς πολέμους. Πρὸς ἀμυντικὴν ἀντιμετώπισιν καὶ τῶν δύο κινδύνων μετέχομεν εἰς τὴν Συμμαχίαν. Καὶ θὰ συμβάλωμεν μὲ ὅλας τὰς μικράς μας δυνάμεις διὰ τὴν παγίωσιν τῆς εἰρήνης, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸν μύχιον πόθον ὅλων τῶν ἀνθρώπων τῆς γῆς. Ἀλλά, ὅπως εἴμεθα Σύμμαχοι μὲ τὴν Δύσιν, ἐπιθυμοῦμεν ἐπίσης νὰ εἴμεθα φίλοι καὶ μὲ τὴν Ἀνατολήν, μὲ τὰς χώρας τοῦ Ἀνατολικοῦ Συνασπισμοῦ. Καὶ ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἀναπτύξωμεν καὶ τὰς οἰκονομικὰς καὶ τὰς πολιτιστικὰς σχέσεις μας. Ἤδη, αἱ ἐμπορικαί μας ἀνταλλαγαὶ μὲ τὸν Ἀνατολικὸν Συνασπισμὸν εἶναι ὑψηλότεραι πάσης ἄλλης χώρας τῆς Δύσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ καὶ πιστεύει εὐρυτέραν ἐπέκτασιν. Μὲ τὴν Τουρκίαν, διατηροῦμεν καλὰς σχέσεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ προαχθοῦν πρὸς κοινὸν ὄφελος. Αἱ σχέσεις μὲ τὴν Γιουγκοσλαυΐαν, εἶναι φιλικαὶ καὶ ὑφίσταται ἤδη στενὴ συνεργασία μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν. Πᾶσαν προσπάθειαν θὰ καταβάλῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ ἀναπτύξῃ τὰς σχέσεις αὐτὰς καὶ ἀναμένομεν ὅτι καὶ οἱ Γιουγκοσλαῦοι ἡγέται θὰ πράξουν τὸ ἴδιον. Αἱ διαπραγματεύσεις μὲ τὴν Βουλγαρικὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν τακτοποίησιν διαφόρων οἰκονομικῶν καὶ τεχνικῶν προβλημάτων, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ θέματος τῶν ὀφειλομένων πρὸς τὴν Ἑλλάδα Βουλγαρικῶν ἐπανορθώσεων, θὰ ἀρχίσουν προσεχῶς. Αἱ δύο Κυβερνήσεις ἔχουν ἤδη συμφωνήσει ἐπὶ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ συζητηθοῦν. Θέλομεν καὶ εὐχόμεθα αἱ διαπραγματεύσεις νὰ εὐοδωθοῦν. Μὲ τὴν Ἀλβανίαν, ἡ Ἑλλὰς ἐξακολουθεῖ τυπικῶς, νὰ εὑρίσκεται εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀγωνιᾷ διὰ τὴν τύχην τῶν ἀδελφῶν του τῆς Βορείου Ἠπείρου. (Χειροκροτήματα). Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀναζητήσῃ, εἰρηνικῶς, πάντα τρόπον πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων τῶν ἀδελφῶν μας. Μὲ τὰς χώρας τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, καὶ εἰδικώτερον τὸν Ἀραβικὸν κόσμον, μᾶς συνδέουν ἱστορικοὶ δεσμοὶ φιλίας. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐνισχύσῃ αὐτὰς τὰς σχέσεις περισσότερον. Βεβαίως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παρακολουθεῖ μὲ λύπην τὴν φθίνουσαν πορείαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Αἰγύπτου, ὁ ὁποῖος τόσον συνέβαλεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας καὶ εἰς τὴν σύσφιγξιν τῶν δεσμῶν μας μὲ τὸν Ἀραβικὸν κόσμον. Καὶ πιστεύει, ὅτι θὰ εὑρεθῇ τρόπος ἱκανοποιητικῆς ἀποζημιώσεως τῶν Ἑλλήνων τῆς Αἰγύπτου, οἱ ὁποῖοι ἐπλήγησαν ἀπὸ τὰ διάφορα μέτρα ἐθνικοποιήσεως τῶν περιουσιῶν των. Εἰς τὰς χώρας τῆς Ἀφρικῆς καὶ ἰδίως ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀπέκτησαν προσφάτως τὴν ἀνεξαρτησίαν των, ὑπάρχουν ἐξαίρετοι Ἕλληνες πάροικοι, οἱ ὁποῖοι ζοῦν ἐν ἀπολύτῳ ἁρμονίᾳ μὲ τὸν ἐγχώριον πληθυσμόν. Ἡ Ἑλλὰς οὐδέποτε ὑπῆρξε δύναμις ἀποικιακή. Οἱ Ἕλληνες τῆς Ἀφρικῆς ζοῦν μὲ τὰ Ἀφρικανικὰ ἔθνη ἐν πλήρει ἀδελφοσύνῃ ἐντὸς τοῦ κλίματος αὐτοῦ τῆς ἀμοιβαίας ἐμπιστοσύνης καὶ θὰ ἐπιδιώξῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐντατικὴν καλλιέργειαν καὶ προώθησιν τῶν σχέσεων μὲ τὰ νέα Ἀφρικανικὰ ἔθνη. Κύριοι βουλευταί, ζητῶ συγγνώμην ἀπὸ τὴν Βουλὴν διότι διὰ πρώτην φορὰν ἐπεδόθην εἰς ἀνάγνωσιν. Καὶ μοῦ ἦτο ἄγνωστος. Αὐταὶ εἶναι αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἀναμένομεν τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ λάβωμεν τὰς ἀποφάσεις μας. (Χειροκροτήματα ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα).

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως ἔχει τὸν λόγον. Παρακαλῶ, ἡσυχία διὰ νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Ἀρχηγός.

§7Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ πολιτικὴ ζωὴ τῆς χώρας κινεῖται ἀπὸ ἑξαμήνου εἰς τὰ περιθώρια τοῦ πολιτεύματος, κατὰ τὰς τελευταίας δὲ ἑβδομάδας, συγκεκριμένως, ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 3ης Νοεμβρίου καὶ ἐντεῦθεν ἐξῆλθεν ἐν μέρει, θὰ ἐδικαιούμην νὰ εἴπω ἐν πολλοῖς, καὶ ἀπὸ αὐτὰ τὰ περιθώρια ἀκόμη τὰ ὁποῖα παρέχει καὶ διαθέτει ἡ Δημοκρατία. Μετὰ μακρὰν περίοδον ὁμαλότητος, ὁμαλότητος ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχω τὸ ἱστορικὸν δικαίωμα νὰ συνδέσω ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον μὲ τὸ Κόμμα τοῦ ὁποίου ἔχω αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι, ἀλλὰ ἡ ὁποία ἐπαγιώθη ἤδη ἀπὸ τὰ τέλη τοῦ 1949, μετὰ μακρὰν περίοδον πολιτικῆς ὁμαλότητος, εἰσῆλθεν ἡ χώρα εἰς κἄποιαν σοβαρὰν πολιτικὴν καὶ ἠθικὴν ἀσάφειαν. Τὸ ἱστορικόν, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἁπλοῦν. Μετὰ διετῆ περίπου ἰδιότυπον ἀγῶνα ἑνὸς κόμματος τῆς μειοψηφίας, ἑνὸς ἰσχυροῦ κόμματος τῆς μειοψηφίας, ἀγῶνα ὁ ὁποῖος ἀσχέτως ἀπὸ τὰ οὐσιαστικὰ κίνητρα καὶ ἐλατήρια, ἐστρέφετο ἀμέσως καὶ ἐμμέσως ἐναντίον ὅλων σχεδὸν τῶν θεσμῶν, ἐδημιουργήθη ἐξ ἄλλης εἰδικῆς αἰτίας, κρίσις Κυβερνητική. Ἡ κρίσις αὐτὴ τοῦ παρελθόντος Ἰουνίου, παρεκάμφθη, ὡς διεπίστωσεν ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς οἱανδήποτε παράταξιν καὶ ἐὰν ἀνήκῃ παρεκάμφθη μὲ τὴν ἐθνικὴν καὶ δημοκρατικὴν ἀνωτερότητα τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, δηλαδὴ τῆς δυνάμεως ἐκείνης ἡ ὁποία σύμφωνα μὲ τὸ Σύνταγμα ἐδικαιοῦτο νὰ ὠθήσῃ τὸν τόπον ἀμέσως πρὸς ἐκλογάς. Ἔκτοτε, ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Ἰουνίου, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἐκινήθημεν ὀλίγον ἢ πολὺ εἰς τὰ περιθώρια τοῦ πολιτεύματος. Ἡ πλειοψηφία ἔπαυσε νὰ κυβερνᾷ καὶ προσεφέρθη, διότι ἐθεώρησε τοῦτο ἐθνικῶς σκόπιμον καὶ ἀναγκαῖον νὰ στηρίξῃ Κυβέρνησιν τῆς ὁποίας εἷς ἐκ τῶν κυρίων σκοπῶν ἦτο νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς ὡρισμένα αἰτήματα τῆς μειοψηφίας τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἐτροποποιήθη ὁ ἐκλογικὸς νόμος χάριν τῆς μειοψηφίας, ἐθεσπίσθησαν καὶ πάλιν χάριν αὐτῆς — τῆς μειοψηφίας — διατάξεις αἱ ὁποῖαι ἀνέτρεψαν τὴν ὀρθόδοξον καὶ ὁμαλὴν λειτουργίαν τῆς ἀποκεντρώσεως τῆς διοικήσεως καὶ ἐμειώθησαν καὶ πάλιν χάριν αὐτῆς — τῆς μειοψηφίας — τὰ Σώματα Ἀσφαλείας τεθέντα ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῶν πρόσωπα ἀξιότιμα, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει μὴ προερχόμενα ἐκ τῶν κόλπων των. Καὶ ὅλα αὐτά, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἐγένοντο — αὐτὸ εἶναι τὸ παράδοξον — ἀντιδρώσης τῆς μειοψηφίας τὴν ὁποίαν ἐξυπηρέτουν. Τέλος ὅταν διελύθη τὸν Σεπτέμβριον ἡ Βουλή, ἐγένετο κυβερνητικὴ μεταβολὴ ἀνατεθείσης εἰς ἄλλον τῆς Κυβερνήσεως, μὴ ληφθείσης ὑπ’ ὄψιν τῆς ὑπευθύνου ἐκδηλωθείσης ἐν συμβουλίῳ ὑπὸ τὴν Προεδρίαν τῆς Αὐτοῦ Μεγαλειότητος τοῦ Βασιλέως, μὴ ληφθείσης ὑπ’ ὄψιν τῆς ὑπευθύνως ἐκδηλωθείσης ἀντιθέτου γνώμης τῆς τότε πλειοψηφίας. Καὶ ἡ πλειοψηφία δὲν ἀντέδρασεν, ἐνῷ ἡ μειοψηφία τῆς προηγουμένης Βουλῆς ἀντέδρασεν, ἐθορύβει, κατήρχετο εἰς τὰς πλατείας καὶ τὰ πεζοδρόμια ὅταν ἠγνοεῖτο, ἐνῷ ἡ πλειοψηφία ὑπῆρξε νομιμόφρων καὶ ὅταν ἠγνοῆτο ἡ ἄποψίς της. Δὲν μετανοοῦμεν δι’ αὐτό· κἄποιοι πρέπει ἐπὶ τέλους εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἔστω καὶ βλαπτόμενοι νὰ στηρίζουν τὸ πολίτευμα. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὑπάρχει ὅμως — ἐπιτρέψατέ μου νὰ προσθέσω — καὶ εἶμαι βέβαιος ἀγαπητοὶ συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ, ὅτι θὰ κρίνετε καὶ αὐτὴν τὴν προσθήκην, ὑπάρχει καὶ ἓν ὅριον τὸ ὁποῖον, ὅταν τὸ ὑπερβοῦν οἱ νομιμόφρονες πολῖται κλονίζουν τότε αὐτοὶ μὲ τὴν ὑπερβολὴν τῆς νομιμοφροσύνης τὸ πολίτευμα. (Χειροκροτήματα). Ὅταν ἡ πολιτικὴ ζωὴ ἐξέρχεται καὶ ἀπὸ αὐτὰ τὰ περιθώρια τῆς Δημοκρατίας, τότε ἡ ἀνοχὴ δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὴ καὶ ἐξῆλθεν ὁ τόπος καὶ ἀπὸ τὰ περιθώρια τῆς Δημοκρατίας, περιθώρια ἀρκετὰ εὐρέα, εὐτυχῶς διότι εἶναι τὸ μόνον πολίτευμα ποὺ ἔχει ὡρισμένους νόμους οἱ ὁποῖοι ἀπαρεγκλίτως πρέπει νὰ τηρῶνται καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν ἐτηρήθησαν καὶ ἐξῆλθεν ἀπὸ τὰ ὅρια αὐτὰ — τὰ περιθώρια τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος — ἡ πολιτικὴ ζωὴ μετὰ τὴν 3ην Νοεμβρίου. Εἰς μάτην ἐπεχείρησε, δι’ ὅσων εἶπεν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀντικρούσῃ τὴν ἄποψιν κατὰ τὴν ὁποίαν κακῶς ἐδόθη ἡ ἐντολὴ εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ σχετικῶς πλειοψηφήσαντος κόματος, δὲν θὰ σταθῶ προσωπικῶς ἐγὼ εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς ἀπόψεων τὴν ὁποίαν ἀντέκρουσε καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι εἰς μάτην τὸ ἐπεχείρησεν. Ἰδιότυπος βεβαίως ὑπῆρξεν ἡ πρᾶξις τῆς ἐν λευκῷ — ἐξαιρέσει τῶν ὅρων διατηρήσεως δύο Ὑπουργῶν — τῆς ἐν λευκῷ ἐντολῆς σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως εἰς Κόμμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὸ τεκμήριον τῆς πλειοψηφίας, ἰδιότυπος, ἐν μέρει ἀνορθόδοξος. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶχεν ὑπὸ τὴν μορφὴν αὐτὴν ποτὲ συμβῆ, ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα δὲν τὴν ἀπαγορεύει τὴν τοιαύτην πρᾶξιν, τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ἀπὸ οὐσιαστικῆς ἀπόψεως τὸ γεγονός. Ἂς εἴπωμεν, ὅτι καὶ αὐτὸ ἐκινήθη καὶ ἐσημειώθη εἰς τὸ περιθώριον τῆς Δημοκρατίας, τὸ θεμιτὸν περιθώριον τῆς Δημοκρατίας, τοῦ Πολιτεύματος. Δὲν ἐπιθυμῶ, ἐξ ἄλλου νὰ εἶμαι προκατειλημμένος καὶ μεροληπτικός. Δὲν ὑπῆρξα ποτὲ εἰς τὴν ζωήν μου καὶ ἔχω τὴν ἀξίωσιν καὶ ἀπὸ τοὺς φίλους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι μὲ ἐξέλεξαν ἀρχηγόν τους, νὰ ἐπιθυμοῦν καὶ αὐτοὶ νὰ μὲ βλέπουν ἀμερόληπτον καὶ ἀπροκατάληπτον. Βασιζόμενος ἐπὶ τῆς ἀμερολήπτου κρίσεώς μου παραδέχομαι, καὶ νὰ μὴ τὸ παρεδεχόμην τὸ λέγει ἡ πραγματικότης, ὅτι ὁ λόγος τῆς σχέσεως τῶν δυνάμεων τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως καὶ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου μετεβλήθη κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 3ης Νοεμβρίου, μετεβλήθη μέχρι σημείου τὸ ὁποῖον δὲν ἐπέβαλε μέν, ἀλλὰ ἔστω ἐπέτρεπε τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς τῆς ἐναλλαγῆς τῶν κομμάτων εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἀρχῆς ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν ζωὴν τῆς Δημοκρατίας. Πῶς, ὅμως, ἐγένετο, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ἡ ἐναλλαγή; Ἡ Ἕνωσις Κέντρου δὲν ἔλαβεν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, παρὰ μόνον τὴν σχετικὴν πλειοψηφίαν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει δικαίωμα διὰ τῆς φαντασίας του νὰ βλέπῃ ἄλλα ἀποτελέσματα τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς 3ης Νοεμβρίου. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ Νόμοι μᾶς ἐπιβάλλουν ν’ ἀναγνωρίσωμεν καὶ νὰ σεβώμεθα. Τὸ Κόμμα τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ἐνεφανίσθη μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 3ης Νοεμβρίου βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων ἐκείνων ὡς κόμμα μειοψηφίας, ὡς κόμμα κατ’ ἐλάχιστον βαθμὸν ὑπέρτερον τοῦ ἀμέσως ἑπομένου κόμματος, τοῦ ἐξ ἴσου σχεδὸν ἰσχυροῦ Κόμματος τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως. Τί ἔπραξεν; Ἡ Ἕνωσις Κέντρου ἀπὸ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὴν ἐντολὴν ἐξεπέρασε καὶ δι’ ἐλαχίστων φράσεων θὰ καταδείξω, ὅτι ἐξεπέρασε πράγματι καὶ τὰ περιθώρια ἀκόμη τοῦ Δημοκρατικοῦ Πολιτεύματος. Ἔπραξεν, ἢ ἀπέφυγε νὰ πράξῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅ,τι ἀκριβῶς δὲν ἔπρεπε νὰ πράξῃ ἢ δὲν ἔπρεπε ν’ ἀποφύγῃ νὰ πράξῃ. Ἔπραξε τὰ ἀντίθετα ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐν ὀνόματι τῆς Δημοκρατίας, ἐν ὀνόματι τοῦ Πολιτεύματος τὸ ὁποῖον ἔχει βασικὰς ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεθερμηνεύωνται κατὰ περιστάσεις καὶ κατὰ καιροὺς κατ’ ἄλλον τρόπον. Ἔπραξε τὰ ἀντίθετα ἐκείνων τὰ ὁποῖα βάσει τῶν κανόνων τῆς Δημοκρατίας εἶχε δικαίωμα νὰ πράξῃ. Πρῶτον: Ἔπρεπε νὰ μὴ δηλώσῃ ὅτι δὲν θὰ συνεργασθῇ μὲ κανένα ἄλλο κόμμα, ἢ δὲν θὰ δεχθῇ τὴν ὑποστήριξιν κανενὸς ἄλλου κόμματος. Δικαίωμά του ἦτο βεβαίως νὰ τὸ δηλώσῃ καὶ τὸ ἐδήλωσεν. Ἀλλὰ ἀπὸ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἐδήλωσεν, ἔπρεπε νὰ ἐξαγάγῃ καὶ τὸ συμπέρασμα, ἀπὸ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσε τοῦτο, ἔπρεπε νὰ καταθέσῃ τὴν ἐντολήν. (Χειροκροτήματα). Διατί; Διότι καὶ μόνον διὰ τῆς δηλώσεώς του ἐκείνης ἀπέκλεισε τὴν δυνατότητα τῆς δημοκρατικῆς λειτουργίας τοῦ Πολιτεύματος, ἀπέκλεισε τὴν δυνατότητα τῆς δημοκρατικῆς ἀσκήσεως τῆς ἐξουσίας ὑπ’ αὐτοῦ. Δεύτερον: Ἔπρεπε ν’ ἀποφύγῃ νὰ προβῇ, λυποῦμαι διότι προβαίνω εἰς τὴν παρατήρησιν αὐτήν, θὰ ἤμην εὐτυχής, πράγματι, ἐὰν δὲν ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ προβῶ εἰς παρατήρησιν στρεφομένην, ἐναντίον τοῦ συμπολίτου μου Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ἔπρεπε ν’ ἀποφύγῃ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐθνικῶς ἀπαράδεκτον διακήρυξιν, εἰς τὴν ὁποίαν προέβη, εἰς τὴν διακήρυξιν, ὅτι ἀποκλείει ἂν καὶ ἀρχηγὸς τῆς μειοψηφίας, τὴν ὑποστήριξιν ἐκ μέρους οἱουδήποτε ἄλλου κόμματος. Ὑπολογίζει καὶ ἐπὶ τοῦ συλλογισμοῦ αὐτοῦ, ἀπὸ τὰς πρώτας ἡμέρας ποὺ συνεκροτήθη ἡ Κυβέρνησίς του, φαντασθεῖτε ποῖον εἶναι τὸ ἠθικὸν βάθρον, ὑπολογίζει ἐπὶ ἀποσκιρτήσεων καὶ προσχωρήσεων. Ἔπρεπε ν’ ἀποφύγῃ τὴν διακήρυξιν αὐτὴν καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἔχει μετανοήσει διότι ἔδωσε τοιοῦτον μάθημα εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας. (Χειροκροτήματα). Ἀποσκιρτήσεις, ἀξιότιμοι κ.κ. συνάδελφοι, γίνονται, ποῦ καὶ ποῦ καὶ εἶναι ζήτημα συνειδήσεως ἑκάστου ἐκπροσώπου τοῦ Ἔθνους ν’ ἀποφασίσῃ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ κόμμα ἐν ὀνόματι τοῦ ὁποίου ἐξελέγη, ἀλλὰ ποτὲ εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν, εἴτε τῆς χώρας μας, εἴτε οἱασδήποτε ἄλλης χώρας δὲν ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν κόμμα μειοψηφίας, λέγον ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἔστω καὶ ἐπὶ 2–2½ μῆνας ἀσκήσεως τῆς ἐξουσίας τὸ ἀρύεται ἐκ τῆς ἠθικῶς ἀπαραδέκτου ὑποθέσεως τῆς ἀποσπάσεως βουλευτῶν ἐκ τῶν ἄλλων κομμάτων. Τρίτον: Δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ Πρόεδρος μιᾶς Κυβερνήσεως μειοψηφίας, προτοῦ συγκροτηθῇ κἂν ἡ Βουλὴ εἰς Σῶμα, προτοῦ ἐμφανισθῇ κἂν ἐνώπιον αὐτῆς, νὰ εἴπῃ, παρέλειψε νὰ τὸ εἴπῃ ἀπόψε, ἀλλὰ μέχρι σήμερον τὸ πρωῒ τὸ ἔλεγε, νὰ εἴπῃ ὅτι ἀπαιτεῖ, ἀπὸ ποῖον κ. συνάδελφοι, ἀπὸ τὸν ρυθμιστὴν τοῦ Πολιτεύματος, τὴν ἄμεσον διάλυσιν. Ἔχει πλῆρες δικαίωμα νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην του, ἀλλὰ δὲν ἔχει κανένα δικαίωμα νὰ προεξοφλῇ ἐπιτακτικῶς τὸν τρόπον λειτουργίας τοῦ Πολιτεύματος. Πιθανὸν νὰ ἔχῃ καὶ δίκαιον ἀπὸ ἀπόψεως οὐσίας, ἀπὸ ἀπόψεως πραγμάτων, ἀπὸ ἀπόψεως ἀντικειμένων δεδομένων. Πιθανὸν μὲ ἄλλας λέξεις νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι πράγματι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ ἀπὸ τὴν μόλις συγκροτηθεῖσαν εἰς Σῶμα, Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων, Κυβέρνησις βιώσιμος. Πιθανὸν νὰ ἔχῃ εἰς τοῦτο δίκαιον, ἀλλὰ αὐτὸ πρέπει νὰ ἀποδειχθῇ, ἀφοῦ ὁ ρυθμιστὴς τοῦ Πολιτεύματος κάνει χρῆσιν τῶν δικαιωμάτων του. Τὰ δικαιώματα αὐτά, ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁρίζει τὸ Σύνταγμα καὶ δὲν τὰ ὁρίζετε σεῖς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως), αὐτὸ σημαίνει Δημοκρατία καὶ αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἡ Δημοκρατία πρέπει νὰ νικᾷ. Τέταρτον: Ἀφοῦ παρέβη ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅλας αὐτὰς τὰς βασικὰς ἀρχὰς τοῦ Πολιτεύματος, ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ ἀποφύγῃ τὸ χειρότερον ἀπὸ ὅλα. Ποῖον ἦτο τὸ χειρότερον; Τὸ χειρότερον, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι — καὶ ἀπορῶ διὰ τοῦτο — εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐχαρακτήρισεν ἀπόψε ὡς τὸ εὐγενέστερον καὶ ὡραιότερον. Τὸ χειρότερον εἶναι ὅτι ἐνῷ ὑπῆρξε καὶ εἶναι Κυβέρνησις μειοψηφίας, ὅτι ἐνῷ διεκήρυξεν ὁ ἴδιος ὅτι δὲν θέλει νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τῆς ψήφου ἄλλων κομμάτων, ἐνῷ ἐν τῇ προόδῳ τοῦ δημοκρατικοῦ του ἐνθουσιασμοῦ ἀπέκλεισε πρὸ ὀλίγων μόλις ἡμερῶν καὶ τὸ ἐνδεχόμενον τῆς στηρίξεώς του ἐπὶ ἀποσκιρτήσεων καὶ προσχωρήσεων, ἐν τούτοις ἐκυβέρνησε καὶ κυβερνᾷ ἐπὶ δύο σχεδὸν μῆνας ὡς κόμμα, ἐκυβέρνησε καὶ κυβερνᾷ ὡς Ἀρχηγὸς κόμματος μειοψηφίας, ὡς κόμμα, τὸ ὁποῖον ἤρχισε νὰ ἐφαρμόζῃ χωρὶς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς τὸ πρόγραμμά του. Προσεπάθησεν ἀπόψε, ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶμαι βέβαιος, ὅτι μέσα του αἰσθάνεται τὴν βαρεῖαν ἀντίφασιν τὴν ὁποίαν σημαίνει ἡ ἐνέργεια αὐτὴ πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς Δημοκρατίας, προσεπάθησε νὰ ἀποδώσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀντιδημοκρατικώτατα καὶ χωρὶς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς ἐδῶ καὶ 1½ μῆνα περίπου ἐφαρμόζει νὰ τὸ ἀποδώσῃ εἰς τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν εἶχε νὰ ἀποδείξῃ ὅτι αἱ ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας δίδει πρὸς τὸν λαὸν πραγματοποιοῦνται καὶ ὅτι δὲν εἶναι ὅπως εἶπε δημαγωγός. Δὲν τὸν ὠνόμασα ποτὲ προσωπικῶς δημαγωγόν. Δὲν εἶχεν ἀνάγκην ἀπέναντι οἱουδήποτε ἐντίμου πολίτου νὰ ἀποδείξῃ παραβαίνων τὰς ἀρχὰς τῆς Δημοκρατίας, ὅτι δὲν εἶναι δημαγωγός, διότι παρέβη τὰς ἀρχὰς τῆς Δημοκρατίας διὰ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον ἐπολιτεύθη, διὰ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον καὶ ἐνεφανίσθη ἀπόψε καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. (Χειροκροτήματα). Κατὰ τὸ διάστημα δύο περίπου μηνῶν, προέβη εἰς πράξεις πολιτικάς, εἰς ἐνεργείας διοικητικάς, εἰς ἐφαρμογὴν προγράμματος κόμματος, ὀρθοῦ ἐνδεχομένως, εἰς πολλὰ σημεῖα, ἀλλὰ προγράμματος, τὸ ὁποῖον δὲν τοῦ ἔδωσεν οὔτε ὁ λαὸς ἀκόμη, οὔτε ἡ Βουλὴ ἀκόμη τὸ δικαίωμα νὰ ἐφαρμόσῃ. Προέβη εἰς μεταβολὰς εἰς ἀνωτάτας διοικήσεις, ὄχι μόνον μιᾶς Τραπέζης, ἀξιότιμε κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων, χωρὶς ἀνάγκην κἄν, διότι ὁ χρόνος ὁ κατὰ τὸν νόμον ἐπιβαλλόμενος λήγει εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους, καὶ εἰδικώτερον ὅσον ἀφορᾷ τὸν στρατόν, τῆς ξηρᾶς, τὸ ⅕ εἶχεν ἤδη ἀποστρατευθῆ διὰ τῆς ἀποχωρήσεως δύο Ἀντιστρατήγων. Ἑπομένως, παρεβίασε τὴν στοιχειώδη ἀρχὴν τῆς Δημοκρατίας, ἡ ὁποία ὁρίζει, ὅτι οὐσιώδεις πράξεις, πράξεις σημαντικαὶ ἀπὸ ἀπόψεως εἴτε διοικητικῆς, εἴτε οἰκονομικῆς πολιτικῆς, εἴτε οἱαιδήποτε οὐσιώδεις πράξεις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνεργῶνται, παρὰ μόνον ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας. Καὶ ἀπόψε ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ διαλύσῃ, χωρὶς νὰ εἴπῃ κἄν εἰλικρινῶς πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι θὰ εἰσηγηθῇ τὴν διάλυσίν της, ἐνῷ ὤφειλε νὰ τὸ εἴπῃ, ἀλλὰ δὲν τὸ εἶπε διὰ νὰ ἀπαγγείλῃ τὰς προγραμματικάς του δηλώσεις. Ὤφειλε νὰ ἐμφανισθῇ ἐδῶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, Πρόεδρος Κυβερνήσεως κόμματος μειοψηφίας, τὸ ὁποῖον ἐπὶ ἑνάμισυ μῆνα δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ πράξῃ ὅ,τι ἔπραξεν, ὤφειλε νὰ ἔλθῃ ἐδῶ καὶ νὰ εἴπῃ, κύριοι, δὲν πρόκειται νὰ ἀναπτύξω προγραμματικὰς δηλώσεις, ἀλλὰ ἔχω τὸ θάρρος καὶ σᾶς λέγω, ὅτι θὰ ἀπαγγείλω προεκλογικὸν λόγον. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Ἀπὸ ποῦ νὰ ἀρχίσω, κύριοι, καὶ ποῦ νὰ τελειώσω. Ἠκούσατε ἐπὶ δύο ὥρας ὄχι μόνον ἀποφάσεις ἀπαγγελλομένας τὴν τελευταίαν στιγμήν, ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ γεγονότος ἐὰν θὰ ὑπάρξῃ πλειοψηφία νὰ στηρίξῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ ὑποσχέσεις περὶ τῶν πάντων. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας. Δὲν δικαιοῦμαι νὰ κρίνω προγραμματικὰς δηλώσεις Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐξ ὁρισμοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σταθῇ εἰς τὴν Βουλήν, διότι ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι δὲν ζητεῖ, δὲν ἐπιθυμεῖ καὶ δὲν θὰ δεχθῇ τὴν στήριξίν του ἐπὶ τῶν ἄλλων κομμάτων. Ἄρα ὁ ἐκφωνητὴς τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων ἀπόψε ὑπῆρξεν ὄχι Πρόεδρος Κυβερνήσεως Κοινοβουλευτικῆς καὶ Δημοκρατικῆς, ἀλλὰ Ἀρχηγὸς κόμματος.

§8Η. ΣΑΚΑΛΗΣ. (Διακόπτει μὴ ἀκουόμενος).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀκουσθῇ ἐν σιγῇ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως.

§10Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤσκησε κριτικήν. Θὰ ἀπαντήσουν εἰς τὴν κριτικὴν ἄλλοι ἐκ τῶν συναδέλφων μου. Εἶναι εὐκολωτάτη ἡ ἀπάντησις διότι ἡ κριτική, λυποῦμαι διότι τὸ λέγω, ὑπῆρξε πάρα πολὺ ἐπιφανειακή. Ἤλπιζα, ὅτι τὸ Ἐπιτελεῖον τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ἐπιτελεῖον πράγματι ἐν πολλοῖς ἀξιόλογον, θὰ ἐνεβάθυνε περισσότερον εἰς τὰ προβλήματα. Πέραν τῆς κριτικῆς, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ θίξω καὶ εἰς τὴν ὁποίαν—δὲν εἶναι καὶ ἀνάγκη κατὰ βάθος νὰ ὑπάρξῃ ἀπάντησις ἀπόψε — θὰ δοθοῦν ἀπαντήσεις μὲ ὡρισμένα στοιχεῖα, πέραν αὐτοῦ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξήγγειλεν ἀποφάσεις καὶ ἔδωσεν ὑποσχέσεις. Αἱ ἀποφάσεις — καὶ αὐτὸ ἀρκεῖ εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε. — δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθοῦν ἂν δὲν ἐκυβέρνα ἐπὶ τόσα ἔτη ἡ Ε.Ρ.Ε. (Χειροκροτήματα). Ἑνάμισυ δισεκατομμύριον τὸ ἔδωσε. Καλῶς ἔπραξεν. Ἀλλὰ πόθεν προῆλθεν τὸ ἑνάμισυ αὐτὸ δισεκατομμύριον; Δὲν προῆλθε, βεβαίως, ἀπὸ τὸ ἔργον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Προῆλθεν ἀπὸ τὴν συμμέρισιν τοῦ μόχθου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ μὲ τήν, πράγματι, συστηματικὴν προσπάθειαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἐπὶ ὀκτὼ ἔτη ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ ἱδρυτοῦ της ἡ Ε.Ρ.Ε. (Χειροκροτήματα). Εἶναι, πράγματι, ἀσύγνωστον ἠθικῶς, ὅτι δὲν ὡμολόγησεν, ὅτι δὲν εἶναι ἡ Κυβέρνησίς του, ἡ ἐξασφαλίσασα τὴν δυνατότητα τῶν παροχῶν αὐτῶν. Ἔπρεπε νὰ εἴπῃ πόθεν ἐξησφαλίσθησαν καὶ διὰ τίνων πολυμόχθων προσπαθειῶν αἱ πηγαὶ αὐταί, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἀντλεῖ καὶ δίδει. Καὶ θὰ πληροφορηθῇ ὅταν ὁ ἐπὶ Κυβερνήσεως τῆς Ε.Ρ.Ε. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ θὰ ὁμιλήσῃ, ὅτι ἡ Ε.Ρ.Ε., δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Ρ.Ε. ἐγνώριζεν ἄριστα ὅτι εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους καὶ εἰς τὸ ἑπόμενον ἔτος 1964 θὰ ὑπῆρχεν ἡ δυνατότης ἱκανοποιήσεως ἐκείνων, πρὸς τοὺς ὁποίους μὲ τόσην εὐκολίαν ...(Θόρυβος). Κύριε Πρόεδρε, ἀπαιτῶ ἀπόλυτον σιγήν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς κ.κ. βουλευτὰς τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως νὰ ἀκούσουν ἐν ἀπολύτῳ σιγῇ, ὅπως ἐν ἀπολύτῳ σιγῇ ἠκούσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὴν Ε.Ρ.Ε.

§12Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἀκούσητε. Δὲν θὰ ἀκούσητε, ἁπλῶς, ἀλλὰ θὰ διαβάσητε καὶ παρακαλῶ τὸν σημερινὸν Ὑπουργὸν τοῦ Συντονισμοῦ, διὰ νὰ μὴ σπεύδητε εἰς ἐκδηλώσεις βασιζομένας ἐπὶ τῆς ἀγνοίας σας, νὰ ἀναγνώσῃ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον του καὶ τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀποσταλῆ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, Φεβρουάριον ἢ Μάρτιον τοῦ τρέχοντος ἔτους εἰς ἁρμοδίους εἰς τοὺς Παρισίους, διὰ τοῦ ὁποίου ἐγγράφου προελέγετο ἡ διάθεσις βασικοῦ ποσοῦ ὑπὲρ τῶν Δημοσίων ὑπαλλήλων. Καὶ προελέγετο ἡ διάθεσις αὐτή, χωρὶς νὰ κάμωμεν οὔτε προπαγάνδαν, οὔτε νὰ ὁμιλῶμεν ἀπὸ τοὺς ἐξώστας περὶ τῶν δυνατοτήτων αὐτῶν. Προελέγετο, βάσει τῶν δεδομένων τῆς οἰκονομικῆς δυνατότητος, τὴν ὁποίαν ἐξησφάλιζεν, ἀφ’ ἑνὸς μέν, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ὁ μόχθος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἡ συστηματικὴ προσπάθεια τῶν Κυβερνήσεων τῆς Ε.Ρ.Ε. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, αὐτὰ τὰ ὁποῖα συνέβησαν κατὰ τὸ διάστημα τοῦ τελευταίου μηνὸς ἢ μᾶλλον τῶν τελευταίων, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἓξ ἑβδομάδων, εἶναι πρωτοφανῆ, ὅπως εἶναι πρωτοφανὲς καὶ αὐτό, τὸ ὁποῖον συνέβη ἀπόψε εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, καὶ δὲν χωροῦν κἂν οὔτε εἰς τὰ περιθώρια τοῦ Δημοκρατικοῦ μας πολιτεύματος, ὁσονδήποτε εὐρέως καὶ ἂν θελήσητε νὰ συλλάβητε τὰ περιθώρια αὐτά. Ἡ Ε.Ρ.Ε., σεβομένη ἀπολύτως τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὴν ἐκδηλωθεῖσαν τὴν 3ην Νοεμβρίου καὶ σεβομένη ἀπολύτως τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς κανόνας τῆς Δημοκρατίας, θὰ ἦτο διατεθειμένη νὰ στηρίξῃ Κυβέρνησιν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ἂν καὶ ἡ Ἕνωσις Κέντρου ἐσέβετο τὴν ἀπόφασιν τοῦ λαοῦ καὶ τὰς ἀρχὰς τῆς Δημοκρατίας καὶ δὲν ἐπολιτεύετο καθ’ ὃν τρόπον ἐπολιτεύθη, ἀποκλείουσα τὴν συνδρομὴν ἄλλων Κομμάτων καὶ λέγουσα, ὅτι ὡς Κόμμα μειοψηφίας, θὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμά της. Καὶ θὰ τὸ ἔπραττε τοῦτο ἡ Ε.Ρ.Ε., διότι καὶ ἐπίλεκτα στελέχη τοῦ Κόμματος, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι, ὑπεστήριξαν τὴν ἄποψιν αὐτὴν μετὰ λόγου. Καὶ δὲν θὰ ἔθετε βεβαιωθῆτε περὶ αὐτοῦ ἡ Ε.Ρ.Ε. ὅρους, οἱ ὁποῖοι θὰ παρημπόδιζον τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος, τοῦ κοινωνικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ προγράμματος, τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, καθ’ ὃ μέτρον τὸ πρόγραμμα αὐτὸ θὰ ἀπέβαινε πράγματι πρὸς ὄφελος τῶν μεγάλων λαϊκῶν μαζῶν καὶ καθ’ ὃ μέτρον τοῦτο δὲν θὰ ὡδήγει εἰς ὑπονόμευσιν ἐνδεχομένως τῆς ζωῆς αὐτῶν τούτων τῶν λαϊκῶν μαζῶν, διὰ τοῦ κλονισμοῦ τῆς οἰκονομίας, τὴν ὁποίαν μὲ τόσον ἐπίμοχθον προσπάθειαν, ἐπὶ ὀκταετίαν, ἐπὶ δεκαετίαν θὰ ἐδικαιούμην νὰ εἴπω, ἐστερεώσαμεν. Καὶ βεβαιῶ ὑμᾶς, κύριοι βουλευταί, καὶ δι’ ὑμῶν βεβαιῶ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι καὶ πέραν αὐτοῦ, πέραν δηλαδὴ τοῦ γεγονότος, ὅτι δὲν θὰ ἐθέτομεν ὅρους, οἱ ὁποῖοι θὰ παρημπόδιζον τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ κοινωνικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου, πέραν αὐτοῦ δὲν θὰ ἐθέτομεν οὔτε ἕνα ὅρον, ὁ ὁποῖος θὰ ἠμπόδιζεν ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον, τὴν ἀναζήτησιν εὐθυνῶν, ὡς πρὸς τὸ παρελθόν. (Χειροκροτήματα). Θὰ ἔλεγον, μάλιστα, εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐν ὀνόματι τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ θὰ τὸ ἔλεγον, ἐὰν εἶχε καὶ ἐκεῖνος, κατὰ τρόπον δημοκρατικὸν στραφῇ πρὸς τὰ ἄλλα κόμματα, θὰ ἔλεγον: Ἀνοίξατε, κ. Πρόεδρε, τοὺς φακέλλους, δὲν φοβούμεθα, ἐρευνήσατε τοὺς φακέλλους, ἀναδιπλώσατε οἱανδήποτε πτυχήν. Ἐὰν εὕρετε ὅ,τι δήποτε συνδεόμενον μὲ πρᾶξιν κακήν, νὰ τὸ εἴπετε, νὰ τὸ καταγγείλετε, μεγαλοφώνως. Ἀλλά, θὰ προσέθετον, ἐπίσης: Ἐάν, κ. Πρόεδρε, δὲν εὑρίσκατε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγετε, ὅτι ὑπάρχουν, καὶ ἐὰν δὲν εὑρίσκατε καὶ δὲν διεπιστώνατε τὶ τὸ μεμπτὸν θὰ ἔπρεπε, ἐξ ἴσου μεγαλοφώνως, νὰ τὸ διακηρύξετε. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μολονότι, ἀπόψε, δὲν ὡμίλησε περὶ ἐκλογῶν, διότι θὰ ἦτο καὶ παράδοξον σχῆμα νὰ ὁμιλήσῃ περὶ ἐκλογῶν καὶ διαλύσεως, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐμφανίζεται διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον σας, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως φαίνεται, ὅτι θέλει ἐκλογὰς καὶ θέλει ἐκλογάς, χωρὶς νὰ ἐκπληρώσῃ ὅλας τὰς δοθείσας ὑποσχέσεις. Τὸ ἥμισυ τοῦ ἀποψινοῦ λόγου του ἦτο πλῆρες ὑποσχέσεων. Ὑπῆρξαν καὶ ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐβασίζοντο ἐπὶ τῶν πλεονασμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ μας. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, φαίνεται, ὅτι θέλει ἐκλογάς, πρῶτον, διὰ νὰ μὴ ἐκπληρώσῃ πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὅλας τὰς ὑποσχέσεις τὰς ἀφειδῶς δοθείσας εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἢ διὰ νὰ μὴ ἐκδηλωθοῦν τυχὸν ὡρισμέναι συνέπειαι ἐκ τῆς τακτικῆς, τὴν ὁποίαν εἰς τὸν οἰκονομικὸν καὶ κοινωνικὸν τομέα θὰ ὑπεχρεοῦτο νὰ ἀκολουθήσῃ, διὰ νὰ μὴ φανῇ ἀσυνεπής. Καὶ δεύτερον, θέλει ἐκλογάς, πρὶν ἐκκαθαρισθῇ καὶ αὐτὸ εἶναι πολὺ κρίσιμον, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τὸ μέγα ἠθικὸν θέμα, ἠθικὸν θέμα διὰ τὸν ἴδιον καὶ ὄχι δι’ ἡμᾶς, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησε διὰ τῶν κατηγοριῶν, τὰς ὁποίας

παντοιοτρόπως ἐξετόξευσεν ἐναντίον τῶν Κυβερνήσεων τῆς

Ε.Ρ.Ε.

Εἶπον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φαίνεται, ὅτι θέλει τοῦτο. Τονίζω, ὅτι φαίνεται ἁπλῶς, ὅτι τὸ θέλει, διότι δὲν τολμῶ, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, νὰ φαντασθῶ, ὡς Ἕλλην πολιτικὸς ἡγέτης καὶ μάλιστα ὁ συμπολίτης μου Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, θὰ ἤθελε πράγματι, παρ’ ὅλα ὅσα δηλώνει εἰς τὰς ἐφημερίδας, νὰ προχωρήσῃ εἰς ἐκλογὰς ὑπὸ τοιαύτας ἠθικῶς ἀπαραδέκτους συνθήκας, δηλαδὴ μὲ αἰωρουμένην τὴν ὑπόσχεσιν τῶν ἐπαγγελιῶν του, καὶ μὲ αἰωρουμένων, κατὰ τρόπον ἠθικῶς ἀπαράδεκτον, τῶν κατηγοριῶν του. Ἐφ’ ὅσον, πάντως, ἀποκρούει τὴν ψῆφον μας, δὲν θὰ τὴν δώσωμεν. (Χειροκροτήματα). Πρέπει κατ’ ἀνάγκην νὰ πέσῃ ἢ ἐὰν τὸ ἐπιθυμῇ, νὰ σταθῇ ἐπὶ τῆς πλειοψηφίας, τὴν ὁποίαν θὰ τοῦ δώσῃ τὸ τρίτον ἐν τῇ Βουλῇ κόμμα. Εἰς ἣν περίπτωσιν πέσῃ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἢ λάβῃ πλειοψηφίαν ἀπόλυτον, διὰ τοῦ τρίτου κατὰ σειρὰν δυνάμεως κόμματος ἐν τῇ Βουλῇ, ὁπότε καὶ εἰς τὰς δύο περιπτώσεις, κατ’ ἐμέ, ὀφείλει νὰ παραιτηθῇ, ἐὰν πιστεύῃ, πράγματι, εἰς τὴν Δημοκρατίαν, ὅπως πιστεύω, ὅτι πιστεύει, τότε θὰ ἔχῃ τὸν λόγον ὁ Ρυθμιστὴς τοῦ Πολιτεύματος. Καὶ ἐὰν ὁ Ρυθμιστὴς τοῦ Πολιτεύματος θεωρήσῃ τοῦτο ἐθνικῶς ἀναγκαῖον καὶ σύμφωνον πρὸς τὸ συμφέρον τῆς χώρας, τότε θὰ συζητήσωμεν, ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀξιότιμοι κ.κ. συνάδελφοι τοῦ Κέντρου, περὶ τῶν δυνατῶν λύσεων, βάσει τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὄχι τῆς ὑποτιθεμένης, ἀλλὰ τῆς πραγματικῆς, θὰ συζητήσωμεν περὶ τῶν δυνατῶν λύσεων, μὴ ἀποκλειομένης ἀκόμη, διότι θὰ ἤθελον καὶ αὐτὸ νὰ εἴπω, χάριν τῆς ἠθικῆς δημοκρατικῆς τάξεως, τὴν ὁποίαν διακηρύσσει, μὴ ἀποκλειομένης ἀκόμη καὶ τῆς λύσεως τῆς ἐπανόδου τοῦ αὐτοῦ κυβερνητικοῦ σχήματος, ἀλλὰ βασιζομένου ἐπὶ δημοκρατικῆς νομιμότητος καὶ κοινοβουλευτικῆς θεμελιώσεως.

(Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς

Ε.Ρ.Ε.).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον. (Χειροκροτήματα, θόρυβος, διαμαρτυρίαι).

§14Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, τοὺς κυρίους συναδέλφους, εἰδικῶς ἀπόψε, νὰ ἐπιτρέψουν νὰ χειροκροτοῦν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῶν θεωρείων. Διότι, ὁμολογῶ, ὅτι παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἐγνωρίζατε ὅτι θὰ ὁμιλήσω, ἔγινεν εἰδικὴ μεταχείρισις εἰς τὰς εἰσόδους ὑπὲρ τῶν ἀκροατῶν τοῦ Κέντρου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Ρ.Ε.).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε., πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὅταν ἀνέλαβον τὴν Προεδρίαν, μόλις πρὸ δύο ἡμερῶν, καὶ ἐν τῷ μεταξὺ οὔτε κἂν τὸ θέμα τοῦ φρουράρχου εἶχον τὸν καιρὸν νὰ τακτοποιήσω, ἔδωσα, ἐν τούτοις, ἐντολὴν νὰ μὴ ἐκδοθοῦν παρὰ μόνον 3.000 εἰσιτήρια, μὲ ὅσα ὁ προηγούμενος φρούραρχος μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι δύναται νὰ τηρηθῇ ἡ τάξις καὶ ἔδωσα ἐντολὴν νὰ διανεμηθοῦν ἐξ ἴσου εἰς τὴν Ἕνωσιν Κέντρου καὶ εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε., ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι οἱ βουλευταὶ ἀμφοτέρων τῶν κομμάτων, δὲν θὰ φέρουν μαζί των ἀκροατάς, τοὺς ὁποίους συνήθως εἰσάγουν εἰς τὰ θεωρεῖα, ἄνευ εἰσιτηρίων. Δυστυχῶς, ἐπληροφορήθην, ὅτι ἐξεδόθησαν παρὰ τὴν διαταγήν μου, περισσότεροι εἴσοδοι, δι’ ὃ καὶ ἀνεζήτησα ἀπόψε ἐπ’ αὐτοῦ εὐθύνας. Δεύτερον, μόλις πρὸ ὀλίγου ἔγιναν αἱ ἐκδηλώσεις διαμαρτυρίας, παρεκάλεσα τὸν φρούραρχον νὰ λάβῃ τὰ δέοντα μέτρα καὶ νὰ σταλῇ ἓν ὄργανον εἰς κάθε θεωρεῖον, διὰ νὰ εἴπῃ καὶ ἀπὸ κοντά, ὅτι ἔχω ὄχι δικαίωμα, ἀλλὰ ὑποχρέωσιν, νὰ ἐκκενώσω κάθε θεωρεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον παρατηροῦνται τοιαῦται ἐκδηλώσεις. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι εἶμαι ἀποφασισμένος αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν νὰ τὴν ἐκτελέσω, εἴτε τιμωρῶν, εἴτε ἐκκενώνων τὰ θεωρεῖα, εἰς τὴν πορείαν τῆς συζητήσεως. Φυσικά, ἀπόψε, ὑπάρχει κἄποια ἀναταραχή. Πρὸ ὀλίγου, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀγορεύσεώς σας, διέταξα νὰ ἐκκενωθῇ ἡ αἴθουσα εἰς τὸ βάθος, διότι εἶδον, ὅτι εἶχον εἰσέλθει πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον τὸ πρὸς τοῦτο δικαίωμα. Συνεπῶς, δὲν πρέπει νὰ μοῦ προσάπτετε, ὅτι ἔκαμα εἰδικὴν μεταχείρισιν.

§16Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν σᾶς εἶπον νὰ ἀπαγορεύσητε ἀπόψε νὰ χειροκροτοῦν τὸν συμπολίτην μου καὶ Ἀρχηγὸν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Εἶναι εὐχάριστον δι’ ἐμὲ νὰ τὸν χειροκροτοῦν. Εἰς ἄλλην περίπτωσιν, ὅταν θὰ εἶναι γεμᾶτα τὰ θεωρεῖα ἀπὸ φίλους τῆς Ε.Ρ.Ε., θὰ τὸ ἀπαγορεύσητε, βεβαίως.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λυποῦμαι, πολύ, ποὺ ἐξάγετε αὐτὸ τὸ συμπέρασμα ἀπὸ ὅσα εἶπον, κύριε Πρόεδρε. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀνταπαντήσω. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§18Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐπιθυμῶ, πρῶτον, νὰ εὐχαριστήσω τὸν ἀξιότιμον συμπολίτην μου, Ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ, διότι μὲ τὴν ὁμιλίαν του, μοῦ παρέχει ἐπίσης τὴν εὐκαιρίαν καὶ μιᾶς ἰδικῆς μου ὁμιλίας καὶ μὲ ἀπαλλάσσει ἀπὸ τὴν πλῆξιν τῆς ἀναγνώσεως. Ἐπιθυμῶ ἐπίσης νὰ λάβω θέσιν εἰς τὸ θέμα τῶν θεωρείων. Προσθέτω καὶ ἐγὼ τὴν ἰδικήν μου παράκλησιν πρὸς πάντας, ὅσοι συμβαίνει νὰ εἶναι φίλοι μου, εἰς τὰ θεωρεῖα, εἴτε σήμερον, εἴτε ἄλλοτε. Παρακαλῶ, θερμότατα, νὰ τηρηθῇ ὁ Κανονισμός. Ἔχομεν καὶ ἐγώ, καὶ οἱ φίλοι μου, ἄλλους χώρους, διὰ τὴν ἐκδήλωσιν τῆς ἀγάπης των. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἔρχομαι, τώρα, εἰς τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. Ἀνεφέρθη, πρῶτον, εἰς τὸ παρελθὸν εἰπών, ὅτι ἡ Ε.Ρ.Ε., κατέχεται ἀπὸ πνεῦμα αὐτοθυσίας καὶ ἡμεῖς ἀπὸ διάθεσιν πλεονεξίας. Ἡμεῖς, τάχα, ὅλα τὰ ζητοῦμεν καὶ ἡ Ε.Ρ.Ε. εἰς ὅλα θυσιάζεται. Ἐπιθυμῶ νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ συνέλθῃ καὶ αὐτὸς καὶ οἱ φίλοι του ἀπὸ αὐτὴν τὴν παραίσθησιν, διότι συμβαίνει ἀκριβῶς τὸ ἀντίστροφον. Ἡμεῖς ἐζητοῦμεν ἰσότητα καὶ νομιμότητα καὶ ἐκεῖνοι ἐζήτουν πλεονεξίαν καὶ βίαν καὶ νοθείαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά μας. (Χειροκροτήματα). Καὶ δι’ αὐτὸ ἐπαλαίσαμεν. Οὐδέποτε ἐζητήσαμεν ἡμεῖς ἰδικούς μας Νομάρχας καὶ ἰδικούς μας εἰσαγγελεῖς. Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν εἰσαγγελεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς τὸ Κράτος, ἐζητήσαμεν ἡγέτας τῶν ἐνόπλων δυνάμεων, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς τὸ Κράτος. Ἐζητήσαμεν Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουν εἰς τὸ Κράτος. Εἶπεν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅτι ὁ πρώην Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. ἠξίωσεν ἄμεσον διάλυσιν καὶ ἐκλογὰς καὶ ὅμως δὲν εἰσηκούσθη. Εἶναι ἡ πρώτη θυσία. Μὲ ποίαν Κυβέρνησιν; Μὲ τὸν Ὑπουργόν του καὶ μέλος τοῦ κόμματός του. Ἰδοὺ ἡ αὐτοθυσία. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἡμεῖς οἱ πλεονέκται, οἱ βιασταὶ τοῦ πολιτεύματος, ἐζητήσαμεν τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ εἴμεθα μολαταῦτα βιασταὶ τοῦ πολιτεύματος. (Χειροκροτήματα). Συνιστῶ νὰ συνέλθουν ἀπὸ τὴν παραίσθησιν, διὰ νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ συνεννόησις. Καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος, ἓν καὶ μόνον ἦτο τὸ ἰδικόν μας αἴτημα. Ἰσότης–Ἐλευθερία–Δημοκρατία. (Χειροκροτήματα). Οὐδέποτε ἐζητήσαμεν πλεονεκτήματα, ἀλλὰ ἰσότητα καὶ δικαιοσύνην. Ἴσας συνθήκας ἀγῶνος ἐζητήσαμεν. Καὶ διότι τὸ αἴτημα εὗρεν ἀπήχησιν, εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ λαοῦ μας καὶ ἐπεβλήθη ἡ λύσις, ὄχι διότι διαθέτομεν ὑλικὴν δύναμιν, ἀλλὰ διότι εἴχαμεν τὴν ἠθικὴν δύναμιν τοῦ τιμίου αἰτήματος, εὗρεν ὁ ἀγών μας ἀνταπόκρισιν εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ λαοῦ μας καὶ ἐνικήσαμεν. Ἡ Δημοκρατία ἐνίκησεν. Εἶπεν, ἔπειτα, ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅτι ἀπεδέχθημεν τὴν ἐντολήν. Ἐξήγησα τοὺς λόγους. Καὶ εἶναι καταπληκτικόν, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τὴν παράταξιν τῆς Ε.Ρ.Ε. νὰ συνεχίζεται ἡ ἀντίρρησις, ὅτι τάχα ἀτόπως ἐδόθη ἡ ἐντολή. Εἶπον καὶ πρίν, ὅτι ὅταν γίνωνται ἐκλογαί, ὁ ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ὑπερκομματικήν του ἀποστολήν, ὁ ὁποῖος ἐννοεῖ νὰ εἶναι, ὅπως ὀφείλει νὰ εἶναι, συμφώνως πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ πολιτεύματος τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας, θεματοφύλαξ ὄχι μόνον τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ καὶ τῆς Δημοκρατίας, ὀφείλει νὰ ἀναζητήσῃ αὐτοδύναμον κόμμα, ἢ αὐτοδύναμον συνασπισμόν, διὰ νὰ δώσῃ τὴν ἐντολήν. Ὅταν, ὅμως, συμβαίνῃ νὰ μὴ ὑπάρχῃ, οὔτε αὐτοδύναμον κόμμα, οὔτε αὐτοδύναμος συνασπισμός, μία μόνον εἶναι δυνατὴ ὀρθόδοξος λύσις, τὸ πρῶτον κόμμα. Καὶ αὐτὸ ἔπραξεν ὁ Βασιλεύς. Καὶ ἔπραξεν ἄριστα. Εἶπε κατόπιν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅτι ἐδηλώσαμεν ἡμεῖς, ὅτι δὲν δεχόμεθα συνεργασίαν κομμάτων. Ὀφείλομεν ἀπὸ λόγους ἁβρότητος νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι εἴμεθα πράγματι καὶ εὐτυχεῖς καὶ ὑπερήφανοι καὶ κατεχόμεθα ἀπὸ συγκίνησιν, ὅτι συμβαίνει ἡ Ἕνωσις Κέντρου νὰ ἔχῃ πρόθυμον προσφορὰν καὶ τῶν δύο ἄκρων διὰ νὰ γίνῃ μὲ τὴν ψῆφον τῶν 300 βουλευτῶν τῆς Βουλῆς, πάνδημος Κυβέρνησις τῆς χώρας. (Χειροκροτήματα). Λυπούμεθα, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὴν εὐγένειαν τῆς προσφορᾶς, διότι θέλομεν νὰ μείνωμεν συνεπεῖς πρὸς τὴν ἐντολὴν τοῦ λαοῦ μας. Ἐνώπιον τοῦ λαοῦ μας εἴχομεν ὑψώσει τὴν σημαίαν τῆς ἀληθοῦς Δημοκρατίας, παλαίοντες ἐναντίον καὶ τῶν δύο ἄκρων, διὰ τὰ ὁποῖα ἐλέγομεν τότε, ὅτι ἡ δεξιὰ παραβιάζει τὴν Δημοκρατίαν, ἡ Ἀριστερὰ καπηλεύεται τὴν Δημοκρατίαν. Καὶ πέραν τῶν δύο ἄκρων, ἡμεῖς ὑψώνομεν τὴν σημαίαν τῆς ἀληθοῦς Δημοκρατίας. Κάτω ἀπὸ τὰς πτυχάς της, ἐκαλέσαμεν ὅλους τοὺς ἀληθεῖς δημοκράτας καὶ κατ’ ἐξοχὴν τὴν νεότητα, ἡ ὁποία ἐδονήθη ἀπὸ τὰ ἰδεώδη τοῦ ἀγῶνος μας καὶ ἀνέλαβε τὴν πρωτοπορίαν. Καὶ ὡδηγήθημεν εἰς τὴν νίκην. Θέλομεν νὰ μείνωμεν συνεπεῖς πρὸς τὰς ἐπαγγελίας, πρὸς τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν. Ἐὰν κατειχόμεθα ἀπὸ διάθεσιν φιλαρχίας, ἐὰν ἦτο ἀκριβὴς ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι τάχα ὁλόκληρος ὁ ἀνένδοτος ἀγὼν ἀπέβλεπε μόνον εἰς τὴν κατάκτησιν τῆς ἀρχῆς, ἰδοὺ ἡ ἔμπρακτος ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν δίδομεν: Μᾶς προσφέρεται σήμερον ἡ εὐκαιρία τῆς ἐξουσίας, ἡ ἄνετος εὐκαιρία τῆς ἐξουσίας, μὲ μίαν ἀποδοχὴν τῆς ἰδικῆς σας προτάσεως. Καὶ δὲν τὴν δεχόμεθα. Ἰδού, ὅτι δὲν κατεχόμεθα ἀπὸ φιλαρχίαν. Ἐμπνεόμεθα ἀπὸ ἰδεώδη καὶ αὐτὰ ὑπηρετοῦμεν. (Χειροκροτήματα). Ἰδεολογικοὶ λόγοι μᾶς ἐμποδίζουν. Θυσιάζομεν τὴν ἀσφάλειαν μιᾶς ἀμέσου δεδομένης πλειοψηφίας, ὅπως ἐπεβεβαιώθη ἀπόψε μὲ τὴν πρότασιν, ἡ ὁποία ἔγινε καὶ ἀποδυόμεθα εἰς ἕνα νέον ἀγῶνα. Διατί; Διὰ νὰ μείνωμεν ἀπολύτως συνεπεῖς πρὸς τὰ ἰδεώδη, τὰ ὁποῖα ὑπεστηρίξαμεν, πρὸς τὴν σημαίαν, ἐν ὀνόματι τῆς ὁποίας καὶ ἐπαλαίσαμεν καὶ ἐνικήσαμεν. (Χειροκροτήματα). Μᾶς εἶπεν, ἀκόμη, ἀπόψε, ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε.: Ὑπῆρξεν ἀθέμιτον, ὅτι ἀπεβλέψατε εἰς προσχωρήσεις. Δὲν ἦτο ἀθέμιτον νὰ συνεργασθῶμεν μὲ τὴν Ε.Ρ.Ε., τὴν ὁποίαν εἴχομεν καταγγείλει καὶ ἡ ὁποία εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ ἦτο ὑπόδικος. Ἀλλά, θὰ ἦτο ἀθέμιτος ἡ ἀνεξαρτησία, ἐνδεχομένως, ὡρισμένων βουλευτῶν τῆς Ε.Ρ.Ε. Κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε., ἐὰν εἶναι ἀτιμωτικὴ πρᾶξις ἡ προσχώρησις, πῶς ἡ Ε.Ρ.Ε. ἔχει δεχθῆ ἐπανειλημμένως εἰς τὸ παρελθὸν τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν, προσχωρήσεις βουλευτῶν; Εἶναι ἀτιμασθέντα πρόσωπα εἰς τὰς τάξεις σας; (Χειροκροτήματα). Συμφώνως πρὸς τὸ πολίτευμα, δὲν ὑπάρχει κατηγορηματικὴ ἐντολή. Ἀπόκειται εἰς τὴν συνείδησιν τῶν βουλευτῶν νὰ κρίνουν καὶ νὰ λάβουν τὰς ἀποφάσεις των. Ἑπομένως, σύμφωνος εἶναι ὄχι μόνον πρὸς τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος, εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ δημοκρατικοῦ μας πολιτεύματος ἡ ἐλευθερία τῆς συνειδήσεως. Φθάνει μόνον νὰ ἐκπορεύεται ἀπὸ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος καὶ ὄχι ἁπλῶς ἀπὸ τὴν ἰδεολογίαν τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως. (Χειροκροτήματα). Κατ’ ἀρχήν, ἑπομένως, τὸ δικαίωμα τῆς προσχωρήσεως εἶναι θεμιτόν, δὲν εἶναι ἀτιμωτικόν. Τὰ ἐλατήρια εἶναι δυνατὸν νὰ τοῦ προσδώσουν τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον χαρακτῆρα καὶ δυσκόλως οἱ τρίτοι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ προσδιορίσουν τὰ ἐνδόμυχα ἐλατήρια τῶν ἀποφάσεων τῶν ἄλλων. Ἰδού, διατί ἡ ἰδική μας δήλωσις, ὅτι θὰ ἀναμείνωμεν τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ λάβωμεν τὰς ἀποφάσεις μας, εἶναι δήλωσις ἀπολύτως εὐλαβής, ἀπέναντι τοῦ Σώματος. Καὶ ἐκφράζω τὴν ἀπορίαν, ὅτι ἦτο δυνατὸν αὐτὴ ἡ εὐλάβεια νὰ ἑρμηνευθῇ ὡς ἀσέβεια. Εἶπεν, ἐπίσης, ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅτι ἡμεῖς προέβημεν εἰς μεταβολὰς εἰς τὰς ἐνόπλους δυνάμεις, παραβιάζοντες τὸν χαρακτῆρα τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως. Ἐπιθυμῶ νὰ τοῦ παράσχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἡ ἰδική μας παράκλησις πρὸς τὰς ἐνόπλους δυνάμεις ἦτο νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἀπόφασις. Προβάντες εἰς τὰς μεταβολὰς ἀνταπεκρίθημεν εἰς τὴν ἰδικήν των παράκλησιν. Καὶ ἐπιθυμῶ, τέλος, νὰ δηλώσω, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέλλον, ὅτι δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ προκρίνω οὔτε τὰς ἀποφάσεις τοῦ Σώματος, οὔτε τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος. Οὐδέποτε εἰς τὸ παρελθὸν ὡμίλησα ἐγὼ περὶ ἀποφάσεων τοῦ Ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος. Οὐδέποτε. Ἐγὼ ὡμίλησα καὶ ἐξακολουθῶ νὰ ὁμιλῶ περὶ ἰδικῶν μου εἰσηγήσεων καὶ περὶ ἰδικῶν μου προβλέψεων. Καὶ ἕκαστος ἔχει αὐτὸ τὸ δικαίωμα. Ὁ Βασιλεύς, ἀσκῶν τὸ ρυθμιστικόν του δικαίωμα, θὰ λάβῃ τὰς ἀποφάσεις του, ἐκτιμῶν τὴν διαμορφωθεῖσαν κατάστασιν. Εἶπεν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὡς Κόμμα ἡ Ε.Ρ.Ε. δὲν ἐγένετο δεκτὴ εἰς συνεργασίαν, ἀπετέλει ἀθέμιτον ἐνέργειαν τὸ νὰ ἀποβλέψῃ ἡ Ἕνωσις Κέντρου εἰς τὴν διάσπασιν τῆς Ε.Ρ.Ε. Καὶ θέτω τὸ ἐρώτημα: Ἐὰν αἱ δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν δημοσιευθῆ εἰς τὸν Τύπον, εἶναι ἀκριβεῖς, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. δύναται νὰ διεκδικήσῃ τὴν ἐντολήν, ἔπειτα ἀπὸ ἐνδεχομένην ἰδικήν μας παραίτησιν, ποῦ στηρίζει τὸ θεμιτὸν αὐτοῦ τοῦ αἰτήματος; Ἀφοῦ νομίζῃ, ὅτι ὑπῆρξεν ἀθέμιτος ἡ ἰδική μας δήλωσις, ὅτι ἀρνούμεθα προκαταβολικῶς τὴν συνεργασίαν μὲ τὴν Ε.Ρ.Ε. καὶ μὲ ὅλα ταῦτα ἐδέχθημεν τὴν ἐντολήν, καὶ ἀφοῦ σήμερον ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν δεχόμεθα συνεργασίαν μὲ τὴν Ε.Ρ.Ε., πῶς τολμᾷ νὰ ζητῇ ἐντολήν, τὴν ὁποίαν ὁ ἴδιος χαρακτηρίζει ἀθέμιτον, ἀφοῦ μίαν μόνον ἔννοιαν δύναται πλέον νὰ ἔχῃ, τὴν διάσπασιν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου; (Χειροκροτήματα). Δὲν ἀναμένει ἀπὸ τὸν Ἄρην τὴν πλειοψηφίαν (γέλωτες). Ἐφ’ ὅσον ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου προβαίνῃ εἰς τὴν δήλωσιν, ὅτι ἡ Ἕνωσις Κέντρου, δὲν συνεργάζεται μὲ τὴν Ε.Ρ.Ε., ἐν τούτοις, ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. ζητεῖ τὴν ἐντολήν. Τότε πρὸς ποῖον σκοπόν; Πρὸς διάσπασιν ἢ προσχωρήσεις. Αὐτὸ εἶναι τὸ δυστύχημα τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε. Χαρακτηρίζει, πρῶτον, τὴν ἐνέργειαν ἀθέμιτον καὶ κατόπιν τὴν διαπράττει. Γίνεται, τοιουτοτρόπως, ὁ ἴδιος, αἰχμάλωτος τῆς ἀτυχοῦς θεωρίας του. (Χειροκροτήματα). Ἀγαπητοί μου συνάδελφοι, ἡ Ἕνωσις Κέντρου, μὲ ἀναπεπταμένην τὴν σημαίαν τῶν ἰδανικῶν της, ἀκολουθεῖ τὴν πορείαν της. Ἐνδιαφέρεται μόνον νὰ εὑρίσκεται εἰς ἀνταπόκρισιν πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, πρὸς τὴν μεγάλην δεξαμενὴν τῶν δυνάμεων. Πρὸς ἐκεῖνον εἴχομεν ἔκτοτε ἀπευθυνθῆ εἰς τὰς δυσκόλους ὥρας καὶ ἀπὸ τὴν ἰδικήν του ψυχὴν ἠντλήσαμεν τὴν δύναμιν. Πρὸς ἐκεῖνον καὶ πάλιν ἀπευθυνόμεθα. Δὲν εἶναι ἡ Ἀρχή, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν, διότι μᾶς τὴν προσφέρετε. Ἰδεώδη ὑπηρετοῦμεν καὶ θὰ τὰ πραγματοποιήσωμεν. (Χειροκροτήματα).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ἔχει τὸν λόγον.

§20Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόθεσίς μου δὲν ἦτο νὰ συγκινήσω τὸν συμπολίτην μου κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ἐγνώριζα, ὅτι θὰ συνεκινεῖτο τόσον διὰ τῆς φράσεώς μου ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐθεώρησεν ὡς προσφορὰν καὶ ὡς πρόθυμον προσφορὰν ἄνευ ὅρων, δὲν θὰ διετύπωνα τὴν φράσιν καὶ θὰ ἀπέφευγα νὰ τὸν στενοχωρήσω. Ὅ,τι εἶπα τὸ εἶπα βασιζόμενος ἐπὶ τῶν πεποιθήσεων, αἱ ὁποῖαι διέπουν τὴν Ἐθνικὴν Ριζοσπαστικὴν Ἕνωσιν, σχετικῶς μὲ τὰς βάσεις τοῦ πολιτεύματος. Ὅσα εἶπα σχετίζονται, ἐπίσης, μὲ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν δικαίωμα ἀπόλυτον νὰ δώσωμεν εἰς τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ τῆς 3ης Νοεμβρίου. Ἀλλά, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἀπήντησεν, εἰς ὅσα εἶπα, ἀπήντησεν εἰς ὅσα δὲν εἶπα. Δὲν εἶπα, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ σᾶς δοθῇ ἡ ἐντολή, δὲν ἔκρινα τὴν πρᾶξιν αὐτὴν καὶ ἀντὶ νὰ ἀπαντήσητε εἰς τὴν οὐσίαν ὄχι εἰς τὴν ἀνάληψιν ὡς Κυβερνήσεως ὑφ’ ὑμῶν, τὴν ὁποίαν ἐθεώρησα ὡς μὴ ἀντικειμένην εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ ὡς μάλιστα μενομένην ἐν τῷ θεμιτῷ, ὡς εἶπα, πλαισίῳ τοῦ πολιτεύματος, ἀντὶ νὰ ἀπαντήσητε εἰς τὴν οὐσίαν, ἀπηντήσατε εἰς θέμα ἀνύπαρκτον. Ποία ἦτο ἡ οὐσία; Ἐγὼ δὲν σᾶς εἶπα νὰ μὴ ἐπαίρνατε τὴν ἐντολήν, ἐγὼ σᾶς εἶπα, ὅτι δὲν εἴχατε τὸ δικαίωμα, ὡς μειοψηφία εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἐπικαλούμενος τὴν Δημοκρατίαν, τὴν ὁποίαν δεκάκις τοὐλάχιστον ἐπεκαλέσθητε ἀπόψε νὰ κυβερνᾶτε ἑνάμισυ μῆνα, διέποντες τὰ τοῦ Κράτους, ἀποφασίζοντες ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς, λαμβάνοντες ἀποφάσεις σχετιζομένας καὶ μὲ αὐτὴν τὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας, προβαίνοντες εἰς μεταβολὰς οἱασδήποτε μορφῆς — τὰ ἐσωτερικά σας δὲν μὲ ἐνδιαφέρουν, ἐὰν σεῖς ὑπεχωρήσατε ἀπέναντι τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων ἢ ἐὰν αἱ Ἔνοπλοι Δυνάμεις ἀπέναντι ὑμῶν — καὶ προέβητε ἐπὶ ἑνάμισυ μῆνα εἰς ἐνεργείας, αἱ ὁποῖαι δημοκρατικῶς δὲν στηρίζονται. Ἀπαντήσατε, λοιπόν, εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν εἶπα καὶ δὲν ἠδυνήθητε νὰ ἀπαντήσητε εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπα. Δεύτερον, δὲν ἰσχυρίσθην, ἐγώ, δὲν ἐπροσέξατε ἴσως, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνωνται ἀποσκιρτήσεις καὶ προσχωρήσεις. Εἴπατε, ὅτι ἰσχυρίσθην ὅσα δὲν εἶπα. Εἴπατε, ὅτι ἰσχυρίσθην, ὅτι πᾶσα ἀποσκίρτησις εἶναι ἀτιμωτική. Ποῦ τὸ ἠκούσατε; Θὰ παρακαλέσω, ἀφοῦ δὲν ἐπροσέξατε τὰ ὅσα εἶπα, νὰ μὲ πιστεύσητε καὶ ὅταν σᾶς βεβαιῶ, ὅτι εἶπα τὸ ἀντίθετον, καὶ ὅτι ἀπηντήσατε εἰς πράγματα ἀνύπαρκτα. Ἐγὼ δὲν εἶπα, ὅτι δὲν γίνονται προσχωρήσεις καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν βάσει τῆς συνειδήσεως, ὡς ἐτόνισα, ἑκάστου ἀντιπροσώπου τοῦ Ἔθνους, νὰ γίνεται μετακίνησις ἀπὸ κόμματος εἰς κόμμα. Εἶπα, ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα μία Κυβέρνησις μειοψηφίας, ἡ ὁποία ἐπὶ ἑνάμισυ μῆνα πρὸ τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς, συγκροτεῖται, νὰ βασίζῃ τὸ δικαίωμα τῆς συγκροτήσεως καὶ τῆς δημοκρατικῆς λειτουργίας της καὶ τῆς δημοκρατικῆς ἀσκήσεως τῆς ἐξουσίας εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῶν ἀποσκιρτήσεων καὶ τῶν προσχωρήσεων. Αὐτὸ εἶπα. Καὶ εἰς αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατόν, ἐπίσης, νὰ δώσητε ἀπάντησιν. Δυστυχῶς, διεκηρύξατε καὶ ὑπάρχει γεγραμμένον εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἐβασίσατε τὴν Κυβέρνησίν σας ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τῶν ἀποσκιρτήσεων καὶ προσχωρήσεων. Ἐὰν ἐπίστευαν ὡρισμένοι συνάδελφοι ἢ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ἢ τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅτι ἡ γραμμή, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ ἡγεσία δὲν εἶναι ὀρθή, βεβαίως θὰ εἶχον δικαίωμα, ποῖος ἐχαρακτήρισε τοῦτο ἀτιμωτικόν, σεῖς ἐφαντάσθητε, ὅτι τὸ ἐχαρακτήρισα, βεβαίως, θὰ εἶχον τὸ δικαίωμα ἢ ἐκεῖνοι νὰ φύγουν καὶ νὰ μεταβοῦν ὅπου θέλουν, δεξιὰ ἢ ἀριστερά, ἢ οἱ κύριοι τῆς Ε.Ρ.Ε. νὰ μεταβοῦν, πάντως, πρὸς μίαν καὶ μόνην δυνατὴν κατεύθυνσιν. Κύριοι, τὸ δικαίωμα, βάσει τοῦ Συντάγματος, καὶ βάσει τῆς συνειδήσεως ἑκάστου, εἶναι δεδομένον. Ποῖον δικαίωμα δὲν εἴχατε; Δὲν εἴχατε τὸ δικαίωμα νὰ κυβερνᾶτε ἐπὶ 1½ μῆνα στηριζόμενοι ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Ἢ ἔπρεπε νὰ εἴχατε συνεννοηθῆ μὲ κόμματα ἢ ἔπρεπε νὰ εἴχατε συνεννοηθῆ μὲ ὁμάδα εἴτε τῆς Ε.Δ.Α., εἴτε τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ νὰ εἴχατε ἐξασφαλίσει τὸ τεκμήριον τῆς πλειοψηφίας, ὁπότε θὰ εἴχατε δικαίωμα νὰ κυβερνᾶτε. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἐξασφαλίσατε τοῦτο, ἔπρεπε νὰ μὴ εἴχατε δεχθῆ τὴν ἐντολὴν ἢ ἀφοῦ τὴν ἐδέχθητε, ἔπρεπε, κατὰ τρόπον ὑπηρεσιακόν, νὰ ἀσκήσετε τὰ κυβερνητικὰ καθήκοντα ἐπὶ 1½ μῆνα καὶ ὄχι νὰ ἀσκῆτε, χωρὶς δημοκρατικὴν βάσιν, χωρὶς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, δικαιώματα κυβερνητικὰ κόμματος, τὸ ὁποῖον εἶναι κόμμα μειοψηφίας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Ρ.Ε.).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§22Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ὅπως ἀνέμενα, ἦτο διὰ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Ρ.Ε., δύσκολος ἡ ἀπάντησις. Περιωρίσθη μόνον εἰς ἓν θέμα καὶ εἰς αὐτὸ ἀπεγνωσμένως. Ὁλόκληρος ἡ ἀπάντησις ἐνετοπίσθη εἰς τὸν ἰσχυρισμόν, ὅτι δύναται ὁ βουλευτὴς κατὰ συνείδησιν νὰ ἀποσκιρτᾷ, ἀλλὰ κανεὶς δὲν δύναται νὰ τὸ θεωρῇ ἐνδεχόμενον.

§23Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ βασίζῃ Κυβέρνησιν.

§24Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἀλλὰ ἀφοῦ εἶναι θεμιτόν, διατί κανεὶς ἄλλος δὲν δύναται νὰ τὸ θεωρήσῃ ἐνδεχόμενον; (Χειροκροτήματα). Καὶ ὅταν, μάλιστα, συνέβαινε κατ’ ἐκείνας τὰς ἡμέρας ὅλαι αἱ φῆμαι νὰ κυκλοφοροῦν, διότι ἦσαν αἱ πρῶται ἡμέραι, δὲν εἶχεν ἀποκρυσταλλωθῆ ἡ κατάστασις, συνετελοῦντο πολιτικαὶ ζυμώσεις ἀνακατατάξεως ἐθνικῶν συνειδήσεων. Εὔλογον ἦτο, νὰ ἀνέμενε κανεὶς διαμόρφωσιν πολιτικῆς καταστάσεως. Ἦτο, κατὰ συνέπειαν, ἀπολύτως θεμιτόν, ὄχι μόνον συνταγματικῶς ὀρθόδοξον, ἀλλὰ καὶ ἠθικῶς καὶ κοινοβουλευτικῶς θεμιτόν, νὰ ἀναμένῃ κανεὶς ὡς ἐνδεχόμενον, ὅτι εἴτε μερίς, εἴτε ἄτομα, θὰ προσεχώρουν. Ἐπομένως, ὁ συλλογισμός μας ἀντεπεκρίνετο εἰς τὴν ἠθικὴν τάξιν, εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν τάξιν, καὶ δὲν εἶναι δεκτικὸς ἐπικρίσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ πλήρης ἀπάντησις. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἕνα θέμα προηγούμενον, εἰς τὸ ὁποῖον μὲ τὴν εὐκαιρίαν αὐτήν, δίδω ἀπάντησιν. Εἶπεν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅτι ὑπάρχει σήμερον ἐκκρεμὲς ἠθικὸν θέμα. Ἐλέγχονται αἱ ἐνδεχόμεναι ἠθικαὶ εὐθῦναι τῆς Ε.Ρ.Ε. Πρέπει νὰ ἀναμείνωμεν τὴν ἔκβασιν. Ἔδωσα ἤδη τὴν ἀπάντησιν. Ἡ Ἕνωσις Κέντρου φρονεῖ, ὅτι ἐπὶ τῶν ἠθικῶν θεμάτων, λήγει ἡ ἀντιδικία τῶν κομμάτων. Εἴμεθα φίλοι καὶ ἀντίπαλοι ἐπὶ τῶν πολιτικῶν θεμάτων, εἴμεθα Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις. Ἐπὶ τῶν ἠθικῶν θεμάτων, ὅμως, εἴμεθα μόνον Σῶμα, τὸ ὁποῖον κρίνει κατὰ συνείδησιν, τὸ ὁποῖον εὐλαβεῖται τὴν Ἀρετὴν καὶ εἶναι ἀμείλικτον εἰς τὴν εὐθύνην. Ἐάν, ὅμως, νομίζῃ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅτι, διότι ἐκκρεμεῖ ἐνώπιον δικαστικῶν ἀνδρῶν, ἡ ἐξέτασις τοῦ ἠθικοῦ θέματος, δὲν πρέπει νὰ γίνουν ἐκλογαί, τότε, πῶς ἑρμηνεύει, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ὁ προηγούμενος, μόλις παραιτηθείς, ἐζήτησεν ἄμεσον ἐνέργειαν ἐκλογῶν, ἐνῷ ἦτο ἀκόμη ἐκκρεμὲς τὸ μέγα θέμα τοῦ ἐγκλήματος τῆς Θεσσαλονίκης. Καὶ διατί δὲν ἀνέμενε τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεως; (Χειροκροτήματα). Ἐὰν ἐπρόκειτο ἑκάστη διάλυσις νὰ ἐξαρτᾶται ἑκάστοτε ἀπὸ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν ἐκκρεμῶν θεμάτων, θὰ διελύετο ὁ πολιτικὸς βίος. Ἀλλὰ εἶναι τόσον μέγα τὸ θέμα τῆς παγιώσεως εἰς τὸν τύπον ὁριστικῆς Κυβερνήσεως, ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου, ὥστε ὑπὲρ πᾶν ἄλλο, πρέπει νὰ κριθῇ τώρα καὶ θὰ κριθῇ. Ἢ ὑπάρχει αὐτοδύναμος πλειοψηφία ἢ, ἐφ’ ὅσον διαπιστοῦται, ὅτι κανεὶς συνασπισμὸς δὲν εἶναι δυνατός, διότι ἡ Ε.Κ. ἐπαναλαμβάνει τὴν δήλωσιν, ὅτι δὲν δέχεται συνεργασίαν οὔτε μὲ τὴν Δεξιάν, οὔτε μὲ τὴν Ἀριστεράν, ἐφ’ ὅσον προβαίνῃ εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορηματικὴν δήλωσιν, ἕνα καὶ μόνον εἶναι τὸ κοινὸν χρέος: Νὰ τερματίσωμεν τὴν ἐκκρεμότητα καὶ νὰ δώσωμεν εἰς τὸν κυρίαρχον λαὸν καὶ εἰς τὸν συντομώτερον χρόνον, τὴν εὐκαιρίαν, νὰ καθορίσῃ ἐκεῖνος, μὲ τὴν κυρίαρχον θέλησίν του, τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἀρεσκείας του. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ἔχει τὸν λόγον.

§26Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ἐνεθυμήθη, ὅτι ὑπάρχει καὶ τὸ θέμα τὸ ἠθικόν, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν. Εἶπον, ὅτι τὸ θέμα τὸ ἠθικὸν ὑπάρχει δι’ ἐκεῖνον καὶ διὰ τὴν Ε.Κ., ὄχι δι’ ἡμᾶς. Δι’ ἡμᾶς, δὲν ὑπάρχει, ἐφ’ ὅσον ἐκεῖθεν ἐξαπελύθησαν τὰ βέλη τῶν κατηγοριῶν καὶ ἐξαπελύθησαν ὡς πολιτικὰ βέλη, παρὰ τὴν ἀποψινὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐξαπελύθησαν διὰ νὰ δημιουργήσουν ἐντυπώσεις καὶ κατὰ τὴν προεκλογικὴν περίοδον, τὴν πρὸ τῆς 3ης Νοεμβρίου καὶ κατὰ τὴν περίοδον αὐτήν, τὴν ὁποίαν θεωρεῖ, ἐπίσης, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, προεκλογικήν, ἐφ’ ὅσον ἐξαπελύθησαν τὰ δηλητηριώδη πολιτικὰ βέλη κατηγοριῶν, ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ, ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα, αἰωρουμένων αὐτῶν τῶν κατηγοριῶν, νὰ σπεύδῃ νὰ ἀποκηρύσσῃ τὴν δυνατότητα ἐπιβιώσεως αὐτῆς τῆς Βουλῆς. Εἶπε τὸ παράδοξον, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐὰν αὐτὸ ἐθεσπίζετο, δὲν θὰ ἔπρεπε ποτὲ νὰ γίνουν ἐκλογαί, διότι πάντοτε θὰ ὑπῆρχον θέματα — καὶ ἐπεκαλέσθη καὶ τὴν περίπτωσιν τῶν θλιβερῶν γεγονότων τῆς Θεσσαλονίκης. Πρῶτον, εἰς τὴν περίπτωσιν ἐκείνην, συνέβαινε τὸ ἀντίστροφον. Ὁ τέως Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ἐζήτησεν ἐκλογὰς — ἐκεῖνος, κατὰ τοῦ ὁποίου ἐξαπελύθησαν αἱ ἐκ μέρους τῆς Ε.Κ. καὶ τῆς Ε.Δ.Α. κατηγορίαι. Ἐπομένως, δὲν κατενόησε πρὸ ὀλίγου, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη, δὲν στηρίζει τὸν συλλογισμόν του. Τί εἶπον ἐγώ; Ὁ κατηγορῶν, κατ’ αὐτόν, μάλιστα, τὸν ἀπολύτως ἀνεξέλεγκτον τρόπον, ὅπως κατηγορῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὰς Κυβερνήσεις τῆς Ε. Ρ.Ε., αὐτὸς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα. Ἐκεῖνος, κατὰ τοῦ ὁποίου στρέφεται ἡ κατηγορία, ἔχει πλήρως τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ διάλυσιν καὶ ἀμέσους ἐκλογάς. Τέλος, ὁ συλλογισμός, ὅτι θὰ ἐγίνοντο εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς περιπτώσεις κάθε τόσον ἐκλογαί, δὲν εὐσταθεῖ διὰ τὸν λόγον, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ Βουλῆς λειτουργησάσης, ἀλλὰ περὶ Βουλῆς, ἡ ὁποία δὲν ἐλειτούργησε. Τόσον θεωρεῖ αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἄτοπον δημοκρατικῶς αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖ, τὴν ἄμεσον διάλυσιν, ὥστε, ἐὰν δὲν τὸν ἠνάγκαζα διὰ τῆς ἀγορεύσεώς μου, δὲν θὰ ὡμίλει κἂν περὶ διαλύσεως. Αἱ προγραμματικαί του δηλώσεις, θὰ ἔχανον αὐτὴν ταύτην τὴν ὑπόστασίν των, θὰ ἐχάνετο τὸ δικαίωμα νὰ τὰς ἐπαναγγείλῃ, ἐὰν ἔλεγεν αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγει αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι αὗται δὲν εἶναι προγραμματικαὶ δηλώσεις, ἀλλὰ λόγος προεκλογικός. Καὶ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὴν πολιτικὴν εἰλικρίνειαν νὰ τὸ ὁμολογήσῃ, ὅτι ἀνέβηκεν εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ἐκφωνήσῃ προεκλογικὸν λόγον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Ρ.Ε.).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§28Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Λυποῦμαι διὰ τὴν παρέλκυσιν τῆς συζητήσεως, ἀλλὰ θὰ εἶμαι σύντομος.

§29Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ ἀπαντήσω. Τὸ λέγω ἐκ τῶν προτέρων. Ἂς ἔχῃ τελευταῖος τὸν λόγον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§30Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἶπεν, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅτι, ἐὰν ὑπεστήριξα ἀπὸ τοῦ βήματος διάλυσιν τῆς Βουλῆς, δὲν θὰ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω. Διατί; Διότι, ἐὰν ἀπροόπτως ἤρχοντο ψῆφοι, ἀπροβλέπτου προελεύσεως....... (Ψίθυροι ἐκ μέρους τῆς Ε.Ρ.Ε.). Γελᾶτε μὲ τὴν δήλωσιν τοῦ Ἀρχηγοῦ σας. Διότι καὶ ὁ Ἀρχηγός σας ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ ἦτο πρόθυμος νὰ παράσχῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Δύνασθε, ἑπομένως, νὰ ἐπιμείνητε. (Χειροκροτήματα). Ἀκριβῶς, ἀπὸ σεβασμὸν πρὸς τὴν Βουλήν, ἐδήλωσα, ὅτι ἀναμένομεν τὴν ψῆφον τοῦ Σώματος διὰ νὰ λάβωμεν τὰς ἀποφάσεις μας. Διότι, οἱαδήποτε ἄλλη διατύπωσις θὰ ἔθιγε τὴν Βουλήν, ὄχι τάχα, ὅτι θὰ μὲ ἠμπόδιζε νὰ ὁμιλήσω. Ἰδού, ὅτι καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν, ὑπῆρξεν εὐλάβεια πρὸς τὴν Βουλήν. Δεύτερον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῆς Θεσσαλονίκης, ἀντίστροφον, πράγματι, εἶναι, ἀλλὰ βαρυτέρα ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, ἡ ἠθική του μορφή. Ἠδύνατο νὰ σημαίνῃ: «Σπεύδω εἰς τὰς ἐκλογάς, διὰ νὰ προλάβω τὴν δικαστικὴν ἐκκαθάρισιν». Ἐπροκαλέσατε τὴν διευκρίνισιν. Εἶσθε ὑπεύθυνος διὰ τὴν ἀπάντησιν. Καὶ ὑπάρχει, τέλος, ὁ τραγέλαφος τοῦ τελευταίου συλλογισμοῦ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε. Διότι, ἐκκρεμεῖ τὸ ἠθικὸν θέμα, τῆς Ε.Ρ.Ε., εἶπε, νὰ συνεργασθῶμεν μὲ τὴν Ε.Ρ.Ε. καὶ νὰ ἀναμείνωμεν! (Χειροκροτήματα).

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Δ.Α., δὲν θὰ ὁμιλήσῃ ἀπόψε. Εἶσθε σύμφωνοι νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον;

§32ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως, συζήτησιν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. (Ὥρα 10.15′ μ.μ.)