1963.08.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 11η

Δευτέρα 5 Αὐγούστου 1963

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 7.25′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Δ. Θανόπουλος). Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Κύριοι βουλευταί, τὸ Προεδρεῖον παρακολουθεῖ ἐναγωνίως κάθε ἑσπέραν τὸν ἀριθμὸν τῶν παρισταμένων βουλευτῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ διὰ νὰ κάμῃ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως.

§2Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ Προεδρεῖον παρακολουθεῖ καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν παρισταμένων Ὑπουργῶν;

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ ἔρχονται ἀμέσως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Περρωτῆς, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§4Α. ΠΕΡΡΩΤΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§5Γ. ΜΑΤΘΑΙΟΥΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως ἐγένετο μία προσθήκη ὑπὸ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ. ἐκ τῆς ὁποίας δημιουργεῖται ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἔκαμα διακοπὴν εἰς τὸν ἐκπρόσωπον τῆς ΕΔΑ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Παρασκευῆς, διότι εἴτε ἀπουσίαζον εἴτε δὲν παρηκολούθουν τὰς συζητήσεις ἢ διότι ἁπλῶς ἤθελον διὰ τῆς διακοπῆς νὰ δημιουργήσω ἐντυπώσεις: Ἀναλυτικώτερον ἡ διακοπή μου ἀφεώρα τὸν συσχετισμὸν τῆς μειονότητος καὶ τῆς ἐθνότητος. Τὸν τοιοῦτον συσχετισμὸν ὁ κ. Παπανδρέου τὸν περιέλαβεν εἰς τὴν προσθήκην τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ εἰς τὴν σελ. 10 αὐτῶν. Οὕτω διὰ τῆς προσθήκης τὴν ὁποίαν ἔκαμε καθιστᾷ τὴν ἰδικήν μου διακοπὴν ἄνευ νοήματος. Πιστεύω κατὰ τ’ ἀνωτέρω ὅτι πρέπει νὰ διαγραφῇ ἡ προσθήκη τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ.

§6Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς ἀπάντησιν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Παπαληγούρα κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, ἐπὶ προτάσεώς μου ὅπως συζητήσωμεν ἐρώτησίν μου σχετικῶς μὲ τὴν διέξοδον τῆς Βουλγαρίας εἰς τὸ Αἰγαῖον, ἀπήντησα, ἀλλὰ ἡ ἀπάντησίς μου αὕτη δὲν περιλαμβάνεται εἰς τὰ πρακτικά. Παρακαλῶ νὰ περιληφθῇ αὕτη λαμβανομένη ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν. Εἶπα εἰς τὸν κ. Παπαληγούραν, ὅτι δὲν εἶναι κωμικὸν τὸ θιγόμενον νέον τῆς ἐρωτήσεώς μου θέμα. Ἀλλὰ κωμικὴ ἦτο ἡ Κυβέρνησις τῆς ΕΡΕ ποὺ τὸ διεχειρίσθη.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως ὡς διωρθώθησαν. Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Ράλλης, ζητεῖ 20ήμερον ἄδειαν προκειμένου νὰ ἀπουσιάσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐγκρίνεται, ἐγκρίνεται.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Βαρβιτσιώτης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§10Ι. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐργασίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως παρὰ τῷ Ι.Κ.Α. Εἰδικοῦ Λογαριασμοῦ χορηγήσεως δώρων ἑορτῶν Χριστουγέννων καὶ Πάσχα εἰς ἐργατοτεχνίτας οἰκοδόμους». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Π. Κατσώτας, Ι. Τούμπας καὶ Ν. Ζορμπᾶς, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως παρὰ τῷ Ι.Κ.Α. Εἰδικοῦ Λογαριασμοῦ χορηγήσεως δώρων ἑορτῶν Χριστουγέννων καὶ Πάσχα εἰς ἐργατοτεχνίτας οἰκοδόμους». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Κ. Βοβολίνης, Π. Κατσώτας καὶ Ν. Ζορμπᾶς, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως παρὰ τῷ Ι.Κ.Α. Εἰδικοῦ Λογαριασμοῦ χορηγήσεως δώρων ἑορτῶν Χριστουγέννων καὶ Πάσχα εἰς ἐργατοτεχνίτας οἰκοδόμους». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Θεμελῆς, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως παρὰ τῷ Ι.Κ.Α. Εἰδικοῦ Λογαριασμοῦ χορηγήσεως δώρων ἑορτῶν Χριστουγέννων καὶ Πάσχα εἰς ἐργατοτεχνίτας οἰκοδόμους». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Κ. Χρυσανθόπουλος, Θ. Κονίτσας, Ν. Φαρμάκης, Δ. Καρατζένης, Ν. Ἀθανασίου καὶ Ι. Κοντοβράκης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως παρὰ τῷ Ι.Κ.Α. Εἰδικοῦ Λογαριασμοῦ χορηγήσεως δώρων ἑορτῶν Χριστουγέννων καὶ Πάσχα εἰς ἐργατοτεχνίτας οἰκοδόμους». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Κ. Χρυσανθόπουλος, Θ. Κονίτσας, Ν. Φαρμάκης, Α. Ταλιαδοῦρος, Ν. Ζορμπᾶς, Δ. Καρατζένης, Ν. Ἀθανασίου, Ι. Κοντοβράκης, Σ. Παπαδάκης καὶ Δ. Ἀλιπράντης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως παρὰ τῷ Ι.Κ.Α. Εἰδικοῦ Λογαριασμοῦ χορηγήσεως δώρων ἑορτῶν Χριστουγέννων καὶ Πάσχα εἰς ἐργατοτεχνίτας οἰκοδόμους». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Σ. Πολυζωγόπουλος, Ε. Κοθρῆς καὶ Μ. Μυριδάκης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως παρὰ τῷ Ι.Κ.Α. Εἰδικοῦ Λογαριασμοῦ χορηγήσεως δώρων ἑορτῶν Χριστουγέννων καὶ Πάσχα εἰς ἐργατοτεχνίτας οἰκοδόμους». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Δ. Θεοχαρίδης, Γ. Ἀναγνωστόπουλος, Ι. Γιαμᾶς, Ι. Κοντοβράκης καὶ Γ. Ματθαιουδάκης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως παρὰ τῷ Ι.Κ.Α. Εἰδικοῦ Λογαριασμοῦ χορηγήσεως δώρων ἑορτῶν Χριστουγέννων καὶ Πάσχα εἰς ἐργατοτεχνίτας οἰκοδόμους». Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Α. Κοκκέβης, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς συσκέψεως Προέδρων τῶν Συνεταιρισμῶν τῆς δυνάμεως Ἑνώσεως Γεωργ. Συν)σμῶν Μεσσήνης, αἰτουμένων ὅπως καταρτισθοῦν τὰ εἰδικὰ συνεργεῖα διὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἐκ τοῦ περονοσπόρου ζημιῶν Κορινθιακῆς σταφίδος κλπ. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Α. Κοκκέβης, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς ἐν Γαργαλιάνοις συσκέψεως τῶν Ἑνώσεων Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Νομοῦ Μεσσηνίας, αἰτουμένων λόγῳ τῆς ἐκ περονοσπόρου καταστροφῆς τῆς παραγωγῆς, τὸν καθορισμὸν τιμῆς ἀσφαλείας Κορινθιακῆς σταφίδος εἰς 8 τοὐλάχιστον δραχμὰς κατὰ χιλιόγραμμον. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Α. Κοκκέβης, καταθέτει ἀναφορὰν Προέδρων Κοινοτήτων καὶ Συνεταιρισμῶν περιοχῆς τέως Δήμου Θουρίας–Καλαμῶν, αἰτούντων τὸν καθορισμὸν ηὐξημένης τιμῆς ἀσφαλείας Κορινθιακῆς σταφίδος κλπ. Ὁ βουλευτὴς Λαρίσης κ. Χ. Γραμματίδης, διὰ τηλεγραφήματός του, αἰτεῖ αὔξησιν καθορισθείσης τιμῆς σίτου. Ὁ βουλευτὴς Κερκύρας κ. Γ. Λύχνος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Διδασκάλων καὶ Νηπιαγωγῶν Κερκύρας, αἰτούντων ὅπως τὸ τρίτον Πανεπιστήμιον ἐγκατασταθῇ εἰς Κέρκυραν διὰ τῆς ἐπανιδρύσεως τῆς Ἰονίου Ἀκαδημίας. Ὁ βουλευτὴς Κορινθίας κ. Κ. Χριστόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Πολιτικῶν Συνταξιούχων Κιάτου–Κορινθίας, αἰτουμένων ἄρσιν τῶν ἀδικιῶν τοῦ Α. Ν. 1854)61 ἐπέκτασιν τοῦ ἐπιδόματος πολυετοῦς παραμονῆς ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ, ἄμεσον ἐφαρμογὴν τῶν μέτρων περιθάλψεως Β. Δ. 665)62 κλπ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ε. Σακελλάρης καὶ Ν. Τσόχας, καταθέτουν τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Λαρίσης–Τυρνάβου–Ἁγιᾶς ἀναφορικῶς μὲ κυβερνητικὰ μέτρα ἐπὶ τοῦ σίτου καὶ αἰτουμένης ἀναθεώρησιν τῶν σχετικῶν ἀποφάσεών της, υἱοθετοῦσα εἰς τὸ ἀκέραιον τὰ δικαιότατα καὶ λογικὰ αἰτήματα τῶν σιτοπαραγωγῶν τῆς χώρας. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Θ. Γιαννόπουλος, διὰ τηλεγραφήματός του, αἰτεῖ αὔξησιν καθορισθείσης τιμῆς σίτου. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Θ. Γιαννόπουλος, καταθέτει ὑπόμνημα τῆς Ἐπιτροπῆς Συνταξιούχων καὶ προστατευομένων μελῶν Ν. Δ. 617)1948 καὶ Ν.Δ. 1948 ψηφίσματος δι’ οὗ αἰτεῖται ἡ ἄρσις τῆς ἀδικίας, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τούτους ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τῶν ἄνω Ν. Δ. κλπ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Σ. Ἠλιόπουλος, Θ. Γιαννόπουλος, Λ. Κύρκος καὶ Κ. Χιωτάκης, καταθέτουν τηλεγραφικὰς ἀναφορὰς τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Ἡρακλείου Κρήτης καὶ τοῦ Γεωργικοῦ Συνεταιρισμοῦ Εὐαγγελιστρίας–Κορινθίας ἀναφορικῶς μὲ τὰ κυβερνητικὰ μέτρα, αἰτουμένων ἱκανοποίησιν εἰς τὸ ἀκέραιον τῶν λογικῶν καὶ δικαίων αἰτημάτων τῶν σουλτανινοπαραγωγῶν. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Ν. Τσόχας, διὰ τηλεγραφήματός του, αἰτεῖ ἀναστολὴν ἀποφάσεως κατεδαφίσεως κατοικιῶν κειμένων εἰς τοποθεσίαν Κουφόβουνο Νέας Ἰωνίας Βόλου. Ἡ Ὁμοσπονδία Ἐφέδρων Ἀξιωματικῶν Βορείου Ἑλλάδος, διαμαρτύρεται διὰ προσφάτους δηλώσεις Γλέζου εἰς Μόσχαν, σχετικῶς μὲ αὐτονόμησιν Μακεδονίας. Ἡ Ἕνωσις Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Λαρίσης–Τυρνάβου–Ἁγιᾶς, διαμαρτύρεται δι’ ἀνεπαρκῆ σιτοπροστασίαν. Ὁ Σύνδεσμος Ἑλληνίδων Ἐπιστημόνων, ἐκφράζει τὴν βαθεῖαν του ἀγανάκτησιν διὰ τὰς προδοτικὰς δηλώσεις Μαν. Γλέζου εἰς Μόσχαν, περὶ αὐτονόμου Μακεδονίας καὶ περὶ Σλαυϊκῆς μειονότητος εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Μακεδονίαν. Ὁ Ἐκπολιτιστικὸς Σύλλογος τῆς Συνοικίας Ἔξω Ἀγυιᾶς Πατρῶν «Ἡ Γενικὴ Ἕνωσις», αἰτεῖται ὅπως προτιμῶνται καὶ αἱ δημοδιδασκάλισσαι εἰς τὰ μονοθέσια καὶ πολυθέσια Σχολεῖα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Συνεχίζεται ἡ αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας».

§12Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τὸν λόγον.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ ἐπρολάβατε, κ. Μαῦρο. Ἤθελα νὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Τσάτσον νὰ μὴ ἔχῃ ἀντίρρησιν νὰ ἀκουσθῇ πρῶτος ὁ κ. Μαῦρος, ὡς λόγος καὶ ἔπειτα νὰ ἀκουσθῇ ὁ κ. Τσάτσος.

§14Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ ἀκουσθῶ μετὰ ἢ νὰ ἀκουσθῶ πρὶν ἢ καὶ καθόλου νὰ μὴ ἀκουσθῶ. Ἐκεῖνο ποὺ μὲ ἐνδιαφέρει εἶναι τοῦτο, ὅτι μετὰ τοὺς τρεῖς ἀγορητὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἦτο φυσικὸν νὰ ὁμιλήσῃ ἕνας εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας. Θέλετε νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Μαῦρος; Εὐχαρίστως. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§15Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι δὲν εἶναι καμμία ὑποχώρησις. Ἐτερμάτισαν οἱ εἰσηγηταὶ καὶ ἀρχίζει τώρα ἡ συζήτησις. Θὰ τηρηθῇ ὁ λόγος καὶ ἀντίλογος. Κύριοι βουλευταί, ἔχει κατὰ κόρον τονισθῆ ἀπὸ ὅλους ὅσους ἀσχολοῦνται μὲ τὸ πρόβλημα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἡ τεραστία σημασία, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ νόμος αὐτὸς εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας. Ἔχει λεχθῆ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὅτι ὁ ἐκλογικὸς νόμος εἶναι ὁ σπουδαιότερος νόμος τῆς πολιτείας μετὰ τὸ Σύνταγμα. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ νομίζω, ὅτι εἶναι σπουδαιότερος καὶ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος. Ὅπως ἔχει γράψει διάσημος Γάλλος δημοσιογράφος ἀσχολούμενος μὲ τὰ θέματα τῶν ἐκλογικῶν νόμων, καὶ μὲ τὰς ἐπιπτώσεις των εἰς τὴν πολιτικὴν ζωήν, ἐκλογικοὶ νόμοι ἀκατάλληλοι ἔχουν προκαλέσει εἰς τὴν ἱστορίαν καταστροφὰς ὄχι μόνον χωρῶν, ἀλλὰ καὶ Ἠπείρων ἀκόμη. Θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ κανείς, ὅτι ἐὰν ὁ Γερμανικὸς ἐκλογικὸς νόμος, μὲ τὸν ὁποῖον ἔγιναν αἱ ἐκλογαὶ τὸ 1933 ἦτο διάφορος, ἴσως νὰ μὴ εἶχεν ἀνέλθει ὁ Χίτλερ εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ ἴσως ἡ Εὐρώπη καὶ ὁ κόσμος νὰ εἶχον ἀπαλλαγῆ ἀπὸ τὴν ἀνθρωποσφαγὴν τοῦ Βʹ παγκοσμίου πολέμου. Ἐπίσης εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας, ὅτι ἐὰν εἰς οἱανδήποτε ἐκ τῶν ἐκλογῶν, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν εἰς τὴν Ἰταλίαν μετὰ τὸν Βʹ παγκόσμιον πόλεμον εἶχεν ἰσχύσει σύστημα πλειοψηφικόν, ἡ Ἰταλία θὰ εὑρίσκετο εἴτε ἐντὸς τοῦ σιδηροῦ παραπετάσματος, εἴτε θὰ ἐτέλει ὑπὸ διοίκησιν φασιστικήν. Ἐν ὄψει αὐτῆς τῆς σπουδαιότητος τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, εἶναι προφανές, ὅτι αἱ σχετικαὶ συζητήσεις πρέπει νὰ γίνωνται ἐν ψυχρῷ εἰς χρόνον ἀνύποπτον καὶ εἰ δυνατὸν μακρὰν τῶν ἐκλογῶν. Διότι ὅταν συζητῇ ἡ Βουλὴ περὶ ἐκλογικοῦ νόμου ὀλίγας ἡμέρας ἢ ὀλίγας ἑβδομάδας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, εἶναι ἀνθρώπινον οἱ συζητοῦντες βουλευταὶ νὰ ἐπηρεάζωνται ἀπὸ τὸ στενώτερον συμφέρον τὸ κομματικόν. Μοιραίως συζητοῦν περὶ σταυρῶν, περὶ δευτέρας κατανομῆς, περὶ μονοσταυρίας καὶ πολυσταυρίας, περὶ περιφερειῶν καὶ χάνομεν τὴν γενικὴν ἄποψιν τοῦ ζητήματος. Κύριοι βουλευταί, θὰ προσπαθήσω ἀπόψε νὰ ἐξετάσω τὸ θέμα μὲ τὴν ἀντικειμενικότητα, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλουν αἱ κρίσιμοι περιστάσεις καὶ νὰ ἐκφέρω τὰς ἀπόψεις μου μακρὰν κομματικῶν ὑπολογισμῶν. Εἰς ὅλα ὅσα εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι πρέπει νὰ συζητοῦνται ἐν ψυχρῷ καὶ νὰ εἶναι ἀδιάβλητοι, δὲν ὑπάρχει κανεὶς ὁ ὁποῖος νὰ διαφωνῇ. Ὅλοι κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ἔχομεν εἴπει τοῦτο. Ἐκεῖνο ποὺ μένει εἶναι οἱ λόγοι νὰ γίνουν κἄποτε πράξεις. Τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1952, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ μετέπειτα Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. κ. Καραμανλῆς εἶπε τὰ ἑξῆς πολὺ ὀρθὰ πράγματα: «Ἡ πολιτικὴ ἀστάθεια ὀφείλεται εἰς τὴν ἔλλειψιν σταθεροῦ καὶ ἀδιαβλήτου ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἐναλλάσσομεν εἰς τὴν χώραν ταύτην τὰ ἐκλογικὰ συστήματα καθ’ ἑκάστην ἐκλογὴν καὶ κατὰ τὰ συμφέροντα τοῦ ἑκάστοτε κυβερνῶντος κόμματος, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δημιουργοῦμεν ἀδυναμίαν σταθεροῦ προσανατολισμοῦ τῶν πολιτικῶν μας δυνάμεων. Δημιουργεῖ τὴν ἀνάγκην διὰ τὰ κόμματα νὰ γίνουν ἀνακόλουθα καὶ ἀλλοπρόσαλλα καὶ ἐν συνεχείᾳ ἀνυπόληπτα. Δὲν εἶναι δυνατὸν —παρατηρεῖ ὁ κ. Καραμανλῆς— νὰ ὑπάρξῃ δημοσία ζωὴ εἰς τὸν τόπον αὐτόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ πολιτικὴ προσανατολισμοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν πολιτικὰ κόμματα, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ σταθερὸς καὶ ἀδιάβλητος ἐκλογικὸς νόμος». Αὐτὰ ἔλεγεν ὁ μετέπειτα Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ διερωτῶμαι, κύριοι βουλευταί, ἂν ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὁ κ. Καραμανλῆς ὑποπτεύετο ὅτι προέβαινεν εἰς μίαν αὐθεντικὴν προσωπογραφίαν τοῦ ἰδίου ὡς Πρωθυπουργοῦ, διότι ἀνελθὼν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἔκαμεν ἀκριβῶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μὲ τόσην εὐφράδειαν καὶ γλαφυρότητα ἐστηλίτευσεν ἀπὸ αὐτοῦ τοῦ βήματος. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι μόνον ὁ κ. Καραμανλῆς, ὁ ὁποῖος εἶπεν αὐτὰ τὰ πράγματα. Καὶ ἄλλοι ἐπιτελεῖς τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ εἷς ἐκ τῶν μελῶν τῆς 3μελοῦς ἐπιτροπῆς καὶ ὁ κ. Ράλλης καὶ ὁ κ. Παπαληγούρας εἰς κείμενον, τὸ ὁποῖον ἐδημοσίευσαν δι’ ὅλου τοῦ Τύπου πρὸ δύο ἐτῶν ἀπέδωσαν τὴν κρίσιν ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὑποφέρει ὁ τόπος, διότι καθιερώθη ἡ ἀνήθικος τακτικὴ τῆς ψηφίσεως εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν ἐκβιαστικῶν ἐκλογικῶν νόμων πρὸς ὄφελος τοῦ κυβερνῶντος κόμματος. «Ἀναπόφευκτος τούτου συνέπεια —ὁμιλοῦν οἱ κύριοι Παπαληγούρας καὶ Ράλλης— ὑπῆρξεν ἡ ἀδυναμία συγκροτήσεως βιοσίμων κομμάτων, ἡ ἀποσύνθεσις τῆς δημοσίας ζωῆς καὶ ἡ εἴσοδος τῆς χώρας εἰς πολιτικὴν ἀνωμαλίαν». Διὰ τετάρτην φορὰν γίνονται ἐκλογαὶ διαρκούσης τῆς περιόδου κατὰ τὴν ὁποίαν κυβερνᾷ τὴν χώραν ἡ ΕΡΕ καὶ διεξάγονται μὲ διάφορον ἐκλογικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον θὰ ψηφίσωμεν καὶ πάλιν ὀλίγας ἑβδομάδας πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Εἶχον τὴν τιμήν, ὁμιλῶν πρὸ δύο ἐτῶν ἀπὸ αὐτοῦ τοῦ βήματος εἰς ἐπερώτησιν ἀφορῶσαν τὸν ἐκλογικὸν νόμον, νὰ τονίσω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν λύσει τὸ πρόβλημα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου εἰς χρόνον ἀνύποπτον πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Καὶ τότε παρενέβησαν οἱ κ.κ. Κανελλόπουλος καὶ Μακρῆς καὶ εἶπον, ὅτι ἐκλογικὸς νόμος ὑπάρχει, δὲν ὑπάρχει θέμα ἐκλογικοῦ νόμου. Ἀπήντησα ὅτι ἐκλογικὸς νόμος δὲν ὑπάρχει, διότι γνωρίζομεν, ὅτι μὲ τὸν ὑπάρχοντα δὲν πρόκειται νὰ γίνουν ἐκλογαί. Θὰ ἔχωμεν νέον, τὸν ὁποῖον θὰ ψηφίσωμεν 45 ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὅπως γίνεται καὶ σήμερον. Κύριοι βουλευταί, διὰ τετάρτην φορὰν ἡ Βουλὴ ἐξετάζει σχέδιον ἐκλογικοῦ νόμου τῆς κατηγορίας τῶν ἐκβιαστικῶν ἐκλογικῶν νόμων πρὸς ὄφελος τοῦ κυβερνῶντος κόμματος ἢ μᾶλλον τῆς πλειοψηφίας, ἡ ὁποία δὲν κυβερνᾷ αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἔχομεν ἄλλην Κυβέρνησιν, κατὰ τὴν περιγραφὴν τὴν ὁποίαν ἔκαμαν οἱ κ.κ. Παπαληγούρας καὶ Ράλλης.

§16Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε μὲ ἄλλην Κυβέρνησιν. Εἶχον πληροφορίας ὅτι εἰς Εἰρηνοδικεῖον τῆς Βορείου Ἑλλάδος δίπλα εἰς τὸν Ἐσταυρωμένον ὑπῆρχεν ἡ φωτογραφία τοῦ τέως Πρωθυπουργοῦ κ. Καραμανλῆ. Δὲν ἠξεύρω ἂν αὐτὸ εἶναι ἀληθές. Πρὸ πέντε ὅμως λεπτῶν, πρὶν ἀρχίσει ἡ συνεδρίασις εἶδον εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ Φρουραρχείου τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν μίαν πλευρὰν νὰ ὑπάρχουν αἱ φωτογραφίαι τῶν Βασιλέων χάρτινες καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν νὰ ὑπάρχῃ ἐκμαγεῖον ἐξ ὀρειχάλκου τοῦ κ. Κωνσταντίνου Καραμανλῆ. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, ποῖος κυβερνᾷ τὴν Ἑλλάδα;

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὶ σχέσιν ἔχουν αὐτὰ μὲ τὸ συζητούμενον θέμα;

§18Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριοι, δὲν νομίζω, ὅτι ἡ διακοπὴ τοῦ κ. συναδέλφου ἔχει σχέσιν μὲ τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Πάντως ἔχει σχέσιν μὲ τὴν κρατικοποίησιν τοῦ Κράτους. Ἀνάγεται εἰς ἄλλο θέμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐν συνεχείᾳ θὰ ἀναφερθῶ. Κύριοι βουλευταί, τὶ δὲν διέπραξεν εἰς τὸ διάστημα τῶν ὀκτὼ αὐτῶν ἐτῶν καὶ εἰς τοὺς 4 ἐκλογικοὺς νόμους ἡ ΕΡΕ, τὶ δὲν μετῆλθεν διὰ νὰ κερδίσῃ τὰς ἐκλογὰς καὶ νὰ σχηματίσῃ πλειοψηφίαν ἐναντίον τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, ἄλλοτε μὲ τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην κατανομήν, ἄλλοτε μὲ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος ἄλλοτε ἐψήφιζεν καὶ ἄλλοτε δὲν ἐψήφιζεν, μὲ τὸν χωρισμὸν τῶν περιφερειῶν, μὲ τὰ χειρόγραφα ψηφοδέλτια, μὲ τὰς καταστάσεις τῶν Δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ στρατιωτικῶν. Δὲν ὑπάρχει τέχνασμα τὸ ὁποῖον δὲν μετῆλθεν ἡ ΕΡΕ διὰ νὰ νοθεύσῃ τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ. Εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, εἰς τὸ συζητούμενον σχέδιον ἐκλογικοῦ νόμου ὑπάρχει ἕνα τέχνασμα, τὸ ὁποῖον θεωρῶ καὶ φοβερὸν καὶ εὐτελές. Εἶναι κ. βουλευταί, τὸ γνωστὸν τέχνασμα τῆς ψηφίσεως, τῆς καθιερώσεως τοῦ πλειοψηφικοῦ, ὄχι διὰ τὰς ἐκλογὰς αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ γίνουν τώρα, ἀλλὰ διὰ τὰς μεθεπομένας ἐκλογάς. Γίνεται ἀπόπειρα νὰ περάσῃ διάταξις τοιαύτη διὰ δευτέραν φοράν. Ἐὰν οἱ προηγούμενοι νόμοι ἦσαν ἐκβιαστικοὶ τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μὲ τὸ τέχνασμα αὐτὸ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου φαίνεται ὅτι ἐπιμένει ἡ πλειοψηφία, γίνεται ἀπόπειρα μιᾶς ἀνιέρου ἐκβιάσεως τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος καὶ προέρχεται, κ. βουλευταί, αὐτὴ ἡ ἐκβίασις ἀπὸ ἕνα Κόμμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀφήνει εὐκαιρίαν νὰ παρουσιασθῇ ὅτι εἶναι Κόμμα Ἡρακλέων τοῦ Στέμματος. Καὶ ἰδοὺ ποῦ εὑρίσκεται ἡ ἐκβίασις τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Ὁ Βασιλεὺς ἔχει κατὰ τὸ Σύνταγμα ἕνα μόνον προνόμιον, νὰ διαλύῃ τὴν Βουλήν, μὴ δεσμευόμενος ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν καὶ νὰ καλῇ τὸν λαὸν εἰς νέας ἐκλογάς. Τὸ δικαίωμα αὐτὸ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀσκηθῇ, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ νόμος ἐκλογικός, δυνάμενος νὰ ἐφαρμοσθῇ. Τὸ πλειοψηφικὸν ἐτέθη εἰς τὸν προηγούμενον νόμον διὰ δύο λόγους. Πρῶτον, διὰ νὰ κρατῇ τὸ Κόμμα εἰς πειθαρχίαν κατὰ τὴν περίοδον τὴν βουλευτικὴν καὶ δεύτερον, διὰ νὰ καθιστᾷ ἀδύνατον εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα νὰ ἀσκήσῃ τὸ μοναδικὸν προνόμιον διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ προσφυγῆς εἰς τὸν λαόν. Διότι ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἐκλογικὸς νόμος, ἐὰν ὁ ἐκλογικὸς νόμος ποὺ θὰ γίνουν αἱ ἐκλογαὶ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἐναντίον τῆς ὁποίας τὸ Σύνταγμα ἔδωσεν εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα τὸ προνόμιον τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, οὐσιαστικῶς αὐτὸ τὸ προνόμιον καταργεῖται. Κύριοι βουλευταί, ποῖον σύστημα ἐνδείκνυται νὰ ἰσχύῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα; Ποῖον σύστημα ἐξυπηρετεῖ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, τὰ μακροπρόθεσμα συμφέροντα τῆς χώρας; Τὸ πλειοψηφικὸν πρέπει νὰ ἀποκλεισθῇ ἐξ ὁρισμοῦ διὰ παντός. Αὐτὴ εἶναι ἡ προσωπική μου γνώμη. Γνωρίζω, ὅτι εἰς τὴν ἰδικήν μας παράταξιν ὑπεστηρίχθη ἡ ἄποψις ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι καὶ αὐτὸ ἔντιμον ἐκλογικὸν σύστημα, ἀλλὰ ὅτι εἰς αὐτὰς τὰς ἐκλογὰς δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἰσχύσῃ. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν πρέπει νὰ ἀποκλεισθῇ παγίως ἀπὸ τὴν δημοσίαν ζωήν, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους θὰ ἐκθέσω ἀμέσως ἐν συνεχείᾳ. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι τυχαῖον, ὅτι τὸ ἀμιγὲς πλειοψηφικὸν σύστημα αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἰσχύει μόνον εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ εἰς τὴν Βρεταννίαν, δηλαδὴ εἰς δύο χώρας ὅπου δὲν ὑπάρχει Κομμουνιστικὸν Κόμμα, ἢ εἶναι τόσον ἀσήμαντον, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ ἐκπροσώπους οὔτε εἰς τὴν ἀμερικανικὴν οὔτε εἰς τὴν ἀγγλικὴν Βουλήν. Δὲν εἶναι ἐπίσης τυχαῖον ὅτι εἰς καμμίαν χώραν τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης, ὅπου ἡ δύναμις τῶν κομμουνιστικῶν κομμάτων κυμαίνεται μεταξὺ 15% ἕως 30%, οὐδεὶς ἐσκέφθη νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πλειοψηφικόν, διότι τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι σύστημα δύο κομμάτων. Τὸ πλειοψηφικὸν θέτει τὸν λαὸν πρὸ τοῦ διλήμματος νὰ ψηφίσῃ ἢ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην παράταξιν καὶ ἐφ’ ὅσον εἰς τὴν ἄλλην παράταξιν θὰ ὑπάρχῃ ἀριστερά, δημιουργεῖται κίνδυνος πολώσεως. Ὅπως εἶπον καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ἐὰν εἰς τὴν Ἰταλίαν εἶχε σκεφθῇ κἄποιος νὰ ἐπιβάλῃ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, εἰς οἱανδήποτε ἐκλογὴν μετὰ τὸ τέλος τοῦ Βʹ Παγκοσμίου Πολέμου, ἡ Ἰταλία θὰ εὑρίσκετο εἰς τὸ Σιδηροῦν Παραπέτασμα ἢ ὅτι θὰ ἐτέλει ὑπὸ δικτατορικὴν φασιστικὴν Κυβέρνησιν. Ἰδοὺ διὰ ποίους λόγους φρονῶ, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν δὲν συζητεῖται. Καὶ δὲν τὸ πιστεύει οὔτε καὶ ἡ παράταξις, ἡ ὁποία κόπτεται ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ, διότι τὸ θέλει μόνον διὰ τὴν πειθαρχίαν τοῦ Κόμματος καὶ διὰ τὴν ἐκβίασιν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Κύριοι βουλευταί, γίνεται συχνὰ ἐπίκλησις ἑνὸς ἐπιχειρήματος ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ, τὸ ὁποῖον εὑρίσκει κἄποιαν ἀπήχησιν καὶ εἰς μερικὰ λαϊκὰ στρώματα, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν ἔχει τὸ μέγα πλεονέκτημα, ὅτι δίδει ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις καὶ συνεπῶς πρέπει πρὸ τοῦ ἀγαθοῦ αὐτοῦ νὰ ἀγνοήσωμεν ὅλα τὰ ἄλλα μειονεκτήματα. Θὰ πρέπει νὰ ἐκκαθαρισθῇ αὐτὴ ἡ σκέψις, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι τὸ μόνον σύστημα, τὸ ὁποῖον δίδει ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις καὶ σταθεράς, διότι τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἔχομεν Κυβερνήσεις ἰσχυράς, αἱ ὁποῖαι προῆλθον καὶ ἀπὸ ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ ἀπὸ ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, συνεπῶς τὸ ἐπιχείρημα πίπτει ἀφ’ ἑαυτοῦ. Δεύτερον, διότι ἐὰν ὡς ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις ἐννοοῦμεν τὰς Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι κατέχουν τὴν ἐξουσίαν τὴν τελευταίαν 8ετίαν, αὐτοῦ τοῦ εἴδους αἱ ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις, ὅπως τῆς ΕΡΕ, πρέπει διὰ λόγους ὑψίστου ἐθνικοῦ συμφέροντος, πάσῃ θυσίᾳ νὰ ἀποφευχθοῦν. Ποῖαι εἶναι πράγματι ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις;

§19Ν. ΦΑΡΜΑΚΗΣ. Ἔχω μίαν ἀπορίαν. Εἴπατε ὅτι αἱ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι προῆλθον ἀπὸ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς καὶ ἦσαν Κυβερνήσεις τῆς ΕΡΕ, διὰ λόγους ἐθνικοῦ συμφέροντος θὰ πρέπει νὰ ἀποφευχθοῦν. Τί ἐννοεῖτε;

§20Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Πρέπει νὰ ἀποφευχθοῦν διὰ λόγους ὑψίστου ἐθνικοῦ συμφέροντος καὶ θὰ ἐξηγήσω, διατὶ πρέπει νὰ ἀποφευχθῇ ἡ ὑποτροπὴ παρομοίων ἰσχυρῶν Κυβερνήσεων. Κύριοι βουλευταί, ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις εἶναι πρῶτον, ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι στηρίζονται εἰς τὸν λαὸν καὶ προέρχονται ἀπὸ ἐκλογὰς ἀδιαβλήτους καὶ μὲ γνησίαν ἐκδήλωσιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος. Ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐφαρμόζουν τὸν νόμον καὶ ἐξασφαλίζουν τὴν ἰσοπολιτείαν, ἰσχυραὶ εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ὑποστηρίζουν μὲ πάθος τὰς ἐθνικὰς θέσεις ἐπὶ τῶν μεγάλων ἐθνικῶν θεμάτων. Κυβερνήσεις ἰσχυραὶ εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐξασφαλίζουν πρὸ παντὸς ὁμαλὴν διαδοχήν. Δὲν εἶναι ἡ μακρὰ παραμονὴ ἑνὸς Κόμματος εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία δίδει τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως, διότι ἐπὶ μακρὰ ἔτη ἔμειναν εἰς τὴν ἐξουσίαν ὁ Μπατίστα, ὁ Τροχίλλο, ὁ Μεντερές, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις. Ἡ ἔννοια τῆς ἰσχύος εἶναι πρὸ παντὸς ἔννοια ποιότητος καὶ ὄχι ἔννοια χρονικῆς διαρκείας, διότι δὲν εἶναι μόνον ὁ χρόνος ποὺ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν. Αἱ δικτατορίαι δίδουν τὰς πλέον ἰσχυρὰς καὶ σταθερὰς Κυβερνήσεις, ἀλλὰ ὅλας τὰς ἀποκρούομεν. Εἰς τὶ ἐχρησιμοποίησεν αὐτὴν τὴν ἰσχύν της, κύριοι βουλευταί, ἡ ΕΡΕ μὲ τὰς σταθερὰς καὶ ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις; Εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ὑπέταξε τὸ Κράτος εἰς τὸ κόμμα, εἰς τὸν βορρᾶν πρὸ ὀλίγων μηνῶν κατελύθη κάθε ἔννοια τοῦ Κράτους. Αὐτὴ δὲν εἶναι φράσις ἰδική μου, εἶναι φράσις ἀνωτάτου λειτουργοῦ τῆς Πολιτείας, τὸν ὁποῖον δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ἀποκαλύψω ἐδῶ, ὁ ὁποῖος ἐπισκεφθεὶς ὑπὸ ἰδιότητα τὴν Β. Ἑλλάδα, εἶπεν, ὅτι κατελύθη τὸ Κράτος. Δὲν ὑπάρχει Κράτος ἐκεῖ, ὑπάρχουν συμμορίαι καὶ ὁμάδες τοῦ ὑποκόσμου. Ἡ ΕΡΕ ἐχρησιμοποίησε τὴν δύναμίν της διὰ νὰ προκαλέσῃ πόλωσιν καὶ νὰ ἐνισχύσῃ προγραμματικῶς τὴν ἄκραν ἀριστεράν, ἵνα διὰ τῆς πολώσεως διατηρηθῇ εἰς τὴν ἀρχήν. Ἄν θέλετε ἀπόδειξιν τούτου, θὰ ἐπικαλεσθῶ μίαν μαρτυρίαν, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ διαψεύσῃ κανεὶς ἐξ ὑμῶν, διότι προέρχεται ἀπὸ αὐτὴν τὴν παράταξιν (τὴν Ε.Ρ.Ε.). «Ἐν ὀνόματι ἀδικαιολογήτου δῆθεν ἐθνικοφροσύνης ἐχαλκεύθη συνειδητῶς ἡ πόλωσις χάριν τῆς παντὶ τρόπῳ διατηρήσεως τῆς ἐξουσίας. Δὲν ἐδίστασεν ὁ κ. Καραμανλῆς νὰ ἐνισχύσῃ τὴν ἄκραν ἀριστερὰν θέτων τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πρὸ τοῦ ἀπαραδέκτου διλήμματος τῆς ἐπιλογῆς μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ΕΔΑ, ἡ πολιτικὴ ὅμως αὐτὴ ὑπονομεύει τὰ θεμέλια τοῦ πολιτειακοῦ καθεστῶτος». Ποῖος τὰ εἶπεν αὐτά; Οἱ κ.κ. Παναγῆς Παπαληγούρας, Γεώργιος Ράλλης.

§21Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Καὶ Γεώργιος Μαῦρος.

§22Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, κύριε Λύχνο, ὅτι ἐστηλιτεύσατε ἀπὸ τοῦ ραδιοφώνου τότε αὐτὴν τὴν ἀνακοίνωσιν καὶ κατόπιν διαβήματός μου, ἀπεπέμφθητε ἀπὸ τὸν Ραδιοφωνικὸν Σταθμόν.

§23Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Δὲν ἀπεπέμφθην ἀπὸ κανένα.

§24Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Τὴν δύναμιν τὴν ἐχρησιμοποίησεν ἡ ΕΡΕ εἰς τὰ ἐθνικὰ θέματα, ὄχι διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ μετὰ πάθους τὰς ἐθνικὰς θέσεις, ὅπως γίνεται εἰς τὴν Γαλλίαν μὲ τὸν στρατηγὸν Ντὲ Γκώλ, ὁ ὁποῖος, ἀνεξαρτήτως ἂν ἔχῃ δίκαιον ἢ ὄχι εἰς τὰς θέσεις ποὺ ὑποστηρίζει μέσα εἰς τὴν δυτικὴν συμμαχίαν χαίρεται νὰ βλέπῃ κανεὶς τὸν ἄνδρα, ὁ ὁποῖος ἐμφανίζει τὴν χώραν του εἰς τὸ διεθνὲς προσκήνιον καὶ ἐπιμένει μὲ πάθος εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῶν ἐθνικῶν θέσεων. Τὶ ἐκάματε σεῖς μὲ τὴν ἰσχύν, τὴν ὁποίαν εἴχατε καὶ μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς ἐθνικῆς ὑποτελείας, τὴν ὁποίαν ἐφηρμόσατε; Παρεδώσατε τὴν Κύπρον εἰς τοὺς Τούρκους, ἐφέρατε στρατεύματα τουρκικὰ τὸ 1960 εἰς τὴν Κύπρον καὶ οἱ Ἕλληνες στρατευμένοι, ὁ Ἑλληνικὸς πληθυσμὸς προστατευόμενος παρελαύνει καὶ ὀμνύει ἐνώπιον Τούρκου Ὑπουργοῦ Ἐθν. Ἀμύνης. Κύριοι βουλευταί, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ὑπερβαίνει νομίζω τὰ 110. Ὅλαι αἱ χῶραι τῆς Ἀφρικῆς, συμπεριλαμβανομένων καὶ ὡρισμένων φυλῶν ἀνθρωποφάγων τῆς ζούγκλας, ἔχουν ἀποκτήσει τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ εἶναι ὡς Κράτη ἀνεξάρτητα εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Μόνον ἕνας λαὸς μὲ τρισχιλιετῆ ἱστορίαν, ὅπως ὁ κυπριακός, χάριν αὐτῆς τῆς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεώς σας, ἐστερήθη τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως τῆς ΕΡΕ καὶ νὰ ζητοῦμεν δι’ ἐκλογικοῦ νόμου νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς αὐτὸ τὸ ἰσχυρὸν καθεστὼς τῶν ἰσχυρῶν Κυβερνήσεων, ὅταν, κύριοι βουλευταί, τὸ Κράτος ἐχρησιμοποιήθη διὰ νὰ διαιρέσῃ τοὺς πολίτας εἰς δύο κατηγορίας, εἰς φίλους καὶ ἐχθροὺς τῆς Κυβερνήσεως; Βλέπω τὸν κ. Πρωτοπαπαδάκην εἰς τὰ ἑδώλια, ὁ ὁποῖος ἐπεχείρησε νὰ σχολιάσῃ μίαν φράσιν μου, καὶ ἐνθυμοῦμαι, κύριοι βουλευταί, αὐτὸ τὸ πρωτοφανές....

§25Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἂν ἤθελα νὰ σᾶς διακόψω, θὰ σᾶς ἐζήτουν τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς διακόψω. Ἀλλὰ διαπιστώνω, ὅτι ἔχετε πολλὴν φαντασίαν καὶ καλὸν εἶναι νὰ προσγειωθῆτε ὀλίγον καὶ σεῖς καὶ ὁλόκληρος ἡ Ἕνωσις Κέντρου.

§26Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Λυποῦμαι, κύριοι βουλευταί, διότι ὁ κ. Πρωτοπαπαδάκης μὲ τὴν διακοπήν του, δὲν εἶπεν ἀπολύτως τίποτε, ὥστε δὲν ἔχω νὰ τοῦ ἀπαντήσω. Πιθανῶς θὰ ἔχῃ ἐκεῖνος νὰ μοῦ ἀπαντήσῃ μετ’ ὀλίγον, ὅταν θὰ εἴπω ὡρισμένα πράγματα καὶ τοῦ παραχωρῶ ἀπὸ τώρα τὸν λόγον. Κύριοι βουλευταί, εἶπον, ὅτι ἐπὶ τῶν ἰσχυρῶν Κυβερνήσεων τῆς ΕΡΕ διῃρέθη ὁ λαὸς εἰς δύο κατηγορίας εἰς φίλους καὶ ἀντιπάλους τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον συνέβη μὲ τὸν συνάδελφον κ. Πρωτοπαπαδάκην, μὲ τὸ περίφημον καὶ μοναδικὸν εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τηλεγράφημα πρὸς τὴν Νάξον, ὅπου ἔλεγεν, ὅτι θὰ διακόψω τὴν ὕδρευσιν ἂν δὲν ψηφίσετε ὅπως θέλω ἐγώ, εἶναι πρωτοφανές. Κύριοι βουλευταί, τὸ θέμα ἦλθε καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἔφερεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ. καὶ ὁ κ. Πρωτοπαπαδάκης εἶπεν, ὅτι τὸ ἔκαμεν αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα, διότι ἤθελε νὰ πιέσῃ τοὺς τοπικοὺς ἐκείνους ἀριστερούς, κόβοντάς τους τὸ νερὸ καὶ μὴ χορηγῶν πίστωσιν, διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ὑδραυλικῶν ἔργων ζωτικῆς σημασίας εἰς τὴν ἰδιαιτέραν του Πατρίδα. Παρομοίας βαρβαρότητος καὶ ἀπανθρωπιᾶς μέτρα δὲν ἔλαβον οὔτε τὰ γερμανικὰ στρατεύματα κατοχῆς κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ βʹ παγκοσμίου πολέμου.

§27Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Μαῦρο, μὴ χρωματίζετε τὰ πράγματα ὅπως σεῖς θέλετε. Ἐδῶ ἡ πραγματικότης εἶναι ἡ ἑξῆς: Ὅτι δὲν εἶχε γίνει οὔτε κἂν σκέψις περὶ ὑδρεύσεως τῆς πόλεως Νάξου. Συνεπῶς δὲν ἐπέκειτο νὰ κοπῇ τὸ νερό, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπῆρχε. Ἀφοῦ ὅπως ὀρθῶς εἴπατε ἦσαν δύο συνδυασμοὶ δημοτικοί, ὁ εἷς καθαρῶς ἐθνικὸς καὶ ὁ ἄλλος μικτὸς τῆς Ε.Κ. καὶ τῶν ἀριστερῶν, εἶπον νὰ κτυπηθοῦν οἱ κομμουνισταί, ὁπουδήποτε καὶ ἂν τοὺς συνιστᾶτε καὶ εἰς πᾶσαν περίπτωσιν. Ἀλλὰ σεῖς βέβαια χρωματίζετε τὰ πράγματα ὅπως θέλετε καὶ μὲ παρομοιάζετε πρὸς τοὺς γερμανοὺς κατακτητάς. Εἶναι λυπηρὸν κύριε Μαῦρο, ὅτι συζητουμένου τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου καταφεύγετε εἰς τοιαῦτα περιστατικὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον. Τὸ θέμα εἶναι, ἀντέχετε σεῖς, ἡ Ε.Κ. ἢ δὲν ἀντέχετε ἔστω καὶ εἰς τὴν ἠπίαν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν ποὺ φέρει ἡ Κυβέρνησις; Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα.

§28Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Τὸ θέμα δὲν εἶναι καθόλου αὐτό, συζητοῦμεν ἤδη τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ἡ χώρα πρόκειται νὰ πάῃ πρὸς τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐξετάζομεν μαζὶ μὲ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ἐὰν ὑπάρχουν προϋποθέσεις τιμίας ἐκλογικῆς ἀναμετρήσεως. Καὶ μετὰ τὰ ὅσα ὡμολογήσατε, ὅτι ἐπράξατε κύριε Πρωτοπαπαδάκη, διερωτῶμαι ἐὰν χρειάζεται ἄλλο τι νὰ προσθέσω ἐγὼ πέραν τοῦ νὰ ὑπενθυμίσω, νὰ ἐπαναλάβω αὐτὰ ποὺ εἶπεν ὁ κ. Παπαληγούρας καὶ ὁ κ. Ράλλης, ὅτι ἐν ὀνόματι δῆθεν τῆς ἐθνικοφροσύνης χαλκεύετε τὴν πόλωσιν καὶ θέτετε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πρὸ τοῦ διλήμματος νὰ ψηφίσῃ σᾶς ἢ νὰ στερηθῇ τοῦ ὕδατος. (Χειροκροτήματα).

§29Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Τὰ χειροκροτήματα εἶναι καὶ ἀπὸ τὴν ΕΔΑ. Ὑπάρχει ἢ δὲν ὑπάρχει κομμουνιστικὸς κίνδυνος;

§30Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν νομίζω, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐκυβέρνησαν τὴν τελευταίαν 8ετίαν ὑπῆρξαν ἰσχυραὶ διότι δὲν εἶναι ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις, ὅταν δροῦν ἐλευθέρως τὰ συνδικάτα τοῦ ἐγκλήματος, ὅταν ὑπάρχει σωματεῖον ἐγγυητῶν τοῦ Βασιλέως, ὑπάρχουν σύλλογοι ἐθνικοφρόνων ἐλασιτῶν, ὑπάρχουν σύλλογοι βασιλοφρόνων κομμουνιστῶν, διότι καὶ αὐτοὶ ὑπάρχουν.

§31Δ. ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Ἔγιναν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας.

§32Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ὑπάρχουν παντοειδεῖς παρακρατικαὶ ὁμάδες τοῦ ὑποκόσμου αἱ ὁποῖαι χρηματοδοτοῦνται ἀπὸ τὰ μυστικὰ κονδύλια, δηλαδὴ ἀπὸ τὰ ἔσοδα τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ θὰ εἴπω μετ’ ὀλίγον. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν ἀντίπεραν ὄχθην τοῦ πλειοψηφικοῦ τὸ ὁποῖον πρέπει ἐξ ὁρισμοῦ νὰ ἀποκλεισθῇ καὶ διὰ τὴν μεθεπομένην καὶ διὰ πᾶσαν ἐκλογὴν ὑπάρχει τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Κύριοι βουλευταί, προσωπικῶς δὲν ὑπῆρξα θιασώτης αὐτοῦ τοῦ συστήματος, ὄχι διότι τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν δίδει ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις, διότι δίδει ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις ὅπως θὰ ἀποδείξω μετ’ ὀλίγον, ἀλλὰ διότι πιστεύω ὅτι τὰ μακροπρόθεσμα ἐθνικὰ συμφέροντα ἐξυπηρετοῦνται καλύτερα, ἀποκλειομένου τοῦ πλειοψηφικοῦ, μὲ κἄποιον σύστημα ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς χωρὶς νὰ περιέχῃ ἀδικίας τὰς ὁποίας περιεῖχον οἱ νόμοι τοὺς ὁποίους ἐκάματε. Αὐτὰ εἶχον ὑποστηρίξει παλαιότερον ἀπὸ αὐτοῦ τοῦ βήματος. Δὲν εἶμαι συνεπῶς ἐκ τῶν θιασωτῶν τοῦ συστήματος τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Ἀλλὰ διὰ τὴν ἐκλογὴν τὴν ἐπικειμένην συμφωνῶ μὲ τὴν ἄποψιν τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξαν ὅλοι οἱ ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅτι ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα ἐπιβάλλουν τὴν καθιέρωσιν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς διὰ τὴν προσεχῆ ἐκλογὴν διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους: Πρῶτον, διότι μετὰ μίαν περίοδον ἀνώμαλον καὶ ἀποτελεῖ ἀναντιρρήτως ἀνωμαλίαν ἡ 8ετία τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας ἀπὸ τὴν ΕΡΕ, ἡ ἐπάνοδος εἰς τὴν ὁμαλότητα γίνεται διὰ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Δεύτερον, διότι ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ θὰ ἐνεργήσῃ κατὰ τὴν ἐπικειμένην ἐκλογὴν ὡς ἓν εἶδος ἀντιβιοτικοῦ ἐναντίον τοῦ ἐπικινδύνου μολυσματικοῦ ἰοῦ, τὸν ὁποῖον μετέδωσε ἡ ΕΡΕ εἰς τὸν ἐθνικὸν ὀργανισμόν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι αἱ ἐπιπτώσεις τῆς βίας, τῆς νοθείας, τῆς φοβίας, τῶν παρακρατικῶν ὀργανώσεων, ἡ δρᾶσις τῶν συμμοριῶν τοῦ ὑποκόσμου, ὅλα αὐτὰ σμικρύνονται ὅταν ὑπάρχῃ ἡ ἁπλῆ ἀναλογική. Καὶ τὸ γνωρίζετε αὐτὸ καὶ δι’ αὐτὸ εἶσθε ὅλοι τεταγμένοι ἐναντίον τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Δὲν εἶναι τὸ ἐπιχείρημά σας βάσιμον, ὅτι ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ δὲν δίδει ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ, εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ἂν διεξαχθοῦν αὗται κατὰ τρόπον ἔντιμον καὶ ὁ λαὸς ἐκφράσῃ ἐλευθέρως τὸ φρόνημα, καὶ ἡ ΕΡΕ λάβῃ ὅσους ψήφους ἔλαβεν εἰς τὸ 1961, ἐὰν τὰς πάρετε τὰς ψήφους ὄχι διὰ τῶν ΤΕΑ καὶ μὲ τὰς ὀργανώσεις τῆς «Καρφίτσας» καὶ μὲ τὰς ὀργανώσεις τοῦ ὑποκόσμου, ἐὰν τὰς πάρετε ἐλευθέρως, θὰ ἔχετε πλειοψηφίαν ἡ ὁποία θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ στηρίξῃ βιώσιμον Κυβέρνησιν. Διατὶ εἶσθε ἐναντίον τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς; Διατί θέλετε νὰ πάρετε 5 ἢ 6 ἢ 7 βουλευτὰς παραπάνω, ὅταν ἔχετε τὴν εὐχέρειαν, δεχόμενοι ἀπόψε τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν νὰ συμβάλετε εἰς τὴν ψήφισιν ἐκλογικοῦ νόμου συμφωνίᾳ ὅλων τῶν κομμάτων τῆς Βουλῆς, ἐκλογικοῦ νόμου ὁ ὁποῖος ἐὰν ὁ λαὸς εἶναι ὡς ἰσχυρίζεσθε μαζί σας, θὰ σᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ κάμετε ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν; Διατί τὸ ἀρνεῖσθε;

§33ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σεῖς διατί ἀρνεῖσθε τὸ προτεινόμενον σύστημα;

§34Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Σᾶς εἶπον διατί ἀρνούμεθα, διότι ἡ διάβρωσις τοῦ κρατικοῦ μηχανισμοῦ καὶ ὅλη αὐτὴ ἡ φθορὰ τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν οἱ θεσμοί, αἱ ἐπιπτώσεις τῶν παρακρατικῶν ὀργανώσεων καὶ τῶν διαφόρων συμμοριῶν τοῦ ὑποκόσμου ἐπὶ τῆς πολιτικῆς ζωῆς, μειοῦνται εἰς τὸ ἐλάχιστον ὅταν ὑπάρξῃ ἁπλῆ ἀναλογική. Ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ εἰς τὴν πεποίθησιν τοῦ κόσμου καὶ τὴν βίαν καὶ τὴν νοθείαν περιορίζει καὶ ὁ λαὸς κατὰ ἕνα μέγιστον βαθμὸν προσέρχεται καὶ ἐκφράζει ἐλευθέρως τὴν θέλησίν του. Ἓν θέμα τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν ὄχι μόνον εἰς αὐτὸν τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ἀλλὰ καὶ παλαιότερα, εἶναι τὸ περίφημον θέμα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ. Κύριοι βουλευταί, ὁ στρατός, δηλαδὴ οἱ κληρωτοὶ δὲν πρέπει νὰ ψηφίσουν. Δὲν ἀποτελεῖ παράδοσιν παγίαν εἰς τὴν χώραν αὐτήν, τὸ νὰ ψηφίζῃ ὁ στρατός, μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς χώρας, εἰς μίαν ἢ δύο ἐκλογὰς μόνον νομίζω ὅτι ἐψήφισεν ὁ στρατὸς. Εἰς τὰς ἄλλας ἐκλογὰς ἡ Βουλὴ ἐψήφισε νόμον ὁ ὁποῖος ἀπέκλεισε τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ καὶ ὁμολογῶ, διερωτῶμαι πῶς ὑπέπεσεν εἰς τὸ ὀλίσθημα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἐπισκεπτόμενος μονάδας εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα, νὰ ἐκφράσῃ ἀπόψεις πρὸς ἀξιωματικοὺς καὶ ὁπλίτας διὰ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ, ὅτι πρόκειται δηλαδὴ περὶ δικαιώματος ἀναφαιρέτου, τὸ ὁποῖον δὲν δικαιοῦται ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ θέτων ἀντιμέτωπον τὸν στρατὸν μὲ τὴν Βουλήν. Οὕτω ἐδημιούργησε μίαν ἔξαψιν εἰς τὸ στράτευμα μὲ τὰς διατυπωθείσας ἀπόψεις ὅτι ὁ στρατὸς πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ ψηφίσῃ.

§35Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Ἐφ’ ὅσον γίνεται εὐρυτάτη συζήτησις ἐπὶ τῶν δηλώσεων αὐτῶν, ὀφείλει νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργός.

§36Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ὅ,τι εἶχε νὰ εἴπῃ ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ συζητουμένου ἐκλογικοῦ νόμου, ὤφειλε νὰ τὸ εἴπῃ ἐδῶ ἀπὸ αὐτὸ τὸ βῆμα, διότι ὅταν λέγῃ ὁμιλῶν πρὸς μονάδας στρατιωτικὰς κάμνει πολιτικὴν εἰς τὸ στράτευμα. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ἐὰν νομίζῃ ὅτι δικαιοῦται νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον τῆς ἰδίας Μονάδος εἰς τὴν ὁποίαν ἐκεῖνος ὡμίλησε, τὰς ἀντιθέτους ἀπόψεις. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν ἐὰν ὁ στρατὸς ἀναμιχθῇ εἰς τὴν πολιτικήν, νὰ ἐμποδίσετε τὴν συζήτησιν εἰς τοὺς στρατῶνας, πῶς θὰ ἀποκλείσετε τὴν κυκλοφορίαν ἐκλογικοῦ ὑλικοῦ εἰς τὰς Μονάδας; Ἐάν, κ. βουλευταί, ὑπῆρχον τινὲς οἱ ὁποῖοι θεωρητικῶς ἦσαν τεταγμένοι ὑπὲρ τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, μετὰ τὰ αἴσχη τοῦ 1961 κατὰ τὰ ὁποῖα ὁ στρατὸς ὡδηγήθη συντεταγμένος εἰς τὰς κάλπας διὰ νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος, κατὰ τὸ πρότυπον τῶν ἐκλογῶν αἱ ὁποῖαι διεξάγονται εἰς τὰς χώρας ὄπισθεν τοῦ Σιδηροῦν Παραπετάσματος, ἂν διεξάγωνται καὶ ἐκεῖ εἰς τοιαύτην ἔκτασιν ἐκλογαὶ μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον, μετὰ τὰ αἴσχη τοῦ 1961 ἀποτελεῖ ὕβριν πρὸς τὸ στράτευμα καὶ ἡ διατύπωσις τῆς ἰδέας ἀκόμη ὅτι ὁ στρατὸς πρέπει νὰ χρησιμοποιηθῇ καὶ πάλιν διὰ νὰ ἐπηρεάσῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος. Ὑποθέσατε, κ. βουλευταί, ὅτι δὲν εἴχομεν ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν καὶ ὅτι ὁ κ. Δραγούμης ἦτο πολιτικὸς Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ἐπρόκειτο νὰ μετάσχῃ τῶν ἐκλογῶν ὅπως συνέβη μὲ Ὑπουργὸν προηγουμένης Κυβερνήσεως τῆς ΕΡΕ, ὁ ὁποῖος μετεῖχε τῶν ἐκλογῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης μιᾶς ἐκ τῶν Κυβερνήσεων τῆς ΕΡΕ ἦτο ὑποψήφιος εἰς μίαν περιοχὴν τῆς Βορείου Ἑλλάδος καὶ ἐψήφισεν ὁ στρατός. Ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν ἐλεύθεραι ἐκλογαὶ ὅταν ψηφίζῃ Σῶμα στρατιωτικῶς πειθαρχημένον καὶ ὑποψήφιος βουλευτὴς εἶναι ὁ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἱεραρχίας τοῦ Στρατεύματος, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης; Ἰδοὺ διὰ ποίους λόγους δὲν πρέπει οὔτε συζήτησις νὰ γίνεται περὶ ψήφου τοῦ στρατοῦ καὶ πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὸν στρατὸν ἀνεπηρέαστον εἰς τὸ ἔργον του. Ἀρκετὰ ὑπέφερεν ἀπὸ τὴν ἀνάμιξιν εἰς τὴν πολιτικὴν εἰς τὴν ὁποίαν τὸν ἐνέπλεξεν ἡ ΕΡΕ τὰ τελευταῖα ἔτη.

§37Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀπηυθύνατε δικαίαν καὶ βαρεῖαν μομφὴν κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Δὲν εἶχε δικαίωμα ὁμιλῶν ἐνώπιον τοῦ στρατοῦ, δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὸ θέμα, διότι δὲν εἶναι ὑπόθεσις τοῦ στρατοῦ. Ἡ ψήφισις νόμου, εἶναι ὑπόθεσις τῆς Βουλῆς. Εἶναι βαρύτατα ὑπεύθυνος ἐνώπιον τοῦ Σώματος, διότι ἠσχολήθη μὲ τὸ θέμα ἐνώπιον τοῦ στρατοῦ. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη μομφὴ τὴν ὁποίαν τοῦ ἀποδίδομεν. Καὶ ὑπάρχει καὶ δευτέρα μομφή. Ἐμφανίζων ἐνώπιον τοῦ στρατοῦ ὡς δικαίωμα τὴν ψῆφον, παρουσιάζει ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸ ἀμφισβητοῦν ὡς ἀντιτιθεμένους καὶ ἀρνουμένους δικαίωμα τοῦ στρατοῦ, ἐνῷ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα ἐναντίον τῆς ψήφου, εἴμεθα ἐναντίον τῆς ἐν ὀνόματι τοῦ στρατοῦ διὰ νὰ τὸν προστατεύσωμεν ἀπὸ τὴν ἀσχημίαν, ἀπὸ τὴν προσβολήν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη μὲ τὸ ἐπαίσχυντον ὄργιον τοῦ 90%. Διότι, ὅταν ὁ στρατὸς ἔχῃ ψηφίσει τὸ 90% ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος, ἔχει ἀτιμασθῆ ἀπὸ τοὺς ὑπευθύνους ἡγέτας του καὶ προστατεύομεν τὴν τιμὴν τοῦ στρατοῦ καταδικάζοντες τοὺς ἐνόχους ἡγέτας καὶ ζητοῦντες νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ ἡ ἀσχημία εἰς βάρος τοῦ ἐθνικοῦ μας στρατοῦ. Δὲν ἔχει κανεὶς τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς ἐμφανίσῃ ἐνώπιον τοῦ στρατοῦ ὡς ἔχοντας ἢ ἀρνουμένους δικαιώματα. Προστατεύομεν ἀληθῆ δικαιώματα τῆς τιμῆς, τῆς περιοπῆς, τῆς ἐθνικῆς ἀποστολῆς τοῦ στρατοῦ μας, ὅταν ὑποστηρίζωμεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ δοθῇ ψῆφος εἰς τοὺς κληρωτούς. Καταγγέλλομεν αὐτὴν τὴν ἐνέργειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ τὸν καλοῦμεν εἰς ἀπολογίαν ἐνώπιον τοῦ Σώματος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου).

§38Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Μήπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης θέλει νὰ ὁμιλήσῃ; Κύριοι βουλευταί, ὁμιλῶν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθω εἰς συζήτησιν ἐπὶ θεμάτων τῶν κατ’ ἰδία διατάξεων τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ λάβω τὸν λόγον κατὰ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ἀλλά, εἶναι ἀνάγκη νομίζω νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι καὶ ἀπὸ ἄλλους ρήτορας ἐλέχθη, ὅτι ὁ τίμιος ἐκλογικὸς νόμος, τὸν ὁποῖον ζητοῦμεν καὶ ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιτρέψῃ μίαν ἔντιμον ἀναμέτρησιν μεταξὺ τῶν διαφόρων πολιτικῶν κομμάτων εἶναι τὸ ἕνα σκέλος τοῦ προβλήματος. Τὸ ἄλλο σκέλος εἶναι ἡ ὕπαρξις τιμίου Κράτους καὶ ἡ δημιουργία τῶν συνθηκῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπιτρέψουν εἰς ὅλα τὰ κόμματα τὴν ἐπὶ ἴσοις ὅροις ἀναμέτρησίν των. Ὑπάρχουν, κύριοι βουλευταί, αὐταὶ αἱ συνθῆκαι σήμερον; Τὸ κομματικὸν κράτος εὑρίσκεται εἰς πλήρη δρᾶσιν, ἴσως ἔχει ἐνταθῆ ἡ κομματικὴ δραστηριότης μετὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Θὰ μοῦ συγχωρήσουν τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὑπηρεσιακά, νὰ ἐπαναλάβω κἄτι τὸ ὁποῖον ἔγραψα εἰς πρωϊνὴν ἐφημερίδα, ὅτι πέραν τῶν προσωπικῶν γραφείων τῶν Ὑπουργῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ἀσκοῦν πράγματι ἐξουσίαν, διερωτῶμαι, ἐὰν ἐλέγχουν οἱ σημερινοὶ Ὑπουργοὶ τὸν κρατικὸν μηχανισμόν. Καὶ ἀντιλαμβάνομαι ἀπολύτως τὴν δυσχέρειαν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη ὁ κ. Πιπινέλης, τὸν ὁποῖον προσωπικῶς γνωρίζει ὁ ἴδιος πόσον τὸν τιμῶ, ὁ ὁποῖος ὡς μέλος τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως καὶ ὑπεύθυνος δι’ ὅσα ἐγίνοντο βάσει τῆς συλλογικῆς εὐθύνης τῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἶναι εἰς δυσχερῆ θέσιν νὰ λάβῃ τὰ δρακόντεια ἐκεῖνα μέτρα, τὰ ὁποῖα χρειάζονται διὰ τὴν δημιουργίαν συνθηκῶν ἐντίμου ἐκλογικῆς ἀναμετρήσεως. Κύριοι βουλευταί, ἐθαύμασα τὸ θάρρος τοῦ κ. Πιπινέλη, ὅταν προέβη εἰς τὴν πρώτην καὶ μόνην ἐνέργειαν τοῦ κομματικοῦ ἀποχρωματισμοῦ τῶν ραδιοφωνικῶν ἐκπομπῶν. Ἤθελε πολὺ θάρρος, διότι μὲ τὴν πρᾶξιν αὐτὴν ὁ κ. Πιπινέλης οὐδὲν ἔκαμνε παρὰ νὰ ὁμολογῇ ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ποὺ ἐξέδωκε ἐκείνην τὴν διαταγήν, τὸ ραδιόφωνον ἐλειτούργει ὡς ὄργανον μιᾶς ἀηδοῦς καὶ ἐμετικῆς προπαγάνδας τοῦ κυβερνῶντος κόμματος, κατὰ τὴν φράσιν τοῦ κ. Παπαληγούρα, εἰς τὴν ὁποίαν Κυβέρνησιν μετεῖχε καὶ ὁ ἴδιος. Δὲν ὑπάρχουν συνθῆκαι διὰ μίαν τιμίαν ἐκλογικὴν ἀναμέτρησιν, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε τὰ δρακόντεια μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται διὰ νὰ γίνῃ κρατικοποίησις τοῦ Κράτους, κατὰ τὴν ἐπιτυχῆ ἔκφρασιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν: Προέκυψε ἀπὸ τὴν ἀνάκρισιν τῆς Θεσσαλονίκης καὶ ἀπὸ τὰ δημοσιευθέντα ἔγγραφα, ὅτι αὐταὶ αἱ παρακρατικαὶ ὀργανώσεις ἐχρηματοδοτοῦντο ἀπὸ τὸν Δημόσιον προϋπολογισμόν, ἀπὸ τὰ μυστικὰ κονδύλια; Εἷς ἐκ τῶν ρητόρων τῆς ΕΡΕ, εἶπε, διὰ 100 ψωροχιλιάδες δραχμὰς συζητοῦμεν; Κύριοι, δὲν εἶναι θέμα ποσοῦ, εἶναι θέμα ἀρχῆς.

§39Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ αὐτὰ ἐγνώσθησαν.

§40Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω, κ. Πρόεδρε. Ἦτο φυσικὸν μετὰ ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἀποκάλυψιν ὅτι ἀπὸ τὰ μυστικὰ κονδύλια ἐχρηματοδοτοῦντο ὀργανώσεις παρακρατικαὶ καὶ συμμορίαι τοῦ ὑποκόσμου, νὰ ἐπακολουθήσῃ μία ἐνέργεια, ἡ ὁποία πιθανὸν νὰ ἔχῃ γίνει καὶ θὰ εἶμαι εὐτυχὴς ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μοῦ εἴπη ὅτι τὸ ἔπραξεν ἤδη. Ἐζητήσατε νὰ γίνῃ ἔλεγχος γενικὸς τῆς διαχειρίσεως ὅλων τῶν μυστικῶν κονδυλίων, ὅλων τῶν Ὑπουργείων. Διότι αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα. Ἡ ἁρμοδιότης προκύπτει καὶ ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὅτι ὅταν διαπιστωθῇ ἡ ὕπαρξις ἀδικήματος, δικαιοῦται ἡ ἀνάκρισις νὰ ζητήσῃ νὰ ἴδῃ ὅλα τὰ ἔγγραφα καὶ νὰ τὰ κατάσχῃ ἀκόμη, τὰ ἀφορῶντα διάθεσιν μυστικῶν κονδυλίων. Ἐν πάση περιπτώσει θὰ τὸ ζητήσῃ ἡ Ἕνωσις Κέντρου, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ πιστεύσωμεν καὶ νὰ πιστεύσητε καὶ σεῖς ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὁδηγηθῇ ἡ χώρα εἰς ἐλευθέρας ἐκλογάς, ἐὰν δὲν ἔχῃ χυθῆ πλῆρες φῶς εἰς τὸ ποῦ διετέθησαν αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια τῶν μυστικῶν κονδυλίων τῶν διαφόρων Ὑπουργείων.

§41Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶν διὰ τὴν ἁρμοδιότητα δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν ἐπ’ αὐτοῦ τὸ ὁποῖον εἴπατε.

§42Β. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. (Ὑπ. Δικαιοσ.). Κύριε βουλευταί, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸ ἐρώτημα τὸ ὁποῖον ἐθέσατε. Ἐπὶ ὅσων περιπτώσεων ἔλαβον γνῶσιν, ἐν τῇ ἰδιότητί μου ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ἔγιναν αὐταὶ αἱ χρηματικαὶ διαθέσεις, δηλαδὴ ἡ διάθεσις κονδυλίων εἴτε μυστικῶν, εἴτε ἄλλων ποὺ εἴπατε, περὶ ὅλων ἔδωσα ὡς Ὑπουργὸς ἐντολὴν εἰς τοὺς ἁρμοδίους Εἰσαγγελεῖς νὰ ἀσκήσουν τὴν ποινικὴν δίωξιν, καὶ ἡ ὁποία κατόπιν τῆς ἐντολῆς μου εἶμαι βέβαιος ὅτι ἠσκήθη. Εἶμαι ἐπίσης πληροφορημένος ἐπισήμως, ὅτι καὶ περὶ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα εἴπατε ὅτι ἀνεκαλύφθησαν καὶ παρουσιάζουν αὐτὴν τὴν ἀποκάλυψιν τῶν χρηματικῶν διαθέσεων, ὅτι καὶ περὶ τούτων ἐπελήφθη ἡ Δικαιοσύνη. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀπεκαλύφθησαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου, ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, οὕτω πως ἐρρυθμίσθησαν καὶ νομίζω, ὅτι ἐν τούτῳ ἐξετέλεσα, ὅ,τι μοῦ ἐπεβάλλετο. Τὰ πρὸ τῆς ἀναλήψεως τῶν ὑπουργικῶν καθηκόντων μου, καὶ ἐννοῶ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἔλαβον χώραν αὐτά, τὰ ὁποῖα καταγγέλλετε, αὐτὰ ἀνάγονται εἰς χρόνον πέραν ἐκείνου διὰ τὸν ὁποῖον ἐγὼ εἶμαι ὑπόλογος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἑπομένως, ἐτόνισα καὶ εἰς ἄλλην προηγουμένην περίπτωσιν, δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ δώσω ἀπάντησιν. Ἀπάντησιν θὰ σᾶς δώσουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τότε ἦσαν ὑπεύθυνοι, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον, ἐννοῆτε τὰ καταγγελλόμενα ὑφ’ ὑμῶν ἔλαβον χώραν. Καὶ τὸ τονίζω τὸ «ἐάν», διότι διετάχθη ἀνάκρισις καὶ ἡ ἀνάκρισις θὰ τὰ ἀποκαλύψῃ. Τὸ λέγω αὐτό, διὰ νὰ μὴ γίνῃ σύγχυσις τῆς ἰδιότητος τὴν ὁποίαν ἔχω, τοῦ Ἀντεισαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, μὲ τὴν ἰδιότητα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἡ ἰδιότης μου ἐκείνη ἀνάγεται εἰς χρόνον ἄλλον, ἄσχετον μὲ τὴν παροῦσαν στιγμήν, ὁπότε σᾶς ἀπαντῶ ὡς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μαῦρο, ἐπιτρέψατε καὶ εἰς τὸ Προεδρεῖον μίαν παρατήρησιν. Δὲν θέλω νὰ κάμω καμμίαν ἐπέμβασιν οὔτε εἰς τὴν μορφὴν τοῦ λόγου σας, οὔτε εἰς τὸ περιεχόμενον αὐτοῦ. Ὀφείλω, ὅμως, ὑπεύθυνος διὰ τὴν συζήτησιν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἀντὶ νὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὁμιλεῖτε ὑποβάλλοντας ἐρωτήσεις ἢ ἐπερωτήσεις εἰς ὑπουργούς. Μὲ συγχωρεῖτε πάρα πολύ.

§44Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Ὄχι δά.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλετε ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. Δὲν εἶναι συζήτησις ἐπὶ ἐκλογικοῦ νόμου αὐτή. Γενικὰς μὲν παρατηρήσεις ἠμπορεῖτε νὰ κάμετε, ἀλλὰ μὲ τὸν τρόπον ποὺ γίνονται δὲν εἶναι κανονικὴ ἡ συζήτησις καὶ συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμόν.

§46Δ. ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. ἀγορητὴς εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος. Ἐλησμόνησε τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, ἐπὶ τῆς ὁποίας πιστεύει καὶ ἠσχολήθη μὲ ἄλλα θέματα.

§47Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης μὲ ἱκανοποίησεν ἐν μέρει. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι διετάχθη δίωξις δι’ ὅσα στοιχεῖα ἀπεκαλύφθησαν ἀπὸ τὰ δημοσιευθέντα ἔγγραφα, ὅτι συνιστοῦν ποινικὸν ἀδίκημα. Καὶ ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ γίνῃ αὐτὸ ὅταν προκύπτῃ ἀπὸ δημόσια ἔγγραφα, ὅτι διετέθησαν κονδύλια μυστικὰ εἰς ὀργανώσεις παρακρατικὰς πρὸς ἐκμετάλλευσιν κομματικήν; Ἦτο φυσικὸν νὰ ἀσκηθῇ δίωξις καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θὰ εἶχε τὸ καθῆκον νὰ ἐλέγξῃ τοὺς Εἰσαγγελεῖς ἐὰν δὲν εἶχον πράξει τὸ καθῆκον των. Τὸ ἐρώτημά μου ἦτο ἄλλο. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐλησμόνησε τὴν φύσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ἀποστολήν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις καλεῖται νὰ ἐκπληρώσῃ. Δὲν εἶσθε μέλος πολιτικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔλαβε τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, κυβερνᾷ καὶ εὐθύνεται μόνον διὰ τὰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν της. Εἶσθε μέλος Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐσχηματίσθη διὰ κἄποιον σκοπόν. Ἐδῶ ἀνετράπη μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐστηρίζετο εἰς 178 βουλευτὰς πειθαρχημένους στρατιωτικῶς, κἄτι συμβαίνει, πῶς συνέβη νὰ ἀνατραπῇ μία Κυβέρνησις τόσον ἰσχυρά;

§48Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Παρῃτήθη, κ. Μαῦρο.

§49Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Διατί παρῃτήθη; Κάτι συνέβη.

§50Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Γνωρίζετε τὸν λόγον.

§51Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἶναι ὅτι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκετο εἰς τὴν ἐξουσίαν κατὰ τρόπον ἀνώμαλον καὶ ἡ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις συμφώνως πρὸς τὴν δήλωσίν σας, ἔχει ὡς ἀποστολὴν νὰ ὁδηγήσῃ τὴν χώραν εἰς ἐλευθέρας ἐκλογάς, καὶ εἰς ἔντιμον ἐκλογικὴν ἀναμέτρησιν ἀποκαθιστῶσα τὸ Κράτος τοῦ νόμου. Καὶ μία πρᾶξις εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἀνέφερον πρώτη καὶ ἐξῆρον ὅτι ἐτέθη τέρμα, πρὸς μεγίστην δυσαρέσκειαν τοῦ κ. Λύχνου εἰς τὰς ἐμετικὰς ἐκπομπὰς τοῦ Ραδιοφωνικοῦ Σταθμοῦ Ἀθηνῶν. Ἀλλά, κ. Ὑπουργέ, ὅταν ἀπὸ τὰ δημοσιευθέντα ἔγγραφα προκύπτῃ ὅτι ὡρισμένοι διαχειρισταὶ μυστικῶν κονδυλίων κατέβαλον ποσά, μεγάλα ἢ μικρὰ εἰς παρακρατικὰς ὀργανώσεις καὶ εἰς συμμορίας τοῦ ὑποκόσμου.....

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μαῦρο, σᾶς παρακαλῶ, αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴν συζήτησιν θὰ κάμωμεν ἀπόψε; Ἔλθετε εἰς τὸ θέμα. Εἶναι λεπτὴ ἡ θέσις μου. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν μορφὴν τοῦ λόγου σας, ἀλλὰ τὸ περιεχόμενόν του δὲν ἠμπορεῖ νὰ μὲ ἀφήσῃ ἀδιάφορον, διότι εἶμαι ὑπεύθυνος διὰ τὴν συζήτησιν. Ἔχει ἐκτραπῆ ὁ λόγος σας, ἀπὸ τὸν Κανονισμὸν καὶ μὲ φέρνετε εἰς δύσκολον θέσιν.

§53Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶπον, ὅτι τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἀποτελεῖ τὸ ἕνα σκέλος τοῦ προβλήματος. Τὸ ἄλλο εἶναι ἡ δημιουργία συνθηκῶν διὰ τὴν τιμίαν ἐκλογικὴν ἀναμέτρησιν. Ὅταν συζητοῦμεν ἐκλογικὸν νόμον δὲν συζητοῦμεν ἕνα νεκρὸν γράμμα, ἕνα κείμενον, συζητοῦμεν ἕνα κείμενον μὲ τὸ ὁποῖον θὰ πάῃ ἡ χώρα εἰς ἐκλογάς. Καὶ ἐρωτῶ καὶ ἐπαναλαμβάνω τὸ ἐρώτημά μου. Ἐγεννήθη καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὰ ἄλλα μέλη τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὑπόνοια, ὅτι ἐπιβάλλεται κἄποια ἔρευνα εἰς τὴν διαχείρισιν μυστικῶν κονδυλίων ἐν γένει, μήπως ὑπάρχει ἀνωμαλία, εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι ὑπάρχει, δὲν εἶναι μονοπώλιον μόνον ὡρισμένων φρουρῶν, ὡρισμένων διαμερισμάτων τῆς χώρας ἡ διασπάθισις τῶν χρημάτων τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ, πρὸς αὐτοὺς τοὺς σκοπούς. Διατί δηλαδὴ δὲν θὰ ἔχουν δοθῆ καὶ ἀλλοῦ; Αὐτὰ ἔτυχε νὰ ἔλθουν εἰς φῶς ἀπὸ τὰ πέντε ἔγγραφα ποὺ ἐδημοσίευσε τὸ «Βῆμα» ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύονται αὐτὰ ποὺ ἡμεῖς ἐλέγαμεν τόσον καιρόν. Ἡ Ἕνωσις Κέντρου, ζητεῖ ἀπὸ 2ετίας ἔλεγχον τῶν μυστικῶν κονδυλίων καὶ ἀπαντᾶτε ὄχι. Καὶ ἀποδεικνύεται, ὅτι ὑπῆρξε διαχείρισις ἐπιλήψιμος καὶ δημοσιεύονται ἔγγραφα ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύεται βάσιμος ὁ ἰσχυρισμός μας, ὅτι ὑπῆρξε διαχείρισις ἐπιλήψιμος. Δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ διεξαχθῇ ἔρευνα ἐν γένει ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πᾶμε εἰς ἐκλογὰς ἐὰν δὲν ἔχῃ ἐκκαθαρισθῆ αὐτὸ τὸ θέμα μετὰ τὰς ἀποκαλύψεις τῶν ἐγγράφων τὰ ὁποῖα εἶδαν τὸ φῶς πρὸ 15θημέρου;

§54Β. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. (Ὑπ. Δικαιοσ.). Νὰ σᾶς δώσω μίαν ἀπάντησιν.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δῶστε μίαν ἀπάντησιν, ἀλλά, κύριε Μαῦρο, δὲν θὰ σᾶς ἐπιτρέψω αὐτὸν τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως. Ἐξετράπη ἐντελῶς ἡ συζήτησις. Δὲν ὁμιλοῦμεν περὶ ἐκλογικοῦ νόμου, ἀλλὰ κάμνομεν ἤδη ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις δι’ ἄλλα θέματα. Εἶναι τακτικὴ αὕτη; Σεῖς παλαιὸς κοινοβουλευτικὸς καὶ καλὸς νομικὸς κάμνετε αὐτὴν τὴν παρερμηνείαν; Ἐὰν ἔλιπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ θὰ ἠμποροῦσε νὰ λείπῃ, ἦτο δυνατὸν νὰ σᾶς δώσῃ ἄλλος ἀπάντησιν; Διὰ τοῦτο ὁ Κανονισμὸς προβλέπει πῶς γίνονται ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις εἰς ὡρισμένας ἡμέρας.

§56Β. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. (Ὑπ. Δικαιοσ.). Κύριε βουλευτά, ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν λεγομένων μυστικῶν κονδυλίων, ἔχω ὑπ’ ὄψει μου κατατεθεῖσαν εἰς τὴν Βουλὴν ἐρώτησιν, ἡ ὁποία μοῦ ἀπηυθύνθη καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ δώσω ἐμπροθέσμως, ἂν παραστῇ ἀνάγκη, ἐγγράφως ἀπάντησιν, καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ δώσω καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀπάντησιν. Δοθέντος ὅμως, ὅτι τὸ θέμα εἶναι λίαν ἐνδιαφέρον, ἐνδιαφέρει δὲ καὶ ἐμὲ ὡς Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὰ μέγιστα ἡ καταγγελία αὐτὴ περὶ διαθέσεως μυστικῶν κονδυλίων, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀπευθύνετε καὶ ἐξαγγέλλετε, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρακαλέσω, ὅπως τύχῃ περισσοτέρας διευκρινήσεως. Διότι φοβοῦμαι, ὅτι καὶ σεῖς, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ποὺ ὁμιλεῖτε, ἂν ἦσθε Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἠθέλετε βάσει τῶν ὅσων λέγετε νὰ νὰ θέσητε εἰς κίνησιν τὴν ἁρμοδίαν εἰσαγγελικὴν ἀρχήν, θὰ εὑρίσκεσθο πρὸ μιᾶς δυσχερείας. Διότι, μέχρι τῆς στιγμῆς τοὐλάχιστον, δὲν ἤκουσα κανένα συγκεκριμένον στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον νὰ λέγῃ φερ’ εἰπεῖν ὅτι εἰς τὴν αʹ περίπτωσιν ἔγινεν αὐτὸ ἢ εἰς τὴν βʹ ὅτι ἔγινεν ἐκεῖνο. Ἀπὸ μίαν τοιαύτην ἀόριστον καταγγελίαν, ὅπως τὴν ἐμφανίζετε, φρονεῖτε ὅτι εἶναι δυνατόν, ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ δώσῃ ἐντολὴν νὰ γίνῃ νόμιμος ἐνέργεια; Πρὸς ποίους νὰ δώσῃ τὴν ἐντολὴν ταύτην; Καὶ ποῖον θὰ εἶναι τὸ περιεχόμενον τῆς ἐντολῆς ταύτης; Αὐτὰ θὰ ἀπαντήσω καὶ ὅταν θὰ δώσω ἐγγράφως τὴν ἀπάντησίν μου εἰς τὴν ἐρώτησιν. Ποία κατηγορία πρέπει νὰ λαμβάνῃ συγκεκριμένην μορφήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησίς μου πρὸς τὴν Βουλήν, ἐφ’ ὅσον ἐρωτῶμαι ὡς Ὑπουργὸς περὶ τοῦ ἐὰν ἔπραξα καὶ ἐν προκειμένῳ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ πράξω.

§57Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Θὰ σᾶς δώσω ἐγὼ αὔριον συγκεκριμένα στοιχεῖα.

§58Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Σᾶς ἀπηύθυνα ἐρωτήματα ὑπὸ δύο ἰδιότητας. Ἐν τῇ ρύμῃ τοῦ λόγου μου σᾶς ἀπεκάλεσα Εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου.

§59Β. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὡς γνωστὸν τὴν θέσιν τοῦ Εἰσαγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου τὴν κατέχει ἄλλος.

§60Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ἀπευθύνομαι εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διότι τὸ θέμα εἶναι πολιτικόν. Μοῦ λέγετε, τί ἀποδείξεις ἔχετε; Τί ἀποδείξεις ἄλλας θέλετε μετὰ ἀπὸ αὐτὰ ποὺ ἐδημοσιεύθησαν καὶ ἦλθον εἰς φῶς; Μοῦ εἴπατε τί θὰ ἔκαμνα ἐγὼ ἐὰν ἤμην μέλος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ἐγὼ ἤμην μέλος τῆς Κυβερνήσεως, κ. Ὑπουργέ, καὶ εὑρισκόμην πρὸ τοιούτων ἀποκαλύψεων, θὰ ἐδεχόμην πάραυτα τὸν διορισμόν, εἴτε μιᾶς διακομματικῆς Ἐπιτροπῆς, εἴτε Ἐπιτροπῆς δικαστικῶν πρὸς γενικὸν ἔλεγχον τῶν μυστικῶν κονδυλίων ὅλων τῶν Ὑπουργείων.

§61Β. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Αὐτὸ νομίζω, ὅτι εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς.

§62Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ἀλλὰ αὐτὸ εἶναι θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπανέλθω. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἐὰν ἡ χώρα ὁδηγηθῇ εἰς ἐκλογὰς ὑπὸ τὰς σήμερον ὑφισταμένας συνθήκας, δὲν πρόκειται νὰ λυθῇ τὸ ἐκκρεμὲς πολιτικὸν πρόβλημα. Τὸ πρόβλημα θὰ λυθῇ μόνον ἐὰν ἀναδειχθῇ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἀπὸ ἐκλογὰς ἀδιαβλήτους μὲ ἀδιάβλητον ἐκλογικὸν νόμον, ὄχι κατὰ τὴν κρίσιν τὴν ἰδικήν σας. Διότι κατὰ τὴν κρίσιν σας καὶ αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1961 ὑπῆρξαν ἀδιάβλητοι καὶ ὁ στρατὸς καθ’ ὑμᾶς ὀρθῶς ἐψήφισεν 95% καὶ ἐνίοτε 100% ὑπὲρ τῆς ΕΡΕ. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ γενικὴ συνείδησις, ὅτι ἐκλογαὶ διεξήχθησαν κατὰ τρόπον ἀδιάβλητον. Ἐὰν δὲν συμβῇ τοῦτο καὶ ἔχομεν ὑποτροπὴν τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1961, τὴν ἑπομένην θὰ ἐκκραγῇ νέα κρίσις. Εἶναι ἀδύνατον νὰ σταθῇ Κυβέρνησις εἰς τὴν χώραν αὐτήν, ἡ ὁποία θὰ στηρίζεται εἰς πλειοψηφίαν προελεύσεως ὁμοίας μὲ ἐκείνην τῆς πλειοψηφίας τοῦ 1961. Κύριοι βουλευταί, εἶναι γεγονός, ὅτι ἡ ἀποκατάστασις τῆς δημοκρατικῆς ὁμαλότητος εἰς τὴν χώραν, δὲν εἶναι μόνον ἀπαραίτητος διὰ νὰ εἰσέλθῃ αὕτη εἰς πολιτικὴν ὁμαλότητα. Εἶναι προϋπόθεσις καὶ διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ζήσῃ μέσα εἰς τὸν εὐρωπαϊκὸν χῶρον οἱονδήποτε Ἔθνος, ἐὰν δὲν λειτουργῇ ἡ Δημοκρατία, ἡ ἀληθὴς Δημοκρατία εἰς αὐτό. Διότι, ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς Εὐρώπης πνέει ἄνεμος Δημοκρατίας, καὶ οὐδεμία Κυβέρνησις εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγνοήσῃ αὐτὸν τὸν ὄγκον τῶν δημοκρατικῶν ρευμάτων, ὁ ὁποῖος θὰ σαρώσῃ κάθε ἑστίαν φασιστικῆς κεκαλυμμένης ἢ ἀπροκαλύπτου δικτατορίας, ἔστω καὶ μὲ ἕνα κοινοβουλευτικὸν μανδύαν. Κύριοι βουλευταί, ἡ ΕΚ ἔχει δηλώσει κατ’ ἐπανάληψιν διὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ της, ὅτι εἰς παρῳδίαν ἐκλογῶν δὲν πρόκειται νὰ μετάσχῃ. Θὰ μετάσχωμεν μόνον εἰς τὰς ἐκλογάς, ἐφ’ ὅσον ἐξασφαλισθῆ τιμία ἐκλογικὴ ἀναμέτρησις, μὲ τίμιον ἐκλογικὸν νόμον, μὲ ἴσους ὅρους ἀνταγωνισμοῦ μὲ τὰ ἄλλα κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ συναγωνισθοῦν εἰς τὸν ἐκλογικὸν στίβον. (Χειροκροτήματα).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Τσάτσος, ἔχει τὸν λόγον.

§64Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος ἀγορητής, ὑπεσχέθη ἀρχόμενος τοῦ λόγου του, νὰ ὁμιλήσῃ ψυχραίμως καὶ ἀντικειμενικῶς, διότι τὸ θέμα ἐπιβάλλει ψυχραιμίαν καὶ ἀντικειμενικότητα. Φαίνεται, ὅμως, ὅτι λόγῳ τῆς παλαιᾶς φιλίας, ἡ ὁποία μὲ συνδέει μαζί του, ἀπεφάσισε νὰ μὴ ὁμιλήσῃ οὔτε ψυχραίμως, οὔτε ἀντικειμενικῶς περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἀλλὰ μὲ ἔλλειψιν ψυχραιμίας καὶ μὲ ἔλλειψιν ἀντικειμενικότητος περὶ ἄλλων κυρίως θεμάτων, παρεμπιπτόντως δὲ ἔθιξε καὶ μερικὰ θέματα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Αὐτὸ ἀποτελεῖ φιλοφροσύνην διὰ νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἐμὲ τὴν πρώτην σειρὰν ὁμιλητοῦ, εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, διότι, ὁμολογουμένως, αὐτὸς δὲν θὰ πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀγορητὴς εἰδικῶς τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Θὰ ἤθελα καὶ ἐγὼ νὰ κάμω τὴν ὑπόσχεσιν εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ὁμιλίας μου, ὅτι θὰ εἶμαι ψύχραιμος καὶ ἀντικειμενικός. Ἀλλὰ φοβοῦμαι, νὰ τὴν κάμω, ἔπειτα ἀπὸ τὴν ὑπόσχεσιν τοῦ κ. Μαύρου. Παρὰ ταῦτα θὰ προσπαθήσω νὰ κάμω μερικὰς θεωρητικὰς τοποθετήσεις. Ὄχι θεωρίας ἕνεκεν ὄχι, ἀλλά, διότι αἱ θεωρητικαὶ αὐταὶ ἀρχαὶ θὰ βοηθήσουν εἰς τὴν διαπίστωσιν τῶν αἰτημάτων τῆς παρούσης στιγμῆς. Καὶ διότι, δι’ αὐτῶν θὰ κατανοήσωμεν καὶ θὰ κατανοήσῃ τὸ Σῶμα τὰς θέσεις τὰς ὁποίας λαμβάνομεν ἡμεῖς ἔναντι αὐτῶν τῶν αἰτημάτων. Δὲν θὰ ὁμιλήσω θεωρητικῶς ἑπομένως ἀπὸ ἐπαγγελματικὴν διαστροφήν, οὔτε διὰ νὰ ἀποφύγω τὰ ζέοντα καὶ ἐπίμαχα ζητήματα, ὅπως εἶχεν εἴπει ὁ ἀξιότιμος κ. εἰσηγητὴς τῆς ΕΚ, ἀλλὰ διότι θέλω νὰ διαφωτίσω κατὰ ἕνα ὡρισμένον τρόπον, χωρὶς προκατάληψιν, τὸ θέμα μου. Κύριοι, ὁ σκοπὸς τῶν γενικῶν ἐκλογῶν εἰς κάθε χώραν καὶ εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, εἶναι ἡ ἀνάδειξις τοῦ φορέως τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας, τοῦ κυρίως φορέως, ἐκείνου ὁ ὁποῖος διὰ τῆς πλειοψηφίας του ἐν τῇ Βουλῇ ἀσκεῖ τὸ νομοθετικὸν ἔργον καὶ εὐθέως ἀσκεῖ ἐπίσης τὸ ἔργον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, δηλαδὴ τὴν Κυβέρνησιν. Σκοπὸς τῶν ἐκλογῶν, ὁ τελικός, εἶναι ἡ ἀνάδειξις τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ σκοπὸς δὲν εἶναι ἡ ἐκλογὴ βουλευτῶν, ὅπως ὑπεστηρίχθη. Αὐτὸ εἶναι ἐνδιάμεσος σκοπός, πέραν τοῦ ὁποίου τελικὸς σκοπὸς εἶναι ἡ ἄσκησις τοῦ λαϊκῆς κυριαρχίας. Σκοπὸς τῶν ἐκλογῶν εἶναι ἡ ἄσκησις τοῦ ὑπάτου αὐτοῦ δικαιώματος ἀπὸ τὸν λαόν, ἡ ἄσκησις τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Αὐτὸ δὲν ἐξαντλεῖται εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν, ἀλλὰ πέραν τούτου κατατείνει εἰς ἐκλογὴν μέσῳ τῶν βουλευτῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τῆς ἐξουσίας. Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐκφράζῃ — εἰς τὰ θέματα αὐτὰ εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι, διότι εἶναι θεωρητικαὶ διαπιστώσεις — ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐκφράζῃ τὰς ἐπικρατούσας παρὰ τῷ λαῷ πολιτικὰς τάσεις. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κάνῃ. Καὶ δεύτερον, πρέπει νὰ εἶναι ἀρκετὰ ἰσχυρά, ὥστε τὰς πολιτικὰς αὐτὰς τάσεις νὰ δύναται νὰ τὰς ὑλοποιήσῃ ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ λαοῦ. Αὐτὸς ὁ σκοπὸς ἐπιτυγχάνεται εἰς δύο φάσεις. Ἡ πρώτη φάσις εἶναι ἡ ἀνάδειξις τῆς Βουλῆς ἀπὸ τὸν λαόν, καὶ ἡ δευτέρα φάσις εἶναι ἡ ἀνάδειξις, ἡ στήριξις, ἂν θέλετε, τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὴν Βουλήν. Θὰ ἐξετάσωμεν τὴν πρώτην φάσιν καὶ κατόπιν τὴν δευτέραν. Διὰ νὰ μεθοδευθῇ τὸ ἔργον τὸ ἐπιτελούμενον εἰς τὴν πρώτην φάσιν, χρειάζεται μία διαδικασία, ἡ ὁποία ἐνσωματοῦται εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Ἔχομεν ποικίλα ἐκλογικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα διαφέρουν, κυρίως, κατὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον κάθε ἐκλογικὸν σύστημα συλλαμβάνει τὴν ἔννοιαν τῆς λαϊκῆς βουλήσεως κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ. Μία λύσις εἶναι: Κάθε κόμμα ψηφίζεται εἰς μίαν ὡρισμένην πολιτικὴν Κοινότητα (διότι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω ἰσχύουν καὶ εἰς τοὺς Δήμους καὶ εἰς τὰς Κοινότητας). Τὸ λαμβάνον τὰς περισσοτέρας ψήφους εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐκφράζει τὴν λαϊκὴν βούλησιν, εἰς τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ παμψηφία νὰ ὑποταχθῇ. Καὶ ἐκφράζει τὸ λαμβάνον τὰς περισσοτέρας ψήφους λαϊκὴν βούλησιν, ἔστω καὶ ἂν δὲν ἔχῃ τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν. Φέρ’ εἰπεῖν, εἰς μίαν Κοινότητα ποὺ ἐκλέγονται 10, καὶ τὸ ἕνα κόμμα παίρνει 40% τῶν ψήφων, τὸ ἄλλο 30 καὶ τὸ ἄλλο 30, τὸ κόμμα ποὺ παίρνει τὸ 40% τῶν ψήφων εἶναι ἐκεῖνο ποὺ ἐκφράζει τὴν λαϊκὴν βούλησιν. Ἄλλη λύσις, δευτέρα: Ἡ δευτέρα λύσις λέγει, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ συλληφθῇ ἡ λαϊκὴ βούλησις κατὰ τὸν τρόπον αὐτόν. Ἀλλὰ θὰ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ ρεύματα καὶ τὰς τάσεις. Πρέπει ὅλαι αὐταὶ αἱ τάσεις νὰ ἐκπροσωπηθοῦν καὶ δὴ ἀναλόγως τῆς δυνάμεώς των. Καὶ τότε εἰς τὴν ἰδίαν αὐτὴν πολιτικὴν Κοινότητα, ἀντὶ νὰ ἐκλέξῃ τοὺς 10 ἐκπροσώπους της διὰ τοῦ 40%, ἐκλέγει 4 τὸ κόμμα ποὺ ἐπῆρε 40 ψήφους, 3 ἐκεῖνο ποὺ ἐπῆρε 30 ψήφους καὶ 3 τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἐπῆρε 30. Ἐδῶ ἐκφράζεται ἡ λαϊκὴ θέλησις ἀπὸ τὴν συνισταμένην τῶν πολιτικῶν τάσεων ἐντὸς τῆς πολιτικῆς Κοινότητος. Ἐπακόλουθον τῶν δύο αὐτῶν λύσεων εἶναι ὅτι διὰ μὲν τῆς πρώτης λύσεως δημιουργεῖται ἰσχυρὰ πλειοψηφία ἐντὸς τῆς Βουλῆς, πλειοψηφία ἱκανὴ νὰ ἐπιβάλῃ ἕνα ἑνιαῖον πρόγραμμα καὶ δὴ κατὰ τρόπον ταχύν, πλειοψηφία, ἡ ὁποία εἶναι κατάλληλον στήριγμα διὰ νὰ ὑπάρχῃ μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία, ἔχουσα ὡρισμένον πρόγραμμα, θὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος τούτου κατὰ τρόπον συστηματικόν. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύνηθες, διότι ὑπάρχουν παρεκκλίσεις καὶ ἐξαιρέσεις σπάνιαι. Τὸ μειονέκτημα τῆς λύσεως αὐτῆς εἶναι ὅτι ἀγνοοῦνται αἱ μειοψηφίαι, ὅτι πολλάκις ἐπικρατεῖ μία δύναμις, ὅπως εἰς τὸ παράδειγμα ποὺ ἀνέφερα, ὅτι τὸ 40% ἐπιβάλλει τὴν θέλησίν του καὶ ἐπὶ τοῦ 60%. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀδυναμία τοῦ πλειοψηφικοῦ. Καὶ τώρα ἐκ τοῦ ἀναλογικοῦ, δημιουργοῦνται Βουλαί, αἱ ὁποῖαι ἀντικατοπτρίζουν πράγματι ὅλας τὰς πολιτικὰς τάσεις ἢ τὰς περισσοτέρας, καὶ κατὰ τοῦτο εἶναι δικαιότερον, ἐὰν θεωρήσωμεν ὅτι εἶναι δικαιότερον νὰ ἐκπροσωποῦνται ὅλαι αἱ τάσεις καὶ ὄχι αἱ ἰσχυρότεραι. Ἔχει καὶ ἕνα προσόν, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς ἐκ τῶν ὑποστηρικτῶν τῆς ἀναλογικῆς ἀνέφερε μέχρι τῆς στιγμῆς καὶ τὸ ὁποῖον ἐγὼ θεωρῶ πολὺ μεγαλύτερον ἀπὸ τὸ προσὸν τῆς δικαιοσύνης, εἶναι ὅτι εἰς τὰς Βουλὰς ἐκ τῆς ἀναλογικῆς εἶναι εὐρύτερος ὁ διάλογος. Καὶ ὁ διάλογος εἶναι ἕνας σημαντικὸς παράγων διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς Δημοκρατίας. Ἀλλά, βεβαίως, εἰς Βουλὰς ἐκλελεγμένας μὲ τὸ σύστημα αὐτό, ἔχομεν κατακερματισμένας δυνάμεις πολιτικάς, αἱ ὁποῖαι διὰ νὰ σχηματίσουν Κυβέρνησιν, πρέπει ἑκάστοτε νὰ συρράπτωνται καὶ ἡ συρραφὴ αὐτὴ περιέχει τὸν κίνδυνον ἑνὸς ἀδοκήτου ξηλώματος.

§65Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Ὄχι πάντοτε.

§66Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Συνήθως αὐτὸ γίνεται. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἡ πλειοψηφία σχηματίζεται ἀπὸ ἑτερόκλητα στοιχεῖα, συνήθως δὲν ἠμπορεῖ νὰ βαδίσῃ καὶ νὰ προχωρήσῃ παρὰ μόνον εἰς τὰ θέματα ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχει σύμπτωσις γνωμῶν. Ἑπομένως, περιορίζεται ἡ δύναμις τῆς βουλήσεώς της εἰς τὰ κοινὰ μόνον σημεῖα. Δι’ αὐτὸ αἱ πλειοψηφίαι αὗται εἶναι ἄτολμοι καὶ ἀκίνητοι. Ἀποφασίζουν ἐπὶ ὡρισμένων θεμάτων. Δὲν ἀποφασίζουν ἐπὶ ὅλων τῶν θεμάτων. Ἀναγκάζονται νὰ παραιτηθοῦν πάσης ἐνεργείας εἰς τὰς περιπτώσεις ὅπου δὲν ὑπάρχει σύμπτωσις τῶν συναπαρτιζόντων κομμάτων. Διότι, κἄθε φορὰ διὰ νὰ ἀποφασίσουν χρειάζεται σύμπτωσις γνωμῶν ἑτεροκλήτων στοιχείων. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία παρουσιάζεται εἰς τὴν πρώτην φάσιν. Περισσοτέρα δικαιοσύνη μὲ τὰ μειονεκτήματα ποὺ σᾶς εἶπον εἰς τὴν ἀναλογικήν, περισσοτέρα δύναμις μὲ τὸ μειονέκτημα ὀλιγωτέρας δικαιοσύνης εἰς τὸ πλειοψηφικόν. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὴν δευτέραν φάσιν. Ἡ Βουλὴ ἐξελέγη. Οἱ βουλευταὶ εἶναι παρόντες καὶ ἔρχεται ἡ ὥρα νὰ ἀσκηθῇ ἡ πολιτικὴ ἐξουσία ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Τί θὰ γίνῃ τότε; Ἐὰν ἔχωμεν μίαν Βουλὴν ἐκλελεγμένην μὲ τὸ πλειοψηφικόν, ἔχομεν μίαν ὁμοιογενῆ, συμπαγῆ πλειοψηφίαν, ἱκανὴν νὰ στηρίξῃ μίαν συμπαγῆ καὶ ἰδεολογικῶς ἑνιαίαν Κυβέρνησιν. Ἐὰν πᾶμε εἰς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, ποῦ βαδίζομεν; Κατὰ κανόνα βαδίζομεν εἰς συμμαχικὰς κυβερνήσεις, ὅπου ἀντιπροσωπεύονται ὅσαι τάσεις ἐξελέγησαν, ἵνα σχηματίσουν αὐτὴν τὴν σύνθετον πλειοψηφίαν. Καὶ ἐρωτῶ: Ἀπὸ τοῦ σημείου αὐτοῦ καὶ πέρα αὐτὸ τὸ μέγα αἴτημα τῆς δικαιοσύνης ποὺ συνυφαίνεται μὲ τὴν ἀναλογικήν, ἐξακολουθεῖ νὰ ἰσχύῃ; Δηλαδή, ἡ συνισταμένη τῶν γνωμῶν ὅλων τῶν τάσεων ποὺ θὰ σχηματίσουν τὴν Κυβέρνησιν, θὰ ἐκπροσωπῆται εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Ὑποστηρίζω, ὅτι συνήθως δὲν ἀνταποκρίνεται μὲ δικαιοσύνην ἡ συγκροτουμένη Κυβέρνησις εἰς τὰς δυνάμεις τῶν τάσεων, αἱ ὁποῖαι ὑποτίθεται ὅτι ἐκπροσωποῦνται ἐκεῖ; Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἀκόμη ἐκπροσωποῦνται ἀριθμητικῶς κατὰ δίκαιον τρόπον ὅλαι αἱ τάσεις εἰς μίαν συμμαχικὴν Κυβέρνησιν, ὑπάρχει κἄποια ἰσορροπία, ἐρωτῶ, ἐν τῇ ἐνασκήσει τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς ὑπάρχει δικαιοσύνη εἰς τὴν ἰσχὺν τῆς γνώμης τῶν διαφόρων τάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐκπροσωποῦνται ἐκεῖ; Ἔχει, δηλαδή, μεγαλυτέρα δικαιώματα ἡ ἰσχυροτέρα τάσις καὶ ὀλιγωτέρα ἡ ἀσθενεστέρα; Ὑπάρχει ἑπομένως καὶ ἐκεῖ ἡ ἀρχὴ τῆς δικαιοσύνης ὑπὲρ τῆς ὁποίας κόπτονται οἱ ὑπέρμαχοι τῆς ἀναλογικῆς; Ἐγὼ λέγω, ὄχι. Εἰς τὰς περιπτώσεις αὐτὰς καὶ κατὰ τὸν σχηματισμὸν καὶ κατὰ τὴν διαχείρισιν τῶν κυριωτέρων ζητημάτων, δὲν κυβερνοῦν αἱ ἰσχυρότεραι τάσεις, ἀλλὰ κυβερνοῦν αἱ ἐκβιάζουσαι μειοψηφίαι. Καταπίπτει, ἑπομένως, εἰς τὴν δευτέραν φάσιν τὸ ἐπιχείρημα περὶ δικαιοσύνης τῆς ἀναλογικῆς. Ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ μία σχετικὴ δικαιοσύνη εἰς τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν βουλευτῶν, ἀλλὰ ὑπάρχει πλήρης ἀδικία εἰς τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν τάσεων εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ὅπως ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας συνάδελφος θεωρῇ μῦθον τὴν δύναμιν τῶν ἐκ τοῦ πλειοψηφικοῦ κυβερνήσεων, θεωρῶ καὶ ἐγὼ μῦθον τὴν δικαιοσύνην τῶν Βουλῶν καὶ τῶν κυβερνήσεων ἐκ τῆς ἀναλογικῆς. Μόνον εἰς τὴν πρώτην φάσιν ὑπάρχει μία σχετικὴ δικαιοσύνη ἐὰν θεωρήσωμεν ὅτι εἶναι δικαιότερον νὰ ἐκπροσωποῦνται ὅλαι αἱ τάσεις καὶ ὄχι ἡ πλειοψηφία. Εἰς τὴν δευτέραν φάσιν ὑπάρχει ἀδικία καὶ ὁδηγούμεθα εἰς πολιτικὴν ἀστάθειαν. Καὶ πρέπει πρὸ παντὸς ἐπειδὴ εἴμεθα αἰχμάλωτοι λέξεων εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ πέσῃ ὁ μῦθος τῆς συνισταμένης τῶν πολιτικῶν τάσεων, ἡ ὁποία δῆθεν θὰ ἐκφράσῃ τὴν βούλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ποία εἶναι ἡ συνισταμένη αὐτή; Ἀσχέτως τοῦ γεγονότος ὅτι κἄθε φορὰ μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα φθάνομεν εἰς ἀποτελμάτωσιν, καὶ σήμερον ἡ ἀποτελμάτωσις εἶναι ἀπαράδεκτος, ἀλλὰ ἐρωτῶ εἶναι δυνατὴ ἡ τοιαύτη ἄσκησις ἐξουσίας; Ἂς πάρωμεν ἕνα παράδειγμα. Ἐὰν κληθῆτε, αὔριον, κύριοι συνάδελφοι, ὡς Κυβέρνησις νὰ ἀποφασίσετε μὲ ποῖον μπλὸκ θὰ πρέπει νὰ συνταχθῶμεν, μὲ τὸ Ν.Α.Τ.Ο., μὲ τοὺς Κινέζους, μὲ τοὺς Ρώσους, μὲ τοὺς οὐδετέρους, πῶς θὰ εὕρετε τὴν συνισταμένην; Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εὕρετε συνισταμένην. Εἰς τὰ μεγάλα ζητήματα ὑπάρχει ἕνα ναὶ ἢ ἕνα ὄχι. Ἡ ὑπόθεσις τῆς συνισταμένης πηγαίνει περίπατον. Ἀλλὰ πηγαίνω εἰς ἄλλα θέματα, ὅπου ἠμπορεῖ πιθανὸν νὰ γίνῃ ἕνας συγκερασμός. Συζητοῦμεν περὶ τοῦ φόρου, ὁ ἕνας ὑποστηρίζει τὸ 11, ὁ ἄλλος τὸ 12 καὶ συμφωνοῦν τελικῶς εἰς τὸ 11½. Ἐκεῖ ἠμπορεῖ ἡ ἰδέα τῆς συνισταμένης νὰ ἔχῃ ἐφαρμογήν. Ἀλλὰ τότε συμβαίνει κἄτι ἄλλο, τὸ ἕνα κόμμα ἔχει μίαν πολιτικὴν ὀρθήν. Τὸ ἄλλο κόμμα ἔχει ἐπίσης μίαν πολιτικὴν ὀρθήν. Τὸ ἀποτέλεσμα ὅμως εἶναι ὅτι δὲν ἐφαρμόζεται ἡ ὀρθὴ πολιτικὴ οὔτε τοῦ ἑνὸς κόμματος, οὔτε τοῦ ἄλλου κόμματος καὶ πηγαίνομεν εἰς μεσοβέζικες λύσεις. Αἱ συμμαχικαὶ κυβερνήσεις ἔχουν στενότητα πολιτικῆς διαχειρίσεως καὶ ἔλλειψιν γενικώτερον πολιτικῆς. Δὲν λύονται, κύριοι, τὰ πολιτικὰ ζητήματα, ὅπως γίνονται τὰ χάρματα τῶν σιγαρέττων μὲ τὸ νὰ πάρωμεν ὀλίγον ἀπὸ τοὺς μὲν καὶ ὀλίγον ἀπὸ τοὺς ἄλλους. Κἄποιος πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν εὐθύνην καὶ τὴν ἀπόφασιν καὶ κάποιος πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ. Ἄλλως, ἀντὶ νὰ ὁδεύωμεν πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων καὶ τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς, καταλήγομεν εἰς ἀλληλοεξουδετέρωσίν των. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα. Βέβαια, θὰ μοῦ εἴπητε, ὅτι κάμνω θεωρίαν, ὅτι εἶμαι φιλόσοφος. Ὅλα αὐτὰ τὰ ἔχω ἀκούσει πολλὰς φοράς. Ἀλλά, αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω, κύριοι, θεωρητικῶς, ἀποτελοῦν λογικὴν ἀναγκαιότητα, αὐτὴν ἀκριβῶς, ποὺ χρειάζεται ἡ χώρα κατὰ τὴν παροῦσαν στιγμήν. Χρειάζεται ἡ Ἑλλὰς σήμερον ὄχι Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ κάμουν ἀπογραφὰς πολιτικῶν δυνάμεων, ἀλλὰ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀντιμετωπίσουν ὅλα ἐκεῖνα τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα καὶ ὁ κ. Μαῦρος ὑπηνίχθη, μεγάλα καὶ κρίσιμα θέματα, τὰ ὁποῖα δὲν λύονται οὔτε μὲ ἀρνήσεις, οὔτε μὲ ὅλο ἐκεῖνο τὸ ἀλισβερίσι, τὸ ὁποῖον γίνεται διὰ νὰ δημιουργηθῇ Κυβέρνησις τριῶν καὶ τεσσάρων κομμάτων. Καὶ δὲν ἔχομεν περιθώρια. Αἱ προθεσμίαι εἶναι στεναί. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν πρέπει νὰ συζητοῦμεν, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ προλαλήσας, τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν νέα ἐκλογικὰ συστήματα. Πρέπει δὲ νὰ θεωρηθῇ ὡς ὀρθοτάτη ἡ ἀπόφασις τῆς ΕΡΕ, ἡ ὁποία ὑπεστήριξεν, ὅτι πρέπει νὰ καθιερώσωμεν ἕνα πάγιον ἐκλογικὸν σύστημα καὶ δὴ τὸ πλειοψηφικὸν μακροπροθέσμως. Εἶπεν, ὁ κ. Μαῦρος, ὅτι ἡ καθιέρωσις τοῦ πλειοψηφικοῦ ἀποτελεῖ ἐκβίασιν κατὰ τοῦ Στέμματος. Διατί; Τὸ Στέμμα δὲν δημιουργεῖ οὔτε ἀποφασίζει ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων. Αὐτὸ εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει διὰ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Εἶπεν, ὁ κ. Μαῦρος, ὅτι τὸ σύστημα εἶναι ἀνεφάρμοστον καὶ ὅτι ὁ Βασιλεὺς δὲν ἠμπορεῖ νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν, εἶναι αἰχμάλωτος ὑπάρχοντος πλειοψηφικοῦ. Τίνος εἶναι αἰχμάλωτος; Τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς πλειοψηφίας, ἡ ὁποία θὰ ἐκλεγῇ ἀπὸ τὰς ἐρχομένας ἐκλογάς, ὄχι τῆς παρούσης. Ἀλλὰ διατὶ ἐφθάσαμεν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον νὰ λέγωμεν, ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη 120 χρόνια εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἀνεφάρμοστον; Οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει νὰ φοβηθῶμεν, ὅτι εἶναι ἀνεφάρμοστον τὸ σύστημα. Ἡμεῖς δὲν τὸ πιστεύομεν καὶ δι’ αὐτὸ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι σκέψις περὶ ἐκβιασμοῦ τοῦ Στέμματος δὲν δύναται νὰ εὐσταθήσῃ. Πέραν τούτου τὸ ἐκλογικὸν σύστημα καὶ αὐτὸ ἔπρεπε νὰ τὸ σκεφθοῦν ὅλοι, ἐμποδίζει τὴν διασπορὰν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων εἰς μίαν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλων καθῆκον ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ εἶναι νὰ μὴ δημιουργήσουν χάριν τοῦ ἔθνους διασπορὰν δυνάμεων. Εἶναι, ὁμολογῶ, βαρεῖα ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐγκατέλειψε τὸ πλειοψηφικὸν καὶ εἶναι καὶ ἀναλόγως βαρεῖα καὶ ἡ ἰδική μας εὐθύνη, ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τοῦτο, ὅτι καὶ ἡμεῖς ἐδέχθημεν διὰ τὰς παρούσας ἐκλογὰς νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸ πλειοψηφικόν. Ἀλλά, ἐφ’ ὅσον ἀνελάβομεν αὐτὴν τὴν βαρεῖαν εὐθύνην, ἔχομεν χρέος εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, κ. συνάδελφοι, νὰ καταστήσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον βλαπτικὴν αὐτὴν τὴν παραχώρησιν. Ἐάν, ἐγκαταλειπομένου τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἔπρεπεν ὄχι ὡς μέλος τῆς ΕΡΕ, ἀλλὰ ὡς ἄτομον, νὰ ὑποστηρίξω μίαν λύσιν, δὲν θὰ ἐπήγαινα εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Θὰ ἐπήγαινα εἰς τὸ σύστημα τῶν συγγενῶν κομμάτων. Τὸ σύστημα τῶν συγγενῶν κομμάτων ἔχει τὸ ἑξῆς χαρακτηριστικόν, ἄριστα προσαρμοζόμενον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν πραγματικότητα. Διαφοραὶ μεταξύ μας ὑπάρχουν πολλαί, ἀλλὰ τὸ βαθὺ χάσμα δὲν ὑπάρχει ἐδῶ, ὑπάρχει ἐκεῖ, εἰς τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν. Εἰς αὐτὰς τὰς διαφορὰς δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνουν μέσαι λύσεις. Εἰς αὐτὰ τὰ θέματα ὑπάρχει ἢ ἕνα ναὶ ἢ ἕνα ὄχι. Καὶ τὸ ναὶ καὶ τὸ ὄχι λύεται προσφόρως μόνον ἀπὸ τὸ πλειοψηφικόν. Θὰ ἔπρεπε, λοιπόν, ὅλοι οἱ ἄλλοι ἀποτελοῦντες μίαν οἰκογένειαν κομμάτων, νὰ λύσωμεν τὰ ζητήματά μας μὲ τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν. Καὶ ἐὰν πλειοψηφίσωμεν, τότε μεταξύ μας θὰ λύσωμεν ὅλας τὰς διαφοράς μας μὲ τὴν ὀρθοδοξοτέραν δυνατὴν ἀναλογικήν. Δὲν ἠμπόρεσα ποτέ μου νὰ ἐννοήσω, διατί ὡρισμένα κόμματα ἀποκρούουν αὐτὴν τὴν λύσιν. Ἡ μόνη λογικὴ ἑρμηνεία, ἐὰν διὰ λόγους σχετιζομένους μὲ τὴν λογικὴν ἔχῃ δημιουργηθῆ αὐτὴ ἡ ἄρνησις, ἡ μόνη λογικὴ ἑρμηνεία εἶναι ὅτι ὑπάρχουν ὡρισμένα κόμματα, τὰ ὁποῖα διὰ τοὺς πολιτικούς των ἑλιγμοὺς ἔχουν ἀνάγκην τῆς παρουσίας τῆς Ἀριστερᾶς ἐντὸς τῆς Αἰθούσης αὐτῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ἐξήγησις διὰ τὴν ὁποίαν ἀπεκρούσθη τὸ σύστημα τῶν συγγενῶν κομμάτων. Καὶ νομίζω, ὅτι ἀκριβῶς αὐτὴ ἡ ἀντίδρασις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀποκαλύπτει τὴν βαθυτέραν αἰτίαν τῆς νοσηρότητος τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς. Ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς ΕΚ ὑπεστήριξεν ὅτι πρέπει νὰ ἰσχύσῃ ἡ ἀναλογικὴ διὰ τὴν παροῦσαν στιγμήν, διὰ τὴν παροῦσαν πολιτικὴν κατάστασιν, ὅπως, εἶπε, καὶ κακῶς θέτομεν ἡμεῖς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐθέσαμεν ὡς τέρμα τῶν ἐπιδιώξεών μας. Σκοπὸς πρῶτος, δὲν εἶναι — λέγει — ἡ ἀνάδειξις Κυβερνήσεως ἰσχυρᾶς καὶ σταθερᾶς διὰ νὰ προχωρήσῃ γοργῶς εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀνασυγκροτήσεως. Σκοπὸς πρῶτος, λέγει ὁ κ. Μητσοτάκης, εἶναι νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν ἀνωμαλίαν δι’ ἑνὸς ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος γενικῆς ἀναγνωρίσεως καὶ δι’ αὐτὸ ζητεῖ ἕνα σύστημα ἐκφράσεως κατὰ τρόπον ἀκριβοδίκαιον τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, ὄχι σύστημα ἐνισχῦον οἱανδήποτε πολιτικὴν δυνατότητα ἢ σύστημα ἐνισχῦον οἱανδήποτε παράταξιν. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, κ. συνάδελφοι, κορυφοῦται καὶ ὀξύνεται ἡ ἀντίθεσίς μας. Ἡμεῖς πρῶτον, καὶ αὐτὸ δεχθῆτε ὡς τὴν ἰδικήν μας θέσιν, χωρὶς νὰ δημιουργήσητε συζήτησιν, δὲν δεχόμεθα, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν ἀνωμαλίᾳ. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῆς ΕΡΕ. Νομίζομεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀνωμαλία, διότι καὶ ἂν ἀκόμη αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγονται καὶ ἡμεῖς ἀποκρούομεν καὶ τὰ ἀποκρούομεν ἀπολύτως, ἦσαν ἀληθῆ, εἶναι τοιαύτη ἡ ὑπεροχὴ τῶν δυνάμεων τῆς ΕΡΕ, ὥστε οἱαδήποτε ἐξέλιξις τῶν ἐκλογῶν, ἡ διαδικασία τῶν ἐκλογῶν, δὲν θὰ μετέβαλεν οὐσιωδῶς τὴν ἰσορροπίαν τῶν πολιτικῶν μας δυνάμεων. Τούτου δοθέντος περὶ ἀνωμαλίας κατὰ τὴν ἰδικήν μας γνώμην, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ λόγος. Ἀλλὰ καὶ διατί δὲν δύναται νὰ ἀναγνωρίσῃ ἡ ΕΚ τὸ ἀποτέλεσμα ἐκλογῆς μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν; Ἐγὼ τοὐλάχιστον φοβοῦμαι, ὅτι ἡ Ε.Κ. διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ἐκτιμῶ καὶ σέβομαι, ἄγεται ἑκοῦσα ἄκουσα εἰς τὸ νὰ ἀρνηθῇ οἱοδήποτε ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἀντίθετον πρὸς τὰς προσδοκίας της καὶ τοὺς ὑπολογισμούς της ἀπὸ ἀπόψεως ἰσορροπίας δυνάμεων. Φοβοῦμαι, ὅτι καὶ ἂν ἀκόμη ἐφαρμοσθῇ τὸ τρίπτυχον καὶ ἂν ἀκόμη ἐφαρμοσθῇ ὁ ἑπτάλογος τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΚ, πάλιν δὲν θὰ εὑρεθῶμεν σύμφωνοι μετὰ τὰς ἐκλογάς, ὡς πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα. Ἡμεῖς ὅμως, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, δὲν δεχόμεθα νὰ δεχθῶμεν ἕνα ὅρον διὰ τὸν ὁποῖον ἐναπόκειται μόνον εἰς ὑμᾶς νὰ θεωρήσητε μετεκλογικῶς ὡς ἐκπληρωθέντα. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐξαρτώμεθα ἀπὸ ἕνα τοιοῦτον ὅρον.

§67Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕνα πρᾶγμα φοβούμεθα: Τὴν ἀτιμίαν φοβούμεθα, τίποτε ἄλλο. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Καὶ ἕνα ζητοῦμεν. Τιμίας ἐκλογάς. Τιμιότητα ζητοῦμεν καὶ τὴν ἀτιμίαν φοβούμεθα.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς, κ. Μπακόπουλε.

§69Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχουν ἐντυπώσεις. Ὁ κ. συνάδελφος μᾶς εἶπεν ὅτι φοβούμεθα τοῦτο ἢ ἐκεῖνο διὰ τὴν ἐκλογήν.

§70Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτον πρᾶγμα.

§71Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Φοβεῖσθε ὅτι φοβούμεθα ἡμεῖς.

§72Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. ....... (Δὲν ἠκούσθη).

§73Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Φοβούμεθα τὴν ἀτιμίαν. Ζητοῦμεν τιμιότητα.

§74Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὁ κ. Μητσοτάκης ἔκαμε καὶ μίαν ἄλλην σκέψιν. Εἶπεν ὅτι δὲν πρέπει κατὰ τὰς παρούσας ἐκλογὰς νὰ πλήξωμεν οἱανδήποτε πολιτικὴν δυνατότητα. Εἶπεν, δηλαδή, ὅτι ἐνῷ ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ ὄχι μόνον δὲν βλάπτει, ἀλλὰ καὶ ὠφελεῖ τὴν ΕΚ, βλάπτει, ἐνδεχομένως ἄλλας πολιτικὰς δυνατότητας. Ἤθελα νὰ ἐξετάσω μαζί σας, κ. συνάδελφοι, ποίας δυνατότητας ἐννοεῖ. Μία δυνατότης, τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν ὅλοι καὶ τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐκτιμῶ ἰδιαιτέρως, εἶναι τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν. Εἶναι καὶ ἄλλαι ἄγνωστοι, τὰς ὁποίας παρακατιών, θὰ ἐξετάσω. Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἰδιαιτέρως τιμῶμεν καὶ τὸν Ἀρχηγὸν καὶ τὰ μέλη τοῦ Προοδευτικοῦ Κόμματος, εἰλικρινῶς λυπούμεθα, διότι πιθανολογεῖται, ὄχι ἀπὸ ἡμᾶς, ὅτι θὰ στερηθῇ τὸ κόμμα αὐτὸ τῆς Βʹ κατανομῆς. Ἀλλὰ δύο τινὰ δύνανται νὰ συμβοῦν. Ἢ ὅτι θὰ εἰσέλθῃ τὸ κόμμα τοῦτο εἰς τὴν Βʹ κατανομήν, ἢ δὲν θὰ εἰσέλθῃ, ὁπότε ἡ διαφορὰ ἐκ τῆς μὴ συμμετοχῆς του, λόγῳ τῆς περιωρισμένης δυνάμεώς του, δὲν θὰ ὑπερβαίνῃ τὰς εἰς τὰ δάκτυλα τῆς μιᾶς χειρὸς δυναμένας νὰ ὑπολογισθοῦν ἕδρας. Πάντως καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ὁ ὁποῖος θὰ ἀπετέλει ἐνδεχομένην ζημίαν, ἐγὼ τοὐλάχιστον, λυποῦμαι ἰδιαιτέρως, διότι τιμῶ καὶ τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν καὶ τὸν Ἀρχηγόν του καὶ δὲν θὰ ἤθελα νὰ ὑποστῇ τὴν μικρὰν αὐτὴν ζημίαν. Εἶναι ὅμως τόσον ἰσχυρὰ τὰ ὑπὲρ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ἐπιχειρήματα, ὥστε δὲν δύναμαι νὰ τὰ παραμερίσω. Ἔρχομαι, ὅμως, εἰς τὰς ἄλλας πολιτικὰς δυνατότητας. Ἐκεῖ ἀρχίζει ἡ διαφωνία μας. Ποίας νέας πολιτικὰς δυνατότητας ἐννοεῖ ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας; Νέας πολιτικὰς τάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου; Ὑπάρχουν ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου μικραὶ ὁμάδες, τῶν ὁποίων τὴν ὕπαρξιν πληροφορούμεθα ἀπὸ τὸν Τύπον. Ἐὰν αὗται ἔπρεπε νὰ ἐκπροσωποῦνται εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἐγὼ ἔχω περὶ αὐτοῦ πολλὰς ἀμφιβολίας. Θεωρῶ, ὅτι θὰ ἦτο σφάλμα ἐὰν αἱ τάσεις αὗται ἐξεπροσωποῦντο. Θὰ ὡδηγούμεθα εἰς μίαν βαβυλωνίαν ἐντὸς τῆς Αἰθούσης ταύτης, καὶ θὰ εἴχομεν ἐξ αὐτοῦ κατάπτωσιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς, ἐὰν ὅλαι αὗται αἱ μικραὶ τάσεις ἐξεπροσωποῦντο ἐδῶ. Ἀλλά, δὲν γνωρίζω ἐὰν ὁ κ. Μητσοτάκης ἢ ἄλλοι τινὲς ὑποστηρίζουν, ὅτι χρειάζεται ἡ ἀναλογική, διὰ τὴν ἐκπροσώπησιν αὐτῶν τῶν νέων δυνατοτήτων εἰς τὴν πολιτικήν μας ζωήν. Ἄλλο εἶναι, κύριοι, ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον πολλοὶ θέλουν τὴν ἀναλογικήν. Θέλουν τὴν ἀναλογικήν, διότι πιστεύουν, ὅτι ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ βοηθεῖ εἰς τὴν διάσπασιν τῶν ὑπαρχουσῶν πολιτικῶν δυνάμεων. Δι’ αὐτὸ τὴν θέλουν, Αὐτὸ εἶναι τὸ μυστικόν. Ἡμεῖς δηλοῦμεν, ὅτι πᾶσα προσπάθεια ἐνδεχομένης διασπάσεως ὁμοιογενῶν πολιτικῶν δυνάμεων, βλάπτει τὸν ὁμαλὸν βίον τῆς χώρας. Βλάπτει τὸν τόπον καὶ ἐξυπηρετεῖ μόνον νοσηρὰς προσωπικὰς φιλοδοξίας. Θεωροῦμεν, ὄχι μόνον ἐσφαλμένην, ἀλλὰ καὶ ἀδύνατον τὴν διάσπασιν αὐτὴν ἀπὸ πλευρᾶς τῆς ΕΡΕ. Ἐὰν ἐπιδιώκουν τινὲς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, μὲ τὴν φιλοδοξίαν νὰ διασπασθῇ ἡ ΕΡΕ, πλανῶνται περὶ τὰ πραγματικὰ περιστατικά. Οὐδέποτε, μέχρι σήμερον, ἡ μερὶς τοῦ λαοῦ ἡ ὁποία ἀκολουθεῖ τὴν ΕΡΕ δὲν εἶχε τόσην θέλησιν ἑνότητος καὶ τόσην συνείδησιν τῆς ἀνάγκης τῆς ἑνότητος. Καὶ ἐφ’ ὅσον εἰς τὸν λαὸν εἶναι ἀρραγὴς ἡ πολιτική μας δύναμις, ρῆγμα εἰς τὴν ἐπιφάνειαν εἶναι ἀδύνατον. Ἑπομένως, οἱ ἐλπίζοντες, ὅτι ἐκεῖ δύναται νὰ ὑπάρξῃ διάσπασις, πλανῶνται. Φοβοῦμαι, ὅμως, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, ὄχι χάριν τῶν Προοδευτικῶν, διὰ τοὺς ὁποίους ἐξέφρασα τὰ αἰσθήματά μου, οὔτε χάριν τρίτων, ἀγνώστων, μικρῶν κομμάτων, οὔτε χάριν τῶν 5 ἑδρῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἐκέρδιζον ἢ θὰ χάσουν ἐκ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἐνδιαφέρονται διὰ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, ἀποβλέπουν εἰς αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶπα. Αὐτὸ εἶναι τὸ μυστικὸν τῆς διαφωνίας. Δὲν ἀρνοῦμαι, κύριοι, ὅτι μέσα εἰς τὴν πολιτικὴν διαμάχην, ὅταν βλάπτωνται τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδιώκῃ ἕνα κόμμα τὴν διάσπασιν τοῦ ἄλλου. Δὲν τὸ ἀποκλείω. Ἀλλὰ ἐκφράζω, ἐν προκειμένῳ, τὴν ἑξῆς ἀπορίαν. Πῶς δὲν βλέπουν ὡρισμένοι βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι αὐτὸ ποὺ εἶναι ἀδύνατον νὰ συμβῇ εἰς τὴν ΕΡΕ, εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ ἀλλοῦ. Ὅτι αὐτὸ ποὺ ἐπετεύχθη μὲ μόχθους τὰ 2, 3 τελευταῖα ἔτη, ἡ δημιουργία δηλαδὴ μιᾶς ἰσχυρᾶς πολιτικῆς δυνάμεως, ὑπάρχει κίνδυνος μὲ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν νὰ ὁδηγηθῇ εἰς ἀποτυχίαν. Ἡ Ἑλλάς, κύριοι, χρειάζεται καὶ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν καὶ ἰσχυρὰν Ἀντιπολίτευσιν. Διότι δὲν δύναται νὰ στηρίζεται ἡ πολιτικὴ ζωή, οὔτε ἐπὶ μίαν στιγμήν, ἐπάνω εἰς ἕνα κονιορτὸν πολιτικῶν ἀδυναμιῶν, ὡς εἶπεν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος. Ἐκεῖ ἔγκειται ἡ κυρία διαφωνία μας διὰ τὴν ἀναλογικὴν καὶ ὄχι εἰς τοὺς ἀριθμούς. Παρὰ ταῦτα, κ. συνάδελφοι, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὸ βαρὺ ἔργον νὰ ἐξαγάγῃ τὴν χώραν ἀπὸ τὴν ἀνωμαλίαν, εἰσηγεῖται τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία ὅτι ἀπὸ ἡμᾶς δὲν ἐγένετο ὅ,τι ἔπρεπε διὰ νὰ ὁδηγηθῶμεν πρὸς ὁμαλὰς πολιτικὰς ἐξελίξεις, ἐστέρξαμεν εἰς τὴν υἱοθέτησιν ἀναλογικοῦ συστήματος διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ἐφ’ ὅσον θὰ κατεβάλετο προσπάθεια νὰ ἀπαμβλυνθοῦν τὰ μειονεκτήματα τῆς ἀναλογικῆς, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δημιουργηθῇ ἡ δυνατότης τοῦ σχηματισμοῦ μιᾶς ἀνέτου πλειοψηφίας ὑπὲρ τοῦ κόμματος, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου θὰ εἶναι ἔκδηλος ἡ προτίμησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ αὐτὸ ἐξασφαλίζεται μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν ἡ ὁποία καὶ τὸ αἴτημα τῆς δικαιοσύνης ἱκανοποιεῖ πλήρως, κατὰ 95% καὶ ἐπιτρέπει εἰς τὸ σχετικῶς πλειοψηφοῦν κόμμα νὰ ἀποκτήσῃ πλειοψηφίαν ἄνετον διὰ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐπιμένομεν εἰς τὰς γνώμας μας περὶ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Εἰς τὸ θέμα τῆς δευτέρας κατανομῆς συμφωνοῦμεν ὅλοι, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ηὐξημένα τὰ ποσοστὰ καὶ ὅτι ὡρισμένα κόμματα, δὲν θὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν βʹ κατανομήν. Ἀλλὰ τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ μποῦν εἰς τὴν βʹ κατανομὴν πρέπει νὰ μὴ κριθοῦν μὲ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Ἐλέχθη, ὅτι ἡ πρόσθετος πριμοδότησις, ἡ ὁποία γίνεται βάσει τοῦ συνόλου τῶν ψήφων εἶναι ἄδικος. Καὶ ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι δὲν εἶναι ἄδικος, ἀλλὰ ἁπλῶς ἀφίσταται τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Θέλομεν νὰ ἐνισχύσωμεν τὸ ἰσχυρότερον κόμμα. Καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ νόημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Δὲν ὑφίσταται, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Μητσοτάκης, καταπλεονέκτησις, ἀλλὰ ἁπλῶς εἶναι ἕνα σύστημα συνεπὲς διὰ τὴν στήριξιν ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως. Μόνον τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον προτιμᾷ ὁ λαὸς θὰ πριμοδοτηθῇ. Αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσία. Τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον θὰ προτιμήσῃ ὁ λαός, πρέπει νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ πριμοδοτηθῇ, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀποκτήσῃ μίαν ἄνετον πλειοψηφίαν. Δὲν ὑφίσταται ἀδικία, οὔτε καταστρατήγησις τῆς σειρᾶς τῆς δυνάμεως τῶν κομμάτων ἔναντι τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αὐτός, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον τίθεται ὀρθῶς ὡς κριτήριον τῆς βʹ κατανομῆς τὸ σύνολον τῶν ψήφων.

§75Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Ἡ σκέψις σας αὐτὴ ἦτο ἡ δικαιολογία τῆς ἀνόδου τοῦ Μουσολίνι εἰς τὴν ἀρχὴν τὸ 1924. Ὅταν ὁ Μουσολίνι εἰσηγεῖτο εἰς τὴν Ἰταλικὴν Βουλὴν τὸν ἐκλογικὸν νόμον τοῦ Ἀτσέρμο εἶπεν, ὅτι τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο πρῶτον καὶ θὰ ἐλάμβανε 30% θὰ ἔπαιρνε τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν εἰς τὴν Βουλήν. Ἂν θέλετε ἐξελίξεις ὡς τῆς Ἰταλίας, νὰ προχωρήσετε εἰς τὰς σκέψεις σας. Ἀφήσατε τὰς δικαιολογίας περὶ δικαιοσύνης, περὶ πολιτικῆς συνεπείας ἢ σκοπιμότητος.

§76Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἦτο περιττὴ αὐτὴ ἡ διακοπὴ τοῦ κ. συναδέλφου. Τοιαῦτα θέματα οὔτε ὑπῆρχον, οὔτε ὑπάρχουν. Δεδομένου ὅτι εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ βʹ κατανομὴ καλύπτει μόνον τὰ 10% τοῦ συνόλου τῶν βουλευτῶν καὶ ἀφορᾷ κατανομὴν 5–7 ἑδρῶν.

§77Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε, τὰ πιστεύετε; Ἀφίστανται τῆς σοβαρότητος.

§78Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἀφήσατέ με, παρακαλῶ, νὰ συνεχίσω, ἔστω καὶ ἂν κατὰ τὴν ἄποψίν σας, δὲν λέγω σοβαρά.

§79Ι. ΖΙΓΔΗΣ. 12–92 εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑδρῶν ποὺ ἠμποροῦν νὰ μείνουν διὰ τὴν βʹ κατανομήν. Ἀντιλαμβάνεσθε ποίαν σημασίαν ἔχει τὸ θέμα καὶ πῶς, ἐφαρμοζομένου τοῦ συστήματος αὐτοῦ, ὁδηγούμεθα κατ’ εὐθεῖαν εἰς φασιστικὰς λύσεις.

§80Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι βοηθοῦν νὰ ὁδεύσωμεν εἰς φασιστικὰς ἐξελίξεις, εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν βοηθοῦν εἰς τὴν δημιουργίαν ἰσχυρῶν πολιτικῶν δυνάμεων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Θὰ ἤθελον νὰ εἴπω καὶ ὀλίγα τινὰ περὶ τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, μολονότι τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ συζητηθῇ εὐρέως, ὅταν κατατεθῇ σχετικὴ τροπολογία τῶν συναδέλφων. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω σήμερον, ἐν σχέσει μὲ τὸ 1962, ὁ ἀριθμὸς τῶν στρατιωτικῶν ποὺ θὰ ψηφίσῃ, θὰ εἶναι τὸ ἥμισυ τοῦ ἀριθμοῦ ποὺ ἐψήφισαν κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς. Ἑπομένως τὸ θέμα εἶναι μόνον θέμα ἀρχῆς. Καὶ ἔτσι τὸ ἐννοεῖ καὶ ἡ Ἕνωσις Κέντρου. Ἄλλο, ὅμως, εἶναι τὸ θέμα τῆς ἀρχῆς καὶ ἄλλο τὸ θέμα τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀρχῆς. Ἰσχυρίζονται, οἱ κ.κ. συνάδελφοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ καλῶς ἡ ἀρχὴ τῆς στρατιωτικῆς ψήφου. Αὐτὸ θὰ τὸ συζητήσωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν ὅλοι μας νὰ ὑποστηρίξωμεν ὅτι πᾶς πολίτης ὄχι μόνον πρέπει νὰ ψηφίζῃ, ἀλλὰ νὰ τύχῃ πάσης συνδρομῆς ἀπὸ τὴν Πολιτείαν διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ψηφίσῃ. Καὶ οἱ ναυτιλλόμενοι καὶ οἱοιδήποτε ἄλλοι πολῖται, οἱ ὁποῖοι ἐξ εἰδικῶν λόγων ἠμποροῦν νὰ ψηφίσουν, πρέπει νὰ τύχουν συνδρομῆς διὰ νὰ ψηφίσουν. Ἐκεῖ ποὺ εἶναι ἀδύνατος ἡ ἄσκησις τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ δὲν δυνάμεθα τίποτε νὰ πράξωμεν. Ἀλλὰ ἐκεῖ ὅπου εἶναι δυνατόν, πρέπει νὰ ληφθοῦν ὅλα τὰ ἀναγκαῖα μέτρα καὶ νὰ παρασχεθῇ πᾶσα δυνατότης πρὸς ἄσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος. Εἶπεν ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς ΕΚ, ὅτι εἰς τὸν νόμον τοῦ 1962 προσετέθη μία νέα πονηρία, εἰς τὰ ὑφιστάμενα περὶ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ, ὅτι καθίσταται ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ ἀθέατος. Διατὶ αὐτὸ εἶναι πονηρία; Ἐδῶ μᾶς λέγουν ὅτι ἀσκεῖται βία ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ ὅτι οἱ στρατιῶται ψηφίζουν ἐναντίον τῆς θελήσεώς των. Ἐὰν ἡ ψῆφος εἶναι ἀθέατος, ποίαν βίαν πλέον θὰ ὑφίσταται ὁ στρατός; Τὸ ἀθέατον εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀπόψεως, ὅτι πρέπει νὰ ψηφίζῃ ὁ στρατός. Ἀφ’ ἧς καθίσταται ἀθέατος ἡ ψῆφος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐλεγχθῇ οὔτε ἀπὸ σᾶς, ἀλλὰ οὔτε ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικούς. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν εἶναι ἐὰν πρέπει νὰ δοθῇ δικαίωμα σταυροῦ εἰς τὰς ψήφους τῶν στρατιωτῶν. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα συζητήσεως. Αἱ θέσεις τὰς ὁποίας διετύπωσεν ἡ Ἡγεσία τῆς ΕΡΕ καὶ ἐπανέλαβον ἐγὼ ἀπόψε, πρέπει νὰ γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν εἶναι θέσεις διαπραγματευτικαί, εἶναι θέσεις οὐσίας καὶ ἀποτελοῦν τὸ ἐλάχιστον ὅριον πέραν τοῦ ὁποίου δὲν ἔχομεν τὴν δυνατότητα νὰ ὑποχωρήσωμεν, ἐφ’ ὅσον θέλομεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν μίαν Κυβέρνησιν μὲ ἄνετον πλειοψηφίαν, ἱκανὴν νὰ ἐκπληρώσῃ ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας τὸν προορισμόν της. Ἡμεῖς πιστεύομεν, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ ἰσχυρότερον κόμμα εἶναι ἡ ΕΡΕ καὶ πιστεύομεν ὅτι ἡμεῖς θὰ ἐπωφεληθῶμεν τῶν πλεονεκτημάτων τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐπίσης πιστεύετε ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶσθε τὸ ἰσχυρότερον κόμμα, ἀσφαλῶς, θὰ πρέπει νὰ πιστεύετε ὅτι θὰ ἐπωφεληθῆτε σεῖς τῶν πλεονεκτημάτων. Μετὰ 8ετῆ διακυβέρνησιν τῆς χώρας δὲν θὰ ὑπάρξῃ οὔτε πικρία, οὔτε φθόνος εἰς κανενὸς τὴν ψυχὴν ἐξ ἡμῶν, ἐὰν κἄποιο ἄλλο κόμμα ἀναλάβῃ τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας. Ἀρκεῖ νὰ τὸ θελήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἀλλὰ νὰ τὸ προτιμήσῃ ὁ λαός. Θὰ ἦτο ἄλλωστε αὐτὸ φυσικόν. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον εἶναι ἀφύσικον, εἶναι κἄτι ἄλλο. Ἀφύσικον εἶναι ἄν, ἐλλείψει μιᾶς σαφοῦς πλειοψηφίας λόγῳ αὐτῆς τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, μετεκλογικῶς ἀρχίσει ἡ διελκυστίνδα μεταξὺ τῶν μεγάλων κομμάτων, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ παρενέβαινον εἴτε μικρότερα κόμματα ὡς διαιτηταὶ ἢ καὶ ἄλλοι παράγοντες. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀφύσικον καὶ ἀπαράδεκτον, εἶναι ἂν ἡ ἔλλειψις ἑνὸς κόμματος σαφῶς πλειοψηφοῦντος ἐδημιούργει ἀτέρμονας συζητήσεις καὶ κατὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ τὴν λῆψιν τῶν Κυβερνητικῶν ἀποφάσεων, ἐδημιούργει συνεχεῖς ἀναβολὰς καὶ τότε ἐπενέβαινον ξέναι πρὸς τὸν πολιτικὸν κόσμον δυνάμεις, ἵνα ἐπηρεάσουν τὴν πορείαν τῶν κομμάτων. Εἶναι ἀπαράδεκτον ἡμεῖς μὲ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ ψηφίσωμεν νὰ ἑτοιμάζωμεν καὶ νὰ βοηθῶμεν αὐτὰς τὰς ἐνδεχομένας ἐκτροπάς. Ἐν ὀνόματι τῆς Δημοκρατίας, ὑποστηρίζετε τὴν ἀναλογικήν, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι. Ἔ, λοιπόν, ἐν ὀνόματι τῆς Δημοκρατίας, ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν ἀκριβῶς τὸ πλειοψηφικὸν καὶ εἴμαστε πιὸ κοντὰ εἰς τὴν σύγχρονον πραγματικότητα αὐτῆς τῆς στιγμῆς. Ἐν ὀνόματι τῆς Δημοκρατίας, ὑποστηρίζομεν κατ’ ἐσχάτην παραχώρησιν μίαν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει ἰσχυρὰν πολιτικὴν δύναμιν καὶ ἀποτρέπει τὴν διασποράν. Ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, ἂν ἀντὶ νὰ χανώμεθα εἰς συνθήματα, τὰ ὁποῖα ἐμάθαμεν νὰ λέγωμεν τόσον καιρόν, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα αἰσθάνομαι κἄπως ξεπερασμένα αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἂν ἐβλέπαμεν τὰ θέματα τοῦ παρόντος, ἂν ἀπὸ τὸ πολὺ νὰ βλέπωμεν τὰ δένδρα, δὲν ἐχάναμεν τὴν θέσιν τοῦ δάσους, τὴν ἐποπτείαν τοῦ συνόλου, τότε δὲν θὰ ὡμιλούσαμεν ἐδῶ ἐπὶ ὥρας καὶ ἡμέρας διὰ καταπλεονέκτησιν τοῦ ἰσχυροτέρου κόμματος, οὔτε καὶ διὰ νόμου νόθευσιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως, οὔτε καὶ διὰ ἀπογραφὰς τῶν πολιτικῶν δυνάμεων, ἀλλὰ θὰ ἐκάναμεν κἄτι ἄλλο, θὰ ἐφροντίζαμεν νὰ ψηφίσωμεν γρήγορα τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ θὰ ἐφροντίζαμε νὰ πᾶμε γρήγορα εἰς τὰς ἐκλογάς, θὰ ἐφροντίζαμεν, ὑπερνικῶντες πολλὰς ἔριδας, νὰ συνειδητοποιήσωμεν, ὅτι ἂν καὶ ὑπάρχουν πολλὰ θέματα, τὰ ὁποῖα μᾶς χωρίζουν, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑπάρχει κἄτι σπουδαῖο ποὺ μᾶς συνδέει, τὸ σπουδαῖον καὶ κυριώτερον, ὅτι θέλομεν ὅλοι νὰ δοθῇ μία ὁμαλὴ ὀρθόδοξος δημοκρατικὴ λύσις καὶ νὰ ἀποτραποῦν τραγελαφικαὶ λύσεις, ἐπικίνδυνοι διὰ τὸ πολίτευμα. (Χειροκροτήματα). (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Μίχας).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Τούμπας, ἔχει τὸν λόγον.

§82Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τὸν προλαλήσαντα συνάδελφον καὶ διακεκριμένον λογοτέχνην καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι τὸν συγχαίρω διὰ τὴν θαυμασίαν θεωρητικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος. Δὲν ἀμφέβαλον, ὅτι ἦτο ἱκανὸς νὰ χειρισθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν ἄριστον τρόπον τὸ θέμα, μὲ τὴν μόνην διαφοράν, ὅτι ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τοῦ ἐξέφυγεν ἡ οὐσία τῆς Ἑλληνικῆς πραγματικότητος, τῆς σημερινῆς. Εἶναι μία ἀρίστη θεωρητικὴ ἀνάπτυξις τῶν ἐκλογικῶν ζητημάτων, μία ἀρίστη ἀνάπτυξις φιλοσοφίας ἐκλογικῆς, ἡ ὁποία, ὅμως, ἀφίσταται βασικῶς τῆς Ἑλληνικῆς πραγματικότητος. Ἔχω ἕνα πλεονέκτημα, ἀνερχόμενος σήμερον εἰς τὸ Βῆμα, ὅτι πρὸ ἐμοῦ ἐκ μέρους τοῦ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ἀνῆλθον δύο διακεκριμένοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἀνέπτυξαν διὰ μακρῶν καὶ ἐμπεριστατωμένως τὰς κυριωτέρας ἀπόψεις, τὰς ὁποίας βασίμως παρουσιάζει ἡ Ἕνωσις Κέντρου εἰς τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον καὶ ἑπομένως, δὲν θὰ ἔχω νὰ κάμω ἐπαναλήψεις πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἤδη ἐλέχθησαν, ἀλλὰ θὰ χωρήσω εὐθέως εἰς τὸ νὰ εἴπω τὰς ἀπόψεις μου ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα θεωρῶ ὅτι ἀκόμη δὲν ἔχουν τύχει τοῦ δέοντος χειρισμοῦ. Κύριοι, ἔρχεται σήμερον ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας πρὸς ψήφισιν ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Διὰ ποῖον λόγον ἔρχεται αὐτὸ τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον; Διότι ἡ πολιτεία τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον εἶχε τὴν πλειοψηφίαν ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1961 ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐνεργηθοῦν ἐκλογαὶ μὲ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐψήφισε κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Καὶ διὰ ποῖον λόγον συνέβη αὐτό; Διὰ ποῖον λόγον ἀπεδείχθη αὐτὴ ἡ ἀδυναμία νὰ ὑπάρξῃ τὸ σύστημα αὐτό; Εἶμαι ὑποχρεωμένος μὲ δύο λέξεις νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ πλειοψηφία, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν δὲν ἦτο πραγματικὴ πλειοψηφία, δὲν ἦτο ἡ ἔκφρασις τῆς πραγματικῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνετέλεσεν ὥστε, ἐνῷ ἐπανειλημμένως ἠκούομεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ καὶ ἀπὸ τοὺς θώκους ἐκείνους ἀγορητὰς τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ Ὑπουργοὺς τῆς Ε.Ρ.Ε. λέγοντας, ὅτι θὰ ἐξαντλήσουν τὴν τετραετίαν, ἐν τούτοις ἔπεσαν κατὰ τρόπον οἰκτρὸν πολὺ πρὶν περάσῃ τὸ ἥμισυ τῆς τετραετίας αὐτῆς. Καὶ ἐρχόμεθα σήμερον, ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς πραγματικότητος νὰ ψηφίσωμεν νέον ἐκλογικὸν νόμον. Τί πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας ὅταν ἐρχώμεθα νὰ ψηφίσωμεν νέον ἐκλογικὸν νόμον; Νομίζω, ὅτι τὸ κυριώτερον εἶναι αὐτὴν τὴν στιγμήν, τί συμφέρει αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὸν τόπον καὶ τί λείπει σήμερον ἀπὸ τὸν τόπον, διὰ νὰ τὸ συμπληρώσωμεν. Αἱ θεωρίαι εἶναι καλαὶ κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ συζήτησιν τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, ἀλλὰ πρέπει δυστυχῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ μὴ φεύγωμεν ποτὲ ἀπὸ τὴν πραγματικότητα καὶ ἀπὸ τὴν οὐσίαν. Ποία εἶναι ἡ οὐσία; Ὁ τόπος διέρχεται μίαν μεγίστην πολιτικὴν ἀνωμαλίαν καὶ λυποῦμαι νὰ τὸ εἴπω, δὲν θέλω νὰ εἶμαι Κασσάνδρα, φοβοῦμαι, ὅτι ἐὰν δὲν προσέξωμεν σήμερον, κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, φοβοῦμαι, ὅτι μία ἐκλογικὴ ἀνωμαλία θὰ ἐξελιχθῇ εἰς τόνον πάρα πολὺ ἐπικίνδυνον διὰ τὴν ὑπόστασιν τοῦ καθεστῶτος τοῦ τόπου. Καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι, κατὰ πλειοψηφίαν ἀπαρτίζομεν τὸ Σῶμα αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἔχωμεν ζήσει τὰς πρὸ τριακονταετίας τραγικὰς διὰ τὸ Ἔθνος περιστάσεις, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ριψοκινδυνεύσωμεν, διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν κομματικὰ ὠφέλη, νὰ ριψοκινδυνεύσωμεν νὰ ὠθήσωμεν τὸν τόπον εἰς μίαν παρομοίαν περιπέτειαν. Θὰ εἶναι ἓν ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ πρόκειται νὰ μᾶς τὸ συγχωρήσουν αἱ μέλλουσαι γενεαὶ καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νομίζω, ὅτι μετὰ προσοχῆς θὰ πρέπει νὰ ἀνατάμωμεν τὴν σημερινὴν πραγματικότητα, ὥστε νὰ προσδιορίσωμεν καὶ νὰ εὕρωμεν ποῖον εἶναι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον συμφέρει σήμερον καὶ τὸν τόπον. Κύριοι, κατὰ τὴν γνώμην μου, κατὰ τὴν κρίσιν παντὸς τιμίως σκεπτομένου ἀνθρώπου, πρέπει ὁ ἐκλογικὸς νόμος νὰ κυριαρχῆται ἀπὸ δύο βασικὰς ἀρχάς. Πρῶτον, νὰ μὴ ὑπάρχῃ περίπτωσις ἕνα Κόμμα, οἱονδήποτε Κόμμα νὰ ἐπωφελῆται ψήφων, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἰς ἄλλα Κόμματα, δηλαδή, νὰ ὑπάρχῃ αὐτὸ τὸ ὁποῖον οἱ προηγούμενοι ρήτορες τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ὠνόμασαν καταπλεονέκτησιν ἑνὸς Κόμματος εἰς βάρος ἄλλου. Καὶ δεύτερον νὰ εἶναι ἐξησφαλισμένον, ὅτι θὰ ὑπάρχῃ πλήρης δυνατότης νὰ ἐκφρασθῇ ἀπολύτως ἐλευθέρως ἡ θέλησις τῶν ψηφοφόρων κατὰ τὰς ἐκλογάς. Αἱ δύο αὐταὶ βασικαὶ ἀρχαὶ θὰ πρέπει νὰ πρυτανεύσουν εἰς τὰς σκέψεις μας κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Καὶ ἂς ἴδωμεν τώρα ποῦ μᾶς ὁδηγοῦν αἱ δύο αὐταὶ βασικαὶ ἀρχαί. Ποῖον εἶναι, κ. βουλευταί, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον ἀποκλείει τὴν καταπλεονέκτησιν ἑνὸς κόμματος εἰς βάρος ἄλλου; Ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ἡ ἁπλῆ ἀναλογική. Ἐλέχθη, ὅτι μὲ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, διατρέχομεν τὸν κίνδυνον τῆς ἀκυβερνησίας τοῦ τόπου, διότι ἡ Κυβέρνησις κατὰ γενικὸν κανόνα θὰ σχηματισθῇ ἀπὸ περισσότερα τοῦ ἑνὸς κόμματα. Καὶ ὅμως, κ. βουλευταί, ἔχομεν παραδείγματα εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ποὺ μὲ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς εἴχομεν Κυβερνήσεις ἰσχυράς, ἐνῷ μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἴχομεν Κυβερνήσεις συνεργαζομένων κομμάτων. Συνεπῶς τίποτε τὸ ἀπόλυτον δὲν ὑπάρχει ὥστε νὰ ἀποκλείσωμεν ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο σύστημα. Κατ’ ἀνάγκην λοιπὸν θὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐξασφαλίζει ἡ ἁπλῆ ἀναλογική. Καὶ εἶναι τὰ πλεονεκτήματα αὐτὰ πολλά. Περὶ τούτων ὡμίλησαν οἱ λαβόντες πρὸ ἐμοῦ τὸν λόγον. Ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ προσθέσω καὶ ἓν ἀκόμη ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον θεωρῶ βασικώτερον τῶν ἄλλων. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν κ. βουλευταί ὅπως ὅλοι γνωρίζομεν τὸ Κράτος δὲν ἵσταται εἰς τὸ ὕψος του. Εἶναι ἀνάγκη τὸ Κράτος νὰ ἀπαλλαγῇ τοῦ κόμματος, νὰ κρατικοποιηθῇ. Κι’ αὐτὸ θὰ τὸ ἐπιτύχωμεν ἐὰν ματαιώσωμεν ὄχι μόνον τὴν δυνατότητα, ἀλλὰ καὶ τὴν σκοπιμότητα τῆς ἀσκήσεως βίας ἢ νοθείας κατὰ τὰς ἐκλογάς. Μὲ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, οἱ ἐπιθυμοῦντες ἐκ τῶν κρατικῶν ὀργάνων νὰ δράσουν ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος, δὲν θὰ τολμήσουν νὰ τὸ ἐπιχειρήσουν, διότι θὰ γνωρίζουν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι τὸ κόμμα τῆς προτιμήσεώς των δὲν θὰ ἐξέλθῃ τόσον ἰσχυρόν, ὥστε νὰ καλύψῃ μετεκλογικῶς τὰς παρανομίας των. Ὁ φόβος των αὐτὸς κατὰ τὴν γνώμην μου, θὰ τοὺς ἀποτρέψῃ τοῦ νὰ μεροληπτήσουν καὶ νὰ ἀσκήσουν βίαν ἢ νοθείαν ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος. Κατὰ τὴν παροῦσαν στιγμὴν πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ τόπου εἶναι νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὰς διαφόρους παρακρατικὰς ὀργανώσεις νὰ ἐπέμβουν καὶ νὰ κάμουν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔγινε τὸ 1961, θὰ ἀποθαρρύνῃ τοὺς τραμπούκους καὶ τοὺς κοτζαμάνηδες, οἱ ὁποῖοι ἐφήρμοσαν τὸ σατανικὸν σχέδιον τῆς ΕΡΕ, ἀπὸ νέαν δρᾶσιν. Ὅταν ὡμίλησεν ὁ κ. Τσάτσος, εἶπεν ὅτι ἡμεῖς ἐπιμένομεν εἰς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν ἐλπίζοντες ὅτι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ διάσπασις εἰς τὴν ΕΡΕ. Δὲν ἀντέχω εἰς τὸν πειρασμὸν νὰ τονίσω ὅτι ἐπὶ τόσον χρόνον δὲν ἠκούαμεν ἀπὸ τοὺς ἀντιπάλους μας τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ πιπιλίζουν τὴν καραμέλλαν τῆς διασπάσεως τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Συνεχῶς ἠκούαμεν· διεσπάσθημεν, θὰ διασπασθῶμεν, ἔχομεν διασπασθῆ. Διὰ πρώτην φορὰν ἀπόψε, στέλεχος τῆς ΕΡΕ ὡμίλησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ διασπάσεως τῆς ΕΡΕ. Καλὴ ἀρχή. Κύριοι συνάδελφοι, πέραν αὐτῶν θὰ ἤθελα νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ περὶ τῶν περιπτώσεων τῆς ψήφου τῶν λεγομένων εἰδικῶν κατηγοριῶν καὶ συγκεκριμένως ἐννοῶ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ. Κατ’ ἐμὲ πρέπει πρῶτον νὰ γίνῃ μία διασάφησις. Δὲν πρόκειται περὶ ψήφου στρατοῦ. Πρόκειται περὶ τῆς ψήφου τῶν κληρωτῶν. Ἡ Ἕνωσις Κέντρου ἔχει δώσει δείγματα καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ὅτι δὲν ἀντιτίθεται εἰς τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ ἀντιτίθεται εἰς τὴν ψῆφον τῶν κληρωτῶν. Κύριοι συνάδελφοι, ὅταν ὁμιλῶ περὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ὁμιλῶ μὲ πλῆρες αἴσθημα εὐθύνης. Καὶ ὅταν ὁμιλῶ περὶ Στρατοῦ, ὁμιλῶ μὲ διπλοῦν αἴσθημα εὐθύνης, διότι ὑπῆρξα καὶ ἐγὼ ἐπὶ 40 ἔτη ἀξιωματικός. Καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ διέπωμαι πάντοτε ἀπὸ εἰδικὸν ἐνδιαφέρον καὶ στοργὴν πρὸς τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις. Τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ἔχει συνδέσει πάρα πολὺ στενῶς τὸ ὄνομά του μὲ τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις. Κύριοι, δὲν γεννᾶται ζήτημα· σεβόμεθα καὶ τιμῶμεν ἀπολύτως τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις τῆς χώρας. Ἀνήκομεν εἰς ἓν κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐπανειλημμένως εἰς τὸ παρελθὸν ἐνέπνευσε καὶ ἔδωσε πνοὴν εἰς τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις τῆς χώρας. Τὰς παρέλαβεν ἀπὸ περιπτώσεις ποὺ ἦσαν εἰς τρομερὰ χαμηλὸν σημεῖον, βεβαρημένες ἀπὸ ἧττες, τοὺς ἐνεφύσησε πνοὴν καὶ τὰς ἔφθασεν εἰς σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα καὶ ἡ πλέον τολμηρὰ φαντασία τῶν Ἑλλήνων τῆς προηγουμένης γενεᾶς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διανοηθῇ. Ἕνα κόμμα, λοιπόν, πλῆρες ἀπὸ αἴσθημα εὐθύνης διὰ πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐκτιμᾷ ἀπολύτως καὶ νὰ θέτῃ εἰς πολὺ ὑψηλὸν βάθρον τὴν ἔννοιαν τοῦ ὑπηρετοῦντος εἰς οἱανδήποτε ἔνοπλον δύναμιν. Καὶ ὅταν ἕνα κόμμα ἔχῃ τὴν τιμὴν νὰ ἔχῃ συνδεθῆ μὲ ἱστορικὰς σελίδας καὶ ἐθνικὰς τοιαύτας μὲ τὸν στρατόν, ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι ἔχει πλῆρες αἴσθημα εὐθύνης διὰ πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις. Καὶ αὐτὴν τὴν στιγμήν, μὲ τὸ αἴσθημα αὐτῆς τῆς εὐθύνης ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, λέγω ὅτι θὰ εἶναι ἔγκλημα ἐὰν σήμερον, τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1961, ἐπιμείνωμεν πάλιν εἰς τὴν ψῆφον τῶν κληρωτῶν. Θὰ εἶναι ἔγκλημα καὶ ἀπευθύνομαι πρὸς τοὺς ὑπηρεσιακοὺς Ὑπουργούς. Ἀξιότιμε κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀντιλαμβάνεσθε τὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας ἔχετε ἀπέναντι τοῦ τόπου; Ἤλπιζα ὅτι ἡ πρώτη πρᾶξις εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἐπροβαίνατε ὅταν ἐφέρατε πρὸς συζήτησιν τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, θὰ ἦτο νὰ διαγράψητε τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ, τὴν ἑπομένην ἰδίως, ἐπαναλαμβάνω, ἀποτελεσμάτων τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1961. Κύριοι Ὑπουργοί, ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι ἡ διάβασίς σας ἀπὸ ἐδῶ δὲν εἶναι μία διάβασις ἁπλῶς καὶ μόνον διὰ νὰ καλύψῃ κατὰ ἕνα χρονικὸν διάστημα τὴν ἀπουσίαν τῶν πολιτικῶν κομμάτων ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ἔχει ἁπλῶς ἡ διάβασίς σας τὴν ἔννοιαν νὰ ἦσθε διεκπεραιωταὶ τῆς κρατικῆς μηχανῆς. Ἔχετε οὐσιαστικὰς εὐθύνας καὶ συνδέετε τὸ ὄνομά σας, ὅλοι ὅσοι ἀπαρτίζετε σήμερον τὴν Κυβέρνησιν, τὸ συνδέετε, μὲ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν. Καὶ θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω: Τί θὰ εἴπητε ἂν τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν τῆς 3ης Νοεμβρίου παρουσιασθῇ τὸ ἴδιον ἀποτέλεσμα εἰς τὰς ἐνόπλους δυνάμεις μὲ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1961; Ποία θὰ εἶναι ἡ θέσις σας κύριοι, ὡς ἀτόμων πλέον, καὶ μὲ ποῖον βλέμμα θὰ ἠμπορέσητε νὰ ἀτενίσητε ὅλην τὴν κοινωνίαν καὶ οἱονδήποτε Ἕλληνα; Πῶς ἀναλαμβάνετε εἰς τοὺς ὤμους σας αὐτὴν τὴν εὐθύνην, ὅταν ἔχωμεν σήμερον κομματικῶς ἐμποτισμένον δυστυχῶς τὸν κρατικὸν μηχανισμόν, αὐτὸν ὁ ὁποῖος ἔφερε τὴν βίαν καὶ νοθείαν τῆς 29ης Νοεμβρίου 1961; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου). Ὀφείλετε νὰ ἀντιληφθῆτε, κύριοι, καὶ ἀπευθύνομαι πρὸς ὑμᾶς μὲ ἀπόλυτον ἐκτίμησιν καὶ μὲ πλήρη αἰσιοδοξίαν, διότι γνωρίζω τοὺς περισσοτέρους ἀπὸ ὑμᾶς προσωπικῶς, ἀλλὰ καὶ ὅσους δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίζω προσωπικῶς, γνωρίζω ἐξ ἀκοῆς διὰ τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ἔχετε προσφέρει εἰς τὸν τόπον καὶ τὰς λαμπρὰς θέσεις ἃς ἔχετε ἐπαξίως καταλάβει εἰς τὴν κοινωνίαν, ὀφείλετε νὰ ἀντιληφθῆτε, ὅτι δὲν σᾶς ἐπιτρέπετε νὰ ριψοκινδυνεύσητε τὸ παραμικρὸν καὶ διὰ τὴν ὑπόληψίν σας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ μέλλον τοῦ τόπου αὐτοῦ. Κύριοι, καγχάζομεν καὶ θεωροῦμεν τοὺς ἑαυτούς μας εὐτυχεῖς, ὅταν ἀκούωμεν τὰ ἐκλογικὰ ἀποτελέσματα χωρῶν τοῦ παραπετάσματος. Ἀτυχῶς, ἀπὸ τοῦ 1961 δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὸν ρόλον τοῦ τρίτου τοῦ μακαρίου παρατηρητοῦ. Διότι τὸ ὑπέστημεν καὶ εἰς τὸν τόπον μας καὶ διότι παρουσιάσθη ἀποτέλεσμα ἐκλογικὸν ὁλοκληρωτικοῦ κράτους. Ποῦ πᾶμε ἑπομένως, ἐφ’ ὅσον ἀκόμη δὲν εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι ἔχει ἀποσκορακισθῆ αὐτὸ τὸ μικρόβιον εἰς τὸν τόπον μας; Ποῦ πᾶμε ὅταν νομοθετοῦμεν τὴν ψῆφον τῶν κληρωτῶν; Ἡ ψῆφος τῶν κληρωτῶν, κύριοι, ἀντίκειται, κατὰ τὴν γνώμην μου, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ διὰ πολλοὺς λόγους, διὰ λόγους ἐθνικούς, διὰ λόγους Συνταγματικοὺς— δύναμαι νὰ εἴπω, ἂν καὶ δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητός μου, διότι δὲν εἶμαι συνταγματολόγος— διὰ λόγους ἠθικούς, διὰ λόγους ἱστορικοὺς καὶ διὰ λόγους πολιτικούς. Καὶ θὰ ἀναπτύξω διατί. Ἐθνικοὶ λόγοι ἐπιβάλλουν μετὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1961 νὰ παραμείνῃ μακρὰν τῆς πολιτικῆς ὁ στρατός. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνῃ μακράν, ἐὰν ψηφίσῃ τώρα, διότι ποῖος μὲ ἐξασφαλίζει ἐμέ, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ ὁ πειρασμὸς εἰς οἱονδήποτε Λοχαγὸν ἢ Ταγματάρχην νὰ ὁρίσῃ αὐτὸς ὅπως θελήσῃ τὴν σειρὰν ἐπιτυχίας τῶν βουλευτῶν; Καὶ ἐδῶ ἔρχομαι εἰς ἕνα σημεῖον, τὸ ὁποῖον ναὶ μὲν ἡμᾶς μᾶς τραυματίζει ὡς κόμμα, ὑμᾶς, ὅμως, κ. συνάδελφοι, τῆς σημερινῆς πλειοψηφίας σᾶς τραυματίζει ὡς ἄτομα. Διότι δὲν ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ ἐκλογικὴ ἐπιτυχία ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ὑμῶν νὰ ἐναπόκειται εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ τελευταίου τυχόντος λοχαγοῦ ἢ ταγματάρχου, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἀρέσῃ ὁ αʹ ἢ βʹ βουλευτὴς καὶ ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιβάλλῃ ἐμμέσως εἰς τοὺς ὑπ’ αὐτὸν νὰ ψηφίσουν τὸν αʹ ἐξ ὑμῶν καὶ νὰ μὴ σταυρώσουν τὸν βʹ. Μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1961, συνάδελφοι ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς πλειοψηφίας μοῦ ἐξωμολογήθησαν, ὅτι ὑπέστησαν πράγματι καὶ οἱ ἴδιοι βίαν καὶ νοθείαν εἰς τὰς περιφερείας των ἐκ τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ.

§83Ν. ΦΑΡΜΑΚΗΣ. Κύριε Ναύαρχε, εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογὰς δὲν ὑπῆρχον σταυροὶ προτιμήσεως εἰς τὰ στρατιωτικὰ ψηφοδέλτια πρῶτον καὶ δεύτερον ἐὰν ἐννοῆτε ὅτι ἠσκήθη βία ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοποθετήσεως ὡρισμένων ἀξιωματικῶν, ἤθελα νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς, ἐπειδὴ ἀνεφέρθητε εἰς τοὺς βουλευτὰς τῆς πλειοψηφίας, ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν ἐμπιστοσύνην ὅτι καὶ ὁ τελευταῖος λοχαγὸς καὶ ὁ τελευταῖος Ταγματάρχης δὲν ἀναμιγνύονται εἰς τὴν πολιτικήν. Σεῖς εἶσθε ποὺ φοβεῖσθε αὐτά. Μὴ ἐπικαλῆσθε τὸν ἰδικόν μας φόβον διότι δὲν ἔχομεν τοιοῦτον φόβον.

§84Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Κύριε συνάδελφε, βεβαίως γνωρίζω, ὅτι δὲν ὑπῆρχον σταυροὶ προτιμήσεως τότε εἰς τὰ στρατιωτικὰ τμήματα. Ἀλλὰ ὑπῆρχεν τότε ἡ ἐπιβολὴ εἰς τοὺς στρατιώτας καὶ ὄχι μόνον εἰς τοὺς στρατιώτας ἀλλὰ καὶ μέσῳ τῶν στρατιωτῶν εἰς τοὺς πολίτας πρὸς δημιουργίαν ρεύματος ὑπὲρ τοῦ αʹ ἢ βʹ ὑποψηφίου. Γνωρίζετε δὲ κάλλιστα ὅτι μέσα εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν ὑπάρχουν καὶ βουλευταί, διὰ τοὺς ὁποίους λέγετε, ὅτι ἔχουν ἐπιτύχει τὴν σειρὰν τῆς ἐπιτυχίας των χάρις εἰς τὴν ἐνεργὸν δρᾶσιν τῆς ΚΥΠ καὶ ἄλλων ὀργανώσεων. Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς: Θὰ ἤμην εὐτυχὴς νὰ συμμερισθῶ τὴν αἰσιοδοξίαν τὴν ὁποίαν ἔχετε κ. συνάδελφε, ὅσον ἀφορᾷ τὴν μὴ ἐπιβολὴν οἱουδήποτε ἀξιωματικοῦ εἰς τοὺς στρατιώτας του νὰ ψηφίσουν ὅπως ὁ ἴδιος θέλει. Θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἐὰν εἶχον τὴν ἰδικήν σας αἰσιοδοξίαν. Ἀτυχῶς τὸ τερατῶδες ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1961 δὲν μοῦ ἐπιτρέπει νὰ ἔχω αὐτὴν τὴν αἰσιοδοξίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησις. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἤθελα νὰ εἴπω, ὅτι ὑπάρχουν καὶ συνταγματικοὶ λόγοι, διότι εἰς τὴν οὐσίαν δὲν θέλω νὰ μπῶ εἰς τὰ οἰκόπεδα τῶν συνταγματολόγων ἀλλὰ κρίνων μὲ τὴν ἁπλῆν λογικήν, βλέπω, ὅτι ἡ εἰδικὴ μεταχείρησις τῶν κληρωτῶν ἀντίκειται εἰς τὰς ἴσας προνομίας ποὺ προβλέπει τὸ Σύνταγμα δι’ ὅλους τοὺς Ἕλληνας. Εἶναι θέμα τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ συζητήσουν οἱ ἐξ ἡμῶν συνταγματολόγοι. Εἶναι ὅμως καὶ ἠθικοὶ λόγοι, καὶ λόγοι ἠθικοὶ εἶναι καὶ πρὸς τὰ ἄνω καὶ πρὸς τὰ κάτω. Δηλαδή, ὅπως αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑπῆρξεν ἕνας διάλογος συζητήσεως μεταξὺ τοῦ κ. Φαρμάκη καὶ ἐμοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιρροὴν τῶν ἀξιωματικῶν πρὸς τοὺς ὑφισταμένους των, τοῦτο δεικνύει, ὅτι ὑφίσταται ἓν ἠθικὸν ζήτημα. Καὶ ὑπάρχει ἠθικὸν ζήτημα ὅταν συζητῆται ἐνταῦθα. Ὑπάρχει καὶ τὸ ἀντίστροφον τῶν ὑφισταμένων, οἱ ὁποῖοι ὑφίστανται τὴν πίεσιν τῶν προϊσταμένων. Ἀποτελεῖ ἀφόρητον ἠθικὸν ἐκβιασμόν. Εἶναι καὶ ἱστορικοὶ λόγοι. Καὶ εἶναι ἱστορικοὶ λόγοι, διότι ὅπως ἀνεφέρθη ὁ κ. Τσάτσος εἰς τὸ πλειοψηφικὸν καὶ εἶπεν ὅτι ἀπὸ ἑκατονταετίας ἴσχυεν τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, οὕτω θὰ ἀναδράμω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ θὰ εἴπω, ὅτι ἐπὶ 100 καὶ πλέον ἔτη δὲν ἐψήφιζεν ὁ στρατός. Ὑπάρχουν ὅμως καὶ πολιτικοὶ λόγοι. Ἔχομεν ἀνάγκην ἀδιαβλήτων ἐκλογῶν, διότι δὲν ἀντέχει πλέον ὁ τόπος. Εἶναι ἀπόλυτος πολιτικὴ ἀνάγκη, τὸ ἀπαιτεῖ αὐτὸ τοῦτο τὸ συμφέρον τῆς χώρας, εἶναι λέγω, ἐθνικὴ ἀνάγκη, διότι δὲν ἐπιδέχεται ὁ τόπος νέαν διαμφισβήτησιν. Καὶ ἀτυχῶς ἀπὸ τοῦδε ἀπεργαζόμεθα πλευρὰς διαβολῆς τῶν ἐκλογῶν, τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος. Διότι ἔχω λόγους νὰ πιστεύω καὶ ἔχω καὶ παράδειγμα, ὅτι ἀντιμετωπίζεται νομίμως τὸ θέμα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ. Χαίρω, διότι κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου παρίσταται ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις κατὰ τὴν προηγουμένην ὁμιλίαν τοῦ συναδέλφου κ. Μαύρου ἀπουσίαζεν ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ δὲν ἤκουσεν τὰ ὅσα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος. Καὶ τοῦτο, διότι θὰ προβῶ εἰς ἐπανάληψιν τῶν ὅσων εἶπεν ὁ κ. Μαῦρος καὶ τοῦτο διότι θεωρῶ τὸ θέμα κρίσιμον. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἰς περιοδείαν του πρόσφατον εἰς στρατιωτικὰς μονάδας, ἀνεφέρθη εἰς τὸ θέμα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ καὶ εἶπεν, ὅτι εἶναι δικαίωμα τοῦ στρατοῦ νὰ ψηφίζῃ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης διέπραξεν ἀτόπημα συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου διὰ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, νὰ ἐκφρασθῇ, διότι τοῦτο σημαίνει πολιτικολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἰς τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις. Πρᾶγμα ἀπαράδεκτον.

§85Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Λυποῦμαι, διότι δὲν ἤμην παρών, διότι εἶχον μίαν λίαν σοβαρὰν ὑπόθεσιν, διὰ νὰ ἀκούσω τὸν ἀξιότιμον ρήτορα τῆς μειοψηφίας ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ καὶ ὁμολογῶ δὲν εἶμαι ἐνήμερος τοῦ τί ἀκριβῶς ἐλέχθη. Τὰ συνάγω ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἴπατε ὑμεῖς πρὸ ὀλίγου καὶ σᾶς ὁμολογῶ τὴν ἀμηχανίαν μου νὰ ἐννοήσω ποῦ εὑρίσκεται τὸ παράπτωμα. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἶναι ἐλεύθερος ὅπως οἱοσδήποτε ἄλλος Ἕλλην, νὰ ἔχῃ τὴν προσωπικήν του γνώμην ἐπὶ οἱουδήποτε θέματος. Συμπίπτουν ἄλλωστε αἱ γνῶμαι αὐτοῦ μὲ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀπεδέχθη τὴν ἄποψιν, ὅτι ὁ στρατὸς δὲν πρέπει νὰ ψηφίζῃ. Ὁ κυριώτερος λόγος ἀπὸ ἀπόψεως τύπου εἶναι, ὅτι τοῦτο προσκρούει ἀναμφισβητήτως εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος περὶ ἰσονομίας. Αὐτὴν τὴν ἄποψιν δικαίαν ἢ ἄδικον ἔχετε πάντα λόγον νὰ τὴν ἀποκρούσετε, ἄποψιν τὴν ὁποίαν ἀσπάζεται ἡ Κυβέρνησις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, οὐδὲν παράπτωμα διέπραξε. Διεκήρυξε κἄτι εἰς τὸ ὁποῖον εἰλικρινῶς πιστεύει. Θὰ ἔχω τὴν εὐκαιρίαν νὰ σᾶς ἀναπτύξω, διατὶ φρονοῦμεν, ὅτι ὁ στρατὸς πρέπει νὰ ψηφίζῃ καὶ διατὶ φρονοῦμεν ὅτι τῷ ὄντι πρέπει νὰ καταβληθῇ πᾶσα προσπάθεια καὶ διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις εἶναι πρόθυμος νὰ δεχθῇ πᾶσαν εἰσήγησιν, ὅπως μὴ ὑφίσταται ἐν τῷ στρατεύματι καμμιὰ ἀνωμαλία, ἀφορῶσα τὴν ἐλευθέραν ἐκδήλωσιν τῆς βουλήσεως τῶν στρατευμένων πολιτῶν. Νομίζω, ἑπομένως, ὅτι κἄποια παρανόησις ἔχει παρεισφρύσει, ὥστε νὰ ὁμιλῆτε περὶ παραπτώματος καὶ ἐλπίζω αἱ ἐξηγήσεις μου νὰ σᾶς ἱκανοποιήσουν.

§86Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Ἀξιότιμε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, λυποῦμαι, ἀλλὰ δὲν θὰ μὲ εὕρητε σύμφωνον, διὰ δύο λόγους, μάλιστα. Καὶ διότι ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἦτο ὁμιλία πολιτική, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ Κυβέρνησις, ἡ παροῦσα, δὲν εἶναι πολιτικὴ Κυβέρνησις. Εἶναι ὑπηρεσιακή, ἄρα πλέον προσεκτική. Καὶ νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως νὰ πηγαίνῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἰς τὰς διαφόρους στρατιωτικὰς μονάδας νὰ πολιτικολογῇ. Διότι σήμερον ἀπὸ ὑπηρεσιακὸν Ὑπουργὸν γίνεται πολιτικολογία.

§87Δ. ΚΑΡΑΤΖΕΝΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ποῦ τὴν βρίσκετε τὴν πολιτικολογίαν, ὡς τὴν ἐχαρακτηρίσατε, ἐὰν ἕνας Ὑπουργὸς ἐκφράζῃ τὰς ἀπόψεις του;

§88Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ὑπηρέτησα ἐπὶ μακρὸν εἰς τὸ Ναυτικὸν καὶ κατὰ τὴν ἀτυχῆ περίοδον τοῦ διχασμοῦ ποὺ παρέσυρεν πάντας καὶ ὅμως οὐδέποτε ἐνθυμοῦμαι Ὑπουργὸν ὅστις νὰ ἦλθεν καὶ νὰ ὡμίλησεν μέσα εἰς τὰ πλοῖα ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, κακίζων, ἐπὶ πλέον οὕτω τὰ πολιτικὰ κόμματα ἅτινα ἀντιτίθενται.

§89Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπειδὴ ἔλαβε τὸν λόγον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἀπουσίαζεν προηγουμένως ὅταν ἦλθε τὸ θέμα καὶ εἶχον καὶ ἐγὼ ὁμιλήσει, ἐπιθυμῶ νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι εἶπον. Ὑπάρχουν δύο εὐθῦναι τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Δικαιοῦται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην της διὰ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ, ὅπως καὶ ἡμεῖς. Δὲν εἶναι εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ἡ μομφὴ τὴν ὁποίαν διετυπώσαμεν. Δὲν δικαιοῦται ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἐνώπιον τοῦ στρατοῦ νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὸ θέμα. Δὲν δικαιοῦται. Ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, δύναται. Διότι ὁμιλῶν ἐνώπιον τοῦ στρατοῦ, ποίαν ἔννοιαν δίδει εἰς τοὺς λόγους του; Δίδει τὴν ἔννοιαν, ὅτι πρῶτον καλεῖ τὸν στρατὸν νὰ ἔχῃ γνώμην ἐπὶ θέματος, τὸ ὁποῖον εἶναι θέμα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Καὶ δεύτερον καταλογίζει ἐνώπιον τῆς συνειδήσεως τοῦ στρατοῦ εὐθύνας εἰς ἐκεῖνα τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα δὲν συμμερίζονται τὴν ἀρχήν, ὅτι ἀποτελεῖ δικαίωμα τῶν κληρωτῶν νὰ ψηφίζουν. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ἔκαμε ὄχι πολιτικήν, ἀλλὰ κομματικὴν ὁμιλίαν. Εἰσάγατε τὸν κομματισμὸν εἰς τὸ στράτευμα. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ βαρυτάτη μομφὴ τὴν ὁποίαν ἀπεδώσαμεν καὶ τὴν ἐπαναλαμβάνομεν.

§90Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Νομίζω, ὅτι τῷ ὄντι πρόκειται περὶ παρερμηνείας καὶ παρεξηγήσεως, ἡ ὁποία δίδει λαβὴν εἰς μίαν γενίκευσιν ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀξία τοῦ θέματος. Ὑπουργὸς κατὰ τὴν διάρκειαν περιοδείας του εἰς τὰς βορείους ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος, ἠρωτήθη, ὅπως συμβαίνῃ εἰς ὅλους ἡμᾶς ἀπὸ παρόντας δημοσιογράφους, πολίτας καὶ ἐνδεχομένως καὶ ἀξιωματικοὺς εἰς ἰδιωτικὴν καθαρῶς συγκέντρωσιν καὶ φυσικὸν ἦτο εἰς τοιαύτην συγκέντρωσιν νὰ ἀναπτύξῃ ἐλευθέρως τὰς ἀπόψεις του. Ἐὰν αὐτὸ εἶναι τὸ παράπτωμα καὶ ἐὰν αὐτὸ ὀνομάζετε πολιτικολογίαν καὶ παραπλάνησιν καὶ διαφθορὰν τοῦ στρατεύματος, ὁμολογῶ, ὅτι παρ’ ὅλην τὴν σημασίαν ἣν ἀποδίδω εἰς τὰ λεγόμενα ἀπὸ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ., δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τὴν παρακολουθήσω. Καὶ θὰ ἤθελα νὰ τὸν παρακαλέσω ἐν ὀνόματι ἀκριβῶς τοῦ μέτρου τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ὅλας τὰς συζητήσεις τῶν Σωμάτων καὶ ἰδίως τοῦ ὑψίστου τῶν πολιτικῶν Σωμάτων τῆς χώρας, τῆς Βουλῆς, νὰ θελήσῃ νὰ περιορίσῃ τὰς παρατηρήσεις του εἰς τὸ μέτρον εἰς τὸ ὁποῖον πράγματι ἀνήκουν.

§91Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἀναγνωρίζω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὸ δικαίωμα, ὅταν ἐλέγχεται ὁ Ὑπουργός του διὰ βαρείας εὐθύνας νὰ ἀντιστρέφῃ τὸ θέμα καὶ νὰ συνιστᾷ εἰς ἡμᾶς μέτρον. Οὐδαμόθεν ἀντλεῖτε τὸ δικαίωμα νὰ συνιστᾶτε μέτρον εἰς ἡμᾶς ὡς νὰ τὸ παρεβιάσαμεν. Ὅ,τι προσδιορίσαμεν, εἶναι ἀκριβές. Προσεπάθησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἁπλοϊκεύσῃ τὸ θέμα. Ὄχι ἐνώπιον δημοσιογράφων καὶ πολιτῶν, ἀλλὰ ἐνώπιον τοῦ στρατοῦ, ἐνώπιον συντεταγμένων μονάδων τοῦ στρατοῦ ὡμίλησεν. Ἀλλὰ ἐπιχειρεῖ ὑπεκφυγὴν μὲ τὴν ἁπλοΐκευσιν. Δὲν τὸ δεχόμεθα. Ἐὰν ἔκαμνε δηλώσεις εἰς δημοσιογράφους, εἰς πολίτας θὰ ἠδύνατο, θὰ ἐδικαιοῦτο. Οὐδεὶς τὸ θέτει ὑπὸ ἀμφισβήτησιν, ἀλλὰ ἐνώπιον τοῦ στρατοῦ δὲν τὸ δύναται. Δὲν δύνασθε νὰ μετατοπίσετε τὸ θέμα καὶ δὲν δύνασθε μεταθέτοντες τὸ θέμα, νὰ καταλογίσετε εἰς ἡμᾶς ἀπώλειαν μέτρου. Δὲν τὸ δύνασθε, διότι μεταβάλλεσθε εἰς τιμητήν. Ὅταν εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι ἀπόλυτος. Μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἴχομεν παλαιὰν συνεργασίαν εἰς κρισίμους ὥρας. Τὸν τιμῶμεν ὡς ἐθνικὴν προσωπικότητα. Ἀλλὰ σήμερον κρίνομεν μίαν συγκεκριμένην ἐνέργειαν. Καὶ ἡ ἐνέργεια αὐτή, εἶναι ὄχι μόνον καθ’ ἑαυτὴν ἀξία μορφῆς, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης καὶ συμβολική. Ἀποκαλύπτει τὴν νοοτροπίαν τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία εὐλόγως πλέον ἐμπνέει βαθείας ἀνησυχίας. Ἀναμφισβήτητος ἑπομένως εἶναι ἡ εὐθύνη τὴν ὁποίαν καταλογίζομεν καὶ ὀφείλει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὄχι μόνον νὰ ἀποσύρῃ τὸν ἔλεγχον τῆς ἐλλείψεως μέτρου, τὸν ὁποῖον ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀσκήσῃ, ἀλλὰ νὰ ἀναμετρήσῃ τὸ βάρος τῶν ἰδίων του εὐθυνῶν.

§92Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Λυποῦμαι, διότι καὶ εἰς αὐτὸ δὲν δύναμαι νὰ παρακολουθήσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Νομίζω, ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἀδιαφόρως τοῦ ποία εἶναι ἡ προέλευσις ἑνὸς ἑκάστου καὶ ποία ἡ προϊστορία του, νομίζω, ὅτι συζητουμένων μεγάλων ἐθνικῶν θεμάτων, δικαιούμεθα νὰ ἐκφράζωμεν τὰς γνώμας μας. Ἐπὶ τοῦ πόθεν ἑπομένως, ἀντλῶ τὸ δικαίωμα τῶν κρίσεων ἐπὶ τῶν συζητήσεων, νομίζω, ὅτι δίδει τὴν ἀπάντησιν ἡ παρουσία μου εἰς τὰ Ὑπουργικὰ ἑδώλια.

§93Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νομίζω, ὅτι ὑπάρχει παρανόησις. Ἡ παρατήρησίς μου δὲν εἶχε κανένα νόημα ὑπαινιγμοῦ. Ἀπεδώσατε ἄλλην ἔννοιαν εἰς τοὺς λόγους μου. Ἐγὼ εἶπον, ἐκ τῶν περιστατικῶν πόθεν ἀντλεῖ τὸ δικαίωμα.

§94Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Χαίρω διὰ τὴν διευκρίνισιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει παραμένει, ὅτι δὲν μοῦ ἀναγνωρίζετε τὸ δικαίωμα νὰ ἀναφέρω, ὅτι ὑπερέβητε τὸ μέτρον, ὅπως ἐγὼ τὸ ἀντιλαμβάνομαι. Ἠθελήσατε νὰ ἀποδώσητε εἰς ἕνα ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον ἔχει συμβῆ κατ’ ἐπανάληψιν καὶ συμβαίνει ἀτυχῶς εἰς τὸν βίον ὅλων τῶν δημοσίων ἀνδρῶν συχνότατα, ἠθελήσατε νὰ ἀποδώσητε εἰς αὐτὸ καιρίαν καὶ ἀποφασιστικὴν σημασίαν καὶ νὰ ὁμιλήσητε περὶ πολιτικολογίας ἐντὸς τοῦ στρατεύματος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τοῦ ὁποίου δικαιότατα ἠθελήσατε νὰ ἐξάρετε καὶ τὸ ἦθος καὶ τὴν παράδοσιν τὴν οἰκογενειακὴν καὶ πολιτικὴν καὶ τὴν σεμνότητα καὶ σοβαρότητα, εἶναι ἀσφαλῶς ἐνήμερος καὶ εἰς τοῦτο νομίζω, ὅτι οὐδενὸς τὴν διδασκαλίαν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ διὰ νὰ τὸν ἐνημερώσῃ ἐπὶ τοῦ πόσον ζημία γίνεται διὰ τῆς πολιτικολογίας ἐντὸς τοῦ στρατεύματος. Ἑπομένως, εἶμαι βέβαιος καὶ εἰς τὴν βεβαίωσιν ταύτην δύναμαι ν’ ἀποδώσω τὴν μεγαλυτέραν σημασίαν, ὅτι οὐδὲ πόρρωθεν ὑπῆρχεν ἐν τῇ διανοίᾳ του νὰ πολιτικολογήσῃ. Ἐὰν διερχόμενος ἀπὸ μίαν συγκέντρωσιν, ἢ ἀνερχόμενος εἰς ἕνα τραῖνο, ὁ ἐρωτηθεὶς ἐξέφρασε μίαν ἄποψιν, ἡ ὁποία εἶναι πίστις του, νομίζω, ὅτι ἀποτελεῖ δικαίωμά του καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ μέτρου τῶν στοιχειωδῶν εὐθυνῶν ἔναντι ἀντιπάλου, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου νὰ ἀναθεωρήσῃ αὐτὴν τὴν βαρείαν μομφήν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωσα, τὸ θέμα δὲν θὰ πρέπει ν’ ἀπασχολήσῃ περισσότερον τὴν Βουλήν. Ἔχομεν καὶ ἄλλα θέματα πολὺ σοβαρώτερα.

§95Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὴν ἐκτίμησιν τῆς σοβαρότητος δύναται ἕκαστος ἐξ ἡμῶν μὲ τὰ ἰδικά του μέτρα νὰ τὴν κρίνῃ. Μία ἦτο ἡ δικαίωσις καὶ ἀπαλλαγὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἐὰν ἐβεβαίωνεν, ὅτι ἐνώπιον τοῦ στρατεύματος δὲν προέβη εἰς τοιαύτας δηλώσεις. Μόνον μία τοιαύτη δήλωσις θὰ ἐτερμάτιζε τὸ θέμα. Ἡ ἁπλοΐκευσις, ὅτι ἀνερχόμενος, ἢ κατερχόμενος τοῦ τραίνου, ἔκαμεν αὐτὰς τὰς δηλώσεις, ἔκαμε μίαν ὑπεκφυγὴ καὶ μετάθεσιν τοῦ θέματος. Ἐὰν ἡ δήλωσις ἐγένετο ἐνώπιον τοῦ στρατοῦ, ἡ εὐθύνη παραμένει βαρυτάτη. Ἐὰν δὲν ἐγένετο ἐλλείπουν τὰ πραγματικὰ περιστατικά, τὰ ὁποῖα ἐδημοσιεύθησαν, καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίξαμε τὸν ἔλεγχόν μας. Δι’ αὐτὸ ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν Ἐθνικῆς Ἀμύνης νὰ δηλώσῃ ἐὰν ἡ δήλωσίς του ἔγινεν ἐνώπιον τοῦ στρατεύματος.

§96Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Περὶ αὐτοῦ ἀκριβῶς πρόκειται. Δὲν ἔγιναν ὑπὸ τὴν μορφὴν τὴν ὁποίαν λέγετε, ἀλλὰ ἔγιναν ὑπὸ τὴν μορφήν, τὴν ὁποίαν λέγω ἐγὼ καὶ αὐτὸ ἐπιβάλλει τὸν περιορισμὸν τοῦ θέματος εἰς τὸ μέτρον περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησα.

§97Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μὲ λυπεῖ τὸ γεγονός, ὅτι ἐνῷ παρίσταται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης δὲν λαμβάνει τὸν λόγον διὰ νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ τὶ συνέβη. Διὰ τῆς σιωπῆς του μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ πιστεύωμεν, ὅτι κἄτι ἔγινε. Καὶ ἐγὼ βεβαίως γνωρίζω καὶ ἐκτιμῶ τὴν ἐθνικὴν δρᾶσιν τοῦ κ. Δραγούμη, λυποῦμαι ὅμως, διότι ὑπέπεσεν εἰς τὸ ὀλίσθημα νὰ πολιτικολογήσῃ ἐν τῷ στρατεύματι.

§98Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΙΣ. Νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἐὰν ὡμίλησεν εἰς συντεταγμένον στράτευμα.

§99Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Ἡ σιωπὴ εἶναι κατάφασις. Κύριοι συνάδελφοι, εἶπον προηγουμένως, ὅτι ἔχω συγκεκριμένον παράδειγμα, τὸ ὁποῖον μοῦ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ δυσπιστήσω κατὰ πόσον αἱ μέλλουσαι ἐκλογαὶ θὰ διεξαχθοῦν τιμίως καὶ ἄνευ ἐκβιασμῶν, οἱ ὁποῖοι νὰ ἀλλοιώσουν τὸ φρόνημα τῶν Ἑλλήνων ψηφοφόρων. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ παράδειγμα. Εἰς τὸν Βασιλικὸν Ναύσταθμον ὑπηρετοῦν ἰδιωτικοὶ ὑπάλληλοι ἐπὶ συμβάσει καὶ ἡμερομίσθιοι ἐργατοτεχνῖται. Ἐπληροφορήθην, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου Ναυτικοῦ δι’ ἐκδοθείσης ἐγκυκλίου του ἐκάλεσε τοὺς ἡμερομισθίους ἐργατοτεχνίτας τοὺς ὑπηρετοῦντας εἰς τὸν Ναύσταθμον, νὰ παραδώσουν τὰ ἐκλογικὰ βιβλιάριά των προκειμένου νὰ ἐγγραφοῦν εἰς καταστάσεις μὲ ἃς καὶ θὰ ψηφίσουν. Οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὸν Βασιλικὸν Ναύσταθμον ἡμερομίσθιοι ἐργατοτεχνῖται εἶναι κάτοικοι τῆς περιοχῆς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καὶ γενικῶς τῆς περιοχῆς τέως Διοικήσεως Πρωτευούσης. Ἡ ἔκδοσις τῆς ἐγκυκλίου τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου Ναυτικοῦ, διὰ τὴν παράδοσιν τῶν ἐκλογικῶν βιβλιαρίων τῶν ἐργατοτεχνιτῶν, μοῦ ἐπροξένησεν ἐντύπωσιν καὶ διὰ τοῦτο ὑπέβαλον ἐρώτησιν διὰ νὰ πληροφορηθῶ διὰ ποῖον λόγον ἐξεδόθη ἡ ἐγκύκλιος αὐτὴ καὶ ἂν παρερμηνεύωνται ὡρισμέναι διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Μετ’ ἐκπλήξεως ὅμως ἀνέγνωσα τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἰς τὴν ὁποίαν ἀπάντησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔλεγεν, ὅτι τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον Ναυτικοῦ ἐνήργησε καλῶς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς παρεῖδεν τὴν οὐσίαν, διότι ἐγὼ οὐδέποτε ἐσκέφθην, ὅτι τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον Ναυτικοῦ θὰ ἐνήργει μόνον του. Οὔτε, ἄλλωστε, μοῦ ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ἔχω τοιαύτην καχυποψίαν ὅταν γνωρίζω, ὅτι τὸ Β.Ν. εἶναι ἕνα ὅπλον, τὸ ὁποῖον πάντοτε ἐτίμησε ὑψηλὰ τὸ ὄνομά του καὶ τὰς παραδόσεις του καὶ οὐδέποτε θὰ ἔφθανεν εἰς ἕνα τοιοῦτον σημεῖον. Καὶ μὲ κατάπληξίν μου εἶδα τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης νὰ ξεφεύγῃ ἀπὸ τὴν οὐσίαν τοῦ θέματος καὶ νὰ μοῦ ἀναφέρῃ εἰς τὴν ἀπάντησίν του τὴν ρουτίναν καὶ τὴν διαδικασίαν, ὅτι τὸ ΓΕΝ ἦτο ἐν τάξει. Ἐγὼ δὲν σᾶς εἶπα, ὅτι δὲν εἶναι ἐν τάξει τὸ ΓΕΝ, ἀλλὰ σᾶς εἶπα διὰ τὴν πρᾶξιν καὶ τὴν πρᾶξιν παρείδατε καὶ ἐδικαιολογήσατε τὸ ΓΕΝ. Τὸ ΓΕΝ, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἔβγαλε μόνον του τὴν διαταγήν, τὴν ἔβγαλε βάσει ὡρισμένων ἐγκυκλίων, σεῖς δέ, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, παρείδατε τὴν οὐσίαν ἐστάθητε εἰς τὸν τύπον καὶ ἐδέχθητε, ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱ ἡμερομίσθιοι τοῦ Ναυστάθμου, 2.500 ἄνθρωποι, νὰ παραδώσουν τὰ βιβλιάριά των καὶ νὰ ψηφίσουν μὲ στρατιωτικὰς καταστάσεις. Ποίαν ἐγγύησιν, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, μοῦ δίδετε αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ δι’ ἐμοῦ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ διὰ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας δίδετε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ ὑπὸ τὴν διοίκησίν σας θὰ γίνουν ἀκέραιαι καὶ ἀδιάβλητοι καὶ ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν διάφοροι ἐπιτήδειοι βάσει παρερμηνειῶν τοῦ νόμου νὰ παίρνουν τὰ βιβλιάρια τῶν ἀνθρώπων ποὺ δικαιοῦνται νὰ ψηφίζουν καὶ νὰ τοὺς βάζετε εἰς καταστάσεις, ὥστε νὰ πηγαίνουν ἀγεληδὸν καὶ οἱ ἡμερομίσθιοι νὰ ψηφίσουν; Ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ νομίζω, ὅτι εἶναι ἐκτεθειμένον τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ ὀφείλει μίαν ἀπάντησιν καὶ πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι νομικῶς δὲν στηρίζεται, διότι τὸ ἄρθρον τὸ σχετικὸν τοῦ νόμου 4274, ἄρθρον 24, εἶναι ρητόν, ὁμιλεῖ σαφῶς περὶ στρατιωτικῶν, οὐδέποτε δὲ εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἡμερομίσθιος ὑφ’ οἱανδήποτε μορφὴν ἔχει τὴν ἰδιότητα τοῦ στρατιωτικοῦ. Οὐδεμία νομολογία ὑπάρχει, οὐδεὶς νόμος ὑπάρχει, ὁ ὁποῖος νὰ ἐπιτρέπῃ τοιαύτην ἑρμηνείαν. Θὰ ἦτο δυνατὸν ἐὰν ἤθελεν ὁ νομοθέτης κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου τοῦ 4274 νὰ ὑπαγάγῃ τοὺς ἡμερομισθίους εἰς τὰς καταστάσεις τῶν στρατιωτικῶν νὰ ψηφίσῃ εἰδικὴν διάταξιν. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχει ψηφίσει εἰδικὴν διάταξιν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔγινεν εἰς τὸν Ναύσταθμον καὶ πρέπει τὸ ταχύτερον νὰ παραδοθοῦν ἀμέσως τὰ ἐκλογικὰ βιβλιάρια. Καὶ πῶς ἐσκέφθητε, ὅτι εἶναι δυνατὸν 2.500 τεχνίτας νὰ τοὺς πᾶτε τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν εἰς τὸν Ναύσταθμον καὶ δὲν ἐσκέφθητε, ὅτι αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους πρέπει νὰ τοὺς πληρώσητε τὰ ἡμερομίσθια, καὶ ἀπὸ τὴν τσέπην τίνος θὰ βγοῦν αὐτὰ τὰ χρήματα; Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀσχολούμεθα μὲ σοβαρώτερα θέματα. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἓν ἐκ τῶν σοβαρωτέρων καὶ ἐὰν δὲν πεισθῶμεν, ὅτι τὰ σοβαρὰ αὐτὰ θέματα ἀντιμετωπίζονται μὲ τὸν σοβαρὸν τρόπον ποὺ πρέπει, τοῦτο θὰ ἀποτελέσῃ ἕνα σημαντικὸν στοιχεῖον εἰς τὴν κρίσιν μας ἐὰν θὰ συμμετάσχωμεν εἰς ἐκλογὰς τοιαύτας ἢ ὄχι. Εἶμαι ἐξουσιοδοτημένος νὰ τὸ εἴπω αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καὶ δὲν ἐκφράζω γνώμην μου ἁπλῆν. Κύριοι, θὰ ἤθελα τώρα νὰ εἴπω κἄτι ἄλλο, τὸ ὁποῖον μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου 4274 νὰ ἐκφράσω δι’ ὀλίγον. Καὶ ἤλπιζα, ὅτι θὰ τὸ ἀντιμετώπιζε τὸ θέμα αὐτὸ διὰ τοῦ νέου νόμου ἡ ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα τῶν δαπανῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν μέσων μὲ τὰ ὁποῖα διεξάγονται αἱ ἐκλογαὶ καὶ ἀπὸ τὰ κόμματα καὶ ἀπὸ τὰ ἄτομα. Αἱ τελευταῖαι ἐκλογαὶ τοῦ 1961 ἔφερον παραδείγματα, ὅτι ἄτομα ἐξόδευσαν δεκάδες χιλιάδων χρυσᾶς λίρας διὰ νὰ ἐπιτύχουν τὴν ἐκλογήν. Εἶναι ἀπολύτως βεβαιωμένα, ἀτυχῶς, αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ ἔχει γίνει ἀντιληπτὸν ἀπὸ ὅλους ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ κἄποιο μέτρον καὶ πρέπει νὰ μπῇ κἄποιος χαλινὸς εἰς αὐτὴν τὴν πλουτοκρατικὴν ἐπέμβασιν εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἄλλα πολιτισμένα κράτη ἔχουν ρυθμίσει τὸ θέμα αὐτὸ καὶ ἔχουν θέσει ἓν ὅριον καὶ εἰς τὰ ἀτομικὰ ἔξοδα τῶν ὑποψηφίων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ἔξοδα τῶν κομμάτων καὶ φθάνουν μάλιστα μέχρι τοῦ σημείου τὰ κόμματα νὰ ἐναλλάσουν τὰς πληροφορίας των ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν πόρων ποὺ ἔχει ἕκαστον κόμμα. Κύριοι, ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι ἐὰν ἀφίσωμεν νὰ συνεχισθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις θὰ ἔλθῃ μία ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀντιπρόσωποι, τοὺς ὁποίους θὰ στείλῃ ὁ λαὸς ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, δὲν θὰ εἶναι ἄλλοι ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ πληρώσουν διὰ νὰ ἔλθουν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Νομίζω, ὅτι αὐτὸς εἶναι ἕνας τραυματισμὸς τῆς Δημοκρατίας, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἕνας τραυματισμὸς τῶν ἀτόμων καὶ θέτω τὸ θέμα καὶ νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ μελετηθῇ καὶ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου νὰ καταθέσω σχετικὴν τροπολογίαν. Θέτω τὸ θέμα καὶ νομίζω, ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις, ὅτι κάπως κἄποτε πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν νὰ ἀντιμετωπίζωμεν σοβαρῶς διὰ νομοθετικῶν μέτρων τὸ ζήτημα αὐτό. Δὲν εἶναι δυνατόν, ἐπαναλαμβάνω, ἡ ἐκλογὴ νὰ διεξάγεται ὄχι μὲ τὴν ἀξίαν, ὄχι μὲ τὰς ἰδέας τῶν ὑποψηφίων καὶ τῶν κομμάτων, ἀλλὰ μὲ τὴν εἰκόνα ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐπάνω εἰς τὰς χρυσὰς λίρας. Αὐτὸ τὸ ἔμβλημα δὲν συμφέρει εἰς τὸ ἑλληνικὸν κράτος νὰ τὸ εἰσάγῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ θὰ ὑποβάλω καὶ σχετικὴν τροπολογίαν καὶ ἐλπίζω, ὅτι θὰ ληφθῇ μία κἄποια ριζικὴ λύσις εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Κύριοι, δὲν θὰ ἤθελα νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον, θὰ ἤθελα νὰ εἴπω, ὅτι καὶ εἰς ἄλλας περιστάσεις θὰ ἠθέλαμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὸ νὰ ψηφισθῇ ἕνας νόμος, ὁ ὁποῖος νὰ ὁδηγήσῃ τὴν χώραν εἰς ὁμαλότητα πολιτικήν. Εἰς τὴν παροῦσαν στιγμὴν δὲν δύναμαι νὰ κάμω ἔκκλησιν, διότι θεωρῶ ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ καλέσω ἅπαντας, καὶ τὰ μέλη τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἀλλὰ καὶ τὰ ἀξιότιμα μέλη τὰ ἀποτελοῦντα τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν νὰ τεθοῦν ἐνώπιον τῶν ἱστορικῶν εὐθυνῶν, αἱ ὁποῖαι εὐθῦναι θὰ παίξουν μεγάλον ρόλον διὰ τὴν πολιτικὴν ἐξέλιξιν τοῦ τόπου καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι ὅλοι θὰ ἀρθοῦν εἰς τὸ ὕψος των, ἰδιαιτέρως δὲ οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου). (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Γʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Μητακίδης).

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λύχνος, ἔχει τὸν λόγον.

§101Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ περίεργον τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου εἶναι, ὅτι ἐνῷ ὅλα τὰ κόμματα αὐτῆς τῆς Βουλῆς ἔχουν συμφωνήσει κατ’ ἀρχήν, ὅτι ἕνα εἶναι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ προτιμηθῆ, εἰς τὸ τέλος καταλήγουν εἰς πλήρη μεταξὺ των διαφωνίαν. Ἔχομεν τὸν ἐκλογικὸν νόμον τοῦ πλειοψηφικοῦ τὸν ὁποῖον θέλομεν ἡμεῖς τῆς ΕΡΕ. Ἔχομεν τὴν δήλωσιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Κέντρου, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἶναι τίμιον καὶ ὅτι καὶ αὐτὸς ἐὰν τοῦ ἐδίδετο ἡ ἐντολὴ τοῦ σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως καὶ διεξαγωγῆς ἐκλογῶν, θὰ ἔκαμνε τὰς ἐκλογὰς μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Ἔχομεν τὴν δήλωσιν τοῦ εἰσηγητοῦ τοῦ κόμματος τῶν Προοδευτικῶν, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσεν, ὅτι θεωρητικῶς καὶ ὁ κ. Μαρκεζίνης εἶναι ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Τοῦτο ἄλλωστε ὁ κ. Μαρκεζίνης τὸ ἀπέδειξεν εἰς τὸ παρελθόν, διότι συνειργάσθη εἰς τὴν ἐπιβολὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος τοῦ 1952 καὶ διότι κατόπιν ἔγινε ὁ εἰσηγητὴς τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος μὲ τὰς ἐλαχίστας ἐλεφαντιακὰς ἐκλογικὰς περιφερείας. Καὶ περὶ τῆς Ἀριστερᾶς, περὶ τῆς ΕΔΑ, νομίζω, ὅτι δὲν τίθεται ζήτημα. Εἶναι γεγονός, ὅτι τὸ καθεστὼς τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει ἡ ΕΔΑ, ὅπου ἔχει ἐπικρατήσει δὲν κάμνει τὰς ἐκλογὰς ἁπλῶς μὲ τὸ πλειοψηφικόν, ἀλλὰ κάμνει τὰς ἐκλογὰς μὲ τὸ ἓν ἐπιτρεπόμενον νομίμως κόμμα. Εἴμεθα, λοιπόν, ὅλοι σύμφωνοι, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι τὸ καλύτερον σύστημα καὶ παρὰ τοῦτο κατηγορεῖται αὐτὴν τὴν ὥραν ἡ ΕΡΕ ἀπὸ τὰ κόμματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀναγνωρίσει, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι τὸ καλύτερον σύστημα, κατηγορεῖται, λέγω, διότι ἐπιμένει ὅπως πάγιον σύστημα εἶναι τὸ πλειοψηφικόν. Αὐτὴ εἶναι μία ἀντίφασις, τὴν ὁποίαν φυσικὰ θὰ κρίνῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἡμεῖς, κύριοι, εἴμεθα ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ κατὰ παραχώρησιν εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἕνας συμβιβασμὸς εἰς τὰς ἀπόψεις τῶν κομμάτων, διότι πιστεύομεν, ὅτι ὁ πρῶτος σκοπὸς τῶν ἐκλογῶν εἶναι νὰ ἀναδεικνύουν Κυβερνήσεις καὶ ἡμεῖς θέλομεν καὶ ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς αὐτὰς νὰ ἀναδειχθῇ Κυβέρνησις ὁμοιογενής, σταθερά, ἰσχυρά. Δὲν τὸ ἀποκρύπτομεν αὐτό. Δι’ αὐτὸ θέλομεν τὸ πλειοψηφικόν, δι’ αὐτὸ ἀγωνιζόμεθα νὰ μείνωμεν εἰς τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν. Ἐκεῖ ποὺ δὲν ὑπάρχει συνέπεια, εἶναι νομίζω, εἰς τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Αὐτά, ἀναγνωρίζοντα, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι τὸ καλλίτερον σύστημα, μάχονται νὰ ἐπιβάλουν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν μὲ τὴν καθαρὰν ἐπιδίωξιν νὰ ἐμποδίσουν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς τὸ νὰ ἐκλέξῃ Κυβέρνησιν ὁμοιογενῆ καὶ σταθεράν. Εἶπεν εἷς ἐκ τῶν ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ὁ πρῶτος προορισμὸς τῶν ἐκλογῶν δὲν εἶναι νὰ ἀναδεικνύουν Κυβερνήσεις, εἶναι νὰ ἀναδεικνύουν νομοθέτας, δηλαδὴ βουλευτάς. Νομίζω, ὅτι εἰς αὐτὸ σφάλλει. Νομίζω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νομοθέτας ὡσὰν ἐμέ, ὡσὰν αὐτόν, ὡσὰν πολλοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἐξέλεξεν εἰς τὸ παρελθόν, θὰ ἐκλέξῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον πολλούς, χωρὶς μὲ αὐτὴν τὴν ἀνάδειξιν τῶν καλῶν βουλευτῶν, τῶν ἐπιμελῶς παρακολουθούντων τὰ νομοσχέδια, νὰ ἐξαντλῆται καὶ ἡ ἀποστολὴ τῆς Βουλῆς εἰς τὸ νὰ τοῦ δώσῃ Κυβέρνησιν, δηλαδή, εἰς τὸ κύριον ἔργον της. Ἕνας ἄλλος ὁμιλητὴς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶπεν ὅτι αἱ ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις, ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἀναγκαῖαι, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἐπικίνδυνοι. Καὶ διατί εἶναι ἐπικίνδυνοι αἱ ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις; Διότι ἠμποροῦν νὰ κυβερνοῦν; Διότι ἠμποροῦν νὰ λύουν τὰ προβλήματα τοῦ λαοῦ; Ἢ διότι ἔτυχε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἀναδείξῃ τὴν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ἤθελε νὰ δώσῃ εἰς τὸν ἑαυτόν του, ἀπὸ ἕνα κόμμα κατὰ συνέχειαν τριῶν ἐκλογῶν; Νομίζω, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία τῶν παραπόνων καὶ τῆς ἐξεγέρσεως τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δὲν εἶναι ἡ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν θὰ ἤθελον νὰ τὴν εἶχον ἀπαρτίσει αὐτὰ τὰ Κόμματα, θὰ ἤθελον ὅπως ἡ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις ἀναπτυχθῇ ἀπὸ τοὺς κόλπους των. Ἀλλὰ ἐπειδὴ τοῦτο δὲν ἠδυνήθησαν νὰ τὸ ἐπιτύχουν, δι’ αὐτὸ προσπαθοῦν νὰ ἐξασθενήσουν τὸ μεγαλύτερον Κόμμα, ἐκεῖνο ἀπὸ τὸ ὁποῖον καὶ πάλιν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἀναμένῃ τὴν ἰσχυρὰν καὶ σταθερὰν Κυβέρνησιν. Ἐκεῖνο λοιπόν, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκουν τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν εἶναι νὰ ἀφαιρέσουν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὴν δυνατότητα νὰ δώσῃ εἰς τὸν ἑαυτόν του τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας ἔχει ἀνάγκη καὶ μάλιστα ἀπόλυτον ἀνάγκην. Ὑπάρχουν κύκλοι εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ὑπάρχουν περισσότεροι μεταξὺ τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὡς ἰδανικόν, τὸν κατατεμαχισμὸν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου, τὴν ἀδυναμίαν ἑνὸς οἱουδήποτε Κόμματος νὰ δώσῃ αὐτὸ μίαν ὁμοιογενῆ Κυβέρνησιν, διὰ νὰ δύνανται πλέον ἐκ τῶν γραφείων των ἢ ἐξ ἄλλων κέντρων νὰ ὑπαγορεύουν τὸν σχηματισμὸν τῶν Κυβερνήσεων, κατὰ συνταγάς, τὰς ὁποίας αὐτοὶ οἱ κύκλοι θὰ ἔδιδον. Καὶ φοβοῦμαι, ὅτι ἐὰν ἐφθάναμεν εἰς αὐτὸ τὸ κατάντημα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἤδη ἐπεράσαμεν κατ’ ἐπανάληψιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, θὰ ἦτο ἡ ἐσχάτη πλάνη χείρων τῆς πρώτης. Μὲ τὸ κατάντημα αὐτὸ ἐφθάσαμεν, μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1936 μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, εἰς τὴν δικτατορίαν Μεταξᾶ. Καὶ μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1950–52, γνωρίζετε ὅτι ἐπεράσαμεν ἀπὸ πολλὰς Κυβερνήσεις, ἀπὸ μεγάλους κλυδωνισμοὺς ἀκυβερνησίας καὶ ἀναρχίας. Ἐκάμαμεν τότε δύο φορὰς ἐκλογὰς μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, δὲν ἠμπορέσαμεν ὅμως νὰ λύσωμεν τὸ Κυβερνητικὸν ζήτημα καὶ κατεφύγαμεν εἰς τὸ πλειοψηφικόν. Ἐάν, κύριοι κάμωμεν τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, εἶναι δι’ ἐμὲ ἀπολύτως βέβαιον— ἂν ὅμως προφθάσωμεν— ὅτι θὰ περιέλθωμεν εἰς τὴν αὐτὴν τρικυμίαν. Κατηγορεῖται ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Πιπινέλη, ὅτι δὲν ἐπιβάλλει εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς νὰ παραδεχθῇ ὡς μόνιμον σύστημα αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἰσηγεῖται τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον καὶ τὸ ὁποῖον ἐπίσης τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν θέλουν. Κύριοι, εἶσθε μέλη Βουλῆς, γνωρίζετε συνταγματικὸν δίκαιον, τοὐλάχιστον κατὰ τὰ βασικὰ στοιχεῖα του, καὶ γνωρίζετε ὅτι καμμία Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἐπιβάλλῃ εἰς κανένα Κόμμα, καμμίαν γνώμην ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν προέρχεται ἀπὸ μίαν κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν μὲ τὴν ὁποίαν νὰ συμφωνῇ. Ποίαν ἀξίωσιν ἔχετε, ἡ Κυβέρνησις ἡ Ὑπηρεσιακή, ἡ Κυβέρνησις αὐτή, ἡ ὁποία ἦλθεν μόνον καὶ μόνον νὰ κάμῃ τὰς ἐκλογὰς καὶ νὰ συμβιβάσῃ τὰ Κόμματα, ἐπὶ ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος, πῶς νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διατάξῃ ἡμᾶς νὰ δεχθῶμεν ἕνα πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν θέλομεν νὰ δεχθῶμεν. Αὐτὸ εἶναι ἕνας παραλογισμὸς συνταγματικός, ἕνας παραλογισμὸς κοινοβουλευτικός, τὸν ὁποῖον καὶ πάλιν ἀφήνω εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ κρίνῃ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐδήλωσεν σαφῶς, ὅτι ἡ ἐντολή του εἶναι μία ἐντολὴ διαιτητοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ὁδηγήσῃ τὸν τόπον εἰς ἐκλογάς. Καὶ ὁ ρόλος αὐτὸς εἶναι ὁ φυσικὸς ρόλος μιᾶς ἀχρόου Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἐνώπιον μιᾶς βαθείας ἀντιθέσεως μεταξὺ τῶν Κομμάτων, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, καὶ ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ ἐπιβάλλῃ οὔτε εἰς τὴν μίαν οὔτε εἰς τὴν ἄλλην πτέρυγα τῆς Βουλῆς τὴν ἰδικήν της θέλησιν. Δὲν δύναται τίποτε ἄλλο νὰ κάμῃ παρὰ νὰ ἀποπειραθῇ νὰ συμβιβάσῃ τὰς ἀπόψεις τῶν Κομμάτων. Ἐὰν ὑπάρχουν τινές, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι κατ’ ἄλλον τρόπον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διαχειρισθῇ ἡ Κυβέρνησις τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, νομίζω δὲν σκέπτονται ὀρθῶς, ὅτι δὲν ἔχουν ὑπ’ ὄψει των μίαν ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ μίαν δικτατορικὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει παρὰ νὰ ἐπιβάλλῃ τὸν ἐκλογικὸν νόμον τῆς θελήσεώς της καὶ κατόπιν νὰ διεξαγάγῃ τὰς ἐκλογάς, μὲ ὅλον ὅμως τὸν κίνδυνον νὰ δώσῃ αὐτὴ κατόπιν λόγον ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης διὰ τὴν παραβίασιν αὐτήν, τὴν βαρυτάτην παραβίασιν τοῦ Συντάγματος. Τὴν παραβίασιν αὐτὴν μόνον ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἀπετόλμησε τὸ 1928. Ἀλλὰ τότε ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἦλθεν ὡς ὁ παράκλητος, τὸν ὁποῖον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπερίμενε νὰ σώσῃ τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὰς συνεπείας καὶ τότε τῆς ἀναλογικῆς. Ἡ Κυβέρνησις Πιπινέλη δὲν πρόκειται νὰ μείνῃ εἰς τὴν ἀρχὴν μετὰ τὸ πραξικόπημα καὶ τὰς ἐκλογάς. Καὶ ἑπομένως, θὰ διωχθῇ κατὰ φυσικὸν λόγον καὶ μάλιστα θὰ ζητήσητε νὰ τὴν παραπέμψετε εἰς εἰδικὸν δικαστήριον σεῖς, ὅπως ἠθελήσατε καὶ ἄλλην ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν νὰ διώξητε.

§102Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπειδὴ μεταξὺ ἐκείνων τοὺς ὁποίους ὑπαινίσσεσθε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σκέπτωνται λογικῶς ἐὰν νομίζουν ὅτι κατ’ ἄλλον τρόπον δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ χειρισθῇ τὸ ἐκλογικὸν θέμα, εἶμαι καὶ ἐγώ, σᾶς λέγω μόνον ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν εἶναι ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις. Εἶναι πολιτικὴ καὶ ἐὰν σέβεται τὴν ἀποστολήν της, ὀφείλει νὰ ἔχῃ πολιτικὰς γνώμας καὶ νὰ τὰς ἐπιβάλῃ θέτουσα ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἐπὶ τῆς ἰδικῆς της γνώμης. Ἐπὶ τούτῳ θὰ ἐπανέλθω, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ σειρά μου νὰ ὁμιλήσω. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἴπατε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη γνώμη, σᾶς λέγω, ὅτι εἶμαι ἕνας ἐκ τῶν ὑποστηριζόντων τὴν γνώμην αὐτήν. Ἀλλοίμονον, ἐὰν ἔλθῃ πολιτικὴ Κυβέρνησις καὶ νὰ λέγῃ ὅτι δὲν ἔχῃ γνώμην.

§103Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Δὲν ἤθελα νὰ παρέμβω καὶ πάλιν εἰς μίαν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν. Ἀλλ’ ἀποδίδων τιμὴν εἰς τὸν κ. Μπακόπουλον, τοῦ ὁποίου προσέχω πάντοτε τὰς γνώμας του, νομίζω ὅτι δικαιοῦμαι νὰ κάμω μίαν παρέμβασιν ἐκείνου ποὺ ἐπέβαλεν εἰς τὸν ἑαυτόν μου καὶ νὰ τοῦ δώσω μίαν ἀπάντησιν. Διότι πρόκειται περὶ κατηγοριῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπανειλημμένως ἠκούσθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην κατὰ τὴν διάρκειαν ἀγορεύσεων διαφόρων ρητόρων. Ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ὀρθότατα ἀνέπτυξεν ὁ κ. Λύχνος, πρὸ ὀλίγου, δὲν ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ πράξῃ τίποτε τὸ ὁποῖον νὰ μὴ τυγχάνῃ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς. Ἐν τούτῳ προσπαθεῖ νὰ ἐπιτύχῃ μίαν ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρυτέραν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς. Καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς δικαιολογεῖ τὴν προσπάθειαν συγκερασμοῦ τῶν ἀπόψεων. Τοῦτο ὅμως εἰς οὐδένα δίδει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν ποὺ ἔκαμα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι δὲν ἔχει ἰδίας γνώμας, ὅτι τὰς γνώμας αὐτὰς δὲν προσπαθεῖ νὰ τὰς καταστήσῃ νοητὰς καὶ νὰ ἐπιτύχῃ συμπαράστασιν τῆς Βουλῆς. Εἶχα τὴν τιμὴν νὰ ἀγορεύσω— καὶ θὰ ἦτο ἴσως ἀπὼν ὁ κ. Μπακόπουλος, ἢ τοὐλάχιστον, δὲν ἐνθυμεῖται— ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, εἰσηγούμενος τὸ νομοσχέδιον, καὶ νὰ ἐκθέσω διὰ μακρῶν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν ἀνάγκην εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιδιώξῃ, διὰ λόγους γενικωτέρους καὶ διὰ λόγους κοινοβουλευτικούς, τὸν συγκερασμὸν τῶν ἀπόψεων ἐν τῇ εὐρυτάτῃ αὐτῶν ἐκτάσει. Ἀλλὰ συγχρόνως, ἀφιέρωσα δὲ εἰς τοῦτο τὸ ἥμισυ τῆς ἀγορεύσεώς μου, ἐτόνισα καὶ ἐξήγησα τοὺς σοβαρωτάτους λόγους διὰ τοὺς ὁποίους εἰλικρινῶς καὶ βαθέως πιστεύω, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον εἰσηγοῦμαι ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ πρέπει νὰ τύχῃ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι δυνατόν, ἑπομένως, νὰ κατηγοροῦμαι ὅτι ὑπεξέφυγον τῆς ἐκτελέσεως ἑνὸς καθήκοντος τὸ ὁποῖον βαρύνει οἱονδήποτε πολιτικὸν ἄνδρα, νὰ ἔχῃ γνώμας καὶ νὰ προσπαθῇ ὥστε νὰ κατισχύσουν ἐν τῇ Βουλῇ. Αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν ἤθελα νὰ δώσω εἰς τὸν κ. Μπακόπουλον.

§104Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἄλλοτε μοῦ ἐδόθη εὐκαιρία εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅταν ἦσθε Ὑπουργὸς Ἐμπορίου, καίτοι καὶ τότε ὑπῆρχεν ἡ ἀντίθεσίς μας ἡ πολιτικὴ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς ΕΡΕ, τῆς ὁποίας ἀπετελεῖτε ἀπολύτως ἐξέχον κατ’ ἀξίαν μέλος, μοῦ ἐδόθη, λέγω, ἡ εὐκαιρία νὰ ἐξάρω τὴν προσωπικότητά σας, εἰς συζήτησιν ἐπὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἴχατε ὑποβάλει, καὶ τὸ ὁποῖον εὑρῆκεν ὀξεῖαν ἀντίθεσιν ἀπὸ τὴν πλευρὰν τὴν ἰδικήν μας. Ἐγὼ τὸ ὑπεστήριξα καὶ ἔδωσα ἐκείνην τὴν τιμὴν πρὸς ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐκδηλώνει τὴν ἐνδόμυχον πεποίθησίν μου, ὅτι εἶσθε ἄξιος πάσης τιμῆς λόγῳ τῆς προσωπικότητός σας. Ἀλλὰ δὲν συμφωνῶ οὐδὲ κἂν μὲ τὴν θέσιν ποὺ υἱοθετεῖτε σήμερον. Δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν ἤκουσα τὴν εἰσηγητικήν σας ἔκθεσιν. Τὴν ἤκουσα μετ’ ἐξαιρετικῆς προσοχῆς, ὅπως πάντοτε προσέχω τὰ ὅσα λέγετε, καὶ τὰ ὅσα γράφετε, ὅπως τὰ «πολιτικὰ φύλλα» τὰ ὁποῖα ἐκδίδατε. Ἡ διαφορά μας ὅμως, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι πολιτική. Δὲν εἶναι προσωπικὴ ἀντίθεσις. Εἴπατε πρὸ ὀλίγου σήμερον, ὅτι θὰ προσπαθήσητε νὰ πείσητε τὴν Βουλήν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὀφείλετε νὰ ἐπιβάλητε εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀπόψεις σας. Καὶ ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ σειρά μου νὰ ἀγορεύσω, θὰ ὑποστηρίξω τὴν ἄποψίν μου πόθεν ἀρύεσθε τὴν ἀκαταμάχητον δύναμιν νὰ ἠμπορῆτε νὰ ἐπιβάλητε τὰς ἀπόψεις σας. Σᾶς εὐχαριστῶ, κ. Λύχνο, ποὺ μοῦ ἐπετρέψατε τὴν διακοπήν.

§105Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Εὐχαριστῶ, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ἐπιβεβαίωσιν τῆς ἀπόψεως ποὺ ἐξέθεσα διὰ τὸν ρόλον τῆς Ὑπηρεσιακῆς. Ἀμφισβητῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς διατάξῃ τί πρέπει νὰ κάμωμεν. Ἀμφισβητῶ τὸ δικαίωμα ἢ τὴν δύναμιν εἰς τὴν σημερινὴν ἢ εἰς οἱανδήποτε ἄλλην Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς ἐπιβάλῃ τὰς ἀπόψεις της. Δὲν θὰ εἰσέλθω, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, εἰς τὰ περίφημα πλεονεκτήματα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, διότι ὁ προλαλήσας ἐμοῦ συνάδελφος καὶ ἐκλεκτὸς καθηγητὴς καὶ ἀκαδημαϊκός, κ. Τσάτσος, συνέτριψε κυριολεκτικῶς, τὰ ἐπιχειρήματα περὶ δικαιοσύνης, περὶ ἰσότητος, καὶ δὲν ξεύρω ποίων ἄλλων ἀγαθῶν τὰ ὁποῖα ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ θὰ ἐπρόκειτο, δῆθεν, νὰ φέρῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει κυρίως νὰ ἐπιμείνω εἶναι ὅτι ἡ ἀναλογικὴ δὲν πρόκειται νὰ ὠφελήσῃ εἰς τίποτα τὸν τόπον. Ἡ ἀναλογικὴ θὰ πολλαπλασιάσῃ τὰ πολιτικὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ ὑπάρχουν εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ὁ πολλαπλασιασμὸς δὲν ἀποτελεῖ καλὴν κατάστασιν ἑνὸς κοινοβουλίου. Ἤδη, ὑπάρχουν συμπτώματα, ὑπαρχούσης, προετοιμαζομένης διασπάσεως Κομμάτων καὶ μὲ μόνην τὴν πιθανότητα τοῦ νὰ ψηφισθῇ ἡ ἀναλογική. Δὲν πρόκειται ἐγὼ νὰ εἴπω ποῖα εἶναι τὰ Κόμματα, τὰ ὁποῖα αὐτὴν τὴν ὥραν κινδυνεύουν. Πάντως, τὸ ἰδικόν μας δὲν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κινδυνεύει. Νομίζω, ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν κατωρθώσαμεν μὲ τὰ προηγούμενα ἐκλογικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα ἐφηρμόσθησαν, τὰ Κόμματα τὰ Ἑλληνικὰ ἀπὸ 12, 10, 8 νὰ τὰ περιωρίσωμεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν εἰς 4, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς αὐτὸν τὸν μηχανισμὸν τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν Κομμάτων, τὰ ὁποῖα πολλὰ ὁδηγοῦν εἰς ἀκυβερνησίαν καὶ τελικῶς εἰς ἀναρχίαν. Εἶναι λοιπόν, ἐπικίνδυνος ἡ ἁπλῆ ἀναλογική. Καὶ δι’ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦμεν ἐξ ὀνόματος τῆς ΕΡΕ, διὰ τοῦ μέσου αὐτοῦ γίνεται ἓν εἶδος συνωμοσίας ἐναντίον τοῦ ἰδικοῦ μας Κόμματος, μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ κινδυνεύσῃ ἀπὸ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, θὰ εἶναι τὸ ἰδικόν μας Κόμμα. Κύριοι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ κινδυνεύσῃ εἶναι τὸ ἰδικόν σας Κόμμα, εἶσθε σεῖς. Καὶ ἐὰν θέλετε ἠμπορεῖτε νὰ προφυλαχθῆτε. Πολλὴ συζήτησις ἔγινε περὶ τῆς δευτέρας κατανομῆς. Πολλὰ ἐλέχθησαν, ἐὰν πρέπει ἡ δευτέρα κατανομὴ νὰ γίνεται μὲ τὴν βάσιν τῶν ὑπολοίπων, ἢ μὲ τὴν βάσιν τῶν ποσοστῶν, τὰ ὁποῖα τὰ Κόμματα ἔλαβον εἰς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ μόνη ἡ συζήτησις ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἕνα σύστημα ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι δίκαιον, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι ἴσον, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι δεκτὸν κ.τ.λ. Ὑπάρχουν τόσα εἴδη ἀναλογικῆς, ὅσα ὑπάρχουν καὶ συστήματα ἀναλογικῆς. Ἐξεδόθη προσφάτως, τὸ 1962, εἰς τὴν Ἀγγλίαν μία μελέτη τοῦ Ἰνστιτούτου Ἐκλογικῶν Ἐρευνῶν, ἡ ὁποία ἀναφέρει τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὰς χώρας τοῦ κόσμου αὐτὴν τὴν ἐποχὴν καὶ καταλήγει ἡ μελέτη αὐτὴ εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἀπὸ τὰ 120 περίπου κράτη τοῦ σημερινοῦ κόσμου, τὰ 67 χρησιμοποιοῦν τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, 25 τὸ ἀναλογικὸν καὶ διὰ 28 ἄλλα κράτη δὲν κατώρθωσε τὸ Ἰνστιτοῦτον νὰ συλλέξῃ σαφεῖς πληροφορίας.

§106Η. ΗΛΙΟΥ. Εἰς αὐτὰ θὰ εἶναι καὶ ἡ Ἑλλάς.

§107Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ὁ κ. Μαῦρος ὑπεστήριξεν, ὅτι μόνον 2 κράτη εἰς τὸν κόσμον χρησιμοποιοῦν τὸ πλειοψηφικόν, ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Ἀμερική. Κύριοι συνάδελφοι, τὰ κράτη αὐτὰ εἶναι 67 καὶ κακῶς ὁ κ. Μαῦρος εἶπε 2. Δύο εἶναι εἰς τὴν Εὐρώπην, τοὐλάχιστον, ἡ Γαλλία καὶ ἡ Δυτ. Γερμανία...

§108Η. ΗΛΙΟΥ. Ἡ Δυτ. Γερμανία; Ποῦ τὸ ἐδιαβάσατε;

§109Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κατὰ τὸ δελτίον τοῦ Ἰνστιτούτου Ἐκλογικῶν Ἐρευνῶν, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη εἰς τὴν Ἀγγλίαν τὸ 1962, οἱ μισοὶ τῆς Μπουντεστὰγκ ἐκλέγονται μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ οἱ ἄλλοι μὲ ἄλλα συστήματα. Ὑπάρχουν, λοιπόν, ἀναλογικὰ συστήματα τὰ ἑξῆς: Τῆς μεταφορικῆς ψήφου, εἶναι τὸ λεγόμενον σύστημα Ντούρχ. Δηλαδή, ἠμπορεῖ ὁ ψηφοφόρος νὰ πάρῃ ἀπὸ διάφορα ψηφοδέλτια καὶ μὲ σταυρὸν προτιμήσεως νὰ ὁρίσῃ τὴν προτίμησίν του εἰς εἰδικὸν ψηφοδέλτιον. Ὑπάρχουν ἀναλογικὰ συστήματα, ὅπου χρησιμοποιεῖται τὸ κομματικὸν ψηφοδέλτιον χωρὶς προτίμησιν. Ἡ μὴ προτίμησις δι’ ἕνα ὑποψήφιον, ἢ διὰ προτιμήσεως μὲ περισσοτέρους ὑποψηφίους. Καὶ διὰ προτιμήσεως ἀπὸ περισσότερα ψηφοδέλτια. Ὑπάρχει τὸ σύστημα Χόλτ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει ἡ ΕΡΕ, ὅπου εἰς τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην κατανομὴν ἐνισχύει τὸ ποσοστὸν τῆς μεγαλυτέρας περιφερείας. Ὑπάρχει καὶ τὸ σύστημα Χέρ, τὸ ὁποῖον εἶναι τοῦ μεγαλυτέρου ὑπολοίπου, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει ἡ Ἀντιπολίτευσις. Θέλω μὲ αὐτά, κύριοι, νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι δὲν ὑπάρχει μία ἁπλῆ ἀναλογική. Ὅλα αὐτὰ τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερον εἶναι τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς καὶ εἰς διαφόρους χώρας λειτουργοῦν καὶ ἐφαρμόζονται κατὰ διάφορον τρόπον, ἀκριβῶς ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει σύμπτωσις ἀντιλήψεως περὶ τοῦ ποῖον εἶναι τὸ δίκαιον, τὸ ἴσον, τὸ εἰρηνοποιόν. Μᾶς εἶπον: Σεῖς ὑποστηρίζετε ἕνα σύστημα, μὲ τὸ ὁποῖον ζητεῖτε νὰ μᾶς πάρετε τὰς ψήφους. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἀνισότης. Καὶ ποία εἶναι ἡ ἰσότης; Ἰσότης εἶναι ἡ ἰδιότης ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν ἓν οἱονδήποτε Κόμμα, ὑπὸ ὡρισμένας περιστάσεις, ἐφ’ ὅσον δυνηθῇ νὰ φθάσῃ εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς ὅρους, ἀπολαύσῃ ὡρισμένων προνομίων. Ἐὰν αὐτὸ τὸ Κόμμα θὰ εἶναι εἰς τὴν παροῦσαν περίπτωσιν ἡ ΕΡΕ, ἢ τὸ Κέντρον, αὐτὸ ἠμποροῦμε αὐτὴν τὴν ὥραν νὰ εἴπωμεν θεωρητικῶς, ὅτι δὲν τὸ γνωρίζομεν. Ὁ κ. Παπανδρέου, πιστεύει ἀκραδάντως, ὅτι ἔχει μαζί του τὴν μεγίστην πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Διατί, λοιπόν, τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν εἶναι ἴσον καὶ διὰ τὸν κ. Παπανδρέου, ἐὰν ἔχῃ τὴν μεγίστην πλειοψηφίαν μαζί του; Δὲν πρόκειται ὅμως ἐδῶ νὰ καταπλεονεκτήσωμεν εἰς τίποτε. Ζητοῦμε τὸ Κόμμα τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι τὸ μεγαλύτερον τῆς Ἑλλάδος, νὰ ἠμπορέσῃ νὰ κυβερνήσῃ. Καὶ ἔχομεν μίαν ἁπλῆν λογικήν, μὲ τὴν ὁποίαν ἠμποροῦμεν νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸ θέμα αὐτό. Κύριοι, ἐδῶ ἀπεδείχθη ἀπὸ τὴν συζήτησιν ποὺ ἔγινε κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, ὅτι εἰς τὰς προηγουμένας ἐκλογὰς ἡ καταπλεονέκτησις τῆς Ε.Ρ.Ε. ἔναντι τοῦ Κέντρου ὑπῆρξαν 3, 4, 5, 10 βουλευταί. Ἐπ’ αὐτοῦ δὲ ὑπῆρξε σύμπτωσις ἀντιλήψεως. Ἡμεῖς εἴπομεν 3–4 καὶ σεῖς εἴπατε, ὅτι εἶναι 10. Ἀλλὰ τὸ θέμα εἶναι τὸ ἑξῆς: Ποία εἶναι ἡ σημασία αὐτῶν τῶν ψήφων ἐὰν δοθοῦν εἰς τὸ ἰσχυρότερον Κόμμα καὶ ποία εἶναι ἡ σπουδαιότης αὐτῶν τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν, ἐὰν δοθοῦν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν; Θέλομεν, βεβαίως, νὰ ἔχωμεν μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία νὰ ἠμπορῇ νὰ σταθῇ εἰς τὰ πόδια της καὶ νομίζομεν, ὅτι καὶ μὲ 3– 4 ψήφους ἠμπορεῖ νὰ σταθῇ. Μία ἰσχυρὰ Ἀντιπολίτευσις, ἐὰν ἔχῃ 120 ἕδρας ἢ 124 δὲν ἀλλάσσει κατὰ τίποτε. Δὲν μειώνομεν τὰ δικαιώματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐὰν τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὰ ἄλλα Κόμματα 4 περίπου βουλευτικὰς ἕδρας διὰ νὰ τὰς δώσῃ εἰς τὴν πλειοψηφοῦσαν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ ἠμπορῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶναι σταθερὰ Κυβέρνησις καὶ νὰ κυβερνᾷ. Ἐνῷ ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ μὲ 4 καὶ μὲ 10 βουλευτὰς πάρα πάνω δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ ἰσχυροτέρα εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ λαοῦ καὶ εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῶν ἀπόψεών της. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα. Κύριοι, ὑπεστηρίχθησαν καὶ πάλιν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ αἱ θεωρίαι τῆς χαμένης καὶ τῆς κερδισμένης ψήφου. Καὶ τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι τὰς ὑπεστήριξεν ὁ εἰσηγητὴς τῆς Ε.Κ., ὁ ὁποῖος τελικῶς κατέληξεν μὲ τὴν βεβαίωσιν ὅτι ὁ ἀνένδοτος ἀγὼν τοῦ Κέντρου κατέκτησε τὴν Ἑλληνικὴν νεολαίαν, ἐνεθουσίασε τὸν λαόν, ἐξήγειρε τὰ πλήθη, τὰ ὁποῖα ἀναμένουν νὰ ἴδουν τὸ Κέντρον εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβασθῇ ὁ φόβος του, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπηρεάσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διὰ νὰ μὴ δώσῃ ψῆφον εἰς τὸ Κέντρον, μὲ τὴν ἔξαρσιν αὐτὴν τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος, ὅτι ἔχει πλέον κατακτήσει ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα; Δὲν ὑπάρχει, κύριοι, διὰ τοὺς πολίτας, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν εἰς μίαν ἰδεολογίαν, εἰς ἕνα κόμμα οὔτε κερδισμένη ψῆφος, οὔτε χαμένη ψῆφος. Ὑπάρχει πίστις. Καὶ ἐὰν δὲν ἔχετε ὀπαδούς, οἱ ὁποῖοι νὰ πιστεύουν εἰς σᾶς, μὴ πιστεύετε ὅτι μὲ τὴν ἐντύπωσιν τῆς κερδισμένης ψήφου θὰ τοὺς ἀποκτήσετε. Θὰ κρατήσετε τοὺς ψηφοφόρους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν εἰς σᾶς, εἰς τὰς ἱκανότητάς σας νὰ κυβερνήσετε τὴν χώραν. Ἐὰν αὐτὴν τὴν πίστιν δὲν δύνασθε νὰ τὴν ἐμπνεύσετε, οὐδὲν νομοσχέδιον δύναται νὰ σᾶς τὴν δημιουργήσῃ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ Στρατοῦ, διότι νομίζω, ὅτι ἔχει ἐξαντληθῆ. Θὰ ἀναφέρω μόνον καὶ πάλιν ἕνα ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε ἐχρησιμοποίησα ἐδῶ. Ἐλέχθη, ὅτι ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος τὸ 1920 ἔδωσε δικαίωμα ψήφου εἰς τὸν Στρατόν, ἀλλὰ δὲν ἐχρησιμοποίησε τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Στρατοῦ. Καὶ πάλιν θὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι ἀπὸ τοῦ μεσονυκτίου τῆς Κυριακῆς ἐκείνης τοῦ 1920 ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκετο ἐν ἐπαναστάσει, καλῶς ἢ κακῶς, ἐναντίον τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ὁ ὁποῖος εἶχε λάβει ἀμέσως τὴν ἀπόφασιν νὰ φύγῃ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα. Καὶ ἔφυγεν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ περιμένῃ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Στρατοῦ, τὰ ὁποῖα ἄλλως τε δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἀλλάξουν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ λαϊκοῦ πληθυσμοῦ. Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος καλῶς ἔπραξε νὰ δώσῃ ψῆφον εἰς τὸν Στρατὸν καὶ καλῶς πράττουν αἱ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι δίδουν τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἰς τοὺς στρατευσίμους ἄνδρας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ σύγκρισις μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν ἄλλων πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εὑρίσκονται εἰς τὰς κατοικίας των καὶ δὲν δύνανται νὰ ψηφίσουν. Διότι οἱ πολῖται εἶναι ἐλεύθεροι νὰ μεταβοῦν εἰς τοὺς τόπους τῆς ἐγγραφῆς των, ἐνῷ ὁ Στρατὸς καὶ οἱ πολιτικοὶ ὑπάλληλοι δὲν ἔχουν ἐλευθερίαν κινήσεως. Ἢ θὰ τοὺς δώσετε τὸ δικαίωμα νὰ πᾶνε εἰς τὰς ἐκλογικάς των περιφερείας νὰ ψηφίσουν ἢ θὰ τοὺς δώσετε τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίζουν ἐκεῖ ὅπου ὑπηρετοῦν. Κύριοι, αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα. Τὸ ἄλλο ἐπιχείρημα, ὅτι ἐπὶ ἑκατὸν χρόνια εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ψηφίζει ὁ Στρατὸς καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ τώρα νὰ μὴ ψηφίζῃ, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι σοβαρὸν νὰ λέγεται. Διότι κατὰ τὰ ἑκατὸν αὐτὰ χρόνια πολλὰ ἤλλαξαν εἰς ὅλον τὸν κόσμον, καὶ πολλὰ θ’ ἀλλάξουν ἀκόμη. Πολλὰ κράτη, τὰ ὁποῖα ἦσαν ὑπόδουλα, ἔγιναν ἐλεύθερα, πολλοὶ λαοί, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τὸ ἀπέκτησαν, καὶ αἱ γυναῖκες τὸ ἀπέκτησαν, καὶ οἱ κληρικοὶ τὸ ἀπέκτησαν. Διατί θὰ τὸ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τοὺς στρατευσίμους Ἕλληνας; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται αὐταὶ αἱ συγκρίσεις, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον καὶ δὲν εἶναι λογικόν. Κύριοι, κατηγορήθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἤδη ἤρχισε νὰ νοθεύσῃ τὰς ἐκλογάς, διότι ἔσπευσε νὰ ὁρίσῃ τὴν ἡμέραν τῆς ἐνεργείας των. Ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου: Κύριοι τῆς Κυβερνήσεως, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, κύριοι Ὑπουργοί, πῶς τολμᾶτε νὰ ὁρίζετε ἡμέραν ἐκλογῶν, ἐνῷ δὲν ἔχετε ἀποκαταστήσει τὸ τίμιον Κράτος, ἐνῷ δὲν ἔχετε δώσει τὸ τίμιον ἐκλογικὸν σύστημα καὶ δὲν ἔχετε κάμει ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς μὲ τὰ τρίπτυχα καὶ μὲ τοὺς ἑπτὰ ὅρους ἔχομεν θέσει. Ὁ ἀγορητὴς τῆς Ε.Δ.Α. μάλιστα, ἐχαρακτήρισεν ὡς ἔγκλημα τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν κατ’ αὐτὴν τὴν ἡμερομηνίαν καὶ ὡς ἔγκλημα καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι τυχὸν θὰ μετάσχουν εἰς αὐτάς. Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ κάμῃ ἐκλογάς. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν κάμῃ ἐκλογὰς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωμεν τί ἄλλο ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ γνωρίζετε. Ἐδῶ ἔπεσε μία Κυβέρνησις, παρῃτήθη μία Κυβέρνησις, διὰ νὰ γίνουν ἐκλογαί. Διωρίσθη μία Κυβέρνησις, διὰ νὰ γίνουν ἐκλογαί. Ὥρισεν ἡ Κυβέρνησις τὸν χρόνον τῶν ἐκλογῶν, διὰ νὰ λείψῃ αὐτὴ ἡ ἀμφιβολία, διὰ νὰ εἰδοποιήσῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν νὰ γίνουν ἐκλογαί, ὅτι θὰ γίνουν καὶ ὅτι πρέπει νὰ προετοιμασθοῦν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφύγουν τὸ πικρὸν τοῦτο ποτήριον. Ἢ ἐκλογὰς θὰ κάμωμεν ἢ ἡ πολιτικὴ κρίσις, ἡ ὁποία ὑφίσταται αὐτὴν τὴν ὥραν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀπὸ τῆς παραιτήσεως Καραμανλῆ, θὰ λυθῇ καθ’ οἱονδήποτε ἄλλον τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ εἶναι εὐχάριστος οὔτε εἰς ἡμᾶς, οὔτε εἰς σᾶς, οὔτε εἰς κανένα ἄλλον Ἕλληνα. Τί θέλετε νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις; Ἔφθασεν ἐδῶ ὁ κ. Μαῦρος νὰ ζητῇ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ ἔρευναν δικαστικὴν περὶ τοῦ τρόπου διαθέσεως τῶν μυστικῶν κονδυλίων καὶ νὰ μὴ γίνουν ἐκλογαὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα προτοῦ ἡ Δικαιοσύνη φθάσῃ εἰς συμπέρασμα περὶ τοῦ ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς διετέθησαν. Ἔρχεται τὸ Κέντρον καὶ λέγει, ὅτι, κύριοι, ἐγὼ δὲν ἔχω ἐμπιστοσύνην οὔτε εἰς σᾶς, εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε εἰς ὅλην τὴν σύνθεσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν εἶναι τίμιον, εἶναι κομματικὸν καὶ ὀφείλετε νὰ καταλύσετε τὸ κομματικὸν Κράτος καὶ κατόπιν νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς ἐκλογάς. Εἴπετέ μου, κύριοι, τὴν μέθοδον κατὰ τὴν ὁποίαν καταλύεται τὸ κομματικὸν Κράτος καὶ γίνονται κατόπιν ταχέως ἐκλογαί. Ἐὰν ἡ ἄποψις αὐτὴ ἐπικρατήσῃ μέχρι τῶν ἀκροτάτων ὁρίων της, ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἀπολύσῃ ὅλους τοὺς Δημοσίους ὑπαλλήλους, ὅλους τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Στρατοῦ, ὅλους τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς Χωροφυλακῆς καὶ τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων ἴσως ἐξαιρέσῃ τοὺς δικαστικούς — πρὸς αὐτοὺς ἔχει ἰδιαιτέραν ἀδυναμίαν ὁ κ. Παπανδρέου — καὶ νὰ τοὺς ἀντικαταστήσῃ μὲ ἄλλα ὄργανα, νέα ὄργανα, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ κάμῃ ἐκλογάς. Πόσα χρόνια, κύριοι συνάδελφοι, ἠμποροῦν νὰ χρειασθοῦν δι’ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν; Ἕνας ἄλλος λόγος, μᾶς εἶπον, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ προχωρήσωμεν εἰς ἐκλογάς, εἶναι διότι πρωτύτερα πρέπει νὰ διαλευκανθῇ ποῖοι εἶναι οἱ ἔνοχοι διὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀειμνήστου συναδέλφου μας Λαμπράκη. Κύριοι, εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα καὶ νομίζω καὶ εἰς τὰς ἰδικάς σας, λέγεται μία παροιμία, ἡ ὁποία λέγει τοῦτο περίπου, ὅτι ὅποιος δὲν θέλει νὰ ζυμώσῃ μέρα–νύκτα κοσκινίζει. Σεῖς δὲν θέλετε νὰ ζυμώσετε καὶ ἐπιμένετε νὰ κοσκινίζετε. Κύριοι, πάρτε τὴν ἀπόφασιν: Αἱ ἐκλογαὶ θὰ γίνουν. Οἱ ὅροι σας εἶναι παράλογοι, ἀπραγματοποίητοι, δολεροὶ καὶ ἀπατηλοί. Δὲν πρόκειται νὰ ἐκπληρωθοῦν. Κύριοι συνάδελφοι, γνωρίζομεν, ὅτι δὲν θέλετε νὰ πᾶτε εἰς τὰς ἐκλογάς. Εἶπεν ὁ ἀντιπρόσωπός σας ἐδῶ, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ εἶναι ἔγκλημα καὶ ὅτι ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς αὐτὰς θὰ προκύψῃ μεγαλυτέρα ἀνωμαλία.

§110ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐὰν πᾶμε, ὅπως θέλετε σεῖς.

§111Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Δὲν θέλετε, λοιπόν, τὰς ἐκλογάς. Αἱ ἐκλογαὶ ὅμως θὰ γίνουν, διότι ἐὰν δὲν γίνουν κἄτι ἄλλο πρέπει νὰ γίνῃ. Ἢ ἂν γίνουν μὲ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς καὶ ἡ Ἑλλὰς εὑρεθῇ εἰς ἀναταραχήν, τότε ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ ρίψετε μίαν ματιὰν διὰ νὰ ἰδῆτε εἰς ποῖον ἀκριβῶς χῶρον εὑρίσκεται ἡ Ἑλλάς. Ἀπὸ βορρᾶν τὰ κομμουνιστικὰ κράτη, ἀπὸ ἀνατολὰς καὶ νότον αἱ στρατιωτικαὶ ἐπαναστάσεις. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει μίαν ἱστορίαν καὶ ἔχει μεγάλας ἀνάγκας. Ἐὰν ὁ λαὸς ἀντιληφθῇ ὅτι τὰ κόμματα δὲν ἔχουν τὴν ἱκανότητα, τὴν θέλησιν καὶ τὴν διάθεσιν νὰ κυβερνήσουν τὸν τόπον, τότε νὰ ἦσθε βέβαιοι ὅτι ἡ κραυγὴ τοῦ κ. Παπανδρέου, ἡ Δημοκρατία θὰ νικήσῃ, θὰ τεθῇ ὑπὸ φῶς λίαν ἀμφίβολον. Δὲν γνωρίζω ποῖος θὰ νικήσῃ τότε, φοβοῦμαι ὅμως, ὅτι δὲν θὰ εἶναι ἡ Δημοκρατία. Σκεφθῆτε το καὶ ἀποφασίσατε.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχετε ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§113ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ ἀντικείμενον Ἡμερησίας Διατάξεως ἀναφοράς, ἐρωτήσεις, ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 11.20′ μ.μ.)