1963.08.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 22α

Τετάρτη 28 Αὐγούστου 1963

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 7.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Δ. Θανόπουλος). Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Περρωτῆς, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Α. ΠΕΡΡΩΤΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως ὡς φραστικῶς διωρθώθησαν. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Ματθαιουδάκης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§4Γ. ΜΑΤΘΑΙΟΥΔΑΚΗΣ. (Γραμμ.). (Ἀναγινώσκει). Οἱ κ.κ. Χ. Παναγιωτόπουλος (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν) καὶ Β. Σακελλαρίου (Ὑπ. Δικαιοσύνης), καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Κ. Ράλλης, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς καὶ Νήσων κ. Ε. Σαββόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Ἐργατοτεχνιτῶν Λεβητοποιῶν Ναυπηγείων καὶ Μεταλλικῶν Κατασκευῶν Πειραιῶς Ἀθηνῶν διαμαρτυρουμένης διὰ τὴν ἐπισκευὴν ἐμπορικῶν Ἑλληνικῶν πλοίων εἰς ξένα Ναυπηγεῖα ἐπὶ ζημίᾳ συμφερόντων ἰδιωτῶν καὶ ἐθνικῆς οἰκονομίας. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Π. Λυκουρέζος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Εἰδικῆς Συνελεύσεως Καλαμῶν αἰτουμένης λῆψιν μέτρων προστασίας συκοπαραγωγῶν. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Γ. Γιαννοπούλου, Α. Φράγκου κλπ. μελῶν ἐπιτροπῆς κατοίκων Κοινότητος Ἁγίου Δημητρίου– Ἀθηνῶν, αἰτουμένου ἐνίσχυσιν λεωφορειακῆς γραμμῆς Ἁγίου Δημητρίου–Μπραχαμίου. Ὁ βουλευτὴς Χανίων κ. Κ. Χιωτάκης, διὰ τηλεγραφήματός του διαμαρτύρεται δι’ ἀπαγόρευσιν παρὰ Διοικήσεως Χωροφυλακῆς Χανίων συγκεντρώσεως ὀπαδῶν κόμματός του ἐν ἀνοικτῷ χώρῳ κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Σ. Περδικομμάτη, Α. Μεταλληνοῦ κλπ. κατόχων οἰκοπεδικῆς ἐκτάσεως ἐν τῇ περιοχῇ Ἄνω Κυψέλης —Τουρκοβουνίων αἰτουμένων τὴν παραχώρησιν αὐτοῖς τῆς ἐν λόγῳ ἐκτάσεως. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Θ. Λυμπερίδης, καταθέτει τηλεγραφήματα Δημάρχου Ἐλευθερουπόλεως καὶ Προέδρων Κοινοτήτων Νικησιάνης, Παλαιοχωρίου, Γεωργιανῆς Ἀντιφιλίππων, Ζυγοῦ, Κρυονερίου καὶ Ἐλευθερῶν αἰτουμένων κατανομὴν φόρου καπνοῦ βάσει Ν. Δ)τος 4260 ἄρθρον 37. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Λ. Δερτιλῆς, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως Συνταξιούχων Πυροσβεστικοῦ Σώματος, αἰτουμένης τὴν διόρθωσιν τοῦ συνταξιοδοτικοῦ κώδικος εἰς ὅτι ἀφορᾷ τὴν συνταξιοδότησιν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαλλήλων τοῦ Πυροσβεστικοῦ Σώματος. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Δ. Κελτεμλίδης διὰ τηλεγραφήματός του διαμαρτύρεται δι’ ἐνεργείας ἀστυνομικῶν ὀργάνων Χαλκιδικῆς εἰς βάρος ὀπαδῶν Ε.Δ.Α. Ἡ Ἐθνικὴ Πανεργατικὴ Ἕνωσις «Ὁ Προφήτης Ἠλίας» Καστοριᾶς στιγματίζει τὰς ἐν Μόσχᾳ προδοτικὰς δηλώσεις Ἐμμ. Γλέζου. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Γιάννου, Σ. Ἠλιόπουλος, Ι. Παπαδημητρίου, καταθέτουν τηλεγραφικὴν διαμαρτυρίαν τῆς Συντονιστικῆς ἐπιτροπῆς τῶν οἰκοδομικῶν ὀργανώσεων Πατρῶν ἐκφραζόντων συμπαράστασίν των ὑπὲρ ἀπεργῶν ἐργατοϋπαλλήλων ἐγγείων βελτιώσεων. Ὁ Δήμαρχος καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Καστοριᾶς, ἀποδοκιμάζει τὰς ἐν Μόσχᾳ προδοτικὰς δηλώσεις Ἐμμ. Γλέζου περὶ αὐτονομήσεως Ἑλληνικῆς Μακεδονίας.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

§6Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, χθὲς ἐμείναμεν σύμφωνοι, ὅπως σήμερον συζητηθῇ ὡς πρῶτον θέμα ἡ τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ τέλος, κύριε συνάδελφε.

§8Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχομεν ὑποχρέωσιν ἔναντι τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι μᾶς συνδράμουν εἰς τὸ ἔργον μας, νὰ μὴ τοὺς κρατῶμεν εἰς ἀγωνίαν.

§9Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Βεβαίως.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ παρεκάλουν εἰς τὸ τέλος νὰ παραμείνετε νὰ συζητήσωμεν τὰς τροποποιήσεις τοῦ Κανονισμοῦ. Ἔχει κυκλοφορήσει ἡ Ἡμερησία Διάταξις Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Ἄλλως τε, ἤδη εἰσήλθομεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Θὰ συζητηθῶσιν αἱ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἀπευθυνόμεναι ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις. Ἡ ἐρώτησις τῶν κ.κ. Τσιαπάρα, Δημοπούλου κλπ., ἀναφορικῶς μὲ τὴν τιμὴν ἀσφαλείας σίτου, διαγράφεται, ἀπόντων τῶν ἐρωτώντων. Ἐπίσης διαγράφεται, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. Ι. Διαμαντοπούλου, σχετικῶς μὲ τὴν ἀπονομὴν συντάξεως εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀποθανόντος βουλευτοῦ Γρηγορίου Λαμπράκη. Ὁ κ. Ε. Σκορδίλης, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἐρωτήσεώς του, ἀναφερομένης εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν τῶν ἀστυνομικῶν.

§11Ε. ΣΚΟΡΔΙΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι γνωστόν, ὅτι ὑπάρχει γενικώτερον θέμα τῶν ἀποδοχῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ τῶν ἀνδρῶν τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας εἰδικώτερον. Διὰ νὰ μὴ ταλαιπωρῶ τὸ σῶμα, θὰ ἀναφερθῶ εἰς ἕνα κείμενον τῆς «Καθημερινῆς», ὅπου ὁ «Ἀθηναῖος» σ’ ἕνα σημείωμά του, γράφει: «...(Ἀναγινώσκει)...». Δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀπασχολήσω περισσότερον τὴν Βουλὴν ἐπ’ αὐτοῦ, θὰ εἶμαι δὲ εὐτυχὴς ἂν ἀκούσω τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι θὰ λυθῇ τὸ θέμα αὐτὸ τῆς αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ εἰδικώτερον τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, κατὰ τρόπον ἱκανοποιητικόν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Βαρβιτσιώτης, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ συναφοῦς ἐρωτήσεώς του.

§13Ι. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Μετὰ τὰ ὅσα ἀνέφερεν ὁ συνάδελφος κ. Σκορδίλης, σχετικῶς μὲ τὸ ὑψηλὸν ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπιτελοῦν τὰ Σώματα Ἀσφαλείας, δὲν νομίζω, ὅτι ἔχω νὰ προσθέσω τι. Εἶναι, ὅμως, ἐξ ἴσου βέβαιον, ὅτι αἱ ἀποδοχαὶ τῶν ἀνδρῶν τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, εἶναι ὑπεράγαν χαμηλαί. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν θὰ ἤθελα νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι εἰς τοὺς ἄνδρας τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, ἐνῷ χορηγεῖται ἕνα ἐπίδομα τροφοδοσίας ἀνερχόμενον εἰς 11 δραχμὰς ἡμερησίως, εἰς ὅσους ὑπηρετοῦν εἰς μεγάλας μονάδας, ὅπως εἶναι ἡ Γενικὴ Ἀσφάλεια Ἀθηνῶν, τὸ Σύνταγμα Μακρυγιάννη κλπ., κρατοῦνται διὰ τὴν τροφοδοσίαν των ἐκ τοῦ μισθοῦ των 18 δραχμαὶ ἡμερησίως. Οὕτως, ἐμφανίζεται τὸ περίεργον φαινόμενον, νὰ καταβάλλουν μόνοι των χρήματα διὰ τὴν τροφήν των. Ὑπάρχει ἐπίσης, ἕνα εἰδικὸν ἐπίδομα ὑπερωριῶν, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 8 δραχμὰς ἡμερησίως. Τόσον τὸ ἐπίδομα τροφοδοσίας, ὅσον καὶ τῶν ὑπερωριῶν, εἶναι ἐξευτελιστικὰ διὰ τοὺς ἄνδρας τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας. Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀναπτύξῃ, ποίαν λύσιν σκέπτεται νὰ δώσῃ εἰς τὸ θέμα αὐτό, ἱκανοποιοῦν τοὺς ἄνδρας τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας.

§14Σ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ὑπάρχει καὶ ἰδική μου ἐρώτησις διὰ τὸ αὐτὸ θέμα μετὰ τῶν συναδέλφων κ.κ. Ἀθανασίου καὶ Σκορδίλη, μετὰ τῶν ὁποίων ἐμελετήσαμε τὸ θέμα, ἐκάμαμε καὶ διαβήματα πρὸς τοὺς ἁρμοδίους, συνηγοροῦμεν ἐκθύμως διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀδικίας, ἡ ὁποία γίνεται εἰς βάρος τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, τόσον εἰς τὸ ἐπίδομα τροφοδοσίας, ὅσον καὶ εἰς τὰς ὑπερωρίας. Ἐν προκειμένῳ, κ. Ὑπουργέ, εἶναι καθολικὸν τὸ αἴτημα τῆς ἱκανοποιήσεως τοῦ δικαίου αἰτήματος τῶν ἀνδρῶν τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας.

§15Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Συνηγοροῦμεν, κ. Πρόεδρε.

§16ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἔχει τὸν λόγον.

§18Γ. ΣΩΦΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Οἰκονομικῶν). Ἀνεξαρτήτως τοῦ γεγονότος, ὅτι τὸ αἴτημα εἶναι συμπαθές, προσκρούει τοῦτο εἰς τὸν τύπον. Ἡ ἀποστολὴ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν παρέχει αὐτὴν τὴν εὐχέρειαν λήψεως μέτρων ἀποσκοπούντων εἰς βελτίωσιν τοῦ ἰσχύοντος μισθολογίου ἢ εἰς τὴν παροχὴν οἱωνδήποτε ἐπιδομάτων, λαμβανομένου, ἄλλως τε, ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ λῆψις παρομοίων μέτρων συνεπάγεται πρόσθετον ἐπιβάρυνσιν τοῦ Κρατικοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀνερχομένην εἰς σημαντικὰ ποσὰ δι’ ἃ δὲν ἔχει γίνει σχετικὴ πρόβλεψις εἰς τὸν ὑπὸ ἐκτέλεσιν προϋπολογισμόν.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφονται, λόγῳ ἀπουσίας τῶν ἐρωτώντων βουλευτῶν, αἱ κάτωθι ἐρωτήσεις: 1) Τῶν κ.κ. Η. Ἠλιοῦ, Σ. Ἠλιοπούλου κλπ., ἀναφορικῶς μὲ τὰς δαπάνας δημοσιεύσεων τοῦ δημοσίου καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ ἐξηρτημένων ὀργανισμῶν, εἰς τὰς ἐφημερίδας. 2) Τοῦ κ. Ι. Διαμαντοπούλου, ἀναφερομένη εἰς τοὺς σεισμοπαθεῖς Ἀττικῆς καὶ Μεγαρίδος. 3) Τοῦ κ. Χ. Παπασταύρου, ἀναφερομένη διὰ τὴν μὴ ἀπόλυσιν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ταμιακοῦ ὑπαλλήλου, καταδικασθέντος δι’ ὑπεξαίρεσιν. 4) Τοῦ αὐτοῦ βουλευτοῦ, ἀναφερομένη εἰς τὸν τρόπον διαχειρίσεως τοῦ ὑπὸ τῆς Γερμανικῆς Κυβερνήσεως διατεθέντος ποσοῦ, διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν θυμάτων κατοχῆς. 5) Τοῦ κ. Ι. Διαμαντοπούλου, ἀναφερομένη εἰς τὰ φαρικὰ τέλη. 6) Τοῦ κ. Σ. Ἀλλαμανῆ, ἀναφερομένη εἰς τὴν ἀνάκλησιν διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν πρὸς τὴν Α.Τ.Ε., σχετικῶς μὲ τὴν εἴσπραξιν ὀφειλῶν ἀπὸ συμμοριοπλήκτους. 7) Τοῦ κ. Ν. Ζορμπᾶ, σχετικῶς μὲ τὴν δικαίαν φορολόγησιν τῶν ραπτῶν καταστηματαρχῶν, καὶ 8) τοῦ κ. Σ. Στεφανοπούλου, σχετικῶς μὲ τὴν τιμὴν συγκεντρώσεως σίτου. Ὁ κ. Ε. Σαββόπουλος, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἐρωτήσεώς του ἀναφερομένης εἰς τὴν κατάσχεσιν τῆς περιουσίας τοῦ προέδρου τοῦ Σωματείου Βομβοπλήκτων Ἰωαννίνων, ἕνεκα χρεῶν του.

§20Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν διαπιστοῦται ἔλλειψις κρατικῆς στοργῆς διὰ μίαν τάξιν λίαν συμπαθῆ καὶ πολλὰ προσφέρασαν εἰς τὴν πατρίδα, τὴν τάξιν τῶν βομβοπλήκτων καὶ γενικώτερον τῶν πολεμοπαθῶν. Ἀφορμὴν λαμβάνω ἀπὸ ἀποσταλέν μοι τηλεγράφημα τοῦ Σωματείου Βομβοπλήκτων Ἰωαννίνων, συμφώνως πρὸς τὸ περιεχόμενον τοῦ ὁποίου κατεσχέθη ἡ περιουσία τοῦ τέως προέδρου τούτου, λόγῳ χρεῶν του πρὸς τὸ Κράτος. Τὸ τηλεγράφημα, κ. Πρόεδρε, μοῦ ἐπροξένησεν ἀλγεινὴν ἐντύπωσιν. Ἔλαβον, ἐπὶ ἐρωτήσεώς μου, ἀπάντησιν, ὅτι οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ ἀγνοοῦν τὴν περίπτωσιν καὶ ἠναγκάσθην νὰ τηλεγραφήσω καὶ πάλιν εἰς τὰ Ἰωάννινα, ἀπὸ ὅπου ἔλαβον καὶ νέαν διαβεβαίωσιν, ὅτι πράγματι κατεσχέθη ἡ περιουσία τοῦ ἐν λόγῳ τέως προέδρου τοῦ Σωματείου Βομβοπλήκτων Ἰωαννίνων. Θὰ παρεκάλουν, τὸν ἀξιότιμον κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργούς, ὅπως δείξουν ἀνάλογον ἐνδιαφέρον διὰ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν τὰς μεγίστας τῶν καταστροφῶν εἰς στιγμὰς κατὰ τὰς ὁποίας ἡ πατρίς μας ὑπέφερε, γνωστοῦ ὄντος, ὅτι ἡ εὐγνωμοσύνη πρὸς τοὺς διὰ τὴν πατρίδα ὑποφέροντας, εἰδικώτερον τοὺς βομβοπλήκτους καὶ πολεμοπαθεῖς, ἀποτελεῖ τὴν συνισταμένην τῶν ἀνθρωπίνων αἰσθημάτων.

§21Γ. ΣΩΦΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Οἰκονομικῶν). Ὁ κ. συνάδελφος, ὡμίλησε περὶ νέου τηλεγραφήματος. Δὲν ἔχω γνῶσιν τοιούτου. Ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεως, ἡ ὑπηρεσία μὲ πληροφορεῖ, ὅτι, ὡς ἀνέφερεν ὁ διευθυντὴς τοῦ Βʹ Δημοσίου Ταμείου Δωδώνης, διὰ τῆς ἀπὸ 3.8.1963 τηλεγραφικῆς ἀναφορᾶς του, ὁ περὶ οὗ πρόκειται Γεώργιος Νάστος, δὲν φέρεται ὀφειλέτης διὰ χρέη πρὸς τὸ Δημόσιον, παρὰ τοῖς Δημοσίοις Ταμείοις Αʹ καὶ Βʹ Δωδώνης καὶ συνεπῶς δὲν προέκυψε, διὰ τὰ ὡς ἄνω Δημόσια Ταμεῖα, θέμα ἐπιβολῆς κατασχέσεως ἐπὶ περιουσίας αὐτοῦ, διὰ χρέη τοῦ ἀνωτέρω, πρὸς τὸ Δημόσιον.

§22Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐπιφυλάσσομαι νὰ σᾶς ὑποβάλω καὶ νεώτερα στοιχεῖα ἐπ’ αὐτοῦ. Τὸ συζητούμενον γεγονός, ὅμως, ἀφορᾷ ἕνα ἄτομον, μίαν μεμονωμένην δηλαδή, περίπτωσιν. Θὰ ἐπεθύμουν, ὅπως λάβητε ὑπ’ ὄψιν γενικώτερον τὸ θέμα, διότι οἱ βομβόπληκτοι τῆς πατρίδος μας, δὲν ἔχουν τύχει μέχρι σήμερον τῆς δεούσης στοργῆς, οἱ βομβόπληκτοι Ἡρακλείου Κρήτης, ἐπὶ παραδείγματι, εἶναι ἀκόμη ἄστεγοι καὶ ζοῦν ὡς τρωγλοδῦται. Δὲν ὁμιλῶ διὰ περιφέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχω πολιτικόν τι ὄφελος, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα ἐκδηλώσεως κρατικῆς εὐγνωμοσύνης πρὸς τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, ποὺ ἀποτελοῦν τὴν τάξιν τῶν βομβοπλήκτων καὶ πολεμοπαθῶν τῆς χώρας καὶ οἱ ὁποῖοι προσέφερον τὸ πᾶν ὑπὲρ τῆς πατρίδος.

§23Γ. ΣΩΦΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Οἰκονομικῶν). Δύναμαι νὰ παράσχω τὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνατοτήτων τοῦ προϋπολογισμοῦ, θὰ ἐκδηλώσωμεν πᾶσαν στοργὴν πρὸς τὴν τάξιν αὐτήν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεως, εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 27556)8929)18.8.60 ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ Συντονισμοῦ «περὶ προκηρύξεως ἀπογραφῆς πληθυσμοῦ — κατοικιῶν καὶ γεωργίας — κτηνοτροφίας τῆς χώρας», ὡς καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς διενεργηθείσης τὴν 19ην Μαρτίου 1961 ἀπογραφῆς πληθυσμοῦ».

§25Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μοῦ δώσετε τὸν λόγον, διὰ νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Κύριε Πρόεδρε, εἴμεθα σύμφωνοι πρὸς τὸ νομοσχέδιον, ἐζητήσαμεν, μάλιστα, νὰ νομιμοποιηθοῦν, τὸ ταχύτερον, τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1961 καὶ θὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ, ὅμως, θέλω νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, νὰ λάβῃ σαφῆ θέσιν ἐπὶ τοῦ θέματος, ποῖος πληθυσμὸς θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, διὰ τὸν κανονισμὸν τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν. Διότι, παραδόξως, εἰς τὰς σημερινὰς πρωϊνὰς ἐφημερίδας, ἀνεγνώσαμεν δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἔχει ἀκόμη ἀποφασίσει, ποῖος πληθυσμὸς θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ὁ πραγματικός, ὁ νόμιμος, ἢ ὁ ἐκλογικός, ὅστις θὰ προκύψῃ ἀπὸ τὴν λεξικογράφησιν. Κύριε Πρόεδρε, ἐπεσήμανα καὶ προχθὲς τὴν περίεργον τακτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία καίτοι εἰσηγεῖται οὐσιώδη τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, ἐδέχθη τὰς ἀξιώσεις τῆς πλειοψηφίας, νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον, εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν, ἐπιφυλαχθεῖσα νὰ τὴν συζητήσῃ εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν. Σήμερον εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ πάλιν, νὰ ἐπισημάνω, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτον, μετὰ τόσον καιρόν, νὰ μὴ ἔχει ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις, βάσει ποίου πληθυσμοῦ θὰ ὑπολογισθοῦν αἱ βουλευτικαὶ ἕδραι. Ἐὰν ἡ τακτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀποβλέπει, νὰ κρατῇ ἐκκρεμότητας, τόσον ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς διατυπώσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, ὅσον καὶ ἐπὶ τοῦ καθορισμοῦ τοῦ πληθυσμοῦ, διὰ τὴν κατανομὴν τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν, ἐκκρεμότητες, αἱ ὁποῖαι, ἐνδεχομένως, ὑπηρετοῦν τακτικὴν διαπραγματεύσεων, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπισημάνω τὴν τακτικὴν αὐτὴν καὶ νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος καὶ διὰ μίαν «εὐρύτατα» πολιτικὴν Κυβέρνησιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ μίαν ὑπηρεσιακήν, ἀλλὰ καὶ δι’ οἱανδήποτε ἄλλην Κυβέρνησιν.

§26Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ, ἔχω νὰ ἀπαντήσω τὰ ἑξῆς: Ἡ εἴδησις, ἡ ἀναγραφεῖσα εἰς τὰς σημερινὰς ἐφημερίδας, περὶ τοῦ ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται, ἀκόμη, ἐὰν θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς τὸν νόμιμον ἢ τὸν ἐκλογικὸν πληθυσμόν, εἶναι ἀνακριβεστάτη, καὶ δὲν γνωρίζω, πόθεν ἔσχε τὴν πηγὴν της. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει δηλώσει, ὅτι θὰ ἐφαρμόσῃ τὴν διάταξιν περὶ κατανομῆς τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν, βάσει τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ καὶ δι’ αὐτὸ ἔσπευσε νὰ καταθέσῃ τὸ νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1961» καὶ δι’ αὐτὸ ἐζήτησε νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς κατεπεῖγον.

§27Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, μὲ ἱκανοποιεῖ ἡ δήλωσίς σας, ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναφερθῶ εἰς τὰς πρωϊνάς σας δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἐδημοσίευσαν ὅλαι αἱ ἐφημερίδες. Ἔχω ἐδῶ τὴν ἐφημερίδα «Καθημερινή», ἡ ὁποία εἰς τὴν πρώτην σελίδα ἀναγράφει τὰ ἑξῆς: «...(Ἀναγινώσκει)...». «Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀνεκοίνωσε χθές, ὅτι, ἀνεξαρτήτως τῆς κυρώσεως ἢ μὴ τοῦ νομοσχεδίου, ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἔχει ἀποφασίσει ἀκόμη, ἐὰν ἡ κατανομὴ τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν, διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, θὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νομίμου, τοῦ πραγματικοῦ, ἢ τοῦ ἐκλογικοῦ πληθυσμοῦ». Δεδομένου, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου κυροῦνται τὰ ἀποτελέσματα καὶ ὀρθῶς, ὡς πρὸς τὸν νόμιμον καὶ πραγματικὸν πληθυσμόν, νομίζω, ὅτι δικαιολογημένως ἔκανα τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμα, ἐφ’ ὅσον μάλιστα, εἶχα ὑπ’ ὄψιν μου δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἰς τὰς πρωϊνὰς ἐφημερίδας, μὴ διαψευσθείσας εἰς τὰς ἀπογευματινὰς ἐφημερίδας. Πάντως, λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ἡ κατανομὴ τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν, θὰ γίνῃ βάσει τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ ὡς ἄνω σχέδιον νόμου;

§29ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 27556)8929)18.8.60 ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ Συντονισμοῦ «περὶ προκηρύξεως ἀπογραφῆς πληθυσμοῦ — κατοικιῶν καὶ γεωργίας — κτηνοτροφίας τῆς χώρας», ὡς καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς διενεργηθείσης τὴν 19ην Μαρτίου 1961 ἀπογραφῆς πληθυσμοῦ». Δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ σχέδιον νόμου «περὶ ἐπιβολῆς φόρου καταναλώσεως ἐπὶ τῶν κηρωδῶν ὑλῶν»;

§31ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ σχέδιον νόμου «περὶ ἐπιβολῆς φόρου καταναλώσεως ἐπὶ τῶν κηρωδῶν ὑλῶν». Τὴν πρότασιν περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, θὰ τὴν ἀφήσωμεν εἰς τὸ τέλος. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συνέχειαν τῆς αʹ συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Τὸ ἄρθρον 1 ἐγένετο δεκτὸν καὶ συνεφωνήθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, ὅπως αἱ τροπολογίαι ἐπ’ αὐτοῦ συζητηθοῦν κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 2, ὅπου ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἔμεινε ἐκκρεμὲς τὸ θέμα τῆς πολυσταυρίας. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διὰ τῆς ὁποίας ἀντικατεστάθη τὸ ἄρθρον 2.

§33Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργός, σύμφωνα μὲ ὅσα ἐγένοντο δεκτὰ καὶ συνεζητήθησαν, κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, ἀντικατέστησε τὸ ἄρθρον 2 μὲ τὴν γνωστὴν τροπολογίαν. Κύριε Πρόεδρε, λαμβάνω τὸν λόγον διὰ νὰ ὁμιλήσω μόνον ἐπὶ τῆς παραγράφου 2 τῆς τροπολογίας, τῆς ἀναφερομένης εἰς τὴν πολυσταυρίαν ἢ μονοσταυρίαν. Ἡ ἐν λόγῳ διάταξις, ὡς γνωστόν, ἀφορᾷ μόνον τὰς δύο ἐκλογικὰς περιφερείας Ἀθηνῶν, συμφώνως μὲ τὴν κειμένην νομοθεσίαν. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης, καταργεῖται ἡ εἰδικὴ περίπτωσις τῆς πολυσταυρίας, ἡ ὁποία ἰσχύει διὰ τὰς δύο ἐκλογικὰς περιφερείας Ἀθηνῶν. Κύριε Πρόεδρε, ἔχομεν ἀντιρρήσεις διὰ τὴν τροποποίησιν τῆς κειμένης διατάξεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ πιστεύομεν, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ καθιερωθῇ ἡ μονοσταυρία καὶ εἰς τὰς περιφερείας ταύτας. Οἱ λόγοι δέ, εἶναι οἱ ἑξῆς: Πρῶτον, θὰ εἶναι ἄδικον ὁ ἐκλογεύς, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐνώπιόν του νὰ ἐκλέξῃ ἀπὸ ἕναν κατάλογον 19 βουλευτῶν, νὰ ἔχῃ ἴσον δικαίωμα προτιμήσεως μὲ τὸν ἐκλογέα, ὁ ὁποῖος ἔχει νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ τριῶν ἢ πέντε ἢ ὀκτὼ βουλευτῶν. Πιστεύομεν, ὅτι ὁ ἐκλογεύς, ὁ ὁποῖος ἔχει νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ πολλῶν βουλευτῶν, πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσῃ τὴν προτίμησίν του ὑπὲρ περισσοτέρων βουλευτῶν. Πέραν τούτου, εἰς τὰς περιφερείας ταύτας, ἔχει δοκιμασθῆ ἡ πολυσταυρία καὶ ἔχει ἐπιτύχει. Ἀκόμη, εἰς τὰς περιφερείας ταύτας, τὸ ἐκλογικὸν μέτρον εἶναι μέγα καὶ οἱ συνήθεις κίνδυνοι τῆς πολυσταυρίας, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν εἰς περιφερείας μὲ μικρὸν ἐκλογικὸν μέτρον, ἐξανεμίζονται καὶ ἐξουδετεροῦνται ἐκ τοῦ μεγάλου ἐκλογικοῦ μέτρου τῶν περιφερειῶν αὐτῶν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους οἱ περισσότεροι τῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἐκλεγόμεθα εἰς τὰς δύο ταύτας περιφερείας, πιστεύομεν, ὅτι θὰ πρέπει νὰ παραμείνῃ ἡ πολυσταυρία καὶ ἐπιθυμοῦμεν τὴν μὴ μεταβολὴν τῆς ἰσχυούσης διατάξεως. Δὲν γνωρίζω, βεβαίως, ποία εἶναι ἡ ἄποψις τῶν συναδέλφων τῶν ἄλλων κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀποχωρήσει τῆς αἰθούσης, γνωρίζω, ὅμως, τὰς ἀπόψεις τῶν συναδέλφων τοῦ ἰδικοῦ μας κόμματος καὶ διαβεβαιῶ τὸ Προεδρεῖον, ὅτι τὰ ⅔ ἐξ ἡμῶν, ἐπιθυμοῦμεν τὴν πολυσταυρίαν διὰ τὰς δύο περιφερείας Ἀθηνῶν. Θέλομεν νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ λάβῃ ἀπόφασιν ἀντίθετον πρὸς τὴν ἄποψιν τῶν περισσοτέρων συναδέλφων, τῶν ἐνδιαφερομένων διὰ τὸ θέμα αὐτό, δοθέντος ὅτι ἡ ἰσχύουσα διάταξις οὐδένα βλάπτει καὶ ἐξυπηρετεῖ τὴν σύνθεσιν τῶν συνδυασμῶν εἰς τὰς δύο αὐτὰς περιφερείας.

§34Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον 109 τοῦ νόμου τοῦ 1961, τὸ ὁποῖον ἐπαναφέρεται ἐν ἰσχύϊ διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, τροποποιούμενον διὰ τοῦ ἄρθρου 2, ἐπιτρέπει εἰς περιφερείας, αἱ ὁποῖαι ἐκλέγουν μέχρι καὶ 10 ὑποψηφίους, ὁ ἐκλογεὺς νὰ ἐκφράσῃ τὴν προτίμησίν του δι’ ἑνὸς σταυροῦ. Διὰ τὰς περιφερείας ποὺ ἐκλέγουν πέραν τῶν 11, ἐπιτρέπει νὰ ἐκφράσῃ τὴν προτίμησίν του διὰ πλειόνων σταυρῶν. Διὰ τῆς τροποποιήσεως, ἡ ὁποία ἐπέρχεται εἰς τὸ ἄρθρον 109 τοῦ 1961, διὰ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου, καθιερώνεται ἡ μονοσταυρία καὶ διὰ τὰ μεγάλα κέντρα. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι γνωστὰ τὰ μειονεκτήματα καὶ τῆς μονοσταυρίας καὶ τῆς πολυσταυρίας. Κατὰ θεωρίαν, θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ κανείς, ὅτι ἡ πολυσταυρία εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει εἰς τὸν ἐκλογέα νὰ ἐκφράσῃ διὰ πλείονας τῶν ὑποψηφίων τὴν προτίμησίν του. Ἀλλά, προκειμένου περὶ τῶν ἐπαρχιακῶν κέντρων καὶ τῶν κέντρων τῆς ὑπαίθρου, ἡ κατὰ τὸ παρελθὸν ἐφαρμογὴ εἴτε πολυσταυρίας, εἴτε δισταυρίας, ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι πολὺ πλέον ἔντονα τὰ μειονεκτήματα καὶ ἔδωσεν ἀφορμὴν εἰς τόσον πολλὰ ἄτοπα καὶ τόσον πολλὰς ἀνωμαλίας, ὥστε θὰ ἔπρεπε κανεὶς νὰ εἶναι ἐναντίον τῆς πολυσταυρίας, καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν, δι’ ὅλας τὰς περιφερείας. Ἡμεῖς ἀποκρούομεν τὴν πολυσταυρίαν διὰ τὰ κέντρα τὰ ἐπαρχιακὰ καὶ τὰ κέντρα τῆς ὑπαίθρου. Ἀλλά, ἐνῷ τὰ μειονεκτήματα τῆς μονοσταυρίας, εἶναι ἔκδηλα καὶ προφανῆ, προκειμένου περὶ τῶν ἐπαρχιακῶν κέντρων, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι προκειμένου περὶ τῶν δύο περιφερειῶν τῶν Ἀθηνῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιορίζεται ὁ ἐκλογεὺς διὰ τῆς μονοσταυρίας. Ἄλλως τε, εἶναι τόσον διάφορος ὁ ἐκλογικὸς σύλλογος τῶν δύο περιφερειῶν τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ νοοτροπία τοῦ ἐκλογικοῦ συλλόγου τῶν Ἀθηνῶν, εἶναι διάφορος ἀπὸ τὴν νοοτροπίαν τῶν ἐκλογικῶν συλλόγων τῶν ἐπαρχιῶν, ὥστε, νομίζω, ὅτι δὲν συντρέχουν οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ συντρέξουν, προκειμένου μάλιστα, ὡς ὀρθῶς ἐτόνισεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας κ. Τσάτσος, περὶ μέτρου 18 καὶ 19 χιλιάδων, ὅτι εἶναι δυνατὸν ὁπωσδήποτε νὰ συντρέξουν καὶ μειονεκτήματα τῆς πολυσταυρίας, τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκδηλωθοῦν εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ κέντρα. Διὰ τοῦτο, κ. Πρόεδρε, ἡμεῖς τασσόμεθα ὑπὲρ τοῦ νὰ παραμείνῃ ἀτροποποίητος ἡ διάταξις τοῦ Νόμου τοῦ 1961, δηλαδὴ ἡ μονοσταυρία εἰς τὰς περιφερείας ποὺ ἐκλέγουν βουλευτὰς μέχρι καὶ 10 καὶ ἡ πολυσταυρία εἰς τὰ κέντρα ἐκεῖνα, ποὺ ἐκλέγουν ἀπὸ 11 βουλευτὰς καὶ ἄνω. Νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ μείνῃ ἡ διάταξις ὡς εἶναι εἰς τὸν νόμον τοῦ 1961, ἄρθρον 109.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κασιμάτης, ἔχει τὸν λόγον.

§36Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἐπεθύμουν νὰ μὴ εἶμαι βουλευτὴς Ἀθηνῶν, διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ, ὅτι ἡ προτίμησίς μου πρὸς τὴν μονοσταυρίαν, ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα τῶν Ἀθηνῶν. Νομίζω, ὅτι ἡ πολυσταυρία καὶ ἡ μονοσταυρία, εἶναι καὶ αἱ δύο παρεμβάσεις ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Διὰ τοῦτο ὅπου καὶ ἐφηρμόσθη εἰς τὴν Εὐρώπην ἀναλογικὴ ἐκλογή, δὲν ὑπάρχει σταυρὸς προτιμήσεως, διότι τὸ κόμμα καθορίζει τὴν σειρὰν τῶν ὑποψηφίων, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἐκλεγοῦν. Μοναδικὴν ἐξαίρεσιν ἀποτελεῖ ἡ Ἰταλία, ὅπου ἰσχύει ἡ μονοσταυρία, σύστημα τὸ ὁποῖον ἀπέδωσε τὰ μέγιστα. Δὲν θὰ ἤθελα τοῦτο νὰ συμβῇ καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλά, εἰς τὴν Ἑλλάδα, κ. Πρόεδρε, ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή, καταλήγει εἰς μίαν μάχην, ὄχι ὑπὲρ τῶν ἰδεῶν τοῦ κόμματος, ἀλλὰ εἰς μίαν μάχην, ἐσωτερικήν, μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων τῶν συνδυασμῶν. Αἱ σκέψεις μου αὐταί, κ.κ. συνάδελφοι, ἀποβλέπουν εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ συστήματος περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν. Προσωπικῶς, εἶμαι ἐξ ἐκείνων ποὺ εὐνοοῦνται ἀπὸ τὴν πολυσταυρίαν. Πάντως, πιστεύω, ὅτι ὅλοι μας πρέπει νὰ ἀναζητήσωμεν τρόπους ἐξυγιάνσεως τῶν θεσμῶν. Δὲν νομίζω, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ κ. Τσάτσος, τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου, εἶναι ἀκριβές. Διότι, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τοῦ 1961 ἐπέφερε μίαν ὁμοιομορφοποίησιν τῶν περιφερειῶν. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ ἐπιμείνω εἰς τὰς προτάσεις μου αὐτάς, οὔτε θὰ μετάσχω εἰς ψηφοφορίαν, ἡ ὁποία τυχὸν θὰ γίνῃ ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς πολυσταυρίας καὶ μονοσταυρίας. Πρέπει, ὅμως, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι μὲ τὴν πολυσταυρίαν, δημιουργοῦνται ὑποσυνδυασμοί, δημιουργοῦνται κινήσεις, αἱ ὁποῖαι εἰς τὸ τέλος δίδουν ἀντίθετα τῶν προβλεπομένων ἀποτελέσματα. Ἐξ ἄλλου, διατί ἐπιμένετε εἰς τὴν πολυσταυρίαν τῶν περιφερειῶν ἐκείνων, ποὺ ἐκλέγουν ἄνω τῶν 10 βουλευτῶν καὶ δὲν λέγετε, ὅτι ἡ πολυσταυρία νὰ ἀρχίζῃ ἀπὸ τὰς περιφερείας ἐκείνας, ποὺ ἐκλέγουν 5 βουλευτὰς καὶ ἄνω; Ἐπίσης, πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι ἡ πολυσταυρία, κόβει τὸν δρόμον εἰς τὴν ἀνανέωσιν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων. Εἶναι δυνατὸν νὰ βγῇ κανείς, ἐὰν δὲν προσκολληθῇ ὡς δορυφόρος εἰς ἕνα ἀπὸ τοὺς παλαιοὺς πολιτικούς; Εἶναι δυνατὸν ὁ νέος αὐτὸς νὰ ἐκλεγῇ μὲ τὸν πόλεμον, ὁ ὁποῖος εἶναι φυσικόν, ὅτι θὰ τοῦ κάμῃ ὁ παλαιὸς πολιτικὸς εἰς τὸν ὁποῖον ἔχει προσκολληθῆ ὁ νεοπολιτευόμενος; Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἐπιμένω, ὅτι ἡ πολυσταυρία δὲν εἶναι ἡ ἐνδεδειγμένη διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ὑποψηφίων βουλευτῶν. Εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογάς, παρέστην μάρτυς ἐπὶ τοῦ ἑξῆς γεγονότος, ὅτι ἡ παράδοσις τῶν ἀποτελεσμάτων ἀπὸ τὸν δικαστικὸν ἀντιπρόσωπον εἰς τὸν Πρόεδρον Πρωτοδικῶν, ἐγένετο τὴν 4ην ἀπογευματινήν. Τοῦτο εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς πολυσταυρίας. Ἐπίσης, οἱ δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι, ὅπως κάλλιον ἐμοῦ γνωρίζετε, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν εἶναι ὅλοι δικηγόροι καὶ δικαστικοί, εἶναι συμβολαιογράφοι, εἶναι δικαστικοὶ γραμματεῖς. Πρέπει νὰ περιληφθῇ διάταξις, θέτουσα αὐστηροτάτους περιορισμοὺς, ὡς πρὸς τὴν ὥραν παραδόσεως τοῦ ἐκλογικοῦ ὑλικοῦ εἰς τὸν προϊστάμενον τοῦ Πρωτοδικείου Ἀθηνῶν, ἢ τοῦ οἰκείου Πρωτοδικείου τῶν ἐπαρχιῶν. Ἐπίσης, νὰ ὑπάρξῃ μία πρόνοια, ὥστε ἡ διαλογὴ νὰ γίνεται ταχέως. Μὲ τὴν πολυσταυρίαν, δὲν ὑπάρχει δικαιολόγησις τῶν πραγμάτων. Δι’ αὐτό, νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀρθῶς ἐπροτίμησε τὴν μονοσταυρίαν καὶ ἐπιβάλλεται εἰς ὅλους ἡμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, νὰ σκεφθῶμεν καλύτερα τὰ πράγματα καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει καταλήξητε εἰς τὴν πολυσταυρίαν, νὰ ἐπεκτείνετε τὴν πολυσταυρίαν εἰς τὰς περιφερείας, αἱ ὁποῖαι ἐκλέγουν κάτω τῶν 10 βουλευτῶν καὶ ἄνω τῶν 5. Αὐτὰ ἤθελα νὰ εἴπω, καὶ κάμνω τὴν δήλωσιν, ὅτι ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ μετάσχω εἰς τὴν ψηφοφορίαν, ἡ ὁποία τυχὸν θὰ γίνῃ, ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ράλλης, ἔχει τὸν λόγον.

§38Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατ’ ἀρχήν, τὸ θέμα τῆς πολυσταυρίας καὶ μονοσταυρίας, δὲν ἀποτελεῖ θέμα κομματικῆς πειθαρχίας. Ἀκόμη δὲ καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅταν ἐτέθη τὸ ζήτημα καὶ ὁπότε, προσωπικῶς εἶχον ταχθῆ ὑπὲρ τῆς πολυσταυρίας, πλὴν τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν, τὸ ὁποῖον ἐτάχθη ἐξ ἀρχῆς ὑπὲρ τῆς πολυσταυρίας, εἰς τὰς δύο περιφερείας τῆς τέως Διοικήσεως Πρωτευούσης, εἰς τὴν Ἕνωσιν Κέντρου παρετηρήθησαν τάσεις τόσον ὑπὲρ τῆς μονοσταυρίας, ὅσον καὶ τῆς πολυσταυρίας. Ὁμολογουμένως, καὶ ἡ μία ἄποψις καὶ ἡ ἄλλη, ἔχει πολλὰ ἐπιχειρήματα. Εἰς τὴν οὐσίαν, κυρίως, τὸ θέμα ἀφορᾷ τὴν πρώτην ἐκλογικὴν περιφέρειαν Ἀθηνῶν. Διότι εἰς τὴν Βʹ περιφέρειαν Ἀθηνῶν, συνωστισμὸς προσωπικοτήτων, δὲν παρατηρεῖται, ἐνῷ εἰς τὴν πρώτην περιφέρειαν Ἀθηνῶν, ὅπου ὑπάρχουν πολλαὶ προσωπικότητες, ἐγνωσμένης ἀξίας, ὁ ἐκλογεὺς εὑρίσκεται πρὸ διλήμματος, διὰ ποῖον νὰ ἐκφράσῃ τὴν προτίμησίν του. Δὲν παραβλέπω τὸ γεγονὸς — θεωρητικῶς πάντοτε — ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς πολυσταυρίας, εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσῃ τὸν πειρασμὸν τῆς συνεργασίας μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων. Καί, βεβαίως, αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ ἀποκλεισθῇ. Δι’ αὐτὸ θὰ εἶχον νὰ προτείνω μίαν μέσην λύσιν, ἡ ὁποία πιθανὸν νὰ ἐτύγχανε τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς. Δηλαδή, ἀντὶ τῆς πολυσταυρίας καὶ τῆς μονοσταυρίας, νὰ ἐδίδετο ἡ εὐχέρεια εἰς τὸν ἐκλογέα τῶν δύο τούτων ἐκλογικῶν περιφερειῶν, νὰ ἐκφράσῃ τὴν προτίμησίν του εἰς δύο ὑποψηφίους. Μὲ τὴν πρότασίν μου αὐτήν, ὡς προεῖπον, δίδεται ἡ εὐκαιρία εἰς τὸν ψηφοφόρον νὰ ἐκφράσῃ τὴν προτίμησίν του, πλὴν τοῦ ὑποψηφίου, μὲ τὸν ὁποῖον ἔχει κἄποιον σύνδεσμον καὶ ὑπὲρ ἄλλου ὑποψηφίου, τὸν ὁποῖον ἐκτιμᾷ κατ’ ἀξίαν. Παραλλήλως, ὅμως, πρὸς τὴν καθιέρωσιν τοῦ συστήματος τούτου, θὰ πρέπει νὰ ληφθοῦν τοιαῦτα μέτρα, διασφαλίζοντα τὴν γνησιότητα καὶ ἐλευθέραν ἐκδήλωσιν τῆς προτιμήσεως τοῦ ψηφοφόρου. Πρῶτον, νὰ ποινικοποιηθῇ ἡ συμφωνία ἀνταλλαγῆς σταυρῶν μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων καὶ διὰ νὰ μὴ ψηφίσωμεν εἰδικὴν διάταξιν, προτείνω ὅπως ἐπεκταθῇ διὰ τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τὸ ἄρθρον 62 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου τοῦ 1962. Καὶ δεύτερον, ἐπειδὴ εἰς τὰς προκεχωρημένας νυκτερινὰς ὥρας ἡ ἐπιτήρησις τῶν ψηφοδελτίων χαλαροῦται, ἐπ’ αὐτοῦ πολλὰ λέγονται, ἀντιπρόσωποι ἐξ ὑπερβάλλοντος ζήλου καὶ ἀσφαλῶς ἐν ἀγνοίᾳ τῶν ὑποψηφίων, ἀφαιροῦν δέσμας ψηφοδελτίων μὲ ὡρισμένους σταυροὺς καὶ τὰς ἀντικαθιστοῦν δι’ ἄλλης ἢ διὰ μικρᾶς μολυβδίδος σημειώνουν εἰς τὸ ψηφοδέλτιον καὶ ἄλλους σταυροὺς προτιμήσεως καὶ διὰ νὰ ἀποφευχθοῦν αἱ παραβάσεις αὗται, προτείνω ὅπως τεθῇ διάταξις, ἡ ὁποία θὰ καθορίζῃ, ὅτι ἕκαστος ὑποψήφιος δύναται νὰ ὁρίσῃ ἀντιπρόσωπόν του κατὰ τὴν ὥραν τῆς διαλογῆς καὶ μέχρι πέρατος ταύτης καὶ μάλιστα ἀτελῶς καὶ κατόπιν δηλώσεως πρὸς τὴν ἁρμοδίαν δικαστικὴν ἀρχήν. Νομίζω, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, θὰ ἀποφευχθοῦν ὡρισμέναι παραβάσεις καὶ θὰ ἐξασφαλισθῇ τὸ γνήσιον τοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὄχι μόνον ἀπὸ ἀπόψεως ψήφων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως σταυρῶν προτιμήσεως.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κατσαφάδος, ἔχει τὸν λόγον.

§40Γ. ΚΑΤΣΑΦΑΔΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μὲ τὰ ὅσα εὐστόχως ὑπεστήριξεν ὁ συνάδελφος κ. Τσάτσος, σχετικῶς μὲ τὰ πλεονεκτήματα τῆς πολυσταυρίας. Συμφωνῶ, ὅτι δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ διὰ τὰ δύο τοὐλάχιστον μεγάλα ἀστικὰ κέντρα. Τὸν Πειραιᾶ καὶ τὴν Θεσσαλονίκην. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὸν ἐκλογέα νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν προτίμησίν του καὶ πέραν τοῦ ἑνὸς ὑποψηφίου. Διαφωνῶ μὲ τὸν κ. Κασιμάτην, ὅτι ἡ πολυσταυρία δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἀνανέωσιν τῶν στελεχῶν. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ὅσοι ἐκ τῶν συναδέλφων ἔχουν φοιτήσει ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἔχουν ἐξασφαλίσει τὴν πολιτικὴν δύναμιν, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἐκλογὴν των καὶ τοιουτοτρόπως ἡ μονοσταυρία ἀποκλείει τὴν ἀνανέωσιν τῶν στελεχῶν. Ἐνῷ ἀντιθέτως, ἡ πολυσταυρία ἐπιτρέπει τὴν ἐκλογὴν καὶ νέων προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐπιθυμοῦν νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, συμφωνῶ ἀπόλυτα μὲ τὸν κ. Τσάτσον καὶ τίθεμαι ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς πολυσταυρίας καὶ εἰς τὰ μεγάλα ἀστικὰ κέντρα τοῦ Πειραιῶς καὶ τῆς Θεσσαλονίκης.

§41Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Κατσαφάδος δὲν ἔχει δίκαιον νὰ λέγῃ, ὅτι ἡ πολυσταυρία βοηθεῖ τὴν ἀνανέωσιν τῶν στελεχῶν. Ἀνεγνώρισεν, ὅτι ὅσοι εὑρίσκονται ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἔχουν ἀποκτήσει πολιτικὴν δύναμιν, ἡ ὁποία τοὺς ἐξασφαλίζει τὴν ἐκλογήν των.

§42Α. ΘΕΟΔΟΣΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ ὡμιλοῦσα ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, διότι ἡ διαφορὰ εἶναι μεταξὺ τῶν συναδέλφων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ὁ κ. Κασιμάτης ὑπεστήριξεν ὅπως ἐπεκταθῇ ἡ μονοσταυρία εἰς τὴν περιφέρειαν Πειραιῶς καὶ ὁ κ. Κατσαφάδος ὑπεστήριξεν ὅπως ἐπεκταθῇ ἡ πολυσταυρία εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Ἐγὼ προσωπικῶς εἶμαι ἀντίθετος μὲ τὰ ὅσα ὑπεστηρίχθησαν περὶ ἐπεκτάσεως τῆς πολυσταυρίας, διότι πιστεύω, ὅτι μόνον ἡ μονοσταυρία ἐξασφαλίζει τὴν πραγματικὴν ἐκδήλωσιν τοῦ ἐκλογέως πρὸς τὸν ὑποψήφιον, ὁ ὁποῖος ἔχει δείξει δείγματα ἐργασίας εἰς τὸν κοινωνικὸν καὶ πολιτικὸν τομέα. Ἐπίσης, εἶμαι ἀντίθετος μὲ τὴν πολυσταυρίαν, διότι δημιουργοῦνται αὐτὰ τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξεν ὁ συνάδελφος κ. Ράλλης κατὰ τὴν διαλογὴν τῶν ψηφοδελτίων, τῆς περιπτώσεως τῆς διὰ μολυβδίδος ἐγγραφῆς ἐκ μέρους τῶν ἀντιπροσώπων σταυροῦ εἰς ὑποψήφιον τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύουν, καὶ τῆς ἀνταλλαγῆς δεσμίδος ψηφοδελτίων δι’ ἄλλης. Ἐπίσης, εἶμαι ἀντίθετος μὲ τὴν πολυσταυρίαν, διότι δημιουργοῦνται ὑποσυνδυασμοὶ καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ συνεργασθοῦν 5 ὑποψήφιοι εἰς βάρος ἑνὸς ὑποψηφίου, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐργασθῆ καὶ ἀξίζει τῆς τιμῆς νὰ ἐπανεκλεγῇ. Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου δίδει τὴν δυνατότητα νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ δισταυρία, ἐρωτῶ, διὰ ποῖον λόγον νὰ μὴ δεχθῶμεν τὴν δισταυρίαν. Ὑπάρχουν οἰκογένειαι ἀποτελούμεναι ἀπὸ 3–5 ἄτομα καὶ ἕκαστον τῶν ἀτόμων αὐτῶν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ προτίμησιν εἰς ἕνα ὑποψήφιον, ὁ ὁποῖος εἰργάσθη, καὶ τὸ ἄλλο ἄτομον τῆς οἰκογενείας νὰ ἔχῃ προτίμησιν εἰς ἄλλον ὑποψήφιον. Διὰ ποῖον λόγον δὲν θὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν οἰκογένειαν αὐτὴν νὰ ψηφίσῃ καὶ τοὺς δύο ὑποψηφίους τῆς προτιμήσεώς της; Εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν διάταξιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου, ἡ ὁποία προβλέπει τὴν δισταυρίαν καὶ τίθεμαι ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ αὐτῆς.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καψάλης, ἔχει τὸν λόγον.

§44Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς ἀπόψεως τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξαν καὶ ὁ κ. Τσάτσος καὶ ὁ κ. Λυκουρέζος, δηλ. ὑπὲρ τοῦ νὰ ἰσχύσῃ ἡ πολυσταυρία εἰς τὰ δύο μεγάλα αὐτὰ διαμερίσματα. Οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους ἐπεκαλέσθησαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀντίθετοι τῆς πολυσταυρίας, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἰσχυροί. Παρηκολούθησα μὲ πολλὴν προσοχὴν τὴν ἀνάπτυξιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Κασιμάτης, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ἀποφυγῆς ὀξύτητος εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ὅπως εἶπον καὶ ἀνταγωνισμοῦ τὸν ὁποῖον φέρει μοιραίως ἡ ἀναλογικὴ μὲ τοὺς σταυρούς. Καὶ ἔχει ἡ πολυσταυρία εἰς τὰς μεγάλας ἰδίως περιφερείας ἀμβλύνει αὐτὸν τὸν πόλεμον, διότι ὁ πόλεμος αὐτὸς εἶναι ὀξύτατος ὅταν ὑπάρχῃ ἕνας μόνον σταυρός. Ὅταν ἕνας ὑποψήφιος μέσα εἰς ἕνα ἀριθμὸν 18 ἢ 19 ὅπως πρόκειται νὰ εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑδρῶν τῶν δύο διαμερισμάτων τῶν Ἀθηνῶν ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ μονοσταυρίαν, μοιραίως θὰ ἐντοπίσῃ τὸν ἀγῶνα τὸν ὁποῖον θὰ κάνῃ ὑπὲρ τῆς προσωπικῆς του προβολῆς. Τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπονται οἱ περισσότεροι σταυροί, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμβλύνῃ αὐτὴν τὴν ὀξύτητα λέγων ψηφίσατε αὐτοὺς τοὺς ὁποίους θέλετε, ἀλλὰ δώσετε καὶ ἕνα σταυρὸν εἰς ἐμένα. Δηλαδή, ὑποστηρίζω, ὅτι ἀντιθέτως μὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Κασιμάτης, ἡ καθιέρωσις τῆς πολυσταυρίας διὰ τὰ μεγάλα διαμερίσματα ἀμβλύνει τὴν ὀξύτητα, τοῦ προσωπικοῦ ἀγῶνος, τὸν ὁποῖον θὰ ἦσαν διατεθειμένοι οἱ ὑποψήφιοι νὰ κάμουν, ἂν ὑπῆρχε μονοσταυρία. Ὅπως ἐπίσης συμφωνῶ μὲ τὰς παρατηρήσεις τοῦ συναδέλφου κ. Κατσαφάδου, ὅτι ἀναμφισβητήτως, ἡ πολυσταυρία ἐπιτρέπει κἄποιαν εὐχερεστέραν ἀνάδειξιν τῶν νεωτέρων καὶ ἀκόμη ἀγνώστων εἰς τὸ πολὺ κοινὸν ὑποψηφίων. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους καὶ διότι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς πολυσταυρίας εἰς τὰ δύο αὐτὰ διαμερίσματα εἰς τὸ παρελθὸν δὲν νομίζω, ὅτι ἔδωσεν ἀποτελέσματα ἐνθαρρυντικά, κηρύσσομαι ὑπὲρ τῶν πολλῶν σταυρῶν εἰς αὐτὰ τὰ δύο διαμερίσματα. Θὰ συμφωνήσω δὲ μὲ τὸν κ. Κασιμάτην μόνον εἰς τοῦτο, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ τεθῇ εἰς τὸν νόμον διάταξις περὶ τῆς κατοχυρώσεως τῆς διαλογῆς διὰ τοῦ τρόπου ἢ τοῦ χρόνου τῆς παραδόσεως τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Παπαδάκης, ἔχει τὸν λόγον.

§46Σ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου αἰτιολογεῖ τοὺς λόγους τῆς γενικῆς ἐφαρμογῆς τῆς μονοσταυρίας. Λέγει ἐπὶ λέξει. «... (ἀναγινώσκει)...». Ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τῆς ὑποβληθείσης τροπολογίας λέγει ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον «... (ἀναγινώσκει)...». Εἰς τὴν ἰδίαν τροπολογίαν ὑπάρχει καὶ ἡ αἰτιολογία, ὅτι ἐπειδὴ ἡ ἐκλογικὴ βάσις εἶναι εὐρυτέρα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ὑποσυνδυασμοὶ καὶ μπλόκ. Εἰς τὴν πραγματικότητα ὅμως συμβαίνει τὸ ἀντίθετον, διότι εἰς τὴν μικρὰν ἐπαρχίαν οἱαδήποτε συνεργασία δὲν δύναται νὰ παραμείνῃ ἀφανής, ἐνῷ εἰς τὴν μεγάλην περιφέρειαν τῶν Ἀθηνῶν, δύναται νὰ ἐφαρμοσθοῦν πολλὰ συστήματα ἐμφανοῦς ἢ ἀφανοῦς ὑποσυνδυασμοῦ καὶ μπλὸκ μάλιστα ὡργανωμένα καὶ νὰ ἀλλοιώσουν τὴν πραγματικὴν θέλησιν τῶν ψηφοφόρων. Περαιτέρω δὲν εἶναι ἀκριβὴς ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Τσάτσου, ὅτι μὲ τὴν μονοσταυρίαν παραμερίζονται οἱ νέοι. Τὸ ἀντίθετον, μὲ τὴν πολυσταυρίαν οἱ νέοι ἢ θὰ πρέπει νὰ προσκολληθοῦν εἰς ἕνα ἰσχυρόν, ἢ ἂν ἔχουν προσωπικότητα καταπολεμοῦν ἐπιτυχῶς τὰ μπλὸκ καὶ τοὺς ὡργανωμένους συνδυασμούς. Εἰς τὴν πολυσταυρίαν ἐπίσης γίνεται καπηλεία ψήφων ἐντὸς τοῦ κόμματος καὶ ὁ κυρίως εἰλικρινὴς βγαίνει χαμένος, ἐνῷ ὁ ἀνειλικρινὴς κερδίζει. Δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ θεσπίσωμεν νὰ ἀμείβεται ὁ ἀνειλικρινὴς ἢ νὰ ἐπιβάλλωνται τὰ ὡργανωμένα μπλόκ. Πέραν τούτου διὰ τῆς μονοσταυρίας ἐπιτυγχάνεται ὁ καταρτισμὸς τῶν συνδυασμῶν μὲ τοὺς ἀξιωτέρους καὶ ὄχι μὲ νεροκουβαλητὰς διὰ νὰ ἐξασφαλίζεται ὁ πρῶτος σταυρός. Θέλομεν τὴν πραγματικὴν δύναμιν τῶν κομμάτων, διατὶ νὰ μὴ θέλωμεν νὰ ἴδωμεν καὶ τὴν πραγματικὴν δύναμιν τῶν βουλευτῶν; Ὡς πρὸς τὸ ἀνεπτυχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ράλλη, ἔχω νὰ εἴπω ὅτι εἰς τὰ ἐκλογικὰ τμήματα ὑπάρχουν ἀντιπρόσωποι τῶν κομμάτων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐνδιαφέρονται καὶ δὲν προσέχουν τὸ θέμα τῶν σταυρῶν, ἀλλὰ τῶν ψηφοδελτίων καὶ οὕτω καθίσταται δυνατὸν νὰ βάζουν σὲ ἕνα ψηφοδέλτιον δεύτερον καὶ τρίτον σταυρόν. Τέλος ἡ ἔννοια τῆς ἰσότητος ἐπιβάλλει σὲ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν τὴν μονοσταυρίαν. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, τάσσομαι ὑπὲρ τῆς μονοσταυρίας, δι’ ὅλας τὰς περιφερείας καὶ θεωρῶ ὡς τὸ δικαιώτερον καὶ ἠθικώτερον σύστημα.

§47Α. ΜΠΑΣΙΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐλέχθη ὅτι τὸ θέμα τῆς μονοσταυρίας ἢ πολυσταυρίας ἀφορᾶ τοὺς συναδέλφους τῶν δύο περιφερειῶν τῶν Ἀθηνῶν. Τοῦτο εἶναι λάθος, διότι ἀφορᾶ ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς χώρας, δεδομένου, ὅτι εὑρίσκεται εἰς πλήρη ἀντίθεσιν πρὸς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον καθιερώνει τὴν ἰσότητα τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν καὶ προδήλως τὴν ἰσότητα τῆς ψήφου. Κατὰ ποίαν λογικὴν εἰς τὰς περιφερείας, αἵτινες ἔχουν κάτω τῶν δέκα ὑποψηφίων, ὁ πολίτης θὰ κρίνῃ ἕναν ὡς ἐκφραστὴν τοῦ κόμματος, καὶ εἰς ἄλλας περιφερείας ὁ πολίτης θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ δύο καὶ τρεῖς ὡς ἐκφραστὰς τοῦ κόμματος. Διὰ τοὺς λόγους αὐτούς, θὰ πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ μονοσταυρία ἢ πολυσταυρία δι’ ὅλας τὰς περιφερείας. Καὶ ἀπὸ ἀπόψεως εὐπρεπείας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ διάκρισις εἰς πληβείους καὶ πατρικίους. Οἱ τῶν Ἀθηνῶν βουλευταὶ νὰ ἔχουν 30 καὶ 40 σταυροὺς καὶ τῆς ἐπαρχίας πολὺ ὀλιγωτέρους σταυρούς. Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς συντάσσομαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου.

§48Ν. ΦΑΡΜΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔλαβον τὸν λόγον, μόνον καὶ μόνον, διὰ νὰ ἀντικρούσω τὸ λεχθέν, ὅτι οἱ ψηφοφόροι τῶν ἐπαρχιῶν δὲν ἔχουν τὴν ὡριμότητα τοῦ ἐκλογικοῦ συλλόγου τῶν Ἀθηνῶν. Διαφωνῶ ἀπολύτως πρὸς τοῦτο, διότι εἰς τὴν πραγματικότητα συμβαίνει τὸ ἀντίθετον, δηλαδὴ ὁ ἐκλογικὸς σύλλογος τῆς ἐπαρχίας εἶναι προηγμένος, ἐνῷ ὅπως ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὰ ἐκλογικὰ ἀποτελέσματα κατὰ κόμματα, ὁ ψηφοφόρος τῶν Ἀθηνῶν δὲν δείχνει τὴν ὡριμότητα τοῦ ψηφοφόρου τῶν ἐπαρχιῶν. Περαιτέρω γεννᾶται τὸ ἐρώτημα διατὶ ἡ πολυσταυρία νὰ περιορισθῇ εἰς τὰς δύο περιφερείας Ἀθηνῶν; Πάντως ὀφείλω νὰ τονίσω, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ ἐπέκτασις τῆς πολυσταυρίας εἰς τὴν ἐπαρχίαν.

§49Ι. ΠΑΠΑΠΕΤΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ζήτημα ἀρχῆς μὲ ὑπεχρεώνει νὰ δηλώσω, ὅτι εἶμαι κεκηρυγμένος ὑπὲρ τῆς καθιερώσεως τῆς πολυσταυρίας καθ’ ἅπασαν τὴν χώραν. Ἀπὸ ὅσα ἐλέχθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην παρὰ τῶν ἀξιοτίμων κ. συναδέλφων, δὲν ἐπείσθην ὅτι ἡ μονοσταυρία πλεονεκτεῖ ἀλλ’ ἀντιθέτως. Ἐνταῦθα δὲν νομοθετοῦμεν διὰ νὰ ἐξυπηρετήσωμεν, τὰ συμφέροντα τῶν ὑποψηφίων ἢ τῶν βουλευτῶν, ἀλλὰ διὰ νὰ δώσωμεν τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ ἀποφασίσῃ ἀπὸ ποῖον καὶ ἀπὸ ποίους ἐκπροσώπους ἐπιθυμεῖ νὰ κυβερνηθῇ. Εἰς τὴν παροῦσαν περίπτωσιν δίδομεν τὴν εὐκαιρίαν τῆς βεβαίας ἐπανεκλογῆς εἰς τοὺς ἀποκτήσαντας ὑπουργικὸν χαρτοφυλάκιον καὶ εἰς τοὺς ἔχοντας μεγάλην οἰκονομικὴν ἐπιφάνειαν. Πρεσβεύομεν, ὅτι ὁ ἐκλογεὺς δέον νὰ εἶναι ἀπολύτως ἐλεύθερος, νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν ἐκτίμησίν του πρὸς ὅσους θέλει ὑποψηφίους, ἀλλὰ ἐν προκειμένῳ, μὲ τὴν διάταξιν περὶ μονοσταυρίας, ἀφαιροῦμεν τὸ δικαίωμα αὐτό. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἀνελευθέρα, ἀντιδημοκρατικὴ καὶ ἀντικοινοβουλευτικὴ πιθανῶς καὶ ἀντισυνταγματική. Παρεσιωπήθη τὸ γεγονὸς ἀπὸ ὅλους τοὺς προλαλήσαντας τῆς κακοδαιμονίας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ μας πολιτεύματος. Θεωρῶ ὡς ἓν ἐκ τῶν κυρίων αἰτίων αὐτῆς, τὴν μονοσταυρίαν. Εἶναι γνωστόν, τοῖς πᾶσι τὸ τί ἐπικρατεῖ μεταξὺ τῶν συναδέλφων τοῦ αὐτοῦ Νομοῦ καὶ τοῦ ἰδίου συνδυασμοῦ. Ἀντιπάθειαι, μίση, κακολογίαι. Πολλάκις τὰς προσπαθείας ἑνὸς βουλευτοῦ τὰς ἐξουδετερώνει ἡ ἀντίδρασις ἄλλου βουλευτοῦ, διότι ὁ ἴδιος δὲν ἔτυχε σταυροῦ προτιμήσεως εἰς τὴν περιοχὴν ἐκείνην διὰ τὴν ὁποίαν φροντίζει ὁ ἄλλος βουλευτής. Τὰ μίση καὶ ἡ διαίρεσις ἡ ἰδική μας ἔχει ἐπεκταθῆ καὶ εἰς τὸν λαὸν καὶ εἰς τὴν Κοινότητα καὶ εἰς τὴν οἰκογένειαν ἀκόμη. Ἐντὸς ὀλίγου θὰ σπεύσωμεν νὰ ζητήσωμεν τὴν ψῆφον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ θὰ παρατηρηθῇ τὸ θλιβερὸν φαινόμενον οἱ ὑποψήφιοι τῶν ἐθνικοφρόνων κομμάτων νὰ ὑβρίζουν καὶ νὰ κακολογοῦν ἀλλήλους, νὰ ὁμιλοῦν στὰ χωριὰ ὁ ἕνας στὸ ἕνα καφενεῖον καὶ ὁ ἄλλος στὸ ἄλλο, καὶ ἀντιθέτως, οἱ ὑποψήφιοι τῆς ἀριστερᾶς θὰ παρουσιάζωνται ὁμονοοῦντες καὶ μεριμνῶντες διὰ τὸν λαὸν καὶ ὄχι διὰ τοὺς ἑαυτούς των. Γίνονται προσπάθειαι νὰ καθιερωθῇ πολυσταυρία εἰς τὰς περιφερείας ἄνω τῶν 10 βουλευτῶν, αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον, διότι ἔναντι τοῦ νόμου οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι καὶ δὲν εἶναι κατωτέρας ποιότητος οἱ ἐκλογεῖς τῶν κάτω τῶν 10 ὑποψηφίων περιφερειῶν. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς πολυσταυρίας καθ’ ἅπασαν τὴν χώραν καὶ οὐχὶ μόνον ὑπὲρ τῶν περιφερειῶν τῆς Πρωτευούσης.

§50Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, λυποῦμαι διότι προέκυψε διαφωνία μεταξὺ ἀγαπητῶν συναδέλφων. Τὸ ζήτημα πρέπει νὰ ἐντοπισθῇ εἰς τὸ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ ἰσχύουσα νομοθεσία, ἐφ’ ὅσον οἱ πλεῖστοι ἐκ τῶν ἐνδιαφερομένων βουλευτῶν ἐπιθυμοῦν τὴν πολυσταυρίαν, διότι ἔχουν ζήσει τὸ θέμα καὶ ἐφ’ ὅσον ἀκόμη καὶ τὸ ἕτερον ἐν τῇ Βουλῇ κόμμα τῶν Προοδευτικῶν εἶναι ὑπὲρ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως. Ἐλέχθη, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ὑπάρχει διαχωρισμὸς καὶ χωρίζονται οἱ ἐκλογεῖς εἰς πληβείους καὶ πατρικίους. Πληβεῖοι εἶναι οἱ ἐκλογεῖς τῶν δύο περιφερειῶν Ἀθηνῶν διότι διὰ νὰ ἐκλέξουν ἕνα βουλευτὴν χρειάζεται βάσις 17– 19.000 καὶ ἑπομένως εὑρίσκονται εἰς ἀδυναμίαν νὰ ἐκλέξουν βουλευτὰς ὅπως ἐκλέγωνται εἰς τὰς ἐπαρχίας μὲ ἀσυγκρίτως μικροτέραν βάσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀδικία εἰς βάρος τῶν ἐκλογέων τῶν δύο περιφερειῶν Ἀθηνῶν. Ἐλέχθη ἐπίσης, ὅτι θεωροῦνται οἱ ἐκλογεῖς τῶν δύο περιφερειῶν δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου προηγμένοι. Ὄχι μεταξὺ ὅλων ὑπάρχει ἀπολύτως ἰσοτιμία. Ἡμεῖς ζητοῦμεν δικαιοσύνην καὶ διὰ τοὺς ἐκλογεῖς τῶν Ἀθηνῶν καὶ διὰ τοὺς βουλευτὰς τῶν Ἀθηνῶν. Διότι ἔχει κανεὶς περισσοτέρας πιθανότητας νὰ λάβῃ ἕνα σταυρὸν ὅταν ἐκλέγωνται 7, 8 βουλευταί, παρὰ ὅταν ἐκλέγωνται 17 ἢ 18. Ἐὰν δὲν δεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν πολυσταυρίαν τότε νὰ εὕρωμεν μίαν μέσην λύσιν νὰ περιορίσωμεν τοὺς σταυρούς. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Μίχας).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§52Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ τονίσω, ὅτι ἡ διάταξις, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, δὲν συγκαταλέγεται μεταξὺ τῶν θεμελιωδῶν ἐκείνων διατάξεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ ἐπιμείνῃ ἀνενδότως. Εἶναι γνωστόν, ἄλλωστε, ὅτι ὡς πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος ἐκλογικοῦ νόμου, δὲν ἰσχύει ἡ πειθαρχία ἐντὸς τῶν Κομμάτων, θὰ ἦτο δὲ παράδοξον ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ καταστήσῃ τὸ θέμα οἱονεὶ θέμα ἐμπιστοσύνης. Εἶμαι, ὅμως, ὑποχρεωμένος, ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις εἰσηγήθη τὴν διάταξιν αὐτήν, ὡς ἐμφανίζεται ἐνώπιον ὑμῶν, νὰ σᾶς ἐξηγήσω διὰ βραχέων τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ τὸ σύστημα τοῦτο. Νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε διεξήχθη, ἐπεσήμανεν ἤδη τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπικαλεσθῶ. Ἐὰν τὰ ἐπικαλοῦμαι αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἶναι ἁπλῶς διὰ νὰ ἐξηγήσω καὶ ὄχι διὰ νὰ προσθέσω τι νέον. Νομίζω, ἐν πρώτοις, καὶ ἐτονίσθη τοῦτο κατὰ τὴν ἀποψινὴν συζήτησιν, ὅτι ἡ πολυσταυρία δημιουργεῖ κατ’ ἀνάγκην μίαν τεχνικὴν δυσχέρειαν, δυναμένην νὰ ὁδηγήσῃ καὶ εἰς ὡρισμένα ἄτοπα. Ἐξετέθη ἐν τῇ Βουλῇ καὶ εἶναι προφανές, ὅτι ἡ διαλογὴ ψηφοδελτίων μὲ πολλοὺς σταυροὺς εἶναι πολὺ δυσχερεστέρα ἀπὸ ἐκείνην ψηφοδελτίων μὲ ἕνα σταυρόν. Ἑπομένως, ἐπιτρέπει καὶ λάθη καὶ ἀνωμαλίας καὶ παρεκτροπάς. Δεύτερον, εἶναι προφανές, κατὰ τὴν ἐμὴν τοὐλάχιστον ἀντίληψιν, ὅτι ἐὰν τὸ σύστημα τῆς μονοσταυρίας ἢ τῆς πολυσταυρίας ἐπρόκειτο νὰ καθιερωθῇ εἰς τὰς μεγάλας περιφερείας τῶν Ἀθηνῶν, τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν, θὰ ἐπεβάλετο νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς ὁλόκληρον τὴν ἐπικράτειαν. Τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Μπασιάκος, περὶ ἰσότητος τῆς ψήφου, μὲ εὑρίσκει ἀπολύτως σύμφωνον καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι πλήρως θεμελιωμένον συνταγματικῶς. Ὅπως καὶ ἂν θέσωμεν τὸ θέμα, τὸ νὰ ἔχῃ ἕνας ἐκλογεὺς τὴν δυνατότητα νὰ ἐκλέξῃ, νὰ δώσῃ προτίμησιν εἰς περισσοτέρους τοῦ ἑνὸς ὑποψηφίους, ἀποτελεῖ πλεονέκτημα τὸ ὁποῖον ἐὰν εὐσταθῇ θὰ ἔπρεπε νὰ ἰσχύσῃ εἰς τὰς μεγάλας περιφερείας. Ἀντιθέτως, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἰσχύσῃ μονοσταυρία ἔπρεπε νὰ ἰσχύσῃ εἰς ὁλόκληρον τὴν ἐπικράτειαν. Νομίζω, ὅτι ἡ ἰσότης τῆς ψήφου ἐπιβάλλει τοῦτο. Ἀλλά, πέραν τούτου ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη ἔννοια ἰσότητος, πολὺ πλέον ἐγγὺς τῆς πραγματικότητος, ἐὰν δὲ τὴν ἐπαναλαμβάνω, τοῦτο συμβαίνει ἁπλούστατα, ἐπειδὴ αἰσθάνομαι τὴν βαρύτητα τοῦ ἐπιχειρήματος αὐτοῦ καὶ τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ καὶ διὰ τὴν ὅλην διαμόρφωσιν τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς χώρας. Γνωρίζετε καλύτερον ἐμοῦ ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχετε ἀσχοληθῇ εἰς τὴν ἐνεργὸν πολιτικὴν ἐπὶ πολὺ περισσότερον χρόνον, ὅτι ἔχουν διαμορφωθῆ δύο εἴδη ὑποψηφίων καὶ τὰ δύο σεβαστά, καὶ τὰ δύο χρήσιμα καὶ ἄξια προσοχῆς. Τὸ ἓν εἶναι οἱ λεγόμενοι ἐξ ἐπαγγέλματος πολιτικοί, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῶν πολιτευομένων εἴτε λόγῳ οἰκογενειακῆς παραδόσεως, εἴτε λόγῳ μακρᾶς ἀσκήσεως τῆς ἐμπράκτου πολιτικῆς, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐξησφαλισμένην σημαντικὴν δύναμιν ἐκλογικήν. Ὑπάρχει καὶ ὁ ἄλλος τύπος τοῦ ὑποψηφίου, τοῦ νέου, τοῦ ἔχοντος ἰδανικὰ νὰ ἐπιτύχῃ εἰς τὴν ζωήν, νὰ ἐπιδιώξῃ μίαν νέαν πολιτικὴν δραστηριότητα καὶ νὰ ἐπιτύχῃ εἰς τὴν φιλοδοξίαν του νὰ μετάσχῃ εἰς τὸν πολιτικὸν βίον τῆς χώρας. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ θέσωμεν τὴν δευτέραν κατηγορίαν τῶν πολιτευομένων εἰς ἥσσονα μοῖραν καὶ τὸ βάρος τῆς ἐκλογικῆς δυνάμεως τῆς μακρᾶς ἀσκήσεως τῆς πολιτικῆς νὰ ρίπτεται καταθλιπτικὸν ἐναντίον τοῦ νέου ἐκείνου ὁ ὁποῖος θέλει νὰ διανοίξῃ τὸν δρόμον πρὸς τὴν Βουλήν. Νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ ἐπεσημάνθη ἰδιαιτέρως ἀπὸ τὸν κ. Κασιμάτην καὶ εἶναι σοβαρώτατον. Δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον. Νομίζω, ὅτι ἐπαρκῶς συνώψισα τὰς σκέψεις, αἱ ὁποῖα ὑπηγόρευσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ τὸ ἄρθρον 2 ὑπὸ τὴν μορφήν του τὴν σημερινήν. Τελευτῶν, θέλω νὰ δηλώσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν θὰ ὑποταχθῇ εἰς τὴν βούλησιν τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς.

§53Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιθυμῶ νὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους συναδέλφους, διότι ἡ Βουλὴ ἐφωτίσθη καὶ διότι τὸ θέμα δὲν εἶναι οὐσιαστικὸν ἢ νὰ παραιτηθοῦν ἢ νὰ ὁμιλήσουν δι’ ὀλίγων διὰ νὰ τελειώνωμεν. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, τὴν Προεδρικὴν ἕδραν, καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Δ. Θανόπουλος).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, συμφωνεῖτε μὲ τὴν παράκλησιν τοῦ κ. Παπαληγούρα;

§55ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσάγεται τὸ ἄρθρον 2 ὡς ἐτροποποιήθη...

§57Α. ΔΗΜΗΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ μειονεκτήματα τῆς πολυσταυρίας εἶναι περισσότερα ἀπὸ τὰ μειονεκτήματα τῆς μονοσταυρίας. Θεωρητικῶς, εἶμαι ὑπὲρ τῆς μονοσταυρίας. Πρακτικὴ ὅμως σκέψις μὲ ἀναγκάζει νὰ εὕρωμεν ἕνα τρόπον λύσεως τοῦ θέματος. Δεδομένου, ὅτι ἡ μονοσταυρία ἴσχυσε πάντοτε εἰς ὅλας τὰς περιφερείας αἱ ὁποῖαι ἐκλέγουν κάτω τῶν 10 βουλευτῶν, νὰ δεχθῶμεν τοῦτο: Εἰς ὅσας περιφερείας ἐκλέγονται ἄνω τῶν 10 βουλευτῶν νὰ ἰσχύῃ ἡ δισταυρία καὶ εἰς ὅσας ἐκλέγονται κάτω τῶν 10 νὰ ἰσχύῃ ἡ μονοσταυρία.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὴν ἀπωτέραν τροπολογίαν περὶ διαγραφῆς τοῦ ἄρθρου 2.

§59Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κατόπιν τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἡ τροπολογία αὐτή, κ. Πρόεδρε, εἶναι ἄνευ ἀντικειμένου.

§60Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἡ διαγραφὴ ὅλου τοῦ ἄρθρου δὲν εἶναι ἡ ἀπωτέρα. Ἡ ἀπωτέρα τροπολογία θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἡ τροπολογία τῆς πολυσταυρίας, μετὰ ἔρχεται τῆς δισταυρίας καὶ μετὰ ἔρχεται τῆς μονοσταυρίας. Διότι ἐὰν δεχθῶμεν νὰ ἀπορριφθῇ ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον, τότε δὲν θὰ ὑπάρχῃ περίπτωσις νὰ συζητήσωμεν οὔτε τὴν πρότασιν περὶ δισταυρίας.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀσφαλῶς δὲν ὑπάρχει.

§62Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ὑπάρχει ἡ τροπολογία τοῦ κ. Δημητράτου περὶ δισταυρίας, ἡ ὁποία ἐπροτάθη προφορικῶς.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ καὶ ἐπὶ τῆς τροπολογίας αὐτῆς.

§64Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὸν παραμερισμὸν τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου καὶ τῆς πολυσταυρίας, ἔχομεν τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ἔκαμαν οἱ κ.κ. Κ. Ράλλης καὶ Α. Δημητρᾶτος, περὶ δισταυρίας. Ἐὰν θέλωμεν νὰ καταλήξωμεν εἰς μίαν λύσιν νὰ δεχθῶμεν αὐτὴν τὴν λύσιν τῆς δισταυρίας εἰς ὅσας περιφερείας ἐκλέγονται ἄνω τῶν 10 βουλευτῶν.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ ἤθελε νὰ κάμῃ καμμίαν παρατήρησιν;

§66Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Νομίζω, ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Πρωτοπαπαδάκη εἶναι ἡ περισσότερον ἐγγὺς πρὸς τὴν λογικήν, προκειμένου νὰ ἀρχίσωμεν τὴν ψηφοφορίαν ἀπὸ τὴν ἀκραίαν τροπολογίαν. Ἡ ἀκραία, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὡς ἐμφανίζεται, εἶναι ἡ πολυσταυρία καὶ νομίζω, ὅτι ἀπὸ ἐκεῖ πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις. Ἐὰν ἡ πολυσταυρία ἀπορριφθῇ, θὰ ἔχωμεν κατόπιν τὴν δευτέραν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν εἰσηγήθη ὁ κ. Δημητρᾶτος καὶ ὁ κ. Ράλλης, καὶ ἐν τέλει, τὴν τροπολογίαν τὴν ἰδικήν μου.

§67Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἤθελα νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι βεβαίως αὐτὴ εἶναι ἡ τάξις καὶ τὴν ὑπεστήριξα, ὅταν ὅμως ὑπάρχῃ μία συμβιβαστικὴ πρότασις, ἡ ὁποία εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συγκεντρώσῃ παμψηφίαν, ἂς μὴ τηρήσωμεν τὴν τακτικὴν αὐτήν. Εἶναι δὲ ἐνδεχόμενον, ἐφ’ ὅσον δὲν λαμβάνεται ἀπόφασις διὰ τὴν ἀκραίαν περίπτωσιν τῆς πολυσταυρίας, νὰ ληφθῇ ἀπόφασις ἐν ὁμοφωνίᾳ διὰ τὴν περίπτωσιν τῶν δύο σταυρῶν. Ἐνῷ ἐὰν ἀπορριφθῇ ἡ περίπτωσις τῆς πολυσταυρίας εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἔχωμεν καὶ πάλιν ἄλλην διένεξιν. Δι’ αὐτό, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τὸν κανόνα καὶ ἀπὸ τὴν τακτικήν, ἡ ὁποία ἰσχύει εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, καὶ ἐὰν διαπιστοῦται συμφωνία εἰς τὸν μέσον αὐτὸν ὅρον τῆς δισταυρίας εἰς τὴν περιφέρειαν Ἀθηνῶν τὴν Αʹ καὶ Βʹ, τότε νὰ τελειώνωμεν.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Γκίκας, ἔχει τὸν λόγον.

§69Σ. ΓΚΙΚΑΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις τῆς δισταυρίας περιέχει μόνον μειονεκτήματα καὶ ἔναντι τῆς μονοσταυρίας καὶ τῆς πολυσταυρίας. Ἑπομένως, παρακαλῶ νὰ προχωρήσετε, κ. Πρόεδρε, εἰς τὴν ἀκραίαν λύσιν ὅπως εἴπατε, καὶ νὰ ἐπιλεγῇ ἓν ἐκ τῶν δύο συστημάτων διότι τὰ ἄλλα ἔχουν μειονεκτήματα.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ράλλης.

§71Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μὲ τὸν κ. Γκίκαν. Ἔχω κάμει ἐκλογὰς καὶ μὲ τὰ δύο συστήματα καὶ ἔχω καταλάβει πρώτας θέσεις καὶ μὲ μονοσταυρίαν καὶ μὲ πολυσταυρίαν. Συνεπῶς τὸ θέμα εἶναι προσωπικόν, καὶ δι’ αὐτὸ προτιμῶ πολυσταυρίαν διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τοὺς ὁποίους ὅμως δὲν ἐξήγησε καλῶς. Τὸ πρῶτον θέμα εἶναι τὸ θέμα ὅτι μὲ τὸν μονὸν σταυρὸν ὁ ἐκλογεὺς δὲν ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ ψηφίσῃ ἄγνωστον ὑποψήφιον παρουσιαζόμενον διὰ πρώτην φοράν, διότι ἐπειδὴ ἔχει τὴν ἐκ τοῦ παρελθόντος δέσμευσιν μεταξὺ ἑνὸς γνωστοῦ ὑποψηφίου, μὲ τὸν ὁποῖον συνδέεται ἐκ παρελθουσῶν ἐκλογῶν, καὶ ἑνὸς νέου ὑποψηφίου, τὸν ὁποῖον τιμᾷ, ἐὰν τεθῇ εἰς τὸ δίλημμα θὰ ψηφίσῃ τὸν παλαιόν. Συνεπῶς καὶ τὸ ὑποστηριχθὲν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ ὑποστηριχθὲν ἀπὸ τὸν κ. Κασιμάτην ἀποδεικνύεται ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ βοηθήσωμεν εἰς τὰς μεγάλας περιφερείας τὴν εἴσοδον ἀγνώστων νέων, οἱ ὁποῖοι εἶναι δυνατὸν νὰ διαπρέψουν εἰς τὴν πολιτικήν, θὰ πρέπει νὰ καθιερώσωμεν τὸ σύστημα τῆς πολυσταυρίας. Ὡς πρὸς τὸ θέμα τῆς διακρίσεως μεταξὺ ψηφοφόρων πληβείων καὶ πατρικίων, λυποῦμαι ὅτι ἀνέκυψεν αὐτὸ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο ὀρθὸν νὰ ἀνακύψῃ. Ὁ σταυρὸς εἶναι τὸ μειονέκτημα πάντων τῶν ἀναλογικῶν συστημάτων, τὸ μειονέκτημα αὐτὸ εἶναι μειονέκτημα εἴτε εἶναι εἷς ὁ σταυρὸς εἴτε εἶναι πολλοὶ οἱ σταυροί. Ἠναγκάσθησαν αἱ Βουλαὶ νὰ καθιερώσουν εἰς τὰς ἐπαρχίας τὸν ἕνα σταυρὸν καὶ νὰ μὴ υἱοθετήσουν τὸ ἀρχῆθεν ἰσχῦσαν σύστημα τῆς πολυσταυρίας διὰ τὴν ἄμυναν ἐναντίον τῆς ἀθεμίτου συναλλαγῆς, εἰς Νομοὺς μάλιστα, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦνται ἀπὸ πλείονας τῶν δύο ἐπαρχιῶν. Ὅταν ὑπῆρχεν ἡ πολυσταυρία ἐγένετο ἀθέμιτος ἀνταλλαγὴ μεταξὺ ὑποψηφίων δύο μικρῶν ἐπαρχιῶν διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ ἐπιβληθοῦν εἰς τοὺς δύο ἢ τοὺς τρεῖς ὑποψηφίους τῆς μεγάλης ἐπαρχίας, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσουν καὶ νὰ ὁμονοήσουν. Κατέληξε, λοιπόν, νὰ δεχθῶμεν εἰς τὰς περιφερείας αὐτάς, πλὴν Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης, τὸν μονὸν σταυρόν, διότι ἡ πολυσταυρία ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἀθέμιτον συναλλαγὴν ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων. Αὐτὴ ἡ ἀθέμιτος συναλλαγὴ εἶναι ἀδύνατον νὰ συμβῇ εἰς τὰς μεγάλας πόλεις, ὄχι διότι οἱ ψηφοφόροι ἐδῶ εἶναι πλέον μορφωμένοι, ὅπως ὑπεστήριξεν ὁ κ. Φαρμάκης ἢ διότι εἶναι οἱ ὀλιγώτερον μορφωμένοι, διότι αὐτὸ δὲν τὸ δέχομαι νὰ διακρίνωμεν τοὺς Ἕλληνας εἰς μορφωμένους καὶ ἀμορφώτους, ἐφ’ ὅσον ὅλοι εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου, ἀλλὰ διότι ἐδῶ δὲν ὑπάρχει ἡ αὐτὴ γεωγραφικὴ κατανομή, διότι αἱ δύο περιφέρειαι ἐδῶ μαζὶ ἔχουν 900.000 ἐγγεγραμμένους ψηφοφόρους καὶ συνεπῶς εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ κάθε εἴδους συναλλαγή. Ὅταν, λοιπόν, ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος ἰσχύει εἰς τὴν ἐπαρχίαν διὰ τὴν καθιέρωσιν τοῦ μονοῦ σταυροῦ, δὲν ἰσχύῃ εἰς τὰς Ἀθήνας, δὲν βλέπω διατὶ θὰ πρέπει τὸ μειονέκτημα τῆς ἐπαρχίας, τὸ ὁποῖον ὅμως ἔχει ἕνα λόγον, τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς ἀθεμίτου συναλλαγῆς, νὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν ἐδῶ ὅπου δὲν ὑπάρχει ὁ λόγος αὐτός. Τὸ 1956, κ. Πρόεδρε, ὑπῆρχε καὶ ἡ μονοσταυρία εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ἐξελέγην τότε δεύτερος εἰς τὸ ψηφοδέλτιον. Μετὰ τὴν ἐκλογὴν δὲν μὲ ἐχαιρετοῦσε τὸ σύνολον τῶν συνυποψηφίων τῶν μὴ ἐκλεγέντων διότι ἦτο φυσικὸν νὰ ζητῶ ἕνα σταυρὸν διὰ τὸν ἑαυτόν μου, διότι δὲν ἤμην τόσον ἀφελὴς ὥστε νὰ ζητῶ τὴν ψῆφον τοῦ κόμματος καὶ ἕνα σταυρὸν δι’ ἄλλον συνυποψήφιον. Μὲ τὴν πολυσταυρίαν αἱ σχέσεις εἶναι ἀγαθώτεραι. Μὲ τὴν δισταυρίαν φοβοῦμαι, ἐὰν τὴν εἰσαγάγωμεν, ὅτι θὰ δημιουργήσωμεν καὶ ἐδῶ τὴν ἀθέμιτον συναλλαγήν, διότι θὰ λέμε, δῶσε ἕνα σταυρὸν εἰς τὸν ἑαυτόν μου καὶ θὰ δώσω καὶ ἐγὼ εἰς ἐσένα. Πρέπει νὰ παραμείνῃ κατὰ τὴν γνώμην μου τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο σύστημα, ἐγὼ δὲ προσωπικῶς εἶμαι ὑπὲρ τῆς πολυσταυρίας ὄχι διότι θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου πατρίκιον οὔτε πληβεῖον οὔτε περισσοτέραν προσωπικότητα ἔχω ἀπ’ ὅ,τι ἔχει ὁ κύριος Τρικούπης, ἢ ὁ κ. Θεοτόκης, ἢ ὁ κ. Δοδόπουλος, θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου ἴσον μὲ τοὺς προαναφερθέντας κυρίους, ἀλλὰ διότι νομίζω, ὅτι ἡ πολυσταυρία θὰ ἀποκλείσῃ αὐτὴν τὴν ὀξεῖαν προσωπικὴν ἀντίθεσιν, ἡ ὁποία εἰς τὰς ἐπαρχίας ἔχει ἐπιβληθῆ ἐξ ἄλλων λόγων, ἀλλὰ εἰς τὰς Ἀθήνας οὐδεμία ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ εἰσαγάγωμεν αὐτὰ τὰ καινὰ δαιμόνια.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν ἀντιρρήσεις, θὰ τεθοῦν εἰς ψηφοφορίαν κατὰ τὴν ἑξῆς σειράν, πρῶτον, ἡ πρότασις τῶν κ.κ. Τσάτσου κλπ. περὶ πολυσταυρίας, προκειμένου περὶ τῶν περιφερειῶν αʹ καὶ βʹ Ἀθηνῶν, δεύτερον, ἀπορριπτομένης τυχὸν αὐτῆς θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἄλλη πρότασις τοῦ κ. Δημητράτου περὶ δισταυρίας καί, τρίτον, ἀπορριπτομένης καὶ αὐτῆς μένει ὡς ἔχει διατυπωθῆ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὸ ἄρθρον 2.

§73Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναγνώσητε πῶς εἶναι διατυπωμένη ἡ πρώτη πρότασις.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει δυστυχῶς γραπτή, ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν κατὰ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ἐφ’ ὅσον εἴμεθα σύμφωνοι, ἀποφάσει τῆς Βουλῆς, νὰ συζητηθῇ καὶ νὰ ψηφισθῇ τροπολογία, καίτοι μὴ τυπωθεῖσα καὶ μὴ διανεμηθεῖσα.

§75Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ἡ ἐκλογικὴ νομοθεσία προβλέπει εἰς τὰς περιφερείας ἐκείνας τὴν πολυσταυρίαν, τίθεται ὑπὸ ψηφοφορίαν ἡ πρότασις περὶ διαγραφῆς τοῦ ἐδαφίου 2 τοῦ ἄρθρου 2. Οἱ ψηφίζοντες ὑπὲρ τῆς διαγραφῆς ψηφίζουν ὑπὲρ τῆς πολυσταυρίας εἰς τὴν περιφέρειαν ὅπου ἐκλέγονται ἄνω τῶν 10 βουλευτῶν. Οἱ ψηφίζοντες ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ ἐδαφίου 2 τοῦ ἄρθρου 2 ψηφίζουν ὑπὲρ τοῦ ἄρθρου 2.

§76Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὅπως ἔχει διατυπώσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ ἄρθρον 2 ἔχει 5 ἢ 6 παραγράφους. Θὰ ἐρωτηθῶμεν διὰ μίαν ἑκάστην παράγραφον ἐὰν τὴν ψηφίζωμεν ἢ τὴν καταψηφίζωμεν καὶ θὰ ψηφίσωμεν κατόπιν τὸ ἄρθρον ἐν τῷ συνόλῳ του.

§77Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ διαδικασία, ἀλλὰ ἐκείνη τὴν ὁποίαν καθωρίσατε σεῖς. Ὑπάρχει πρότασις, ἡ ὁποία ἐὰν γίνῃ δεκτὴ θέτει ἐν ἰσχύϊ τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν. Δηλαδή, πολυσταυρία εἰς περιφερείας μὲ ὑποψηφίους ἄνω τῶν 10 βουλευτῶν. Ἐὰν ἀντιστρόφως αὐτὴ ἀπορριφθῇ, τότε θὰ τεθοῦν εἰς ψηφοφορίαν αἱ ἄλλαι τροπολογίαι ἥσσονας ἐμφανίσεως. Τώρα, ἐὰν τὸ ἄρθρον 2 ἔχῃ καὶ ἄλλας παραγράφους, θὰ συζητήσωμεν ἀφοῦ γίνῃ ἡ ψηφοφορία. Καὶ ὅταν καθορισθῇ πλέον ἡ θέλησις, ἡ βούλησις τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, ὅσον ἀφορᾷ αὐτὸ τὸ σημεῖον, τότε θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν τὴν ἄλλην, ἐὰν χρειάζεται, διότι ἠμπορεῖ τὸ ἄρθρον 2 νὰ γίνῃ δεκτόν.

§78Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ γίνῃ μία διευκρίνισις. Ἐὰν γίνῃ δεκτὴ ἡ διαγραφὴ τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 101, τότε, θὰ πρέπει νὰ ἀναμορφωθῇ ὅλο τὸ ἄρθρον.

§79Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡμεῖς ἀποχωροῦμε, διὰ νὰ μὴ παριστάμεθα κατὰ τὴν ψηφοφορίαν. (Ἅπαντες οἱ βουλευταὶ τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν ἀποχωροῦν).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις καθ’ ἣν προκειμένου περὶ περιφερειῶν αἱ ὁποῖαι ἐκλέγουν ἄνω τῶν 10 βουλευτῶν, νὰ ἰσχύσῃ τὸ σύστημα τῆς πολυσταυρίας. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν, παρακαλῶ, νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Τίθεται τὸ ἐρώτημα καὶ ἀντιθέτως, παρακαλῶ οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πολυσταυρίαν, ὅπως ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἑπομένως, γίνεται δεκτὴ ἡ πρότασις περὶ πολυσταυρίας εἰς τὰς περιφερείας εἰς τὰς ὁποίας ἐκλέγονται ἄνω τῶν 10 βουλευτῶν.

§81Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Κατὰ συνέπειαν, ὡς παράγραφος 2 θὰ τεθῇ ἡ παλαιὰ διάταξις.

§82Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τυπικὴν συμπλήρωσιν θὰ ζητήσω τοῦ ἄρθρου 2. Ἡ συμπλήρωσις αὐτὴ εἶναι ἀπαραίτητος μετὰ τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ παλαιοῦ ἄρθρου 109 τοῦ νόμου τοῦ 1961 ἐκ τοῦ Ν.Δ. 4274. Εὔχομαι καὶ ἐλπίζω, ὅτι δὲν θὰ παραστῇ ἀνάγκη χρησιμοποιήσεως λευκῶν ψηφοδελτίων κατὰ τὰς ἐκλογάς. Εἰς τὴν περίπτωσιν ὅμως κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς ἀπομεμακρυσμένα τμήματα, ἐλλείψει ψηφοδελτίων κομματικῶν, θὰ παραστῇ ἀνάγκη χρησιμοποιήσεως λευκῶν ψηφοδελτίων ὑπὸ τὰς ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας διαγράφει τὸ ἄρθρον 47 τοῦ Ν.Δ. 4274, εἶναι ἀνάγκη εἰς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον νὰ περιληφθοῦν διατάξεις, αἱ ὁποῖαι θὰ συμπληρώσουν τὰς ἀτελεῖς ἐν προκειμένῳ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 47. Διότι τὸ ἄρθρον 47, κ. Πρόεδρε, τὸ ὁποῖον ὁρίζει πότε καὶ ὑπὸ ποίας διατυπώσεις ἐπιτρέπεται χρησιμοποίησις λευκῶν ψηφοδελτίων, ὁρίζει εἰς τὴν παράγραφον 4 τὰ ἑξῆς: «Ὁ ἐκλογεύς, λαμβάνων παρὰ τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς ... (ἀναγινώσκει)... διὰ τῆς χειρός του». Καὶ ἀνακύπτει τὸ ζήτημα, ποία θὰ εἶναι ἡ συμπλήρωσις τοῦ ψηφοδελτίου, διὰ τὴν ὁποίαν οὔτε τὸ Ν.Δ. 4274, οὔτε τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον ἔχει προβλέψει. Βεβαίως τὸ ἄρθρον 109 τοῦ ἰσχύοντος σήμερον Δ)τος 531)1961 εἶχε προβλέψει, δεδομένου ὅμως, ὅτι ὁ νόμος 4274 ἔταξεν ὅλως διαφορετικὰς προϋποθέσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐπιτρέπεται κατ’ ἀρχὴν ἡ χρησιμοποίησις τῶν λευκῶν ψηφοδελτίων, εἶναι ἀνάγκη συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ συζητουμένου ἄρθρου διὰ νὰ καθορισθῇ πῶς θὰ γίνῃ ἡ συμπλήρωσις τοῦ λευκοῦ ψηφοδελτίου εἰς ἃς περιπτώσεις κατὰ τὸ ἄρθρον 47 τοῦ Ν.Δ. 4274 θὰ παραστῇ ἀνάγκη χρησιμοποιήσεως λευκῶν ψηφοδελτίων. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη περίπου νὰ ἐπαναληφθοῦν αἱ διατάξεις τῆς διαγραφομένης σήμερον παραγράφου 6 τοῦ ἄρθρου 109 τῆς ἰσχυούσης κωδικοποιήσεως, ἡ ὁποία ὁρίζει τὰ ἑξῆς: «Χειρόγραφον ψηφοδέλτιον ἀναγράφον μόνον τὸ ὄνομα τοῦ συνδυασμοῦ ... (ἀναγινώσκει)...». Ταῦτα πάντα σήμερον δὲν προβλέπονται μετὰ τὴν διαγραφὴν τοῦ ἄρθρου 109 καὶ τῆς παραγράφου 6 ἐφ’ ὅσον οὔτε ὁ νόμος 4274 προέβλεψε περὶ τοῦ τρόπου συμπληρώσεως τοῦ λευκοῦ ψηφοδελτίου, οὔτε τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον ἐν ἄρθρῳ 2 ἔχει ἐπίσης προβλέψει περὶ αὐτοῦ. Νομίζω, λοιπόν, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ προηγουμένως ἀπεδέχθη ὅτι ὁ ψηφοφόρος ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκφράσῃ τὴν προτίμησίν του εἰς τὰς περιφερείας, τὰς ἐκλεγούσας ἄνω τῶν 10 βουλευτῶν ὑπὲρ περισσοτέρων ὑποψηφίων, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προστεθῇ παράγραφος εἰς τὸ ἄρθρον 2, ὅπως ἔχει εἰς τὴν τροπολογίαν τῶν ἀξιοτίμων κ. Ὑπουργῶν, λέγουσα τὰ ἀκόλουθα: «Εἰς τὰ κατὰ τοῦ ἄρθρου 47 Ν.Δ. 4274 λευκὰ ψηφοδέλτια, ὁ ἐκλογεὺς ἀναγράφει τὸ ὄνομα τοῦ κόμματος ἢ τοῦ συνασπισμοῦ ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ψηφίζει καὶ τὸ ὀνοματεπώνυμον τοῦ ὑποψηφίου ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐπιθυμεῖ νὰ ἐκφράσῃ τὴν προτίμησίν του κατὰ τὰ ἐν παραγράφῳ 2 τοῦ ἄρθρου τούτου ὁριζόμενα, δυνάμενος νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν ἀναγραφὴν μόνον τοῦ ὀνόματος τοῦ ὑποψηφίου ὁπότε τὸ ψηφοδέλτιον ὑπολογίζεται εἰς τὴν δύναμιν τοῦ συνδυασμοῦ εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκει ὁ ἀναγραφόμενος ὑποψήφιος καὶ ὡς ψῆφος προτιμήσεως ὑπὲρ τούτου.

§83Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Πράγματι ὑπάρχει κενὸν εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, ἀλλὰ ἂς μὴ τὸ συζητήσωμεν τὸ θέμα αὐτὸ ἀπόψε. Αὔριον θὰ τὸ θέσω ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς.

§84Α. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς ποὺ ἐψήφισαν οἱ στρατιῶται δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ θέσουν σταυρὸν προτιμήσεως, διότι ἐφ’ ὅσον ἐψήφιζον τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρέτουν καὶ ὄχι τοὺς ὑποψηφίους τῆς ἐκλογικῆς των περιφερείας, ἦτο φυσικὸν νὰ μὴ γνωρίζουν τοὺς ὑποψηφίους βουλευτάς. Ἐὰν ἐψήφιζον τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας των τότε θὰ ὑπῆρχε κἄποια δικαιολογία, νὰ τοὺς δοθῇ τὸ δικαίωμα σταυροῦ προτιμήσεως. Ἂν καὶ τότε ἐγὼ θὰ ἤμην ἀντίθετος διότι θὰ ἐγένοντο πολλαὶ ἐπεμβάσεις. Ἐφ’ ὅσον ὅμως οἱ στρατιῶται θὰ ψηφίσουν τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας ὅπου θὰ ὑπηρετοῦν δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ θέσουν καὶ σταυρὸν προτιμήσεως. Δι’ αὐτὸ προτείνω νὰ διαγραφῇ ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν διάταξιν 531.

§85Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Νομίζω, ὅτι τὸ θέμα αὐτὸ συνάπτεται μὲ τὸ θέμα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ καὶ ὄχι μὲ τοὺς σταυροὺς προτιμήσεως. Ὅταν θὰ συζητήσωμεν τὸ θέμα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ τότε θὰ τὸ συζητήσωμεν καὶ αὐτό.

§86ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν θίγεται τὸ θέμα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ.

§87Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ παράγραφος 3 τοῦ ἄρθρου 149 τοῦ Β.Δ. 531)1961 περὶ κώδικος ἐκλογικῆς νομοθεσίας προκειμένου περὶ τῶν στρατιωτικῶν, Δημοσίων ὑπαλλήλων κλπ., ὥριζεν ὅτι «οἱ κατὰ τὰ ἀνωτέρω ἐκλογεῖς ψηφίζουν ἐν ᾧ τόπῳ ὑπηρετοῦν κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας τοὺς συνδυασμοὺς ἢ μεμονωμένους ὑποψηφίους τῆς ἐκλογικῆς ταύτης περιφερείας». Ὥριζε δηλαδή, ὅτι οἱ ἐκλογεῖς τῆς κατηγορίας ταύτης ψηφίζουν μόνον τοὺς συνδυασμοὺς χωρὶς σταυρὸν προτιμήσεως ὑπὲρ ὡρισμένου ὑποψηφίου. Τὴν διάταξιν ταύτην ἀντικατέστησεν ἡ παράγρ. 5 τοῦ ἄρθρου 52 τοῦ Ν.Δ. 4274)62, ἡ ὁποία ὁρίζει, ὅτι «οἱ ἐκλογεῖς τῆς παρ. 1 τοῦ ἄρθρου 24 τοῦ παρόντος — δηλαδὴ οἱ στρατιῶται κλπ. — ψηφίζουν ὡς καὶ οἱ λοιποὶ ἐκλογεῖς τοὺς ὑποψηφίους τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, εἰς ἣν ὑπηρετοῦσιν». Θεωροῦμεν τὴν τροποποίησιν ταύτην λίαν ἀτυχῆ. Πέραν αὐτοῦ, τὴν θεωροῦμεν ἐπικίνδυνον, διὰ τὴν καλῶς ἐννοουμένην ἔννοιαν τῆς πειθαρχίας, προωρισμένης νὰ δημιουργήσῃ πλεῖστα ὅσα ζητήματα. Ἡ διάταξις αὕτη καθιερώνει τὴν ψηφοθηρίαν εἰς τοὺς στρατιώτας, πρᾶγμα ποὺ δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν ἔννοιαν τῆς πειθαρχίας. Καὶ εἶναι μοιραία συνέπεια τῆς νέας ταύτης διατάξεως ἡ ψηφοθηρία εἰς τοὺς στρατῶνας, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, κινδυνεύουν νὰ γίνουν πεδίον κομματικῶν ἀγώνων. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ περιορίσωμεν τὴν ἐλευθερίαν τῶν ὑποψηφίων, ὅπως, διὰ μέσων νομίμων, ἀσκήσουν τὸ δικαίωμα τῆς διαφωτίσεως τῶν ἐκλογέων τῆς κατηγορίας ταύτης. Πέραν, ὅμως, αὐτοῦ, ἡ διάταξις αὕτη δημιουργεῖ ἄτοπα καὶ κινδύνους, ἀκόμα δὲ καὶ ἀνισότητας μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων. Διότι, ἡ ἐξασφάλισις ψήφων προτιμήσεως καὶ μεταξὺ τῶν στρατιωτῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγάγῃ καὶ θὰ ἀγάγῃ εἰς χρησιμοποίησιν μέσων ἀντικειμένων εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς συνοχῆς πειθαρχίας τοῦ στρατεύματος. Καὶ ἐπειδὴ ἡ προσπέλασις εἰς τοὺς στρατιώτας πρὸς ψηφοθηρίαν, δὲν θὰ εἶναι καὶ τόσον προσιτή, θὰ ἐξαρτηθῇ ἡ ἐξασφάλισις ψήφων προτιμήσεως τῶν ἐκλογέων τῆς κατηγορίας αὐτῆς ἀπὸ γνωριμίας μὲ στελέχη τοῦ στρατεύματος, καθὼς καὶ ἀπὸ παράγοντας, οἱ ὁποῖοι εἰς ὅλους μας θὰ εἶναι γνωστοί, δημιουργουμένης οὕτω ἀνισότητος μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων. Ἀλλ’ εἶναι ἔτι, μᾶλλον ἀτυχής, ἡ διάταξις αὕτη, διότι ὁρίζει, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῆς κατηγορίας αὐτῆς, θὰ δίδῃ ψῆφον προτιμήσεως, ὄχι εἰς τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν οὗτοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι, ἀλλὰ εἰς τοὺς ὑποψηφίους τοῦ τόπου εἰς τὸν ὁποῖον θὰ συμπέσῃ νὰ εὑρίσκωνται τὴν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἀληθῶς ἀκατανόητος, ὅταν καλοῦμεν τὸν στρατιώτην, ὁ ὁποῖος μόλις πρὸ τριμήνου εὑρέθη εἰς τὸν τόπον ὅπου ψηφίζει, νὰ κρίνῃ τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας αὐτῆς, καὶ νὰ ἐκδηλώνῃ προτίμησιν δι’ ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους οὔτε γνωρίζει καὶ τῶν ὁποίων τὸ ὄνομα οὔτε κἂν νὰ ἔχῃ ἀκούσει. Τὸ πῶς θὰ ἀσκήσῃ ὁ ἐκλογεὺς αὐτὸς τὸ σπουδαιότατον αὐτὸ δικαίωμα τῆς προτιμήσεως, εἶναι γνωστόν. Λυποῦμαι νὰ εἴπω, ὅτι καταντᾷ κἄπως κωμικὸς ὁ τρόπος τῆς προτιμήσεως. Οἱ λόγοι αὐτοί, κύριοι βουλευταί, ἤγαγον εἰς τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἐπαναφέρεται ἐν ἰσχύϊ ἡ διάταξις τοῦ νόμου τοῦ 1961, ἡ παράγραφος δηλαδὴ 3 τοῦ ἄρθρου 149 τοῦ 1961, ὡς αὕτη ἤσκησε καὶ ἐφηρμόσθη καὶ καθ’ ἣν οἱ στρατιῶται κλπ. ψηφίζουν μόνον συνδυασμούς, χωρὶς σταυρὸν προτιμήσεως.

§88Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ὁμολογῶ, ὅτι μοῦ κάμνει ἐντύπωσιν, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ποὺ ὑπέγραψαν, ὑπέβαλαν καὶ ἐκεῖνοι ἐπίσης οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὴν τροπολογίαν, πῶς σήμερον ὑπέβαλαν τὴν πρότασιν αὐτήν, πρότασιν, ἡ ὁποία συνεζητήθη νομίζω καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Ν.Δ. 4274, τότε ποὺ ἐψηφίσθη ἡ διάταξις ἡ σήμερον ὑφισταμένη. Διατὶ λοιπὸν ἐπανερχόμεθα, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ εἰλημμένης ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει περὶ εἰλημμένης ἀποφάσεως τῆς Ε.ΡΕ. Θὰ ἔπρεπε ὅμως, ἐφ’ ὅσον ὑποβάλουν αὐτὴν τὴν πρότασιν, νὰ τὴν συμπληρώσουν, διότι εἶναι ἀτελὴς κατὰ τὸ ἑξῆς: Κατὰ ποῖον τρόπον θὰ γίνῃ ὁ ἔλεγχος, ὅτι τὸ ἄλφα ἢ τὸ βῆτα ψηφοδέλτιον εἶναι ψηφοδέλτιον ριφθὲν ἀπὸ στρατιώτην ἢ ἀπὸ πολίτην. Ἐρχόμεθα διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς εἰς τὸ καθεστὼς ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ γνωρίζωμεν τὶ ἔχει ψηφίσει ὁ στρατός, διὰ νὰ ἐπαναληφθοῦν αἱ γνωσταὶ ὕβρεις καὶ συκοφαντίαι, τὰς ὁποίας ἠκούσαμεν ἐναντίον τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων. Ἢ λοιπὸν θὰ πρέπει ἡ διάταξις αὐτὴ νὰ ἰσχύσῃ, ὡς ἰσχύῃ σήμερον, ἢ δ’ ἄλλως θὰ πρέπει οἱ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν πρότασιν τὴν συζητουμένην νὰ χωρήσουν εὐθέως εἰς πρότασιν περὶ τοῦ νὰ μὴ ψηφίζουν οἱ στρατιῶται καθόλου διότι ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ὑποβάλουν εἶναι ἰσοδύναμος —καταλήγει ἐκεῖ, εἰς τὸ νὰ μὴ ψηφίζῃ δηλαδὴ ὁ στρατός.

§89Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀναμφιβόλως εἶμαι ὑπὲρ τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ ἐκλεκτοτέρου τμήματος τοῦ Ἔθνους. Καὶ περὶ αὐτοῦ δὲν γεννᾶται θέμα. Δεύτερον δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ψηφίζουν διὰ σταυροῦ οἱ στρατιῶται, οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν πληροφορίαν οὔτε δεσμὸν ἔχουν μὲ τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας ὅπου ψηφίζουν. Εἶναι δυνατὸν ἕνας μεγάλος ἀριθμὸς στρατιωτῶν νὰ ἀλλάξῃ τὸ φρόνημα τῶν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τέλους ἔχουν κατὰ νοῦν νὰ ἐκλέξουν ὡρισμένους ὑποψηφίους. Βεβαίως θὰ ἦτο δυνατὸν οἱ στρατιῶται νὰ θέτουν σταυρὸν ἐὰν θὰ ἐξέλεγον ὑποψηφίους τῆς περιφερείας των. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ὑπάρχῃ τεχνικὸν ἐμπόδιον καὶ ψηφίζουν ὑποψηφίους τοῦ τόπου ἔνθα ὑπηρετοῦν, δὲν πρέπει ὁ στρατιώτης νὰ θέτῃ σταυρόν. Ἡ Ἤπειρος εἶναι παραμεθόριος περιοχὴ ἔχει 12.000 στρατιώτας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἀλλάξουν τὸ φρόνημα τῶν πολιτῶν.

§90Ν. ΛΑΜΠΡΙΝΑΚΟΣ. Τὸ θέμα τῆς τροπολογίας ἔχει ἀπασχολήσει τὴν Βουλὴν πολλὰς φορὰς καὶ πάντοτε ἐγένετο δεκτὸν ὁ στρατὸς νὰ ψηφίζῃ χωρὶς νὰ δύναται ὁ στρατιώτης νὰ θέτῃ καὶ σταυρὸν προτιμήσεως. Ὅταν ἐψηφίσθη τὸ Ν. Δ. 4274 ἐγεννήθη καὶ τότε τὸ θέμα ἀλλὰ εἰς διαμαρτυρίας συναδέλφων ὁ Ὑπουργὸς ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἀπήντησε, ὅτι ἴσχυε τὸ πλειοψηφικόν. Διὰ τὸ ζήτημα τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ βεβαίως δὲν γεννᾶται ζήτημα, οὔτε ἔχει ἀνάγκην ἡ ψῆφος τοῦ Στρατοῦ συνηγόρων. Συνταγματικὴ καὶ ἠθικὴ ἐπιταγὴ δίδει τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἰς τὸν Στρατόν.

§91Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ποία εἶναι ἡ συνταγματικὴ ἐπιταγή;

§92Ν. ΛΑΜΠΡΙΝΑΚΟΣ. Τὸ ἄρθρον 3.

§93Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Τὸ ἄρθρον 3 ἐπιβάλλει νὰ ἔχῃ ἰδίαν δύναμιν ἡ ψῆφος τοῦ στρατιώτου καὶ τοῦ πολίτου.

§94Ν. ΛΑΜΠΡΙΝΑΚΟΣ. Ἡ ἔννοια τῆς ψήφου δὲν εἶναι αὐτὴ τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζετε. Ἡ ψῆφος πρέπει νὰ ἔχῃ σχέσιν μὲ τοὺς ὑποψηφίους. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ψηφοφόρος νὰ ἔχῃ ἄγνοιαν τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα ψηφίζει. Ἡ τροπολογία πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ καὶ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ διάταξις τοῦ Ν. 1961, διότι ἄλλως ὁ στρατὸς θὰ μεταβληθῇ εἰς στίβον πολιτικῆς. Ὁ στρατιώτης ἔχει τὰς πεποιθήσεις του, καὶ γνωρίζει ποῖον κόμμα θὰ ψηφίσῃ, ἐὰν θὰ ψηφίσῃ Ε.Ρ.Ε. ἢ Ε.Κ., ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν στρατιώτης ἀπὸ τὴν Μακεδονίαν νὰ γνωρίζῃ ποίους ὑποψηφίους θὰ ψηφίσῃ εἰς τὴν Λακωνίαν.

§95Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἄποψιν, ἡ ὀρθοτέρα λύσις τοῦ θέματος θὰ ἦτο ἀναμφιβόλως νὰ ψηφίζουν ὅλαι αὗται αἱ κατηγορίαι ἐκλογέων τοὺς ὑποψηφίους τοῦ τόπου τῆς κατοικίας των. Αὐτὸ βέβαια εἶναι τὸ ὀρθόδοξον. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Ἀλλὰ παρουσιάζει τόσας τεχνικὰς δυσχερείας ὁ τρόπος αὐτὸς τῆς ψηφοφορίας καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ θίξῃ καὶ αὐτὸ ἀκόμη τὸ ἀπόρρητον τῆς ψήφου, εἰς τρόπον ὥστε ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν κατώρθωσα, παρὰ τὸ ὅ,τι προσεπάθησα, νὰ εὕρω τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ κατοχυρώνῃ αὐτὴν τὴν περίπτωσιν. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐδέχετο νὰ συζητήσῃ οἱανδήποτε πρότασιν σχετικήν, ἡ ὁποία θὰ ἐξεπλήρου αὐτοὺς τοὺς ὅρους. Πρὸ λοιπὸν τῆς καταστάσεως αὐτῆς πρέπει νὰ ψηφίζουν τοὺς ὑποψηφίους τοῦ τόπου, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπηρετοῦν. Περαιτέρω, ἐρωτᾶται: Θὰ ἔχουν δικαίωμα νὰ θέσουν σταυρὸν προτιμήσεως; Ὄχι. Ἀλλὰ τὸ «ὄχι» ἔχει κἄποιον ἀντίλογον, ὅτι διὰ τῆς ἀπαγορεύσεως νὰ θέσουν σταυρὸν προτιμήσεως, τὸ ἀπόρρητον τῆς ψήφου των πάει περίπατον. Διότι ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι εἰς ἕνα ἐκλογικὸν τμῆμα ψηφίσουν 5 δημόσιοι ὑπάλληλοι θὰ εἶναι γνωστὸν τί ἐψήφισαν αὐτοὶ οἱ 5. Ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ἀντίρρησις, ἡ ὁποία ὑπάρχει. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θελήσῃ νὰ ἐπαναφέρῃ τὰς διατάξεις τοῦ 1961, δηλαδὴ ὄχι μόνον τῆς παραγράφου 3, ἡ ὁποία ἀναφέρεται εἰς τὴν τροπολογίαν, ἀλλὰ καὶ τῆς παραγράφου 8 τοῦ ἄρθρου 149, ἡ Κυβέρνησίς μας δὲν θὰ εἶχεν οὐδεμίαν ἀντίρρησιν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Χριστόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§97Κ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ἐπιθυμοῦμεν ἢ ὄχι νὰ ψηφίζῃ ὁ στρατὸς —ἐγὼ ἀνέκαθεν ἤμην ὑπὲρ τῆς παροχῆς ψήφου εἰς τὸν στρατὸν— νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέπεσεν εἰς μίαν ἀντινομίαν. Ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ ψηφίζῃ ὁ στρατὸς ἢ νὰ ἐκλέγῃ βουλευτάς; Ζητοῦμεν νὰ ψηφίζῃ. Εἴχομεν παραδεχθῆ, ὅτι τὸ σύνολον τῶν στρατιωτικῶν ψήφων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλῃ τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα. Πῶς εἶναι δυνατόν, λοιπόν, νὰ μεταβάλωμεν τὸ φρόνημα μιᾶς ἐπαρχίας διὰ τῆς ψήφου ἀγνώστων ἐκλογέων πρὸς ἀγνώστους ὑποψηφίους;

§98Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπειδή, κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἰσηγήθην τὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν οἱ κ.κ. συνάδελφοι θέλουν νὰ καταργήσουν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν διατὶ τότε τὴν εἰσηγήθην. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὅταν ἐψηφίζετο ἡ ἐν λόγῳ διάταξις εἴχομεν ὑπ’ ὄψει μας τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Αὐτὸ ὅμως οὐδεμίαν σημασίαν εἶχε διὰ τὴν θέσπισιν τῆς διατάξεως ὡς ἰσχύει σήμερον. Κατελήξαμεν εἰς τὴν διάταξιν ταύτην διότι υἱοθέτησις πάσης ἄλλης διατάξεως σχετικῶς μὲ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ θὰ ἦγεν εἰς παραβίασιν τοῦ μυστικοῦ τῆς ψηφοφορίας τῶν ψηφιζόντων δι’ εἰδικῶν καταστάσεων. Ἐγένοντο τότε δύο σκέψεις. Ἡ πρώτη ἦτο νὰ ψηφίζουν οἱ δι’ εἰδικῶν καταστάσεων ψηφίζοντες, τοὺς ὑποψηφίους τοῦ τόπου ἀπὸ τὸν ὁποῖον κατάγονται καὶ ἡ δευτέρα νὰ ψηφίζουν τοὺς ὑποψηφίους τοῦ τόπου ὅπου ὑπηρετοῦν θέτοντες καὶ σταυρὸν προτιμήσεως. Προετιμήθη ἡ δευτέρα ἄποψις διότι ἐξησφάλιζε τὸ μυστικὸν τῆς ψηφοφορίας. Ἡ ψήφισις τῶν ὑποψηφίων τοῦ τόπου ὅπου ὑπηρετοῦν ἄνευ σταυροῦ θὰ ἦγεν εἰς τὴν παραβίασιν τοῦ μυστικοῦ τῆς ψηφοφορίας, διότι θὰ ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιηθοῦν ἰδιαίτερα ψηφοδέλτια, ἢ τοὐλάχιστον ἰδιαίτεροι φάκελλοι. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους κατελήξαμεν εἰς τὴν σκέψιν οἱ ψηφοφόροι τῆς κατηγορίας αὐτῆς νὰ ψηφίζουν τοὺς ὑποψηφίους τοῦ τόπου, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπηρετοῦν καὶ νὰ θέτουν σταυρὸν προτιμήσεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει σήμερον οἱ ψηφίζοντες δι’ εἰδικῶν καταστάσεων δὲν θὰ εἶναι ὅσοι ἦσαν εἰς τὰς περασμένας ἐκλογάς, διότι οἱ πολῖται τῆς κατηγορίας αὐτῆς θὰ δύνανται νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς τακτικοὺς καταλόγους, ἐφ’ ὅσον ὡς προϋπόθεσις εἶναι νὰ κατοικοῦν μόνον δύο ἔτη εἰς τὴν περιφέρειαν ὅπου θὰ ἀσκήσουν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα. Διὰ τοὺς στρατιώτας, ὡς γνωστόν, ὑπάρχει ἡ δέσμευσις τοῦ τριμήνου.

§99Θ. ΚΟΝΙΤΣΑΣ. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ κ.κ. συνάδελφοι καὶ τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω δὲν ἀφορᾷ μόνον τὴν ψῆφον τοῦ Στρατοῦ, ἀλλὰ γενικώτερον ὅλων ἐκείνων τῶν κατηγοριῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσουν διὰ καταστάσεων. Ὁ κ. Ράλλης εἶπεν, ὅτι θὰ πρέπει καὶ οἱ ψηφοφόροι τῶν κατηγοριῶν αὐτῶν νὰ θέσουν σταυρὸν προτιμήσεως, διότι ἄλλως φοβεῖται τὴν παραβίασιν τοῦ μυστικοῦ τῆς ψηφοφορίας. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα εἶναι ἀσύστατον. Καὶ οἱ ἁπλοῖ ψηφοφόροι ἐὰν θέλουν δὲν θέτουν σταυρὸν προτιμήσεως, τοῦτο δὲ συμβαίνει εἰς πολλὰς περιπτώσεις. Συνεπῶς, δὲν δύναται νὰ διαγνωσθῇ ποῖος ἐψήφισε διὰ ψηφοδελτίων εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχει σταυρὸς προτιμήσεως. Παρακαλῶ, λοιπόν, νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία.

§100Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι, διότι συνάδελφοι, ὑποστηρίζοντες ὅτι ὁ στρατὸς πρέπει νὰ ψηφίσῃ χωρὶς νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσῃ προτίμησιν ὑπὲρ ἑνὸς ὑποψηφίου, ἐχρησιμοποίησαν ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπανειλημμένως ἔχομεν ἀκούσει ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ε.Κ. Λυποῦμαι, εἰλικρινῶς.

§101Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἡμεῖς λυπούμεθα, δι’ αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε.

§102Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἠκούσατε, κήριοι συνάδελφοι, ἐπιχειρήματα, κατὰ τὰ ὁποῖα θὰ γίνουν οἱ στρατιῶται πεδία κομματικῶν ἀνταγωνισμῶν. Καὶ ὅλα αὐτὰ τὰ ἠκούσατε καὶ τὰ ἔχομεν ἀκούσει αὐτὰ καὶ ἀπὸ τὴν Ε.Κ. Νὰ λυπῆσθε, λοιπόν, διὰ τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα λέγετε. Νομίζω, ὅτι — καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἠμπορῇ καλύτερον ὅλων ἡμῶν νὰ μᾶς εἴπουν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης — ἡ ἰσότης ἡ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καθοριζομένη, δὲν ἐπιτρέπει νὰ στερήσωμεν τὸν στρατὸν ἀπὸ τὸ νὰ ἐκφράσῃ τὴν προτίμησίν του ὑπὲρ ἑνὸς ὑποψηφίου.

§103ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ.....

(Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§104Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἀπορῶ, πῶς μὲ διακόπτετε. Θὰ ὁμιλήσω, κύριε συνάδελφε, διότι ἔχω τὸ δικαίωμα. Δὲν δέχομαι διακοπάς.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κανεὶς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διακόπτῃ τὸν ἀγορεύοντα. Σᾶς παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε.

§106Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἐγὼ θὰ ἤθελον μὲ πολὺ ἐνδιαφέρον νὰ ἀκούσω τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§107Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Τὴν εἶπον.

§108Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Περὶ τῆς ἰσότητος ἐννοῶ. Ἐάν, ὅμως, πρόκειται νὰ ἀποκλείσωμεν τὸ δικαίωμα, νὰ ἐκφράσῃ καὶ ὁ στρατὸς ἢ ὁ Δημόσιος ὑπάλληλος, ὁ ψηφίζων, βάσει καταστάσεως, τὴν προτίμησίν του ὑπὲρ ἑνὸς ὑποψηφίου, ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει, κύριε Πρόεδρε, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ πάλιν τὸ σύστημα τοῦ 1961. Διότι, θὰ ἔχωμεν πάλιν τὰς ὑβριστικὰς καὶ συκοφαντικὰς ἐπιθέσεις, τὰς ὁποίας ἠκούσατε ἐναντίον τοῦ στρατεύματος ἀπὸ τὴν

Ε.Κ.

Θὰ πρέπει, συνεπῶς, νὰ εὑρεθῇ κἄποιος ἄλλος τρόπος καὶ ὁ τρόπος αὐτός, ὁ μόνος, θὰ ἦτο νὰ ὑπάρχουν εἰδικοὶ φάκελλοι, διὰ τοὺς ψηφίζοντας βάσει καταστάσεως, εἰς τρόπον ὥστε εὐθὺς ὡς ἀνοιγῇ ὁ φάκελλος καὶ διαπιστωθῇ, ὅτι δὲν ὑπάρχει σταυρὸς προτιμήσεως εἰς τὸ ψηφοδέλτιον, οὕτως ὥστε, κατόπιν, ὅταν αὐτὸ τὸ ψηφοδέλτιον θὰ ἀναμιχθῇ μὲ τὰ ἄλλα, νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτεθῇ ὁ ψηφίσας. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ προστατεύει τὸ ἀπόρρητον τῆς ψήφου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἀφ’ ἧς ἀνοιγῇ ὁ φάκελλος, ἐξαχθῇ τὸ ψηφοδέλτιον καὶ ἀναμιχθῇ μὲ τὰ ἄλλα, νομίζω, ὅτι προστατεύεται ἐπαρκῶς τὸ ἀπόρρητον τῆς ψήφου.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Ρ.Ε., Πρόεδρος κ. Π. Κανελλόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§110Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύσκολα εἶναι, πάντοτε, τὰ προβλήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν δύο λύσεις καὶ μόνον δύο, καὶ δὴ ὅταν ἀμφότεραι αἱ λύσεις ἔχουν μειονεκτήματα, ἔχουν ἐλάττωμα. Εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, ὑπάρχουν, πράγματι, μόνον δύο λύσεις καὶ ἀμφότεραι ἐλαττωματικαί. Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, εἰς ποίαν, ἐκ τῶν δύο λύσεων, ὑπερέχουν τὰ ὀλιγώτερα ἐλαττώματα. Καὶ μοῦ εἶναι δύσκολον, πράγματι, νὰ ἀποφανθῶ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Θὰ ἀποφανθῇ ἡ πλειοψηφία τῶν παρευρισκομένων βουλευτῶν. Θὰ ἤθελον, ὅμως, νὰ ἐξετάσωμεν τοῦτο: Τὸ θέμα τοῦ ἀπορρήτου, τὸ ὁποῖον ὀρθῶς ἔθεσε κατ’ ἀρχὴν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, παρακάμπτεται διὰ τῶν παρατηρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐκ μέρους ὡρισμένων ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, ἰδίᾳ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐκ μέρους τοῦ κ. Κονίτσα. Θεωρητικῶς, ὑπάρχει ὁ κίνδυνος νὰ διαπιστωθῇ, ποῖος ἐψήφισε καὶ πῶς, πρακτικῶς, ὅμως — καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτὴ ἔχει σημειωθῆ εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ἀποτελεῖ βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ στηριχθῶμεν — πρακτικῶς εἶναι ἀδύνατον. Ἑπομένως, τὸ ἀπόρρητον, μολονότι θεωρητικῶς προσβάλλεται, πρακτικῶς δὲν προσβάλλεται σχεδὸν ποτέ, ἢ μᾶλλον ποτέ. Ἡ ἄποψις, ὅτι οἱ στρατιῶται πρέπει νὰ ψηφίζουν εἰς τὴν περιφέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρετοῦν, εἶναι κατ’ ἀρχὴν ἀνορθόδοξος. Διότι, ὁ Ἕλλην, ὅπως καὶ πᾶς ἄλλος ἐκλογεύς, ψηφίζει καὶ κόμμα καὶ πρόσωπα. Ψηφίζων εἰς τὴν περιφέρειαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν κατάγεται, εἶναι κάλλιστα δυνατὸν νὰ ἐπιλέξῃ τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον θέλει, ἐφ’ ὅσον τὸ κόμμα εἶναι πανελλήνιον. Ὑπάρχει καὶ ἀκραία περίπτωσις τοπικοῦ κόμματος, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ πρόσωπα, ὅμως, γνωρίζει κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ κανόνα τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ζοῦν, ἑδρεύουν καὶ πολιτεύονται εἰς τὴν ἐκλογικήν του περιφέρειαν. Βεβαίως, ὑπάρχουν καὶ ὡρισμένοι στρατιῶται καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει δημόσιοι ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι καὶ τρίμηνον ἐὰν μείνουν εἰς μίαν περιφέρειαν, εἶναι δυνατὸν νὰ κατατοπισθοῦν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ποιότητα καὶ τὴν ἱκανότητα ὡρισμένων ὑποψηφίων. Ὑπάρχουν, βέβαια, καὶ τοιοῦτοι ἐκλογεῖς, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς θέσιν νὰ κάμουν ἐπιλογὴν μόνοι, ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὅτι διὰ τοὺς περισσοτέρους στρατιώτας, δὲν εἶναι δυνατόν. Δι’ αὐτό, τὸ ὀρθότερον θὰ ἦτο νὰ ἔβαζαν σταυρόν, ψηφίζοντες ὅμως τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατάγονται καὶ εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἐγγεγραμμένοι. Αὐτό, ὅμως, ἐφηρμόσθη τὸ 1951, ἀλλὰ ἀπῄτησε τοὐλάχιστον εἰκοσαήμερον διὰ τὴν πλήρη ἐξακρίβωσιν τῶν ἀποτελεσμάτων, ἴσως καὶ πέραν τοῦ εἰκοσαημέρου. Ἂς τεθῇ, ἐὰν νομίζετε, εἰς ψηφοφορίαν καὶ ἡ ἄποψις αὐτή. Τὸ ἐρώτημα τῆς θέσεως σταυροῦ ὑπὲρ ὑποψηφίου τῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρετεῖ ὁ κληρωτός, συνδέεται μὲ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον ἐπεσήμανον ὡρισμένοι συνάδελφοι. Ὄχι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐνόμισεν ὁ κ. Πρωτοπαπαδάκης, ἀλλὰ ὑπὸ ἄλλην ἔννοιαν. Εἶπεν ὁ κ. Πρωτοπαπαδάκης, ὅτι οἱ ἰσχυρισθέντες, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεασθοῦν ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα, οἱ κληρωτοὶ υἱοθετοῦν τὰς ἀπόψεις τῆς Ε.Κ. Ἄλλο ἠννόουν οἱ κ. συνάδελφοι. Ἠννόουν τὸ ἑξῆς: Ὅσον ἀφορᾷ τὸ κόμμα, δὲν ἔχει ἀνάγκη νὰ ἐρωτήσῃ ὁ κληρωτὸς κανένα, διότι γνωρίζει τὰ κόμματα. Τὰ πρόσωπα τοῦ εἶναι ἄγνωστα, καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ θέσῃ ἐρώτημα εἰς τὸν χῶρον, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπηρετεῖ, εἴτε εἰς τοὺς προϊσταμένους του, εἴτε καὶ εἰς τοὺς συναδέλφους των καταγομένους ἐκ τοῦ τόπου, οἱ ὁποῖοι καλῇ τῇ πίστει θὰ τοῦ εἴπουν, ὅτι ὁ τάδε εἶναι καλός. Οὕτω, κατ’ ἀνάγκην, θὰ ἐπηρεασθῇ ὄχι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ κακοῦ ἐπηρεασμοῦ, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι ἔχουν νὰ ἐκλέξουν μεταξὺ ἀγνώστων, θὰ θέσῃ σταυρὸν εἰς τὸ ὄνομα ἐκείνου περὶ τοῦ ὁποίου θὰ πληροφορηθῇ, ὅτι πρόκειται περὶ καλοῦ. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἔννοια τῶν λόγων τῶν κ.κ. συναδέλφων, διότι, ἐντὸς 3μήνου, δὲν θὰ εἶναι εὔκολον εἰς τὸν κληρωτὸν νὰ κάμῃ ἐπιλογὴν προσώπων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ αἱ δύο λύσεις ἔχουν μειονεκτήματα. Τὸ ὀρθότερον θὰ ἦτο νὰ ψηφίζουν τὸ ψηφοδέλτιον τῆς περιφερείας εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἐγγεγραμμένοι, θέτοντες καὶ σταυρόν, ἀλλὰ αὐτὸ προσκρούει εἰς τὴν δυσχέρειαν τῆς μεγάλης καθυστερήσεως τῆς ἐκδόσεως τῶν ἀποτελεσμάτων. Πρόκειται, ἴσως, περὶ καθυστερήσεως καὶ δύο μηνῶν. Πάντως, δι’ ὅσων ἀνέπτυξα, δὲν θέλω νὰ ἐπηρεασθῇ κανεὶς ἐκ τῶν κ.κ. συναδέλφων, καὶ θὰ παρεκάλουν νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ θέμα δι’ ἀναστάσεως.

§111Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἐπανειλημμένως εἴχομεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ διατυπώσωμεν τὴν γνώμην μας, διὰ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ. Τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν ἐδήλωσεν, ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, διαφωνοῦμεν, ὅμως, πρὸς τὴν ἰσχύουσαν διάταξιν τοῦ νόμου τοῦ 1962, ὁ ὁποῖος καθιερώνει, ὅτι οἱ στρατιῶται ψηφίζουν τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας, ὅπου ὑπηρετοῦν. Συζητουμένου τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος, ὑπεστήριξα, ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ κόμματος, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ τεθῇ ὡς προϋπόθεσις διὰ τοὺς στρατιώτας, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν ἐκτὸς τῆς περιφερείας των, πρῶτον νὰ εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους καὶ δεύτερον, ὅπως ὑπηρετοῦν τοὐλάχιστον ἐπὶ 6μηνον εἰς τὴν περιφέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται καὶ τότε μόνον νὰ ἐγγράφωνται εἰς εἰδικοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους καὶ νὰ λαμβάνουν εἰδικὸν ἐκλογικὸν βιβλιάριον. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπεδέχθη μόνον τὸ τρίμηνον καὶ δὲν ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν εἴχομεν ὑποβάλει, ὥστε νὰ συντάσσωνται εἰδικοὶ ἐκλογικοὶ κατάλογοι καὶ νὰ ἐφοδιάζωνται οἱ στρατιῶται καὶ οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν ἐκτὸς τῆς περιφερείας των, ἔνθα εἶναι ἐγγεγραμμένοι, μὲ εἰδικὸν ἐκλογικὸν βιβλιάριον καὶ νὰ ἀναγράφωνται εἰς εἰδικοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Ἐπανέρχομαι ἐπὶ τῆς ἀπόψεως, ὅτι ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ θὰ πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία, ὅτι οἱ στρατιῶται, ἐφ’ ὅσον εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους δικαιοῦνται νὰ ψηφίζουν τοὺς συνδυασμοὺς τῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἐγγεγραμμένοι. Καὶ λέγω τοὺς συνδυασμούς, διὰ νὰ τονίσω, ὅτι δι’ οὓς λόγους ἀνέπτυξεν ὁ κ. Κανελλόπουλος, δὲν θὰ πρέπει νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ θέτουν καὶ σταυρὸν προτιμήσεως.

§112Β. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Ἐφ’ ὅσον ψηφίσουν τοὺς ὑποψηφίους τῆς καταγωγῆς των, ὅπου εἶναι ἐγγεγραμμένοι, διὰ ποῖον λόγον νὰ στερηθοῦν τοῦ δικαιώματος τοῦ σταυροῦ προτιμήσεως;

§113Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Προηγουμένως, ἀνέπτυξα τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους εἶναι δύσκολον οἱ στρατιῶται νὰ θέτουν σταυρὸν προτιμήσεως δι’ ὑποψηφίους περιφερείας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν κατάγονται. Ἀλλὰ αὐτὸ δὲν ἰσχύει καὶ δι’ ὑποψηφίους τῆς περιφερείας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατάγονται.

§114Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Οἱ στρατιῶται, κ. Ὑπουργέ, ἔχουν καὶ πρέπει νὰ ἔχουν λάβει θέσιν ἔναντι τῶν κομμάτων, ἀλλὰ ὄχι καὶ ἔναντι τῶν ὑποψηφίων, τοὺς ὁποίους πολλὲς φορὲς δὲν γνωρίζουν, διότι εἶναι παιδιὰ 21 καὶ 22 ἐτῶν. Μὴ σᾶς κάμῃ ἐντύπωσιν, κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, διότι τοῦτο, ἐφηρμόσθη κατὰ τὰς ἐκλογὰς τόσον τοῦ 1951, ὅσον καὶ τὸ 1956, ὁπότε οἱ κληρωτοὶ ἐψήφισαν τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας των, χωρὶς νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ θέτουν σταυρόν. Δὲν εἶναι κάτι τὸ πρωτότυπον. Πρωτότυπον εἶναι, αὐτὸ ποὺ γίνεται σήμερον.

§115Β. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Ἀκριβῶς, ἐπ’ αὐτοῦ γεννᾶται ζήτημα συνταγματικότητος, διότι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἐκλογεῖς, οἱ ὁποῖοι νὰ στεροῦνται τοῦ δικαιώματος νὰ ἐκλέξουν πρόσωπα. Ἀναφορικῶς πρὸς τὸ ὅτι δὲν γνωρίζουν τὰ πρόσωπα, διότι εἶναι νέα παιδιά, σᾶς πληροφορῶ, ὅτι ἕνας νέος 21 ἐτῶν, γνωρίζει κάλλιστα τοὺς ὑποψηφίους τοῦ τόπου τῆς καταγωγῆς του.

§116Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἄποψίς σας καὶ δὲν δύναμαι νὰ προσχωρήσω εἰς τὴν ἄποψιν αὐτήν, ὅτι δηλαδὴ πρόκειται περὶ ἀντισυνταγματικότητος. Πρόκειται περὶ διατάξεως ἐφαρμοσθείσης δὶς κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα, διότι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐὰν εἶναι ἀντισυνταγματικὴ ἡ διάκρισις αὐτή, τότε τί θὰ ἐλέγατε ὅταν δὲν ἐδίδετο δικαίωμα ψήφου εἰς τοὺς κληρωτούς; Καὶ ἐν τούτοις, ἴσχυσε διάταξις ἀπαγορεύουσα εἰς τοὺς στρατιώτας νὰ ψηφίζουν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν καὶ οὐδέποτε προεβλήθη ἀντισυνταγματικότης.

§117Β. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Ἐὰν ὁ νόμος ἐθέσπιζεν περιορισμοὺς τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος, δὲν θὰ ἀντέβαινεν εἰς τὸ Σύνταγμα, ὅπως δὲν ἀντιβαίνει ὁ νόμος ποὺ δίδει δικαίωμα ψήφου ἀπὸ τοῦ 21ου ἔτους τῆς ἡλικίας καὶ ὄχι ἀπὸ τοῦ 18ου. Περιορίζει, λοιπόν, ὁ Νόμος εἰς τὸ 21ον ἔτος. Δύναται νὰ τὸ περιορίσῃ εἰς τὸ 21ον ἔτος. Κυρίαρχος εἶναι ὁ Νόμος, δὲν ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα, διότι ὁ Νόμος καθορίζει τοὺς ὅρους τῆς ψηφοφορίας.

§118Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἀκριβῶς, βάσει τῆς θεωρίας, τὴν ὁποίαν ἀνεπτύξατε, κ. Ὑπουργέ, ὅτι κυρίαρχος Νόμος, π.χ. μπορεῖ νὰ καθορίζῃ τὰς προϋποθέσεις διὰ τὸ ἐνεργὸν δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν. Ὁ Νόμος ὁ κυρίαρχος ἠμπορεῖ καὶ νὰ ὁρίζῃ, ὅτι οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς ἄλλας περιφερείας, ψηφίζουν, ἀλλὰ δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ θέτουν σταυροὺς προτιμήσεως. Διατί κρίνετε κατὰ διάφορον τρόπον τὴν μίαν περίπτωσιν ἀπὸ τῆς ἄλλης; Ἢ εἶναι ἀντισυνταγματικὴ ἡ μία, ὁπότε εἶναι ἀντισυνταγματικὴ καὶ ἡ διάταξις, ἢ δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὴ καὶ ἡ ἄλλη διάταξις, ὁπότε δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὴ καὶ αὐτή.

§119Β. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Θὰ ἤμην σύμφωνος, ἐὰν δὲν ἐγένετο διάκρισις, τὴν ὁποίαν ἀνεφέρατε. Ἔχει δικαίωμα ὁ Νόμος νὰ περιορίζῃ καὶ νὰ ὁρίζῃ τοὺς ὅρους. Δὲν ἠμπορεῖ, ὅμως, νὰ ὁρίζῃ ἀνίσους ὅρους: Δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ, ὅτι δύνασαι νὰ ἐκλέγῃς κόμμα καὶ δὲν ἠμπορεῖς νὰ ἐκλέγῃς ὑποψήφιον.

§120Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν προσβάλλεται ὁ συνταγματικὸς κανὼν τῆς ἰσότητος, ὅταν ἀφορᾷ ὡρισμένην κατηγορίαν, διότι δὲν ἀφορᾷ ὡρισμένα ἄτομα, ἀφορᾷ ὡρισμένην κατηγορίαν. Νομίζω, ὅτι ἡ ἐπιταγὴ ἡ συνταγματικὴ τῆς ἰσότητος, δὲν παραβιάζεται. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἄποψίς μου. Σέβομαι τὴν ἄποψίν σας, ἀλλὰ ἔχω διάφορον γνώμην. Ἐπανερχόμενος ἐπὶ τῶν ἀπόψεών μου, λέγω, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ. Νομίζομεν, ὅτι ἐὰν ἡ πλειοψηφία ἐπιμείνῃ νὰ ψηφίζουν τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρετοῦν, τότε θὰ πρέπει τὸ 3μηνον νὰ γίνῃ 6μηνον, ὡς ἀρχικῶς εἴχομεν προτείνει. Ἐὰν ἡ πλειοψηφία δεχθῇ νὰ τροποποιηθῇ ἡ σχετικὴ διάταξις, νομίζομεν, ὅτι οἱ στρατιῶται, οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς ἄλλας περιφερείας, πρέπει νὰ ψηφίζουν τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἐγγεγραμμένοι, τοὺς συνδυασμούς, μᾶλλον, τῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἐγγεγραμμένοι, χωρὶς νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα ψήφου προτιμήσεως.

§121Α. ΚΑΜΒΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει πρότασις ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας. Ἠκούσθησαν ὅλοι οἱ ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι. Πρέπει, ἐπὶ τέλους, κἄποτε νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Παρακαλῶ, νὰ γίνῃ ψηφοφορία, ἐπὶ τῆς προτάσεώς μας, διὰ νὰ τελειώνωμεν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως, εἶναι ἐγγεγραμμένοι τέσσαρες συνάδελφοι, τοὺς ὁποίους παρακαλῶ νὰ παραιτηθοῦν τοῦ λόγου. Οἱ ἐγγεγραμμένοι κ.κ. βουλευταὶ δηλώνουν ὅτι παραιτοῦνται τοῦ λόγου. Κατόπιν τῆς παραιτήσεως τῶν κ.κ. συναδέλφων, τίθεται εἰς ψηφοφορίαν, ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις, ἡ ὁποία ἔχει οὕτω: «...(ἀναγινώσκει)...». Παρακαλῶ, οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν, νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Συνεπῶς, ἡ πρότασις γίνεται δεκτή.

§123Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, τὴν πρότασιν θὰ τὴν διατυπώσω ἐγὼ νομοτεχνικῶς.

§124Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατόπιν τῆς ἀποδοχῆς τῆς τροπολογίας, παρακαλῶ, ὅπως δεχθῇ ἡ Βουλὴ καὶ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 2 ὡς παράγραφος 3 ἡ φράσις «ὡς ἐπίσης οἱ ἐκλεγέντες εἰς 10 συνεχεῖς συνόδους Πρόεδροι τῆς Βουλῆς».

§125Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι πράγματι, ὅταν Ἕλλην πολίτης, Ἕλλην βουλευτής, ἔχῃ δεκάκις ἐκλεγῆ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, θὰ πρέπει νὰ τύχῃ αὐτῆς τῆς ἐξαιρετικῆς μεταχειρίσεως. Δὲν πρόκειται κατ’ οὐσίαν περὶ ἐξαιρετικῆς μεταχειρίσεως ἀναφερομένης εἰς τὸ πρόσωπόν του, πρόκειται περὶ διευκολύνσεως τῆς θέσεως αὐτῶν τούτων τῶν συνυποψηφίων του, δεδομένου, ὅτι ὡς εἶναι φυσικόν, ὁ ἀποκτήσας διὰ τῆς ἐπανειλημμένης του ἐκλογῆς ὡς Προέδρου τῆς Βουλῆς, τὸ κῦρος, τὸ ὁποῖον ἀπέκτησε, εἶναι φυσικὸν νὰ ἔχῃ μίαν ἡγετικὴν θέσιν, ἡ ὁποία εἶναι ἰσότιμος πρὸς τὴν ἡγετικὴν θέσιν τῶν τέως Πρωθυπουργῶν καὶ τῶν Ἀρχηγῶν Κομμάτων.

§126Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ὄχι. Αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀποδεκτόν.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§128Κ. ΒΕΝΕΤΗΣ. Πρῶτον, πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς τροπολογίας.

§129Δ. ΚΑΡΑΤΖΕΝΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε συνάδελφε.

§131Δ. ΚΑΡΑΤΖΕΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται αὐταὶ αἱ παραχωρήσεις. Διατί νὰ κάμνωμεν παραχώρησιν μόνον διὰ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ μὴ κάμνωμεν παραχωρήσεις καὶ διὰ τοὺς διατελέσαντας ἐπὶ ἔτη Ὑπουργούς; Ἀλλά, ἐρωτᾶται, μὲ τὰς ἑκάστοτε παραχωρήσεις ποὺ κάμνομεν, ποῦ θὰ φθάσωμεν;

§132Κ. ΒΕΝΕΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατ’ ἀρχήν, δὲν ἠννόησα τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν ἐκ μέρους τοῦ συναδέλφου κ. Κ. Ράλλη. Ἀλλά, ἐν τῇ οὐσίᾳ της, ἡ πρότασις ἀποβλέπει ὅπως ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἀκολουθεῖ τὴν τύχην τῶν διατελεσάντων Πρωθυπουργῶν. Τοῦτο, δὲν εἶναι ὀρθόν. Ἐὰν δεχθῶμεν διὰ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἐρωτῶ, διὰ ποῖον λόγον νὰ μὴ δεχθῶμεν νὰ ἐπεκταθῇ τὸ εὐεργετικὸν τοῦτο μέτρον καὶ διὰ τοὺς διατελέσαντας καὶ ἐπιτυχόντας ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, Ὑπουργούς; Ἡ πρότασις δὲν πρέπει νὰ γίνῃ δεκτή, διότι κατ’ ἀρχὴν δὲν εἶναι συνταγματική, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν πρέπει νὰ παρεισφρήσουν διατάξεις εὐεργετικαὶ ὑπὲρ ὡρισμένων πολιτικῶν. Τὸ θέμα τὸ θεωρῶ πολὺ σοβαρὸν καὶ νομίζω φρόνιμον, καὶ ὁ κ. Ράλλης, τὸ καλύτερον ποὺ ἔχει νὰ κάμῃ εἶναι νὰ ἀποσύρῃ τὴν τροπολογίαν του αὐτήν, διότι ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ πρότασις αὕτη δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ὑποκλοπή.

§133Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἐπικαλεσθῶ μίαν εἰσήγησιν τοῦ μακαρίτου Σβώλου. Ὅταν συμμετεῖχον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Οἰκονομικῶν καὶ συνεζητεῖτο συνταξιοδοτικὸν θέμα, ὁ μακαρίτης Σβῶλος, ὡμίλησεν εὐνοϊκῶς ὑπὲρ τῶν διατελεσάντων Πρωθυπουργῶν καὶ Προέδρων τῆς Βουλῆς. Ἐπρόκειτο περὶ συνταξιοδοτήσεως, περὶ οἰκονομικῆς θυσίας. Ἀπορῶ, διὰ ποῖον λόγον ἡ τόση ἀντίδρασις ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως ἐκ μέρους τοῦ κ. Ράλλη, καὶ ἀπορῶ, διὰ ποῖον λόγον νὰ μὴ τὴν δεχθῶμεν, διότι, ἐν τῇ οὐσίᾳ, δὲν χάνωμεν, ἀλλὰ κερδίζομεν.

§134Μ. ΚΟΤΣΩΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θλίβομαι, διότι ὡρισμένοι συνάδελφοι ἀντέδρασαν εἰς τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν τοῦ συναδέλφου κ. Κ. Ράλλη. Λυποῦμαι, διὰ τὰ ὅσα εἶπον διὰ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἐπὶ ἔτη τὸν ἐκλέγει ὡς βουλευτὴν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ τὸ ὁποῖον ἀνῆλθεν εἰς τὸ ἀνώτατον πολιτικὸν ἀξίωμα. Νομίζω, ἡ ἰδιότης τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ τὸ προβάδισμα τούτου ἐπιτρέπει νὰ τύχῃ τῆς ἰδίας μεταχειρίσεως μὲ τοὺς τέως Πρωθυπουργούς.

§135Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ὑποβληθεῖσα ἐκ μέρους μου πρότασις ἐνισχύει τὸν θεσμὸν τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, διότι πολλάκις ἔγινε λόγος εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν περὶ κομματικοῦ Προέδρου. Σᾶς πληροφορῶ, ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν, δὲν ἀμφισβητεῖται ἡ ἕδρα τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς. Εἰς τὴν περιφέρειαν ποὺ θέτει ὑποψηφιότητα ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἄλλο κόμμα δὲν χρίει ὑποψήφιον.

§136Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ἀντίθετος μὲ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ εὐεργετικοῦ μέτρου ποὺ ἰσχύει διὰ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων. Λόγοι ἀνάγκης ὑπηγόρευσαν τὴν διάταξιν διὰ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων. Μὲ εὑρίσκει τελείως ἀντίθετον ἡ ἐπέκτασις τῆς διατάξεως αὐτῆς καὶ διὰ ἄλλα πολιτικὰ πρόσωπα. Οὐδεμία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ ἐμοῦ, τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, τῶν βουλευτῶν καὶ τῶν διατελεσάντων Ὑπουργῶν. Σᾶς δηλῶ, ὅτι εἶμαι ἀντίθετος μὲ τὴν ἐπέκτασιν τῆς εὐεργετικῆς διατάξεως, ἡ ὁποία ἰσχύει διὰ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ ἂν θέσετε εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν, ἐγὼ θὰ ὑποβάλω πρότασιν ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας καὶ θὰ τὴν καταπολεμήσω.

§137Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἄποψις, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Γεώργιος Ράλλης, ἔχει τὴν λογικὴν καὶ ἠθικὴν της βάσιν, ἀλλὰ ἡ λογικὴ καὶ ἠθικὴ βάσις, ὅπως τὸ εἶπεν καὶ εἶναι πάντοτε εἰλικρινὴς καὶ τὸν τιμῶ ἰδιαιτέρως διὰ τὴν εἰλικρίνειάν του, ἐπιβάλλει νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ σταυροῦ εἰς ὅλους, πλὴν τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, ὄχι τῶν διατελεσάντων Ἀρχηγῶν, διότι καὶ ἐγὼ διετέλεσα Ἀρχηγὸς κόμματος, ἀλλὰ τῶν κατερχομένων εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐπὶ κεφαλῆς κόμματος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, θὰ πρέπει νὰ διαγραφῇ καὶ τὸ προνόμιον τοῦ ὁποίου τυγχάνω ἐγὼ καὶ τὸ προνόμιον τοῦ ὁποίου τυγχάνει ὁ οἱοσδήποτε τέως Πρωθυπουργός. Δὲν εἶναι ὀρθὸν τοῦτο. Καὶ τὸ εἶχον δηλώσει εἰς τὴν Βουλὴν εἰς προηγουμένην περίοδον, ὅταν παρίσταντο ὅλα τὰ κόμματα καὶ εἶχον δηλώσει, ὅτι παραιτοῦμαι προσωπικῶς τῆς οἱασδήποτε ἐπιθυμίας, ὅπως τύχω τῆς προνομιακῆς αὐτῆς μεταχειρίσεως. Καὶ ἠγέρθη, τότε, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου κ. Νικόλαος Μπακόπουλος, ὁ ὁποῖος μάλιστα κατὰ τρόπον φιλικῶς ὀργίλον, ἀντιμετώπισε τὴν προσφοράν μου, ἐπιμείνας, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραιτηθῶ, διότι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὑπὲρ ἐμοῦ ἡ ἐξαίρεσις. Τὸν εὐχαριστῶ καὶ πάλιν διὰ τὴν στάσιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἐτήρησε, μὴ λαβὼν ὑπ’ ὄψει του τὰ διαχωριστικὰ ὅρια μεταξὺ τῶν κομμάτων, τῶν εὑρισκομένων εἰς ἀντίθεσιν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ὡμίλησε κατὰ τρόπον, διὰ τὸν ὁποῖον εἶμαι ἰδιαιτέρως εὐγνώμων πρὸς αὐτόν. Πάντως, εἰς τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ θεωρήσωμεν ἀναγκαῖον τὸν περιορισμὸν εἰς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ μόνον εἰς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων τῶν κατερχομένων εἰς τὰς ἑκάστοτε ἐκλογάς, ὄχι εἰς τοὺς διατελέσαντας Ἀρχηγούς, τὸ προνόμιον τῆς ἐκλογῆς, ἄνευ σταυροῦ, τότε καὶ ἐγὼ ὡς τέως Πρωθυπουργός, θὰ χρειάζωμαι — καὶ εἶμαι πρόθυμος νὰ θεωρήσω τοῦτο ὀρθὸν — σταυρόν. Καὶ τότε, βέβαια, καὶ ὁ Πρόεδρος, ὁ διατελέσας ἐπὶ 10ετίαν, ἢ ἐκλεγεὶς μᾶλλον εἰς 10 συνόδους Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, νὰ χρειάζεται σταυρόν. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι τὸ θέμα πρέπει νὰ τεθῇ ὑπὸ αὐτὴν τὴν γενικὴν μορφήν, νὰ μὴ περιορισθῶμεν — διότι θὰ σᾶς ἐξηγήσω ἀμέσως, διατί δὲν πρέπει νὰ περιορισθῶμεν εἰς ψηφοφορίαν ὅσον ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κ. Ράλλη — νὰ μὴ περιορισθῶμεν εἰς ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς τροπολογίας αὐτῆς, ἀλλὰ νὰ διατυπωθῇ τροπολογία, διὰ τῆς ὁποίας νὰ περιορισθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς ἄνευ σταυρῶν, εἰς μόνους τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων. Εἶπον, ὅτι εἶναι ὀρθότερον νὰ τεθῇ ὑπὸ ψηφοφορίαν ἡ γενικὴ αὐτὴ τροπολογία, ἡ ὁποία περιλαμβάνει καὶ ἐμὲ καὶ πάντα πρώην Πρωθυπουργόν. (Φωναί, ὄχι, ὄχι).

§138Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Εἶναι παλαιὰ διάταξις, δὲν εἶναι νέα.

§139Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐξηγήσω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ὑποστηρίζω τὴν ἄποψιν αὐτήν. Εἶναι δύσκολον διὰ τοὺς κ.κ. συναδέλφους νὰ περιορίσουν τὴν κρίσιν των καὶ τὴν ψῆφον των εἰς τὸ θέμα τοῦ ἐπὶ δεκαετίαν διατελέσαντος Προέδρου τῆς Βουλῆς, διότι εἶναι εἷς, ἐνῷ εἶναι εὐκολώτερον νὰ ἀποφανθοῦν περὶ 4–5 προσώπων ἐν Ἑλλάδι. Τὰ πρόσωπα αὐτά, ἐκτὸς τοῦ κ. Ροδοπούλου καὶ ἐμοῦ, εἶναι καὶ ὁ κ. Βενιζέλος, καὶ ὁ κ. Τσαλδάρης, ἐὰν κατέλθῃ εἰς τὰς ἐκλογάς, διότι ἔχει διατελέσει Πρωθυπουργὸς καὶ βουλευτής.

§140ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ὁ κ. Παπανδρέου.

§141Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ὁ κ. Παπανδρέου εἶναι Ἀρχηγὸς κόμματος. Ἑπομένως, δικαιοῦται ὅπως καὶ ὁ κ. Μαρκεζίνης, καὶ θὰ περιορισθῶμεν τότε εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατέρχονται ὡς Ἀρχηγοὶ κομμάτων εἰς τὰς ἐκλογάς. Εἶναι εὐκολώτερον διὰ τοὺς κ.κ. συναδέλφους νὰ ἀποφανθοῦν περὶ τοῦ συνόλου τοῦ θέματος, παρὰ μόνον ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς.

§142Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ χαρακτηρίσω ὡς ἄστοχον τὴν πρότασιν τοῦ συναδέλφου κ. Κ. Ράλλη. Εὑρίσκει δὲ ἡ πρότασις αὐτὴ τὴν Βουλὴν ἀπαράσκευον, διὰ νὰ τὴν συζητήσῃ. Ἡ ἔντονος ἀντίδρασις ὡρισμένων συναδέλφων εἰς τὴν πρότασιν αὐτήν, νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλει εἰς τὸν κ. Ράλλην, νὰ τὴν ἀποσύρῃ. Περισσότερον, ὅμως, ἀκόμη, νομίζω, ὅτι ἡ ἔντονος αὐτὴ ἀντίδρασις εἰς τὴν πρότασιν, ἐπιβάλλει εἰς τὸν κ. Ροδόπουλον νὰ ἔλθῃ νὰ καταψηφίσῃ τὴν πρότασιν αὐτήν.

§143Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ RATIO τῆς διατάξεως αὐτῆς εἶναι σαφής. Ἠθέλησεν ὁ νομοθέτης νὰ ἀπαλλάξῃ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ τοὺς διατελέσαντας Πρωθυπουργούς, ἀπὸ τὴν περιπλοκὴν τῶν σταυρῶν προτιμήσεως, ἡ ὁποία περιπλοκὴ εἶναι συνυφασμένη μὲ τὴν ἀνάλογον ἐκπροσώπησιν. Καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς, διότι οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ἔχουν πολλὰς ἐνασχολήσεις κατὰ τὸ διάστημα τῆς διεξαγωγῆς τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος, διότι εἶναι ἐπιφορτισμένοι μὲ ἄλλα καθήκοντα, ἡ διάταξις αὐτὴ ἔχει, λέγω, πράγματι, μίαν βάσιν. Ἡ συγκεκριμένη, ὅμως, τροπολογία τοῦ κ. Κ. Ράλλη, βουλευτοῦ δευτέρας περιφερείας Ἀθηνῶν, δὲν μὲ εὑρίσκει σύμφωνον, ὄχι διότι δὲν θὰ ἦτο ἴσως συζητήσιμον τὸ γεγονός, διότι ἀφορᾷ τὸν νῦν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος ἐπὶ 10 χρόνια ἐχρημάτισε Πρόεδρος τοῦ Σώματος, ἀλλὰ διότι πιστεύω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ κακὸν προηγούμενον. Καὶ διὰ τὰς μετέπειτα Βουλάς, ὁπότε θὰ ἔχωμεν ἐπέκτασιν αὐτῶν τῶν προνομίων. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, καὶ ἄλλοτε, εἶχον διατυπώσει τὴν ἀντίληψιν — μάλιστα δὲ εἶχα ἀντιδικήσει μὲ τὸν σεβαστὸν Πρόεδρον κ. Κανελλόπουλον εἰς τὴν παρελθοῦσαν Βουλὴν — ὅτι ἡ διάταξις εἶναι καὶ ἀντισυνταγματική. Διότι ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς, ὀφείλει νὰ εἶναι ἴσος πρὸς πάντας καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ διαστολὴ μεταξὺ ὑποψηφίων, διότι ἐχρημάτισαν Πρωθυπουργοὶ ἢ εἶναι Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων. Τὴν ἀντισυνταγματικότητα τῆς διατάξεως ὑπεστήριξα εἰς τὴν περασμένην βουλευτικὴν περίοδον. Ἡ ἄποψίς μου δὲν ἐγένετο δεκτὴ καὶ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα μοῦ ἀντετάχθησαν, εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τὰ προβάλλω ἀπόψε: Ἡ ἐνασχόλησις τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, τὸ γεγονός, ὅτι εἶναι συμφυὴς μὲ τὴν ἀναλογικὴν ἐκπροσώπησιν ὁ σταυρὸς προτιμήσεως ἀποτελεῖ εἰδικὴν προσπάθειαν καὶ εἰδικὴν ἀνάγκην. Ἀλλὰ ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα, ἡ ἐπέκτασις αὐτοῦ τοῦ προνομίου εἰς ἄλλας κατηγορίας δημοσίων ἀνδρῶν, μὲ τὸν κίνδυνον τὸν βέβαιον, κ. Πρόεδρε, τῆς ἐπεκτάσεως τῆς διατάξεως εἰς μελλούσας Βουλὰς καὶ εἰς ἄλλας κατηγορίας, δεδομένου, ὅτι οὐσίᾳ εἶναι καὶ ἀντισυνταγματική, μὲ εὑρίσκει ἀπολύτως ἀντίθετον.

§144Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδέποτε ἐφανταζόμην, ὅτι ἡ πρωτοβουλία τὴν ὁποίαν ἀνέλαβα διὰ τὸ πρόσωπον τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς — καὶ ἀσφαλῶς ἐν ἀγνοίᾳ του — θὰ εὕρισκε ἀντίδρασιν ἔστω καὶ ὀλίγων συναδέλφων. Τὰ λεγόμενα περὶ ἀντισυνταγματικότητος καὶ τὰ ἄλλα ἐπιχειρήματα δὲν μὲ ἔπεισαν. Ἁπλῶς θὰ ὑπενθυμίσω εἰς τοὺς προλαλήσαντας, τὴν πρότασιν περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία εἶχε κατατεθῆ εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν καὶ ἡ ὁποία προβλέπει περὶ εὐχερείας ἐκλογῆς ἀριστίνδην βουλευτῶν. Συνεπῶς, ἤδη, τὰ μέλη τοὐλάχιστον τῆς Κυβερνήσεως —διότι ἡ Βουλὴ δὲν εἶχε τὴν εὐχέρειαν, λόγῳ τῶν γεγονότων, νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς προτάσεως—τὰ μέλη τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, εἶχον συμφωνήσει ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ὑπάρξεως ἀριστίνδην βουλευτῶν. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει, ἐπειδὴ δὲν ἀνήκει εἰς τὰς συνηθείας μου νὰ ταλαιπωρῶ τὴν Βουλήν, ἀποσύρω τὴν τροπολογίαν.

§145Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου Ἀθηνῶν, ὅτι ἡ Κυβερνητικὴ πρότασις ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, εἶχε προβλέψει τὴν ἐκλογὴν ἀριστίνδην βουλευτῶν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι εἰς ἕνα σημεῖον τῆς προτάσεως τῶν βουλευτῶν–Ὑπουργῶν τῆς κατατεθείσης εἰς τὴν λήξασαν σύνοδον τῆς Βουλῆς, προεβλέπετο ἡ ἐκλογὴ ἑνὸς ὡρισμένου ποσοστοῦ βουλευτῶν, πάλιν, ὅμως, καὶ ἀμέσως ὑπὸ τοῦ ἐκλογικοῦ σώματος, ἀλλὰ κατὰ τρόπον διάφορον τοῦ ἀκολουθουμένου διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν. Δὲν εἶναι ἑπομένως ἀκριβές, ὅτι οἱ βουλευταὶ– Ὑπουργοί, ὑπογράφοντες τὴν πρότασιν ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, εἶχον τὴν σκέψιν τῆς καθιερώσεως τοῦ συστήματος τῆς ἐκλογῆς ἀριστίνδην βουλευτῶν δι’ ἀποφάσεως ἄλλου, οἱουδήποτε σώματος, πλὴν τοῦ ἐκλογικοῦ συλλόγου.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἀπεσύρθη. Συνεπῶς, δὲν ὑπάρχει θέμα ἐπ’ αὐτῆς. Ὑπάρχουν, ὅμως, ἄλλαι προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὑποβληθῆ ἀπὸ ἄλλους συναδέλφους. Μία τοιαύτη ἔχει ὑποβληθῆ ἀπὸ τοὺς κυρίους Ρουχωτᾶν καὶ Ρώμαν καὶ ἀφορᾷ τὰς περιφερείας τὰς ἐκλεγούσας δύο βουλευτάς. Ὁ κ. Δ. Ρώμας, ἔχει τὸν λόγον.

§147Δ. ΡΩΜΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τοῦ συναδέλφου τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, κ. Ρουχωτᾶ, ὑπεβάλαμεν τροπολογίαν σχετικῶς μὲ τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας, αἵτινες ἔχουν δύο ἕδρας. Ἐπειδὴ ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Αὐγερινοῦ, ἡ ὁποία καλύπτει καὶ τὴν ἰδικήν μου περίπτωσιν, ἀποσύρω τὴν ἰδικήν μου τροπολογίαν καὶ ὑποστηρίζω τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Αὐγερινοῦ.

§148Κ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. (Πρόεδρος Βουλῆς). Κύριε Πρόεδρε, ἀπουσίαζα ἐκ τῆς αἰθούσης αὐτῆς καὶ ἐπληροφορήθην, ὅτι ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Ράλλης εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ὑποβάλῃ μίαν τροπολογίαν, ἀφορῶσαν τὸ πρόσωπον τοῦ ἑκάστοτε Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος ἐὰν διετέλεσεν δεκάκις, νὰ ἐξομοιωθῇ, ὡς πρὸς ὡρισμένα προνόμια, ἂς τὰ εἴπωμεν προνόμια, εἰς τὸ θέμα τοῦ σταυροῦ. Θὰ ἤθελα νὰ σᾶς παρακαλέσω, κ. Πρόεδρε, δὲν γνωρίζω, ποία εἶναι ἡ τύχη αὐτῆς τῆς τροπολογίας, νὰ ἀποσυρθῇ ἡ τροπολογία αὐτή, διότι ἐγώ, καὶ ψηφιζομένην ἀκόμη, δὲν τὴν ἀποδέχομαι. Ὁ λαὸς τῆς Λαρίσης μὲ ἐτίμησεν ἐπανειλημμένως διὰ δεκάδων χιλιάδων σταυρῶν. Συνεπῶς δὲν ἔχω καμμίαν ἀνάγκην νὰ ἀπαλλαγῶ αὐτῆς τῆς εἰδικῆς προσωπικῆς ἐκτιμήσεως, ἡ ὁποία μοῦ δίδεται συνεχῶς καὶ κατ’ ἀνιοῦσαν ἐπὶ ἕνδεκα φοράς. (Χειροκροτήματα). Βεβαίως, ἡ ἄποψις τοῦ κ. Ράλλη, τὸν ὁποῖον εὐχαριστῶ καὶ δὲν δύναμαι, βεβαίως, καὶ νὰ ἀποδοκιμάσω, ἤθελεν, ἴσως, νὰ προσδώσῃ εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ Προέδρου μίαν, οὕτως εἰπεῖν, εὐρυτέραν ἄνεσιν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ εἶναι καὶ τύποις καὶ οὐσίᾳ διακοσμητικὸς ἢ ὑπερκομματικός. Καί, ὄντως, ἡ τροπολογία αὕτη, ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς, ἦτο δικαιολογημένη. Ἀλλ’ ἡ τροπολογία αὐτὴ θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ δεκτὴ ὁμοφώνως καὶ διὰ χειροκροτημάτων ἐν τῇ βαθείᾳ ἀντιλήψει, ὅτι ὁ ἑκάστοτε Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τὰς μερικωτέρας, οὕτως εἰπεῖν, ἐκείνας μερίμνας καὶ κομματικὰς φροντίδας, αἱ ὁποῖαι, βεβαίως, τὸν ἀναγκάζουν, παρὰ τὰ γενικώτερα καὶ τὰ ἀνώτερα καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε ἀσκεῖ, νὰ ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν μὲ ἄλλους συναδέλφους. Ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπῆρχε τοιαύτη ὁμόφωνος καὶ διὰ χειροκροτημάτων ἀποδοχὴ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Ράλλη, δηλῶ, ὅτι ἐγὼ δὲν τὴν ἀποδέχομαι καὶ ἐὰν ἐπανέλθῃ καὶ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον καὶ τυχὸν κυρωθῇ, ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ τὴν ἀποδεχθῶ, ἀλλὰ θὰ φθάσω τοῦ νὰ μὴ πολιτευθῶ ἀκόμη, ἂν ὑπάρξῃ τοιαύτη διάταξις. Διότι, στηρίζομαι εἰς τὴν ἀγάπην καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν, ἐπὶ τριάκοντα συνεχῆ ἔτη καὶ διὰ δεκάδων χιλιάδων σταυρῶν ἑκάστοτε, μοὶ παρέχουν οἱ ἀγαπητοί μου συμπολῖται, πρὸς τοὺς ὁποίους δράττομαι τῆς εὐκαιρίας νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου. (Χειροκροτήματα).

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει μία τροπολογία τοῦ κ. Μπουρνιᾶ, ἡ ὁποία, ἂν γίνῃ δεκτή, θὰ πρέπει νὰ τεθῇ ὡς ἰδιαίτερον ἄρθρον. Καὶ τελευταία εἶναι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ρουχωτᾶ, ὅστις εἶναι ἀπὼν καὶ δὲν τὴν ὑποστηρίζει.

§150Δ. ΔΑΒΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν διευκρίνησιν θὰ ἤθελα. Αἱ αὐτοτελεῖς τροπολογίαι, θὰ συζητηθοῦν ἰδιαιτέρως;

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Κύριοι βουλευταί, ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 2 ἐτελείωσε. Κύριε Ὑπουργέ, ὑπολείπεται νὰ κάμετε μίαν προσθήκην, ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Παπακωνσταντίνου. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσωμεν τὸ ἄρθρον 2 ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ τὸ συμπληρώσῃ εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν;

§152ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 2 ἐγένετο δεκτόν, ὡς ἐτροποποιήθη. Τὸ ἄρθρον 3 ἔχει γίνει δεκτόν. Ἄρθρον 4. Ὁ κ. Α. Αὐγερινός, ἔχει τὸν λόγον.

§154Α. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν κατέθεσα μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4, ἡ ὁποία ὑπεστηρίχθη θερμῶς καὶ ὑπὸ τοῦ Προέδρου κ. Κανελλοπούλου καὶ τὴν ὁποίαν νομίζω, ὅτι ἀπεδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι συναφεῖς τροπολογίαι αἱ ὁποῖαι ὑποστηρίζονται ὑπὸ βουλευτῶν οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς τὴν πτέρυγα τοῦ Κέντρου. Ἡ ἰδική μου τροπολογία ἀφορᾷ τὴν ἄρσιν τῶν ἀδικιῶν αἱ ὁποῖαι προσγίνονται εἰς βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι ἐκλέγονται εἰς ἐκλογικὰς περιφερείας τῶν δύο ἑδρῶν. Πρόκειται περὶ τῆς περιπτώσεως καθ’ ἣν ὁ βουλευτής, ὁ δεύτερος, δὲν ἐκλέγεται ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς. Ἐπειδὴ ὅμως, δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ παρεξήγησις ἐκ μέρους βουλευτῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅτι πρόθεσίς μας εἶναι νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀδιαθέτων ἑδρῶν, ἀπαλείφω τὴν τελευταίαν φράσιν. «... (Ἀναγινώσκει)...».

§155Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Θεωρῶ, ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ κ. συναδέλφου εἶναι βάσιμος καὶ πρέπει νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον τροπολογία τόσον ἀκεραία ὑπεστηρίχθη καὶ ἐκ τῆς ἀπουσιαζούσης δυστυχῶς, πλευρᾶς.

§156Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Πρόκειται περὶ τῆς τροπολογίας, ὡς ἔχει διατυπωθῆ εἰς τὸ ἔντυπον;

§157Α. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Μάλιστα. Πρόκειται περὶ τῆς τροπολογίας, ἡ ὁποία διετυπώθη τὴν 23ην Ἰουλίου.

§158Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Δηλαδή, τὴν δευτέραν ἕδραν τὴν ἀδιάθετον τὴν καταλαμβάνει ὁ λαβὼν τὸ 50%. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ ἄγει εἰς ἄτοπον.

§159Α. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἀφαιρῶ τὴν τελευταίαν φράσιν διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ παρεξήγησις.

§160Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Εἶπον, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ τροπολογία μένει μὲ ποσοστὸν 50% ἡμεῖς ἔχομεν ἀντιρρήσεις. Ἡ χειρόγραφος τροπολογία λέγει, ὅτι ἡ ἕδρα περιέρχεται εἰς τὸν ὑποψήφιον «... (ἀναγινώσκει)...». Δηλαδὴ διὰ νὰ πάρῃ τὴν ἕδραν, πρέπει νὰ ἔχῃ τὸν διπλάσιον ἀριθμόν.

§161Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Τὴν δέχεσθε τὴν χειρόγραφον;

§162Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα.

§163Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ἕνα κόμμα λάβῃ περισσοτέρας ἕδρας τῶν ὅσων δικαιοῦται, τότε ἀρχίζει ἡ ἀφαίρεσις. Ἡ τροπολογία αὐτὴ τοῦ κ. Αὐγερινοῦ ἔχει τὴν ἔννοιαν νὰ μὴ γίνῃ ἀφαίρεσις.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 ὡς ἐτροποποιήθη;

§165ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 4 ἐγένετο δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη. Ἄρθρον 5. Ὁ κ. Π. Παπαληγούρας, ἔχει τὸν λόγον.

§167Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ἡ τροπολογία ἡ ὁποία διενεμήθη καὶ τὴν ὁποίαν ὑπογράφομεν ὁ Πρόεδρος κ. Κανελλόπουλος καὶ ἐγώ, ἔχει τὴν θέσιν της μεταξὺ τοῦ τετάρτου καὶ πέμπτου ἄρθρου καὶ ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ εἰς τὴν παροῦσαν στάσιν τῆς συζητήσεως. Συνεπῶς πρὸς τὴν γραμμὴν τὴν χαραχθεῖσαν καὶ ὑπὸ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε., τὴν τείνουσαν εἰς τὴν διευκόλυνσιν τῆς θέσεως οἱουδήποτε κόμματος, ὑποβάλλομεν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ, οὕτως εἰπεῖν, τὸ εἰσητήριον τῆς δευτέρας κατανομῆς. Κατὰ τὴν τροπολογίαν ταύτην θὰ δύνανται νὰ μετάσχουν τῆς δευτέρας κατανομῆς ὅλα τὰ αὐτοτελῆ κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ συγκεντρώσουν εἰς δεδομένην μείζονα ἐκλογικὴν περιφέρειαν, εἴτε τὸ 10% τῶν ψήφων τῆς περιφερείας ταύτης, εἴτε μίαν ἕδραν ἐν τῇ μείζονι ταύτῃ περιφερείᾳ. Μία ἐκ τῶν δύο προϋποθέσεων τούτων δίδει τὸ δικαίωμα τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω ὅτι, ἐὰν μοῦ ἐπιτρέπεται νὰ μεταχειρισθῶ τὴν ἔκφρασιν, ἡ παραχώρησις αὐτὴ τῆς ΕΡΕ εἶναι παραχώρησις ἡ ὁποία ἐξικνεῖται εἰς τὸ θέμα τὸ ὑπὸ συζήτησιν, μέχρι τῶν ὁρίων τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω, ὅτι εὐθηνότερον εἰσητήριον διὰ τὴν δευτέραν κατανομὴν δὲν ἰσχύει πουθενὰ εἰς ὁλόκληρον τὴν ὑφήλιον. Θὰ παρεκάλουν, παρὰ ταῦτα, τοὺς κ.κ. συναδέλφους τῆς πλειοψηφίας νὰ δεχθοῦν τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Προέδρου καὶ ἐμοῦ τροπολογίαν, ἐφ’ ὅσον φυσικὰ τὴν δέχεται καὶ ἡ Κυβέρνησις. Προσπαθοῦμε νὰ παράσχωμεν τὴν δυνατότητα εἰς πάντας οἱ ὁποῖοι διαθέτουν ψήφους νὰ μετάσχουν τῆς παρούσης ἐκλογῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρόθεσις τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν παρακαλῶ τοὺς κ.κ. συναδέλφους νὰ θελήσουν νὰ τὴν υἱοθετήσουν.

§168Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις ἀποδέχεται εὐχαρίστως τὴν τροπολογίαν.

§169Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Ρ.Ε. κ. Παπαληγούρας, ὅτι ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Κανελλοπούλου εἶναι τροπολογία εἰλημμένη ἐκ τῶν νόμων τῆς λεγομένης ἁπλῆς ἀναλογικῆς καὶ λέγω τῆς «λεγομένης» διότι ὅταν λέγωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἁπλῆν ἀναλογικήν, αὐτὴν ἔχομεν ὑπ’ ὄψει. Ἀπὸ τοῦ 1926 μέχρι καὶ τοῦ 1950, ὅτε ἴσχυσαν τὰ συστήματα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, διὰ τὴν συμμετοχὴν τῶν κομμάτων εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ἀπῃτεῖτο νὰ ἔχουν λάβει ἢ τὸ 10% τῶν ψήφων τῆς μείζονος περιφερείας τῆς ἐφετειακῆς, ἢ τοὐλάχιστον νὰ ἔχουν ἐπιτύχει κατὰ τὴν πρώτην κατανομὴν μίαν ἕδραν, εἰς τὴν μείζονα ἐφετειακὴν περιφέρειαν. Ἡ τροπολογία αὐτή, κύριε Πρόεδρε, ἀποκαθιστᾶ τὴν ἰσότητα τῶν κομμάτων ἔναντι τοῦ φερομένου ὡς πρώτου κόμματος. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπισημάνω, ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ ἰσότης τῶν κομμάτων ἔναντι τοῦ φερομένου ὡς πρώτου κόμματος. Παραμένει ὅμως πάντοτε σοβαρώτατον τὸ θέμα τοῦ τρόπου τῆς διενεργείας τῆς δευτέρας κατανομῆς ἡ ὁποία ἀποτελεῖ οὐσιαστικὴν διάταξιν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Ἡ βʹ. κατανομὴ πρέπει νὰ γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπολοίπων. Συνεπῶς ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω, ὅτι ἐνῷ ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ ἀξιότιμοι κ.κ. ἐκπρόσωποι τῆς Ε. Ρ.Ε. ἀναμφισβητήτως ἀποτελεῖ μίαν πρόοδον καὶ ἰδιαίτατα ἀποκαθιστᾶ τὴν ἰσότητα ὅλων τῶν κομμάτων ἔναντι τοῦ φερομένου ὡς πρώτου κόμματος, θὰ ἔπρεπε νὰ συμπληρωθῇ καὶ διὰ τροπολογίας ἡ ὁποία θὰ καθορίζῃ ὅτι ἡ βʹ κατανομὴ θὰ γίνεται βάσει τῶν ὑπολοίπων ὡς ὁρίζουν ὁμοιομόρφως οἱ νόμοι τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς ὡς ἴσχυσεν ἐπανειλημμένως παρ’ ἡμῖν.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ δέχεται τὴν τροπολογίαν τῶν κ.κ. Π. Κανελλοπούλου καὶ Π. Παπαληγούρα;

§171ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτή, δεκτή.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 ὁ κ. Κ. Ράλλης, ἔχει τὸν λόγον.

§173Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν εἶχα ζητήσει ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅπως ἐπαναφέρῃ τὰς δεούσας μεταβολὰς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 ὅσον ἀφορᾷ τὴν τρίτην κατανομήν, διότι ὅπως ἔχει ἡ διατύπωσις, ὑπάρχει κίνδυνος νὰ δημιουργηθοῦν ἀδιέξοδα. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει κάμει τὴν διατύπωσιν. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος, κ. Α. Μίχας).

§174Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἔχω βεβαίως συλλάβει τὴν ἔννοιαν τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Κ. Ράλλης, ἀλλὰ δὲν ἔχω ἕτοιμον τὴν διατύπωσιν. Θὰ φέρω αὔριον τὴν διατύπωσιν.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 5. Δεκτὰ τὰ ἄρθρα 6 καὶ 7.

§176ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτά, δεκτά.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἄρθρα 6 καὶ 7 ἐγένοντο δεκτά.

§178Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον μετὰ τὸ ἄρθρον 7. Κύριοι βουλευταί, μετὰ τοῦ συναδέλφου κ. Πατέρα, ἔχομεν ὑποβάλει τροπολογίαν διὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος τῶν Ἑλλήνων ναυτικῶν. Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἔχω ἐπαναφέρει εἰς ὅλας τὰς Βουλὰς ἀπὸ τοῦ 1950 καὶ πάντοτε καὶ οἱ βουλευταὶ καὶ ὅλα τὰ κόμματα ἐνῷ ἔβλεπον συμπαθῶς τὸ ζήτημα τῆς ἀσκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος τῶν ναυτικῶν, ἐν τούτοις, πάντοτε παρεπέμπετο τοῦτο πρὸς μελέτην καὶ οὕτω ἐμπαίζομεν 80.000 ἀξίους ναυτικοὺς ἐργαζομένους, οἱ ὁποῖοι λόγῳ τῆς φύσεως τοῦ ἐπαγγέλματός των ἐπισκέπτονται ὅλον τὸν κόσμον καὶ βλέπουν, ὅτι καὶ οἱ ναυτικοὶ τῶν ὑποαναπτύκτων ἀκόμη χωρῶν ψηφίζουν καὶ οἱ Ἕλληνες ναυτικοὶ δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα αὐτό. Ἐὰν ἐπιμένω εἰς τοῦτο, εἶναι διότι ἔχω καὶ προσωπικὸν λόγον. Ἡ νῆσος Χίος, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπῶ, εἶναι ἡ πρώτη ναυτικὴ περιοχὴ τῆς χώρας καὶ ἔχει πλέον τῶν 10.000 ναυτικῶν, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου. Ὅταν τὸ 1958 συνεζητεῖτο σχετικὴ τροπολογία μου, ὁ κ. Παπανδρέου εἰς τὰς 22.3.58 εἶπεν, ὅτι τὸ θέμα εἶναι σοβαρὸν καὶ πρέπει νὰ μελετηθῇ, διότι ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἐπιθυμίαν ὅλων, ἀρκεῖ νὰ εὑρεθῇ ὁ τρόπος. Ἀλλὰ μελέτη δυστυχῶς δὲν ὑπάρχει. Τὰ αὐτὰ ὑπεστήριξε καὶ ὁ τότε Πρόεδρος τῆς ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως κ. Κ. Γεωργακόπουλος. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπανέφερα τὸ ζήτημα τὸ 1961 καὶ τότε παρεπέμφθη διὰ νὰ μελετηθῇ. Τότε ἀπεκρούσθη ἀπὸ τοὺς συναδέλφους κ.κ. Μπριλλάκην καὶ Ζορμπᾶν. Ὁ κ. Ζορμπᾶς δι’ ὅσων ὑπεστήριξεν ὕβρισε τοὺς Ἕλληνας ναυτικούς, διότι εἶπεν ὅτι οἱ Ἕλληνες ἐφοπλισταὶ καὶ οἱ πλοίαρχοι θὰ ἐπηρεάσουν τοὺς ναυτικούς. Αὐτὴν τὴν ὕβριν ἐναντίον τῶν ναυτικῶν δὲν τὴν ἀνέμενον ἀπὸ τὸν κ. Ζορμπᾶν, ὁ ὁποῖος γνωρίζει ἢ ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ τὰς συνθήκας τῆς ναυτικῆς ἐργασίας. Εἶναι τοιαύτη ἡ ἐξέλιξις τῆς Ναυτιλίας μας, ὥστε οἱ ἐφοπλισταί, ἔχουν ἀνάγκην τῶν πληρωμάτων καὶ δι’ αὐτὸ οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ διπλωματοῦχοι ναυτικοὶ πληρώνονται περισσότερον ἀπ’ ὅ,τι ὁρίζουν αἱ συλλογικαὶ συμβάσεις. Ἀλλὰ ἄλλοι ἦσαν οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους οἱ συνάδελφοι κ.κ. Μπριλλάκης καὶ Ζορμπᾶς ἦσαν ἐναντίον τῆς προτάσεώς μου. Ὁ κ. Ζορμπᾶς, ὑπεστήριξεν ὅτι ἡ πρότασις εἶναι ἀντισυνταγματικὴ καὶ μᾶς ἀπεκάλεσε καὶ δημοκόπους. Δὲν θὰ παρακολουθήσω τὸν κ. Ζορμπᾶν διὰ νὰ εἴπω ποῖος εἶναι δημοκόπος. Ἐπῆρε τὴν ἀπάντησιν ἀπὸ τὸν κ. συνάδελφον τοῦ Κέντρου κ. Ρουχωτᾶν, ὁ ὁποῖος ὑπεστήριξε τὴν ψῆφον τῶν ναυτικῶν. Εἶναι ἐπιτετραμμένον ἐν ὀνόματι τῆς δῆθεν συνταγματικῆς ὀρθοδοξίας νὰ μὴ ἀσκοῦν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα οἱ Ἕλληνες ναυτικοί; Τὸ ἄρθρον 66 τοῦ Συντάγματος, ἀπαιτεῖ ἄμεσον, καθολικὴν καὶ μυστικὴν ψηφοφορίαν καὶ ταὐτόχρονον ἐκλογὴν καθ’ ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν. Δύνανται, λοιπόν, οἱ Ἕλληνες ναυτικοί, εἴτε νὰ ψηφίσουν εἰς τὸ πλοῖον ἐνώπιον Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἀποτελουμένης ἀπὸ ἀξιωματικοὺς καὶ μέλη τοῦ πληρώματος καὶ μὲ δικαστικὸν ἀντιπρόσωπον τὸν πλοίαρχον, ὁ ὁποῖος ἀσκεῖ ἐπὶ τοῦ πλοίου οἱονεὶ δικαστικὰ καθήκοντα καὶ τὰ ἀποτελέσματα νὰ δίδωνται διὰ τοῦ ἀσυρμάτου, εἴτε νὰ ψηφίζουν δι’ ἀλληλογραφίας ὅπως ἰσχύει εἰς ἄλλας χώρας. Αὐτὸ δὲν ἀντίκειται εἰς τὴν συνταγματικὴν ἐπιταγήν. Ἔχομεν ὑποβάλει σχετικὴν τροπολογίαν. Ἐὰν ὁ ναυτικὸς ἔχῃ ψηφοδέλτιον, θὰ τὸ θέση ἐντὸς φακέλλου, τὸν ὁποῖον θὰ κλείσῃ καὶ θὰ θέση τὸν κλειστὸν φάκελλον ἐντὸς μεγαλυτέρου φακέλλου μὲ σημείωμα ποίας ἐκλογικῆς περιφερείας εἶναι. Αὐτὸς ὁ μεγαλύτερος φάκελλος ἀφοῦ βεβαιωθῇ ἀπὸ τὸν Πλοίαρχον, θὰ σταλῇ ταχυδρομικῶς εἰς τὸ ἐκλογικὸν τμῆμα, ὅπου ἔχει τὰ ἐκλογικά του δικαιώματα ὁ Ἕλλην ναυτικός. Ὁ φάκελλος αὐτὸς ἐὰν φθάσῃ μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας, θὰ τὸν ἀποσφραγίσῃ ὁ δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος καὶ ἐφ’ ὅσον βεβαιωθῇ ὅτι πρόκειται περὶ ἐκλογέως, θὰ ρίψῃ τὸν φάκελλον εἰς τὴν κάλπην. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἔχομεν ταὐτόχρονον ψηφοφορίαν τὴν ἰδίαν ἡμέραν καὶ ἄμεσον. Δυστυχῶς δὲν ὑπάρχει ἄλλος τρόπος. Πάντως δὲν ἐπιτρέπεται εἰς βουλευτὴν τῆς πρώτης ναυτικῆς περιοχῆς τῆς χώρας, ὡς ὁ κ. Ζορμπᾶς, νὰ εἶναι ἀντίθετος τῆς ψήφου τῶν ναυτικῶν. Πρέπει νὰ γίνῃ ἔναρξις νὰ ψηφίζουν οἱ Ἕλληνες ναυτικοί, διὰ νὰ μὴν ἔχουν τὸ αἴσθημα, ὅτι ἡ Πατρὶς τοὺς ὑποτιμᾷ καὶ τοὺς μειώνει. Ἐπίσης, ἔχομεν 5.000 ναυτικοὺς τῶν ἀκτοπλοϊκῶν καὶ λοιπῶν σκαφῶν μὲ ἐπίκεντρον τὸν λιμένα τοῦ Πειραιῶς καὶ τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐν δράσει καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας. Νομίζω, ὅτι δὲν ἐμποδίζει τίποτε ἐὰν εἰς οἱονδήποτε λιμένα προσέρχονται οἱ Ἕλληνες ναυτικοὶ μὲ τὸ ἐκλογικὸν βιβλιάριον ἢ πιστοποιητικὸν ἐγγραφῆς εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους καὶ τὸ ναυτικόν των φυλλάδιον καὶ ψηφίζουν καὶ σφραγίζονται τὸ βιβλιάριον καὶ τὸ φυλλάδιον. Τὶ μᾶς ἐμποδίζει εἰς αὐτοὺς τοὺς ναυτικοὺς νὰ δώσωμεν δικαίωμα ψήφου. Κύριοι βουλευταί, θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὶ λέγει ἕνα περιοδικὸ ναυτιλιακό. «... (ἀναγινώσκει)...». Μᾶς κατηγορεῖ μὲ σκληρὰς φράσεις, ὅτι ἀποφεύγομεν νὰ ἱκανοποιήσωμεν ἕνα δικαιότατον αἴτημα μιᾶς μερίδος ἐργαζομένου λαοῦ, ἡ ὁποία μὲ τὸν μόχθον της εἰς ὅλας τὰς θαλάσσας τοῦ κόσμου, προσφέρει ἀνεκτιμήτους ὑπηρεσίας εἰς τὴν ἐθνικήν μας οἰκονομίαν. Κύριοι βουλευταί, σᾶς μεταφέρω ὄχι μόνον τὸ παράπονον, ἀλλὰ τὴν πικρίαν καὶ τὴν ἀγανάκτησιν τῶν ναυτικῶν, διὰ τὴν ἄνισον αὐτὴν μεταχείρισιν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ μίαν λύσιν εἰς τὸ θέμα αὐτό.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Κωτιάδης, ἔχει τὸν λόγον.

§180Σ. ΚΩΤΙΑΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, βαθυτάτη εἶναι ἡ πικρία τὴν ὁποίαν δοκιμάζουν οἱ Ἕλληνες ναυτικοὶ ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι κατ’ ἐξακολούθησιν στεροῦνται τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον τὸ Σύνταγμα θεσπίζει δι’ ὅλους τοὺς Ἕλληνας πολίτας. Δι’ αὐτὸ εὔλογα καὶ δικαιολογημένα εἶναι τὰ παράπονά των, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλουν εἰς τοὺς ἑκάστοτε Ὑπουργοὺς τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας καὶ προσφάτως ἡ Πανελλήνιος Ναυτικὴ Ὁμοσπονδία καὶ ἡ Ἕνωσις μηχανικῶν ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ ἀπέστειλε σχετικὸν τηλεγράφημα καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι, ὅλοι γνωρίζομεν τὰς μεγάλας ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας προσφέρουν οἱ Ἕλληνες ναυτικοί Περὶ τοὺς 70– 80.000 Ἕλληνες ναυτικοὶ ἐπανδρώνουν σήμερον τὰ πλοῖα μας, πλεῖστα τῶν ὁποίων, μὲ τὴν γαλανόλευκον εἰς τὸν ἱστόν των, αὐλακώνουν τὰ πελάγη καὶ τοὺς ὠκεανοὺς καὶ μεταφέρουν τὸν παλμὸν τῆς Μητρὸς Πατρίδος ἀνὰ τὰ πέρατα τοῦ κόσμου. Ὁ φίλος συνάδελφος κ. Μπουρνιᾶς, ἀνέπτυξεν ἐπαρκῶς τὸ θέμα τῆς ἀσκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος τῶν ναυτικῶν μας, τῶν μακρὰν τῆς Ἑλλάδος πλεόντων καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μακρυγορήσω ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐὰν ὅμως ἀνυπέρβλητοι τεχνικαὶ δυσχέρειαι δὲν ἐπιτρέπουν σήμερον τὴν ἄσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος εἰς τοὺς μακρὰν τῆς Ἑλλάδος εὑρισκομένους, δυνάμεθα τοὐλάχιστον νὰ παράσχωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἰς τοὺς εὑρισκομένους κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας εἰς τοὺς Ἑλληνικοὺς λιμένας. Πιστεύω, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπηρετούντων εἰς μεσογειακά, τουριστικά, ἀκτοπλοϊκὰ καὶ πετρελαιοκίνητα, ὑπερβαίνει κατὰ πολὺ τὸν ἀριθμὸν τῶν 5.000, ποὺ προανέφερεν ὁ προλαλήσας συνάδελφος. Οὗτοι δύνανται νὰ ψηφίσουν εἰς τὸν τόπον ὅπου εὑρίσκονται τὴν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς ἐπὶ ἐπιδείξει τοῦ ναυτικοῦ των φυλλαδίου καὶ δυνάμεθα, πιστεύω, τεχνικῶς νὰ κατοχυρώσωμεν τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ. Ἡ παροχὴ τῆς ψήφου, ἔστω καὶ εἰς περιωρισμένον ἀριθμὸν ναυτικῶν, ὡς ἀνωτέρω, θὰ θεωρηθῇ ὡς ἀπαρχὴ γενικωτέρας ρυθμίσεως τοῦ θέματος καὶ θὰ ἱκανοποιήσῃ, ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον, τὸν ναυτικὸν κόσμον τῆς χώρας. Πάντως παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν Ἐσωτερικῶν καὶ τὰς ὑπηρεσίας του, νὰ μελετήσουν ἐγκαίρως τὸ θέμα, διὰ μελλοντικὴν ρύθμισιν, διότι εἶναι ἀπαράδεκτον, οἱ Ἕλληνες ναυτικοί, οἱ ὁποῖοι τόσα προσφέρουν, νὰ μὴ δύνανται, διὰ τεχνικοὺς λόγους, νὰ ψηφίζουν.

§181Δ. ΚΑΡΑΤΖΕΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι γνωστόν, ὅτι οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι ποὺ ὑπηρετοῦν ἐντὸς τῆς ἐκλογικῆς των περιφερείας, ψηφίζουν βάσει καταστάσεων. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἕνας ἀριθμὸς δημοσίων ὑπαλλήλων, τραπεζῶν καὶ ἄλλων ὑπηρεσιῶν, ποὺ ὑπηρετοῦν εἰς ἀπομεμακρυσμένας περιοχάς. Νομίζω, ὅτι πρέπει καὶ δι’ αὐτοὺς νὰ εὑρεθῇ ἕνας τρόπος νὰ ψηφίζουν.

§182Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ συμπάθειά μας εἶναι μεγίστη πρὸς τὸν κλάδον τῶν Ναυτικῶν. Τὸ κόμμα τῶν Προοδευτικῶν δὲν λησμονεῖ τὴν συμβολὴν τῶν ναυτικῶν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας, καὶ ὅτι μεταφέρει τὴν κυανόλευκον ἀνὰ τὰ πελάγη τοῦ κόσμου. Ἡμεῖς ἔχομεν ἰδιαίτερον λόγον νὰ κρίνωμεν τοὺς ναυτιλλομένους ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλο κόμμα, διότι οὐδὲν κόμμα προσέφερε τόσα εἰς τοὺς Ἕλληνας ναυτιλομένους ὅσα τὸ κόμμα τῶν Προοδευτικῶν διὰ τῆς ἀναπροσαρμογῆς τοῦ δολλαρίου. Τὸ θέμα τῆς παροχῆς ψήφου εἰς τοὺς ναυτικούς, νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἐρευνήσωμεν ἀπὸ συνταγματικῆς καὶ ψυχολογικῆς ἀπόψεως. Ἡ διάταξις, ἡ ὁποία προτείνεται, εἶναι ἀντισυνταγματικὴ τοὐλάχιστον διὰ τὴν μεγάλην κατηγορίαν τῶν ναυτικῶν. Τὸ ἄρθρον 66 τοῦ Συντάγματος, ὁρίζει τὰ ἑξῆς: «... (ἀναγινώσκει)...». Ὅταν λέγωμεν ταὐτοχρόνως, εἶναι σάλτο αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ συνάδελφος κ. Μπουρνιᾶς, ὅτι τὸ ταὐτοχρόνως ταὐτίζεται μὲ τὴν αὔξησιν τῶν φακέλλων. Ὅτι, δηλαδή, θὰ ὑπολογισθοῦν μόνον οἱ φάκελλοι οἱ ὁποῖοι θὰ φθάσουν τὴν ἡμέραν τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν. Ἐξ ἄλλου, τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ διεξάγονται τὴν αὐτὴν ἡμέραν εἰς ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν. Ἀλλὰ πολλὰ πλοῖα κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς, θὰ εὑρίσκωνται εἰς ξένα ὕδατα καὶ κατὰ συνέπειαν θὰ εὑρίσκωνται ἐκτὸς τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπικρατείας. Παραμένει τὸ θέμα, νὰ ψηφίσουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς θὰ εὑρίσκωνται εἰς Ἑλληνικοὺς λιμένας. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ εἴμεθα σύμφωνοι, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι θὰ ψηφίζουν εἰς τὰ κοινὰ ἐκλογικὰ τμήματα τοῦ λιμένος τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας των, θέτοντες καὶ σταυρὸν προτιμήσεως. Θὰ πρέπει, ὅμως, νὰ ἀντιμετωπισθῇ τὸ θέμα, ὥστε νὰ ψηφίζουν καὶ οἱ ἐγγεγραμένοι εἰς ἐκλογικοὺς καταλόγους καὶ ὄχι μόνον οἱ ἔχοντες ἐκλογικὰ βιβλιάρια. Διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι οἱ πλείονες τῶν ναυτικῶν καταγόμενοι ἐκ νήσων, εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἁπλοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Ἐν συμπεράσματι, τὸ κόμμα τῶν Προοδευτικῶν τάσσεται ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τῆς ψήφου τῆς συμπαθεστάτης τάξεως τῶν ναυτικῶν, ἐφ’ ὅσον ὅμως θὰ νομοθετηθῶσιν ὅλαι αἱ διασφαλίσεις ἐκεῖναι, αἵτινες θὰ ἐπιτρέψουν εἰς τοὺς ναυτικοὺς νὰ ἀσκήσουν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα κατὰ τρόπον σύμφωνον πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος ἐλευθέρως καὶ ἀνεπηρεάστως.

§183Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ ἐκταθῶ, διότι ἀρκετὰ ἐξετάθησαν καὶ ὁ κ. Μπουρνιᾶς καὶ ὁ κ. Κωτιάδης. Ὀφείλω ὅμως νὰ τονίσω, ὅτι ὅλαι αἱ ναυτικαὶ περιφέρειαι — καὶ δὲν εἶναι ὀλίγαι εἰς τὴν Ἑλλάδα — ἐπιμένουν εἰς τὸ δικαίωμα τῶν ναυτικῶν νὰ εὑρεθῇ τρόπος νὰ ψηφίσουν. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὁ χρόνος ἐπιτρέπῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μελετήσῃ τὸ θέμα καὶ νὰ μᾶς φέρῃ μίαν ἐντύπωσιν, ἡ ὁποία νὰ καλύπτῃ τὰς δυσχερείας ποὺ πράγματι παρουσιάζονται. Τὸ κατ’ ἐμέ, θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω νὰ λάβῃ τὸν κόπον καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἴδῃ ἐὰν μέχρις αὔριον εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τρόπος, διὰ νὰ ἐκπληρωθῇ ἡ ἐπιθυμία ὅλων τῶν ναυτικῶν περιοχῶν τῆς Ἑλλάδος.

§184Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Κυκλάδων ὡμίλησε προχείρως. Ἐγὼ εἶπον διὰ τοὺς ναυτικοὺς ποὺ ἔχουν ἐπίκεντρον τὸν Πειραιᾶ νὰ πᾶνε νὰ ψηφίσουν τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας των. Ἐσεῖς εἴπατε πῶς θὰ χωρίσωμεν ἐκείνους ποὺ ἔχουν ἐκλογικὰ βιβλιάρια καὶ ἐκείνους ποὺ εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Ἁπλούστατα ἐκεῖνος ποὺ εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους θὰ πάρῃ ἕνα πιστοποιητικὸν ὅτι εἶναι ἐγγεγραμμένος, τὸ ὁποῖον θὰ τοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ ψηφίσῃ. Τὰ εἶπα ἤδη αὐτά, ἀλλὰ δὲν μοῦ ἐκάματε τὴν τιμὴν νὰ μὲ προσέξητε. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν συνταγματικὴν ἄποψιν τὸ σκάφος ἀποτελεῖ Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν καὶ ὁπουδήποτε μπορεῖ νὰ γίνῃ ψηφοφορία.

§185Σ. ΠΕΡΤΣΙΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν ἐξευρίσκετο τρόπος πρακτικὸς διὰ τὴν ψῆφον τῶν πολλῶν ἐργατῶν ποὺ κατέφυγον εἰς Δ. Γερμανίαν δι’ ἐξεύρεσιν ἐργασίας. Εἶναι τὸ θέμα τεράστιον καὶ ἠθικὸν καὶ δὲν πρέπει ἕνας μεγάλος ἀριθμὸς ἐργατῶν Ἑλλήνων ἀκραιφνῶν ἐθνικοφρόνων νὰ στεροῦνται ψήφου. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός, νομίζω ἕνα τέτοιο κεφαλαιῶδες καὶ τόσης σημασίας ζήτημα πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσῃ μετὰ προσοχῆς καὶ νὰ δώσῃ τὴν δέουσαν λύσιν. Νομίζω, ἐπίσης, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ψήφου τῶν ἐργατῶν τῆς Δ. Γερμανίας δύνανται αἱ Κυβερνήσεις Ἑλλάδος καὶ Δ. Γερμανίας συνεργαζόμεναι καὶ συνεννοούμεναι νὰ διευκολύνουν καὶ ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει τὴν προσωρινὴν ἐπάνοδον τῶν ἐργατῶν νὰ ψηφίσουν. Ἐφόσον σήμερον ἡ ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων εἶναι ἀδύνατον νὰ ψηφίσουν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ Προξενεῖα.

§186Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Εἶναι γεγονός, ὅτι ὅταν ὡμίλει ὁ συνάδελφος ἐκ Χίου ἀπουσίαζον τῆς αἰθούσης. Ἐξ ὅσων ὅμως εἶπε, συμφωνεῖ μὲ τὴν γνώμην μου. Διότι εἶναι πολὺ ἀσθενῆ τὰ ἐπιχειρήματά του, ἐν σχέσει μὲ τὰ πλοῖα τὰ πλέοντα εἰς ξένας θαλάσσας, ὅπου ὑπεστήριξε τὴν ἰθαγένειαν τοῦ πλοίου. Τὸ Σύνταγμα τῆς Ἑλλάδος εἶναι Σύνταγμα ΣΚΡΙΠΤΟ ΓΙΟΥΡΕ καὶ ὅταν ὁμιλῇ περὶ Ἐπικρατείας, ἀναμφισβητήτως ἐννοεῖ τὸ ἔδαφος τῆς χώρας, ἄλλως θὰ ἐψήφιζον καὶ οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὰς Πρεσβείας καὶ τὰ Προξενεῖα. Διὰ τοὺς ναυτικοὺς τοὺς πλέοντας εἰς Ἑλληνικὰς θαλάσσας, συμφωνῶ νὰ ψηφίζουν τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας των καὶ νὰ θέτουν σταυρὸν προτιμήσεως. Τοῦτο ὑπεστήριξα καὶ ἐν τῇ κυρίᾳ μου ἀγορεύσει.

§187Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Βεβαίως θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ παρέχεται εἰς πάντα Ἕλληνα ἔχοντα τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἡ δυνατότης νὰ ἀσκῇ τὸ δικαίωμα αὐτό. Περὶ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία. Ἀλλὰ ἡ διαδικασία καὶ ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ τροπολογία αὐτὴ προβλέπει, ὅτι θὰ ἀσκῆται τὸ δικαίωμα αὐτὸ τοῦ ἐκλέγειν ἀπὸ τοὺς ναυτικούς, ἀπὸ τὰ πληρώματα τῶν πλοίων δὲν παρέχει καμμίαν ἐγγύησιν περὶ τηρήσεως τῶν ὅρων κατὰ τοὺς ὁποίους ἐπιτρέπεται ἡ ἄσκησις τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν. Σήμερον δὲ ἰδιαιτέρως ποὺ τὰ πάντα εἶναι διαβλητά, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι περίπτωσις διὰ νὰ ἐξετασθῇ τὸ θέμα αὐτὸ καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν δὲν δέχομαι τὴν τροπολογίαν.

§188Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχουν πολλὰ θέματα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπήντησεν ἐπὶ τοῦ γράμματος τῆς τροπολογίας. Διὰ τοὺς ναυτικούς, κ. Ὑπουργέ, τοὺς εὑρισκομένους ἐδῶ δὲν ἔχετε ἀπάντησιν; Ἐάν, κ. Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις φρονῇ, ὅτι ὁ τρόπος τῆς ψηφοφορίας τῶν ναυτικῶν εἶναι διαβλητός, καὶ ὅτι ἡ τροπολογία θὰ θέσῃ νέα προβλήματα καὶ ὅπλα εἰς τὴν μειοψηφίαν κατασυκοφαντήσεώς μας καὶ εἰς τὸ θέμα αὐτό, πρῶτος ἐγὼ δὲν θὰ ἐπιμείνω. Ἀλλὰ ἐὰν ὁ τρόπος, τὸν ὁποῖον ἐγὼ προτείνω δὲν εἶναι καλός, δώσατε, τέλος πάντων, σεῖς, κ. Ὑπουργέ, τὸν ἰδικόν σας. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ λέγῃ τόσα χρόνια τὸ Ὑπουργεῖον σας, θὰ μελετήσω τὸ θέμα.

§189Β. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Εἰς δύο σημεῖα θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας, διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν ὑπάρχῃ εὐχέρεια ψηφοφορίας. Λέγετε ποία δυσχέρεια ὑπάρχει διὰ τοὺς εὑρισκομένους π.χ. εἰς τὸν λιμένα τοῦ Πειραιῶς ναυτικοὺς νὰ ψηφίσουν, ἐν Πειραιεῖ τοὺς ὑποψηφίους τοῦ τόπου τῆς καταγωγῆς των. Λέγετε, προσάγουν οἱ μὲν ἔχοντες ἐκλογικὸν βιβλιάριον τὸ βιβλιάριόν των, οἱ δὲ ἄλλοι ἕνα πιστοποιητικόν, ὅτι εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῆς ἰδιαιτέρας των πατρίδος. Σᾶς λέγω, ὅτι ὅπου ὁ νόμος ἠθέλησε νὰ κάμῃ τὴν ἐξαίρεσιν, καὶ τὴν ἔκαμε διὰ τοὺς στρατιώτας καὶ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ἐξῄρεσε τοῦ κανόνος, ὅτι μόνον οἱ ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τοὺς κατηρτισμένους ἐγκαίρως καὶ ὑπὸ διαδικασίαν, τὴν ὁποίαν ξεύρετε καὶ εἰς τὸν τόπον τῆς καταγωγῆς των εὑρισκόμενοι, μόνον αὐτοὶ δύνανται νὰ ψηφίσουν. Εἰς τὴν ἐξαίρεσιν αὐτὴν εἴδατε, ὅτι δὲν ἤρκεσεν οὔτε τὸ ἐκλογικὸν βιβλιάριον τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου, οὔτε τὸ ἐκλογικὸν βιβλιάριον τοῦ στρατιώτου, τοῦ κληρωτοῦ, ἀλλὰ ἀπητήθη κατάρτισις καταστάσεων ὑπὸ τοὺς ὅρους τοῦ νόμου, καταστάσεων καταρτιζομένων πολὺ χρόνον πρὸ τῆς ψηφοφορίας καὶ ὑπὸ ἐγγυήσεις αὐστηράς. Εὕρατε τὸν πρακτικὸν τρόπον νὰ ψηφίζουν οἱ ναυτικοί. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν τὸν συλλαμβάνω. Σεῖς λέγετε: Οἱ ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον θὰ πᾶνε νὰ ἀσκήσουν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα. Τὶ θὰ ἔχῃ, παρακαλῶ, ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ τμήματος, ὅπου θὰ πάῃ ἕνας καὶ θὰ εἴπῃ, κύριοι, εἶμαι ναυτικός; Βλέπετε τὸ ναυτικὸ φυλλάδιο καὶ τὸ ἐκλογικό μου βιβλιάριο; Ὑπὸ ποίας ἐγγυήσεις θὰ ἠμπορέσῃ ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ νὰ τοῦ εἴπῃ, μάλιστα, κύριε, εἶσαι ἐγγεγραμμένος εἰς μίαν κατάστασιν ἐγκαίρως καταρτισθεῖσαν καὶ δύνασαι νὰ ἀσκήσῃς τὸ δικαίωμά σου. Θὰ μοῦ εἴπητε, ὅτι ἠμποροῦν νὰ γίνουν καταστάσεις. Ἀλλὰ πότε θὰ γίνουν αἱ καταστάσεις; Αὐτοὶ πλέουν εἰς τὰς θαλάσσας. Πότε θὰ γίνῃ ἡ δήλωσις, ὥστε νὰ γίνουν ἐγκαίρως αἱ καταστάσεις; Ἐδῶ θὰ διασπάσητε τὸν θεμελιώδη κανόνα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, δηλαδὴ τὰς αὐστηροτάτας ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας καθορίζει διὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν.

§190Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Ἡ παράλειψις ὅμως τῆς καταστάσεως, δικαιολογεῖται ἀπὸ τὸν μικρὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων.

§191Β. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Τότε μὲ τὸ ἴδιο δίκαιον ὅλοι οἱ ἀπουσιάζοντες ἀπὸ τοὺς τόπους τῆς καταγωγῆς των θὰ πρέπει νὰ ἀποκτήσουν καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίζουν.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§193ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ ἀντικείμενον Ἡμερησίας Διατάξεως νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 11.45′ μ.μ.)