1963.08.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 20η

Δευτέρα 26 Αὐγούστου 1963

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(ὥρα 7.30′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Δ. Θανόπουλος) Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Περρωτῆς, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Α. ΠΕΡΡΩΤΗΣ. (Γραμματεύς). «.....(ἀναγινώσκει)...». (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Βαρβιτσιώτης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§4Ι. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. (Γραμματεύς). «....(ἀναγινώσκει) ...». Οἱ κ.κ. Χ. Παναγιωτόπουλος (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν) καὶ Β. Σακελλαρίου (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης) καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Ράλλης καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Τὸ Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 75223) 14.7.63 ἐγγράφου του διαβιβάζει ἀναφορὰν τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν μετὰ τῆς σχετικῆς ποινικῆς δικογραφίας κατὰ τοῦ βουλευτοῦ κ. Λ. Κύρκου αἰτουμένου τὴν ἄρσιν τῆς βουλευτικῆς ἀσυλίας αὐτοῦ, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 63 τοῦ Συντάγματος. (Παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν). Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 209078) 19.7.63 ἐγγράφου του ἀνακοινοῖ ὅτι παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου πρὸς Εὐρωπαϊκὴν Τράπεζαν Ἐπενδύσεων διὰ τὴν ὑπὸ τῆς ΑΤΕ σύναψιν δανείου πρὸς κατασκευὴν τῶν γραμμῶν μεταφορᾶς καὶ ὑποσταθμῶν τοῦ ὑδροηλεκτρικοῦ Σταθμοῦ Κρεμαστῶν Ἀχελώου. Ὁ Σύνδεσμος ἀναπήρων— θυμάτων πολέμου Κορέας διαμαρτύρεται ἐντόνως διὰ τὰς ἐν Μόσχᾳ ἀνθελληνικὰς δηλώσεις Ἐμμ. Γλέζου περὶ αὐτονομήσεως Ἑλληνικῆς Μακεδονίας καὶ αἰτεῖται ὅπως μὴ ἐπιτραπῇ ἡ εἴσοδος τούτου εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὁ Πρόεδρος Κοινότητος Κοτύλης Νομοῦ Ξάνθης δι’ ἐγγράφου του καταγγέλει Ἐμμ. Γλέζον διὰ προδοτικὰς ἐν Μόσχᾳ δηλώσεις του περὶ αὐτονομήσεως Ἑλληνικῆς Μακεδονίας. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Θ. Λυμπερίδης, καταθέτει τηλεγράφημα Μελισσοκομικοῦ Συν)σμοῦ Μαριῶν Θάσου, αἰτουμένου τὴν παγιοποίησιν τῶν πρὸς τὴν ΑΤΕ χρεῶν τῶν μελισσοτρόφων κλπ. Ὁ Πρόεδρος Κοινότητος Μακρυχωρίου Καβάλας διαμαρτύρεται διὰ τὰς ἐν Μόσχᾳ προδοτικὰς δηλώσεις Ἐμμ. Γλέζου περὶ αὐτονομήσεως Ἑλληνικῆς Μακεδονίας καὶ αἰτεῖται τὴν παραπομπὴν τούτου εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Δικαιοσύνην. Ὁ Πρόεδρος ἀναπήρων καὶ θυμάτων Ἐλασσόνος διὰ τηλεγραφήματός του ἀποδοκιμάζει προδοτικὰς ἐν Μόσχᾳ δηλώσεις Ἐμμ. Γλέζου περὶ αὐτονομήσεως Ἑλληνικῆς Μακεδονίας. Ὁ μορφωτικὸς ὅμιλος Νέων Καλαμακίου διαμαρτύρεται δι’ ἀντεθνικὰς ἐν Μόσχᾳ δηλώσεις Ἐμμ. Γλέζου περὶ αὐτονομήσεως Ἑλληνικῆς Μακεδονίας καὶ αἰτεῖται ἄρσιν τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας καὶ παραπομπὴν τούτου εἰς τὴν Δικαιοσύνην. Τὸ Ἐργατοϋπαλληλικὸν Κέντρον Κομοτηνῆς, διαμαρτύρεται διὰ τὰς ἐν Μόσχᾳ ἀνθελληνικὰς δηλώσεις Ἐμμ. Γλέζου περὶ αὐτονομήσεως Ἑλληνικῆς Μακεδονίας καὶ αἰτεῖται ἐπιβολὴν νομίμων κυρώσεων. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Θ. Λυμπερίδης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Πολιτικῶν Συνταξιούχων Ν. Καβάλας, αἰτουμένου, ὅπως γίνωσι δεκτὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως αἰτήματα ΑΔΕΔΥ. Ὁ κοινοτικὸς σύμβουλος Φαρσάλων κ. Νικ. Μάλλιος, διὰ τηλεγραφήματός του διαμαρτύρεται διὰ ἀνθελληνικάς, ἐν Μόσχᾳ, δηλώσεις Ἐμμ. Γλέζου, περὶ αὐτονομήσεως Ἑλληνικῆς Μακεδονίας καὶ αἰτεῖται, ὅπως μὴ ἐπιτραπῇ ἡ ἐπιστροφή του εἰς Ἑλλάδα. Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς Ἑνώσεως Λειτουργῶν Μέσης Ἐκπαιδεύσεως Σ, ΚΑ καὶ ΚΖ περιφερειῶν, διαμαρτύρεται ἐντόνως, δι’ ἀπαραδέκτους, ἐν Μόσχᾳ, δηλώσεις Ἐμμ. Γλέζου, ἐπὶ ἀνυπάρκτου Μακεδονικοῦ θέματος καὶ στιγματίζει τοὺς τοιούτου εἴδους προδότας τοῦ Ἔθνους. Ὁ Πρόεδρος Ἐπαγγελματιῶν Χανίων, διὰ τηλεγραφήματός του, διαμαρτύρεται ἐντόνως διὰ προδοτικάς, ἐν Μόσχᾳ, δηλώσεις Ἐμμ. Γλέζου, ἐπὶ ἀνυπάρκτου Μακεδονικοῦ θέματος. Τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Παλαιᾶς Καβάλας, διὰ τηλεγραφήματός του, διαμαρτύρεται δι’ ἀντεθνικάς, ἐν Μόσχᾳ, δηλώσεις Ἐμμ. Γλέζου, περὶ αὐτονομήσεως Ἑλληνικῆς Μακεδονίας καὶ αἰτεῖται ὅπως μὴ ἐπιτραπῇ ἡ εἴσοδός του εἰς Ἑλλάδα. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Θ. Λυμπερίδης, καταθέτει ὑπόμνημα τοῦ Σωματείου Ἁμαξοκαρραγωγέων Καβάλας, αἰτουμένου χορήγησιν πρὸς τὰ μέλη του ἀδείας Δ.Χ. φορτηγῶν αὐτοκινήτων. Ἡ Πανελλήνιος Ἕνωσις Ἐφέδρων Ἀξιωματικῶν διαμαρτύρεται διὰ προδοτικὰς δηλώσεις Ἐμμ. Γλέζου, εἰς Μόσχαν, περὶ αὐτονομήσεως Ἑλληνικῆς Μακεδονίας καὶ αἰτεῖται παραδειγματικὴν τιμωρίαν τούτου. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Α. Καμβύσης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Λεμβούχων Κορώνης, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν πλήρη ἐγκατάλειψίν των ὑπὸ τοῦ Κράτους, κατόπιν τῆς ἐκτοπίσεώς των καὶ τῆς ἐκμηδενίσεως τῶν ἐργασιῶν τοῦ λιμένος διὰ τῆς μεταφορᾶς τῶν ἐμπορευμάτων του, γενικῶς τῶν προϊόντων, διὰ τοῦ αὐτοκινήτου καὶ αἰτούντων τὴν ἄμεσον λῆψιν μέτρων προνοίας, πρὸς διαβίωσιν τῶν οἰκογενειῶν των. Ὁ Ἐθνικὸς Σύνδεσμος πρώην Ἐλασιτῶν Ἀνατολικῆς Μακεδονίας–Θρᾴκης, διαμαρτύρεται ἐντόνως διὰ τὰς προδοτικάς, ἐν Μόσχᾳ, δηλώσεις Ἐμμ. Γλέζου, περὶ αὐτονομήσεως Ἑλληνικῆς Μακεδονίας. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ν. Στειρόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Παραρτήματος Ἑνώσεως Ἑλλήνων Ἀποστράτων Ἀξιωματικῶν Ἀλεξανδρουπόλεως, αἰτουμένης ἄρσιν τῶν ἀδικιῶν τῶν προσγενομένων εἰς τὰ μέλη της διὰ τοῦ Α. Ν. 1854)51.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ἄρθρον 1ον.

§6Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ ἄρθ. 1 ὑπάρχει τροπολογία τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης. Θὰ παρεκάλουν ἡ τροπολογία αὐτὴ νὰ μὴ συζητηθῇ κατὰ τὴν αʹ κατ’ αὐτὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ κατὰ τὴν βʹ.

§7Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν κ. Πρόεδρε.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπομένως ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 θὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κ. Η. Μπρεδήμας, ἔχει τὸν λόγον.

§9Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν νὰ τηρηθῇ ἡ τάξις κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Δηλαδὴ νὰ δοθῇ πρῶτον ὁ λόγος εἰς τοὺς εἰσηγητὰς ὅσοι τυχὸν παρίστανται εἰς τὴν αἴθουσαν, καὶ ἐν συνεχείᾳ εἰς τοὺς λοιποὺς βουλευτάς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Μπρεδήμας ἀνῆλθεν ἤδη εἰς τὸ βῆμα, θὰ παρεκάλουν μετὰ νὰ μοῦ δοθῇ ὁ λόγος.

§10Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Θὰ εἶμαι συντομώτατος εἰς τὴν ὁμιλίαν μου, ὡς τοῦτο ἐπιβάλλεται μετὰ ἀπὸ τὸν προηγηθέντα μακρὸν διάλογον μεταξὺ τῶν δύο πτερύγων τοῦ Κοινοβουλίου. Κύριοι βουλευταί, διανύομεν ἴσως τὴν κρισιμωτέραν φάσιν τοῦ ἐθνικοῦ μας βίου. Καὶ ἀπὸ τὴν ὀρθὴν ἀντιμετώπισιν τῆς κρισιμότητος τῶν σημερινῶν καιρῶν ὡς καὶ ἀπὸ τὴν λύσιν τοῦ ὀξυτάτου πολιτικοῦ μας προβλήματος ἐξαρτῶνται τὸ μέλλον τοῦ τόπου καὶ ἡ τύχη τῆς Δημοκρατίας. Ἐντοπίζων τὴν ἀγόρευσίν μου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου, ἐπιθυμῶ νὰ ἐπαναλάβω τὸ τρίπτυχον τοῦ τιμίου αἰτήματος τοῦ συνόλου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. «Τίμιον Κράτος, τίμιον ἐκλογικὸν σύστημα, τίμιαι ἐκλογαί». Ζητοῦμεν τίμιον Κράτος, διότι θέλομεν νὰ ἔχωμεν κράτος δικαίου ἀπέναντι ὅλων τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν. Ζητοῦμεν τίμιον ἐκλογικὸν σύστημα, διότι θέλομεν νὰ ἔχωμεν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει τὴν πιστὴν καὶ τιμίαν ἀπογραφὴν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Δὲν εἶναι καὶ τοῦτο αἴτημα σύμφωνον πρὸς κάθε τίμιον καὶ λογικὸν ἄνθρωπον; Ἐπὶ τέλους ἦλθεν ἡ ὥρα νὰ γνωρίσωμεν τὶ ἀκριβῶς ἐκπροσωπεῖ ἡ ΕΡΕ, ποῖον τὸ ἀκριβὲς ποσοστὸν τῆς ἐκλογικῆς δυνάμεως τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ποῖον τὸ ποσοστὸν τῆς ΕΔΑ, καὶ τὶ ἐκπροσωποῦν οἱ Προοδευτικοὶ τοῦ κ. Μαρκεζίνη. Ζητοῦμεν τέλος τιμίας ἐκλογὰς διὰ νὰ ἔχωμεν γνησίαν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Εἰς τὰ αἰτήματα αὐτὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ΕΡΕ ἀντιπροτείνει ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν καὶ διὰ τῆς νοθείας καὶ τῆς βίας νὰ κατορθώσῃ νὰ διατηρηθῇ καὶ πάλιν εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ἐπιθυμεῖ σύστημα πλὴν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιβληθῇ διὰ τῆς νοθείας. Διότι ἡ ΕΡΕ νομίζει, ὅτι μόνον διὰ τοῦ τεχνάσματος τῆς Βʹ κατανομῆς τῆς ηὐξημένης ἀναλογικῆς θὰ δυνηθῇ νὰ ἐξασφαλίσῃ πλαστὴν πλειοψηφίαν. Μὲ τὸ τέχνασμα τῶν δύο ἢ τριῶν δεκάδων βουλευτῶν καὶ μὲ 6–10 ἕδρας ἀκόμη ἀπὸ τὰς ἐπεμβάσεις τοῦ Καρδαμάκη, θὰ δυνηθῇ νὰ πάρῃ στὴ ζούλα ἕδρας καὶ ἔτσι ἐνῷ θὰ εἶναι μειοψηφία, θὰ κατορθώσῃ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν πλειοψηφίαν τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν. Βία μὲ παρακρατικὰς ὀργανώσεις διὰ νὰ διατηρηθῇ εἰς τὴν ἐξουσίαν. Διότι ἀλλοίμονον ἐὰν μίαν ἡμέραν ἔστω ὥραν ἡ ΕΡΕ παραμείνῃ ἔξω ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν. Γνωρίζει ὁ κ. Καραμανλῆς, ὅτι τότε θὰ διαλυθῇ τὸ συνονθύλευμα τῆς ΕΡΕ καὶ δὲν θὰ ἐπανέλθῃ ποτὲ πλέον εἰς τὴν ἐξουσίαν. Καὶ φοβεῖται μὴ τυχὸν ἀπωλέσῃ τὴν ἐξουσίαν, διότι γνωρίζει, ὅτι ἔντονον αἴτημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι ὁ αὐστηρὸς κολασμὸς τῶν ὑπευθύνων. Γνωρίζει δὲν ἀκόμη καλὰ ἡ ΕΡΕ, ὅτι ὅλοι οἱ ὑπόδικοι τῶν ἐγκλημάτων καὶ τῶν τρομερῶν οἰκονομικῶν σκανδάλων θὰ εὑρεθοῦν ἐνώπιον τῆς Ἑλληνικῆς Δικαιοσύνης. Ἰδοὺ ἡ ἐξήγησις τοῦ γεγονότος διατὶ θέλει ἡ ΕΡΕ τὸν κ. Πιπινέλην, ὁ ὁποῖος σὺν τοῖς ἄλλοις βαρύνεται μὲ πελώριον ἠθικὸν θέμα, τὸ ὁποῖον ἀποκαλυπτόμενον εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, θὰ τὸν καταδικάσῃ ἀνεκκλήτως καὶ ὁριστικῶς εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ θὰ τὸν ἐξαφανίσῃ αὐθωρεὶ ἀπὸ τὸν κοινωνικὸν καὶ δημόσιον βίον τῆς χώρας. Λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ τοῦ εἴπω κατὰ πρόσωπον καὶ νὰ κάμω τὴν ἀποκάλυψιν αὐτήν. Θὰ ἀναμείνω εἰς τὴν αἴθουσαν μέχρι τέλους τῆς συνεδριάσεως διὰ νὰ προσέλθῃ εἰδοποιούμενος ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁπότε καὶ θὰ προβῶ εἰς τὴν ἀποκάλυψιν μὲ τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιβεβαιωθῇ τὸ ἠθικῶς ἔκπτωτον τοῦ κ. Πιπινέλη. Ἔρχομαι τώρα ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου. Ἰσχυρίζεται ἡ ΕΡΕ, ὅτι εἶναι ἡ πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἂν ἀληθῶς ὑποστηρίζῃ τοῦτο, ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου μολονότι εἶναι τεταγμένος ὑπὲρ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, σᾶς ἐπροκάλεσε καὶ σᾶς εἶπεν ὅτι δέχεται νὰ ἀναμετρηθῆτε μετ’ αὐτοῦ εἰς ἐκλογὴν καὶ μὲ πλειοψηφικὸν ἀκόμη σύστημα, ζητήσας μόνον νὰ γίνουν αἱ ἐκλογαὶ ὑπὸ Κυβέρνησιν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Σεῖς διαθέτετε μασκοφόρους, τραμπούκους, Καρδαμάκηδες, τὰ ΤΕΑ καὶ τόσους ἄλλους, παρακρατικοὺς καὶ ἐνδοκρατικοὺς μισθοφόρους, ὥστε νὰ μπορῆτε νὰ νοθεύσητε τὰς ἐκλογάς. Διαθέτετε ἀκόμη καὶ κολοσσιαῖα χρηματικὰ ποσά, τὰ ὁποῖα σᾶς ἔχουν διαθέσει διάφορα οἰκονομικὰ συγκροτήματα. Καὶ δὲν εἶναι ἄγνωστον ὅτι τὸ 1956 ἀπὸ μέρους ἐφοπλιστῶν τῆς Νέας Ὑόρκης διεβιβάσθησαν 5.000.000 δολλάρια πρὸς τὸν κ. Καραμανλῆν διὰ νὰ διενεργήσῃ τότε τὰς ἐκλογάς. Διατὶ φοβεῖσθε ἐφ’ ὅσον διαθέτετε τὰς παρακρατικὰς ὀργανώσεις καὶ κρατικὸν καὶ παρακρατικὸν μηχανισμὸν ἐνῷ ὁ κ. Παπανδρέου μόνον Ὑπουργοὺς θὰ ἔχῃ; Διατὶ φοβεῖσθε τὴν πρότασίν του καὶ δὲν τὴν ἀποδέχεσθε διὰ νὰ σταματήσῃ ὁ μῦθος τῆς δῆθεν πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. Πιπινέλης εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν προτίμησιν ὡς πρὸς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Κατόπιν, ὅμως, εἰσηγήθη εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ψήφισιν τοῦ συστήματος τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Καὶ διὰ νὰ στηρίξῃ τὸ τέχνασμά του ἐπεκαλέσθη τὴν Ἀγγλίαν, τὴν Δανίαν, τὴν Ὁλλανδίαν, τὴν Σουηδίαν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, εἶναι αἱ ἴδιαι συνθῆκαι τῶν χωρῶν αὐτῶν μὲ τὰς συνθήκας, αἵτινες ἐπικρατοῦν εἰς τὴν Ἑλλάδα; Ὄχι βεβαίως. Εἰς αὐτὰς τὰς χώρας τῆς Εὐρώπης ὑπάρχει πλήρης σεβασμὸς τῆς ἀνθρωπίνης ἀξίας. Εἴδατε ποτὲ ἐκεῖ νὰ διενεργοῦνται ἐκλογαὶ μὲ ΤΕΑ, παρακρατικὰς ὀργανώσεις καὶ Καρδαμάκηδες εἰς τὸν στρατόν; Ἐκεῖ εἶναι δεδομένη ἡ ἐλευθέρα ἔκφρασις τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ ὅλας τὰς Εὐρωπαϊκὰς χώρας ἐπικρατεῖ ἡ τρομοκρατία, ἡ βία καὶ ἡ νοθεία κατὰ τὰς ἐκλογὰς ὅπως ἀπεδείχθη καὶ μὲ τὸ ἐκλογικὸν πραξικόπημα τοῦ 1961. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἑπομένως νὰ παραιτηθῶμεν τοῦ αἰτήματος τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἡ ὁποία καθιστᾷ τὰς ἐπιπτώσεις τῆς βίας καὶ τῆς νοθείας ἐσθενεστέρας εἰς τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα; Ὁ κ. Πιπινέλης δὲν εἶναι Κυβέρνησις ὑπηρεσιακή, ἀλλ’ ὅπως ὁ ἴδιος εἶπεν εἶναι Κυβέρνησις εὐρυτέρας πολιτικῆς βάσεως. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐζήτησεν αὐστηρῶς ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν κοινῆς καὶ πλήρους ἐμπιστοσύνης. Ὁ κ. Πιπινέλης εἰσηγούμενος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ κομματικὸν τέχνασμα τῆς ΕΡΕ ὑποτίθεται, ὅτι ἔχει τὴν ἀνεπιφύλακτον ἐμπιστοσύνην τοῦ Βασιλέως καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ἀκολουθήσῃ στάσιν σύμφωνον μὲ τὸ ἐπιβαλλόμενον ἐθνικὸν συμφέρον τῆς χώρας, διὰ τῆς ἱκανοποιήσεως τοῦ τιμίου αἰτήματος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐγὼ ὡς ἀνεξάρτητος βουλευτής, ἀνεξαρτήτως τοῦ γεγονότος, ὅτι ἔπαυσα νὰ πιστεύω εἰς τὴν ἀναγκαιότητα τοῦ Βασιλικοῦ θεσμοῦ, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δεχθῶ, ὅτι ὁ Βασιλεὺς δὲν θέλει... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἀνεύθυνος, ἡμεῖς εἴμεθα ὑπεύθυνοι καὶ τὸ γνωρίζετε αὐτὸ ἄριστα, ἀλλὰ τὰ λέγετε αὐτὰ διὰ νὰ δημιουργήσετε ἐντυπώσεις. Πρέπει νὰ ὑπάρξῃ τάξις καὶ σύμφωνα μὲ τὸν Κανονισμὸν νὰ περιορισθῆτε εἰς παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐλάβατε καὶ τὸν λόγον.

§12Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλετε νὰ ἐπιστήσετε τὴν προσοχὴν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως...

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ πρέπει νὰ συμμορφωθῆτε μὲ τὸν Κανονισμὸν καὶ νὰ περιορισθῆτε ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, ἐπαναλαμβάνω. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Εἶσθε ἐκτὸς Κανονισμοῦ.

§14Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. (Ὁμιλεῖ ἐν μέσῳ κωδωνοκρουσιῶν καὶ θορύβου μὴ ἀκουόμενος).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε ἐκτὸς Κανονισμοῦ. Ὁ κ. Π. Λυκουρέζος ἔχει τὸν λόγον, ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ κόμματος τῶν Προοδευτικῶν.

§16Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὶν προβῶ εἰς ὡρισμένας συντόμους παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1, διότι κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ὑπεστηρίξαμεν διὰ μακρῶν τὰς ἀπόψεις μας καὶ δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τὰς ἐπαναλάβω, θὰ ἤθελα νὰ διευκρινισθῇ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον προέκυψε, προηγουμένως, ἐν σχέσει μὲ τὴν τροπολογίαν τῶν ἀξιοτίμων κ.κ. Ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Δικαιοσύνης. Ὁ ἀξιότιμος κ. ἐκπρόσωπος τῆς ΕΡΕ, ὁ κ. Κανελλόπουλος, ἐζήτησεν ὅπως ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον, ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, κατὰ δὲ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου συζητηθῇ ἡ τροπολογία τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ κἄποιαν ἀνωμαλίαν... Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ λάβῃ θέσιν ἐπὶ τοῦ θέματος. Ὑποστηρίζει ἢ ὄχι τὴν τροπολογίαν της; Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ δέχεται νὰ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1 ὑπὸ τὴν ἀρχικὴν του μορφὴν σήμερον καὶ νὰ ἐπιφυλάσσεται διὰ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἤδη ἔχει καταθέσει αὐτὴ ἡ ἰδία, ὅπως τὴν συζητήσῃ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. Τὸ θέμα δὲν ἔχει οὐσιαστικὴν δι’ ἡμᾶς σημασίαν, διότι εἴτε εἰσαχθῇ ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική, ὡς σύστημα προσωρινὸν διὰ τὰς μελλούσας μόνον ἐκλογάς, εἴτε εἰσαχθῇ ὡς σύστημα μόνιμον, καταργουμένης τῆς διατάξεως περὶ ἰσχύος τοῦ πλειοψηφικοῦ διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς, εἴτε τὸ ἕνα γίνῃ εἴτε τὸ ἄλλο, δὲν ἔχει δι’ ἡμᾶς μεγάλην οὐσιαστικὴν σημασίαν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἀποτελεῖ ἀνωμαλίαν, ἐφ’ ὅσον εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς τροπολογίας κυβερνητικῆς, νὰ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον συναινούσης τῆς Κυβερνήσεως ἄνευ τῆς τροπολογίας μὲ τὴν δήλωσιν, ὅτι θὰ συζητηθῇ ἡ τροπολογία κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§17Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ τοποθετήσω τὸ θέμα ἐπὶ ἄλλης βάσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε τὴν τροπολογίαν διὰ τῶν ἀξιοτίμων δύο Ὑπουργῶν, τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Καὶ εἶναι αὐτονόητον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἤθελε νὰ συζητηθῇ ἡ τροπολογία κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ ἄρθρου. Ὅταν ὅμως ἡ πλειοψηφία, ἀπὸ τὴν ὁποίαν, ὁπωσδήποτε ἐξαρτᾶται ἡ ἀποδοχὴ ἢ μὴ τῆς τροπολογίας, διατυπώνῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν παράκλησιν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπὶ τῆς τροπολογίας συζήτησις, νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον, ὡς ἔχει καὶ νὰ συζητηθῇ, ἑπομένως ἡ τροπολογία κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, εἶναι φυσικόν, νομίζω, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποδεχθῇ αὐτὴν τὴν παράκλησιν τῆς πλειοψηφίας. Τώρα ποῖον λόγον ἔχει ἡ παράκλησις τῆς πλειοψηφίας εἶναι αὐτονόητον. Ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐξετάσωμεν τὸ θέμα, νὰ τὸ μελετήσωμεν καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς αὐτὴν τὴν ὑποχώρησιν. Ἡ Κυβέρνησις μὲν διατυπώνει τροπολογίαν διὰ τῆς ὁποίας μᾶς λέγει νὰ παραιτηθῶμεν τῆς βασικῆς ἀρχῆς τοῦ πλειοψηφικοῦ, ὄχι βεβαίως θεωρητικῶς, ἀλλ’ εἰς τὴν πρᾶξιν, θεσπιζομένης τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ὡς μονίμου συστήματος. Καὶ ἡμεῖς, προκειμένου νὰ ἀποδεχθῶμεν ἢ νὰ ἀπορρίψωμεν τοιαύτην πρότασιν, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ σκεφθῶμεν τὸ πρᾶγμα. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι αὐτὸ παράδοξον, ἔχει συμβῆ εἰς πολλὰς περιπτώσεις εἰς τὸ παρελθὸν νὰ ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις καὶ ὁλοκλήρου ἄρθρου, ὄχι μόνον τροπολογίας ἐπὶ ἄρθρου, ἀλλὰ καὶ ὁλοκλήρου ἄρθρου ἡ συζήτησις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἀσχέτως τῆς ὑπάρξεως ἢ μὴ προηγουμένου, εἶναι μία παράκλησις τῆς πλειοψηφίας, ἡ ὁποία παράκλησις, ἂν δὲν γίνῃ ἀποδεκτή, θὰ θέσῃ εἰς δύσκολον θέσιν τὴν πλειοψηφίαν. Θὰ ἀναγκασθῇ ἐνδεχομένως ἡ πλειοψηφία νὰ ἀπορρίψῃ τὴν τροπολογίαν ἐνῷ, πιθανόν, ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, ἀφοῦ ἐξετάσωμεν τὸ πρᾶγμα, πιθανὸν νὰ ἀποδεχθῶμεν αὐτήν.

§18Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρόεδρ. Κυβ.). Θὰ ἤθελον νὰ δηλώσω, ὅτι εὐχαρίστως ἀποδέχεται, ὅπως ἄλλωστε ἐγένετο πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τὸν συνάδελφόν μου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὴν σύστασιν τοῦ ἐκ τῶν Ἀρχηγῶν τῆς Διοικούσης Ἐπιτροπῆς τῆς ΕΡΕ κ. Κανελλοπούλου, ὅπως ἡ τροπολογία ἡ κυβερνητικὴ συζητηθῇ εἰς τὸ τέλος τῆς ὅλης συζητήσεως κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Τοῦτο βεβαίως, δὲν σημαίνει ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ σαφῆ θέσιν, θέσιν τὴν ὁποίαν ἐξήγησα πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἡ Κυβέρνησις εἰσηγουμένη τὴν τροπολογίαν της, ἔχει πλήρη συνείδησιν τῆς σημασίας τοῦ θέματος καὶ τῆς ἀνάγκης, ὅπως γίνῃ ἀποδεκτὴ καὶ θὰ τὴν ὑποστηρίξῃ. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ ἀνώμαλον καὶ τίποτε τὸ ἰδιότυπον ἂν ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἑνὸς τμήματος ἑνὸς ἄρθρου, μιᾶς τροπολογίας ἑνὸς ἄρθρου ἢ καὶ ἑνὸς ἄρθρου ὁλοκλήρου εἰς τὸ τέλος τῆς συζητήσεως. Τοῦτο ἐγένετο, καὶ ὁ κ. Λυκουρέζος θὰ ἐνθυμῆτε, καὶ εἰς τὸ παρελθὸν ὅταν, συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐξαγωγῶν τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμήν, νὰ ὑποστηρίξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὡς Ὑπουργὸς τοῦ ἐμπορίου, ὅπως καὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν, κατ’ ἐπανάληψιν ἐγένετο προσφυγὴ εἰς τὴν διαδικασίαν αὐτήν. Ἔχει δὲ κἄποιαν ἔννοιαν αὐτὴ ἡ διαδικασία καὶ τὸ νόημα εἶναι ὅτι ὡρισμέναι διατάξεις ἑνὸς νόμου, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀπόλυτον ἀξίαν, ἔχουν καὶ σχετικὴν ἀξίαν, ἡ ὁποία εὕρηται ἐν συναρτήσει πρὸς ὅλας τὰς λοιπὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως θὰ διαμορφωθῇ τελικῶς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια, ἡ ὁποία θὰ ὑπηγόρευσε τὴν παράκλησιν τοῦ κ. Κανελλοπούλου καὶ ἡ ὁποία ἔκαμε τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὴν ἀποδεχθῇ. Τὸ ἄρθρον 1 ἔχει δύο πτυχάς. Τὴν πτυχὴν τῆς καθιερώσεως διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις εἰσηγεῖται, καὶ τὴν πτυχὴν τῆς καθιερώσεως τοῦ συστήματος αὐτοῦ, ὡς μονίμου συστήματος διὰ τὴν χώραν. Νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ πρώτου θέματος, τοὐλάχιστον ἐν τῇ μεγάλῃ της πλειοψηφίᾳ, ἡ Βουλὴ θὰ ἐγκρίνῃ τὴν εἰσήγησιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἄν, διὰ τὴν ὅλην οἰκονομίαν τῆς συζητήσεως, καθωρίζαμεν αὐτὸ τὸ βασικὸν θέμα ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμήν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον, τὴν καθιέρωσιν τοῦ συστήματος διὰ τὰς μελλούσας ἐκλογάς, ὅπως γνωρίζετε, ὑπάρχουν πολλαὶ ἐπιφυλάξεις ἐκ μέρους ἀξιοτίμων μελῶν τῆς ΕΡΕ καὶ ἄλλων, ἐνδεχομένως βουλευτῶν, ὑπάρχουν πολλὰ ἐπιχειρήματα ἐπὶ τῆς ἀποδοχῆς τῆς τροπολογίας τῆς κυβερνητικῆς, ἀλλὰ ὅλα αὐτὰ θὰ ἀξιολογηθοῦν, ἀναλόγως τῆς τελικῆς μορφῆς, τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ τὸ νομοσχέδιον. Διὰ τοῦτο, νομίζω, ὅτι εἶναι πολὺ λογικὸν καὶ χρήσιμον, χωρὶς καμμίαν ἀπολύτως ζημίαν ὡς πρὸς τὴν διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως, νὰ ἀναβληθῇ ἡ μελέτη καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς μονιμοποιήσεως τοῦ συστήματος διὰ τὸ τέλος τῆς ὅλης συζητήσεως.

§19Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τὴν ἄποψιν τόσον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ τοῦ κ. Κανελλοπούλου. Δὲν θέλω νὰ ἐπιμείνω περισσότερον ἐπὶ τοῦ θέματος. Θέλω μόνον τοῦτο νὰ τονίσω, ὅτι ἀναμφισβητήτως, ἔχει δίκαιον ὁ κ. Κανελλόπουλος, ὅτι ἡ πλειοψηφία ἔχει δικαίωμα νὰ προβάλλῃ μίαν παράκλησιν, ἀκόμη καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως καὶ νὰ ἀποφασίσῃ σχετικῶς, ἐφ’ ὅσον εἶναι πλειοψηφία. Νομίζω, ὅτι ὀρθότερον θὰ ἦτο, ἐφ’ ὅσον ἡ πλειοψηφία διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον δὲν ἔχει καταλήξει εἰς τὴν τελικὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 1 νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναβολὴν αὐτῆς ταύτης τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1. Διότι ἡ ἐπιψήφισις τοῦ ἄρθρου 1, ὡς ἔχει, μὲ προσωρινὴν ἰσχὺν διὰ τὰς ἐκλογάς, θὰ εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία, ἐνδεχομένως, θὰ ψηφισθῇ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὅπως ἔχει τὸ θέμα, ἐγὼ ἀντελήφθην, ὅτι ἔπρεπε νὰ κάμω αὐτὴν τὴν παρατήρησιν. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἐπιμένει ἡ πλειοψηφία ἀπὸ συμφώνου μὲ τὴν Κυβέρνησιν δὲν πρόκειται νὰ ἐπιμείνω περαιτέρω. Ἐτόνισα ἤδη, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ συζήτησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ ἐπὶ βάσεως ἀκαδημαϊκῆς. Δι’ αὐτὸ καὶ κατὰ τὴν εἰσήγησίν μου ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ἀπέφυγα νὰ ἀναπτύξω τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ μειονεκτήματα τῶν διαφόρων ἐκλογικῶν συστημάτων, τὰ ὁποῖα ἴσχυσαν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἢ ἰσχύουν εἰς ἄλλας χώρας σήμερον. Δι’ αὐτὸ καὶ θέλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι ἐξεπλάγην ὅταν, παρακολουθῶν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς Πέμπτης, τὸν ἤκουσα ἐπὶ ἀρκετὴν ὥραν ἀναπτύσσοντα τὰς θεωρητικὰς ἀπόψεις ἐπὶ τοῦ συστήματος τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς καὶ ἐπισημαίνοντα τὰ μειονεκτήματα τοῦ συστήματος τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Ἐπεκαλέσθη μάλιστα Ἕλληνας πολιτικοὺς ἄνδρας, ἐπεκαλέσθη καὶ ξένον διάσημον συγγραφέα, τὸν Ἐσμέν. Θὰ ἠμποροῦσα ὅμως νὰ προσθέσω καὶ ἄλλους ξένους καὶ Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶχον τὴν αὐτὴν ἄποψιν, ὅπως παραλλήλως θὰ ἠμποροῦσα νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ ξένους καὶ Ἕλληνας καὶ συγγραφεῖς καὶ πολιτικοὺς ἄνδρας οἱ ὁποῖοι ἐξαίρουν ἰδιαιτέρως τὰ πλεονεκτήματα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Τὸ θέμα δὲν εἶναι ἐκεῖ, κύριε Πρόεδρε, τὸ θέμα δὲν εἶναι ποῖον ἐκλογικὸν σύστημα ἔχει τὰ περισσότερα πλεονεκτήματα καὶ τὰ ὀλιγώτερα μειονεκτήματα, διότι ὅλα τὰ ἐκλογικὰ συστήματα ἔχουν καὶ πλεονεκτήματα καὶ μειονεκτήματα. Ὑποστηρίζω καὶ ὑπεστήριζα ἀνέκαθεν ὅτι ἡ καθιέρωσις ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος ὡς παγίου εἰς μίαν χώραν ἔχει τοῦτο τὸ μέγα πλεονέκτημα, ὅτι δημιουργεῖ μίαν σταθερὰν κατάστασιν, δημιουργεῖ ὡρισμένας παγίας συνθήκας καὶ ἴσας προϋποθέσεις ἐντὸς τῶν ὁποίων ἀναπτύσσεται καὶ ἐξελίσσεται ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμός. Ἡ μεταβολὴ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων πρὸ πάσης ἐκλογῆς εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ὑπογραμμίζει τὰ μειονεκτήματά των. Ἡμεῖς, κύριε Πρόεδρε, εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐπανειλημμένως διεκηρύξαμε, ὅτι εἴμεθα ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἀλλὰ φρονοῦμεν, ὅτι διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, διὰ τὴν παροῦσαν περίοδον, ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην περίπτωσιν ἐπιβάλλεται ἡ ἁπλῆ ἀναλογική. Καὶ ἐὰν ποτὲ δὲν εἶχεν ἰσχύσει τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς εἰς τὴν Ἑλλάδα, θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ εἰσηγηθῇ κανεὶς ἀκριβῶς διὰ τὰς μελλούσας ἐκλογάς. Διότι, ὅπως ἐπανειλημμένως ἐτόνισεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀποστολὴ κυρίως τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ἐξαγάγῃ τὸν τόπον ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ἀνωμαλίαν, ἀπὸ τὴν ὀξυτάτην πολιτικὴν κρίσιν τῆς σήμερον καὶ νὰ τὸν ὁδηγήσῃ εἰς τὴν πολιτικὴν ὁμαλότητα. Ἡμεῖς πιστεύομεν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σήμερον ἐξασφαλίζει πληρέστερον τὴν ἀποκατάστασιν τῆς πολιτικῆς ὁμαλότητος. Εἶναι, πρῶτον, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον διασφαλίζει τὴν ἀνάλογον ἐκπροσώπησιν ὅλων τῶν πολιτικῶν τάσεων τοῦ λαοῦ εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλήν. Εἶναι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἐπιτέλους εἰς τὸν τόπον αὐτὸν μία ἀπογραφὴ τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ ἐντεῦθεν δὲν ἐδόθη ποτὲ ἡ εὐκαιρία νὰ γίνῃ μία ἀπογραφὴ τῶν πολιτικῶν δυνάμεων. Τὸ 1946 αἱ ἐκλογαὶ διεξήχθησαν μὲ κριτήρια πολιτικά, τὸ 1950 διεξήχθησαν ὑπὸ τὴν ἀτμόσφαιραν τοῦ μόλις λήξαντος συμμοριτοπολέμου. Τὸ 1951 καὶ 1952 αἱ ἐκλογαὶ ἐδεσπόζοντο ἀπὸ τὰς ἰσχυρὰς φυσιογνωμίας τῶν Πλαστήρα καὶ Παπάγου καὶ τὸ 1955 ἀρχίζουν διάφορα ἑκάστοτε συστήματα, πότε τὸ τρίπτυχον σύστημα τοῦ 1956, ἡ ἐνισχυμένη τοῦ 1958 καὶ τέλος ἡ ἐνισχυμένη τοῦ 1961. Ἐπιτέλους ἂς δώσωμεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐμφανισθοῦν αἱ πραγματικαὶ πολιτικαὶ τάσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Πέραν αὐτῶν ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ διασφαλίζει τὴν ὁμαλὴν καὶ ἄνευ ὀξυτήτων διενέργειαν τῶν ἐκλογῶν. Ἐπίσης τὴν τυχὸν βίαν καὶ νοθείαν κατὰ μέγιστον ποσοστὸν τὴν ἐξουδετερώνει. Ὅταν λοιπόν, τόσα πλεονεκτήματα παρουσιάζῃ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἐκπλησσόμεθα μὲ τὴν ἐπιμονὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται παρὰ ταῦτα ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική. Ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προχθὲς ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀνέφερεν, ὅτι ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ δίδει ἀφορμὴν εἰς τὸ νὰ πολλαπλασιάζωμεν τὰ κόμματα καὶ τὰ κομματίδια καὶ ὡς ἐκ τούτου δυσχεραίνεται ὁ σχηματισμὸς τῆς μετεκλογικῆς Κυβερνήσεως. Ὡμίλησε περὶ 30, 40 καὶ 50 κομμάτων. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπλανήθη. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπολογίζωμεν τὰ διάφορα ἀπίθανα κόμματα διαφόρων ἀπιθάνων ἀνθρώπων. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἕνα σημείωμα ἐκ τοῦ ὁποίου φαίνεται πόσα κόμματα εἰς διαφόρους ἐκλογὰς μὲ ἀναλογικὴ καὶ μὲ πλειοψηφικόν, ἔλαβον μέρος. Αἱ μόναι ἐκλογαὶ αἱ ὁποῖαι ἔγιναν μὲ μέγα ἀριθμὸν κομμάτων εἶναι αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1950 ὅπου ἔλαβον μέρος ἐὰν δὲν κάμνω λάθος 29 Κόμματα. Τὸ 1926 μὲ ἁπλῆν ἀναλογικήν, ἦσαν περίπου 16 κόμματα, τὸ 1932 μὲ ἁπλῆν ἀναλογικὴν ἦσαν περίπου 13 κόμματα. Τὸ 1946 μὲ ἁπλῆν ἀναλογικὴν ἦσαν ἐὰν δὲν κάμνω λάθος 12 κόμματα. Τὸ 1928 μὲ πλειοψηφικὸν ἦσαν 13 κόμματα περίπου τὸ 1933 μὲ πλειοψηφικὸν ἦσαν 12 κόμματα καὶ τὸ 1958 μὲ ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν ἦσαν 9 κόμματα. Τὶ σημαίνει αὐτό; Σημαίνει, ὅτι δὲν εἶναι ἁπλῶς ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ ἡ ἐκτρέφουσα καὶ δημιουργοῦσα κόμματα καὶ κομματίδια, ἀλλὰ ἡ ἀστάθεια τῶν διαφόρων ἐκλογικῶν συστημάτων, διότι ὅταν εἰς κᾶθε ἐκλογὴν ὑπάρχῃ καὶ νέον ἐκλογικὸν σύστημα, ὑπάρχει πάντοτε ὁ πειρασμὸς νὰ δοκιμάσουν ὡρισμέναι ὁμάδες ὡρισμένα ἄτομα, ὡρισμένα κομματίδια τὴν τύχην των ὑπὸ τὸ νέον ἐκλογικὸν σύστημα. Δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν μετεχόντων εἰς τὰς ἐκλογὰς κομμάτων, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποτελέσῃ ἀποφασιστικὸν ἐπιχείρημα. Ἄλλωστε νομίζω, ὅτι εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὰς ἐκλογὰς αἱ ὁποῖαι ὡς ἀνεκοινώθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως θὰ διεξαχθοῦν τὴν 3ην Νοεμβρίου θὰ λάβουν μέρος μόνον τέσσαρα κόμματα. Καὶ ἂν ἔστω δημιουργηθοῦν παρ’ ἐλπίδα ἓν ἢ δύο εἰσέτι κόμματα, τί πρόκειται νὰ συμβῇ; Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν ἐπιθυμεῖ νὰ δηλώσῃ, ὅτι διὰ λόγους ἐθνικοὺς ζητεῖ νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς ὡς ἴσχυσεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 5 Μαρτίου 1950 καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀντιτάσσεται ἀπολύτως εἰς τὸ νομοσχέδιον, δηλώνει δὲ ὅτι θὰ ἀποχωρήσῃ κατὰ τὴν ψηφοφορίαν τῶν ἄρθρων διὰ νὰ καταστῇ καὶ πάλιν ἐμφανές, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον τὸ ψηφίζει μόνον ἓν Κόμμα, ἡ

Ε.Ρ.Ε.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Καψάλης, ἔχει τὸν λόγον.

§21Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν πρόκειται νὰ μακρηγορήσω, οὔτε νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τῶν θεωρητικῶν ἀναλύσεων καὶ ἐπὶ τῶν κυρίων πολιτικῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα καὶ ὁ Ἀρχηγός μας καὶ ὁ συνάδελφος κ. Λυκουρέζος καὶ ἄλλοι ἀγορηταὶ ἀνέπτυξαν. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ μετάσχω εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν, ἐπικαλοῦμαι τῆς συζητήσεως τοῦ ἄρθρου 1, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τὸ βασικὸν ἄρθρον διότι δι’ αὐτοῦ, καθιεροῦται ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ συστήματος τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, διὰ νὰ προβῶ εἰς μερικὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς οὐσίας καὶ κυρίως διὰ νὰ ἀναφερθῶ εἰς ἕνα θέμα τὸ ὁποῖον ἔχει ἐπανειλημμένως λεχθῆ καὶ εἰς ἓν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐπανειλημμένως ἔχει προβληθῆ καὶ ἀπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ Κόμματος τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ πολλὰ ἀπὸ τὰ μέλη του. Ἐτονίσθη δηλαδὴ ἐπανειλημμένως, ὅτι ἡ Ε.Ρ.Ε., ὡς πλειοψηφοῦν Κόμμα ἔχει φθάσει εἰς τὸ ἔσχατον ὅριον τῶν ὑποχωρήσεων, τὰς ὁποίας ἔχει κάμει ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ αὐτὴν νὰ συμφωνήσῃ εἰς περαιτέρω ὑποχωρήσεις καὶ μεταβολάς. Κύριοι βουλευταί, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις τῶν δῆθεν παραχωρήσεων τοῦ πλειοψηφοῦντος Κόμματος εἶναι μῦθος καὶ θὰ προσπαθήσω μὲ ἐλάχιστα λόγια νὰ θίξω τὰ κυριώτερα ἐκεῖνα σημεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρηθοῦν ὡς παραχώρησις τοῦ πλειοψηφοῦντος Κόμματος. Ἐδῶ ὅμως χρειάζεται μίαν παρέκβασις. Αὐτὸ τὸ τροπάριον τῶν παραχωρήσεων ἔχει τὴν ἀρχὴν εἰς τὸ πῶς ἀντιμετώπισεν ὁ Ἀρχηγὸς τὴν κρίσιν ἀφ’ ἧς αὕτη ἐξερράγη. Ἀναχωρῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. προέβη εἰς μίαν θεαματικὴν δήλωσιν, διὰ νὰ διευκολύνῃ δῆθεν τὴν ἐξέλιξιν τῆς καταστάσεως, ὅτι δὲν ἐσταμάτησε πρὸ οὐδεμιᾶς θυσίας καὶ ὅτι ἐδέχθη ἀκόμη νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις ὑπὸ μέλους τοῦ Κόμματός του. Τοῦτο ὅμως κάθε ἄλλο παρὰ θυσίαν ἀπετέλει, διότι ἐὰν μὲν ἐδέχετο νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις ἀπὸ ἕνα ἀντιπαλόν του ἀντιλαμβάνομαι, ὅτι αὐτὸ θὰ ἀπετέλει θυσίαν, ἀλλὰ σχηματισμὸς Κυβερνήσεως ὑπὸ χθεσινὸν Ὑπουργόν του οὐδεμίαν θυσίαν ἀποτελεῖ. Ἀνεφέρθην εἰς αὐτά, διότι ἐπ’ αὐτῶν ἐστηρίχθη τὸ τροπάριον τῶν θυσιῶν καὶ τῶν παραχωρήσεων. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὰς δῆθεν παραχωρήσεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἂς δοῦμε ποῖαι εἶναι αὗται αἱ παραχωρήσεις, αἱ ὁποῖαι τὴν μὲν ΕΡΕ ἐμφανίζουν ὡς ὑποχωρητικὴν καὶ λογικήν, τὰ δὲ ἄλλα κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡς παράλογα καὶ ἐγωϊστικά. Ἄς πάρωμεν κ. βουλευταί, τὸ πρῶτον θέμα, τὴν ἐγκατάλειψιν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ αὐτὸ ἐπὶ πολύ, διότι καὶ ὁ Ἀρχηγός μας ἐξήγησε διατὶ ἡ ἐγκατάλειψις τοῦ πλειοψηφικοῦ δὲν ἀποτελεῖ παραχώρησιν πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι τότε κάμνει κανεὶς μίαν παραχώρησιν, ὅταν ἀντὶ ἑνὸς συστήματος τὸ ὁποῖον θεωρεῖ δυσμενὲς διὰ τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰσάγει ἕνα σύστημα τὸ ὁποῖον τοὐλάχιστον κρίνεται ἔστω ἀπὸ ἕνα τμῆμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡς καλύτερον καὶ προτιμώτερον. Ἐδῶ, κ. βουλευταί, εὑρίσκεσθε πρὸ κενῶν ἑδωλίων ὁλοκλήρου σχεδὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡμεῖς ἔχομεν ἀπομείνει ἐδῶ καὶ δὲν ξεύρω ἐπὶ πόσας ἡμέρας θὰ εἴμεθα καὶ ἡμεῖς. Ἑπομένως ἔχετε ἐμπρός σας τὸ γεγονὸς τὸ ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὁλόκληρος ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι ἐναντίον τοῦ συστήματος ποὺ θέλετε νὰ εἰσαγάγετε. Ἑπομένως ποῦ ἔγκειται ἡ παραχώρησις; Τὸ νὰ λέγῃ κανείς, σᾶς παραχωρῶ κἄτι μὲ τὸ ὁποῖον σᾶς ἱκανοποιῶ, κἄπως θὰ εἶχε κἄποιο νόημα. Προχωροῦμεν πάρα πέρα, εἰς τὸ δεύτερον σημεῖον, τῶν ποσοστῶν. Ἴσως νὰ θεωρῇ ἡ Ε.Ρ.Ε. ὅτι ὁρίζουσα ὡς ποσοστὰ συμμετοχῆς εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν 15%, ὅτι προβαίνει εἰς κἄποιαν σπουδαίαν παραχώρησιν. Καὶ πάλιν ὁ Ἀρχηγός μας ὁμιλῶν ἐξήγησεν ὅτι διὰ τὰ μὲν ἄλλα Κόμματα τὸ ποσοστὸν εἶναι ἀδιάφορον, πιθανῶς νὰ ἔχῃ κἄποιαν πρακτικὴν ἀξίαν διὰ τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν, ἀλλὰ ὁ ἴδιος ἀπέρριψε τὴν ἄποψιν ὅτι ἦτο δυνατὸν αὐτὸς ὁ καθορισμὸς νὰ ἔγινεν ὡς μέτρον στρεφόμενον ἐναντίον τοῦ Κόμματός μας. Ἐγώ, κ. συνάδελφοι, δὲν θὰ εἶμαι τόσον κατηγορηματικός, διότι ἀτυχῶς καὶ εἰς τὸ παρελθὸν ἔχομεν ἀντιμετωπίσει τὴν κατασκευὴν ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ τὸν καθορισμὸν ποσοστῶν, μὲ σκοπὸν ἀντικειμενικὸν πῶς νὰ ἀποκλεισθῇ τὸ Α ἢ Β Κόμμα. Ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ θὰ ἔλεγον ὅτι καὶ νὰ δεχθῶ ὅτι ὑπῆρξε κἄποια παραχώρησις εἰς τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον ἀντὶ νὰ εἶναι 20% ἢ 25% ἔφθασε νὰ εἶναι 15%, πάλι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παρατηρήσω ὅτι ἡ ὑποχώρησις αὐτὴ εἶναι σχεδὸν θεωρητική, διότι ἔρχεται ὁ τρόπος τοῦ ὑπολογισμοῦ τῆς δευτέρας κατανομῆς, ὁ ὁποῖος ἀνατρέπει ὅλας αὐτὰς τὰς προϋποθέσεις. Κύριοι βουλευταί, γνωρίζω, ὅτι ὅλοι σας ἐγκύπτετε μὲ ἰδιαιτέραν προσοχὴν εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν ἐκλογικῶν νομοσχεδίων, καὶ εἶναι αὐτὸ τὸ πρᾶγμα φυσικώτατον. Θὰ παρατηρήσω ὅμως, ὅτι καὶ ἀπὸ συνομιλίας τὰς ὁποίας εἶχον μὲ διάφορα μέλη τῆς Βουλῆς, ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι, ἴσως δὲν ἔχει γίνει εἰς ὅλους ἐπαρκῶς ἀντιληπτόν, πόσον ὁ τρόπος τῆς δευτέρας κατανομῆς ὁ προβλεπόμενος ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὁ ὁποῖος δὲν γίνεται βάσει τῶν πραγματικῶν ὑπολοίπων ἑκάστου Κόμματος, ἀλλὰ μὲ τὸν συνυπολογισμὸν ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ τῶν ψήφων τὰς ὁποίας ἔλαβε κάθε Κόμμα εἰς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, πόσον ὁ τρόπος αὐτὸς τοῦ συστήματος εἶναι πραγματικὰ δημευτικὸς τῶν ὑπολοίπων κατ’ ἐξοχὴν ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς κόμματος. Ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ μέτρον διὰ τὴν δευτέραν κατανομήν, δηλ. τὸ μέτρον τῆς Ἐφετειακῆς περιφερείας, τὸ σύνολον δηλαδὴ τῶν ψήφων τῶν Κομμάτων διαιρούμενον διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀδιανεμήτων ἑδρῶν, μᾶς δίδει ὕψος μέτρου Ἐφετειακῆς περιφερείας τὸ ὁποῖον ὑπερβαίνει τὶς 250.000 ἢ 300.000 ψήφους τῶν Ἐφετειακῶν περιφερειῶν, σᾶς ἐρωτῶ λοιπὸν ἐγὼ κατὰ ποῖον τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσῃ, ὅτι θὰ μετέχῃ εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, ἀνεξαρτήτως πλέον ποσοστοῦ, οἱονδήποτε Κόμμα, ἔστω καὶ κόμμα τὸ ὁποῖον εἰς σύνολον ψήφων ἔλαβεν ἄνω τοῦ 15%; Ἄν, κ. συνάδελφοι, πάρετε μίαν περιφέρειαν Ἐφετειακήν, τῆς ὁποίας τὸ σύνολον νὰ ἔχῃ —πρᾶγμα ποὺ δὲν εἶναι ἀσύνηθες— 900.000 ψήφους ἢ ἓν ἑκατομμύριον ψήφους, καὶ διαιρέσετε διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀδιανεμήτων ἑδρῶν αἱ ὁποῖαι ἠμπορεῖ νὰ εἶναι 2, 3, 4, θὰ ἰδῆτε ὅτι τὸ μέτρον τῆς ἐφετειακῆς περιφερείας κυμαίνεται μεταξὺ 250.000 ἕως 300.000 ψήφους. Ἀκόμη καὶ ἂν ἕνα κόμμα ἔχει λάβει ἐν συνόλῳ ἄνω τῶν 15%, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐλπίσῃ, ὅτι θὰ πάρῃ ἔστω καὶ ψιχία εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Αὐτό, κ. βουλευταί, εἶναι τὸ σύστημα ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον καυχᾶται τὸ πλειοψηφοῦν Κόμμα, ὅτι ἔχει προβῆ εἰς μεγάλην παραχώρησιν. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα διὰ τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς εἶπεν ὅτι ἐξήντλησε τὰς προσπαθείας του, καὶ νομίζει ὅτι κατέληξε πράγματι εἰς ἕνα σύστημα τὸ ὁποῖον δὲν ἀδικεῖ κανένα, καὶ τὸ ὁποῖον ὅσον εἶναι δυνατὸν εὐνοεῖ ὅλα τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα μετέχουν εἰς τὰς ἐκλογάς. Εἰς τὴν πραγματικότητα τὸ σύστημα αὐτὸ μὲ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον προβλέπει τὴν δευτέραν κατανομήν, δηλ. ἐπαναλαμβάνω μὲ τὸν συνυπολογισμὸν τοῦ συνόλου τῶν ψήφων, δὲν ἀποτελεῖ τίποτε ἄλλο, παρὰ μίαν ἀπόλυτον πριμοδότησιν κατὰ τὸ μέγιστον μέρος τοῦ πρώτου Κόμματος, μὲ μερικὰ ψιχία ἐνδεχομένως διὰ τὸ δεύτερον κόμμα. Κατόπιν αὐτοῦ κ. βουλευταί, νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει μὲ περισσοτέραν προσοχὴν νὰ ἀντιμετωπισθῇ τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ἀπὸ μέρους τοῦ πλειοψηφοῦντος Κόμματος. Διότι ὅλα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐτονίσθησαν ἕως τώρα ἐκ μέρους τῶν ὑποστηρικτῶν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον μὲ ἁπλῆν ἀναλογικὴν νὰ ἔχωμεν κατακερματισμὸν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων, εἶναι μηδαμινὰ πρὸ τῆς ἀνωμαλίας εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ὁδηγηθῶμεν μὲ ἕνα σύστημα ψηφιζόμενον ἀπὸ ἕνα μόνον κόμμα μὲ πλήρη καὶ κατηγορηματικὴν διαφωνίαν ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν κ. βουλευταί, ὅτι ἡ κλεὶς τοῦ ὅλου προβλήματος εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τῆς Ε.Ρ.Ε. Δὲν ἔχετε νὰ χάσετε τίποτε, μὲ τὸ νὰ ἀποδεχθῆτε τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖον καὶ τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα εἰς τακτικώτερα καὶ εὐρύτερα πλαίσια θὰ κάμῃ νὰ διεξαχθῇ καὶ θὰ ἐξαφανίσῃ τὴν βαθυτάτην ἀντιδικίαν, καὶ θὰ προφυλάξῃ τὸν τόπον ἀπὸ μελλοντικὰς σοβαρωτάτας ἀνωμαλίας. (Χειροκροτήματα).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Γιαννούσης, ἔχει τὸν λόγον.

§23Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρόκειται νὰ μπῶ εἰς τὴν θεωρητικὴν ἀνάπτυξιν τῶν συστημάτων. Θὰ θελήσω νὰ εἴπω δύο λέξεις, νὰ συγκρίνω δηλαδὴ τὴν ἐνισχυμένην καὶ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν ἀπὸ ἀπόψεως καθαρῶς ἐκλογικῆς, διὰ νὰ ἴδωμεν διατὶ γίνεται ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτησις. Διὰ νὰ ὑπάρχουν κἄτι δεδομένα, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὴ ἡ συζήτησις, λαμβάνω ὑπ’ ὄψει μου ὡς δεδομένον τὴν ἀγόρευσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸ ἡμερῶν τὸ διακεκριμένον μέλος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ὁ κ. Μαῦρος. Ὁ κ. Μαῦρος, ἀναλύων τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1961, εἶπεν ὅτι σύμφωνα μὲ τοὺς λογαριασμούς, τοὺς ὁποίους εἶχε κάμει, ἐὰν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1961 ἐφηρμόζετο ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ ἡ ΕΡΕ θὰ εἶχε συγκεντρώσει 170 ἕδρας ἔναντι 176 τὰς ὁποίας συνεκέντρωσε μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν. Ἑπομένως, προκύπτει ὅτι ἐκ τοῦ συστήματος αὐτοῦ ἡ Ε. Ρ.Ε., ἡ ὁποία συνεκέντρωσε 50 καὶ κἄτι τοῖς ἑκατόν, ἐκέρδισε λόγῳ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ἓξ ἕδρας πέραν τῶν ὅσων θὰ ἐκέρδιζε ἐὰν εἴχωμεν ἐκλογὰς μὲ ἁπλῆν ἀναλογικήν. Ἀλλὰ τὰς 176 ἕδρας, κ. συνάδελφοι, τὰς ἐπῆρε ἡ Ε.Ρ.Ε. διότι δὲν εἰσῆλθεν εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν τὸ τρίτον κόμμα. Ἐὰν εἶχε μπῆ τὸ τρίτον κόμμα, τὸ ὁποῖον μὲ τὸ 15%, ποὺ εἶναι ὁ ὑπολογισμός, θὰ μπῇ ὁπωσδήποτε καὶ ἔχομεν τοὺς αὐτοὺς ἀριθμούς, τότε ἡ ΕΡΕ μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν τὸ 1961 θὰ συνεκέντρωνε 168 ἕδρας, ἤτοι δύο τοὐλάχιστον ὀλιγωτέρας ἀπὸ ὅσας θὰ συνεκέντρωνε μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Αὐτὰ λέγουν οἱ ἀριθμοὶ καὶ ἀντιλαμβάνεσθε διατὶ γίνεται αὐτὴ ἡ συζήτησις. Ὁμιλοῦν περὶ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς καὶ λένε, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ διὰ νὰ γίνῃ μία καταμέτρησις τῶν δυνάμεων, μία ἀπογραφὴ τῶν δυνάμεων. Δὲν ἐξετάζω τὸ ἐὰν εἶναι σκοπὸς τῶν ἐκλογῶν τὸ νὰ γίνεται καταμέτρησις ἓν εἶδος στατιστικῆς δηλαδὴ τῶν δυνάμεων, ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον ἔχομεν τέσσαρα κόμματα ἐν συνόλῳ εἴτε μὲ ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν εἴτε μὲ ἁπλῆν ἀναλογικὴν διὰ ποῖον λόγον δὲν θὰ γίνῃ καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι τὰ τρία τοὐλάχιστον θὰ μποῦν ὁπωσδήποτε εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, τὶ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἁπλῆν καταμέτρησιν τῶν δυνάμεων; Κύριοι συνάδελφοι, ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς καὶ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς ἔγκειται εἰς δύο σημεῖα καὶ αὐτὰ εἶναι τὰ σημεῖα εἰς τὰ ὁποῖα ἡ ΕΡΕ ἐπιμένει εἰς τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν. Πρῶτον, ὅτι ἡ δευτέρα κατανομὴ εἰς τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν γίνεται κατὰ τὸν λόγον τῆς δυνάμεως ἑνὸς ἑκάστου κόμματος. Ἡ συμμετοχὴ εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν εἶναι ἀνάλογος μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν ψήφων τοὺς ὁποίους ἔλαβε τὸ κόμμα, ἐνῷ εἰς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν εἶναι συμπτωματική. Διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε αὐτὸ σᾶς ἀναφέρω τὸ ἑξῆς παράδειγμα. Τὸ 1950 μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ θὰ ἤθελα εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Λυκουρέζον νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς γεγονότος, ὅτι τὸ 1950, διαβάζω ἀπὸ στατιστικήν, ἐκλογικὴ περιφέρεια Τρικάλων ἐκλογικὸν μέτρον πρώτης κατανομῆς 5693, ψῆφοι Κέντρου 18.000 παίρνει 3 ἕδρας καὶ μένει ὑπόλοιπον 1470. Μὲ τὰς 1470 ψήφους παίρνει ἀκόμη μίαν καὶ γίνονται τέσσαρες ἕδραι. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα μὲ 9.000 παίρνει καὶ αὐτὸ μίαν ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς καὶ μίαν ἐκ τῆς δευτέρας δηλαδὴ δύο ἕδρας. Ἀναλογία ἀπόλυτος. Φιλελεύθεροι 6900 παίρνει μίαν ἕδραν καὶ μένει ὑπόλοιπον 1200, δὲν μπαίνει εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, δηλαδὴ δὲν παίρνει ἕδραν καὶ μὲ τὰς 6900 λαμβάνει μίαν ἕδραν. Παπανδρέου 5590, 400 ψήφους ὀλιγωτέρας ἀπὸ τοὺς Φιλελευθέρους δὲν παίρνει ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς καμμίαν ἕδραν διότι ὑπολείπεται κατὰ 100 ψήφους τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου. Ἀπὸ τὴν δευτέραν κατανομὴν παίρνει δύο ἕδρας. Μὲ 6900 τὸ Φιλελεύθερον ἐπῆρε μίαν ἕδραν μὲ 5590 τὸ κόμμα τοῦ κ. Παπανδρέου παίρνει δύο ἕδρας. Προφανῶς, ἴσως ὁ κ. Παπανδρέου νὰ ἔχῃ αὐτὸ ὑπ’ ὄψει του καὶ ἐλπίζῃ εἰς ἐπανάληψιν εὐνοίας τοιαύτης τῆς τύχης καὶ νὰ ἐπιμένῃ, ἀλλὰ οἱ ἄλλοι ποῖον λόγον ἔχετε νὰ ἐπιμένετε περὶ ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ὅταν βλέπετε, ὅτι τόσον ἄδικος εἶναι ἡ κατανομή;

§24Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψει τὴν περιφέρειαν τὴν ἐφετειακήν.

§25Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Βεβαίως τὴν ἐφετειακὴν περιφέρειαν τὴν ἔχω λάβει ὑπ’ ὄψει, πάντως ἐγὼ σᾶς ἀναφέρω συγκεκριμένον παράδειγμα, ὅτι μὲ 6900 ψήφους παίρνει τὸ Φιλελεύθερον μίαν ἕδραν καὶ μὲ 5590 τὸ Κόμμα Παπανδρέου παίρνει δύο ἕδρας. Ἐὰν τυχόν, κύριοι, ἐπιμένωμεν ἐπὶ τῆς ἐνισχυμένης εἶναι διότι εἰς μὲν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν γίνεται κατὰ τρόπον συμπτωματικὸν ἡ κατανομὴ ἀναλόγως τῶν ὑπολοίπων ποὺ θὰ μείνουν, ἐνῷ εἰς τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν γίνεται ἡ κατανομὴ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἕκαστος. Ὁ δεύτερος λόγος, πέραν τῶν ἐκλογῶν, εἶναι ἐθνικὸς διότι ἡμεῖς ξεύρομεν καὶ ἐσεῖς ξεύρετε τὸ τὶ ἐτραβήξαμεν διὰ νὰ κάμωμεν τὴν Ἕνωσιν Κέντρου Κόμμα τὴν ἄλλην φορὰν καὶ νὰ ἐπιτύχωμεν νὰ ἔλθῃ δεύτερον κόμμα. Εἶσθε 19 κόμματα διαλελυμένα καὶ 19 Ἀρχηγοὶ εἶσθε καὶ ἐπετύχομεν μόνον μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν νὰ σᾶς ἑνώσωμεν καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐὰν τυχὸν γίνῃ πάλιν ἁπλῆ ἀναλογικὴ εἶναι τοὐλάχιστον σφόδρα πιθανόν, διὰ νὰ μὴ εἴπω βέβαιον, ὅτι καὶ πάλιν δεύτερον κόμμα φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡ ΕΔΑ καὶ ἡ Ε.Κ. θὰ καταλάβῃ τὴν ἀναλογοῦσαν εἰς αὐτὴν θέσιν. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω τοῦτο, ὅτι ἐκλογικῶς ἡμᾶς μᾶς συμφέρει περισσότερον ἡ ἁπλῆ ἀναλογική, διότι ἐὰν ὑπάρχουν τέσσαρα κόμματα ἢ μᾶλλον τρία κόμματα, εἰς τὰς προηγουμένας ἐκλογὰς ὁπότε δὲν ἔμεινε ἔξω εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν κανένα κόμμα, συνεκέντρωσε ἡ Ε.Ρ.Ε. θεωρητικῶς 170 ἕδρας. Ἐὰν τώρα γίνῃ ἁπλῆ ἀναλογικὴ καὶ διασπαρῇ εἰς τὰ ἐξ ὧν συνετέθη τὸ Κέντρον, ὅπως εἶναι σφόδρα πιθανὸν νὰ γίνῃ χωριστὰ τὸ Κόμμα τοῦ κ. Γεωργίου Παπανδρέου, χωριστὰ τὸ Βενιζελικὸν Κόμμα, χωριστὰ τὸ Ἀγροτικὸν Κόμμα καὶ χωριστὰ τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν, εἶναι βέβαιον, ὅτι ἕνα ποσοστὸν 10–15% ἐὰν ὄχι 20% θὰ μείνῃ ἔξω ἀπὸ τὴν δευτέραν κατανομήν. Τότε, κύριοι, τὸ πρὶμ τὸ ὁποῖον θὰ ἔχουν τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ μετάσχουν εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν θὰ εἶναι 20% τοὐλάχιστον τῶν ἑδρῶν τῆς Βʹ κατανομῆς, εἰς δὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν αἱ ἕδραι τῆς Βʹ κατανομῆς δὲν εἶναι 26, ὅπως εἰς τὴν ἐνισχυμένην, ἀλλὰ εἶναι 86, τὸ 86 δὲ μᾶς κάμνει 17 ἕδρας. Ἐπομένως, ἡμεῖς ἔχομεν θεωρητικῶς πρὶμ τοὐλάχιστον 9 ἕδρας ἀπὸ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, ἐνῷ τὸ θεωρητικὸν πρὶμ τῆς ἐνισχυμένης δὲν ὑπερβαίνει τὴν μίαν ἕδραν. Ἀντιλαμβάνεσθε, κύριοι, ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἡμεῖς δὲν θέλομεν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν.

§26Ν. ΣΤΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Γιαννούση εἴπατε προηγουμένως, ὅτι σᾶς συμφέρει ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ περισσότερον τῆς ἐνισχυμένης. Τότε διατὶ δὲν τὴν δέχεσθε, διὰ λόγους ἐθνικοῦ συμφέροντος;

§27Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Ἔδωσα τὴν ἀπάντησιν. Πρῶτον εἶπα διότι ἡ Βʹ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν εἰς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν εἶναι ὀλίγον τι τύχη χαρτοπαικτικὴ καὶ σᾶς ἀνέφερα τὴν περίπτωσιν τοῦ Κόμματος τοῦ κ. Παπανδρέου, τὸ ὁποῖον μὲ τοὺς 5600 ψήφους ἐπῆρε δύο ἕδρας, ἐνῷ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων μὲ 6900 ἐπῆρε μίαν ἕδραν καὶ δὲν εἴμεθα χαρτοπαῖκται, δὲν μᾶς ἀρέσει νὰ χαρτοπαίζωμεν καὶ νὰ πηγαίνωμεν εἰς τὸν παράγοντα τύχη. Καὶ ὁ δεύτερος λόγος εἶναι ὅτι θὰ διαλυθῇ τὸ Κέντρον εἰς τὰ ἐξ ὧν συνετέθη.

§28Ν. ΣΤΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδή, τὸ κάμνετε ἀφ’ ἑνὸς μὲν διότι δὲν εἶσθε χαρτοπαῖκται τῶν ψήφων καὶ ἀφ’ ἑτέρου διότι ἐνδιαφέρεσθε διὰ τὸ Κέντρον; Δι’ αὐτοὺς τοὺς δύο λόγους τὸ κάμνετε; Θὰ σᾶς εἴπω, λοιπόν, διὰ τὴν αὐστηρῶς ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν τοῦ 1958 ὡρισμένους ἀριθμούς. Εἰς τὸν Ἔβρον π.χ. μὲ 16000 ψήφους......

§29Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Μὴ συγκρίνετε ἀνόμοια πράγματα. Τὸ 1958 δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ 1961.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Λύχνος, ἔχει τὸν λόγον.

§31Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπεστηρίχθη ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ τὸ Κόμμα μας δὲν ἔκαμε καμμίαν παραχώρησιν διὰ νὰ συναντήσῃ τὰς ἀξιώσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ γενικῶς διὰ νὰ διευκολύνῃ τὸν Βασιλέα εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς πολιτικῆς κρίσεως, τὴν ὁποίαν τώρα διανύομεν. Θὰ ἐρωτήσω ὅμως τὸν ὑποστηρίξαντα ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐκάμαμεν καμμίαν παραχώρησιν; Τὸ γεγονὸς ὅτι ἐψηφίσαμεν μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἠκολούθησεν ἐπὶ τοῦ βασιλικοῦ ταξιδίου μίαν ἀντίθετον πολιτικὴν ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῆς Ε.Ρ.Ε. ὑπεστήριξεν, ἀποτελεῖ ἢ δὲν ἀποτελεῖ παραχώρησιν; Δεύτερον, τὸ ὅτι ἐγκαταλείπομεν διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ σημερινὸς νόμος τοῦ Κράτους, διὰ νὰ πᾶμε εἰς τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, δὲν ἀποτελεῖ καὶ αὐτὸ παραχώρησιν; Βεβαίως ἀποτελεῖ παραχώρησιν καὶ πολὺ μεγάλην μάλιστα παραχώρησιν. Λέγουν, ὅτι εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον προτείνει ἡ Κυβέρνησις δὲν προέβημεν εἰς παραχωρήσεις ἐπίσης, διότι εἶναι τὸ σύστημα τὸ παλαιὸν τοῦ 1961. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦ 1961, δὲν περιλαμβάνει τὴν τρίτην κατανομήν, τὴν ὁποίαν τώρα ἡμεῖς δεχόμεθα. Ἀναμφιβόλως τὸ σύστημα τοῦ 1961 εἶναι τὸ ἐλαφρότερον, τὸ ἠπιώτερον σύστημα ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀποτελεῖ καὶ αὐτὸ παραχώρησιν ἢ δὲν ἀποτελεῖ παραχώρησιν; Μᾶς λέγουν, ὅτι καλά, ἡ τρίτη κατανομή, ἀλλὰ ἡ δευτέρα κατανομὴ θὰ γίνῃ μὲ τὰ ποσοστὰ τοῦ συνόλου τοῦ ἐκλογικοῦ Σώματος, τοῦ Ἐθνικοῦ ἐκλογικοῦ Σώματος, καὶ ὄχι μὲ τὰ ποσοστὰ τῶν Ἐφετειακῶν περιφερειῶν. Ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω ὅ,τι εἶπον καὶ εἰς τὴν ὁμιλίαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Περὶ τίνος κύριοι συζητοῦμεν; Ἡμεῖς θέλομεν τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, τὴν ἐλαφρότατα ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Ἑλλὰς νὰ κυβερνηθῇ. Ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι ὅλη ἡ διαφορά μας εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, μὲ τὸ ἕνα ἢ μὲ τὸ ἄλλο σύστημα ὑπολογιζομένη, θὰ εἶναι διὰ 5 ἢ 6 βουλευτάς. Καὶ ἂς ὑποθέσωμεν —διὰ νὰ κάμω μίαν ὑπόθεσιν τὴν ὁποίαν νομίζω, ὅτι κάμουν καὶ ὅλα τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα ἠσχολήθησαν μὲ αὐτὸ τὸ θέμα— ὅτι ἔρχεται ἡ ΕΡΕ μὲ τὸν πρῶτον ὑπολογισμόν μου, εἰς τὰς ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ γίνουν τὴν 3ην Νοεμβρίου, μὲ 145 βουλευτὰς καὶ παίρνει μὲ τὴν δευτέραν ἢ τὴν τρίτην κατανομὴν 6 βουλευτάς. Τότε τὶ συμβαίνει; Σχηματίζεται Κυβέρνησις καὶ ὁ τόπος κυβερνᾶται. Καὶ πηγαίνομεν τώρα εἰς τὸν ἄλλον ὑπολογισμὸν τῆς Ἐφετειακῆς περιφερείας. Καὶ αὐταὶ αἱ 6 ἕδραι κατανέμονται δύο εἰς τὴν ΕΡΕ, 2 εἰς τὸ Κέντρον, 1 εἰς τοὺς Προοδευτικοὺς καὶ 1 εἰς τὴν ΕΔΑ. Κατὰ τὶ πρόκειται νὰ ἐνισχυθοῦν τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἂν ἓν ἐξ αὐτῶν ἀντὶ 62 ἔχει 60 βουλευτὰς καὶ τὰ δύο ἄλλα 19 βουλευτὰς ἀντὶ 18. Αὐτὴ ἡ διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύο ὑπολογισμῶν καὶ δι’ αὐτὸ ἡμεῖς ἐπιμένομεν εἰς τὸ Ἐθνικὸν τοιοῦτον. Εἶπεν ὁ κ. Καψάλης: Καὶ τί παραχωρήσεις εἶναι αὐταὶ αἱ ὁποῖαι δὲν ἱκανοποιοῦν καθόλου τὴν Ἀντιπολίτευσιν;» Ἀλλὰ ἡμεῖς ζητοῦμεν μίαν λογικὴν συνεννόησιν μὲ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία νὰ δύναται μέσα εἰς λογικὰ ὅρια νὰ προωθήσῃ τὸ νομοσχέδιον. Ἡμεῖς δὲν δεχόμεθα νὰ ὑποκύψωμεν ἄνευ ὅρων, διὰ νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Θὰ ὑπεκύπταμεν ἄνευ ὅρων ἐὰν ἡττώμεθα εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἀλλὰ εἰς τὰς ἐκλογὰς αὐτὰς δὲν πρόκειται νὰ ἡττηθῶμεν καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ καταλυθῶμεν διὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν χειρῶν, διὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν ἀπαραδέκτων παραχωρήσεων πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Εἶπε τέλος ὁ κ. Καψάλης ὅτι δὲν ἔχωμεν νὰ χάσωμεν τίποτε ἀπὸ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Δὲν ἔχομεν νὰ χάσωμεν πράγματι ἡμεῖς ὡς κόμματα. Θὰ ἔχῃ ὅμως νὰ χάσῃ ἡ Ἑλλὰς ὡς χώρα κυβερνωμένη ἢ μὴ κυβερνωμένη. Νομίζω, ὅτι τὸ παράδειγμα τῶν ἓξ ἑδρῶν τῆς δευτέρας κατανομῆς εἶναι ἀρκετὸν διὰ νὰ πείσῃ τοὺς συναδέλφους, ὅτι ἡ χώρα πολλὰ θὰ ἔχῃ νὰ ὑποφέρῃ, ἐὰν κάμωμεν καὶ αὐτὴν τὴν παραχώρησιν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§33Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουρ. Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον 1 δὲν ἀφορᾷ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Ἐν συνεχείᾳ ὁρίζει ὅτι κατὰ τὰ λοιπὰ θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἰσχύουσα ἐκλογικὴ νομοθεσία. Ἐὰν συνεπῶς, ὑπάρχῃ ἀντίρρησις ἐπὶ ἄλλων θεμάτων, ὅπως π.χ. τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ θὰ πρέπει ἡ συζήτησις νὰ γίνῃ εἰς τὸ ἄρθρον 1. Τὸ λέγω αὐτὸ διὰ νὰ μεθοδευθῇ ἡ συζήτησις.

§34Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι ἡ ἄποψις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι τελείως ὀρθή. Βεβαίως θὰ ἠδύναντο ὅλα τὰ θέματα τὰ ἀφορῶντα τὴν ἐκλογικὴν νομοθεσίαν νὰ συζητηθοῦν εἰς τὸ ἄρθρον 1. Ἡ Βουλὴ ὅμως δύναται νὰ προτείνῃ τροπολογίας ἐπὶ οἱουδήποτε θέματος καὶ κατὰ τὴν πρώτην καὶ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. Δυνάμεθα συνεπῶς δι’ οἱονδήποτε θέμα νὰ συζητήσωμεν καὶ ἀφοῦ ψηφίσωμεν τὸ ἄρθρον 1.

§35Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουρ. Ἐσωτερικῶν). Ἡ παρατήρησίς μου οὐδένα ἄλλον σκοπὸν εἶχε παρὰ μόνον τὴν μεθόδευσιν τῆς συζητήσεως. Δύνανται, συνεπῶς, νὰ ἔλθουν καὶ ἄλλα θέματα πρὸς συζήτησιν, τὰ ὁποῖα, γενόμενα δεκτά, θὰ ἀποτελοῦν ἐξαιρέσεις τοῦ ἄρθρου 1.

§36Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἄποψις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἶναι λίαν συνεπτυγμένη καὶ αὐστηρά. Ἡ Βουλὴ δύναται εἰς οἱονδήποτε στάδιον τῆς συζητήσεως νὰ προτείνῃ τροπολογίαν δι’ οἱονδήποτε θέμα σχετικὸν βεβαίως μὲ τὸ νομοσχέδιον. Αὐτὴ ἄλλωστε εἶναι καὶ ἡ τακτικὴ τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἀκολουθεῖ ἡ Βουλή.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου ἀγορητοῦ, κηρύσσομεν περαιωμένην τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 1. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, δέχεται τὸ ἄρθρον 1;

§38Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ κόμμα τῶν Προοδευτικῶν, διὰ νὰ καταστήσῃ ἐμφανέστερον, ὅτι τὸ ἄρθρον 1 ψηφίζεται μόνον ἀπὸ τὴν ΕΡΕ ἀποχωρεῖ τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1;

§40ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 1 ἐγένετο δεκτόν. Ἄρθρον 2 ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§42Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουρ. Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ ἀπὸ τὴν παρ. 3 νὰ διαγραφῇ ἡ φράσις «καὶ εἰς τὸ ἀριστερόν».

§43ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν.

§44Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ὑπάρχει κ. Ὑπουργὲ καὶ ἡ φράσις «σταυρὸς σημειούμενος εἰς ἄλλην θέσιν». Πρέπει καὶ αὐτὴ νὰ διαγραφῇ.

§45Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουρ. Ἐσωτερικῶν). Ἡ λέξις «παραπλεύρως» παραμένει. Ἐὰν σημειωθῇ εἰς ἄλλην θέσιν εἶναι ἄκυρος.

§46Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ σύγχυσις. Εἶναι γνωστὸν ὅτι μὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦ 1962 ἐθεσπίσθησαν διατάξεις, τόσον αὐστηραὶ διὰ τὰ ψηφοδέλτια, ὥστε διατρέχομεν κίνδυνον νὰ δημιουργηθοῦν σωρεία ἀδίκων ἀκυροτήτων. Νὰ μὴ προσθέσωμεν καὶ ἄλλας τοιαύτας. Ὀρθῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς προτείνει τὴν διαγραφὴν τῆς φράσεως «εἰς τὸ ἀριστερὸν τοῦ ὀνόματος τοῦ προτιμωμένου». Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ ἡ περαιτέρω φράσις «σταυρὸς σημειούμενος εἰς ἄλλην θέσιν θεωρεῖται ὡς μὴ ἐγγεγραμμένος κλπ.» δὲν χρειάζεται πλέον. Διότι ὅλα τὰ περὶ σταυρῶν προβλέπονται εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦ 1962. Δὲν ὑπάρχει λόγος λοιπὸν νὰ προστεθῇ τοιαύτη διάταξις ἐδῶ, διότι μόνον σύγχυσιν θὰ δημιουργήσῃ.

§47Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουρ. Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦ 1962 προβλέπεται ἁπλῶς ὅτι ὁ σταυρὸς πρέπει νὰ εἶναι διὰ μελάνης ἢ μολυβδίδος μελανῆς ἢ κυανῆς ἀποχρώσεως. Δὲν προβλέπεται ποῦ νὰ τεθῇ ὁ σταυρός. Ἡ διάταξις λέγει παραπλεύρως τοῦ ὀνόματος. Ἐὰν τεθῇ ἐπὶ τοῦ ὀνόματος π.χ. ἴσως εἶναι διακριτικὸν σημεῖον.

§48Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Προβλέπεται καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦ 1962, ὅτι ὁ σταυρὸς θὰ τίθεται διὰ μελάνης ἢ μολυβδίδος μελανῆς ἢ κυανῆς ἀποχρώσεως. Ἐπιθυμῶ νὰ συνεννοηθῶμεν, ὅτι θὰ εἶχε νόημα ἡ δευτέρα φράσις τῆς παραγράφου αὐτῆς ἐὰν ἔμενεν ἡ φράσις «εἰς τὸ ἀριστερόν». Ἐφ’ ὅσον ὀρθῶς κατ’ ἐμὲ διαγράφεται ἡ φράσις «εἰς τὸ ἀριστερὸν» δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει λόγος νὰ τεθῇ ἡ δευτέρα φράσις, διότι θὰ προκαλέσῃ σύγχυσιν.

§49Κ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, χαίρω διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀντελήφθη τὸ σφαλερὸν τῆς φράσεως αὐτῆς καὶ ὀρθῶς ἐζήτησε τὴν διαγραφήν της. Ὁ σταυρὸς τίθεται ὅπου θέλει ὁ ψηφοφόρος. Περαιτέρω ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀκυρότητα τῶν ψηφοδελτίων ὑπάρχουν διατάξεις εἰς τὴν παγίαν νομοθεσίαν. Ἡ δευτέρα φρᾶσις «καὶ εἰς ἄλλην θέσιν» δὲν ἔχει νόημα καὶ δι’ αὐτό, διὰ νὰ μὴ δημιουργήσῃ ζητήματα ὅπως καὶ ὁ κ. Πρωτοπαπαδάκης, ζητῶ τὴν διαγραφήν της.

§50Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον εἰς τὴν παγίαν ἐκλογικὴν Νομοθεσίαν δὲν ὑπάρχει διάταξις καθορίζουσα τὴν θέσιν τοῦ σταυροῦ, νομίζω, ὅτι ἡ φράσις «εἰς ἄλλην θέσιν» δὲν ἔχει νόημα. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι ἐὰν τεθῇ ὁ σταυρὸς ἐπὶ τοῦ ὀνόματος θὰ εἶναι ἄκυρον τὸ ψηφοδέλτιον, ἀλλὰ αὐτὸ θὰ τὸ κρίνῃ ὁ δικαστής. Πάντως, ἐὰν παραμείνῃ ἡ φράσις θὰ δημιουργήσῃ ζητήματα.

§51Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουρ. Ἐσωτερικῶν). Ἡ θέσις τοῦ σταυροῦ ὁρίζεται, ὅτι εἶναι παραπλεύρως τοῦ ὀνόματος. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις διὰ τὸν σταυρόν, εἰς ποῖον ὄνομα ἐτέθη, τότε δὲν εἶναι ἄκυρον τὸ ψηφοδέλτιον.

§52Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ σταυρὸς τίθεται διὰ νὰ ἐκφράσῃ ὁ ψηφοφόρος τὴν προτίμησίν του πρὸς ἕνα πρόσωπον. Ἐὰν θεσπίσωμεν περισσότερον αὐστηροὺς τύπους, ὅσον ἀφορᾷ τὴν θέσιν τοῦ σταυροῦ, τότε πολλὰ ψηφοδέλτια θὰ εἶναι ἄκυρα. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις, ὡς πρὸς τὸ ὄνομα, διὰ τὸ ὁποῖον ἐτέθη ὁ σταυρὸς δὲν θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἄκυρον τὸ ψηφοδέλτιον, ἀλλὰ νὰ εἶναι ἔγκυρον ὑπὲρ τοῦ κόμματος. Τὸ ψηφοδέλτιον νὰ εἶναι ἄκυρον μόνον ἐὰν ὑπάρχῃ παράβασις τῆς μυστικότητος τῆς ψηφοφορίας.

§53Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουρ. Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, ἡ διάταξις δὲν λέγει, ὅτι εἶναι ἄκυρον τὸ ψηφοδέλτιον, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις διὰ τὸ ὄνομα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐτέθη ἡ σταυρός, ἀλλ’ ὁ σταυρὸς θεωρεῖται ὡς μὴ τεθείς. Περαιτέρω, ἂν ὁ τρόπος καθ’ ὃν ἐτέθη ὁ σταυρός, ἤθελε θεωρηθῇ ὡς ἀποτελῶν διακριτικὸν σημεῖον, τὸ ψηφοδέλτιον θὰ κριθῇ ἄκυρον. Εἰς τὸ Ἐκλογοδικεῖον, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις διὰ τὸ ὄνομα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐτέθη ὁ σταυρός, ἀντιμετωπίζεται μεγάλη δυσχέρεια διὰ νὰ ἐκτιμήσῃ εἰς ποῖον ὄνομα ἀνήκει ὁ σταυρός. Πάντως, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις τὸ ψηφοδέλτιον δὲν θεωρεῖται ἄκυρον, ἀλλὰ ὁ σταυρὸς ὡς μὴ τεθείς.

§54Γ. ΚΑΡΟΤΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προσθέσωμεν ζητήματα κατὰ τὴν διαλογὴν τῶν ψήφων. Ἐὰν ἀρχίσωμεν νὰ συζητῶμεν ποῦ ἀκριβῶς πρέπει νὰ τεθῇ ὁ σταυρὸς ἢ ἐὰν τεθῇ λίγο πιὸ κάτω ἢ εἰς ἐνδιάμεσον θέσιν θὰ καταλήξωμεν νὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησις περὶ τῆς θέσεως τοῦ σταυροῦ καὶ οὕτω νὰ ἔχωμεν σωρείαν ἐνστάσεων περὶ ἀμφισβητήσεως τοῦ σταυροῦ ἀνήκοντος εἰς τὸν αʹ ἢ βʹ ὑποψήφιον. Νομίζω, ὅτι αἱ ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας παρέχει ὁ νόμος τοῦ 1961, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1962 εἶναι πλήρεις καὶ διασφαλίζεται τὸ ἀδιάβλητον καὶ ἡ γνησιότης τοῦ ψηφοδελτίου. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως θελήσῃ καὶ διαγράψῃ καὶ τὴν περικοπὴν αὐτὴν ἀπὸ τὸ ἄρθρον 2, διότι ἐὰν ἐπιμείνῃ θὰ προκληθῇ ἀναστάτωσις καὶ οὕτω θὰ ἔχωμεν τοῦ κόσμου τὰς ἐνστάσεις. Κύριε Ὑπουργέ, ἔχω πικρὰν πεῖραν τοιαύτης διαλογῆς. Πρέπει νὰ διαγράψητε τὴν διάταξιν.

§55Χ. ΓΡΑΜΜΑΤΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω ἀντίθετον γνώμην τῆς τῶν κ. συναδέλφων καὶ συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ τὸν κ. Ὑπουργόν. Κατὰ τὴν γνώμην μου θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθοῦν καὶ πρόσθετα μέτρα διὰ τὸ ἀδιάβλητον τῆς ψηφοφορίας. Ὅταν λέγωμεν ὅτι ὁ σταυρὸς πρέπει νὰ τεθῇ παραπλεύρως τοῦ ὀνόματος τοῦ ὑποψηφίου, τοῦτο σημαίνει ὅτι ὁ σταυρὸς εἴτε εἶναι τεθειμένος ἀριστερὰ τοῦ ὀνόματος, εἴτε δεξιά, εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό. Δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν ὅπως ὁ σταυρὸς τίθεται εἰς οἱονδήποτε ἄλλο σημεῖον τοῦ ὀνόματος τοῦ ὑποψηφίου, δηλ. ἐπάνω στὸ τρίτο γράμμα, στὸ τέταρτο, στὸ πέμπτο κλπ. Αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον. Δι’ αὐτὸ ἐπιμένω, ὅτι ἐπιβάλλεται ὅπως ἡ διάταξις παραμείνῃ ὡς ἔχει, νὰ τίθεται δηλ. ὁ σταυρὸς παραπλεύρως τοῦ ὀνόματος, εἴτε εἰς τὸ ἀριστερόν, εἴτε εἰς τὸ δεξιόν.

§56Γ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶμαι νομικός, ἀλλὰ θὰ παρεκάλουν νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ, νὰ ἀναπτύξω τὰς ἀπόψεις μου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 καὶ ἐπὶ τῶν διαγραφῶν, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Κύριε Ὑπουργέ, τὰ ψηφοδέλτια εἶναι τῶν κομμάτων καὶ οἱ ὑποψήφιοι ἐγγράφονται κατ’ ἀλφαβητικὴν σειράν. Εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ὁ ψηφοφόρος καλεῖται νὰ δώσῃ τὸν σταυρὸν προτιμήσεως εἰς ἕνα ἐκ τῶν ὑποψηφίων καὶ ὁ σταυρὸς νὰ τεθῇ εἴτε εἰς τὸ δεξιὸν εἴτε εἰς τὸ ἀριστερὸν μέρος τοῦ ὀνόματος τοῦ ὑποψηφίου. Ἐὰν τεθῇ εἰς ἄλλην θέσιν, τὸ ψηφοδέλτιον εἶναι ἄκυρον, ὅσον ἀφορᾷ τὸν ὑποψήφιον. Νομίζω, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐδέχθητε νὰ ἀπαλείψητε τὴν φράσιν ποὺ ἀναφέρεται «καὶ εἰς τὸ ἀριστερὸν» τοῦ ὀνόματος τοῦ προτιμωμένου, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διαγραφοῦν καὶ αἱ ἐν συνεχείᾳ φράσεις «σταυρὸς σημειούμενος εἰς ἄλλην θέσιν...», καὶ νὰ παραμείνῃ ἡ ὑπόλοιπος παράγραφος.

§57Θ. ΚΟΝΙΤΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὴν ἀποδοχὴν ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τῆς διαγραφῆς τῶν λέξεων «καὶ εἰς τὸ ἀριστερὸν» τοῦ ὀνόματος τοῦ προτιμωμένου, δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς περαιτέρω τροποποίησιν, διότι τὰ ἄλλα θέματα, τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀκυρότητα, τὰ ἔχει ρυθμίσει ὁ νόμος τοῦ 1962 «περὶ ἐκλογικῆς νομοθεσίας».

§58Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι τελείως ἀντίθετος μὲ τὰ ὅσα ὑπεστήριξαν οἱ κ. συνάδελφοι τῆς πλειοψηφίας. Τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, πολὺ ὀρθῶς τὸ ἔχει διατυπώσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐὰν δεχθῶμεν νὰ διαγραφῇ ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου 2, τοῦτο γίνεται διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ μὴ χρησιμοποίησις πολυχρώμων μολυβδίδων, κατὰ τὴν θέσιν τῶν σταυρῶν. Πάντως πρέπει νὰ ξεκαθαρισθῇ καὶ τὸ θέμα τῆς χρησιμοποιουμένης μολυβδίδος. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν θέσιν τῶν σταυρῶν προτιμήσεως, καλῶς περιλαμβάνεται ἡ σχετικὴ διάταξις εἰς τὸ ἄρθρον 2. Κατὰ τὰ ἄλλα τὸ ἄρθρον πρέπει νὰ ψηφισθῇ, ὡς ἔχει.

§59Ν. ΣΤΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Φαίνεται, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὅλοι οἱ συνάδελφοι ἔχουν δίκαιον. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ σκέψις, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ἀναπτύξω, θέτει τὸ θέμα κατὰ τρόπον ἀποφασιστικὸν καὶ καλύπτει ὅλας τὰς πλευράς. Λέγω, ὅτι εἰς τὰ ψηφοδέλτια, πρὸ ἑκάστου ὀνόματος, κατὰ τὴν ἐκτύπωσίν των, νὰ τίθενται ἢ τετραγωνίδια ἢ κύκλοι καὶ ὁ ψηφοφόρος νὰ ὑποχρεοῦται νὰ θέτῃ τὸν σταυρὸν προτιμήσεως ἐντὸς τοῦ τετραγωνιδίου ἢ ἐντὸς τοῦ κύκλου. Ἐὰν ὁ ψηφοφόρος θέσῃ τὸν σταυρὸν προτιμήσεως ἐκτὸς τοῦ τετραγωνιδίου ἢ τοῦ κύκλου, τότε τὸ ψηφοδέλτιον θὰ θεωρῆται ἄνευ προτιμήσεως ὑποψηφίου.

§60Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ὀλίγου μετὰ τοῦ κ. Λυκουρέζου καὶ τοῦ κ. Καψάλη, συνωμολόγησα, ὅτι εἶναι ἡ ὀρθὴ ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐξ Ἕβρου, ἀλλὰ σκέπτομαι αὐτὴν τὴν στιγμήν, τὴν ψυχολογίαν πολλῶν Ἑλλήνων ψηφοφόρων, οἱ ὁποῖοι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, εἰς ἀρκετὰς περιπτώσεις, ἀντὶ νὰ τοποθετήσουν ἐντὸς τοῦ τετραγωνιδίου, θὰ τὸν τοποθετήσουν ἀπ’ ἔξω, ἔστω καὶ ἐὰν τὸ ἔχωμεν γράψει εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ ἔχουν διαφωτίσει αὐτοὺς οἱ ὑποψήφιοι. Ὑπάρχει, λοιπόν, ἡ ψυχολογία αὐτή. Ἐάν, λοιπόν, κάμῃ λάθος, πρέπει νὰ ἀκυρωθῇ ὁ σταυρός. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὴν ἐλευθερία, χωρὶς κύκλον καὶ τετραγωνίδια, εἴτε ἀριστερά, εἴτε δεξιά.

§61Ν. ΣΤΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ μὲ τὴν ἄποψιν τοῦ ἀξιοτίμου πρώην κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱ χωρικοὶ νὰ θέτουν τὸν σταυρὸν προτιμήσεως ἐκτὸς τοῦ τετραγωνιδίου ἢ τοῦ κύκλου. Θὰ πρέπει, ὅμως, νὰ συμφωνήσῃ ὁ Πρόεδρος κ. Κανελλόπουλος μαζί μου, ὅτι ὅταν θὰ ὑπάρχῃ τὸ τετραγωνίδιον ἢ ὁ κύκλος παραπλεύρως τοῦ ὀνόματος ἑκάστου ὑποψηφίου, πολλοὶ ὀλιγώτεροι κίνδυνοι θὰ ὑπάρξουν, ἀμφισβητήσεων τῆς θέσεως τοῦ σταυροῦ, παρὰ ὅταν δὲν ὑπάρχουν τετραγωνίδια ἢ κύκλοι. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι πολὺ σοβαρὰ καὶ οὐσιαστικὴ ἡ παρατήρησίς μου καὶ πρέπει νὰ τὴν μελετήσωμεν μετὰ προσοχῆς.

§62Α. ΚΑΜΒΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θέλω νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλήν, τὸ ἑξῆς: Ὅταν συνεζητεῖτο ὁ νόμος περὶ τροποποιήσεως τῆς ἐκλογικῆς νομοθεσίας, συνέβη νὰ προεδρεύω. Ἐπὶ τοῦ συζητουμένου θέματος ἔγινε μακροτάτη συζήτησις, ἡ ὁποία διήρκεσεν ἐπὶ δύο καὶ πλέον ὥρας. Σκοπὸς τῆς μακρᾶς συζητήσεως ἦτο, ὅπως ἐξευρεθῇ τρόπος συγκερασμοῦ ἀπόψεων πλειοψηφίας καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, μετὰ τὴν μακρὰν συζήτησιν διετυπώθη ἡ σχετικὴ διάταξις, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει τὰς ἀκυρότητας. Ἡ διάταξις διετυπώθη μετὰ σύμφωνον γνώμην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ ἐπιμονὴ διαγραφῆς τῆς διατάξεως, νομίζω, ὅτι θὰ δημιουργήσῃ θέματα ἀκυρότητος εἰς βάρος τῶν ὑποψηφίων.

§63Θ. ΔΟΥΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ παρ. 2 τοῦ ἄρθρου 2 εἶναι διάταξις νέα, ἡ ὁποία ἐτέθη, προφανῶς, διὰ νὰ εἰδοποιήσῃ τοὺς ἐκλογεῖς περὶ τῆς ἀκυρότητος. Ἀλλά, μετὰ τὴν ἀπάλειψιν τῆς παρ. 1 δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἐκλογέα νὰ θέτῃ ἐλευθέρως τὸν σταυρὸν προτιμήσεως δεξιὰ ἢ ἀριστερὰ τοῦ ὑποψηφίου. Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις δὲν ἔχει κανένα σκοπὸν καὶ πρέπει νὰ διαγραφῇ, διότι ἐὰν ψηφισθῇ, θὰ περιπλέξῃ τὰ πράγματα.

§64Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελα νὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς συναδέλφους κ. Ἀλαβᾶνον καὶ κ. Γραμματίδην δι’ ὅσα εἶπον. Νομίζω, ὅτι εἶναι μακρὰν τῆς σκέψεως παντὸς συναδέλφου νὰ παραβιάσῃ τὸ ἀπόρρητον τῆς ψηφοφορίας. Ὡς προκύπτει ἀπὸ τὴν παρ. 2 ἡ κύρωσις δὲν ἀφορᾷ τὸ ψηφοδέλτιον, ἀλλὰ τὸν σταυρὸν προτιμήσεως. Ἡ διάταξις ἐτέθη διὰ τὴν καλλιτέραν νομοτεχνικὴν διατύπωσιν καὶ δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ παραβιάσῃ τὸ ἀπόρρητον τῆς ψηφοφορίας. Ἐπειδή, ὅμως, εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσῃ θέματα, προτιμότερον νὰ διαγραφῇ.

§65Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελα νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Γιαννούσην, διότι δὲν εἶναι ἀκριβῆ τὰ ὅσα εἶπεν. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι ἡ διάταξις ἀναφέρεται καὶ περαιτέρω. Ἀναφέρεται εἰς τὰς κυρώσεις τοῦ ἄρθρου 42 τοῦ νόμου 4274)62.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κεφαλογιάννης, ἔχει τὸν λόγον.

§67Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδόθη ὁ λόγος εἰς τὸν κ. Κεφαλογιάννην.

§69Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ὁ Κανονισμός, κύριε Πρόεδρε, λέγει, ὅτι ὅλοι δικαιοῦνται νὰ ὁμιλήσουν δύο φορὰς ἐπὶ ἑκάστου θέματος, ἀφοῦ πρῶτον ἐξαντληθῇ ὁ κατάλογος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐνεγράφησαν νὰ ὁμιλήσουν διὰ πρώτην φοράν. Σεῖς, κύριε Πρόεδρε, εἰς συναδέλφους, τοὺς ὁποίους τιμῶ καὶ διὰ τοὺς ὁποίους τρέφω φιλικὰ αἰσθήματα, ἐδώσατε διὰ δευτέραν φορὰν τὸν λόγον, χωρὶς νὰ ἐξαντληθῇ ὁ κατάλογος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ ὁμιλήσουν διὰ πρώτην φοράν. Συνεπῶς, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐτηρήσατε καλῶς τὸν Κανονισμόν.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Κεφαλογιάννη.

§71Ι. ΚΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ μὴ δημιουργηθοῦν ἀκυρότητες, ἐὰν ἐτέθη καλῶς ὁ σταυρὸς δίπλα εἰς τὸ ὄνομα τοῦ ὑποψηφίου, προτείνω ὅπως λάβωμεν ἄλλο μέτρον. Εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ ἀπόφασις, ὅπως οἱ ψηφοφόροι διαγράφουν ὅλους τοὺς ὑποψηφίους καὶ νὰ ἀφήνουν τὸ ὄνομα τοῦ ὑποψηφίου εἰς τὸν ὁποῖον ἔχουν προτίμησιν.

§72Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Γενικὴ εἶναι ἡ ἐπιθυμία εἰς τὴν αἴθουσαν διατυπώσεως τῆς διατάξεως κατὰ τρόπον σαφῆ, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἐπιτρέπῃ τὴν δημιουργίαν ζητημάτων καὶ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἐπίσης θὰ ἀπέκλειεν εἰς τὸν καθ’ ἑαυτὸ τρόπον καταστρατηγήσεως καὶ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἐκμετάλλευσιν τῆς ψήφου ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι κατὰ πάντα τρόπον εὑρίσκονται εἰς ἐξάρτησιν οἱουδήποτε. Παγίως, οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι, ὁμιλοῦν περὶ σταυροῦ προτιμήσεως, τιθεμένου παραπλεύρως τοῦ ὀνόματος τοῦ προτιμωμένου ὑποψηφίου. Καὶ ὑποθέτω, ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ εἴμεθα σύμφωνοι, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδέχθη τὴν διαγραφὴν τῆς διατάξεως, ἡ ὁποία καθώριζεν τὴν θέσιν τοῦ σταυροῦ εἰς τὸ ἀριστερὸν τοῦ ὀνόματος τοῦ προτιμωμένου ὑποψηφίου. Περαιτέρω, δὲν μὲ εὑρίσκει σύμφωνον ἡ πρότασις τοῦ κ. συναδέλφου ἐξ Ἕβρου. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ξέναι νομοθεσίαι προβλέπουν τὴν ἀναγραφὴν τετραγωνιδίων παραπλεύρως τοῦ ὀνόματος τοῦ ὑποψηφίου καὶ τὴν ἔκφρασιν τῆς προτιμήσεως δι’ ἑνὸς σημείου ἀναγραφομένου εἰς τὸ τετραγωνίδιον αὐτό. Φοβοῦμαι, ὅμως, ὅτι ἀκριβῶς ἡ ὕπαρξις τοῦ τετραγωνιδίου καὶ ἡ ἀναγραφὴ τοῦ σημείου προτιμήσεως τοῦ σταυροῦ ἐντὸς τοῦ τετραγωνιδίου, εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσῃ σημεῖα ἀναγνωρίσεως τοῦ ψηφοφόρου. Διότι, θὰ εἶναι δυνατὸν τὸ σκέλος τὸ ἀριστερόν, νὰ πλησιάζῃ πρὸς τὸ δεξιὸν ἢ ἀντιστρόφως καὶ νὰ δημιουργῆται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἕνα σημεῖον ἀναγνωρίσεως, ἰδίως διὰ τὰ μικρὰ χωριά, ὅπου ὁ τρόπος ἀναγνωρίσεως δὲν παρουσιάζει μεγάλας δυσχερείας. Συνεπῶς, δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. συναδέλφου, ἀκριβῶς ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ νὰ ἐξασφαλισθῇ τρόπος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀποκλείσῃ διὰ παντὸς καὶ ἀπολύτως τὴν καταστρατήγησιν τῶν διατάξεων αὐτῶν καὶ τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ ψηφοφόρου. Πέραν αὐτοῦ καὶ ἐπειδὴ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ σύγχυσις, ἐκ τῆς διατυπώσεως τῆς διατάξεως, νομίζω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ ἔπρεπε νὰ συμφωνήσῃ εἰς τὴν διαγραφὴν τῆς περαιτέρω φράσεως, τῆς τελευταίας περιόδου τοῦ ἄρθρου 2, συμπληρουμένου, ὅμως, μὲ τὴν φράσιν «ὅτι κατὰ τὰ λοιπὰ θὰ ἰσχύουν αἱ διατάξεις τῆς παρ. 3 τοῦ ἄρθρου 46 τοῦ Ν.Δ. τοῦ 1962», διότι εἶναι ἐνδεχόμενον, ἐφ’ ὅσον ὁ ψηφιζόμενος σήμερον νόμος θὰ εἶναι νεώτερος, νὰ δημιουργηθοῦν ζητήματα ἐὰν θὰ ἐξακολουθοῦν νὰ ὑπάρχουν διατάξεις ἐν ἰσχύϊ τοῦ Ν.Δ. 1962. Διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ, συνεπῶς, ἀμφισβήτησις, σκόπιμον εἶναι νὰ περιληφθῇ ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν ἀνέφερα, διαγραφομένης ἐν συνεχείᾳ τῆς φράσεως. «...(ἀναγινώσκει)...». Αὐτὴν τὴν τροποποίησιν, παρακαλῶ, τὸν κ. Ὑπουργόν, νὰ ἀποδεχθῇ.

§73Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Παπακωνσταντίνου.

§74Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ὑπάρχει πρόθεσις νὰ τροποποιηθῇ ἡ παρ. 3 τοῦ ἄρθρου 46 τοῦ Ν.Δ. τοῦ 1962; Αὐτὸ πρέπει νὰ διευκρινισθῇ, διότι, ἄλλως, θὰ πρέπει νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς: «...(Ἀναγινώσκει)...».

§75Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἡ διάταξις λέγει, ὅτι σταυρὸς σημειούμενος, κατὰ παράβασιν τῆς παρ. 3 τοῦ ἄρθρου 45 θεωρεῖται ὡς μὴ γεγραμμένος.

§76Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Διατί νὰ μὴ προστεθῇ εἰς τὸ κείμενον τοῦ νόμου, ὥστε νὰ μὴ γεννῶνται ζητήματα;

§77Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Πάντως, θὰ πρέπει νὰ γίνῃ καὶ ἡ ἐπιφύλαξις τῆς παρ. 2.

§78Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἡ ἐπιφύλαξις νὰ γίνῃ, ἀλλὰ θὰ πρέπει νὰ προστεθῇ αὐτὸ ποὺ ἀνέφερα.

§79Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Νὰ τεθῇ κατὰ τὰ διαλαμβανόμενα εἰς τὴν παρ. 3 τοῦ ἄρθρου 46 τοῦ Ν.Δ. τοῦ ἔτους 1962.

§80Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Ἡ πρόθεσις ὅλων μας εἶναι νὰ διευκολύνωμεν τὰ πράγματα, ὥστε νὰ μὴ παρουσιάζωνται πολλὰ ἄκυρα ψηφοδέλτια. Ἑπομένως, μόνον ὅταν εἶναι πρόδηλος ὁ σκοπὸς τῆς παραβιάσεως τῆς μυστικότητος, τότε μόνον θὰ πρέπει νὰ ἀκυροῦνται τὰ ψηφοδέλτια. Δὲν θὰ πρέπει, ἑπομένως, νὰ προσθέσωμεν καὶ ἄλλους λόγους ἐνστάσεων καὶ θὰ πρέπει νὰ χωρήσωμεν εἰς τὴν διαγραφὴν τῆς περιόδου καὶ νὰ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ τοποθέτησις τοῦ σταυροῦ, δεξιὰ ἢ ἀριστερά.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐξηντλήθη ὁ κατάλογος τῶν ἐπιθυμούντων νὰ ὁμιλήσουν. Ἔχετε τίποτε νὰ προσθέσητε;

§82Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἐπαφίεμαι εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Θὰ ἠδύνατο, πάντως, ἡ διάταξις νὰ διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς: «...(Ἀναγινώσκει)...». Δηλαδὴ νὰ φύγῃ ἡ φράσις «καὶ εἰς ἄλλην θέσιν».

§83Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἐπεθύμουν διὰ τὴν κανονικὴν διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως, νὰ ἐχωρίζοντο τὰ δύο θέματα, τὰ ὁποῖα περιέχει τὸ ἄρθρον 2. Τὸ θέμα τοῦ σταυροῦ νὰ συζητηθῇ σήμερον, χωριστὰ ἀπὸ τὸ θέμα τῆς πολυσταυρίας, τὸ ὁποῖον νὰ συζητηθῇ μετὰ ἢ τὴν προσεχῆ Τετάρτην.

§84Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ τοῦ ἄρθρου 46 τοῦ Ν.Δ. 4274, ἐὰν ὁ σταυρὸς σημειωθῇ κατὰ τρόπον παραβιάζοντα τὴν μυστικότητα, ἐπέρχεται ἀκυρότης τοῦ ψηφοδελτίου. Ἐδῶ, ἐὰν ὁ σταυρὸς σημειωθῇ κατὰ τρόπον διάφορον ἀπὸ τὸν καθοριζόμενον, ἐπειδὴ ἀποτελεῖ διακριτικὸν στοιχεῖον, ἐπέρχεται ἀκυρότης τοῦ ψηφοδελτίου. Ἐνῷ, μὲ τὴν σημερινὴν διάταξιν, ὅπως λέγει ὁ κ. Ὑπουργός, ἐπέρχεται ἀκυρότης τοῦ σταυροῦ.

§85Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον 46, δὲν λέγει ποίαν συνέπειαν θὰ ἔχῃ ἡ θέσις τοῦ σταυροῦ.

§86Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Τὸ λέγει τὸ ἄρθρον 49. «...(Ἀναγινώσκει)...».

§87Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἡ διάταξις περὶ ἀκυρώσεως παραπέμπει εἰς τὴν παράγραφον 1 καὶ 2 καὶ ὄχι εἰς τὴν 3ην.

§88Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον περιλαμβάνονται βασικῶς δύο θέματα. Τὸ ἕνα εἶναι τοῦ σταυροῦ προτιμήσεως καὶ τὸ ἄλλο τῆς πολυσταυρίας. Πρὸς ἄρσιν πάσης συγχύσεως, καλὸν εἶναι νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Τσάτσου, ὥστε νὰ συζητηθοῦν κεχωρισμένως τὰ δύο θέματα. Ὡς πρὸς τὸ θέμα τοῦ σταυροῦ, θὰ ἤθελα νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Ὅσον περισσότερον πολύπλοκοι γίνονται αἱ διατάξεις, τόσον εὐκολώτερον καὶ ἡ μυστικότης τῆς ψηφοφορίας παραβιάζεται, ἀλλὰ καὶ δημιουργεῖ συνθήκας παραπλανήσεως τοῦ ψηφοφόρου διὰ τὴν ἀκυρότητα τῆς ψήφου. Διὰ τοῦτο, θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἁπλουστέρα ἡ διαδικασία, διότι οἱ ψηφοφόροι καὶ τὸν νόμον δὲν γνωρίζουν καὶ τὸν τρόπον ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἀγνοοῦν καὶ πολλάκις ἐπαφίενται εἰς τὴν γνώμην ἄλλου, ἐξ οὗ εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσουν διαφορετικὰ ἀπὸ τὴν πραγματικήν των βούλησιν. Δι’ αὐτὸ ἡ διαδικασία θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἁπλουστέρα. Μετὰ τὴν ἀποσαφήνισιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, συνιστῶ, ὅπως διατυπωθῇ σαφῶς ἡ διάταξις ὅτι θὰ ἰσχύῃ ἡ ἔκφρασις προτιμήσεως, εἴτε ἀριστερὰ τεθῇ ὁ σταυρός, εἴτε δεξιά. Δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ εὕρῃ τὴν δέουσαν διατύπωσιν, ὥστε νὰ καταστῇ ἀδιάβλητος ἡ διάταξις.

§89Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις τῶν κ.κ. Τσάτσου καὶ Θεοτόκη, εἶναι ὀρθή. Θὰ πρέπει νὰ περιορισθῶμεν ἀπόψε εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ τύπου τοῦ ψηφοδελτίου καὶ τὸ ζήτημα τῆς πολυσταυρίας νὰ ἀφεθῇ δι’ ἄλλην ἡμέραν. Νομίζω, ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου 2 καὶ θὰ σᾶς εἴπω διὰ ποῖον λόγον. Διότι ἄν, κ. Ὑπουργέ, ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ νὰ διατηρήσῃ τὴν πολυσταυρίαν, ὡς ἔχει εἰς τὸ ἄρθρον 109 τοῦ νόμου τοῦ 1961, εἶναι περιττὸν ὅλον τὸ ἄρθρον. Ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 2, προέκυψεν ἐκ τῆς ἀντιλήψεως τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ εἰσηγηθῇ τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 109 τοῦ νόμου τοῦ 1961, τὸ ὁποῖον καθώριζεν, ὅτι ἐπιτρέπεται μονοσταυρία μέχρι καὶ 10 ὑποψηφίων, καὶ ἀπὸ 11 καὶ ἄνω πολυσταυρία. Ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι πρέπει νὰ καθιερώσῃ μονοσταυρίαν, ἂν ὅμως ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, ἀποφασίσῃ νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 109 τοῦ νόμου τοῦ 1961, τότε ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον 2 πρέπει νὰ διαγραφῇ, διότι ἡ παρ. 1 καθιερώνει τὴν μονοσταυρίαν. Δὲν τὴν καθιερώνει ἡ παρ. 2. Ἡ παρ. 2 λέγει ἁπλῶς τί γίνεται ὅταν ὑπάρχῃ ἕνας σταυρὸς ἐπὶ πλέον καὶ ὁ ἕτερος ἔχει τεθῇ εἰς τὸ ὄνομα ὑποψηφίου, μὴ ἔχοντος ἀνάγκην σταυροῦ. Ἡ παρ. 1, τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν, εἶναι ποὺ καθιερώνει τὴν μονοσταυρίαν. Ἐφ’ ὅσον αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εἶναι ἑτοίμη ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ τὴν πολυσταυρίαν, νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου 2 καὶ εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν τῆς Τετάρτης νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις τῆς πολυσταυρίας ἢ μονοσταυρίας, καὶ ἀναλόγως, θὰ γίνῃ ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου.

§90Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Εἰς συμπλήρωσιν τῆς προτάσεώς μου καὶ ἐν συνεχείᾳ αὐτῶν, ποὺ εἶπον, ὁ κ. Θεοτόκης καὶ ὁ κ. Λυκουρέζος, ἐγὼ προτείνω τὸ ἑξῆς: Θὰ ὑπάρξῃ ἓν ἄρθρον ἢ μία πρώτη παρ. τοῦ ἄρθρου 2, ἡ ὁποία θὰ περιέχῃ τὰ περὶ μονοσταυρίας ἢ πολυσταυρίας, ὅπως ἀποφασισθῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν, θὰ ὑπάρξῃ δὲ δευτέρα παρ. τοῦ ἄρθρου 2, ἢ ἄρθρον τρίτον χωριστά, καὶ νομίζω, ὅτι αὐτὸ εἶναι ὀρθότερον νομοτεχνικῶς, τὸ ὁποῖον θὰ λέγῃ, ὅτι ὁ ἐκλογεὺς θὰ ἐκφράζῃ τὴν προτίμησίν του ὑπὲρ τοῦ προτιμωμένου ἢ τῶν προτιμωμένων ὑποψηφίων κατὰ τὰ ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ, ἂν ψηφισθῇ ἡ πολυσταυρία δι’ αὐτῶν τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποφασίσωμεν. Δι’ αὐτὸ ὀρθὴ εἶναι ἡ σκέψις τοῦ κ. Λυκουρέζου, ἀλλά, τότε, νὰ δεχθῆτε, κ. Ὑπουργέ, ὅτι τὸ ἄρθρον 2 θὰ διατυπωθῇ ὡς ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ μόνον τὸ θέμα τῆς πολυσταυρίας καὶ μονοσταυρίας, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ γίνῃ ψηφοφορία.

§91Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν ὑπάρχει θέμα περὶ τοῦ τὶ προηγεῖται καὶ τὶ ἕπεται. Ἡ συζήτησις διεξάγεται ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 καὶ διὰ τὸ σύνολον τοῦ ἄρθρου 2 καὶ δὲν ἐτελείωσε. Εἶναι προφανές, ὅτι θὰ περιλάβῃ καὶ ἄλλα σημεῖα τὰ ὁποῖα δὲν ἐθίγησαν μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς. Μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἐθίγη μόνον ἕνα σημεῖον τοῦ ἄρθρου 2, κατὰ πόσον θὰ ἔπρεπε ὁ σταυρὸς προτιμήσεως νὰ τίθεται εἰς τὰ ἀριστερὰ ἢ εἰς τὰ δεξιά. Βεβαίως, ὅταν ἐξαντληθῇ αὐτὴ ἡ φάσις τῆς συζητήσεως καὶ καταλήξωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, θὰ ἐπακολουθήσουν καὶ τὰ ἄλλα θέματα τὰ ὁποῖα προβάλλουν ἐκ τῆς οἰκονομίας τοῦ ἄρθρου 2 καὶ συγκεκριμένως τὸ θέμα τῆς πολυσταυρίας. Ὀρθοτάτη ἑπομένως ἡ παρατήρησις ἡ ὁποία ἐγένετο ἐδῶ, νὰ προχωρήσωμεν ὅταν θὰ εἴμεθα ἕτοιμοι, εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ θέματος τῆς πολυσταυρίας. Δὲν βλέπω ὅμως κανένα λόγον, διατὶ νὰ μὴ τελειώσῃ ἐκεῖνο τὸ μέρος τῆς συζητήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τὸ ὁποῖον φαίνεται περαιωμένον, κατόπιν τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὴν ὁποίαν υἱοθετῶ λίαν εὐχαρίστως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπιμένει ἐπὶ τῆς τοποθετήσεως τοῦ σταυροῦ εἰς τὰ ἀριστερά, ἀντὶ τοῦ δεξιά. Νομίζω ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον εἴμεθα σύμφωνοι, νὰ θεωρήσωμεν τὴν συζήτησιν περαιωμένην ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτὸ καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος τῆς πολυσταυρίας.

§92Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Εἶναι ὀρθὴ ἡ διατύπωσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ θεωρηθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος, θὰ πρέπει ὅμως νὰ ὑπάρξουν δύο κεχωρισμέναι ψηφοφορίαι, αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσία. Δηλαδὴ ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι συμφωνοῦμεν μὲ τὴν πρότασίν σας ἐπὶ τοῦ πρώτου θέματος τοῦ ἐξαντληθέντος φερ’ εἰπεῖν θὰ ψηφίσωμεν ΝΑΙ, ὑπὲρ τῆς προτάσεως, θὰ ψηφίσωμεν ὅμως ΟΧΙ, εἰς τὸ θέμα τῆς μονοσταυρίας. Θέλομεν λοιπὸν χωριστὰς ψηφοφορίας ἐπὶ δύο χωριστῶν θεμάτων.

§93Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὀρθὴ κατ’ ἀρχήν. Δηλαδὴ ἂν ἀντελήφθην καλῶς, ἡ μόνη τροποποίησις ἐκτὸς τῆς πολυσταυρίας, ἡ ὁποία εἰσήγετο εἰς τὰς ὑπαρχούσας διατάξεις, εἶναι ὅτι ὁ σταυρὸς ἔπρεπε νὰ ἐτίθετο εἰς τὸ ἀριστερόν. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐδέχθη τὴν διαγραφήν, παραμένει ἡ διατύπωσις τῆς ἰσχυούσης διατάξεως περὶ τῶν ψηφοδελτίων. Ὁ σταυρὸς τίθεται εἴτε ἀριστερά, εἴτε δεξιὰ καὶ τίθεται διὰ μελανῆς ἢ κυανῆς μολυβδίδος ἢ μελανῆς ἢ κυανῆς μελάνης.

§94Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Μόνον ὅτι δὲν ὡρίζοντο αἱ συνέπειαι εἰς τὸν νόμον τοῦ 1961, ἐνῷ ἐδῶ λέγομεν, ὅτι θεωρεῖται μὴ γεγραμμένος ἂν γραφῇ μὲ ἄλλο χρῶμα.

§95Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Θὰ τὸ καθορίσετε ρητῶς.

§96Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Αὐτὸ κάμνω.

§97Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Συνεπῶς ἐπ’ αὐτοῦ εἴμεθα σύμφωνοι.

§98Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Νομίζω, ὅτι ὀρθῶς ἐτέθησαν τὰ θέματα ἀπὸ τὸν κ. Λυκουρέζον. Ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐμμένει εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 109 ὅπως ἔχει μέχρι σήμερον, καὶ διατηρηθῇ ἡ πολυσταυρία εἰς τὰς περιφερείας, εἰς τὰς ὁποίας ἐκλέγονται ἄνω τῶν 10 βουλευτῶν, τότε δὲν θὰ χρειασθῇ καθόλου τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἡ ἰσχύουσα διάταξις τοῦ ἄρθρου 109, ὁμιλεῖ ρητῶς καὶ λέγει, ὅτι ὁ σταυρὸς τίθεται παραπλεύρως τοῦ ὀνόματος τοῦ ψηφιζομένου ὑποψηφίου, ἐκεῖνο δηλαδή, τὸ ὁποῖον δεχόμεθα καὶ τώρα, καὶ τὸ ὁποῖον ἐδέχθη καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ νὰ διατηρήσῃ τὸ καθεστὼς τῆς πολυσταυρίας δι’ ὡρισμένας ἐκλογικὰς περιφερείας, καθίσταται περιττὸν ἐντελῶς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ἐφ’ ὅσον καθίσταται περιττὸν τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ὑπάρχει καὶ ὁ κίνδυνος νὰ θεωρηθοῦν ἀτονίσασαι αἱ διατάξεις τῆς παρ. 3 ἢ τῆς παραγρ. 2 τοῦ ἄρθρου 46 τοῦ νόμου 4247, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησα προηγουμένως. Διότι εἰς τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ περιελαμβάνετο θετικὴ διάταξις εἰς τὸν ψηφιζόμενον νόμον, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προκύψῃ ζήτημα ἑρμηνείας ἂν ὁ νέος νόμος καταργῇ τὰς εἰδικὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 46. Εἰς περίπτωσιν, ὅμως, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ νέος νόμος δὲν θὰ λάβῃ εἰδικὴν ἐπὶ τοῦ θέματος διάταξιν, δὲν ἀπομένει ἀμφιβολία, ὅτι ἰσχύουν αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 46 τοῦ νόμου τοῦ 1961. Πρέπει, λοιπόν, νὰ λυθῇ προηγουμένως τὸ ζήτημα ἢ ὄχι τῆς πολυσταυρίας. Εἰς περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ τὴν διατήρησιν τοῦ ὑφισταμένου καθεστῶτος ἀπὸ ἀπόψεως ψήφου προτιμήσεως, δὲν θὰ περιληφθῇ διάταξις εἰς τὸ ψηφιζόμενον νομοσχέδιον περὶ σταυροῦ, καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν χρειάζεται νὰ περιληφθῇ διάταξις περὶ σταυροῦ, δὲν ἀνακύπτει καὶ ζήτημα περὶ τοῦ ἂν θὰ τεθῇ ὁ σταυρὸς παραπλεύρως ἢ μὴ ἢ ἀριστερὰ ἢ δεξιὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ὑποψηφίου, ἢ ἂν θὰ ἐξακολουθήσουν ἰσχύουσαι καὶ ἐφαρμοζόμεναι αἱ διατάξεις τῆς παρ. 3, ἀλλὰ καὶ τῆς παρ. 2, ἡ ὁποία ἐπίσης ὁμιλεῖ περὶ ἐνδεχομένης ἀκυρότητος ψηφοδελτίου εἰς περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχουν ἐμφανῆ σημεῖα προδίδοντα τὴν μυστικότητα τῆς ψηφοφορίας.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχει καὶ πρότασις ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας, θὰ ἔλεγον καὶ ἐγὼ νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν διὰ τὴν ἐρχομένην Τετάρτην ὅσον ἀφορᾶ τὸ ἄρθρον 2 καὶ νὰ προχωρήσωμεν ἐν συνεχείᾳ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 3.

§100Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Νομίζω, ὅτι τὸ θέμα πρέπει νὰ τὸ διευκρινίσωμεν διὰ τὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν ἐπιμένει ἐπὶ τοῦ νὰ τίθεται ὁ σταυρὸς εἰς τὰ ἀριστερὰ ἀντὶ δεξιὰ ἢ εἰς οἱονδήποτε ἄλλο μέρος. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς καὶ ἔπειτα, τῷ ὄντι, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Παπακωνσταντίνου, ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 2 καθίσταται περιττὴ. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς —ἡ παράγραφος ἀπετέλει μίαν καινοτομίαν τὴν ὁποίαν εἰσηγεῖτο ἡ Κυβέρνησις— ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὴν καινοτομίαν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀπέσυρε, μὴ ἐπιμένουσα ἐπ’ αὐτῆς, ἀποκλείεται πᾶσα συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Δυνάμεθα λοιπὸν νὰ εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι ἡ συζήτησις θὰ προχωρήσῃ κατὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν ἐπὶ τῆς πολυσταυρίας, νὰ θεωρηθῇ δὲ περαιωθεῖσα ὅσον ἀφορᾷ τὴν παράγραφον πρώτην.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3. Δεκτόν;

§102ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 3 ἐγένετο δεκτόν. Ἄρθρον 4. Ὁ κ. Α. Αὐγερινός, ἔχει τὸν λόγον.

§104Α. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἔχω καταθέσει, κ. Πρόεδρε, μίαν τροπολογίαν, ἀφορῶσαν τὰς ἐκλεγούσας δύο μόνον βουλευτὰς περιφερείας καὶ ἡ ὁποία εἶναι, νομίζω, λογικὴ καὶ δικαία. Κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου τοῦ 1958 (κωδ. Β.Δ. 10)12.4.1958), ἐκρίθη ἀναγκαῖον καὶ σκόπιμον, συμφωνούσης ἀπολύτως καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως περιληφθῇ εἰδικὴ διάταξις, ἀφορῶσα τὰς ἐκλεγούσας δύο μόνον βουλευτὰς περιφερείας, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διότι ἐκ τῆς ἐν γένει οἰκονομίας τοῦ νόμου καὶ τῶν περὶ δευτέρας κατανομῆς τῶν ἀδιαθέτων ἑδρῶν διατάξεων, αἱ περιφέρειαι αὗται ἐτίθεντο εἰς ἀποπνικτικῶς μειονεκτικὴν θέσιν, μὴ δυνάμεναι, ὡς ἐκ τοῦ μικροῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλογέων, νὰ ἀναδείξουν καὶ δεύτερον βουλευτὴν τοῦ αὐτοῦ κόμματος, ὁσονδήποτε καὶ ἂν τοῦτο ἤθελεν ἐν τῇ περιφερείᾳ ταύτῃ πλειοψηφήσει, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἵνα ἀμβλυνθῇ κατά τινα τρόπον ὁ ἀναπόφευκτος ἐξοντωτικὸς ἀνταγωνισμός, ὅστις μοιραίως ἀναπτύσσεται μεταξὺ τῶν δύο μόνον ὑποψηφίων, ὑποβιβάζων τὴν στάθμην τοῦ μεταξὺ τῶν συνυποψηφίων ἐκλογικοῦ ἀγῶνος εἰς ἀπαραδέκτως εὐτελῆ καὶ χαμηλὰ ἐπίπεδα, εἰς βάρος τοῦ κύρους καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας των. Ἡ διάταξις ὅμως αὕτη ἀποδειχθεῖσα πρακτικῶς ἀνεφάρμοστος καὶ κατὰ τὸ 1958, μεταφερθεῖσα ἀμετάβλητος καὶ εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον τοῦ 1961, κατέστη μαθηματικῶς πλέον ἀδύνατον νὰ τύχῃ, εἰς οἱανδήποτε περίπτωσιν, ἐφαρμογῆς, λόγῳ τῆς προσθέσεως εἰς τὸν διαιρέτην ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν μιᾶς μονάδος (τοῦ + 1), ἕνεκεν τῆς ὁποίας αἱ εἰς ἑκάστην μείζονα ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἀπομένουσαι διὰ τὴν δευτέραν κατανομὴν ἀδιάθετοι ἕδραι εἶναι ἐλάχισται, περιερχόμεναι εἰς τοὺς μεγαλυτέρους νομούς, τοὺς ἐμφανίζοντας ἔναντι τῶν μικρῶν δυεδρικῶν νομῶν πολὺ μεῖζον σύνολον ψηφοδελτίων. Σκόπιμον κατ’ ἀκολουθίαν καὶ ἐπιβεβλημένον εἶναι, ὅπως ἡ διάταξις αὕτη ἀπαλειφθῇ καὶ ἐν ἀκολουθίᾳ πρὸς τὰς προεκτεθείσας σκέψεις, προστεθῇ διάταξις περιορίζουσα κατὰ τὸ δυνατὸν τὰ εἰς βάρος τῶν δυεδρικῶν περιφερειῶν προεκτεθέντα μειονεκτήματα καὶ κατὰ τρόπον, ὅστις οὐδεμίαν ἢ εὐτελῶς ἀσήμαντον ἐπίδρασιν θὰ ἔχῃ ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος. Τὴν τροπολογίαν αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἀμέσως θὰ σᾶς ἀναγνώσω, εἶμαι βέβαιος, ὅτι τόσον ὁ κ. Ὑπουργός, ὅσον καὶ ἡ Βουλή, θὰ ἐγκρίνῃ. «...(ἀναγινώσκει)...».

§105Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Αὐτὴ ἡ τροπολογία δὲν ἔχει περιέλθει εἰς χεῖρας μου.

§106Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Αὐγερινὸς εἶναι σοβαρὰ καὶ νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὴν περίπτωσιν, διὰ τὸν λόγον ὅτι ὅπως εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς μιᾶς ἕδρας ὅπου ἔπρεπε νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ἴσως καὶ εἰς τὴν περιφέρειαν ὅπου ἐκλέγονται δύο μόνον βουλευταὶ θὰ πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ ἄποψις τοῦ κ. Αὐγερινοῦ. Λέγω ἴσως διότι δὲν τὸ ἐμελέτησαμε ἀκόμη τὸ θέμα καὶ ὅπως εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Αὐγερινὸς θὰ ἐπιφυλαχθῶμεν καὶ ἡμεῖς, ὥστε τὴν Τετάρτην νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωμεν ὁριστικὴν θέσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐπιφυλάσσεται ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Αὐγερινοῦ. Προχωροῦμεν εἰς τὸ ἄρθρον 5. Ὁ κ. Κ. Ράλλης, ἔχει τὸν λόγον.

§108Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ τοὺς ἰδίους λόγους δι’ οὓς ἀνεβλήθησαν τὰ προηγούμενα ἄρθρα θὰ πρέπει νὰ ἀναβληθῇ καὶ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπανεξετασθῇ τὸ θέμα τῆς Γʹ κατανομῆς. Διότι ὡς εἶναι διατυπωμένον τὸ ἄρθρον ἐνδέχεται νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς ἀδιέξοδον.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρ. 5. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§110ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως, ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 11.10′ μ.μ.)