1963.07.31

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 8η

Τετάρτη 31 Ἰουλίου 1963

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 7.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Δ. Θανόπουλος). Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Κεφαλογιάννης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Ι. ΚΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ. (Γραμμ.). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Γεροκωστόπουλος, κατὰ τὴν χθεσινήν του ἀγόρευσιν, ἀναφερόμενος εἰς τὸν ὑπάλληλον τῆς Ὑπηρεσίας Πληροφοριῶν Θεσσαλονίκης κ. Κωστάκον, τὸν ἀπεκάλει «ὁ δῆθεν προϊστάμενος τῆς Ὑπηρεσίας Πληροφοριῶν Θεσσαλονίκης». Τοῦτο μὲ ἠνάγκασε, λέγω, νὰ τὸν ἐρωτήσω ἀφοῦ ἐχρησιμοποίει τίτλον ποὺ δὲν εἶχε διατὶ δὲν τὸ ἐμήνυσε. Παραδόξως εἰς τὰ πρακτικά, ἐξ ὅσων ἀνέγνωσα, δὲν ἀναφέρεται ἡ φράσις αὐτή.

§4Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλέχθη, κύριε συνάδελφε, καὶ ἀναφέρεται εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι πρόκειται περὶ ὑπαλλήλου, ὁ ὁποῖος ὑπερέβη τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ ὁ ὁποῖος αὐθαιρέτως ὠνόμασεν ἑαυτὸν προϊστάμενον τῆς Διευθύνσεως Πληροφοριῶν Βορείου Ἑλλάδος.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως ὡς διωρθώθησαν. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Ματθαιουδάκης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§6Γ. ΜΑΤΘΑΙΟΥΔΑΚΗΣ. (Γραμμ.). (Ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Κ. Ρόκας (Ὑπουργὸς Ἐργασίας), καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ συστάσεως παρὰ τῷ Ι.Κ.Α. εἰδικοῦ λογαριασμοῦ χορηγήσεως δώρου ἑορτῶν Χριστουγέννων καὶ Πάσχα εἰς ἐργατοτεχνίτας οἰκοδόμους». Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 152004)22.7.1963 ἀποφάσεώς του παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου πρὸς τὰς Τραπέζας Ἑλλάδος καὶ Ἀγροτικὴν διὰ τὴν χορήγησιν μακροπροθέσμων δανείων εἰς ἐπαναπατρισθέντας ἐκ τοῦ παραπετάσματος μετὰ τὴν 20.10.1961. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 189159)26.7.1963 ἀποφάσεώς του παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου πρὸς τὸ Ταχυδρομικὸν Ταμιευτήριον διὰ τὴν δανειοδότησιν τοῦ Νομαρχιακοῦ Ταμείου Ζακύνθου μέχρι ποσοῦ δραχ. 1.155.000. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 189158)26.7.1963 ἀποφάσεώς του παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου πρὸς τὸ Ταχυδρομικὸν Ταμιευτήριον διὰ τὴν δανειοδότησιν τοῦ Νομαρχιακοῦ Ταμείου Κοζάνης μέχρι ποσοῦ δραχ. 3.000.000. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 164188)22.7.1963 ἀποφάσεώς του παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου πρὸς τὰς Τραπέζας Ἑλλάδος καὶ Ἐθνικὴν Κτηματικὴν διὰ τὴν χορήγησιν στεγαστικῶν δανείων εἰς 8 μέλη τῆς Ἐθνικῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως Ὁλικῆς Ἀναπηρίας Ἁπάντων τῶν Ὅπλων καὶ Σωμάτων Πολέμου 1912–1949. Ὁ βουλευτὴς Κορινθίας κ. Β. Πανούσης, καταθέτει ἀναφορὰς τῶν Προέδρων Ἑνώσεων Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Βόχας Γ. Βασιλείου, Κορινθίας Π. Βουδούρη, τοῦ Προέδρου Γʹ Συν)σμοῦ Βοχαϊκοῦ κ. Γ. Μπιτσάκου, ὡς καὶ τοῦ Προέδρου Κοινότητος Βοχαϊκοῦ Ἰωάν. Σουμπασάκου, αἰτουμένων καθορισμὸν ἱκανοποιητικῆς τιμῆς ἀσφαλείας σουλτανίνας. Ὁ βουλευτὴς Κορινθίας κ. Β. Πανούσης, καταθέτει ἀναφορὰς τῶν Προέδρων Συν)σμῶν Αʹ Βοχαϊκοῦ Λ. Χελιώτη, Αʹ Μπολατίου Α. Μπέζου, Βʹ Βέλλου Γ. Παπαγεωργίου, Δʹ Βέλλου Φωτ. Ἀγγελοπούλου, Αʹ Βέλλου Σπ. Βασιλοπούλου, Γʹ Βέλλου Νικ. Καλόγερου καὶ Συν)σμοῦ Ἄσσου Παν. Τσαούση, αἰτουμένων καθορισμὸν ἱκανοποιητικῆς τιμῆς ἀσφαλείας σουλτανίνας. Ὁ βουλευτὴς Κορινθίας κ. Β. Πανούσης, καταθέτει ἀναφορὰς τῶν Προέδρων Συν)σμῶν Αʹ Κρηνῶν Λιούσκου, Βʹ Κρηνῶν Μπάρτζη, Αʹ Κοκκωνίου Γιώργα, Βʹ Κοκκωνίου Ἀργυροπούλου, Ἀρχαίας Κορίνθου Ἀν. Σκλήρη ὡς καὶ τῶν Προέδρων Κοινοτήτων Κοκκωνίου Ἀθανασοπούλου καὶ Λεχαίου Φάνη Χρυσάνθου, αἰτουμένων καθορισμὸν ἱκανοποιητικῆς τιμῆς ἀσφαλείας σουλτανίνας. Ὁ βουλευτὴς Κορινθίας κ. Β. Πανούσης, καταθέτει ἀναφορὰς τῶν Προέδρων Συν)σμῶν Ἁγίας Μαρίνης Γεωργ. Γαμβρούλη καὶ Κυρ. Κυριακοπούλου, Εὐαγγελιστρίας, Ἀντ. Κόρκα, Βʹ Βοχαϊκοῦ Γεωργ. Μπιτσάκου, Γʹ Βραχατίου Π. Τριανταφύλλου, αἰτουμένων καθορισμὸν ἱκανοποιητικῆς τιμῆς ἀσφαλείας σουλτανίνας. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Ι. Βαρβιτσιώτης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐξωραϊστικοῦ καὶ Προοδευτικοῦ Συλλόγου Ἄνω Χαλανδρίου «Ἡ Πρόοδος», αἰτουμένου τὴν διαπλάτυνσιν καὶ ἀνακατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Ἁγίας Παρασκευῆς ὡς καὶ τὴν κατασκευὴν τῶν πεζοδρομίων. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Ι. Βαρβιτσιώτης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προοδευτικοῦ, Ἐξωραϊστικοῦ Συλλόγου «Ἄστρυφος» Ἁγίου Τρύφωνος, Ἀκαδημίας Πλάτωνος, αἰτουμένου τὴν ἔνταξιν τῆς ἰδιοκτησίας του εἰς τὸ σχέδιον πόλεως καὶ ἐπέκτασιν τοῦ δικτύου ὑδρεύσεως εἰς τὴν ἐν λόγῳ περιοχήν. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Δημάρχου Καλαβρύτων, αἰτουμένου τὴν ἐκτέλεσιν προστατευτικῶν ἔργων τῶν χειμάρρων Ξυδιᾶ καὶ Βελλιᾶ. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Δημάρχου Πατρέων σχετικῶς μὲ τὴν ἐξαγορὰν ὑπὸ τῆς Δ.Ε.Η. τῆς Δημοτικῆς Ἠλεκτρικῆς Ἐπιχειρήσεως (Γλαῦκος Α.) κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν κατοίκων πλατείας Μεταξουργείου, διαμαρτυρομένων κατὰ τῆς ἀπὸ 25.7.62 ὑπουργικῆς πράξεως τῶν Ὑπουργῶν Συντονισμοῦ, Οἰκονομικῶν καὶ Δημοσίων Ἔργων, δι’ ἧς ἐπεβλήθη εἰς τὰ ἀστικὰ κτήματα τῆς ὡς ἄνω περιφερείας ὑπεραξία ἀπὸ 25% ἕως 40%. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου ἐργατοτεχνικοῦ καὶ ὑπαλληλικοῦ προσωπικοῦ Α.Ε. «ΒΙΟ», δι’ ἧς αἰτεῖ, ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον 5 τοῦ Ν.Δ. 4104)60 προστεθῇ διάταξις, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ἀσφαλίζωνται εἰς τὸ Ι.Κ.Α. οἱ στερηθέντες τῆς ἐργασίας των λόγῳ ἐκπλειστηριασμοῦ ἢ πτωχεύσεως τῆς ἐπιχειρήσεως, εἰς ἣν εἰργάζοντο κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Π. Κατσώτας, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἐπιτροπῆς Καπνοπαραγωγῶν Χρυσοβίτσης τοῦ Ξηρομέρου, οἱ κάτοικοι τῆς ὁποίας τελοῦν ἐν ἀπογνώσει ἕνεκα τῆς μὴ πωλήσεως τῶν ἐξαγωγίμων καπνῶν ἐσοδείας 1962. Καὶ οἱ καπνέμποροι συστήσαντες τρὰστ προσφέρουν ἐξευτελιστικὰς τιμάς, αἵτινες δὲν καλύπτουν τὰ ἔξοδα. Ὁ βουλευτὴς Χανίων κ. Κ. Χιωτάκης, διὰ τηλεγραφήματός του διαμαρτύρεται, διότι κατὰ τὴν ἐπίσκεψίν του εἰς τὸ Γραφεῖον τοῦ Εἰσαγγελεύοντος Χανίων δὲν ἔτυχεν οἵας ἔδει συμπεριφορᾶς. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Δ. Κελτεμλίδης, διὰ τηλεγραφήματός του καταγγέλλει δραστηριότητα ὀργάνων Χωροφυλακῆς εἰς πόλιν Θεσσαλονίκης καὶ ὕπαιθρον Μακεδονίας εἰς βάρος ὀπαδῶν τοῦ Κόμματος τῆς Ε.Δ.Α. καὶ ζητεῖ ἄμεσον λῆψιν μέτρων τιμωρίας ἀστυνομικῶν ὀργάνων. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Θ. Γιαννόπουλος, διὰ τηλεγραφήματός του αἰτεῖ ρύθμισιν θέματος τῆς ἀποζημιώσεως τῶν πληττομένων ἀγροτῶν ἐκ τῆς κατασκευῆς τῶν ὑδροηλεκτρικῶν ἔργων ποταμοῦ Ἀχελώου.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, δέχεσθε ὅπως ἀναβαλλομένης τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν νομοθετικῆς ἐργασίας;

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα ὅθεν εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας κ. Κ. Ράλλης, ἔχει τὸν λόγον.

§10Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ σχεδίου νόμου, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ πρὸς τὴν Βουλήν, ἐπανέρχεται εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἀλλὰ μὲ τοιαύτας παραλλαγάς, ἰδίᾳ ὡς πρὸς τὴν τρίτην κατανομήν, μὴ ἀποκλειομένης τῆς ὑπάρξεως καὶ τετάρτης, εἰς τρόπον ὥστε τὸ ὅλον σύστημα νὰ προσεγγίζῃ πρὸς τὸ παρ’ ἡμῖν γνωστόν, ὡς σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Μακρὰ συζήτησις ἐγένετο εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, κατὰ πόσον θὰ ἔπρεπε νὰ καθιερωθῇ ὡς πάγιον ἐκλογικὸν σύστημα διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς τὸ πλειοψηφικόν. Κατὰ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατέθεσε τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας ἀντιθέτως καθιεροῦτο ὡς πάγιον σύστημα ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική. Κατὰ τὴν ἐπακολουθήσασαν ψηφοφορίαν ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀπερρίφθη καταψηφισθεῖσα παρ’ ὅλων τῶν κομμάτων. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους τὰ διάφορα κόμματα τῆς μειοψηφίας κατεψήφισαν τὴν τροπολογίαν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἀναπτυχθοῦν ὑπὸ τῶν μελλόντων νὰ μὲ διαδεχθοῦν εἰς τὸ βῆμα εἰσηγητῶν τῶν κομμάτων.

§11Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, διὰ ποίαν τροπολογίαν ὁμιλεῖτε;

§12Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1.

§13Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν κατεψηφίσθη ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα.

§14Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κατεψηφίσθη ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα. Ἐὰν θέλετε μίαν προσθήκην, διὰ διαφόρους λόγους. Καὶ λέγω, τοὺς μὲν λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους τὰ διάφορα κόμματα κατεψήφισαν τὴν τροπολογίαν αὐτὴν θὰ τοὺς ἀναπτύξουν οἱ εἰσηγηταὶ τῶν κομμάτων, τοὺς δὲ λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους κατεψηφίσθη ὑπὸ τῆς Ε.Ρ.Ε.......

§15Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε.....

§16Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Μπακόπουλε, ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ὁμιλίας μου καὶ εἰς τὸ μέσον τοῦ συλλογισμοῦ μου νὰ μοῦ κάμνετε διακοπήν. Σᾶς κάμνω ἔκκλησιν νὰ μὴ μὲ διακόπτετε.

§17Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε.....

§18Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. Μπακόπουλε, δὲν συνήθισα νὰ μεταφέρω εἰς τὴν Βουλὴν πράγματα μὴ ἀληθῆ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἅπαντα τὰ κόμματα κατεψήφισαν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ ἕκαστον μὲ τὴν ἰδικήν του δικαιολογίαν.

§19Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι δικαιολογίαν, περιεχόμενον.

§20Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ μὲ διαδεχθῇ εἰς τὸ βῆμα ὁ εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας ἐκ τοῦ κόμματός σας, ὁ ὁποῖος θὰ ἐξηγήσῃ ἐὰν ἐγὼ τὸ ἀντελήφθην σαφῶς.

§21Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπειδὴ ἀναφέρεσθε εἰς τὴν ἰδικήν μας θέσιν, αὐτὸ μᾶς ὑποχρεώνει νὰ λάβωμεν τὸν λόγον. Δὲν ἔχομεν καμμίαν διάθεσιν νὰ σᾶς ἐμποδίσωμεν καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου σας. Ἀνεφέρθητε ὅμως εἰς ἰδικήν μας στάσιν καὶ τὴν ἡρμηνεύσατε κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς ἰδικάς μας ἀπόψεις, διότι ἡμεῖς ἀπεδέχθημεν τότε καὶ ἀποδεχόμεθα καὶ τώρα. Διότι ὅμως ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ἦτο καὶ εἰσαγωγὴ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου τὸ ἄρθρον κατεψηφίσθη, τὸ πρῶτον μέρος.... (Θόρυβος ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Ρ.Ε.).

§22Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Πράγματι, ἔγινε μία παρανόησις. Δὲν ἰσχυρίσθην, ὅτι ἐψηφίσατε ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἀλλὰ κατεψηφίσατε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ ὁποία ἀνεφέρετο εἰς τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν.

§23Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ ἄρθρον.

§24Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁμολογῶ, ἔγινε μία παρανόησις.

§25Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μάλιστα, πρόκειται περὶ παρανοήσεως.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἀφεθῇ ἐλεύθερος ὁ κ. εἰσηγητὴς νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ἀπόψεις του.

§27Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι θὰ περιορισθῶ νὰ ἀναπτύξω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Ε.Ρ.Ε. ἦτο ἀντίθετος μὲ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὡς γνωστόν, ἡ Ε.Ρ.Ε. ἦτο ἀνέκαθεν ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Καὶ διὰ νὰ μὴ ἀνατρέξω εἰς προηγουμένας ἐποχάς, θὰ ἀναφερθῶ εἰς πρόσφατον γεγονός, εἰς τὴν εἰσήγησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὸν ρυθμιστὴν τοῦ πολιτεύματος ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. κ. Καραμανλῆς, ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ παραιτηθέντος Πρωθυπουργοῦ. Ὡς γνωστόν, ἡ εἰσήγησις συνίστατο πρῶτον, εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, δεύτερον, εἰς τὴν σύστασιν Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, καὶ τρίτον, εἰς τὴν προσφυγὴν εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Ἡ Κυβέρνησις, ὡς ρητῶς ἀναφέρει εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, προτείνει τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ὡς τὸ μᾶλλον, ὡς λέγει, ἐνδεικνυόμενον ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας καὶ δυνάμενον ὑπὲρ πᾶν ἄλλο νὰ τύχῃ τῆς κατὰ τὸ δυνατὸν εὐρυτέρας ἐγκρίσεως ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Πρὸς διευκόλυνσιν τῆς καταστάσεως καὶ χάριν τῆς ταχείας προσφυγῆς εἰς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν καὶ συγκεκριμένως κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, τῇ εἰσηγήσει τῆς Κυβερνήσεως, ἡμερομηνίαν τῶν ἐκλογῶν, τῆς 3ης Νοεμβρίου, ἡ Ε.Ρ.Ε. ἀποδέχεται, ὅπως αἱ προσεχεῖς ἐκλογαὶ διεξαχθοῦν βάσει τοῦ συστήματος τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἐμμένει ὅμως εἰς τὸ μόνιμον αἴτημά της, ὅπως καθιερωθῇ ἀπὸ τοῦδε ὡς πάγιον σύστημα διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς, ὡς ἐγένετο ἄλλως τε καὶ μὲ τὸν νόμον τοῦ 1961, τὸ πλειοψηφικόν. Βασικὴ αἰτιολογία τῆς ρυθμίσεως αὐτῆς, εἶναι, ὅτι γίνεται ἡ καθιέρωσις εἰς ἀνύποπτον χρόνον καὶ οὐχὶ βάσει τῆς παρούσης συναρτήσεως τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου. Καὶ γίνεται καθιέρωσις ἐκλογικοῦ συστήματος δυναμένου νὰ δίδῃ διὰ δημοκρατικῶν μεθόδων ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον. Ἐξ ἄλλου, τοῦτο ἀποτελεῖ τρόπον τινὰ ἱκανοποίησιν ἑνὸς παραπόνου, ἀνεξαρτήτως ἐὰν εἶναι βάσιμον ἢ ὄχι, τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα κατέκρινον συχνὰ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εἰσάγει νέον ἐκλογικὸν σύστημα εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν. Ἄλλως τε ἡ καθιέρωσις καὶ δευτέρου ἐκλογικοῦ συστήματος, δι’ ἑνὸς ἐκλογικοῦ νόμου, καὶ εἰδικώτερον τοῦ πλειοψηφικοῦ, δὲν εἶναι πρωτοτυπία τοῦ νόμου τοῦ 1961. Τὸ ἔτος 1951 διὰ τοῦ νόμου 1878 «περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς» εἰς τὸ ἄρθρον 29, τὸ ὁποῖον περιελήφθη ὡς ἄρθρον 185 εἰς τὸ ἐκδοθὲν Βασιλικὸν Διάταγμα τῆς 9ης Αὐγούστου 1951 περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, καὶ ὑπὸ τὸν τίτλον «περὶ ἐπαναφορᾶς τοῦ πλειοψηφικοῦ» περιλαμβάνονται τὰ ἑξῆς! «Ἐπιτρέπεται ὅπως ἀπὸ τῶν μεταπροσεχῶν ἐκλογῶν ἐπανέλθουν ἐν ἰσχύϊ διὰ Β. Δ)τος ἐκδιδομένου τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων τάδε καὶ τάδε τοῦ κωδικοποιημένου νόμου 6396)1935 διὰ τὴν κατὰ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν, καταργουμένων αὐτοδικαίως τῶν ἀντιστοίχων διατάξεων τοῦ παρόντος Β.Δ.». Συνεπῶς, δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά. Καὶ ὄχι μόνον δὲν καθιεροῦτο διὰ νόμου, ὁ ὁποῖος θὰ ἐδέσμευε τρόπον τινὰ τὴν μέλλουσαν νὰ προέλθῃ ἐκ τῶν ἐκλογῶν Κυβέρνησιν ἡ καθιέρωσις τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἀλλὰ ἐδίδετο εἰς Κυβέρνησιν, εἰς τὴν μέλλουσαν Κυβέρνησιν, ἡ εὐχέρεια νὰ τὸ καθιερώσῃ διὰ Β. Δ)τος. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ δὲν ἦτο ἡ μόνη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ πλειοψηφικὸν καθιεροῦτο ὡς πάγιον ἐκλογικὸν σύστημα διὰ νόμου, καὶ μάλιστα αὐτὴν τὴν φοράν, ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Εἰς τὸν βασικὸν νόμον περὶ ἀναλογικῆς, τὸν νόμον 5493)1931 εἰς τὸ ἄρθρον 151 προβλέπεται ἡ ἰδία ρύθμισις, ἡ ὁποία ἔγινε τὸ 1961 καὶ προτείνεται ἤδη διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νόμου. Λέγει τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο. «Αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 1, 2 κλπ. τοῦ παρόντος νόμου ἰσχύουν διὰ μόνον τὰς προσεχεῖς βουλευτικὰς ἐκλογὰς ἀναστελλομένης μόνον διὰ τὰς ἐκλογὰς ταύτας τῆς ἰσχύος τῶν διατάξεων τῶν ἄρθρων 1, 2 κλπ. τοῦ νόμου 3824)1929. Ἡ ἑρμηνεία αὐτῶν τῶν διατάξεων ἦτο ὅτι αἱ μεταπροσεχεῖς ἐκλογαὶ θὰ γίνουν βάσει τοῦ πλειοψηφικοῦ. Καὶ πράγματι αἱ μὲν ἐπακολουθήσασαι τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου 5493 ἐκλογαὶ τῆς 25ης Σεπτεμβρίου 1932 διεξήχθησαν μὲ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, αἱ δὲ ἐν συνεχείᾳ ἐκλογαὶ τῆς 5ης Μαρτίου 1933 διενηργήθησαν βάσει τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ἀκριβῶς διότι προϋπῆρχεν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 151, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέφερα προηγουμένως. Ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νόμου 5493 δὲν περιωρίσθη εἰς τὸ νὰ προβλέψῃ τὴν παγίαν καθιέρωσιν διὰ τὸ μέλλον, τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς ἐν ὄψει ἐκλογὰς καθιερώνει μερικῶς τὸ πλειοψηφικόν. Εἰς τὴν παράγραφον 2 τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, ὁρίζεται ὅτι «αἱ διατάξεις τῶν ἐν τῇ παραγράφῳ 1 ἀναφερομένων ἄρθρων τοῦ νόμου 3824 ἰσχύουν καὶ διὰ τὰς προσεχεῖς βουλευτικὰς ἐκλογὰς τῶν βουλευτικῶν περιφερειῶν Ὕδρας, Σπετσῶν καὶ Ψαρῶν. Δηλαδὴ ἦτο νομοσχέδιον καθιεροῦν δι’ ἅπασαν τὴν χώραν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Διὰ μὲν τμῆμα τῆς χώρας τὸ πλειοψηφικὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον παγίως τὸ πλειοψηφικόν. Ἐξ ἄλλου καὶ ὅταν συνεζητεῖτο ὁ νόμος, ἡ ἀνάλογος διάταξις τοῦ νόμου 1961, ὑπῆρξαν Ἀρχηγοὶ Κομμάτων ἢ ἐκπρόσωποι ἢ μᾶλλον εἰσηγηταί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔφερον βασικὰς ἀντιρρήσεις ὡς πρὸς τὴν καθιέρωσιν τοῦ συστήματος. Αἱ ἀντιρρήσεις των περιωρίσθησαν μόνον μὲ τὸ συνδεόμενον πλειοψηφικὸν πρῶτον σύστημα. Δηλαδὴ συγκεκριμένως ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἰσχυρίσθη, ὅτι δὲν θὰ εἶχε καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ ψηφισθῇ ἀπὸ τοῦδε τὸ πλειοψηφικόν, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι θὰ συνδεθῇ μὲ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἢ τῆς ἐλαφρῶς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Ἕτερος δὲ ὁμιλητὴς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν ἀποτελεῖ ζήτημα ἀρχῆς καὶ ὅτι δὲν τὸν ἀπασχολεῖ ἡ καθιέρωσις τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἀλλ’ ἁπλῶς εἶναι θέμα συγκεκριμένης διατάξεως. Ὑπῆρξε βέβαια καὶ ἀντίθετος ἄποψις, τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ὁ ὁποῖος ὑπεστήριξεν, ὅτι τοιαύτη ρύθμισις δημιουργεῖ πολωτικὴν ψυχολογίαν διὰ τὸ παρὸν καὶ ἐμποδίζει τὸ εἰσαγόμενον ἀναλογικὸν σύστημα νὰ ἀποδώσῃ τὰς λοιπὰς ἀγαθὰς συνεπείας του εἰς τὸν πολιτικὸν βίον τῆς χώρας. Ὡς πρὸς τὴν τελευταίαν ἄποψιν, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ διαφωνήσω, ὅτι οἱ ἐκφρασθέντες φόβοι δὲν ἐπηλήθευσαν, διότι τοιαύτη μετενέργεια τῆς διατάξεως περὶ πλειοψηφικοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τοῦ 1961 δὲν ἔλαβε χώραν, ἀλλ’ ἀντιθέτως μόνον εὐεργετικαὶ διὰ τὴν κατάταξιν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου κατὰ τὸ 1961 συνέπειαι ἐσημειώθησαν καὶ ὁ ἀντικατοπτρισμὸς τοῦ πλειοψηφικοῦ εἶχεν εὐεργετικὰς συνεπείας, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐπανέλθω. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, σήμερον, εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν αἱ πολιτικαὶ δυνάμεις τοῦ τόπου εἶναι δεδομέναι, οὐδεὶς φόβος ὑπάρχει, ὥστε ἡ καθιέρωσις τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος νὰ ἔχῃ πολιτικὰς συνεπείας διὰ τὸ παρόν. Καὶ αὐτὰ μὲν ὡς πρὸς τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς. Διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ὡς προανέφερα, ἡ ΕΡΕ ἀποδέχεται τὴν καθιέρωσιν τοῦ συστήματος τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Ἀντιθέτως, τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὡς διεκήρυξαν, μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον, ἐτάχθησαν ἢ ἐπρότειναν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν τοῦ ἔτους 1950. Ἀναγκάζομαι νὰ προσονομάσω εἰδικῶς τὴν ἀναλογικὴν ὡς ἀναλογικὴν τοῦ ἔτους 1950, διότι εἰδικώτερον, λόγῳ τῆς ἀπειρίας συστημάτων ἀναλογικῆς, διὰ νὰ καταστῇ εὐχερὴς ἡ συνεννόησις εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, θὰ πρέπει κάθε σύστημα νὰ ἐπονομάζεται ἐπακριβῶς. Καὶ χάριν αὐτῆς τῆς διευκρινίσεως, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ καταπονήσω κάπως τὴν Βουλήν, ἐκθέτων τὰς βασικὰς ἀρχὰς τῶν κυριωτέρων συστημάτων ἀναλογικῆς, τὰ ὁποῖα ἔτυχον ἐφαρμογῆς εἰς τὰς διαφόρους χώρας. Τὰ συστήματα αὐτὰ ἦσαν κυρίως τὸ σύστημα Ντόντ, αὐτοτελῶς ἢ μὲ τὴν Βελγικὴν παραλλαγήν, τὸ σύστημα Χ. Μπισὸφ καὶ τὸ σύστημα τοῦ Γερμανικοῦ νόμου τοῦ 1920. Τὸ σύστημα Ντὸντ περιλαμβάνει μίαν καὶ μόνον κατανομήν. Διὰ τὴν ἀπονομὴν τῶν ἑδρῶν διαιρεῖται ἡ ἐκλογικὴ δύναμις, δηλαδὴ τὸ σύνολον τῶν ψήφων ἑκάστου συνδυασμοῦ εἰς ἑκάστην ἐκλογικὴν περιφέρειαν, διὰ τῶν ἀριθμῶν 1, 2, 3, 4, 5 κ.ο.κ. Εἰς δὲ προκύπτοντα μεγαλύτερα πηλίκα δίδεται μία ἕδρα. Π.χ. ἐὰν ὑποθέσωμεν εἰς μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν 10 ἑδρῶν εὑρέθησαν 340.000 ἔγκυρα ψηφοδέλτια, ἐξ ὧν ἔλαβον ψήφους:

ἡ διαίρεσις γίνεται ὡς ἑξῆς:

Ἡ Βελγικὴ παραλλαγὴ τοῦ συστήματος ΝΤΟΝΤ προβαίνει εἰς τὰς αὐτὰς διαιρέσεις καὶ κατατάσσει τὰ πηλίκα κατὰ φθίνουσαν τάξιν καὶ μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν. Τὸ πηλίκον τὸ ἀντιστοιχοῦν εἰς τὴν τελευταίαν ἕδραν (εἰς τὸ παράδειγμα τὸ 30.000) ἀποτελεῖ τὸ ἐκλογικὸν μέτρον τῆς περιφερείας καὶ ἀπονέμονται εἰς τὰ κόμματα, τόσαι ἕδραι, ὅσας φορὰς χωρεῖ εἰς τὸ σύνολον τῶν ψήφων του δηλ. τὴν ἐκλογικήν των δύναμιν τὸ ἐκλογικὸν μέτρον.

Ἐὰν παραμένῃ ἀδιάθετος ἕδρα λαμβάνει χώραν δευτέρα κατανομή, πάλιν βάσει τοῦ συστήματος ΝΤΟΝΤ, ἀλλὰ κατὰ ἀρκετὰ πολύπλοκον τρόπον. Ἐννοεῖται, ὅτι καὶ τὸ σύστημα ΝΤΟΝΤ ἦτο Βελγικόν, διότι ὁ ΝΤΟΝΤ ἦτο καθηγητὴς εἰς τὸ Βελγικὸν Πανεπιστήμιον. Ἀλλ’ ὁ Βελγικὸς ἐκλογικὸς νόμος ἠθέλησε νὰ κάμῃ μίαν παραλλαγήν, ἡ ὁποία συνίστατο εἰς τὸ ὅτι διὰ τῆς διαιρέσεως 1, 2, 3, 4, 5 καὶ μέχρι τῆς ἐξαντλήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν ἐξευρίσκετο ὁ μικρότερος διαιρέτης. Ὁ διαιρέτης αὐτὸς ἀπετέλει τὸ ἐκλογικὸν μέτρον καὶ βάσει τῆς διαιρέσεως τῶν ἐκλογικῶν δυνάμεων τῶν κομμάτων διὰ τοῦ διαιρέτου αὐτοῦ ἐξευρίσκοντο αἱ κατανεμόμεναι ἕδραι. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἦτο δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ περίσσευμα ἕδρας, ὁπότε λαμβάνει χώραν δευτέρα κατανομή, βάσει τοῦ συστήματος ΝΤΟΝΤ, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ τὰ πράγματα εἶναι ὀλίγον περίπλοκα καὶ ὁμολογουμένως καὶ ἐγὼ δὲν τὰ ἀντελήφθην. Κατὰ τὸ σύστημα ΜΠΙΣΟΦ ἡ Αʹ κατανομὴ γίνεται περίπου ὅπως κατὰ τὰ ἰδικά μας συστήματα. Δηλαδὴ διαιρεῖται τὸ σύνολον τῆς δυνάμεως ἁπάντων τῶν κομμάτων διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν ηὐξημένου κατὰ μίαν. Καὶ ὅσας φορὰς χωρεῖ τόσαι καὶ αἱ ἕδραι αἱ ἀπονεμόμεναι εἰς κἄθε Κόμμα. Ἡ Βʹ κατανομὴ ὅμως εἶναι ἐντελῶς διάφορος. Ἐὰν περισσεύσῃ μία ἕδρα τότε αὕτη παραχωρεῖται εἰς τὸ Κόμμα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει τὸ μεγαλύτερον πηλίκον ἐκ τῆς διαιρέσεως. Ἐὰν περισσεύσουν πλέον τῆς μιᾶς ἕδραι τότε διαιρεῖται τὸ ἄθροισμα τῶν ψήφων τοῦ αὐτοῦ Κόμματος μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν πρὸς κατάληψιν θέσεων ηὐξημένων κατὰ δύο. Καὶ ἐὰν τὸ πηλίκον εἶναι ἀνώτατον τῶν ὑπολοίπων τῶν ἄλλων Κομμάτων τότε καταλαμβάνει τὴν δευτέραν ἕδραν. Ἄλλως παραχωρεῖται εἰς τὸ Κόμμα τὸ ὁποῖον παρουσιάζει τὸ μεγαλύτερον πηλίκον μὲ τὴν πρώτην διαίρεσιν. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ θὰ ἐζήτουν τὴν ἄδειαν νὰ ἀναφερθῶ εἰς τὸν Ἀλέξ. Παπαναστασίου, τὸν θεωρούμενον ὡς πατέρα τῆς ἀναλογικῆς ἐν Ἑλλάδι, ὁ ὁποῖος εἰς τὸ βιβλίον του «Δημοκρατία καὶ ἐκλογικὸν σύστημα» τοῦ Ἰουλίου 1923 λέγει τὰ ἑξῆς, ἀναφερόμενος εἰς τὸ σύστημα ΜΠΙΣΟΦ. «Τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τελειοποίησιν..... (ἀναγινώσκει) ......». Αὐτὰ λέγει ὁ Ἀλέξανδρος Παπαναστασίου τὸ 1923. Δηλαδὴ σαφῶς ἐτίθετο κατὰ τοῦ συστήματος τῆς Βʹ κατανομῆς βάσει τοῦ ὑπολοίπου ἢ μᾶλλον τῶν ἀχρησιμοποιήτων ὑπολοίπων ψήφων τῶν Κομμάτων. Τὸ Γερμανικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον συνήθως ἀποκαλεῖται σύστημα Βαϊμάρης, ἐνῷ δὲν εἶναι ἀληθές, διότι τὸ Σύνταγμα τῆς Βαϊμάρης ὁμιλεῖ περὶ συνταγματικῆς καθιερώσεως τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἀλλὰ ἐπρόκειτο περὶ τοῦ νόμου τῆς 26)4)1920, εἶχεν ἐντελῶς διάφορον τρόπον ἀπονομῆς τῶν ἑδρῶν. Εἰς κἄθε κόμμα ἀπονέμονται τόσαι ἕδραι, ἀνὰ 60.000 ψήφους ποὺ λαμβάνει εἰς τὴν βασικὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ἐὰν ὑπῆρχον ὑπόλοιπα ἄνω τῶν 30.000, ἐγένετο βʹ κατανομὴ εἰς τὴν μείζονα περιφέρειαν. Καὶ ἐκεῖ πάλιν παρεχωρεῖτο μία ἕδρα ἀνὰ 60.000 ψήφους. Καὶ τέλος ἐλάμβανε χώραν καὶ τρίτη κατανομὴ εἰς ὁλόκληρον τὴν περιφέρειαν βάσει τοῦ συστήματος τῶν 60.000 ψήφων. Μὲ τὸ σύστημα ὅμως αὐτὸ δὲν ὑπῆρχεν ἀριθμὸς βουλευτικῶν ἑδρῶν, ἀλλὰ ἡ σύνθεσις τῆς Βουλῆς ἐξηρτᾶτο ἑκάστοτε ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψηφισάντων ἐκλογέων. Ἐκ τῶν συστημάτων τὰ ὁποῖα προανέφερον, μεγαλυτέρας ἐφαρμογῆς ἔτυχε τὸ σύστημα ΝΤΟΝΤ. Ὀλιγωτέρας, τὸ σύστημα ΜΠΙΣΟΦ. Τὸ σύστημα ΝΤΟΝΤ ἐφηρμόσθη εἰς τὰς Σκανδιναυϊκὰς χώρας καὶ εἰς τὰς χώρας τῆς Μπενελοὺξ ὅπου ἔχει διατηρηθῆ ὡς πάγιον σύστημα. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Ἀντιθέτως εἰς μεγάλας εὐρωπαϊκὰς χώρας ὅπου ἐσημειώθη ἔντονος πολιτικὴ δρᾶσις ἢ ἂν θέλετε καὶ ὀξύτης, δὲν ὑπῆρξε πάγιον πολιτικὸν σύστημα, ἢ ὅπου ὑπῆρξεν, ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὸ δὲν ἦτο τὸ σύστημα τῆς καθαρᾶς ἢ ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Εἰς τὴν Γαλλίαν αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1946 διενεργοῦνται μὲ σύστημα ἀναλογικῆς, βάσει τοῦ συστήματος Ντόντ, μὲ ἐκλογικὴν περιφέρειαν τὸν Νομὸν καὶ μὲ μίαν κατανομὴν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς τοῦ ἀνωτάτου μέσου ὅρου ψήφων δι’ ἑκάστην ἕδραν. Ἀποτέλεσμα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τούτου ἦτο ἡ παραχώρησις περισσοτέρων ἑδρῶν εἰς τὰ μεγαλύτερα Κόμματα εἰς βάρος τῶν μικρῶν Κομμάτων. Ἡ ἐκ τῶν ἐκλογῶν τούτων προελθοῦσα Βουλὴ εἰσήγαγεν νόμον ἄλλου ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ὀνομάζομεν «τῶν συγγενῶν κομμάτων». Τὸ σύστημα τοῦτο συνίσταται εἰς δήλωσιν συνεργασίας μεταξὺ τῶν Κομμάτων ὄχι εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἐπικράτειαν, ἀλλὰ εἰς ἕνα Νομόν. Καὶ ἐὰν ἐπετύγχανε, ὄχι ὁ συνασπισμός, ἀλλὰ ἡ συνεργασία τῶν Κομμάτων, νὰ ὑπερβῇ τὸ 50%, τὰ συνεργαζόμενα Κόμματα ἐλάμβανον ὅλας τὰς ἕδρας. Ἐὰν τοῦτο δὲν ἐπετυγχάνετο, ἡ ἀπονομὴ τῶν ἑδρῶν ἐγένετο βάσει τοῦ συστήματος τῆς ἐκλογῆς τοῦ 1946. Εἰς τὰς ἐκλογὰς 17.6.51 πράγματι ἡ συνεργασία τῶν κομμάτων τοῦ Κέντρου καὶ τῆς μετριοπαθοῦς Δεξιᾶς, ἐπέτυχεν εἰς πλείστας περιφερείας νὰ ὑπερβῇ τὸ 50%. Ἀλλὰ καὶ τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν ἐκρίθη ἱκανοποιητικὸν ὑπὸ τῶν διαφόρων Κομμάτων, καὶ ἐπροχώρησεν εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ 1955 ἡ Κυβέρνησις Μαντὲς Φρὰνς εἰς τὴν κατάθεσιν νομοσχεδίου περὶ καθιερώσεως μονοεδρικοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, τοῦ Γαλλικοῦ Μπαλοτάζ. Διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ ἐκλέγεται τὴν πρώτην Κυριακὴν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ὑπερβῇ τὸ 50%, ἄλλως ἐπαναλαμβάνεται ἡ ἐκλογὴ τὴν ἑπομένην Κυριακήν. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο ἐν συνεχείᾳ ὑπὸ τῆς διαδόχου Κυβερνήσεως Ἔντγκαρ Φώρ, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ ἀπορριφθῇ ἡ πρότασις μὲ διαφορὰν 5 ψήφων. Εἰς τὴν διόρθωσιν τῶν ψήφων ποὺ ἐγένετο, διότι ἐπιτρέπεται κατὰ τὸ Γαλλικὸν σύστημα, οἱ ψῆφοι ἦταν 301 ὑπὲρ καὶ 294 ἐναντίον. Ἐπηκολούθησαν τὰ γνωστὰ γεγονότα τῆς καταψηφίσεως τῆς Κυβερνήσεως Ἔντγκαρ Φώρ, τῆς διὰ πρώτην φορὰν μετὰ 60 χρόνια διαλύσεως τῆς Βουλῆς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἀμέσου καθόδου εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ κυρίως τὸ γεγονός, ὅτι ἀντὶ νὰ ὑπάρχῃ συνεργασία τοῦ Κέντρου καὶ τῆς μετριοπαθοῦς Δεξιᾶς, ἐνεφανίσθησαν δύο τοιοῦτοι συνασπισμοὶ συνεργαζομένων κομμάτων, ὁ ἕνας ὑπὸ τὸν Ἔντγκαρ Φὼρ καὶ ἄλλος ὑπὸ τὸν Μαντὲς Φράνς. Τοῦτο εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα κατὰ τὸ 1956 νὰ μὴ λειτουργήσῃ ὁ μηχανισμὸς αὐτὸς καὶ ἡ κατανομὴ νὰ γίνῃ βάσει τοῦ συστήματος τοῦ 1946. Τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν ἦτο, ὅτι οἱ κομμουνισταὶ ἐπῆραν 150 ἕδρας καὶ μὲ τοὺς 52 Πουζανιστὰς ἤλεγχον τὸ ⅓ τῆς Βουλῆς. Τὰς συνεπείας τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῶν, τὰς γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ. Ὑπῆρξαν τὸ τέλος τῆς περιπετείας τῆς Δʹ Γαλλικῆς Δημοκρατίας. Εἰς ἀποκορύφωσιν τοῦ δράματος σημειοῦται ἡ ἐπανεμφάνισις τοῦ Στρατηγοῦ Ντὲ Γκώλ, ἡ ἐπαναφορὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ μονοεδρικοῦ συστήματος, ἀλλὰ καὶ ὁ παραμερισμὸς τῆς Βουλῆς. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἡ Δημοκρατία ἐσώθη, ἀλλὰ ὁ Κοινοβουλευτισμὸς ἀπέθανε. Καὶ ὅπως θὰ ἔλεγεν ἡ Λαιτίτσια, ποὺρ βοῦ κὲ σὰ ντούρ. Εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἀντιθέτως, τὸ 1946 καθιερώθη σύστημα καθαρῶς ἀναλογικόν, τὸ ὁποῖον ηὐνόησε τὰ μικρὰ κόμματα. Ἀλλὰ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1948, μὲ τὸ ἴδιο σύστημα οἱ Χριστιανοδημοκράται ἐπέτυχον μὲ 48,5% τῶν ψήφων 55,5% τῶν ἑδρῶν. Περιττὸν νὰ ἀναφέρω, ὅτι διὰ τὰς Γερουσιαστικὰς ἐκλογὰς εἰς τὴν Ἰταλίαν ἐφηρμόσθη μονοεδρικὸν πλειοψηφικόν, κατὰ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ λάβῃ τις διὰ νὰ ἐκλεγῇ, τὸ 65% τῶν ψήφων, ἄλλως ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν ἐγένετο βάσει ἀναλογικοῦ συστήματος εἰς εὐρυτέρας περιφερείας. Ἡ ἐμφάνισις τοῦ συστήματος τῶν συγγενῶν κομμάτων εἰς τὴν Ἰταλίαν, σημειοῦται τὸ 1952, ἀλλὰ ἐκεῖ ἡ συνεργασία ἔπρεπε νὰ εἶναι εἰς ὁλόκληρον τὴν ἐπικράτειαν. Ἐφηρμόσθη εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 7.6.53, κατὰ τὰς ὁποίας τὰ συνεργαζόμενα κόμματα τοῦ Κέντρου ἔφθασαν εἰς ποσοστὸν 49,7%, δηλαδὴ ὑπελείφθησαν κατὰ 3% τῆς μονάδος διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα συγγενῶν κομμάτων. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ θὰ ἤθελον νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι ἐθεωρήθη ὡς αἰτία τὸ γεγονός, ὅτι ἠμφισβητήθησαν 1.250.000 ψηφοδέλτια τῶν συνεργαζομένων κομμάτων, ἐξ αἰτίας κακῆς ἀναγραφῆς τῶν σταυρῶν καὶ ὅπως μάλιστα ἀργότερον ἔλεγε χαριτολογῶν ὁ Ντὲ Γκάσπερι «ἐπέσαμεν θύματα τοῦ ἀνταγωνισμοῦ τῶν σταυροφόρων». Εἰς τὸ 1956 ψηφίζεται νέον ἐκλογικὸν σύστημα, κρᾶμα τῆς καθαρᾶς ἀναλογικῆς τοῦ 1956 καὶ τῆς διωρθώσεως ὡς ἐλέγετο ἀναλογικῆς τοῦ 1948–50. Τὸ σύστημα αὐτὸ ἐφηρμόσθη εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958 καὶ τοῦ Ἀπριλίου 1963. Ὡς γνωστὸν κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, λόγῳ τῆς ἀποτυχίας τῆς πολιτικῆς ἀπερτούρα α σινίστρα, τὰ συνεργαζόμενα κόμματα τῶν χριστιανοδημοκρατῶν καὶ τῶν σοσιαλδημοκρατῶν ἔχασαν τὴν πλειοψηφίαν καὶ ἀκόμη δὲν ἔχει λυθῆ ἡ κρίσις εἰς τὴν Ἰταλίαν διὰ τὴν δημιουργίαν σταθερᾶς Κυβερνήσεως. Εἰς τὴν Γερμανίαν παρουσιάζεται ὅλως διάφορος εἰκών. Οἱ ἐπωμισθέντες τὰς εὐθύνας τῆς διακυβερνήσεως τῆς Δυτικῆς Γερμανίας μεταπολεμικῶς πολιτικοὶ ἄνδρες εἶχον πρὸ ὀφθαλμῶν τὰ αἴτια τῆς καταρρεύσεως τῆς Δημοκρατίας τῆς Βαϊμάρης. Ἡ Δημοκρατία τῆς Βαϊμάρης ὀφείλει τὸ τέλος της εἰς τὸν θανάσιμον ἐναγκαλισμόν, τὸν ὁποῖον ὑπέστη ἀπὸ τοὺς κομμουνιστὰς καὶ τοὺς χιτλερικοὺς βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1932 εἶχον τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν εἰς τὴν Γερμανικὴν Βουλὴν καὶ ἠμπόδιζον τὰ δημοκρατικὰ κόμματα νὰ συστήσουν Κυβέρνησιν. Καὶ οὕτω ἤνοιξεν εὐρεῖα ἡ λεωφόρος διὰ τὴν ἄνοδον τοῦ Χίτλερ εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐνῷ ὑπεστηρίχθη ὑπὸ πολλῶν Γερμανῶν ἐπιστημόνων, ὅτι ἂν ἐφηρμόζετο τὸ πρὸ τοῦ 1919 μονοεδρικὸν πλειοψηφικὸν σύστημα οὐδέποτε οἱ κομμουνισταὶ ἢ οἱ ἐθνοσοσιαλισταὶ θὰ ἠδύναντο νὰ καταλάβουν σημαντικὸν ἀριθμὸν ἑδρῶν Πρὸς ἀποφυγὴν τῶν σφαλμάτων τῆς Δημοκρατίας τῆς Βαϊμάρης ὁ ὁμοσπονδιακὸς νόμος τοῦ 1949 προέβλεπε τὴν καθιέρωσιν δύο φύσεως ἑδρῶν. Διῄρεσε τὴν χώραν ἀφ’ ἑνὸς μὲν κατὰ 60% εἰς μονοεδρικὰς περιφερείας ὅπου ἴσχυε τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα κατὰ δὲ 40% πολυεδρικὰς περιφερείας, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνουν συνήθως τὴν περιφέρειαν ἑνὸς τοπικοῦ Κράτους. Διὰ τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν κατανομὴν εἰς τὴν πολυεδρικὴν ἕδραν ἔπρεπε ἕνα κόμμα νὰ καταλάβῃ τοὐλάχιστον μίαν μονοεδρικὴν ἕδραν ἢ τὸ 5% τοῦ συνόλου τῶν ψήφων τῆς τοπικῆς περιφερείας. Εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1953 ἐτροποποιήθη τοῦτο, ὁρισθέντος ὅτι τὸ 5% πρέπει νὰ εἶναι εἰς ὁλόκληρον τὴν ἐπικρατείαν. Βάσει τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου συστήματος τὸ Γερμανικὸν κρατικὸν κόμμα, τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα, τὸ βαυαρικὸν κόμμα καὶ ἄλλαι μικραὶ ὁμάδες, αἱ ὁποῖαι διέθετον ἀντιστοίχως κατὰ τὴν προηγουμένην Βουλὴν 5, 15, 17 ἕδρας δὲν ἐξέλεξαν οὔτε ἕνα βουλευτήν. Νέα τροποποίησις σημειοῦται τὴν 7ην Μαΐου 1956, κατὰ τὴν ὁποίαν προϋπόθεσις συμμετοχῆς εἰς τὴν κατανομὴν τῶν πολυεδρικῶν ἑδρῶν ἦτο ἡ κατάληψις τοὐλάχιστον τριῶν μονοεδρικῶν ἑδρῶν. Ἐν τῷ μεταξὺ αἱ ἕδραι διῃρέθησαν εἰς 50% εἰς μονοεδρικὰς καὶ 50% εἰς πολυεδρικάς. Αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ζητήσω συγγνώμην ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, διότι τὴν κατεπόνησα μὲ τὴν ἀναφορὰν εἰς ξένα ἐκλογικὰ συστήματα καὶ εἰς ὡρισμένα ἀποτελέσματα. Ἀλλ’ αὐτὸ ὀφείλεται εἰς δύο λόγους. Ὁ πρῶτος λόγος εἶναι προσωπικός. Εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχον τὴν τιμὴν δι’ ὀλίγων νὰ ἀναφερθῶ εἰς τὰ ἐφαρμοσθέντα εἰς τὰ ξένα κράτη, ἀλλὰ ἐκεῖ εὑρέθησαν συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ ἀμφισβητήσουν τὴν ἀκρίβειαν τῶν πληροφοριῶν μου χωρὶς βέβαια νὰ ἀναφερθοῦν εἰς συγκεκριμένα παραδείγματα, ἀλλὰ διὰ γενικῆς ἀρνήσεως. Ἤδη θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι καὶ ἂν ἀκόμη ἔχῃ διατηρηθῆ ἡ παραμικρὰ ἀμφιβολία, ὡς πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τῶν πληροφοριῶν, διότι περὶ πληροφοριῶν πρόκειται, νομίζω, ὅτι τοιαύτη θὰ ἐξέλιπε. Ὁ δεύτερος λόγος ἀνάγεται εἰς τὸ ὅτι ἤθελον νὰ καταδείξω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν εἶναι προνόμιον Ἑλληνικὸν νὰ τροποποιοῦνται οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι συχνὰ καὶ μάλιστα εἰς τὰς παραμονὰς ἐκλογῶν. Ἐπίσης, δὲν εἶναι Ἑλληνικὸν προνόμοιον νὰ λαμβάνωνται μέτρα ἐναντίον τοῦ πολυκομματισμοῦ καὶ συγκεκριμένως ἐναντίον τῶν μικρῶν κομμάτων. Τέλος ἤθελα νὰ καταδείξω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὰ ἀναλογικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα ἐφηρμόσθησαν εἰς τὴν Εὐρώπην εἶναι πολὺ αὐστηρότερα τοῦ εἰσαχθέντος πρὸς ψήφισιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχεδίου. Καιρὸς ὅμως εἶναι ἤδη νὰ ἐπανέλθω εἰς τὰ Ἑλληνικὰ πράγματα. Θὰ περιορισθῶ ἐπὶ τοῦ παρόντος μόνον εἰς τὸν τρόπον τῆς λειτουργίας τῆς βʹ κατανομῆς εἰς τὰ διάφορα ἐκλογικὰ συστήματα. Τὸ μεγαλύτερον ἀνάθεμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ριφθῆ κατὰ τοῦ συστήματος 1958–61 εἶναι ὅτι ἡ βʹ κατανομὴ διενεργεῖται βάσει τοῦ συνόλου τῶν ψήφων, δηλαδὴ ὑπολογίζεται τὸ σύνολον τῶν ψήφων τὰς ὁποίας λαμβάνουν τὰ διάφορα κόμματα. Καὶ ἡ ἐπίθεσις γίνεται κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε ἀφήνεται νὰ ὑπονοηθῇ, ὅτι πρόκειται περὶ ἐφευρέσεως. Ἐὰν πράγματι πρόκειται περὶ ἐφευρέσεως τὸ δίπλωμα εὑρεσιτεχνίας δὲν ἀνήκει εἰς τοὺς συντάκτας τοῦ νόμου 1958–61 ἀλλὰ εἰς ἄλλους. Ἡ παράγραφος 7 τοῦ ἄρθρου 123 τοῦ Β.Δ. τῆς 9ης Αὐγούστου 1951 περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ὁρίζει περίπου τὰ ἴδια πράγματα. Ἤτοι: «Ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς ἀδιάθετοι ἕδραι ...... (ἀναγινώσκει) ......». Ἀλλὰ δὲν ἦτο μόνον τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς τὸ ὁποῖον ἀνεφέρετο. Καὶ αὐτὸ ἀκόμη τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς εἰς τὴν τρίτην κατανομὴν ὥριζεν, ὅτι λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει τὸ σύνολον τῶν ψήφων. Ἡ παράγρ. 5 τοῦ ἄρθρου 114 τοῦ νόμου περὶ ἁπλῆς ἀναλογικῆς τοῦ νόμου 1950 λέγει τὰ ἑξῆς: «ἀναγινώσκει...». Συνεπῶς καὶ εἰς τὴν γʹ κατανομὴν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει τὸ σύνολον τῶν ψήφων. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναφερθῶ δι’ ὀλίγων εἰς τὸν τρόπον τῆς βʹ κατανομῆς τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς τοῦ 51. Ὑπεστηρίχθη μὲ κάποιαν δόσιν ἀληθοφανείας, ὅτι ἐκεῖ δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει μόνον τὸ σύνολον τῶν ψήφων ἀλλὰ κυρίως λαμβάνονται ὑπ’ ὄψει τὰ ὑπόλοιπα διότι ἀφαιροῦνται αἱ ἕδραι τῆς αʹ κατανομῆς. Ἡ ἀντίθεσίς μου εἶναι ἀπόλυτος. Διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν ἑδρῶν τῆς βʹ κατανομῆς ὑπολογιζομένου πράγματι τοῦ συνόλου τῶν ψήφων ἐπέρχεται ἡ ἑξῆς διάσπασις: Ἡ μὲν αʹ κατανομὴ ὁριστικοποιεῖται μόνον διὰ τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα δὲν συμμετέχουν εἰς τὴν βʹ κατανομὴν ἀνατρέπεται δὲ διὰ τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα συμμετέχουν εἰς τὴν βʹ κατανομὴν μὲ ἀποτέλεσμα ἡ ἀφαίρεσις τῶν ἑδρῶν αʹ κατανομῆς νὰ ἔχῃ ὡς ἐπακόλουθον τὴν κατανομὴν τῶν ἑδρῶν αʹ καὶ βʹ κατανομῆς βάσει τοῦ συντελεστοῦ τῆς βʹ κατανομῆς. Αὐτὸ κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι σύστημα τῶν ὑπολοίπων. Βεβαίως ἡ πρᾶξις ἀπέδειξε μίαν σοβαρὰν ἐνίσχυσιν τοῦ πρώτου κόμματος κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958 καὶ μικροτέραν κατὰ τὰς ἐλογὰς τοῦ 1961. Ὀφείλω ὅμως νὰ τονίσω, ὅτι ἡ διαφορὰ αὕτη προέκυψεν ἐκ τοῦ γενικωτέρου γεγονότος, ὅτι εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ἔλαβον μέρος μόνον δύο κόμματα, διότι τὸ 1958 τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων δὲν ἠδυνήθη νὰ λάβῃ τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον θὰ τοῦ ἐπέτρεπε νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Τὸ 1961 δὲν κατέστη πάλιν δυνατόν, διότι ἡ ΕΔΑ ἀντὶ νὰ κατέλθῃ ὡς αὐτοτελὲς καὶ ἀνεξάρτητον κόμμα δημιούργησε μίαν σύμπραξιν μὲ τὸ ΕΑΚ μὲ ἀποτέλεσμα νὰ μὴ θεωρῆται ἀνεξάρτητον κόμμα, καὶ νὰ μὴ μετάσχῃ εἰς τὴν Βʹ κατανομήν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ποὺ παρουσιάσθη δεύτερον. Κατὰ τὸ 1961 ἔμειναν διὰ τὴν Βʹ κατανομὴν ἕδραι 28 ἐξ αὐτῶν δὲ αἱ 8 ἦσαν ἕδραι διὰ τὴν Γʹ κατανομὴν καὶ συνεπῶς εἴχομεν 20 ἕδρας διὰ τὴν βʹ κατανομήν, ἐξ ὧν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι ἡ ΕΡΕ κατέλαβεν τὰς 14 καὶ τὰς ὑπολοίπους ἡ συνεργασία τῆς Ε.Κ. καὶ τοῦ κόμματος τῶν Προοδευτικῶν. Ἐὰν εἰσήρχετο ἡ ΕΔΑ ὡς τρίτον κόμμα δὲν θὰ ὑπῆρχε ἡ μικρὰ ἔστω ἀπόστασις ἡ ὁποία ἐσημειώθη κατὰ τὸ 1961. Ἐν πάσῃ περιπτώσει γεγονὸς εἶναι, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ συνόλου τῶν ψήφων ἀποτελεῖ μίαν πραγματικὴν ἔννοιαν καὶ ἀποδίδει τὴν ἔκφρασιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας ἤτοι μίαν πραγματικότητα, ἐνῷ ὁ μηχανισμὸς τῶν ὑπολοίπων δὲν ἀποδίδει τίποτε ἄλλο παρὰ ἕνα τυχαῖον γεγονός.

§28Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ σύνολον τῶν ψήφων εἶναι τυχαῖον γεγονός;

§29Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ σύνολον τῶν ψήφων εἶναι ἡ δύναμις ποὺ θέλει ὁ Λαός. Ἐπειδὴ δὲ ὁ λόγος περὶ τυχαίων ἢ περὶ τυχερῶν γεγονότων θὰ σᾶς ἀναπτύξω δι’ ὀλίγων τὸ σύστημα τῆς δευτέρας κατανομῆς τῆς λεγομένης ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Τὰ πάντα ἐξαρτῶνται ἐκ τῶν τυχαίων γεγονότων τῶν ὑπολοίπων ψήφων τῆς πρώτης κατανομῆς. Ζητῶ συγγνώμην, διότι θὰ δώσω καὶ πάλιν τὸν λόγον εἰς τὸν Ἀλέξανδρον Παπαναστασίου, ὅστις εἰς τὴν σελίδα 31 λέγει τὰ ἀκόλουθα: «Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει γεννᾶται τὸ ζήτημα.... «.... (ἀναγινώσκει)....». Ἀλλὰ διὰ νὰ περιοριζώμεθα εἰς θεωρητικὰς διαπιστώσεις καὶ πάλιν μὲ τὴν ἄδειάν σας, θὰ σᾶς ἀναγνώσω ὡρισμένους ἀριθμοὺς ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐκλογῶν εἰς τὴν Χώραν βάσει τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. «Εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 17ης Νοεμβρίου 1926 εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν ἡ Ἕνωσις Φιλελευθέρων μὲ 39,18 τῶν ψήφων λαμβάνει 3 ἕδρας τῆς Βʹ κατανομῆς, ἐνῷ ὁμοίως 3 ἕδρας λαμβάνει τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων μὲ μόνον 11,42% τῶν ψήφων, ἐνῷ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα μὲ 27,31% τῶν ψήφων, λαμβάνει 2 ἕδρας καὶ ὁ συνδυασμὸς Ἀνεξαρτήτων μὲ 9,45% τῶν ψήφων, οὐδεμίαν. Εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ναυπλίου. Ἡ Ἕνωσις Φιλελευθέρων μὲ 17,41% 1 ἕδραν. Ἡ Δημοκρατικὴ Ἕνωσις μὲ 7,26% ἐπίσης 1 ἕδραν. Εἰς τὸ Ἐφετεῖον Κερκύρας. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα μὲ 28, 09% 1 ἕδραν καὶ ἐπίσης ἡ Ἕνωσις Φιλελευθέρων μὲ 25,48% 1 ἕδραν, τὸ Κόμμα Ἐλευθεροφρόνων μὲ 16,10% 1 ἕδραν καὶ τὸ Ἀγροτικὸν Κόμμα Ἑλλάδος μὲ μόνον 12,44%, 1 ἕδραν. Εἰς τὸ Ἐφετεῖον Λαρίσης. Ἡ Ἕνωσις Φιλελευθέρων μὲ 25,39% 1 ἕδραν, τὸ Κόμμα Ἐλευθεροφρόνων μὲ 16,65% 1 ἕδραν, ὁ Συνδυασμὸς Ἀνεξαρτήτων μὲ 13,67% 1 ἕδραν, ἡ Δημοκρατικὴ Ἕνωσις μὲ 8,35% 1 ἕδραν, τὸ Ἡνωμένον Μέτωπον μὲ 8,20% 1 ἕδραν, ἐνῷ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα μὲ 18,51% οὐδεμίαν ἕδραν.

§30ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ΕΔΑ). Εἰς τὴν Αʹ κατανομὴν πόσον ἐπῆρε;

§31Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναφέρομαι εἰς τὴν Βʹ κατανομήν, διότι εἰς τὴν Αʹ δὲν ὑπάρχει μεγάλη διαφορά. Εἶναι ἡ ἰδία καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1951 καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958, πολλῷ μᾶλλον τὸ 1961. Ὅλος ὁ καυγᾶς ἔγινε πέριξ τῆς Βʹ κατανομῆς περὶ τῆς δικαιοσύνης τῆς ὁποίας συνεχῶς ὁμιλεῖτε. Δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ ἄλλα παραδείγματα, μὲ τὴν ἄδειάν σας ὅμως, θὰ σᾶς καταθέσω ὡρισμένους πίνακες, τοὺς ὁποίους ἔχω, ἵνα τοὺς ἀναγνώσητε ἐκ τῶν πρακτικῶν. Μίαν μόνον ἐξαίρεσιν θὰ κάμω διὰ τὸ Ἐφετεῖον Λαρίσης, κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1950: «Ἐκεῖ ἡ ΕΠΕΚ, πρῶτον κόμμα μὲ ποσοστὸν 25, 89 λαμβάνει ἐκ τῆς Βʹ κατανομῆς μίαν ἕδραν, τὸ Ἐθνικὸν Κόμμα μὲ 6,64% 1 ἕδραν, τὸ Κόμμα Παπανδρέου μὲ 8,99% τῶν ψήφων 3 ἕδρας, τὸ Κόμμα Φιλελευθέρων μὲ 13,52% τῶν ψήφων 2 ἕδρας. Τὸ αὐτὸ ἔχει ἐπαναληφθῆ καὶ εἰς ἄλλα Ἐφετεῖα, ὅπως θὰ ἐνθυμῆσθε τόσον ὑμεῖς, κ. Πρόεδρε, καθὼς καὶ ὁ κ. Μαρκεζίνης καὶ ὁ κ. Μανιαδάκης, ὁ ὁποῖος ἦτο τότε συναρχηγὸς τῆς ΠΑΠ... «... (ἀναγινώσκει)...». Ἀλλὰ τὸ παράδειγμα τοῦ Ἐφετείου Λαρίσης, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ μὲ πιστεύσητε, ὅτι τυχαίως τὸ ἔλαβον, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πράξω ἄλλως, μᾶς δίδει τὴν ἀπάντησιν καὶ εἰς ἓν ἄλλο παράπονον κατὰ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς δηλαδὴ πῶς εἶναι δυνατὸν μὲ τὰς ψήφους τοῦ Αʹ ἢ Βʹ κόμματος νὰ ἐκλέγωνται βουλευταὶ ἐξ ἄλλων κομμάτων. Ἐπαναλαμβάνω τὴν ἀπάντησιν τὴν δίδει τὸ Ἐφετεῖον Λαρίσης. Ἐνῷ δηλαδὴ εἰς τὴν Βʹ κατανομὴν περιελήφθησαν ὑπόλοιπα ἐκ 36,035 ψήφων, ἔμειναν ἐκτὸς τῆς Βʹ κατανομῆς ὑπόλοιπα ἄλλων κομμάτων ἀνερχόμενα εἰς 44,409 ψήφους. Ἐρωτᾶται λοιπὸν τὶ γίνονται αὐτὰ τὰ ὑπόλοιπα μὲ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς; Ἐκεῖ δὲν ἐκλέγονται βουλευταὶ μὲ τὰ ὑπόλοιπα ἄλλων κομμάτων; Νομίζω, ὅτι μὲ ὅλα ὅσα ἀνέφερα θὰ ἐπείσθησαν οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ ἀντίθετον.

§32Ι. ΜΕΛΑΣ. Ἡ δικαιοσύνη τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος στηρίζεται εἰς τὰ ἀποτελέσματα τῆς Αʹ καὶ τῆς Βʹ κατανομῆς. Ὁ κ. συνάδελφος ὅμως ἀνέφερε μεμονωμένως τὰ ἀποτελέσματα τῆς Βʹ κατανομῆς. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἡ πραγματικὴ εἰκὼν τῆς δικαιοσύνης τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος δηλαδή, ἐὰν δὲν ἀναφερθοῦν αἱ ἕδραι τῶν κομμάτων καὶ ἐκ τῶν δύο κατανομῶν.

§33Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Λυποῦμαι, κ. συνάδελφε, ἀλλὰ βιαστήκατε. Μὲ διεκόψατε τὴν στιγμὴν ἀκριβῶς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ ἀναφέρω εἰς τὸ Σῶμα τὰ γενικὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν τοῦ ἔτους 1950. Τοῦτο εὐθὺς ἀμέσως θὰ πράξω καὶ νομίζω, ὅτι ἔτσι θὰ ἱκανοποιήσω καὶ ὅλους τοὺς κ.κ. συναδέλφους ἀλλὰ καὶ εἰδικώτερον ὑμᾶς, κ. συνάδελφε: «Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα μὲ 18,80% τῶν ψήφων λαμβάνει τὰ 24,8 τῶν ἑδρῶν, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων μὲ 17,24% τῶν ψήφων τὰ 22,4% τῶν ἑδρῶν, τὸ Κόμμα Γ. Παπανδρέου μὲ 10,76% τῶν ψήφων τὰ 14% τῶν ἑδρῶν, ἡ Δημοκρατικὴ Παράταξις μὲ 9,70% τῶν ψήφων τὰ 7,20% τῶν ἑδρῶν, ἡ ΠΑΠ μὲ 8,15% τῶν ψήφων τὰ 6,4% τῶν ἑδρῶν, τὸ ΜΕΑ μὲ 5,27% τῶν ψήφων τὰ 2,8% τῶν ἑδρῶν, τὸ Ἐθνικὸν Κόμμα μὲ 3,65% τῶν ψήφων τὰ 2,8% τῶν ἑδρῶν καὶ τέλος τὸ Νέον Κόμμα μὲ 2,50% τῶν ψήφων τὸ 0, 4% τῶν ἑδρῶν. Ἐλπίζω, κύριοι συνάδελφοι, ἡ περιέργειά σας νὰ ἱκανοποιήθη. Ἀλλὰ νὰ μὴ νομισθῇ, ὅτι καὶ ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ τοῦ 1951 ὑστέρησεν εἰς δικαιοσύνην. Κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἔλαβεν....

§34Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Αὐτὰ ποὺ ἀνεγνώσατε εἶναι στοιχεῖα τοῦ 1950.

§35Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ 1951. Πράγματι αὐτὰ ποὺ ἀνέγνωσα προηγουμένως ἀφεώρουν τὸ 1950 καὶ σᾶς εἶμαι εὐγνώμων, κύριε συνάδελφε, διὰ τὴν διόρθωσιν. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1951: Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα σὲ 6,66% τῶν ψήφων ἔλαβεν 60,8% τῶν ἑδρῶν. Ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς μὲ 38,53% τῶν ψήφων τὸ 44,18 τῶν ἑδρῶν, τὸ Κόμμα Φιλελευθέρων μὲ 19,4% τῶν ψήφων τὸ 22,08% τῶν ἑδρῶν, ἡ ΕΠΕΚ μὲ 23,49% τῶν ψήφων τὰ 28,6% τῶν ἑδρῶν καὶ ἡ ΕΔΑ μὲ 10,57% τῶν ψήφων τὸ 3,8 τῶν ἑδρῶν. Ἀλλὰ ὡς πρὸς τὰς λεπτομερείας τῆς Βʹ κατανομῆς, πρέπει νὰ ἀναφερθῶ εἰς μίαν ρεαλιστικὴν τοποθέτησιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν, ὁ ὁποῖος ὁμιλῶν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου τῆς προηγουμένης Βουλῆς, εἶπε τὰ ἑξῆς: «Ἐμὲ μὲ ἐνδιαφέρει ἡ πρώτη κατανομή..... «...(ἀναγινώσκει)...». Ὡς πρὸς τὰς ἐπιδιώξεις τοῦ συστήματος τοῦ 1951 ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Ζαΐμης, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι εἶναι φυσικὸς πατὴρ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, τοῦ κ. Μπακοπούλου περιοριζομένου εἰς τὴν ἰδιότητα τοῦ νομίμου πατρός, λέγει τὰ ἑξῆς: «Ἔλαβεν ἐντολὴν ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ..... «.... (ἀναγινώσκει)....». Τὰ γεγονότα εἶναι ἀναμφισβήτητα. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἀπαίτησις τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς τοῦ 1951. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ζητήσω εἰς ἐπικουρίαν τῆς ἀνάγκης τῆς πριμοδοτήσεως, τὴν γνώμην τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἰταλικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, κ. Νένι, ὁ ὁποῖος εἶχε συνεργασθῆ μὲ τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα Ἰταλίας. Λέγει ὁ κ. Νένι.... «... (ἀναγινώσκει)....». Αὐτὰ ἐλέχθησαν εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς. Μία ἄλλη κατηγορία ἡ ὁποία ἔχει προσαφθῆ εἰς τὸ σύστημα τοῦ 1958–1961 εἶναι, ὅτι δημιουργεῖ τὴν ψυχολογίαν τῆς χαμένης ψήφου ἢ καὶ ἀντιστρόφως τὴν ψυχολογίαν τῆς κερδισμένης ψήφου. Ἀλλὰ ὡς θὰ ἐνθυμῆσθε εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν αἱ συζητήσεις τῶν περισσοτέρων ἀγορητῶν τῆς μειοψηφίας δὲν κατέληγον εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ ἀμέσως ἢ ἐμμέσως εἰς τὸ ὅτι ἡ ΕΡΕ εἶναι τὸ πρῶτον Κόμμα. Συνεπῶς, ὅταν τὰ ἴδια Κόμματα τῆς ἀντιπολιτεύσεως δημιουργοῦν τὸ κλῖμα τῆς κερδισμένης ψήφου ὑπὲρ τῆς ΕΡΕ, ποία χρεία μαρτύρων ὑπάρχει; Καὶ πάλιν θὰ ἀναφερθῶ εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν. Εἰς μίαν ὁμιλίαν του ἔλεγεν, ὅτι κατὰ Βρεταννὸν Δημοσιολόγον οἱ παράγοντες ποὺ ἐπηρεάζουν τὰς ἐκλογὰς.... «.... (ἀναγινώσκει)...». Τὸ ἴδιον συμβαίνει καὶ μὲ τὰς παρούσας ἐκλογάς. Ἐκεῖνος ποὺ ὑπόσχεται Κυβέρνησιν εἶναι ἡ ΕΡΕ. Συνεπῶς δὲν εἶναι τὰ ἐκλογικὰ συστήματα ἐκεῖνα ποὺ δημιουργοῦν τὴν ψυχολογίαν τῆς κερδισμένης ψήφου. Ὅσας κατηγορίας καὶ νὰ προσάψωμεν εἰς τὸ σύστημα τοῦ 1958–1961, δὲν δυνάμεθα νὰ παραλείψωμεν δύο πράγματα. Πρῶτον, ὅτι ἔδωσεν εἰς τὸν τόπον ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν. Καὶ πόση εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως τὸ γνωρίζετε ὅλοι. Ὁ τόπος εὑρίσκεται εἰς τὸ στάδιον τῆς κοινωνικῆς καὶ οἰκονομικῆς του ἀναπτύξεως. Ἡ σύνδεσίς μας μὲ τὴν Κοινὴν Ἀγορὰν εὑρίσκεται εἰς λίαν λεπτὸν σημεῖον. Εἰς τὸν διεθνῆ ὁρίζοντα ὑπάρχουν διεθνεῖς κατατάξεις εἰς τὰς ὁποίας ἀλλοίμονον ἐὰν δώσῃ τὸ «ἀπὼν» ἡ Ἑλλάς. Καὶ ἐν τέλει ὑπάρχουν καὶ ἄλλα ἐθνικὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀναφέρω διὰ νὰ μὴ ὀξύνω τὴν συζήτησιν, ἐφόσον μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς διετηρήθη εἰς ἓν σημεῖον ἠρεμίας. Ὑπάρχουν ἐθνικὰ θέματα τὰ ὁποῖα ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ἐποχὴν ἀπαιτοῦν νὰ προέλθῃ ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς ἰσχυρὰ Κυβέρνησις. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐρωτήσω τὴν γνώμην ἑνὸς διαπρεποῦς δημοσίου ἀνδρός, ἄλλο ἂν εἶχε πολιτικὰς ἀτυχίας, τοῦ Ἀλεξάνδρου Βαμβέτσου. Λέγει τὴν 11ην Ἰουνίου 1961: «Κύριος σκοπὸς τῶν ἐκλογῶν εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα εἶναι νὰ δώσουν εἰς τὴν χώραν βιώσιμον Κυβέρνησιν καὶ θὰ ἔλεγον πρωτίστως εἰ δυνατὸν ὁμοιογενῆ. Ὅποιος γνωρίζει ἢ ἐνθυμεῖται τὰ χυδαῖα παζαρεύματα περὶ τὴν κατανομὴν Ὑπουργείων, Ὑφυπουργείων, Νομαρχιῶν καὶ ἄλλων ἐπικαίρων θέσεων ἐντὸς τοῦ κρατικοῦ μηχανισμοῦ διὰ νὰ κατορθωθῇ ὁ σχηματισμὸς Κυβερνήσεως συνασπισμοῦ ἐκ προσωπικῶν ἄνευ ἰδεολογικῶν διαφορῶν κομμάτων μετὰ τρόμου προσβλέπει πρὸς μίαν τοιαύτην δυνατότητα». Ἀλλὰ τὸ μεγαλύτερον ἀγαθὸν καὶ ἀπὸ τὴν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν τὴν ὁποίαν ἔδωσαν τὰ συστήματα τοῦ 1958 καὶ τοῦ 1961 εἶναι ἡ σημερινὴ διάρθρωσις τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Εἰς τὰς μέχρι τοῦ 1958 ἐκλογὰς ὁ μέσος ὅρος τῶν μετεχόντων κομμάτων ἐκυμαίνετο ἀπὸ 12–30. Βεβαίως δὲν ἦσαν ὅλα ἀληθῆ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως αὐτὸς ἦτο ἀριθμός. Διὰ πρώτην φορὰν σημειοῦται σημαντικὴ μείωσις εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958. Μετεῖχεν ἡ ΕΡΕ, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ΠΑΔΕ, ἡ ΕΔΑ καὶ ἡ Ἕνωσις Λαϊκῶν. Δηλαδὴ πέντε ἐν ὅλῳ κόμματα ἢ συνασπισμοί. Τὸ 1961 ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ὡμίλει μετὰ βεβαιότητος περὶ 6 κομμάτων τὰ ὁποῖα θὰ ἐλάμβανον μέρος εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1961 ἐκ τῶν ὁποίων τὰ 3 ἦσαν κόμματα τοῦ Κέντρου. Καὶ ἦλθεν ὁ νόμος τοῦ 1961, κύριοι συνάδελφοι, ὁ ὁποῖος ἐχάρισε τὸ μέγα δῶρον τῆς δημιουργίας ἑνὸς κόμματος τοῦ κέντρου, εἰς τὸ ὁποῖον ἐστεγάσθησαν πολιτικοὶ μὲν ἀρχηγοὶ ὀκτώ, κοινοβουλευτικοὶ δὲ ἐκπρόσωποι δύο. Καὶ μόνον διὰ τὸν λόγον αὐτὸν θὰ ἔπρεπε νὰ εἴμεθα εὐγνώμονες πρὸς τὴν καθιέρωσιν καὶ ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος 1958–1961. Διὰ τὰς λοιπὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὰ θέματα τὰ ὁποῖα ἀναμφισβητήτως θὰ προκύψουν ἐκ τῆς συζητήσεως, ἐπιφυλλάσσομαι νὰ ἐπανέλθω. Κατ’ ἀκολουθίαν τῶν ἀναπτυχθέντων ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως ψηφίσῃ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ καθιερώσεως τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ἐπιφυλασσόμενος νὰ προτείνω τὴν καθιέρωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ ὡς παγίου ἐκλογικοῦ συστήματος ἀπὸ τῶν μεταπροσεχῶν ἐκλογῶν. Καὶ τώρα, περαίνων τὴν εἰσήγησίν μου, θὰ ἤθελον νὰ μεταφέρω εἰς τὸ Σῶμα τὴν αἰσιοδοξίαν μου, ὅτι τὰ πάντα θὰ ἐξελιχθοῦν ὁμαλῶς, ὅτι ἡ χώρα θὰ βαδίσῃ εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 3ης Νοεμβρίου 1963 καὶ νικητὴς αὐτῶν θὰ εἶναι ὁ λαός. (Χειροκροτήματα).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκ τῶν εἰσηγητῶν τῆς μειοψηφίας κ. Κ. Μητσοτάκης, ἔχει τὸν λόγον.

§37Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τὸ συζητούμενον σχέδιον νόμου, κ. συνάδελφοι, ἔχει βασικὴν πολιτικὴν σημασίαν καὶ εἶναι γνωστὸν καὶ παραδεκτὸν ἀπὸ ὅλους, ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν θὰ ἐπηρεάσῃ πιθανῶς ἀποφασιστικῶς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς χώρας. Εἶχον τὴν εὐκαιρίαν καὶ ἐνώπιον τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἴπω καὶ θεωρῶ χρέος νὰ τὸ ἐπαναλάβω, εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς εἰσηγήσεώς μου, ὅτι εἰδικώτερον αὐτὴν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν δηλαδὴ τοὺς καλλιτέρους καὶ προσφορωτέρους ἐκλογικοὺς νόμους ἐν ὄψει τῶν σημερινῶν πολιτικῶν δεδομένων δὲν πρέπει τόσον νὰ ἀπασχολούμεθα μὲ γενικὰς θεωρητικὰς συζητήσεις περὶ καλλιτέρου ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐρευνήσωμεν τὸ θέμα ἐν ὄψει τοῦ τί συμφέρει εἰς τὰς παρούσας στιγμὰς τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς χώρας καὶ τὴν ὁμαλὴν ἐξέλιξιν τῶν πολιτικῶν μας πραγμάτων τὴν ὁποίαν ὅλοι ἐπιθυμοῦμεν. Βεβαίως, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν καὶ ὑπάρχουν παραλλαγὲς ἀπόψεων ὅσον ἀφορᾷ τὸ καλλίτερον θεωρητικῶς ἐκλογικὸν σύστημα καὶ εἶναι δυνατὸν ἐπ’ αὐτοῦ ἡ συζήτησις νὰ εἶναι μακρὰ καὶ ἐνδιαφέρουσα. Δὲν ἔχω ὅμως τὴν πρόθεσιν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἀσχοληθῶ μὲ αὐτὰς τὰς γενικὰς θεωρητικὰς συζητήσεις, διότι νομίζω ὅτι χρέος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἶναι νὰ ἐρευνήσῃ τὸ θέμα ἐν ὄψει τῶν πραγματικῶν πολιτικῶν δεδομένων καὶ ἐν ὄψει τοῦ ἐπιδιωκτέου πολιτικοῦ σκοποῦ. Εἰς τοῦτο θὰ διαφωνήσω ἀπὸ ἀπόψεως χειρισμοῦ τοῦ θέματος μὲ τὸν ἀξιότιμον εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας, ὁ ὁποῖος ἀπησχόλησεν τὴν Βουλὴν ἐπὶ μακρὸν μὲ ἀναλύσεις θεωρητικὰς καὶ μὲ ἀναλύσεις τῶν ἰσχυόντων εἰς ἄλλας χώρας τῆς Εὐρώπης ἐκλογικῶν συστημάτων. Μοῦ ἔδωσε τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἀπέβλεπε περισσότερον εἰς τὸ νὰ περισπάσῃ τὴν προσοχὴν καὶ νὰ ἀπομακρύνῃ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὸ δέον καὶ ζέον καὶ ἐπίμαχον πρόβλημα, τὸ ὁποῖον ἐν τούτοις πρέπει καὶ μόνον αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ καὶ μὲ καθαρὰν τὴν καρδίαν καὶ ψύχραιμον βλέμμα θὰ πρέπει νὰ ἀναλύσωμεν καὶ νὰ ἐρευνήσωμεν. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἄποψις τοῦ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ὑπῆρξε σαφὴς καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς τελευταίας διετίας. Ὑπεστηρίξαμεν, ὅτι τὰ τίμια ἐκλογικὰ συστήματα δὲν εἶναι μόνον ἕν, εἶναι περισσότερα. Εἶναι ἀναγκαῖον ὅμως νὰ ἀνευρεθῇ ποῖον ἀπὸ τὰ τίμια ἐκλογικὰ συστήματα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συμφέρει εἰς τὴν χώραν κατὰ τὴν παροῦσαν στιγμὴν καὶ τοῦ ὁποίου τὴν ἐφαρμογὴν πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν. Κύριοι συνάδελφοι, χαίρω διὰ τὸν τόνον, τὸν ὁποῖον ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας ἔδωσε σήμερον. Ἐὰν δὲν κάμνω λάθος, ἡ ἄκρα ἀδιάλλακτος γραμμὴ τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε εἴχομεν ἀντιμετωπίσει εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐγκαταλείπεται παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ἀντίθετον τόνον εἶχε δώσει χθὲς ἡ ἀνακοίνωσις τῆς διοικούσης ἐπιτροπῆς τῆς ΕΡΕ. Πρόθεσίς μου οὕτως ἢ ἄλλως ἦτο ἀσχέτως τοῦ τόνου, τὸν ὁποῖον ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας θὰ ἔδιδε νὰ ἀποπειραθῶ νὰ ἐρευνήσω τὸ θέμα ψυχραίμως καὶ ἀντικειμενικῶς ἐν ὄψει, ὅπως εἶπον προηγουμένως, τοῦ συμφέροντος τῆς χώρας καὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ πολιτικοῦ μας βίου.

§38Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὁ τόνος τὸν ὁποῖον ἔδωσα εἰς τὴν εἰσήγησίν μου ἦτο ὕφος ἐκφράσεως, ἀλλὰ δὲν παρέλειψα οὐδὲν ἢ μᾶλλον οὐδεμίαν ἀπὸ τὰς ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ἀρχῆθεν εἶχεν ἡ ΕΡΕ. Εἰς αὐτὴν τὴν γραμμὴν παρέμεινα. Τὸ θέμα δὲν εἶναι πῶς ἐκφράζεται κανείς. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἔννοια τοῦ τόνου τῆς εἰσηγήσεως. Οὐδὲν ἐκ τῶν αἰτημάτων, τὰ ὁποῖα ἀρχικῶς προέβαλεν ἡ ΕΡΕ καὶ περιλαμβάνονται εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν τῆς διοικούσης ἐπιτροπῆς παρέλειψα ἀπὸ τὴν εἰσήγησίν μου.

§39Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ΕΡΕ θὰ ἔχῃ τὴν εὐκαιρίαν ἐν συνεχείᾳ νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ἰδικάς της θέσεις. Καὶ δὲν ἀνήκει εἰς τὴν συνήθειάν μου νὰ ἑρμηνεύω ἄλλων κομμάτων τὰς ἀπόψεις. Ἐσημείωσα μόνον, καὶ νομίζω, ὅτι ἐδικαιούμην νὰ τὸ πράξω, ὅτι ὑπῆρξεν οὐσιώδης διαφορὰ τοῦ τόνου καὶ ἐλπίζω καὶ τοῦ περιεχομένου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν σήμερον ἠκούσαμεν. Καὶ ἦτο ὀρθότερον, κύριοι συνάδελφοι, νὰ συμβῇ τοῦτο καὶ ἦτο ἀναγκαῖον, διότι τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐμφανίσει ἡ συζήτησις εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀντιθέτως δὲν ὠφελεῖ τὸν δημόσιον βίον τῆς χώρας. Τί εἶχε παρουσιασθῆ, κύριοι συνάδελφοι, μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς; Εἶχε παρουσιασθῆ ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ πλειοψηφία τῆς σημερινῆς Βουλῆς νὰ ἐμμένῃ εἰς ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ἐν τῇ οὐσίᾳ εἶχεν ἐγκαταλείψει διὰ νὰ ἐπιδίδεται εἰς παζαρεύματα καὶ νὰ ἐμφανίζῃ παραχωρήσεις εἰς τὴν ἀποδοχὴν αἰτημάτων διὰ τὰ ὁποῖα καὶ ἡ ἰδία, κατὰ τὴν ἰδικήν μου πεποίθησιν, ἐν συνειδήσει ἦτο πεπεισμένη καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην μεριὰ ἐνεφανίζετο μία Κυβέρνησις ἡ ὁποία δὲν εἶχε ἰδίαν γνώμην καὶ ἡ ὁποία κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἄλλον νόμον θὰ εἰσηγεῖτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἰδικήν της προτίμησιν περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ ἡ ὁποία ἁπλῶς καὶ μόνον ἀρκεῖται εἰς τὸν ρόλον ἑνὸς κακοῦ μεσολαβητοῦ μεταξὺ ἀντιτιθεμένων ἀπόψεων, ρόλον ὁ ὁποῖος ἐκμηδενίζει, ὅπως εἶπον, τὸν λόγον τῆς ὑπάρξεώς της καὶ τὴν καταργεῖ ἀπὸ Κυβέρνησιν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν μία Κυβέρνησις— κατὰ τὴν ἰδικήν μου πεποίθησιν—στηριζομένη εἰς τὴν ψῆφον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας νὰ εἰσηγῆται νόμον ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ κριθῇ ἡ πολιτικὴ κατεύθυνσις τοῦ μέλλοντος νὰ μὴ ἔχῃ ἰδίαν γνώμην καὶ νὰ προσπαθῇ νὰ συμβιβάσῃ τὰς ἑκατέρωθεν ἀπόψεις. Διὰ τοῦ τρόπου τὸν ὁποῖον χρησιμοποιεῖ ἡ Κυβέρνησις ἐνισχύει τὴν τάσιν τῆς ὑποστηρίξεως ἀκραίων ἀπόψεων αἱ ὁποῖαι δὲν ὁδηγοῦν εἰς τὴν ἐξεύρεσιν καλυτέρας λύσεως. Τὸ θέμα αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ δὲν εἶναι ποῖον εἶναι τὸ πλέον σωστὸν καὶ συμφέρον καὶ δίκαιον ἐκλογικὸν σύστημα, ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ ἐπιβεβλημένον δι’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ διὰ τὴν ὁμαλὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Θέλω νὰ ἐλπίσω, ὅτι ἡ συζήτησις ἡ ὁποία ἤρχισε περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος θὰ διεξαχθῇ μὲ αὐτὴν τὴν ἀρχήν: Ποῖον θὰ πρέπει νὰ εἶναι τὸ καλύτερον ἐκλογικὸν σύστημα δι’ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἐὰν τοῦτο δὲν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας δὲν πρόκειται νὰ καταλήξωμεν εἰς συμπεράσματα καὶ ἡ συζήτησις ἐνδεχομένως θὰ ἀποβῇ ἐπὶ ζημίᾳ τῶν πολιτικῶν ἐξελίξεων. Ἡ ἄποψις τοῦ κόμματός μας ὑπῆρξε σαφής. Στηριζομένη εἰς τὴν ἀντικειμενικὴν κρίσιν τῶν πολιτικῶν δεδομένων τῆς παρούσης στιγμῆς, στηριζομένη εἰς τὴν διαπίστωσιν, ὅτι ἀντιμετωπίζεται κυβερνητικὴ κρίσις ἡ ὁποία προσφάτως ἐξερράγη, στηριζομένη εἰς τὴν διαπίστωσιν, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμοῦμεν ὅλοι μας εἶναι νὰ ἐξελιχθῇ ὁμαλῶς ὁ πολιτικὸς μας βίος, νὰ σταματήσῃ ἡ πολιτικὴ ἀνωμαλία, τὴν ὁποίαν ὅλοι παραδεχόμεθα ὅτι ὑπάρχει καὶ νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς ἓν ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον νὰ τύχῃ γενικῆς καὶ ἀνεπιφυλάκτου ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα ἀποδοχῆς. Τοῦτο ἄλλως τε ὑπῆρξε καὶ δεδηλωμένη πρόθεσις καὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Πιπινέλη. Ἡ πρόθεσις ἡ ὁποία εὑρίσκει νομίζω, ὄχι μόνον ὁλόκληρον τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν σύμφωνον. Ἐὰν ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν βάσιν αὐτήν, νομίζω, ὅτι ἡ ἄποψις τὴν ὁποίαν ἡ Ε.Κ. ὑποστηρίζει καὶ τὴν ὁποίαν συμμερίζονται καὶ ὅλα τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ἄποψις δηλαδή, ὅτι τὸ μόνον σύστημα τὸ ὁποῖον ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας εἶναι δυνατὸν καὶ βέβαιον νὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν πολιτικὴν ὁμαλότητα, εἶναι ἡ ἁπλῆ ἀναλογική, εἶναι ἀπολύτως καὶ πλήρως θεμελιωμένη. Ὁ ἐκλογικὸς νόμος εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτελέσῃ —χωρὶς νὰ χρειάζεται ἡ ἀναδρομὴ τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Ράλλης —εἰς τὸ νὰ ἐκφράσῃ τὰς τάσεις τῆς κοινῆς γνώμης, τοῦ λαοῦ καὶ τῶν ψηφοφόρων. Εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου νὰ ἐπιδιωχθοῦν καὶ ἄλλαι παράλληλοι ἐπιδιώξεις, ὅπως π.χ. νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἰδέαν μιᾶς ἰσχυρᾶς κυβερνήσεως ἢ νὰ καταπολεμήσωμεν τὸν πολυκομματισμόν, ἢ νὰ ἐπιτύχωμεν διαμόρφωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτικοῦ βίου, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ συμφωνήσωμεν ὅλοι αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅτι εἰδικώτερον σήμερον ὅταν ἔχωμεν αὐτὸ τὸ δυσάρεστον παρελθὸν νομίζομεν, ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ἀναζητήσωμεν καὶ νὰ ἀνεύρωμεν τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ ἐκφράσῃ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ κατὰ τρόπον ἀκριβοδίκαιον ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὴν πραγματικότητα κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἐπιτρέπῃ εἰς κανένα ἐκ τῶν ὑστέρων ἢ καὶ ἐκ τῶν προτέρων νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν. Ἤκουσα εὐχαρίστως καὶ συμμερίζομαι τὴν ἄποψιν, ὅτι ἡ προσεχὴς Βουλή, ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ ἀπὸ τὰς ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι θὰ γίνουν προσεχῶς θὰ ἔχῃ ἕνα σπουδαῖον καὶ μεγάλο ἔργον νὰ ἐπιτελέσῃ, θὰ ἔχῃ νὰ ἀντιμετωπίσῃ μεγάλα ἐθνικὰ προβλήματα, τὸ πρόβλημα τῆς συνδέσεως μὲ τὴν Εὐρωπαϊκὴν Οἰκονομικὴν Κοινότητα, τὸ ὁποῖον τίθεται κατὰ τρόπον ὀξὺν καὶ ἀπὸ τὸ ὁποῖον θὰ κριθῇ ἡ τύχη τῆς χώρας καὶ τοῦ λαοῦ διὰ τὰς προσεχεῖς γενεάς, θὰ ἔχῃ νὰ ἀντιμετωπίσῃ πρόβλημα συνταγματικὸν καὶ ἀκόμη ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν τὸ ἔργον τοῦτο τῆς Βουλῆς θὰ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἀντιπροσωπεύῃ ὅλας τὰς τάσεις καὶ ὅλας τὰς ἀντιλήψεις, δὲν συγχωρεῖται αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἐπιδιώξωμεν διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου νὰ πλήξωμεν οἱανδήποτε πολιτικὴν δυνατότητα τοῦ τόπου. Δὲν συγχωρεῖται λόγῳ πολιτικῆς σκοπιμότητος νὰ ἐπιδιώξωμεν καὶ νὰ θελήσωμεν νὰ ἐνισχύσωμεν ἕνα ἢ πλείονα κόμματα εἰς βάρος ἑνὸς ἄλλου ἢ πλειόνων ἄλλων κομμάτων. Εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ τὸ εἴπω καὶ θὰ τὸ ξαναπῶ. Ὅτι ὁ ἐκλογικὸς νόμος ὅπως προτείνεται ἀπὸ τὸν κ. Πιπινέλην εἶναι νόμος, ὁ ὁποῖος προβλέπει ὅτι τρία αὐτοτελῆ κόμματα θὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ὁμιλῶν ὡς ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Κ. δικαιοῦμαι νὰ κάμω τὴν δήλωσιν, ὅτι τὰ ποσοστὰ διὰ τὸ ἰδικόν μας Κόμμα διὰ τὴν δευτέραν κατανομὴν μᾶς εἶναι ἀδιάφορα. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν, ὅτι ἡ Ε.Κ. ὡς ἓν ἐκ τῶν μεγαλυτέρων κομμάτων θὰ ἠδύνατο αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἐπωφεληθῇ ἀπὸ τὴν πλεονέκτησιν, ἡ ὁποία τυχὸν θὰ ἐδίδετο διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῶν πρώτων κομμάτων. Ἀλλὰ ἀκριβῶς ἐπειδὴ αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι ἀδιάβλητον αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγομεν, νομίζω, ὅτι δικαιούμεθα μεθ’ ὑπερηφανείας νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν ἄποψιν τῆς ἀναλογικῆς. Τὴν ἄποψιν ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν συγχωρεῖται κανένα πλεονέκτημα ὑπὲρ οὐδενὸς κόμματος. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν δεδομένον, ὅτι τὰ τρία μεγαλύτερα κόμματα τῆς χώρας, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουν τὴν συντριπτικὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ ἐπωφεληθῶμεν τῆς δευτέρας κατανομῆς διατὶ νὰ σταθῶμεν εἰς ἕνα σύστημα ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖον θὰ ἔδιδε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πλήττει ἕνα κόμμα ἢ πλήττει καὶ ἄλλας τάσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἐδικαιοῦντο νὰ ἐκδηλωθοῦν κατὰ τὴν κρίσιμον στιγμήν; Ἄλλως τε δι’ ἐμέ, κύριοι συνάδελφοι, ἀποτελεῖ πεποίθησιν, ὁσονδήποτε καὶ ἂν φαίνεται παράδοξον αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ δὲν θρυμματίζει κατ’ ἀνάγκην τὸν πολιτικὸν βίον τῆς χώρας. Εἰς τὴν παροῦσαν στιγμὴν νομίζω, ὅτι ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ εἶναι τὸ μόνον σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ καθιερώσῃ τὴν ἡγεσίαν καὶ θὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ἀληθῆ ἑνότητα τῶν κομμάτων. Δὲν ὑπάρχει ἑνότης, δὲν ὑπάρχει ἀληθὴς ἑνότης ὅταν ὁδηγούμεθα εἰς ἐκλογικὰ συστήματα ἀνέντιμα ἢ ἐνδεχομένως ἔντιμα ἀλλὰ καταλήγοντα εἰς ἀκραίας συνεργασίας ἢ συναλλαγάς, αἵτινες δὲν ἀποτελοῦν ἐκδήλωσιν τῆς πραγματικότητος ἀλλὰ ἐπιβάλλονται ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀνάγκης. Ὁμαλὸς πολιτικὸς βίος ὑπάρχει ὅταν ἡ ἑνότης ἡ κομματικὴ καὶ ἡ καθιέρωσις τῆς ἡγεσίας προέρχωνται ἀπὸ τὴν λαϊκὴν θέλησιν, τότε καὶ μόνον τότε ὅπως ἐγὼ τοὐλάχιστον τὸ ἔχω δεδομένον καὶ τὸ ἐλπίζω, θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν πολιτικὴν ὁμαλότητα καὶ νὰ δημιουργήσωμεν κόμματα ἀντάξια τοῦ προορισμοῦ των καὶ τοῦ ρόλου των αὐτὴν τὴν στιγμήν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιπροσθέτως, ἡ πρότασις τοῦ κόμματός μας, ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τὴν ἐπαναφορὰν ἑνὸς προϊσχύσαντος συστήματος τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς δι’ ἑνὸς ἄρθρου μόνον, ἔχει καὶ τὸ πλεονέκτημα, ὅτι δὲν μᾶς ὁδηγεῖ αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς συζήτησιν ἐπὶ συγκεκριμένων ἐπὶ μέρους θεμάτων τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ δὲν μᾶς δίδει τὴν εὐκαιρίαν, ἐνδεχομένως, νὰ ἐπιδιώξωμεν καὶ εἰς δευτερεύοντα θέματα νὰ ὑπηρετήσωμεν σκοποὺς κομματικοὺς εἴτε σεῖς ἢ ἡμεῖς εἴτε κἄποιο ἄλλο Κόμμα. Ἡ ἐπαναφορὰ ἐν τῷ συνόλῳ του τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, τοῦ 1950, τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἐκλογικοῦ νόμου, ἄλλως τε, τοῦ ὁποίου τὴν πατρότητα ὅπως ὅλοι γνωρίζετε, ἔχει ὁ ἀείμνηστος Ἰωάν. Θεοτόκης, πρωθυπουργὸς τῆς τότε ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἐπαναφορὰ λέγω αὐτοῦ θὰ ἐμποδίσῃ πᾶσαν εἰδικωτέραν συζήτησιν καὶ θὰ δώσῃ τὴν ἐντύπωσιν, τὴν σωστὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Χώρας καὶ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία αἴρεται ὑπεράνω συμφερόντων τῶν στενῶν, τῶν κομματικῶν, ἀποβλέπει μόνον εἰς τὴν ἐπιδίωξιν αὐτοῦ τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος καὶ δέχεται νὰ θυσιάσῃ τὰς ἐπὶ μέρους, θεμιτὰς ἢ ἀθεμίτους, εἰδικωτέρας κομματικὰς ἐπιδιώξεις, χάριν τῆς ὑπηρεσίας ἑνὸς μεγάλου, ἑνὸς βασικοῦ πολιτικοῦ σκοποῦ. Εἶναι γνωστόν, κύριοι, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1961 ἠμφισβητήθη ἀπὸ τὸ 50% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι γνωστόν, ὅτι τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν ἤρχισεν ὁ ἀγὼν τῆς Ε.Κ., ὁ ἀνένδοτος ἀγών, ὅπως τὸν ὠνομάσαμεν, ὁ ἀγὼν ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν δεδηλωμένην καὶ ἀποδεδειγμένην πρόθεσίν του, ἀποβλέπει εἰς ἕνα καὶ μόνον, εἰς τὸ νὰ ἀποκαταστήσῃ τὸ πολίτευμα καὶ νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ γίνῃ καὶ πάλιν κυρίαρχος τοῦ οἴκου του καὶ νὰ ἐκφράσῃ ἐλευθέρως καὶ ἀνεπηρεάστως τὴν ἀληθῆ του βούλησιν. Ἦλθεν ἡ ὥρα, κύριοι, διὰ νὰ πραγματοποιηθῇ αὐτὸ καὶ εἶναι ἀνάγκη διὰ νὰ σταματήσῃ τὸ κακόν, εἶναι ἀνάγκη, ἂν μάλιστα κανεὶς ἀναδράμῃ ὀλίγον παλαιότερον καὶ ἴδῃ τί ἴσχυσεν εἰς τὴν Χώραν κατὰ τὴν τελευταίαν 8ετίαν, μὲ τὴν συνεχῆ ἀλλαγὴν τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων. Δὲν γνωρίζω πῶς καὶ εἰς ποίαν ἄποψιν ἐστάθη ὁ κ. Εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας διὰ νὰ θεμελιώσῃ τὴν ἄποψιν, ὅτι περίπου εἶναι ὄχι μόνον θεμιτόν, ἀλλὰ ἐνδεχομένως καὶ σκόπιμον καὶ ἀναγκαῖον νὰ ἀλλάσσουν τὰ ἐκλογικὰ συστήματα ἑκάστοτε εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν. Ἡ ἄποψις φαίνεται περίεργος. Εἶπεν ἀναφερόμενος εἰς τὰ ὅσα ἴσχυσαν εἰς ἄλλας χώρας τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης, ὅτι δὲν εἶναι ἀσύνηθες, ὅτι δὲν εἶναι περίεργον, ὅτι συμβαίνουν καὶ ἀλλοῦ καὶ περίπου ἐδικαιολόγησε τὸ γεγονός, ὅτι εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν ἑκάστοτε ἐφαρμόζεται ἓν ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσηγεῖται τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα πρὸς ἴδιον φυσικὰ ὄφελος. Μᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. Ράλλης τί εἶπον οἱ Ἰταλοὶ πολιτικοί, οἱ ξένοι ἡγέται. Ἐγὼ θὰ σᾶς εἴπω μίαν φράσιν χαρακτηριστικήν, ἡ ὁποία προέρχεται ἀπὸ Ἕλληνα πολιτικὸν ἡγέτην. Ἔλεγεν ὁ πολιτικὸς αὐτὸς ἡγέτης, τὸ 1950: «Ἀντὶ τούτου ἀλλάσσομεν τὰ διάφορα ἐκλογικὰ συστήματα κατὰ τὰ συμφέροντα τοῦ ἑκάστοτε κυβερνῶντος κόμματος εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἀναγκάζωμεν τὰ κόμματα αὐτὰ νὰ γίνωνται ἀνακόλουθα καὶ συνεπείᾳ τούτου ἀνυπόληπτα». Ἡ φράσις, κύριοι συνάδελφοι, ἀνήκει εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ, εἰς τὸν ἀπόντα κ. Καραμανλῆν, τὸ 1951 ὅταν ὑπεστήριζε μετὰ πάθους τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν προτοῦ ἀσχοληθῇ μὲ τὴν ἐφεύρεσιν τῶν συστημάτων τῶν ἐκλογικῶν, τὰ ὁποῖα κατὰ καιροὺς τοῦ ἔδωσαν τὴν πλειοψηφίαν καὶ τοῦ ἐπέτρεψαν νὰ κυβερνήσῃ ἐπὶ δύο τετραετίας τὴν χώραν, διότι τὴν τρίτην φοράν, τὸ 1961, τὴν νίκην δὲν τοῦ τὴν ἔδωσε τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, κατὰ κύριον λόγον τὴν νίκην τοῦ τὴν ἔδωσεν ἡ βία καὶ ἡ νοθεία τῶν ἐκλογῶν κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἀντίληψιν. Πρέπει κάποτε, κύριοι, αὐτὸ τὸ πρᾶγμα νὰ σταματήσῃ καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σταματήσῃ ἰδίως σήμερον, ὁπότε τὰ πράγματα τὰ πολιτικὰ τῆς χώρας, ἔφθασαν ἐπὶ ξηροῦ ἀκμῆς, ὁπότε εἴτε θὰ βαδίσωμεν πρὸς τὴν ὁριστικὴν ὁμαλότητα, εἴτε θὰ ἔχωμεν ἐπιδείνωσιν τῶν ἀνωμαλιῶν καὶ τῶν δεινῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Πρέπει κἄποτε νὰ ἐνθυμηθῶμεν αὐτὴν τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν τόσον ἐντόνως ὁ κ. Καραμανλῆς ἐξεστόμισε τὸ 1951, πρέπει νὰ σταθῶμεν εἰς τὴν ἄποψιν τοῦ κοινοῦ συμφέροντος, πρέπει νὰ παραιτηθῶμεν οἱασδήποτε διαθέσεως καταπλεονεκτήσεως τοῦ ἑνὸς ἔναντι τοῦ ἄλλου. Πρέπει, ἐπὶ τέλους, νὰ ἀρθῶμεν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ λαὸς ἐπιθυμεῖ νὰ μᾶς ἴδῃ, πρέπει νὰ διεξαγάγωμεν κἄποτε ἐκλογὰς εἰς τὴν χώραν αὐτήν, αἱ ὁποῖαι θὰ δώσουν τὸ ἀκριβὲς μέτρον τῶν δυνάμεων τῶν κομμάτων καὶ παραλλήλως νὰ συντελέσουν ὅσον τίποτε ἄλλο εἰς τὴν ἐκτόνωσιν τῆς πολιτικῆς ἀτμοσφαίρας καὶ νὰ βοηθήσουν καὶ εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν ὅλων τῶν ἄλλων ἐπὶ μέρους προβλημάτων. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Μίχας). Δι’ αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, ἡ Ε.Κ. ἐδήλωσεν ἐξ ἀρχῆς καὶ ἐπιμένει ἀπολύτως εἰς τὴν ἄποψίν της, ὅτι τὸ μόνον σύστημα, τὸ ὁποῖον αὐτὴν τὴν ὥραν ἐνδείκνυται εἶναι ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ ἐπαναφερομένη μάλιστα χωρὶς εἰδικωτέραν συζήτησιν δι’ ἑνὸς ἄρθρου μόνον. Εἶναι ἡ ἄποψις ἐπὶ τῆς ὁποίας ἡ Ε.Κ. ἐμμένει καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματός μας ἔχει κάμει τὴν δήλωσιν, ὅτι δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ψηφίσωμεν κανένα ἄλλον ἐκλογικὸν νόμον παρὰ μόνον τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἀσχέτως τοῦ ὅτι δὲν ὑπηρετεῖ τὰ ἰδικά μας κομματικὰ συμφέροντα, χάριν τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος τῆς χώρας. Δὲν θὰ ἤθελα, κύριοι, νὰ εἰσέλθω εἰς μακρὰς ἀναλύσεις περὶ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, ἀλλὰ εἶναι ἀναγκαῖον νὰ εἴπωμεν ὡρισμένα πράγματα εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἀξιοτίμου εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἐνισχυμένην καὶ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον προσδιορίζεται ἡ βʹ κατανομή. Θὰ προσπαθήσω, διότι φοβοῦμαι, ὅτι ὁ κ. Ράλλης ἐδημιούργησε σύγχυσιν, δὲν νομίζω, ὅτι τὸ ἠθέλησεν, ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὅτι αὐτὸ ἀπετέλεσε τὸ ἀθέλητον ἀποτέλεσμα τῆς μακρᾶς ἀναλύσεώς του, θὰ προσπαθήσω, κύριοι, νὰ ἁπλοποιήσω τὰ θέματα, καὶ νομίζω, ὅτι θὰ τὰ τοποθετήσω κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπιδέχεται ἀμφισβήτησιν, διότι ἐπὶ τέλους ἐπὶ πραγματικῶν δεδομένων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητῶμεν. Ἀντιλήψεις ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχουν, ἐπιχειρήματα ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχουν, ἀλλὰ τὰ πραγματικὰ περιστατικὰ καὶ ἰδίως τὰ ἀριθμητικὰ δεδομένα εἶναι ἀδιαμφισβήτητα. Κύριοι, ἡ ἁπλῆ ἀναλογική, ὅπως τὴν ὀνομάζομεν ἡμεῖς δὲν εἶναι ἡ καθαρὰ ἀναλογικὴ τῶν Ἰταλῶν, δὲν εἶναι ἡ καθαρὰ ἀναλογικὴ τῶν Γερμανῶν τοῦ 1920 μετὰ τὸ Σύνταγμα τῆς Βαϊμάρης, ὠνομάσθη ἁπλῆ ἀναλογικὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὴν πραγματικότητα, ὅμως, εἶναι καὶ αὐτὴ ὀλίγον ἐλαφρῶς ἐνισχυμένη ἀναλογική, εἶναι ἀναλογική, ἡ ὁποία προϋποθέτει, ὅτι διὰ τὴν εἴσοδον ἑνὸς κόμματος εἰς τὴν βʹ κατανομήν, κατὰ ἐφετειακὴν περιφέρειαν, πρέπει τὸ κόμμα εἴτε νὰ λάβῃ μίαν ἕδραν ἀπὸ τὴν πρώτην κατανομὴν εἴτε νὰ λάβῃ τὸ 10% τῶν ψήφων. Εἶναι κατὰ συνέπειαν ἐνδεχόμενον, ἰδίως ὅταν ἔχωμεν πολλὰ καὶ μικρὰ κόμματα, ὡρισμένα κόμματα νὰ μὴ εἰσέλθουν καὶ μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν εἰς μίαν ἢ πλείονας ἐφετειακὰς περιφερείας εἰς τὴν βʹ κατανομήν. Κατὰ συνέπειαν δὲν εἶναι ἀπόλυτος καὶ μαθηματικὴ ἡ ἀντιστοιχία τῶν ψήφων μὲ τὰς ἕδρας, εἶναι δυνατὸν —καὶ τὸ ἀποδεικνύει τὸ παράδειγμα τοῦ κ. Ράλλη, τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1950— κόμματα μικρὰ συγκεντροῦντα ποσοστὰ 2,5%, 3,4% ἢ καὶ 5% τοῦ συνολικοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων, νὰ λάβουν ὀλιγωτέρας ἕδρας ἀπὸ ὅ,τι θὰ ἐδικαιοῦντο νὰ λάβουν μὲ τὴν ἀπόλυτον ἐφαρμογὴν τῆς μαθηματικῆς ἀντιστοιχίας φέρ’ εἰπεῖν τοῦ Γερμανικοῦ νόμου τοῦ 1920.

§40Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὡμιλήσατε περὶ συγχύσεως, ἐὰν δὲν ἀνακαλέσητε τὸν χαρακτηρισμόν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν.

§41Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Θὰ μὲ ἀφήσετε πρῶτον νὰ τελειώσω.

§42Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Σεῖς ἔχετε ὑποστῆ σύγχυσιν.

§43Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ συνέπειαν καὶ ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ τοῦ 1950 εἶναι ἕνα σύστημα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀπολύτως ἁπλῆ ἀναλογική, εἶναι μία ἐλαφρῶς ἐνισχυμένη, ἀλλὰ καθιερώθη ἔτσι νὰ λέγεται καὶ ἀνήκει εἰς τὴν Ἑλληνικὴν παράδοσιν, εἰς τὴν Ἑλληνικὴν πολιτικὴν ἱστορίαν καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν εὑρίσκει τὴν ἀποδοχὴν εἰς τὸ τέλος ὅλων τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅλων τῶν παραγόντων τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς χώρας. Ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ ξεκινᾷ ἀπὸ μίαν ἄλλην βάσιν. Ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ ξεκινᾷ ἀπὸ τὴν βάσιν ὅτι ὡρισμένα κόμματα τὰ ὁποῖα θὰ συγκεντρώσουν εἰς τὸ σύνολον τῆς ἐπικρατείας καὶ ὄχι πλέον εἰς τὴν ἐφετειακὴν περιφέρειαν ἕνα ἀριθμὸν ψήφων, ἕνα ποσοστὸν ψήφων, αὐτὰ καὶ μόνον θὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Βʹ κατανομήν. Ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐφηρμόσθη τὸ πρῶτον τὸ 1951, ἐν συνεχείᾳ τὸ 1958 καὶ ἐν συνεχείᾳ τὸ 1961. Ἀπὸ τὴν στιγμὴν ὅμως, κύριοι, ποὺ εἴπαμε, ὅτι μὲ τὰ δεδομένα τὰ πραγματικά, τὰ σημερινὰ θὰ εἰσέλθουν τὰ τρία μεγάλα κόμματα καὶ ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτοῦ τοῦ βασικοῦ της προορισμοῦ θὰ εὕρῃ εἰς μειονεκτικὴν θέσιν τὰ μικρὰ κόμματα, οὐσιαστικῶς θὰ στραφῇ πιθανῶς ἐναντίον ἑνὸς μόνον μικροῦ κόμματος. Ποῖος εἶναι ὁ λόγος διὰ νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, νὰ νοθεύσωμεν τὴν λύσιν καὶ νὰ δημιουργήσωμεν ἀντιρρήσεις καὶ βασικὰ παράπονα; Πέραν τούτου ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ τοῦ 1951 ἔχει μίαν βάσιν δικαίαν, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ὑπῆρξεν ἄδικος εἰς τὴν βάσιν της, ὅτι δηλαδὴ διὰ τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα δὲν συγκεντρώνουν τὸ 17% δὲν εἰσήρχοντο εἰς τὴν Βʹ κατανομήν, ὑπῆρξε δικαία ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ τρόπου ἐφαρμογῆς, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ συστήματος τῆς Βʹ κατανομῆς καὶ εἰς τοῦτο θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους συναδέλφους τῆς πλειοψηφίας νὰ προσέξουν, διότι ἐδῶ ἐδημιουργήθη, φοβοῦμαι, ἡ σύγχυσις. Ἀπὸ τὴν στιγμὴν ποὺ θὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Βʹ κατανομὴν δύο ἢ πλείονα κόμματα ποία εἶναι ἡ θεμιτή, ἐπὶ τέλους, ἡ ὁμολογουμένη ἐπιδίωξις ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς; Πρέπει νὰ εἶναι καὶ εἶναι καὶ ἔτσι παντοῦ νοεῖται ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική, τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα θὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Βʹ κατανομὴν νὰ τεθοῦν ἐπὶ ἴσοις ὅροις, δηλαδὴ νὰ ὑπάρξῃ ἀντιστοιχία διὰ τὰ κόμματα αὐτὰ καὶ ὄχι διὰ τὰ ἄλλα κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ ὑποστοῦν οὕτως ἢ ἄλλως τὴν ζημίαν, ἀντιστοιχία ἀριθμοῦ ψήφων καὶ ἀριθμοῦ ἑδρῶν. Αὐτὴν τὴν ἀντιστοιχίαν, αὐτὸ τὸ μέτρον τῆς δικαιοσύνης, τῆς σχετικῆς μεταξὺ τῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα θὰ μποῦν εἰς τὴν Βʹ κατανομὴν τὸ ἔδωσε κατὰ τρόπον ἀπόλυτον τὸ σύστημα τοῦ 1951. Πρῶτον, ἡ ἰσότης ἐγκαταλείπεται ἀπὸ τὸ 1958 καὶ ἐν συνεχείᾳ τὸ 1961, διότι δημιουργεῖται ἕνας τραγέλαφος Βʹ κατανομῆς, ὁ ὁποῖος ὁδηγεῖ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, τὰ κόμματα εἰσερχόμενα εἰς τὴν Βʹ κατανομὴν νὰ ὑφίστανται μείωσιν τῆς δυνάμεώς των καὶ νὰ παίρνῃ ὅλο τὸ κέρδος ἢ σχεδὸν ὅλο τὸ κέρδος ἐκ τῆς Βʹ κατανομῆς ἓν ἐνδεχομένως κόμμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔλθῃ πρῶτον μὲ σχετικὴν μάλιστα ἀπόστασιν. Οἱ ἀριθμοὶ τοῦ 1958 εἶναι γνωστοί, οἱ ἀριθμοὶ τοῦ 1961 εἶναι ἐπίσης γνωστοί. Κάμνω μίαν διόρθωσιν, ὄχι διότι ἔκαμε λάθος ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, ἀλλὰ διότι σκοπίμως δὲν τὸ ἀνέφερεν ὡλοκληρωμένον τὸ παράδειγμα τὶ συνέβη μὲ τὴν Βʹ κατανομὴν τοῦ νόμου τοῦ 1961 ἐν ὄψει τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος. Ὡς γνωστὸν τρίτην κατανομὴν δὲν εἴχομεν μὲ τὸν νόμον τοῦ 1961, εἴχομεν μόνον δευτέραν κατανομὴν καὶ ἡ μία ἕδρα, ἡ ὁποία ἀπέμενε περιήρχετο εἰς τὸ σχετικῶς πλειοψηφοῦν κόμμα. Ἔτσι ἀπέμενον διὰ τὴν Βʹ κατανομὴν 28 ἕδραι. Ἡ ΕΡΕ εἶχε πάρει 51% καὶ κἄτι. Τὸ Κέντρον 35% καὶ κἄτι καὶ ἐνῷ ἡ ἀναλογία τῶν δυνάμεων μεταξὺ τῶν 28 ἑδρῶν, αἱ ὁποῖαι ἐμοιράσθησαν ἔπρεπε νὰ εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὸ 52% καὶ τὸ 36%, ἡ ΕΡΕ ἐπῆρε ἀπὸ τὶς 28 ἕδρες 22 καὶ ἡ Ε.Κ. τὶς 6. Ἡ ΕΡΕ ἐπῆρε 6 ἕδρας πάρα πάνω.

§44Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Μὲ οἱονδήποτε σύστημα θὰ τὶς ἔπαιρνε.

§45Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν θὰ ἔπαιρνε μὲ κανένα οἱοδήποτε σύστημα αὐτὴν τὴν ἀναλογίαν καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ προβαίνετε εἰς τοιαύτας βεβαιώσεις. Μὲ τὸ σύστημα τοῦ 1951 δὲν θὰ τὰ ἔπαιρνε αὐτά. Καίτοι δὲν θέλω νὰ κουράσω τὸ Σῶμα θὰ κάμω τὴν ἀνάλυσιν ἀμέσως. Δὲν εἶναι τὸ πρόβλημα νομικόν, τὸ πρόβλημα εἶναι ἀριθμητικόν. Ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ τοῦ 1951, τὸ ἔχω εἴπει καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ, οὐσιαστικῶς στηρίζεται εἰς τὸ σύστημα τῶν ὑπολοίπων, ὄχι κατὰ τὸ 100%, ἀλλὰ κατὰ 90%. Διότι περιέχει τὸ Διάταγμα αὐτὴν τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν μὲ χαμηλὴν φωνὴν ἀνέγνωσεν εἰς τὸ τέλος ὁ κ. συνάδελφος τῆς πλειοψηφίας «συνυπολογιζομένων καὶ τῶν ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς ἑδρῶν». Κύριοι συνάδελφοι, τὶ σημαίνει πρώτη καὶ τὶ δευτέρα κατανομή; Ἂς τὸ ἀναλύσωμεν. Ἕνα κόμμα παίρνει ἕνα ἀριθμὸν ψήφων, φέρ’ εἰπεῖν 50.000 εἰς μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ἐὰν ἡ βάσις εἶναι 15.000 ψῆφοι, θὰ πάρῃ τρεῖς ἕδρας καὶ θὰ περισσεύσουν 5.000 ψῆφοι. Οἱ 45.000 ψῆφοι, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὰς τρεῖς ἕδρας ἐξήντλησαν τὸν προορισμόν των, ἀπομένουν 5.000 ψῆφοι ποὺ δὲν ἐχρησιμοποιήθησαν διὰ τὴν ἐκλογὴν βουλευτῶν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ὑπόλοιπον, τὸ ὁποῖον ἀθροιζόμενον εἰς τὴν μείζονα ἐκλογικὴν περιφέρειαν κατ’ ἐφαρμογὴν τοῦ μηχανισμοῦ τῶν ὑπολοίπων εἰς τὴν Βʹ κατανομὴν μαζὶ μὲ τὰ ὑπόλοιπα, τὰ ὁποῖα τὸ ἴδιον κόμμα ἔχει εἰς τὴν μείζονα περιφέρειαν, θὰ δώσῃ ὅσους ἔδωσε βουλευτὰς τῆς Βʹ κατανομῆς. Τὶ δουλειὰ ἔχει τὸ σύνολον τῶν ψήφων; Διατὶ πρέπει ἀφοῦ ἐκλέξουν οἱ ψῆφοι τοὺς βουλευτὰς τῆς Αʹ κατανομῆς νὰ ἐκλέξουν ἐκ νέου οἱ ἴδιοι ψῆφοι τοὺς βουλευτὰς τῆς Βʹ κατανομῆς; Καὶ ἐπειδὴ ὁ κ. Ράλλης μᾶς ἀνέφερε παραδείγματα ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, θὰ ἤθελα νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι πάρα πολὺ ἀφελεῖς μᾶς περνᾶ ἂν νομίζῃ ὅτι θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἀποδώσωμεν οἱανδήποτε σημασίαν εἰς τὸ ποσοστὸν τῶν ψήφων ἐφ’ ὅσον ἐφαρμόζεται τὸ σύστημα τῶν ὑπολοίπων. Ἕνα κόμμα ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ 50% τῶν ψήφων, κύριοι συνάδελφοι, καὶ νὰ ἔχῃ μηδὲν ὑπόλοιπον ἢ σχεδὸν μηδὲν καὶ ἀπὸ τὰς ἕδρας τῆς Βʹ κατανομῆς νὰ μὴ πάρῃ καμμίαν. Καὶ ἓν ἄλλο νὰ ἔχῃ 5% τῶν ψήφων καὶ ἐπειδὴ μπορεῖ νὰ εἶναι μικρὸ καὶ νὰ μὴ ἠμπορέσῃ νὰ συγκεντρώσῃ τὴν βάσιν εἴς τινας περιφερείας θὰ ἔχῃ περισσότερα ὑπόλοιπα καὶ θὰ ἠμπορῇ νὰ ἐκλεγῇ 5 φορὲς πάρα πάνω ἀπὸ ἐκεῖνο ποὺ ἔχει 50%. Τὶ σχέσιν ἔχει τὸ παράδειγμα; Ποίαν ἀριθμητικὴν ἀναλογίαν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὸ παράδειγμα αὐτό; Νομίζω ὅτι εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἔχει γίνει ἐντελῶς σαφὴς ἡ βάσις. Πρέπει τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα θὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Βʹ κατανομὴν ἐπὶ ἴσοις ὅροις, νὰ ἀντιμετωπισθοῦν μὲ βάσιν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἡ πρώτη ἁπλῆ ἀναλογικὴ ἔχει καθιερώσει, τὸ σύστημα τῶν ὑπολοίπων. Ἄλλως τε ἐὰν ἦτο περίπου τὸ ἴδιον τὸ σύστημα τοῦ 1951 μὲ τὸ σύστημα τοῦ 1958, διατὶ ὅταν τὸ 1961 ἐπιμόνως τὸ ἐζητήσαμεν ἡ ΕΡΕ ἠρνήθη νὰ τὸ δώσῃ καὶ ἐπέμεινεν ἀνενδότως καὶ πεισμόνως καὶ ὁ Ἀρχηγός της καὶ οἱ βουλευταὶ ἀρνούμενοι τὸ αἴτημά μας; Γνωρίζουν καὶ ἡ ἡγεσία τῆς ΕΡΕ καὶ οἱ ἐπιτελεῖς της ὅτι δὲν εἶναι τὸ ἴδιον πρᾶγμα. Ὑπάρχει, κύριοι, εἰς τὸν νόμον καὶ αὐτὸ τὸ λέγω ἐν συνεχείᾳ διὰ νὰ ὁλοκληρώσω τὴν εἰκόνα αὐτῶν τῶν κατανομῶν τῆς Βʹ καὶ ἐν συνεχείᾳ τῆς Γʹ, μία διάταξις ἡ ὁποία τοποθετεῖ τὸ θέμα τῆς λεγομένης Γʹ κατανομῆς ἐπὶ διαφορετικῆς βάσεως. Ἡ διάταξις καλῶς ἔχει καὶ σπεύδω νὰ τὸ εἴπω ἐξ ἀρχῆς, ἀλλὰ δὲν ἀποτελεῖ καμμίαν παροχὴν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔναντι τῶν μικροτέρων κομμάτων. Διὰ τὸν ἑξῆς ἁπλούστατον λόγον: Θὰ σᾶς κάμω μὲ ὀλίγας λέξεις μίαν ἁπλῆν ἀνάλυσιν. Ὅταν μπαίνουν δύο κόμματα εἰς τὴν Βʹ κατανομὴν εἶναι βέβαιον, ὅτι αἱ ἕδραι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀπομείνουν διὰ τὴν Βʹ κατανομὴν —εἴτε τὴν εἴπομεν Βʹ, εἴτε ὄχι, τὸ ἴδιον πρᾶγμα εἶναι— ἐν τῇ οὐσίᾳ πρέπει νὰ εἶναι ὅσαι εἶναι αἱ μείζονες ἐκλογικαὶ περιφέρειαι. Εἰς κάθε μείζονα ἐκλογικὴν περιφέρειαν εἶναι μαθηματικῶς δεδομένον, ὅτι θὰ περισσεύσῃ μία ἕδρα. Καὶ ἐπειδὴ ἔχουν 9 μείζονας ἐκλογικὰς περιφερείας εἰς τὴν Ἑλλάδα θὰ περισσεύσουν 9 ἕδραι. Αὐτὸ συνέβη τὸ 1961. Ὁ ἔντιμος νόμος τῆς ΕΡΕ τοῦ 1961 ἔδιδεν ὅλες αὐτὲς τὶς ἕδρες εἰς τὸ σχετικῶς πλειοψηφοῦν αὐτοτελὲς κόμμα καὶ συνέβη, ἐπειδὴ μάλιστα ἡ Ε.Κ. τότε δὲν ἐχαρακτηρίσθη ἑνιαῖον κόμμα ἀπὸ τὸν Ἄρειον Πάγον —δὲν ἐγκρίνω τὴν ἀπόφασίν του— συνέβη νὰ πάρῃ 9 ἕδρες ὡς «ρεγάλο», τὸ σχετικῶς πλειοψηφοῦν κόμμα τῆς ΕΡΕ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1961. Αὐτὸ ἦτο τὸ πρῶτον «κρατούμενον» ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐξεκίνησεν ἡ ΕΡΕ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1961.

§46Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Καθ’ οἱονδήποτε ὑπολογισμὸν ὑποθέτω καὶ τὸν ἰδικόν σας, ἀπὸ τὶς 8 ἕδρες —καὶ ὄχι τὶς 9— διότι ἐκ συμπτώσεως εἶχε διατεθῆ ἐκ τῆς Βʹ κατανομῆς καὶ ἑπομένως εἰς τὴν Βʹ κατανομὴν ἐπρόκειτο νὰ κατανεμηθοῦν μόνον 8 ἕδραι —ὅπως καὶ ἂν ἔχῃ τὸ πρᾶγμα θὰ ὁμολογήσετε ὅτι ἕνα κόμμα τὸ ὁποῖον ἐπῆρε 50%, ἀπὸ τὶς 8 ἕδρες ἐδικαιοῦτο νὰ πάρῃ, καθ’ οἱανδήποτε λογικὴν τὶς 4 ὁπωσδήποτε. Καὶ ἐπειδὴ πάλιν ἡ διαίρεσις, κ. Μητσοτάκη, διὰ μαθηματικοὺς λόγους, ὅπως γίνεται ἡ κατανομή, δὲν ἐμπίπτει ἀκριβῶς εἰς τὸ μέσον, διότι εἶχε 51% ὁ ἕνας καὶ ὁ ἄλλος ὀλιγώτερα, θὰ ἔπρεπε νὰ πάρῃ ὄχι τὶς 4 ἕδρες ἡ ΕΡΕ, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ πάρῃ 5 ἕδρες κατὰ τὸ ἐκλογικὸν μέτρον. Ἀφοῦ ἔπαιρνε τὶς 5 ἕδρες, θὰ ἔπαιρναν οἱ ἄλλοι τὶς 3. Ἑπομένως ὅλη ἡ ἐνίσχυσις περὶ τῆς ὁποίας συζητοῦμεν, εἶναι ἐνίσχυσις τριῶν ἑδρῶν. Καὶ ποῖος ἠμφισβήτησεν ὅτι ὅλα περίπου τὰ ἐν ἐφαρμογῇ ἐκλογικὰ συστήματα, ἀκόμη καὶ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς ὅπως εἴπατε σεῖς, δίδει καὶ πρέπει νὰ δίδῃ εἰς τὸ ἰσχυρότερον κόμμα κἄποιαν πριμοδότησιν; Ποῖον ἦτο τὸ σκάνδαλον; Ἡ πριμοδότησις, κ. Μητσοτάκη, τοῦ 1961; Μὲ 51% ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑδρῶν εἶναι 58%. Εἶναι αὐτὸ σκάνδαλον; Εἰς ὅλας τὰς χώρας τῆς Εὐρώπης σήμερον μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ἔχουν ἕνα ἀποτέλεσμα 51% καὶ δίδουν ἀριθμὸν ἑδρῶν πολὺ μεγαλύτερον τοῦ 58%. Ποῦ εἶναι, λοιπόν, τὸ σκάνδαλον;

§47Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, αἱ ἕδραι τῆς Γʹ κατανομῆς εἶναι 9 ὅσαι καὶ αἱ μείζονες ἐκλογικαὶ περιφέρειαι. Καὶ ἡ ΕΡΕ ἐξεκίνησεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1961, μὲ αὐτὰς τὰς ἕδρας. Ἦτο τὸ 1 τὸ κρατούμενον. Βεβαίως θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον λέγει ὁ νόμος αὐτός, τὸν ἀριθμὸν ὁ ὁποῖος θὰ ἀντιστοιχοῦσεν εἰς τὴν δύναμίν της. Τὶς ἐπῆρεν ὅμως ὅλες. Μὲ τὸ σύστημα τῶν τριῶν Κομμάτων εἰς τὴν Βʹ κατανομήν, αἱ ἕδραι αἱ ὁποῖαι θὰ ἀπομείνουν διὰ τὴν Γʹ κατανομὴν δὲν εἶναι 9, εἶναι κάτι μεταξὺ 9–18. Θὰ εἶναι ἴσως 15 ἢ 14. Τὸ 1961 εἶχον μείνει 15 καὶ μόνον ἡ ΕΔΑ ἐπῆγεν εἰς τὴν Γʹ κατανομήν. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα ὅμως τὶ γίνεται; Θὰ ἔπαιρνε τὸ σχετικῶς πλειοψηφῆσαν κόμμα, εἰς ὅσας περιφερείας ἐπλειοψήφει εἰς τὴν πρώτην ἕδραν καὶ θὰ ἔπαιρνε τὴν δευτέραν ἕδραν τὸ ἀμέσως ἑπόμενον Κόμμα. Διὰ νὰ πάρῃ ἑπομένως τὴν δευτέραν ἕδραν, εἶναι ἐξ ἴσου εἰς εὐνοϊκὴν θέσιν καὶ αὐτό. Τὸ λέω αὐτὸ διὰ νὰ γνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι διὰ τῆς εἰσόδου τοῦ τρίτου Κόμματος εἰς τὴν Βʹ κατανομὴν θὰ ἔχωμεν πάντοτε ἔκδηλον τὴν ζημίαν εἰς τὸ δεύτερον Κόμμα. Καὶ διὰ νὰ εἶναι ἡ εἰκὼν ὡλοκληρωμένη μὲ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ ἐφαρμοσθῇ ὅπως προτείνεται καὶ ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὴν ΕΡΕ, μὲ τὰς ἰδίας ψήφους θὰ ἐκλέγωνται οἱ βουλευταὶ τῆς Αʹ κατανομῆς, μὲ τὰς ἰδίας ψήφους θὰ ἐκλέγωνται οἱ βουλευταὶ τῆς Βʹ κατανομῆς καὶ μὲ τὰς ἰδίας ψήφους θὰ ἐκλέγωνται οἱ βουλευταὶ τῆς Γʹ κατανομῆς. Καὶ ἐπειδὴ παραμένει μία ἕδρα, εἰς τὴν ὑποτιθεμένην Δʹ κατανομήν, θὰ τὴν παίρνῃ τὸ σχετικῶς πλειοψηφῆσαν κόμμα. Ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, ἡ ἄποψίς μας ὑπὲρ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς δὲν ξεκινάει ἀπὸ καμμίαν στενὴν κομματικὴν σκοπιμότητα. Τὸ πρόβλημα εἶναι, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ συνεργήσωμεν εἰς νόμον, ὁ ὁποῖος θὰ ἐδημιούργει καὶ πλεονέκτησιν τοῦ ἑνὸς κόμματος εἰς βάρος τοῦ ἄλλου. Εἴμεθα τῆς ἀπόψεως ὅτι ἐπιβάλλεται ὑπέρποτε ἄλλοτε, τώρα ἕνας τίμιος ἐκλογικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἀφήσῃ καμμίαν ἀπολύτως ἀφορμὴν παραπόνου καὶ θὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἐκλογὰς τιμίας καὶ εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ὁμαλότητος. Πέραν τούτου, κύριοι, ἤθελον νὰ ἀναφερθῶ εἰς ἕνα σημεῖον τὸ ὁποῖον ὁ κ. Εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας δὲν ἠθέλησε νὰ ἀναφερθῇ, ὅπως συνήθως εἶναι τὸ θέμα τῆς ψήφου τῶν εἰδικῶν κατηγοριῶν ψηφοφόρων, ὅπως συνήθως καθιερώθη νὰ λέγεται τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ, τῆς ψήφου τῶν κληρωτῶν. Κύριοι, εἶναι γνωσταὶ αἱ ἀπόψεις μας. Καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τοῦ 1961 εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ διακηρύξω τὴν ἀπόλυτον ἀντίθεσίν μας εἰς τὴν διατήρησιν αὐτοῦ τοῦ εἰδικοῦ καθεστῶτος μετὰ τὸ ἐκλογικὸν αἶσχος τοῦ 1961. Θὰ ἐνομίζομεν, ὅτι μετὰ τὸ ἐκλογικὸν αὐτὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ἐνθυμίζει χῶρες παραπετάσματος, χῶρες φασιστικές, δὲν θὰ ἠκούοντο εἰς τὴν χώραν φωναὶ διὰ τὴν διατήρησιν αὐτοῦ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ὁδηγεῖ τὸ ἄνθος τοῦ Ἔθνους εἰς τὴν ἐντροπὴν καὶ ἀτιμάζει τὴν χώραν μας εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ διεθνῶς. Τὸ 1958, μετὰ τὴν πικρὰν πεῖραν τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1956, ὁπότε ἐψήφισαν καὶ πάλιν οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις, κοινῇ συναινέσει, θὰ ἔλεγον κοινῇ βοῇ, ἀπηλείφθησαν αὗται αἱ εἰδικαὶ διατάξεις καὶ συνεφωνήσαμεν ὅλοι, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ψηφίσῃ ὁ στρατός. Τὸ 1961, κύριοι συνάδελφοι, ἐτέθη ἐκ νέου τὸ θέμα τοῦ στρατοῦ. Δὲν ἦτο πλέον τόσον ὀξὺ καὶ δὲν ἦτο τόσον ἐναργὲς καὶ πρόσφατον τὸ θέμα καὶ τότε ὡς εἰσηγητὴς ἑνὸς κόμματος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως προσεπάθησα εἰλικρινῶς καὶ ἀνεζήτησα νὰ ἀνεύρω ἐγγυήσεις. Ἡ τότε πλειοψηφία, καὶ σημερινὴ πλειοψηφία τῆς ΕΡΕ πράγματι ἐπροθυμοποιήθη νὰ δώσῃ τὰς ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας ἐζητήσαμεν καὶ ἐψηφίσθη διάταξις, ἡ ὁποία ὑποτίθεται, ὅτι θὰ κατωχύρωνε τὸ ἀδιάβλητον τῆς ψήφου τῆς εἰδικῆς κατηγορίας τῶν ψηφοφόρων καὶ εἰδικώτερον τῶν ἀνηκόντων εἰς τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις. Καὶ ἐζήσαμεν, κ. συνάδελφοι, τὸ αἶσχος τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος τοῦ 1961. Εἰλικρινῶς ἀναζητῶ ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς ἀντιθέτου ἀπόψεως. Καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἀνεύρω οὔτε ἓν ἐπιχείρημα. Ἠκούσθη τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἀποτελεῖ προσβολὴν διὰ τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις νὰ μὴ δικαιοῦνται νὰ ψηφίζουν. Πρῶτον κύριοι, πρέπει τὸ θέμα νὰ διευκρινησθῇ. Οὐδεὶς ἐζήτησε καὶ οὐδεὶς ἐν Ἑλλάδι ποτὲ ὑπεστήριξε χωρὶς καμμίαν ἐξαίρεσιν κανένα κόμμα, ὅτι πρέπει νὰ καθιερωθῇ ἕνα δυσμενὲς προνόμιον εἰς βάρος οἱασδήποτε κατηγορίας Ἑλλήνων πολιτῶν καὶ πολὺ περισσότερον τῶν στρατευμένων παιδιῶν τοῦ ἔθνους, τοῦ λαοῦ. Ὅπως καὶ δι’ ὅλας τὰς ἄλλας κατηγορίας ψηφοφόρων, οἱ ὁποῖοι ἐμποδίζονται ἐκ πραγματικῶν λόγων νὰ ἀσκήσουν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα, ἔτσι καὶ διὰ τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις νὰ ἰσχύσῃ τὸ ἴδιον καθεστὼς καὶ νὰ ἀσκήσουν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα, ἐφ’ ὅσον δύνανται νὰ τὸ ἀσκήσουν ὡς τὸ ἀσκοῦν ὡς κοινοὶ πολῖται εἰς τὰ ἐκλογικὰ Τμήματα τῶν περιφερειῶν εἰς τὰς ὁποίας εἶναι ἐγγεγραμμένοι. Ἡ ἱστορία εἶναι χρήσιμος καὶ θὰ ἔπρεπεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ὑπομνησθῇ, ὅτι ἐπὶ 100 χρόνια ἐλευθέρου Ἑλληνικοῦ βίου οὐδέποτε ἐψήφισαν οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις δυνάμει εἰδικῶν καταστάσεων. 100 χρόνια δὲν προσέβαλεν τὸν Ἑλληνικὸν Στρατόν, ἢ τοὺς ἀνήκοντας εἰς τοὺς Βαλκανικοὺς Πολέμους τοῦ 1912–1913, τὸ γεγονός, ὅτι δὲν ἐψήφιζαν διὰ καταστάσεων καὶ προσβάλλονται σήμερον; Διατί; Τὸ 1920 διὰ πρώτην φορὰν ἐψήφισαν οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπομνησθῇ, ὅτι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην μέγα τμῆμα τοῦ ἄρρενος πληθυσμοῦ, τὸ ὁποῖον καὶ μόνον κατὰ τὸν Νόμον τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἤσκει τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα, εὑρίσκετο στρατευμένον καὶ κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν Μ. Ἀσίαν καὶ εἰς τὸ Μέτωπον. Ὑπελόγισα καὶ ὁ ἀριθμός, τὸν ὁποῖον σᾶς δίδω εἶναι ὑπεύθυνος, ὅτι τὸ 22% τῶν ψηφοφόρων ἀνῆκεν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, λόγῳ τῆς γενικῆς ἐπιστρατεύσεως εἰς τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις καὶ ἦτο εὔλογον τὸ Κράτος νὰ ἀναζητήσῃ τρόπον νὰ ψηφίσῃ αὐτὸ τὸ 22%. Ἔτσι ὡδηγήθη διά πρώτην φορὰν ἡ Ἑλλὰς μετὰ 100 χρόνια εἰς τὸ νὰ δημιουργήσῃ εἰδικὸν νομικὸν καθεστὼς διὰ τὴν ψῆφον τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων. Καὶ ἀξίζει νὰ λεχθῇ, ὅτι μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1920 ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος δὲν ἀνέμενε τὰ ἀποτελέσματα τῶν στρατιωτικῶν τμημάτων, τὰ ὁποῖα ἦσαν σαφῶς ὑπὲρ τοῦ κόμματός του καὶ τὰ ὁποῖα ἐνδεχομένως θὰ μποροῦσαν νὰ ἀλλοιώσουν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλὰ ἐδήλωσεν, ὅτι ἐφ’ ὅσον κατεψηφίσθη, παραιτεῖται καὶ φεύγει παραδίδων τὴν ἐξουσίαν μὴ θέλων νὰ στηριχθῇ εἰς τὴν ψῆφον τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων. Ἔκτοτε ἐψήφιζαν οἱ Ἔνοπλοι Δυνάμεις μόνον εἰς τὰ περίφημα Ἑλληνικὰ δημοψηφίσματα, δημοψηφίσματα ὀπερετικά, δημοψηφίσματα, τῶν ὁποίων τὴν γνησιότητα ὅλοι μας γνωρίζομεν, ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς τὸ δημοψήφισμα διὰ τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ Κωνσταντίνου τὸ ἀνεξάρτητον Σύνταγμα Κρήτης ἐψήφισεν 95% ὑπὲρ τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ Κωνσταντίνου καὶ ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς τὸ δημοψήφισμα τοῦ Παγκάλου εὑρέθησαν τριπλάσιοι ψῆφοι ἀπ’ ὅ,τι ἦσαν οἱ ἐγγεγραμμένοι. Ἔτσι ἔγιναν τὰ δημοψηφίσματα καὶ ἔτσι ὡδήγησαν τὰ στρατευμένα τέκνα διὰ νὰ ψηφίσουν. Ἐπανῆλθε πρὸς συζήτησιν τὸ θέμα τὸ 1950 ὅταν καὶ πάλιν ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκετο εἰς μεγάλην ἐπιστράτευσιν τὴν ἐπαύριον τοῦ ἐσωτερικοῦ πολέμου, τὴν ἐπαύριον τοῦ συμμοριτοπολέμου ὅταν πράγματι συνέτρεχεν ὄχι ἐξ ἴσου σοβαρὸς λόγος μὲ τὸ 1920, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει συνέτρεχε σοβαρὸς λόγος νὰ ἀντιμετωπισθῇ τὸ θέμα καὶ μετὰ πολλὰς ταλαντεύσεις καὶ ἀμφιβολίας ἐδόθη ἡ ψῆφος εἰς τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις. Ἔτσι ἐψήφισαν τὸ 1950–51. Μετὰ ἐψήφισαν πάλι τὸ 1956 καὶ ἐψήφισαν ἐν συνεχείᾳ καθ’ ὃν τρόπον γνωρίζετε τὸ 1961. Δὲν δυνάμεθα κατὰ συνέπειαν νὰ εἴπωμεν ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν πρόσφατον ἱστορίαν, ὅτι προσβάλλονται οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις ἐὰν ψηφίσουν δι’ εἰδικῶν καταστάσεων. Ἀντιθέτως εἶναι μέγα τὸ μειονέκτημα, ἐὰν τυχὸν ἡ νομοθεσία, ἡ ὁποία σήμερον ἰσχύει, διατηρηθῇ, διότι εἰσέρχεται ἡ πολιτικὴ εἰς τὸ Στράτευμα, διότι μπαίνουν τὰ κόμματα εἰς τὸν Στρατόν, διότι χρησιμοποιεῖται ὁ Στρατὸς —καὶ ἔτσι ἀπέδειξεν ἡ πεῖρα —κατὰ τρόπον ἀδίστακτον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κόμματος, διότι ἐξευτελίζομεν ἔτσι τὰ στρατευμένα τέκνα τοῦ Ἔθνους. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ, οὔτε κἂν νὰ ἀναφέρω τὸ ἐπιχείρημα τῆς «ἐθνικοφροσύνης», ὅτι δηλαδὴ ὁ στρατὸς ψηφίζει ἐθνικόφρονα κόμματα. Καὶ μόνον ἡ ἀναφορὰ αὐτοῦ τοῦ ἐπιχειρήματος ἀποτελεῖ καταδίκην τῆς εἰδικῆς αὐτῆς ψήφου, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁμολογοῦμεν, ὅτι θέλομεν νὰ κατευθύνωμεν τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ πρὸς μίαν κατεύθυνσιν ἑνὸς ἢ περισσοτέρων κομμάτων, ἐνῷ κατὰ τὸ Σύνταγμα καὶ τὸ Πολίτευμα ἡ ψῆφος πρέπει νὰ εἶναι ἐλευθέρα καὶ ἂν πράγματι ἦτο ἐλευθέρα καὶ δὲν ὑπῆρχον πιέσεις δὲν θὰ εἴχομεν λόγον νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι εἰς τὸ στράτευμα τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ δὲν ἀντιπροσωπεύουν τὰς αὐτὰς πολιτικὰς τάσεις οἵας ἀντιπροσωπεύει ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Πέραν τούτου, κύριοι, κατὰ τὴν νομοθεσίαν δὲν εἶναι μόνον οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις, οἱ ὁποῖοι ψηφίζουν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἀλλὰ εἶναι καὶ οἱ Δημόσιοι Ὑπάλληλοι οἱ τακτικοί, οἱ ἔκτακτοι, οἱ ἡμερομίσθιοι ἀκόμη καὶ οἱ ἐργάται τοῦ Ναυστάθμου καὶ οἱ ἐργάται τῶν ΜΟΜΑ. Αἱ καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν καὶ αἱ ὁποῖαι γίνονται, εἶναι πρόδηλες. Εἶναι σαφές, ὅτι διὰ τῆς μεθόδου αὐτῆς δημιουργεῖται ἡ δυνατότης καὶ νοθείας καὶ διπλοψηφίας καὶ ἐπηρεασμῶν. Συντάσσονται αἱ καταστάσεις αὐταὶ καὶ θὰ ἤθελα νὰ τὸ γνωρίζῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις βάσει ὑπευθύνων δηλώσεων τῶν ἀνηκόντων εἰς αὐτὰς τὰς κατηγορίας, οἱ ὁποῖοι δηλοῦν ἐὰν ἀσκοῦν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα εἰς τὸν Δῆμον εἰς τὸν ὁποῖον ὑπηρετοῦν. Ὑπηρετεῖ φέρ’ εἰπεῖν ἕνας δημόσιος ὑπάλληλος εἰς τὰ Χανιά. Ἐὰν ἀσκῇ τὰ ἐκλογικά του δικαιώματα 6 χιλ. ἔξω ἀπὸ τὴν Κοινότητα, ὑποβάλει τὴν ὑπεύθυνον δήλωσιν ὀρθὰ καὶ σωστά, ὅτι δὲν ἀσκεῖ τὸ ἐκλογικόν του δικαίωμα εἰς τὸν Δῆμον Χανίων καὶ ἐγγράφεται εἰς τὴν κατάστασιν καὶ παραλλήλως εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς τὴν μὲ ἀπόστασιν 6 χιλιομέτρων Κοινότητα καὶ δὲν κάμνει τὸν κόπον νὰ μεταβῇ μακράν. Αἱ εἰδικαὶ καταστάσεις ὅπου δήποτε καὶ ἂν εἶναι, ἀντιστρατεύονται πρὸς τὴν βασικὴν ἀρχὴν τοῦ Νόμου, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη πέρυσι καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ὁδηγήσῃ καὶ εἰς ἐπιρροὰς καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη κατηγορία ἀλλὰ καὶ εἰς καταχρήσεις καὶ νοθείας καὶ διπλοψηφίας.

§48Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρ. Κυβερνήσεως). Τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον ἐθίξατε ἔχει φυσικὰ ἰδιαιτέραν σημασίαν καὶ δὲν θὰ ἤθελα νὰ μείνῃ ἡ Βουλὴ μὲ μίαν ἐντύπωσιν ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀκριβής. Τῷ ὄντι ὁ Στρατὸς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Νόμου τοῦ 1962, εἰδικοῦ Νόμου ὁ ὁποῖος ἐκανόνισε τὰ τῆς ψηφοφορίας τῶν εἰδικῶν κατηγοριῶν περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε, ἐψήφισεν ἐπὶ τῇ βάσει καταστάσεων. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον δὲν εἴπατε εἶναι, ὅτι αἱ καταστάσεις αὐταὶ ἐλέγχονται ἀμέσως ὑπὸ τοῦ Πρωτοδικείου καὶ διαβιβάζονται ἀμέσως εἰς τὴν οἰκείαν περιφέρειαν ὅπου ἐνεργεῖται ἔλεγχος καὶ μόνον ὅταν ἐλεγχθῶσι αἱ καταστάσεις αὐταὶ ὑπὸ τοῦ Πρωτοδικείου εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκηθῇ τὸ δικαίωμα αὐτό. Αὐτὴ εἶναι μία βασικὴ κατάστασις, ἡ ὁποία νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν διὰ νὰ μὴ μείνῃ ἡ Βουλὴ μὲ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἀρκεῖται μὲ μίαν κατάστασιν ἐπιτροχάδην συντεταγμένην διὰ νὰ ἀσκήσουν τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα.

§49Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγει ὁ κ. Πρόεδρος, ἐλέγομεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὸ 1961. Καὶ εἴχομεν ἐναποθέσει τὰς ἐλπίδας μας εἰς αὐτὰς τὰς θεωρημένας καταστάσεις, ἀλλὰ μᾶς διέψευσε κατὰ τρόπον τραγικὸν καὶ θλιβερὸν ἡ πραγματικότης. Κύριοι, τὸ νέον εὕρημα τῆς ΕΡΕ ὑπῆρξεν εἰς τὸν τελευταῖον Νόμον νὰ ἐπιχειρήσῃ νὰ καταστήσῃ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ ἀθέατον. Ἐπειδὴ ἐγνώριζεν, ὅτι δὲν ἀντέχει οὔτε ἡ πλειοψηφία οὔτε ἡ χώρα εἰς δεύτερον ἐξευτελισμὸν σὰν καὶ αὐτὸν τοῦ 1961, μὲ τὴν ψῆφον αὐτῶν τῶν εἰδικῶν κατηγοριῶν, ἀπεπειράθη νὰ τὴν καταστήσῃ ἀθέατον. Πράγματι μὲ τὸν Νόμον, ὅπως ἐψηφίσθη, ἐπὶ θυσίᾳ τῶν συμφερόντων τῶν βουλευτῶν τῆς ΕΡΕ, ἐπέτυχε νὰ εἶναι ἀθέατος ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ. Θὰ μπῶ εἰς αὐτό, διότι σήμερον θὰ βάζῃ καὶ σταυρὸν ὁ στρατιώτης. Βεβαίως θέλω νὰ ἐλπίζω, ὅτι εἰς πᾶσαν περίπτωσιν αὐτὸ δὲν θὰ ἀπομείνῃ τελικά, διότι γνωρίζω τὰ δικαιολογημένα παράπονα καὶ τὰς δικαιολογημένας ἀνησυχίας τῶν βουλευτῶν τῆς πλειοψηφίας τὰς ὁποίας ἄλλωστε καὶ δημοσίᾳ ἐξεφράσατε καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Θὰ ἠδυνάμην λοιπὸν νὰ ἀντείπω, ὅτι ἀφοῦ ἐσεῖς δὲν ἐμπιστεύεσθε τὸν σταυρὸν καὶ γνωρίζετε, ὅτι ὁ Ταγματάρχης ἢ ὁ Λοχαγὸς ἢ ἄλλο ὄργανον τῆς ΚΥΠ θὰ καθορίσουν τὴν σειρὰν προτιμήσεως, πῶς θέλετε ἡμεῖς νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν ψῆφον. Δὲν θὰ προχωρήσω ὅμως εἰς αὐτὴν τὴν βάσιν, αὐτὸ ἀφορᾷ ὑμᾶς, οἱ ὁποῖοι εἰς πᾶσαν περίπτωσιν θὰ γνωρίσητε τί σημαίνει ἡ γλύκα τῆς στρατιωτικῆς ψήφου, ἐὰν ἐπρόκειτο ποτὲ νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ. Θέλω νὰ εἴπω τοῦτο μόνον διὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐπιμείνετε καὶ προχωρήσῃ ἡ Χώρα εἰς ἐκλογὰς καὶ ψηφίσῃ καὶ πάλιν τὸ Στράτευμα, τὶ εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ; Ἕν καὶ ἐκ τῶν δύο, ἢ θὰ ψηφίσῃ καὶ πάλιν κατὰ τὸν ἐπαίσχυντον τρόπον τοῦ 1961, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν σεῖς νὰ θέλετε διότι θὰ διασύρῃ τὴν Χώραν διεθνῶς, ἀφοῦ τολμῶμεν νὰ βιάζωμεν κατὰ τρόπον ἀπροκάλυπτον καὶ ὠμὸν τὸ φρόνημα τῶν στρατευμένων τέκνων, ὅτι δὲν εἴμεθα δημοκρατία, ἢ θὰ προχωρήσωμεν εἰς ἄλλο ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιβεβαιώσῃ τὴν ἐκλογικὴν νοθείαν τοῦ 1961, ἀφοῦ θὰ εἶναι διάφορον θὰ ἀποτελῇ ἐμπράγματον ἐπιβεβαίωσιν τῆς νοθείας τοῦ 1961. Ἐπομένως ἡ ΕΡΕ δὲν θὰ θέλῃ καὶ ἡμεῖς δὲν τὸ θέλομεν, διότι θέλομεν νὰ κλείσῃ ἐπὶ τέλους αὐτὸ τὸ θλιβερὸν κεφάλαιον τοῦ πολιτικοῦ μας βίου. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἡ ἀντίθεσις μας εἰς τὴν ψῆφον τῶν εἰδικῶν κατηγοριῶν ἦτο καὶ εἶναι ἀπόλυτος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ἄνευ ἐπιχειρημάτων ἐπὶ προφανεῖ ζημίᾳ τοῦ πολιτικοῦ μας βίου καὶ τοῦ γοήτρου τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἐξωτερικόν, δὲν δεχόμεθα, ὅτι ἡ πλειοψηφία καὶ ἡ Κυβέρνησις Πιπινέλη θὰ ἐμμείνῃ εἰς μίαν τοιαύτην διάταξιν, ἡ ὁποία καὶ μόνη φθάνει νὰ χαρακτηρίσῃ τὰς προθέσεις καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς πλειοψηφίας, ἐν ὄψει τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν. Διότι εἰς τὸ τέλος–τέλος μία ἐκλογὴ ἢ εἶναι τιμία ἢ δὲν εἶναι. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ὀλίγον τιμία καὶ δὲν ἠμπορεῖτε σεῖς νὰ θέλετε νὰ κάμετε ἐκλογὰς ἔστω καὶ ὀλίγον ἀνεντίμους, ἐκλογὰς αἱ ὁποῖαι μετὰ λόγου θὰ προσβληθοῦν καὶ θὰ καταγγελθοῦν μετὰ λόγου, ὅτι δὲν ἀποδίδουν τὸ γνήσιον φρόνημα τοῦ λαοῦ. Κύριοι συνάδελφοι, τὰς ἀπόψεις αὐτὰς εἴχομεν τὴν εὐκαιρίαν μὲ ἴσην κατηγορηματικότητα νὰ τονίσωμεν καὶ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου τοῦ 1961. Ὑπῆρξε καὶ τότε σαφὴς καὶ ἀπερίφραστος δήλωσις, ὅτι μετὰ τὰ ὅσα συνέβησαν δὲν μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον, οὔτε εἶναι συγχωρητὸν ποτὲ νὰ δεχθῶμεν εἰς ἐκλογὰς νὰ ξαναγίνῃ πάλιν τὸ ἴδιον καὶ νὰ ψηφίσουν δι’ εἰδικῶν καταστάσεων μὲ τὰ γνωστὰ ἀποτελέσματα οἱ ἀνήκοντες εἰς αὐτὰς τὰς εἰδικὰς κατηγορίας, πολὺ περισσότερον ἀφοῦ ἐφρόντισε τὸ Καραμανλικὸν κράτος καὶ μετὰ τὰς γενικὰς ἐκλογὰς τοῦ 1961 εἰς τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογὰς τῆς Φθιώτιδος νὰ μᾶς δώσῃ καὶ νέαν ἔμπρακτον ἀπόδειξιν τοῦ τὶ δύναται νὰ πράξῃ καὶ πῶς δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ καὶ νὰ κατευθύνῃ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὰ ἦσαν τὰ δύο βασικὰ θέματα τὰ ὁποῖα ἐπεθύμουν νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιόν σας. Ἡ ἄποψίς μας εἶναι σύντομος, ἐντοπίζεται εἰς δύο σκέλη: Εἰς τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ μόνου ἐνδεικνυομένου αὐτὴν τὴν στιγμὴν τιμίου ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον οὐδένα ἀδικεῖ καὶ εἰς οὐδένα δίδει πλεονεκτήματα, τοῦ συστήματος τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς καὶ εἰς τὴν κατάργησιν τῆς ψήφου τῶν εἰδικῶν αὐτῶν κατηγοριῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἄποψις τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας τὸ Κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω ἐπιμένει μὲ τὴν δήλωσιν, ὅτι δὲν πρόκειται ποτὲ νὰ δεχθῇ καὶ νὰ ψηφίσῃ ἄλλον νόμον, πλὴν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Πέραν τούτου τὸ σχέδιον νόμου περιέχει καὶ ἕνα δεύτερον σκέλος, εἰς τὸ ὁποῖον περιλαμβάνονται διατάξεις ἀναφερόμεναι εἰς τὴν ἀδέκαστον διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν, πέραν τῶν διατάξεων τῶν ἀναφερομένων εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα καθ’ ἑαυτό. Ὅπως εἴχομεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ δηλώσωμεν, ἡ ἰδική μας ἄποψις εἶναι, ὅτι αἱ προσεχεῖς ἐκλογαὶ διὰ νὰ τερματίσουν ὁριστικῶς τὴν πολιτικὴν ἀνωμαλίαν, πρέπει νὰ εἶναι ἐκλογαὶ τίμιαι, πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ αἴτημα τῆς δικαιοσύνης, ὅπως προεβλήθη πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ τρίπτυχον, τὸ ὁποῖον ἐθέσαμεν, τοῦ τιμίου Κράτους, τοῦ τιμίου ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ τῶν τιμίων ἐκλογῶν. Διὰ τὸ τίμιον ἐκλογικὸν σύστημα ἤδη ὡμίλησα. Ἀπομένουν καὶ πρέπει πολλὰ νὰ γίνουν διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ τιμίου Κράτους. Τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθοῦν εἶναι ἐν μέρει κατὰ μικρὸν μὲν ποσοστὸν νομοθετικοῦ περιεχομένου καὶ κατὰ τὸ μεγαλύτερον μέρος διοικητικαὶ ἀποφάσεις, εἶναι μέτρα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθοῦν ἀπὸ Κυβέρνησιν ἀποφασισμένην νὰ διεξαγάγῃ τιμίας ἐκλογάς. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ συζήτησις τοῦ θέματος τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου μᾶς φέρει ἀναγκαίως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προβλήματος τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνήγγειλεν χθές, τὴν ἡμερομηνίαν τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν. Ὅλα τὰ κόμματα ἐχαιρέτησαν τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἡμερομηνίας αὐτῆς καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ἐξέφρασε τὴν ἱκανοποίησίν του, διότι προσδιορίζονται αἱ ἐκλογαί, αἱ ὁποῖαι ἀπετέλεσαν ἐπίμονον αἴτημα καὶ τὸ περιεχόμενον τοῦ ἀγῶνος, τὸν ὁποῖον τὸ κόμμα μας διεξάγει ἐπὶ 20 μῆνας. Ἐπίσης, ἡ διοικοῦσα ἐπιτροπὴ τῆς ΕΡΕ τὸ ἐχαιρέτισε εἰς χθεσινήν της ἀνακοίνωσιν, ἀλλὰ ἐθεώρησεν καλὸν νὰ προσθέσῃ καὶ μίαν παράγραφον ἀξιοσημείωτον, τὴν ὁποίαν θεωρῶ σκόπιμον νὰ ἀναγνώσω: «Εἰς τὰς δημοκρατίας αἱ Κυβερνήσεις δὲν προκύπτουν ὡς προϊὸν κομματικῆς συναλλαγῆς συντελουμένης εἰς τὰ παρασκήνια, προκύπτουν ἀπὸ πολιτικοὺς σχηματισμοὺς συγκεκροτημένους, τῶν ὁποίων τὴν ἡγεσίαν καθιέρωσεν καὶ τῶν ὁποίων τὸ πρόγραμμα ἐνέκρινε ὁ Λαὸς διὰ τῆς ψήφου του». Κύριοι συνάδελφοι, προσωπικὰ ἀποδέχομαι πλήρως αὐτὴν τὴν βάσιν. Πράγματι, ἡ μόνη δυνατὴ λύσις τοῦ Ἑλληνικοῦ προβλήματος, ἡ μόνη διέξοδος ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ἀνωμαλίαν εἶναι ἡ προσφυγὴ εἰς τιμίας ἐκλογάς. Δὲν ἀντέχω ὅμως εἰς τὸν πειρασμὸν νὰ μὴ ὑπομνήσω ὅτι μόνον ἡ ΕΡΕ ἦτο ἀναρμοδία διὰ νὰ ὑπενθυμίσῃ αὐτὴν τὴν ὥραν αὐτὰ τὰ δύα πράγματα. Πολλὲς φορὲς τὸ ἔχω πράξει καὶ δὲν ἀναδράμω εἰς τὴν βίβλον γενέσεως τῆς ΕΡΕ, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἂν ὑπῆρξεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἕνα κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη μὲ τὰ μνημόνια καὶ μὲ τὰς ἐνεργείας καὶ ἐπεμβάσεις πολλῶν καὶ ποικίλων καὶ ἀναρμοδίων παραγόντων, ἦτο τὸ Κόμμα τῆς ΕΡΕ. Ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν πάντοτε τὴν ἄποψιν ὅτι ὁ πολιτικὸς βίος πρέπει νὰ κινεῖται καὶ εἰς τὸ φῶς τῆς δημοσιότητος καὶ ὅτι ὁ μόνος κυρίαρχος εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἐμμένομεν εἰς τὴν ἄποψιν αὐτὴν καὶ χαίρομεν, διότι σήμερον ἀπὸ τῆς πλευρᾶς σας εὑρίσκεται ἀνταπόκρισις εἰς τὸ δίκαιον αὐτὸ αἴτημα, τὴν βασικὴν αὐτὴν ἀρχήν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ διέπῃ τὸν πολιτικὸν βίον μιᾶς ἀληθινῆς Δημοκρατίας. Πρέπει ὅμως νὰ εἴπωμεν, διὰ νὰ εἶναι ἡ ἄποψίς μας ἀπολύτως σαφής, ὅτι ὑπάρχει κάποιον πρωθύστερον εἰς τὴν ἡμερομηνίαν τῶν ἐκλογῶν. Αἱ ἐκλογαὶ πρέπει νὰ γίνουν καὶ τὸ ἐπιθυμοῦμεν ἡμεῖς ἀπολύτως καὶ δὲν βλέπομεν ἄλλην λύσιν ἐκτὸς τῆς λύσεως αὐτῆς. Διότι ὅλαι αἱ ἄλλαι λύσεις θὰ ὡδήγουν εἰς ὀπισθοδρόμησιν καὶ εἰς κίνδυνον. Πρέπει, ὅμως, αἱ ἐκλογαὶ νὰ εἶναι τίμιαι, πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ αἴτημα τοῦ λαοῦ γύρω ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἡ Ἕνωσις Κέντρου συνήγειρε τὸν δημοκρατικὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος, ὁ ὁποῖος ἀπέκτησε ἰδεώδη, ὁ ὁποῖος ἐπίστευσε εἰς τὴν Δημοκρατίαν καὶ ὁ ὁποῖος ἠγωνίσθη διὰ τὴν ἐπιβολὴν αὐτοῦ τοῦ αἰτήματος. Πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ τίμιον Κράτος καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ εἶναι ἀποφασισμένη νὰ κάμνῃ τιμίας ἐκλογάς. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ. εἶχεν ἤδη τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὑποδηλώσῃ, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὄχι μόνον δὲν εἶναι δι’ ἡμᾶς Κυβέρνησις πλήρους ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ εἶναι Κυβέρνησις πλήρους δυσπιστίας καὶ εἶχε ἀκόμη τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὑποδηλώσῃ ὅτι δὲν ἀποτελοῦν κενὸν λόγον, ἀλλὰ ἀποτελοῦν οὐσιαστικὸν περιεχόμενον τῆς πολιτικῆς μας θέσεως αὐτὴν τὴν στιγμὴν αἱ προϋποθέσεις τὰς ὁποίας ἐθέσαμεν διὰ τιμίας ἐκλογάς. Τὸ αἴτημα τῆς τιμιότητος εἶναι αἴτημα ἀπόλυτον, ἢ ἔχομεν δίκαιον ἢ δὲν ἔχομεν, ἢ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν πραγματικὴν ἀνάγκην καὶ τὴν διεξαγωγὴν τιμίων ἐκλογῶν ἢ ὄχι. Ἐὰν ὅμως ἀνταποκρίνωνται πρὸς τὴν πραγματικὴν ἀνάγκην, δὲν ἀποτελοῦν ἀντικείμενον οἱουδήποτε παζαρεύματος καὶ δὲν ἀφήνουν περιθώριον εἰς καμμίαν ὑποχρέωσιν. Καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος, εἴχομεν τὴν εὐκαιρίαν πολλὲς φορὲς νὰ δηλώσωμεν, ὅτι ὁ ἀνένδοτος ἀγὼν δὲν ἀποτελεῖ αὐτοσκοπόν, ἀποτελεῖ μέσον, τὸ ὁποῖον τείνει εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ὁμαλότητος. Εἴχομεν, πάντοτε, ἁπλωμένην τὴν χεῖρα καὶ εἰς τὰς στιγμὰς τοῦ σκληροτέρου ἀγῶνος διὰ τιμίαν συνεννόησιν. Ἀλλὰ δὲν πρέπει ποτὲ νὰ ξεχάσητε ὅτι καὶ εἰς τὰς δυσχερεστέρας ὥρας τοῦ ἀγῶνος, ὅταν οἱ λιπόψυχοι, ὅταν ἄνθρωποι ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς ΕΡΕ μᾶς ἠρώτων διατί ἀγωνίζεσθε ἀφοῦ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κάμετε ἐπανάστασιν, ἡμεῖς ἐπιστεύσαμεν εἰς τὴν δύναμιν τῶν συνθημάτων καὶ εἰς τὴν δύναμιν τῶν ἀπαιτήσεων, τὴν ἠθικὴν ἀκτινοβολίαν τῶν αἰτημάτων μας. Ἡμεῖς διεξηγάγαμεν μὲ τὴν δύναμιν τοῦ λαοῦ ἕνα ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος καὶ ἀτμόσφαιραν ἐδημιούργησε καὶ τὸν κόσμον μας ἐχαλύβδωσε καὶ ἰδίως τὴν δημοκρατικὴν παράταξιν καὶ ἰδανικὰ ἔδωσεν, εἰδικώτερον εἰς τὴν νεολαίαν. Καὶ πρέπει νὰ εἶναι ἀπολύτως σαφές, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἀπὸ τὰ αἰτήματα αὐτὰ τοῦ τιμίου Κράτους καὶ τῶν τιμίων ἐκλογῶν, δὲν ὑπάρχει εἰς τὰς τάξεις μας κανένας, ὁ ὁποῖος οὔτε νὰ θέλῃ, ἀλλὰ ὁ ὁποῖος καὶ ἐὰν θέλῃ, νὰ ἠμπορῇ νὰ ἀποστῇ αὐτῶν. Εἶναι ἀπαίτησις τῆς λαϊκῆς βάσεως, εἶναι ἀπαίτησις, ἡ ὁποία ὑπαγορεύεται ἀπὸ τὴν συνείδησιν τῆς εὐθύνης μας ἀπέναντι τοῦ τόπου, εἶναι ἀπαίτησις, ἡ ὁποία δὲν σηκώνει κανενὸς εἴδους παζάρευμα καὶ καμμίαν διαπραγμάτευσιν. Ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία γίνεται αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὁδηγεῖ εἰς αὐτὴν τὴν προειδοποίησιν, ἡ ὁποία καὶ ἔγκαιρος εἶναι καὶ σαφής: Ζητοῦμεν προσφυγὴν εἰς τὸν λαόν. Τὴν ἐζητήσαμεν καὶ ἐπιμένομεν. Βλέπομεν εἰς αὐτὴν τὴν μόνην λύσιν. Ζητοῦμεν ὅμως προσφυγὴν εἰς τιμίας ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι, καὶ μόνον θὰ δώσουν τὴν λύσιν. Διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ὁ μόνος κυρίαρχος εἰς τὸν τόπον αὐτὸν καὶ πρέπει καλὰ νὰ ἀντιληφθοῦν οἱ πάντες, ὅτι δὲν εἶναι κενὸς λόγος αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐπανειλημμένως ἔχομεν τονίσει, ὅτι εἰς παρῳδίαν ἐκλογῶν ἡ Ἕνωσις Κέντρου δὲν πρόκειται νὰ λάβῃ μέρος. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἡλιόπουλος, ὡς εἰσηγητὴς τοῦ Κόμματος τῆς ΕΔΑ, ἔχει τὸν λόγον.

§51Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν. Ἄλλωστε, εἶναι δύο εἰσηγηταὶ ἀκόμη.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ συνεχίσωμεν, εἶναι πλήρης ἡ αἴθουσα, δὲν ὑπάρχει λόγος διακοπῆς.

§53Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ παράκλησις σχετίζεται μὲ γεγονότα, τὰ ὁποῖα καὶ νὰ ἐκτιμήσῃ καὶ νὰ δικαιολογήσῃ δύναται τὸ Σῶμα. Ἦτο χθὲς ἡ σειρὰ τοῦ κ. Ἡλιοπούλου νὰ ἀναπτύξῃ τὴν γνωστὴν ἐπερώτησιν. Τὸ θέμα καὶ τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ ἀναλύσῃ, ἐδημιούργησαν τὴν ἀνάγκην μιᾶς τριώρου ἀγορεύσεως. Εἶναι σαφές, ὅτι ἡ διόρθωσις τῶν πρακτικῶν ποὺ ἐπηκολούθησε, διότι δὲν ἐτηρήθησαν ἐστενογραφημένα καὶ ἑπομένως εἶχαν πολλὰ λάθη, τὸν ἀπησχόλησε τόσον καὶ τὸν κατεπόνησε. Βεβαίως, εἶναι κἄπως ἐνωρὶς καὶ θὰ ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ μετὰ ὥραν φυσιολογικὰ ἡ διακοπή. Χθὲς ὅμως ἀργήσαμε. Δὲν τελειώνουν, ἄλλωστε, αἱ εἰσηγήσεις ἀπόψε, δεδομένου ὅτι εἶναι καὶ ὁ κ. Λυκουρέζος νὰ ὁμιλήσῃ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ τελειώσουν αἱ εἰσηγήσεις, ἄλλως θὰ εἶχε τὸ θέμα. Νομίζω, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ διακόψωμεν.

§54Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐξαιρετικῶς, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ εἰσηγητῶν, δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν ἀπόψε νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. ἐκπροσώπου τῆς ΕΔΑ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι θὰ συμφωνήσητε καὶ ὑμεῖς καὶ ὁλόκληρον τὸ Σῶμα, εἰς τὸ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ταλαιπωροῦμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐπὶ ἑβδομάδας συζητοῦντες τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Θὰ πρέπει, λοιπόν, αὔριον νὰ ὁμιλήσουν οἱ ἄλλοι δύο εἰσηγηταὶ καὶ τὴν Δευτέραν πλέον νὰ ἀρχίσῃ μὲ ἐντονώτατον ρυθμὸν καὶ μὲ ὁλονυκτίους συνεδριάσεις ἡ συζήτησις, διότι δὲν εἶναι δυνατόν, ἐὰν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν ἐκλογικὸν νόμον νὰ τὸν ψηφίσωμεν ὑπὸ συνθήκας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπαράδεκτοι καὶ ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην καὶ ἀπὸ ἡμᾶς.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, νὰ προσθέσω καὶ κάτι ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου. Ὄχι μόνον οἱ ὑπολειπόμενοι δύο εἰσηγηταὶ ἠμποροῦν νὰ ὁμιλήσουν αὔριον, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν μὲ τὴν σειρὰν τῶν ἐγγεγραμμένων. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§56ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως, συνέχεια τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. (Ὥρα 10.10′ μ.μ.)