1963.06.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 3η

Τετάρτη 26 Ἰουνίου 1963

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 7.10′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Βαρβιτσιώτης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Ι. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως ὡς διωρθώθησαν ὑπὸ τῶν κ.κ. Ι. Προκοπίδη καὶ Η. Μπρεδήμα.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνέχισις τῆς συζητήσεως καὶ ψηφοφορία ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν κ. Σ. Μαρκεζίνης, ἔχει τὸν λόγον.

§4Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν, κύριοι βουλευταί, θὰ καταψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ λόγους ἀρχῆς καὶ διὰ λόγους οὐσίας. Τὸ ἐδήλωσα εὐθὺς ὡς ἔγινε γνωστόν, ἀπὸ ραδιοφωνικὴν ἀνακοίνωσιν, ὅτι ἀνετέθη ἐντολὴ πρὸς σχηματισμὸν ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως καὶ εἶχον κατόπιν τὴν εὐκαιρίαν, ὅταν μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὲ ἐπισκεφθῇ, μετὰ τὴν ἀνάληψιν τῆς ἐντολῆς, νὰ ἐξηγήσω καὶ εἰς τὸν ἴδιον, διατὶ θὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, δὲν προέκυψε νέον τι στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ μὲ ἔκαμνε νὰ μεταβάλω γνώμην. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις περιεῖχον, βεβαίως, διαδήλωσιν εὐγενῶν προθέσεων καὶ διαθέσεων, ἀλλά, ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε, τοῦτο δὲν εἶναι ἀσύνηθες. Πάντοτε τὸ αὐτὸ συμβαίνει. Ἡ πεῖρα, ὅμως, μᾶς ἐδίδαξεν, ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα ἐπιφυλακτικοί. Καὶ τοῦτο, διὰ νὰ μὴ ἀφυπνισθῶμεν, ὅταν θὰ εἶναι πλέον πολὺ ἀργά. Οἱ λόγοι ἀρχῆς δὲν ἀφοροῦν συνταγματικὴν ἀταξίαν. Ἡ Κυβέρνησις, ἐμφανισθεῖσα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ζητοῦσα τὴν ψῆφον της, εἶναι συνταγματικῶς ἐν τάξει. Καὶ ἂν τυχὸν δὲν ἐλάμβανεν ψῆφον, παραιτουμένη ἢ διαλύουσα τὴν Βουλὴν καὶ διενεργοῦσα ἐντὸς τῆς συνταγματικῆς προθεσμίας ἐκλογάς, πάλιν θὰ ἦτο συνταγματικῶς ἐν τάξει. Οἱ λόγοι, λοιπόν, ἀρχῆς ἀφοροῦν ἀνωμαλίαν κοινοβουλευτικὴν καὶ πολιτικήν, ἐφ’ ὅσον ὅλοι δεχόμεθα, ὅτι ὕψιστον καθῆκον τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ ἐκλέγῃ ἐκ τῶν μελῶν της Κυβέρνησιν καὶ ὄχι νὰ ἐγκρίνῃ ἔξω αὐτῆς. Τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ ἀπεμπόλησις δὲν πρέπει νὰ γίνεται ποτέ. Ἰδίως μάλιστα εἰς κατ’ ἐξοχὴν κρισίμους στιγμάς, ὅπως αὐτάς, τὰς ὁποίας διέρχεται σήμερον, ὄχι μόνον ἡ Πατρίς μας, ἀλλὰ ὁλόκληρος ὁ κόσμος, ὅτε ὅλοι οἱ θεσμοὶ δοκιμάζονται, ἀπεμπόλησις τοιούτων δικαιωμάτων εἶναι ἄκρως ἐπικίνδυνος. Τῆς ἀρχῆς αὐτῆς ἡμεῖς δὲν κάμνομεν ἐξαίρεσιν, οὔτε προκειμένου περὶ ἐνεργείας ἐκλογῶν. Δεχόμεθα τὴν ὑπηρεσιακὴν εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν κατ’ οἰκονομίαν, ἐνῷ βεβαίως, ἄλλοι, καὶ ἴσως εἶναι πλέον οἱ περισσότεροι, τὴν δέχονται τότε ὡς ἐπιβεβλημένην. Ἀλλὰ πάντως αὐστηρῶς μόνον διὰ τὴν διενέργειαν ἐκλογῶν. Θὰ ἠδύνατό τις δὲ νὰ εἴπῃ, ὡς πρὸς τὸ προηγούμενον τῆς Κυβερνήσεως Γεωργακοπούλου, ὅτι καίτοι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἔλαβε ψῆφον, ἐν τούτοις καὶ κατ’ οὐσίαν ἦτο ὑπηρεσιακή, διότι ἡ ἐμφάνισίς της εἰς τὴν Βουλὴν ἦτο συνδεδεμένη ἁπλῶς μὲ τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος εἶχε προέλθει κατὰ συμφωνίαν τῶν δύο μεγαλυτέρων Κομμάτων. Μὲ αὐτὴν τὴν λογικήν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιταχθῇ, ὅτι καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, συμφώνως μὲ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις αὐτῆς, ἔχουσα αὐστηρῶς περιωρισμένην ἐντολήν, τὴν ταχυτάτην δηλαδὴ διενέργειαν ἐκλογῶν, οὐσιαστικῶς εἶναι καὶ αὐτὴ Κυβέρνησις περιωρισμένης ἐντολῆς καὶ συνεπῶς θὰ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὑπηρεσιακὴ ἀνεκτή. Ἀλλ’ αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν ἡμεῖς δὲν δεχόμεθα, διότι ὅ,τι ἀφορᾷ διὰ τὸ μέλλον περιέχεται εἰς τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τρόπον ἐντελῶς ἀόριστον. Δὲν ὑπάρχει οὐδὲν τὸ συγκεκριμένον καὶ προκαθωρισμένον, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἐπέτρεπεν ἴσως νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ἡ μορφὴ τῆς ὑπὸ κρίσιν Κυβερνήσεως ἐμπίπτει εἰς τὰ πλαίσια τῆς αὐστηρῶς ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, τῆς ἐχούσης ὡς μόνον σκοπὸν τὴν διενέργειαν ἐκλογῶν. Βεβαίως εἰς περιπτώσεις καθ’ ἃς ὡρισμένα Κόμματα παραιτοῦνται τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν τὴν Κυβέρνησιν ἐκ τῆς Βουλῆς νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, καθίστανται συνυπεύθυνα διὰ τὰς ἐκ τῆς παρεκβάσεως συνεπείας, ἔστω καὶ ἂν πάντοτε ἔχουν νὰ προβάλλουν κἄποιαν δικαιολογίαν, συνήθως τὴν ἀδυναμίαν ἐξευρέσεως ἄλλης λύσεως ἢ τοῦ φόβου ἀκυβερνησίας. Θὰ ἀναμνησθῶ ἑνὸς χρησίμου παραδείγματος, ἀπὸ τὸ παρελθόν. Ἐνθυμεῖσθε ὅλοι, ὅτι ὅταν ἐπέστρεψεν ὁ ἀείμνηστος Βασιλεὺς Γεώργιος ἐκ τῆς ἐξορίας τὸ 1935, ἐπιθυμῶν νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὴν κατάστασιν, κατέληξεν εἰς τελείως ριζοσπαστικὰς ἀποφάσεις. Ἐζήτησε τὴν παραίτησιν τῆς τότε Κυβερνήσεως, προέβη εἰς τὸν διορισμὸν Κυβερνήσεως καθαρῶς ὑπηρεσιακῆς ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Δεμερτζῆν, ἀπένειμε γενικὴν ἀμνηστίαν καὶ προκήρυξεν ἐκλογάς, πράγματι ἀνεπιλήπτους διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, διὰ νὰ δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ ἀκουσθοῦν ὅλα τὰ Κόμματα καὶ διὰ τῆς νέας Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς ἐπέλθῃ κατοχύρωσις τῆς ἐν τῷ μεταξὺ ἐπελθούσης πολιτειακῆς μεταβολῆς. Ὅλοι οἱ ἀντικειμενικῶς κρίνοντες τὰ πράγματα τότε, ἀπεδέχθησαν τὴν λύσιν ὡς ὀρθήν. Ἐν τούτοις, μετὰ τὰς ἐκλογάς, ἡ ἀδυναμία τῶν Κομμάτων νὰ δώσουν Κυβέρνησιν, ἠνάγκασε τὸν ἀείμνηστον Βασιλέα Γεώργιον νὰ συνεχίσῃ τὴν κατάστασιν μὲ τὴν Κυβέρνησιν Δεμερτζῆ. Μετ’ ὀλίγον, εἰς τὴν Κυβέρνησιν Δεμερτζῆ προσετέθη ὡς Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν ὁ ἀείμνηστος Μεταξᾶς, κατόπιν καὶ τῆς Ἀεροπορίας καὶ τέλος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅταν ἀπέθανεν ὁ Δεμερτζῆς, ἀνέλαβεν αὐτὸς τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐνεφανίσθη εἰς τὴν Βουλήν, ὡς Ἀρχηγὸς Κόμματος πολιτικοῦ μὲ μικρὰν μερίδα βουλευτῶν εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ μὲ τὴν παλαιὰν ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐζήτησε νὰ τύχῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Τὰ πλεῖστα τῶν Κομμάτων παρέσχον ἐμπιστοσύνην ἢ ἀνοχήν, ἐπὶ τῷ φόβῳ τῆς ἀκυβερνησίας, ἐνῷ ταὐτοχρόνως ὡμολόγουν καὶ κατεδίκαζον τὴν ἀνωμαλίαν. Μόνη ἐξαίρεσις ὑπῆρξε τότε ὁ κ. Παπανδρέου, Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος. Θὰ ἦτο χρήσιμον νὰ ἀναγνώσητε ὅλοι τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης, τῆς 25.4.36, διότι ὑπῆρξε συνεδρίασις ἱστορικὴ διὰ τὰς κατόπιν ἐπιπτώσεις εἰς τὸν δημόσιον βίον τῆς Ἑλλάδος. Ὁ Σοφούλης παρεδέχθη, ὅτι ὁ προορισμὸς τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἦτο ἐξαιρετικός, ὅπως καὶ ἡ σύνθεσίς της «ἀσυνήθης εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἱστορίαν ἡμῶν», ἀλλ’ ὅτι ἀδήριτος ἀνάγκη ἐπέβαλεν, ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων, ὡς μόνην διέξοδον τὴν λύσιν αὐτήν, διὰ νὰ ἀποφευχθῇ ὁ κίνδυνος τῆς ἀκυβερνησίας. Ὁ Π. Τσαλδάρης δέχεται, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν, τότε δὲν δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν σκοπόν της καὶ πρέπει νὰ διαλυθῇ, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐνόμιζεν, ὅτι ἔχει ἐπανειλημμένως ταλαιπωρηθῆ ὁ τόπος ἀπὸ ἐκλογὰς καὶ δημοψηφίσματα, δὲν ἔκρινε τὸν καιρὸν πρόσφορον διὰ νέας ἐκλογὰς καὶ δέχεται νὰ παράσχῃ ἀνοχήν. Ὁ Ἰ. Θεοτόκης λέγει, ὅτι «ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι αἱ ὑπηρεσιακαὶ Κυβερνήσεις δύνανται νὰ ἔχουν λόγον ὑπάρξεως μόνον ὅταν πρόκειται δι’ ὡρισμένον χρόνον νὰ λειτουργήσουν καὶ πρὸς ἐπίτευξιν ὡρισμένου ἀντικειμενικοῦ σκοποῦ, ἰδίως προκειμένου περὶ διενεργείας ἐκλογῶν». Ἐφ’ ὅσον ὅμως, τὰ δύο μεγαλύτερα ἐν Ἑλλάδι Κόμματα ἦσαν ἀνίκανα νὰ δώσουν Κυβέρνησιν καὶ ἠπειλεῖτο ἀκυβερνησία, ἀπεφάσιζε νὰ παράσχῃ ψῆφον ἀνοχῆς. Ὁ Καφαντάρης ἐλπίζει, ὅτι νηφαλιώτεραι σκέψεις εἰς τὸ μέλλον, θὰ ἐπιτρέψουν εἰς τὰ Κόμματα νὰ προβοῦν εἰς μίαν συνεννόησιν, ὥστε νὰ παύσῃ ἡ παράτασις τῆς ἀνωμαλίας. Ἀλλὰ μέχρις ὅτου ἐπιτευχθῇ ἡ συνεννόησις, παρέχει ἐμπιστοσύνην. Ὁ Παπαναστασίου δὲν ἐνοχλεῖται, ὅτι ἕνα μικρὸν Κόμμα κάμνει Κυβέρνησιν, ἔστω καὶ μὲ ὑπηρεσιακὰ μέλη, ἀλλὰ διαμαρτύρεται διότι τὰ μεγάλα Κόμματα δὲν συνεννοοῦνται. Ὁ Μυλωνᾶς χαίρει, ὅτι ἀποφεύγει τὴν κρίσιν συνειδήσεως, διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ στηριχθῇ μὲ τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης τῶν μεγάλων Κομμάτων, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἄφευκτος ἀνάγκη νὰ ψηφίσῃ, δὲν ἐκφράζει, ὅμως, δυσπιστίαν, διότι ἐψήφιζε τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἐκινδύνευεν. Ὁ Παπανδρέου ἀκολουθεῖ τελείως διάφορον στάσιν. «Ποίαν ἔννοιαν ἔχει, λέγει, ἡ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις εἰς τὰ δημοκρατικὰ πολιτεύματα; Κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ ἐξωκοινοβουλευτικὴ ἢ ἡ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις μίαν μόνον ἔννοιαν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ, ἕνα λόγον ὑπάρξεως, ὅταν ἔχῃ διαλυθῆ ἡ ἀντιπροσωπεία τότε μπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις καὶ μόνον διὰ τὴν διενέργειαν τῶν ἐκλογῶν». Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τὴν θεωρεῖ ἐπιβεβλημένην. Προχωρεῖ περαιτέρω ὁ κ. Παπανδρέου καὶ κατακρίνει τὰ κόμματα, ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ δώσουν Κυβέρνησιν καὶ τονίζει μίαν ἀλήθειαν τὴν ὁποίαν θὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ πάλιν ὅτι «αἱ Κυβερνήσεις χαρακτηρίζονται ἀπὸ τὴν προσωπικότητα τοῦ ἀρχηγοῦ των μὲ τὸν ὁποῖον καὶ ὀνομάζονται». Κρίνει τὴν περίεργον σύνθεσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τονίζει, ὅτι ἐφ’ ὅσον τὸ πρῶτον καθῆκον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἶναι νὰ δίδῃ Κυβέρνησιν ἐκ κόλπων της, ἀρνεῖται ψῆφον. Καὶ τελειώνων, λέγει, ὅτι κατώρθωσαν δυστυχῶς τὰ μεγάλα κόμματα ἐντελῶς τὸ ἀντίθετον τοῦ καθήκοντός των, νὰ στηρίξουν δηλ. μίαν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν οἱ ἴδιοι ὁμολογοῦν ἀντικοινοβουλευτικὴν καὶ ἀνώμαλον, κατώρθωσαν νὰ ἐμφανίσουν εἰς κατάστασιν παρακμῆς τοὺς κοινοβουλευτικούς μας θεσμοὺς καὶ νὰ θερμάνουν τοιουτοτρόπως τοὺς κινδύνους κατὰ τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν». Τὰ ἐπεκαλέσθην πάντα ταῦτα, ὄχι διὰ νὰ ἀποδείξω κἄτι αὐταπόδεικτον, ὅτι δηλ. ὅλος ὁ πολιτικὸς κόσμος συμφωνεῖ, ὅτι αἱ Ὑπηρεσιακαὶ Κυβερνήσεις ἀποτελοῦν ἀνωμαλίαν καὶ ἑπομένως εἶναι κατ’ οἰκονομίαν δεκταὶ μόνον δι’ ἐκλογάς, ἀλλὰ δι’ ἄλλους λόγους. Διὰ νὰ ἐξηγήσω τὴν ἰδικήν μου σχολαστικότητα καὶ τὴν αὐστηρὰν ἐπιμονὴν ὅτι εἶμαι ἐναντίον τῶν Ὑπηρεσιακῶν Κυβερνήσεων διὰ λόγους ἀρχῆς. Ἐνθυμοῦμαι, κ. βουλευταί, ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς κατοχῆς, ὅταν μὲ ἄλλους συμμετεῖχον καὶ ἐγὼ εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς ἀντιστάσεως, ἀνῆκον εἰς μίαν μειοψηφίαν τότε, ἡ ὁποία ὑπεστήριζεν ἀπολύτως τὸν Βασιλέα Γεώργιον τὸν Βʹ, ὡς θὰ ἐνθυμῆσθε τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἡ πλειονότης τὸν κατέκρινε, παρ’ ὅλον ὅτι εἶχε συνδέσει τὸ ὄνομά του μὲ τὸ ΟΧΙ τῆς Ἀλβανίας καὶ παρὰ τὴν δρᾶσιν του κατὰ τὸν πόλεμον καὶ μετὰ κατὰ τὴν κατοχὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἡμεῖς ἠκούαμεν ἀπὸ τοὺς νέους τότε, ὡς τὸ συνηθέστερον ἐπιχείρημα ἐναντίον τοῦ Γεωργίου, ὅτι ἐδέχθη δικτατορίαν. Καὶ ὁσάκις ἀντετάσσαμεν σειρὰν ἐπιχειρημάτων μεταξὺ τῶν ὁποίων τὸ σπουδαιότερον καὶ ὀρθῶς, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ποὺ ἐγένετο ἡ δικτατορία ἀντεμετωπίζετο ἡ ἀνάγκη τῆς προπαρασκευῆς τῆς χώρας ἐν ὄψει ἐπικειμένου καὶ ἀσφαλοῦς πολέμου δὲν ἐπείθομεν. Ὅταν ὅμως ἀνεπτύσσαμεν, ὅτι μὲ τὴν ἀδυναμίαν τῶν κομμάτων καὶ τὴν ἀσυνεννοησίαν νὰ δώσουν ἐκ τῶν κόλπων των Κυβέρνησιν, ἠνέχθησαν Κυβέρνησιν, ἐκτὸς τῆς ἀποστολῆς των Ὑπηρεσιακὴν καὶ ἐλέγομεν, ὅτι οὕτω κατέστησαν οἱ παλαιοκομματικοὶ συνένοχοι εἰς τὴν περαιτέρω ἐκτροπήν, τότε εὑρήκαμεν ἀνταπόκρισιν. Ἔκτοτε κατέστη τοῦτο βίωμά μας, ὡς πρὸς τὴν ὑποχρέωσιν δηλ. τῶν κομμάτων νὰ δίδουν εἰς τὴν Βουλὴν Κυβέρνησιν. Καὶ εἶναι ἀδύνατον, ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἐκηρύσσαμεν αὐτὰ κατὰ τὴν ἀγωνιστικὴν ἐποχὴν ἐκείνην, τώρα ποὺ ἡ μοῖρα τῶν πραγμάτων μᾶς ἔφερεν εἰς τὸ ἐπίσημον αὐτὸ βῆμα, νὰ κηρύσσωμεν διαφορετικά, ἀποδεχόμενοι ὅσα κατεδικάζαμεν. Ἔρχομαι τώρα, κ. βουλευταί, εἰς τοὺς λόγους οὐσίας. Εἰς τὴν πολιτικήν, ὅπως καὶ γενικῶς φρονῶ, ἐκτὸς τῆς Θρησκείας, δὲν πρέπει νὰ ἐπικρατοῦν δόγματα. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξετάζωμεν τὰς ἑκάστοτε περιστάσεις καὶ νὰ δεχώμεθα ὅταν πεισθῶμεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, νὰ παρεκκλίνωμεν ἔστω καὶ ἀπὸ τὰς ἀρχὰς εἰς τὰς ὁποίας πιστεύομεν ἀπολύτως. Νὰ ἐκτιμῶμεν δηλαδὴ τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν. Ἔ, λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ἀκριβῶς ἡ συγκεκριμένη περίπτωσις εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία κατ’ ἐξοχὴν ἐπέβαλλεν ἀντιμετώπισιν τῆς δημιουργηθείσης κρίσεως διὰ λύσεως πολιτικῆς Κυβερνήσεως. Τὰ ἐπείγοντα ζητήματα τῆς χώρας εἶναι, ἡ Βασιλικὴ ἐπίσκεψις εἰς τὸ Λονδῖνον, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, ἡ διενέργεια ἐκλογῶν καὶ ἡ ἐκκαθάρισις τῆς ὑποθέσεως Θεσσαλονίκης. Ἐπείγοντα γενικώτερα ἀλλὰ καὶ μονιμώτερα ζητήματα εἶναι τὰ οἰκονομικὰ καὶ τὰ ἐξωτερικά. Ἅπαντα ταῦτα δὲν ἀντιμετωπίζονται δι’ Ὑπηρεσιακῶν Κυβερνήσεων. Θὰ ὁμιλήσωμεν ἀπὸ τὰ τελευταῖα, καὶ θὰ ἔλθω κατόπιν εἰς τὰ πρῶτα, εἰς τὰ ὁποῖα καὶ θὰ ἐπιμείνω. Πρέπει νὰ σημειώσω, ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν συμμετέχουν εἰς τὰ οἰκονομικὰ Ὑπουργεῖα Ὑπουργοὶ μὲ πεῖραν καὶ ἱκανότητα, ὥστε νὰ γνωρίζουν ὅτι ἡ Πατρὶς ἀντιμετωπίζει σοβαρώτατα οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικὰ προβλήματα, τῶν ὁποίων ἡ ἀντιμετώπισις δὲν δύναται νὰ ἀναβάλληται, ὅπως μοιραίως θὰ συμβαίνῃ ἀπὸ Ὑπηρεσιακοὺς Ὑπουργούς. Διότι ὅσον περισσότερον εἶναι τις εὐσυνείδητος ἀνήκων εἰς τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, τόσον συναισθάνεται τὴν ἀποστολήν του ὡς ἁπλοῦ διεκπεραιωτοῦ καὶ σπανίως ἀποτολμᾷ νὰ ἀναλάβῃ θαρραλέας ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι πράγματι ἔργον τῶν πολιτικῶν. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι δὲν ἐκτιμῶ τὴν κατάστασιν βάσει ὑποκειμενικῶν κριτηρίων ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ βάσει ἀρχῶν καὶ μηχανισμοῦ λειτουργίας θεσμῶν. Ἀφήνω ὅτι ὁ Ὑπηρεσιακὸς Ὑπουργός, ὡς Ὑπουργὸς κατ’ ἀνάγκην μεταβατικός, δυσκόλως ἂν ὄχι σπανιώτατα ἐλέγχει πράγματι τὸν γραφειοκρατικὸν μηχανισμόν. Εἶναι ἰσχυροτάτη καὶ ἐπιβάλλεται καὶ οὐσιαστικῶς αὐτὴ κυβερνᾷ. Καὶ δι’ αὐτὸ πολλὰς φορὰς συμβαίνει τὸ παράδοξον νὰ γίνωνται ἄστοχα πράγματα διὰ τὰ ὁποῖα πράγματι νὰ εἶναι ἀνεύθυνοι οἱ Ὑπηρεσιακοὶ Ὑπουργοί. Εἶχον προσφάτως τὴν εὐκαιρίαν ἀπὸ προσωπικότητα τοῦ δημοσίου βίου νὰ ἀκούσω τὰ ἴδια ὑποστηριζόμενα. Ὅτι δηλαδὴ ὁ Ὑπηρεσιακὸς Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ Ὑπηρεσιακοὶ Ὑπουργοὶ δύνανται κατ’ ἀνάγκην νὰ ἀντεπεξέλθουν εἰς τὰ προβλήματα τῶν 45 ἡμερῶν, μιᾶς ὁμαλῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν, ἀλλὰ δὲν δύνανται εὐκόλως ν’ ἀντιμετωπίσουν προβλήματα τὰ ὁποῖα ἀξιοῦν πράγματι πολιτικὴν εὐθύνην. Ἀλλά, δὲν εἶναι μόνον τὰ ἐπείγοντα οἰκονομικὰ θέματα, εἶναι ἐξ ἴσου σπουδαῖα καὶ τὰ ἐξωτερικά. Ὁλόκληρος ἡ παγκόσμιος κατάστασις εἶναι συγκεχυμένη καὶ θολή. Δὲν κάμνω αὐτὴν τὴν στιγμὴν κριτικὴν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς—θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα καὶ δι’ αὐτὸ—καὶ πρὸς τοῦτο ἄλλωστε μελετῶ τοὺς φακέλλους τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν καὶ εἶμαι εὐτυχὴς ὅτι ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ μοῦ παρέχῃ καὶ αὐτὸς τὴν εὐχέρειαν νὰ συνεχίσω τὴν μελέτην μου αὐτήν. Δὲν τοὺς μελετῶ διὰ νὰ προετοιμασθῶ νὰ συγγράψω ἱστορίαν. Ἀλλὰ πράγματι, διότι ἀνησυχῶ καὶ φρονῶ, ὅτι ὅλοι μας πρέπει νὰ ἀνησυχῶμεν, ἀνησυχοῦντες ὅμως νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐφησυχάζωμεν ὅταν ὡς πολιτικοὶ δεχώμεθα νὰ κυβερνᾶται ὁ τόπος ἀπὸ Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν πέραν τῶν 45 ἡμερῶν. Ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ κατάστασις ἀπαιτεῖ τὴν παρουσίαν πολιτικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐξουσίαν. Εἰσέρχομαι ἤδη εἰς τὰ εἰδικὰ θέματα καὶ κυρίως εἰς τὸ Βασιλικὸν ταξείδιον. Καί τοι μετὰ τὴν ἀγόρευσιν χθὲς τοῦ ἐκπροσώπου τῆς ΕΡΕ ἔγινε καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος ὑπαινιγμός, ὅτι ἡ διαφωνία διὰ τὸ Βασιλικὸν ταξείδιον ὑπῆρξεν ἡ ἄμεσος αἰτία τῆς κρίσεως, ἀλλ’ ὄχι ἡ μόνη, ἐφ’ ὅσον ἐνδεχομένως ὑπῆρξαν καὶ ἀπώτερα αἴτια, ἐγὼ θὰ περιορισθῶ εἰς αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶναι ἤδη ἐπισήμως δεδομένον βάσει τοῦ Βασιλικοῦ Διαγγέλματος, καὶ ὄχι ἁπλῶς βάσει τῶν δηλώσεων τοῦ Προέδρου τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως. Τὸ Βασιλικὸν Διάγγελμα, ἀποτελεῖ δι’ ἐμὲ σημαντικὸν κείμενον. Εἰς ἄλλην περίπτωσιν θὰ ἠσχολούμην μὲ τὰς παρατυπίας τοῦ Διαγγέλματος τὰς ὁποίας σήμερον θέλω ἁπλῶς νὰ ἐπισημάνω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀλλὰ σήμερον ἀποδίδω μεγαλυτέραν σημασίαν εἰς τὴν οὐσίαν. Θὰ ἀρκεσθῶ εἰς τὸ οὐσιαστικὸν μέρος τοῦ Διαγγέλματος. Δὲν δυνάμεθα νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας. Ἡ σοβαρὰ μελέτη τοῦ Διαγγέλματος ἀποκαλύπτει πολὺ περισσότερα, ἀπ’ ὅ,τι ἠθέλησε νὰ τονίσῃ ἐπιδιώξας νὰ διεξέλθῃ τὸ Διάγγελμα ἐπὶ τροχάδην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς καὶ ὁ ἐκπρόσωπος τῆς ΕΡΕ. Ἔχω τὸ κείμενον τοῦ Διαγγέλματος ἐδῶ καὶ ἀναγινώσκω: «Ἡ παραίτησις τῆς Κυβερνήσεως, ὀφείλεται εἰς διαφωνίαν, προκύψασαν ἐκ τῆς μὴ ἀποδοχῆς τῆς εἰσηγήσεως περὶ μὴ πραγματοποιήσεως τῆς ἐπισκέψεως εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν». Διαφορὰν ἁπλῆς ἐκτιμήσεως ὀνομάζει τοῦτο ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἐκπρόσωπος τῆς ΕΡΕ. «Κρίνων ἀπὸ τῆς θέσεώς μου, συνεχίζει ὁ Βασιλεύς, πιστεύω τό γε νῦν ἔχον, ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους ἐπιτάσσει, ὅπως ἡ ἐπίσκεψις αὕτη πραγματοποιηθῇ. Θεωρῶ, ὅτι τὸ θέμα εἶναι γενικωτέρας ἐθνικῆς σημασίας (καὶ ὀρθῶς προσθέτω ἐγώ), καὶ πιστεύω, ὅτι τὸ καθῆκον μου ἐπιβάλλει νὰ μὴ χωρήσω εἰς τὴν λῆψιν ἀποφάσεως ἐπιβλαβοῦς». Κρίνει δηλαδὴ τὴν προηγηθεῖσαν εἰσήγησιν, ὡς εἰσήγησιν ἐπιβλαβῆ. Καὶ συνεχίζει «πρὶν ἢ ποιούμενος χρῆσιν τῆς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος παρεχομένης εἰς ἐμὲ εὐκαιρίας, παράσχω τὴν δυνατότητα ἐκδηλώσεως νέας ὑπευθύνου εἰσηγήσεως». Καὶ τίθενται ἀμέσως τὰ ἀκόλουθα ζητήματα. Ὅταν μία Κυβέρνησις ἐπὶ 7½ ἔτη ἐκυβέρνησε τὸν τόπον καὶ ἀποφασίζει νὰ φθάσῃ μέχρι παραιτήσεως λόγῳ διαφωνίας «ἐκτιμήσεως» τῶν πραγμάτων ἐπὶ θέματος σχέσιν ἔχοντος μὲ τὰς ἐξωτερικὰς σχέσεις τῆς χώρας, καὶ ὁ Βασιλεὺς ἀπεδέχθη τὴν παραίτησιν καὶ προχωρεῖ περισσότερον καὶ διαφωτίζει ὁ ἴδιος τὸν λαὸν καὶ λέγει, ὅτι αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην νέας ὑπευθύνου εἰσηγήσεως, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι αὐτὴ ἡ νέα ὑπεύθυνος εἰσήγησις δὲν θὰ προέρχεται ἀπὸ πολιτικὸν ὑπεύθυνον, ἀλλὰ ἀπὸ ὑπηρεσιακὸν πρόσωπον. Νομίζω, ὅτι τὸ Διάγγελμα, ἔδωσε μόνον τὴν κατεύθυνσιν. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπανεξετασθῇ τὸ θέμα ἀπὸ ἄνδρας πολιτικοὺς κατ’ ἀνάγκην, ἀπὸ Κυβέρνησιν πολιτικὴν καὶ ὄχι ἀπὸ Κυβέρνησιν Ὑπηρεσιακήν. Δὲν πρόκειται περὶ ἁπλῆς διεκπεραιώσεως ἑνὸς ταξειδίου. Εἶναι ἄσκησις πολιτικῆς ἐξωτερικῆς, εἶναι πολιτικὴ γραμμή. Συνεχίζει ὁ Βασιλεύς: «Ἡ πραγματοποίησις τῆς ἐπισήμου ἐπισκέψεως εἶναι ἀναγκαία. Βασίζεται εἰς τὸ ὅ,τι ἀναβολὴ ἢ ματαίωσις αὐτῆς ἐξυπηρετεῖ τοὺς σκοποὺς τῶν ἐπιβουλευομένων τὴν ἀσφάλειαν τῆς Ἑλλάδος.....». Καὶ προχωρεῖ περαιτέρω καὶ ἐξηγεῖ ἕνα πρὸς ἕνα τοὺς λόγους καὶ ἐπὶ πλέον προσθέτει, ὅτι ἐνδεχομένη ἀνάκλησις τῆς ἀποδοχῆς τῆς προσκλήσεως, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ πλῆγμα κατὰ τῆς ἐντὸς τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ Βορειοατλαντικοῦ συμφώνου φιλίας καὶ ἀμοιβαίας ἐμπιστοσύνης. Καὶ περαιτέρω προχωρεῖ καὶ ἐξηγεῖ πόσον κατὰ τὴν κρίσιν του ἱκανοποιητικῶς ἀντέδρασεν ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις μεθ’ ὅσα δυσάρεστα συνέβησαν κατ’ Ἀπρίλιον εἰς βάρος τῆς Βασιλίσσης. Καὶ ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ Διαγγέλματος εἶναι ἀληθὴς ἔξαρσις τῆς σημασίας τῶν Ἑλληνοβρεταννικῶν σχέσεων. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι δὲν ὑπερβάλλω διόλου τὰ πράγματα, τονίζων, ὅτι δὲν πρόκειται ἁπλῶς περὶ μίας ἐπισκέψεως, ἔστω καὶ κἄπως σημαντικωτέρας ἀπὸ ἐκείνην, ποὺ ἐπραγματοποιήθη κάποτε εἰς τὸν Λίβανον, πάλιν ἐπὶ ἡμερῶν, νομίζω, Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ περὶ σοβαρωτάτης πολιτικῆς πράξεως, τῆς ὁποίας αἱ συνέπειαι θὰ εἶναι μεγάλαι διὰ τὸν τόπον καὶ ὡς ἐκ τούτου ὁ Βασιλεὺς ἤχθη εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ δεχθῇ τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ζητήσῃ νέαν ὑπεύθυνον γνώμην ἐπ’ αὐτοῦ. Ἔρχομαι τώρα εἰς ἄλλο θέμα, τοῦ ὁποίου καὶ τούτου ἡ ἀντιμετώπισις δεδικαιολογημένως θὰ ἦτο διὰ νὰ ἀπορήσῃ κανείς. Ἐγένετο σκέψις Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως. Ἔστω! Καὶ ἐγένετο σκέψις νὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη αὐτῆς τῆς νέας Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐκλήθη Πρόεδρος τῆς νέας αὐτῆς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία παρῃτήθη ἀκριβῶς, διότι διεφώνησεν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἐπισκέψεως. Δὲν νομίζω, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ παρεξηγηθῶ λέγων, ὅτι δὲν εἶναι νοητὸν Ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι συμμετεῖχον Πολιτικῆς Κυβερνήσεως καὶ παρῃτήθησαν, ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην, νὰ ἠμποροῦν νὰ ὑποστηρίξουν ἄλλην πολιτικὴν διάφορον τῆς πρώτης, κατὰ 180 μοίρας. Ἂν ἐκρίνετο, ὅτι ἔπρεπεν ἡ ΕΡΕ νὰ δώσῃ καὶ τὴν νέαν Κυβέρνησιν οὐδεὶς ψόγος. Κατέχει τὴν πλειοψηφίαν. Ἂς ἐκαλεῖτο, ὅμως, τότε ἄλλος βουλευτὴς τῆς ΕΡΕ νὰ ἀναλάβῃ τὴν νέαν Κυβέρνησιν. Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς λ.χ. δεκάκις, ἄλλωστε ἐκλεγεὶς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἠμποροῦσε νὰ σχηματίσῃ τὴν νέαν Κυβέρνησιν τῆς ΕΡΕ. Ἢ καὶ νὰ γίνῃ ἀνασχηματισμὸς τῆς ἰδίας Κυβερνήσεως. Ἀφ’ ἧς ὅμως, ἐπρόκειτο νὰ ἀκολουθηθῇ νέα πολιτική, οἱαδήποτε δικαιολογία θὰ εἶναι ἀκροβατική. Ἄλλωστε, ὅταν εὐθὺς ἀμέσως θὰ ἀναγνώσω περικοπὴν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, θὰ ἴδητε πόσον ἐπ’ αὐτοῦ ἔχω δίκαιον. Διότι πράγματι εἶπεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: «Ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύω, κατόπιν ἐπισταμένης μελέτης τῆς καταστάσεως ἀπὸ ἐσωτερικῆς ὅσον καὶ ἀπὸ διεθνοῦς πλευρᾶς, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι αἱ διατυπωθεῖσαι ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐπιφυλάξεις ἀναφερόμεναι ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς ὑποδοχῆς, τῆς ὁποίας θὰ ἐτύγχανε τὸ Βασιλικὸν ζεῦγος ἐν Λονδίνῳ, δὲν ἔχουν σήμερον οἵαν εἶχον σημασίαν λόγῳ τῆς μεταβολῆς τῶν πραγματικῶν συνθηκῶν καὶ λόγῳ τῶν διαμορφωθέντων, ἰδίᾳ ἐν Μεγάλῃ Βρεταννίᾳ, νέων δεδομένων». Καὶ ἐρωτῶ: Λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργός: «Ἡ Κυβέρνησις κατόπιν ἐπισταμένης μελέτης τῆς καταστάσεως» δηλαδὴ ὅταν ἀνέλαβε τὴν ἐντολὴν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διετήρει ἀκόμη ἐπιφύλαξιν καὶ ἔφερε τὸ θέμα εἰς τὴν δυναμικὴν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἐν ἐξελίξει Κυβέρνησίν του καὶ κατόπιν ἐμπεριστατωμένης μελέτης (πότε;) πλέον ἐπείσθη διὰ νὰ εἰσηγηθῇ τὸ ταξείδιον; Πρῶτον αὐτό. Καὶ δεύτερον. Εἰς αὐτὸ τὸ σύντομον χρονικὸν διάστημα συνέβησαν αὐτὰ τὰ ἱστορικὰ γεγονότα εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ ἐξωτερικὸν τὰ ὁποῖα μετέβαλον τὰς συνθήκας; Ἐὰν δεχθῶμεν τὴν ἄποψιν αὐτὴν ὅμως, θὰ πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅτι εἶναι ταῦτα ἐπιγενόμενα τοῦ Διαγγέλματος, ὁπότε κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ἡ ἀνάλυσις τῆς ἐπιχειρηματολογίας τοῦ Βασιλέως εἰς τὸ Διάγγελμα ἐστηρίχθη εἰς τὸ κενόν. Διότι ἐὰν ὁ Βασιλεὺς εἶχε σοβαρώτατα ἐπιχειρήματα καὶ ὅμως ἔφθασεν ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοῦ νὰ παραιτηθῇ, τὶ πρόσθετα ἐπιχειρήματα εἶχεν ὁ παραιτηθεὶς ὡσαύτως Ὑπουργός, Πρωθυπουργὸς ἤδη διὰ νὰ μεταβάλῃ γνώμην, ἐκτὸς πλέον ἂν δεχθῶμεν ὡς μόνην οὐσιώδη μεταβολὴν τὸ ὅτι ἐφόσον ἔπαυσεν ὁ κ. Καραμανλῆς νὰ εἶναι Πρωθυπουργὸς ἐδημιουργήθησαν πρόσφοροι συνθῆκαι διὰ τὸ ταξείδιον. Ἀλλὰ τότε πῶς θὰ ἔδιδε ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἡ ΕΡΕ; Θὰ πρέπει λοιπόν, νὰ ὑπάρχουν μυστηριώδη νέα γεγονότα, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. Κανελλόπουλος, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν γνωρίζομεν. Κι’ ὁ μὲν ἀντιπρόσωπος τῆς ΕΡΕ δὲν τὰ γνωρίζει, ἐμπιστεύεται ὅμως τὸν Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν ψηφίζει. Ἡμεῖς δὲν τὰ γνωρίζομεν. Ἀμφιβάλλομεν. Δὲν ἐμπιστευόμεθα. Ἀντιθέτως πιστεύομεν περισσότερον τὸν Βασιλέα, ὅτι ὅταν ἔλαβε τὴν ἱστορικήν του ἀπόφασιν εἶχεν ἤδη ἐπαρκῆ στοιχεῖα. Ἁπλούστατα, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκεται εἰς πολὺ δυσχερῆ θέσιν νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἐντὸς τριημέρου ἐπελθοῦσαν μεταβολήν, οὔτε νὰ ἐπρόκειτο πλέον περὶ τοῦ Ἀποστόλου Πέτρου, ὁ ὁποῖος πρὶν ἢ ὁ ἀλέκτωρ φωνήσῃ τρὶς ἀπηρνήθη τὸν Κύριον. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἤδη ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ταξειδίου. Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπενθυμίζω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι εἰς τὰς 8 Μαΐου εἶχον τὴν τιμὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ὁμιλῶ πρὸς τοὺς συναδέλφους καὶ νὰ ἀφιερώνω τὸ ἥμισυ περίπου τοῦ λόγου μου, ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν, εἰς τὸ Βασιλικὸν ταξείδιον. Εἶμαι ὑπερήφανος δι’ αὐτό. Διότι, διὰ νὰ ἀφιερώσω τὸ ἥμισυ τοῦ λόγου μου εἰς ἕνα θέμα, σημαίνει ὅτι ἀπέδιδον ἐξέχουσαν σημασίαν. Καὶ τὰ πράγματα μὲ ἐδικαίωσαν ταχύτατα. Καὶ τοῦτο σημειωτέον εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ μὲν Κυβέρνησις δὲν μοῦ ἀπαντοῦσε διόλου, καὶ ὀρθῶς, διότι ἦτο εἰς τὸ στάδιον τῶν ἀναζητήσεων τοῦ καλλιτέρου καὶ ἤθελε νὰ ἀποφύγῃ νὰ ἐκτεθῇ, ἡ δὲ λοιπὴ Ἀντιπολίτευσις, ἡ μείζων Ἀντιπολίτευσις ἤκουεν καὶ δὲν ἐλάμβανε τὸν λόγον, ὡς νὰ ἦτο δι’ αὐτὴν θέμα ἀδιάφορον. Εἰς τὸν τύπον, ἐκτὸς τῆς Ἑστίας καὶ τῆς Καθημερινῆς, δὲν νομίζω ἄλλη ἐφημερὶς νὰ ἐλάμβανε θέσιν κατηγορηματικῶς ὑπὲρ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ ταξειδίου. Ἐξηγοῦσα τότε, εἰς τὰς 8 Μαΐου, ὅτι ὁ χρόνος κατὰ τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀποδοχὴν ἦτο ὁ Ἰανουάριος, ὅτε ἐδόθη ἡ πρόσκλησις καὶ ὅτι ἀφ’ ἧς ἐδόθη ἡ πρόσκλησις καὶ ἐγένετο δεκτή, ἡ σκέψις ἀνακλήσεως ἔπρεπε νὰ εἶναι τὸ τελευταῖον ποὺ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ σκεφθῇ, ἀλλὰ καὶ πάντοτε ἐν συσχετίσει μὲ τὸ τὶ θὰ ἤθελε καὶ ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις. Λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. Ἀβέρωφ, διότι θὰ τὸν προεκάλουν νὰ μοῦ ἀπαντήσῃ ὑπενθυμίζων εἰς αὐτὸν ὅτι μὲ τὴν εὐκαιρίαν ποὺ εἶχον νὰ τὸν συναντῶ ὅτε ἐπεσκεπτόμην τὸ Ὑπουργεῖον του μὲ ὅλην τὴν θέρμην τῆς ψυχῆς μου συνίστων νὰ γίνῃ ἡ ἀποδοχή, καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι μὲ ἤκουε μετὰ προσοχῆς ἀλλὰ καὶ μετ’ ἐπιφυλακτικότητος. Εἶχον ἐπίσης ἐκφράσει τὴν γνώμην μου καὶ τὴν ἄποψίν μου περὶ τῆς σημασίας τῶν Ἑλληνοβρεταννικῶν σχέσεων καὶ τῆς ἀποκαταστάσεώς των κατὰ τὴν ὥραν αὐτήν. Συνεπῶς ἡ ἄποψίς μου εἶναι τόσον καθαρὰ καὶ διετυπώθη πρὶν ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην ἐκτεθεῖσαν ἐδῶ, ὥστε νὰ διερωτῶμαι σήμερον, ἐγὼ ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσω τὴν σκέψιν τοῦ Διαγγέλματος ἢ τὸ Διάγγελμα ἠκολούθησε μεταξὺ τῶν δύο ἀπόψεων γραμμὴν ποὺ ἐχάραξα ἐγώ. Κατὰ συνέπειαν οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία διὰ τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν διὰ τὰς ἐν προκειμένῳ ἀπόψεις του. Ἀλλὰ ὡς ἐξειλίχθησαν τὰ πράγματα, τὸ θέμα προσέλαβεν ἤδη πολὺ μεγαλυτέραν σημασίαν διότι, χωρὶς νὰ κρίνω ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ νὰ γίνῃ τὸ ταξείδι ἀφορμὴ πολιτικῆς κρίσεως καὶ μετὰ ἀπὸ μίαν παραίτησιν ἐκ τῆς ἀρχῆς κόμματος τὸ ὁποῖον ἐκυβέρνησε τὸν τόπον ἐπὶ 7ετίαν καὶ διέθεσεν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην τὴν πλειοψηφίαν. Ἐπὶ πλέον εἰς στιγμὰς κατὰ τὰς ὁποίας καὶ ἀνακατατάξεις γίνονται καὶ ἀναταραχὴ ὑπάρχει εἰς τὴν διεθνῆ σφαῖραν, ἐπιβάλλεται νὰ εἴμεθα πάρα πολὺ προσεκτικοὶ εἰς κάθε μας ἐνέργειαν. Ὡς ἐκ τούτου καὶ ἡ σημασία τοῦ ταξειδίου καὶ τῆς ἐπιτυχίας του, πράγματι ἀποκτᾷ ἰδιάζουσαν σημασίαν. Πρόσθετος λόγος διὰ νὰ μὴ τὸ ἐμπιστευώμεθα εἰς Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἐὰν ἦτο ἀνάγκη δι’ ἄλλους λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν θέλω νὰ κρίνω αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἴτε διότι ἡ μείζων Ἀντιπολίτευσις τὸ ἀξιοῖ, εἴτε διότι νομίζομεν ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ τοῦτο ἢ ἄλλο, εἴτε διότι πρέπει νὰ γίνῃ μεταβολὴ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὅλα ταῦτα ἐνδεχομένως ἔπρεπε νὰ ἀντιμετωπισθοῦν μετὰ τὴν Βασιλικὴν ἐπίσκεψιν. Νὰ ἐπραγματοποιεῖτο αὕτη μὲ Κυβέρνησιν πολιτικὴν καὶ μετὰ ἂν ἐκρίνετο ὡς ἀπαραίτητον ὅτι τὰ ἄλλα— ἀνεξαρτήτως τῶν ἰδικῶν μας ἀντιρρήσεων—ἔπρεπε νὰ ἀντιμετωπισθοῦν μὲ Ὑπηρεσιακήν, ἂς ἐκαλεῖτο τότε μία γνησία καὶ ἀδιάβλητος Ὑπηρεσιακή. Περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἀναμένω ὅτι θὰ μοῦ ἀπαντήσουν ὅτι, ἐφ’ ὅσον μία οἱαδήποτε Κυβέρνησις τύχῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, ἔχει ὅλην τὴν πολιτικὴν εὐθύνην. Ὂχι, κύριοι. Ἀφήνω τὸ θέμα τὸ τὶ θέαμα παρουσιάζει σήμερον ἡ Βουλή, ποὺ δὲν εἶναι πολὺ ἐποικοδομητικὸν δι’ αὐτήν. Διότι τί πράγματι συμβαίνει; Ἔχομεν μίαν πλειοψηφίαν, ἡ ὁποία παρέχει ἐμπιστοσύνην. (Πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι ὁ λόγος τοῦ κ. Κανελλοπούλου ἦτο πάρα πολὺ προσεκτικός, ἦτο, φράσιν μὲ φράσιν προσεκτικός). Ἐμπιστεύεται ἡ ΕΡΕ εἰς μίαν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναλάβῃ τὴν διαχείρισιν τῶν θεμάτων ἐπὶ τῶν ὁποίων διαφωνεῖ. Ἡ μείζων Ἀντιπολίτευσις ἀντιθέτως ἀναγνωρίζει ὡς ὀρθὴν πρᾶξιν τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἐπισκέψεως, ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἐμπιστεύεται τὴν Κυβέρνησιν. Ἄλλο ἂν ἠκούσαμεν κἄτι περιέργους ἀπόψεις περὶ καλύψεως!—Αὐτὰ δὲν τὰ εὑρίσκω, ἐγὼ τοὐλάχιστον εἰς τὸ Δημόσιον Δίκαιον— καὶ χωρὶς νὰ θέλω νὰ θίξω τὸν κ. Βενιζέλον, πρέπει νὰ εἴπω ὅτι, ἐπιθυμήσας νὰ παρουσιασθῇ βασιλικώτερος τοῦ Βασιλέως, προέβη εἰς πρᾶξιν ἀτυχῆ. Διότι καὶ αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐπεχείρησεν ἡ Ε. Κ. τὸ ἐκλόνισε, διότι, λέγων ὅτι θέλει νὰ δώσῃ «συμβολικὴν» ψῆφον ἀνοχῆς, σημαίνει ὅτι δὲν εὗρεν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἡ Ε. Κ. ἀρκετόν. Ἤθελε κἄτι παραπάνω. Καὶ ἐπέτυχε δηλαδὴ τὸ ἀντίθετον τοῦ ἐπιδιωχθέντος σκοποῦ. Ἢ ἔπρεπε νὰ μεταπείσῃ ὅλην τὴν Ε. Κ. εἰς ψῆφον ἀνοχῆς ἢ νὰ μὴ διαχωρίσῃ τὴν θέσιν του. Ἐκτὸς ἂν ἀπέβλεπε νὰ προσθέσῃ μίαν νέαν ἄνευ περιεχομένου ἔκφρασιν καὶ εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν καὶ τὸν δημόσιον βίον μας. Ἔπειτα εἴμεθα ἡμεῖς, οἱ κύριοι ὑποστηρικταὶ τῆς πολιτικῆς τοῦ Διαγγέλματος, οἱ ὁποῖοι ὡσαύτως καταψηφίζομεν καὶ δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀντινομία ὡς ὑπεστηρίχθη ὑπό τινων. Ὁ ὑποστηρίζων μίαν κυβερνητικὴν ἐνέργειαν δὲν σημαίνει ὅτι πρέπει καὶ νὰ παρέχῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Βεβαίως ἠθικῶς ἐνισχύει ὅτι ἓν μέρος τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἀποδέχεται τὴν ἄλφα πολιτικήν. Ἀλλὰ δὲν σημαίνει μὲ αὐτὸ ὅτι τοῦ ἔχει ὡς ἐπακόλουθον καὶ τὴν παροχὴν ψήφου ἐμπιστοσύνης ἢ ἀνοχῆς. Ἂς ὑποτεθῇ τώρα, ὅτι θὰ γεννηθῇ περίπτωσις ἀναζητήσεως εὐθυνῶν ἀπὸ μίαν λ.χ. ἀποτυχίαν τοῦ ταξειδίου αὐτοῦ. Τότε οἱ Ὑπηρεσιακοὶ Ὑπουργοὶ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παραπεμφθοῦν εἰς εἰδικὸν δικαστήριον. Ἀλλὰ αἱ παραπομπαὶ Ὑπουργῶν εἰς εἰδικὸν δικαστήριον, ἔχουν τόσην ἀξίαν εἰς τήν Ἑλλάδα, ὅσην αἱ πληθωρικαὶ δραχμαὶ τῆς κατοχῆς. Ἐνῷ ἀντιθέτως ἐὰν ἔλθῃ ἡ ὥρα ἀναζητήσεως εὐθυνῶν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ ὅπως ἐνδιαφέρει δὲν θὰ ὑπάρξῃ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ λογοδοτήσῃ εἰς τὸν λαόν. Διότι ἐὰν ὃ μὴ γένοιτο συμβῇ κἄτι, ὄχι νὰ ἀποτύχῃ τὸ ταξίδιον—τοῦτο θὰ ἐπιτύχῃ—σχέσιν ἔχον μὲ ἀπωτέρας ἐπιπτώσεις ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς χώρας, τότε ἐπ’ αὐτοῦ (χωρὶς νὰ θέλω νὰ δραματοποιῶ τὰ πράγματα), οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν πρόκειται νὰ λογοδοτήσῃ. Ἐγὼ π.χ. ὑποστηρίζω βέβαια τὸ ταξίδιον, ἀλλὰ θὰ ἔχω ὅμως τὰς ἐπιφυλάξεις, ὡς πρὸς τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ πραγματοποιηθῇ. Θὰ κάμω τὴν αὐστηροτέραν κριτικὴν ἐν καιρῷ. Καὶ τὴν ἑτοιμάζω ἀπὸ τώρα, ὅταν βλέπω, ὅτι διαπράττονται ἤδη σοβαρὰ σφάλματα, ὡς λ.χ. ὡρισμέναι ἐνέργειαι διαχωρισμοῦ διαφόρων κομμάτων ἢ παρατηρεῖται ἔλλειψις προωθήσεως, θαρραλεωτέρας ἀντιμετωπίσεως προβλημάτων ἐκ τῆς ὁποίας ἐνδεχομένως νὰ ἐξαρτηθῇ ἡ πλήρης ἐπιτυχία τοῦ ταξιδίου. Ὑπάρχει ἄλλο κόμμα ποὺ θὰ λογοδοτήσῃ; Ὄχι! Θὰ εἴπητε ἴσως ὅτι θὰ εἶναι ἡ ΕΡΕ; Πῶς θὰ εἶναι ἀφοῦ θὰ ἔχῃ ὑπὲρ αὐτῆς τὸν τίτλον ὅτι προβλέψασα κακὴν ἐξέλιξιν ἔφθασε μέχρι τοῦ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν Κυβέρνησιν; Ὁσασδήποτε καὶ ἂν θελήσῃ νὰ κάμῃ χειρονομίας, ἐγὼ κύριοι, δὲν θὰ τὰς πιστεύω. Ἐν τούτοις ὅταν αὔριον ὁ Βασιλεὺς εἰς τὸ Μπάγκιγχαμ θὰ ἀναγινώσκῃ ἕνα λόγον, ὁ λόγος αὐτὸς ἐὰν δὲν εἶναι ἄχρηστον χαρτὶ καὶ ἔχει, καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ περιεχόμενον, τὸ περιεχόμενον αὐτό, πρέπει κἄποιος κἄποτε νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ὁ λαὸς νὰ τὸ ἐπιδοκιμάσῃ ἢ νὰ τὸ ἀποδοκιμάσῃ. Αὐτὸ σημαίνει πολιτικὴ πρᾶξις. Ἰδοὺ λοιπὸν πῶς συμβαίνει ἐγὼ νὰ εἶμαι ὑποστηρικτὴς τῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἀκολουθεῖται καὶ ταυτοχρόνως νὰ διαμαρτύρωμαι ὅτι τὴν εὐθύνην αὐτὴν δὲν ὑπάρχει κανεὶς εἰς τὸν τόπον αὐτόν, διὰ νὰ τὴν ἀναλάβῃ καὶ κατέστη ἀνάγκη νὰ ἀναζητηθοῦν ὑπηρεσιακὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὡς ἐξήγησα, δὲν δύνανται νὰ τὴν ἀναλάβουν, ἀφοῦ δὲν θὰ λογοδοτήσουν εἰς τὸν λαόν. Καὶ ὅμως πιστεύω, ὅτι ὑπάρχουν. Ἁπλῶς κατεφύγαμεν εἰς τὴν ὑπηρεσιακὴν λύσιν πρὶν ἢ ἴδωμεν ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν πολιτικὴν λύσιν. Πρὶν δοκιμάσωμεν κἄν. Ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω ἤδη κἄτι ἄλλο. Ὅτι περισσοτέρα σημασία δίδεται καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἄλλης Ἀντιπολιτεύσεως περὶ τοῦ ἐὰν συμβοῦν ἢ ὄχι ἐπεισόδια. Ἀφήνω ὅτι εἶναι μεγάλη πλάνη νὰ ἐντοπίζωμεν τὰ ἐπεισόδια εἰς τὴν αʹ κατηγορίαν ἐγκαθέτων. Τὸ πρόβλημα εἶναι πολύπλοκον. Ὑπάρχει σωρεία ἀνθρώπων καὶ εἰς τὴν Μ. Βρεταννίαν καὶ ἔξω αὐτῆς ποὺ ἐνδεχομένως θὰ εἶχον συμφέρον νὰ ἀποτύχῃ ἡ ἐπίσκεψις. Εἶναι δὲ μέγα λάθος νὰ ἐπαναπαυώμεθα εἰς τὰς εὐκόλους δικαιολογίας. Τὸ θέμα εἶναι σοβαρώτερον. Ἀλλὰ πέραν τῶν ἐπεισοδίων. Εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν τὸν τελευταῖον καιρὸν ἔγιναν ἐπίσημοι ἐπισκέψεις μὲ ἀρίστην ἐπιτυχίαν. Ἡ ἐπίσκεψις τοῦ Ντὲ Γκὼλ ἦτο ἐπιτυχεστέρα καὶ αὐτῆς τῆς ἐπισκέψεως τοῦ Ἀϊζενχάουερ. Τὴν μεγίστην δ’ ἀποτυχίαν εἶχεν ἡ ἐπίσκεψις τοῦ Γερμανοῦ Προέδρου Χόϋς. Τὶ σημασίαν ἔχει ποῦ ἐν τῷ μεταξὺ θὰ τοποθετηθῇ ἡ ἰδική μας ἐπίσκεψις. Σημασίαν ἔχουν αἱ ἀπώτεραι ἐπιπτώσεις. Αἱ ἀπώτεραι δ’ ἐπιπτώσεις δὲν συνδέονται μὲ τοιαῦτα ἐπεισόδια. Συνδέονται μὲ τὸν ὅλον χειρισμὸν τῆς πολιτικῆς. Λοιπὸν αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸν χειρισμὸν τὸν κάμει μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν προέρχεται ἀπὸ τὸν κόσμον μας τὸν μόνον ἁρμόδιον. Ἐγὼ δὲ ἐξακολουθῶ νὰ πιστεύω, ὅτι ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ κάμω ἐπιλογὴν μεταξὺ μιᾶς κακῆς Κυβερνήσεως κοινοβουλευτικῆς καὶ μιᾶς ἀρίστης Ὑπηρεσιακῆς, θὰ προτιμοῦσα τὴν κακὴν κοινοβουλευτικὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἐὰν δὲν ἔδιδα αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν, θὰ ἔπρεπε νὰ παραδεχθῶ ὅτι ἐχρεωκόπησεν ὁ κοινοβουλευτικὸς βίος καὶ τότε θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχον τὸ θάρρος νὰ συστήσω νέον πολίτευμα. Ἐγὼ ὅμως δὲν πιστεύω, ὅτι ἐχρεωκόπησεν ὁ κοινοβουλευτισμός. Ἀλλὰ πέραν τοῦ Βασιλικοῦ ταξειδίου, κύριοι βουλευταί, ὑπάρχει καὶ τὸ ἄλλο ἐπίμαχον θέμα τὸ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ τῶν ἐκλογῶν. Ὁμολογῶ, ὅτι ὅταν μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μὲ ἐπισκεφθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ἠρώτησα ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ μοῦ ἀπήντησεν ὅτι δὲν εἶναι ἕτοιμος οὔτε ὥριμος διὰ νὰ μοῦ δώσῃ ἀπάντησιν πρὸ τοῦ Βασιλικοῦ ταξειδίου καὶ πρὶν προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις μὲ τὰ ἐν τῇ Βουλῇ κόμματα. Καὶ ὅταν ἤκουσα νὰ ἐπαναλαμβάνῃ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ θὰ διενεργηθοῦν μὲ ἕνα ἐκ τῶν ἰσχυόντων ἐκλογικῶν νόμων, ἠπόρησα. Διότι τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου εἶναι θέμα ὄχι διαπραγματεύσεων καὶ συζητήσεων. Εἶναι ἐπεῖγον εἰς τὸ ὁποῖον ἐχρειάζετο ἄμεσος ἀπάντησις. Ἔπρεπε δηλαδὴ αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις νὰ εἶναι συνδεδεμέναι μὲ τὴν πρότασιν τοῦ νέου ἐκλογικοῦ νόμου. Ἰδίᾳ δὲ μάλιστα, ὅταν ὁ παραιτηθεὶς Πρωθυπουργὸς εἰσηγήθη οὐσιαστικῶς λύσιν τῆς διαφωνίας μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ Σώματος, ἐξόχως συνταγματικὴν καὶ πολιτικήν, τὴν ἄμεσον δηλαδὴ προσφυγὴν εἰς τὸν λαὸν ἐντὸς 45 ἡμερῶν μὲ τὸ ἰσχῦον πλειοψηφικὸν καὶ τότε βέβαια μὲ Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, ὁ δι’ οἱονδήποτε λόγον μὴ προχωρῶν εἰς τὴν λύσιν ἀποδεχόμενος ὅμως τὴν ἀνάγκην πάντως τῆς ταχείας διενεργείας ἐκλογῶν, ἀλλὰ καὶ μὴ ἐκφέρων ἀμέσως γνώμην ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, προκαλεῖ ἐξ αὐτοῦ καὶ μόνον τοῦ λόγου, δυσπιστίαν. Ἔπρεπε νὰ εἶναι ὥριμος ἐπὶ ἑνὸς τοιούτου βασικοῦ θέματος καὶ νὰ εἰσηγηθῇ σχετικῶς εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Κυβέρνησις ἀρνουμένη νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ ἰσχῦον σύστημα ἔπρεπε νὰ ἐξηγήσῃ τὸ διατὶ καὶ νὰ προτείνῃ τὸ ἰδικόν της. Ἐὰν δὲ κατεψηφίζετο τὸ προτεινόμενον ὑπ’ αὐτῆς ἐκλογικὸν σύστημα, θὰ ἐπηκολούθουν ὅλαι αἱ περαιτέρω συνέπειαι ἐκ τῆς καταψηφίσεως αὐτῆς. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Ὑποστηρίζομεν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν ὄχι διότι εἴμεθα θεωρητικῶς ὑπέρμαχοι τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Καὶ ἄλλοτε ὡς θὰ ἐνθυμῆσθε, κύριοι βουλευταί, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἰς μακρὰν ἀγόρευσίν μου ἐξήγησα διατὶ τασσόμεθα θεωρητικῶς ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Ἐὰν σήμερον, τασσώμεθα ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς, δὲν εἶναι μόνον, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ, ἐπὶ τέλους θὰ ἔχωμεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον τὴν ἀληθῆ δύναμιν ἑκάστου τῶν κομμάτων, ἀλλὰ διότι πράγματι νομίζομεν, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ μετὰ τὴν ἀναταραχὴν τὴν ὁποίαν ἐπεράσαμεν ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα εἶναι τὸ πλέον ἐνδεδειγμένον σύστημα διὰ τὴν διενέργειαν ἐν ἠρεμίᾳ τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν. Καὶ τὸ σπουδαιότερον διότι νομίζομεν ὅτι αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ σύστημα, παρέχει τὰς μεγαλυτέρας ἀντικειμενικῶς ἐγγυήσεις, ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλο, διὰ τὴν ὅσον τὸ δυνατὸν διενέργειαν ἐντίμων ἐκλογῶν. Καὶ τὸ πρᾶγμα εἶναι αὐτονόητον. Ἡ Κυβέρνησις, βεβαίως, ἐπιδεικνύει ἀγαθὰς προθέσεις. Τὸ εἴδαμεν δὲ αὐτὸ εἰς τὸ θέμα τοῦ ραδιοφώνου διὰ τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, διαφωνῶ διότι ἐξαιρεῖται ἡ Ε. Δ.Α. Ἐπίσης τὸ ἠκούσαμεν καὶ διὰ τὸ θέμα τῆς ἀλλαγῆς τῶν Νομαρχῶν καθὼς καὶ δι’ ἄλλα περὶ τῶν ὁποίων δὲν θέλω νὰ ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ ἀποβλέψῃ μὲ πρόθεσιν διενεργείας γνησίων ἐκλογῶν. Ἐν τούτοις ὅλαι αἱ παροχαὶ αὗται δὲν ἀρκοῦν διὰ νὰ καταστήσουν δυνατὴν τὴν διενέργειαν γνησίων ἐκλογῶν, παρὰ μόνον ἡ καθιέρωσις ὡς ἐκλογικοῦ συστήματος τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Καὶ τοῦτο διότι αἱ ἐπιπτώσεις ἀκόμη καὶ εἰς περίπτωσιν νοθείας εἶναι πολὺ ὀλιγώτεραι ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλο σύστημα. Ἐδῶ μὲν κατ’ ἀριθμητικὴν πρόοδον ἐνῷ εἰς τὰ ἄλλα κατὰ γεωμετρικήν. Ἀποτελεῖ τοῦτο ἀληθῆ ἀσφαλιστικὴν δικλεῖδα ὁμαλότητος καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἡμεῖς θὰ ἐπιμείνωμεν. Κατόπιν ἔρχεται τὸ θέμα τοῦ χρόνου τῆς διενεργείας τῶν ἐκλογῶν. Ὑπάρχει βεβαίως, ἡ δικονομία τῆς λεξικογραφήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων ἀπὸ τὴν μίαν πλευράν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη τῆς ταχείας διενεργείας τῶν ἐκλογῶν. Θὰ ἦτο παράλογον τώρα ποὺ εὑρισκόμεθα ὑπὸ Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν νὰ συνδράμωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δι’ οἱονδήποτε λόγον θὰ ἤθελον παράτασιν τοῦ βίου της, δεδομένου, ὅτι φοβούμεθα ὅτι κάθε ἡμέρα παρατάσεως τοῦ βίου αὐτῆς ὑποκρύπτει καὶ ἕνα κίνδυνον. Δι’ αὐτὸ συμφωνῶ μὲ ὅσα ἐξετέθησαν ἀπὸ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἐκπρόσωπον τῆς Ε.Ρ.Ε., τὸν κ. Κανελλόπουλον, ὅπως δηλαδὴ ἀρχίσουν ἀπὸ τώρα αἱ διαπραγματεύσεις καὶ ἀκουσθοῦν αἱ γνῶμαι ὅλων τῶν κομμάτων. Τέλος ὡς πρὸς τὸ θέμα τῆς Θεσσαλονίκης, ὁμολογῶ, ὅτι ἠπόρησα διότι δὲν ἀνεφέρθη σχετικῶς οὔτε λέξις εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, ἀλλὰ πρόκειται μόνο νὰ τονίσω τοῦτο. Ὅτι τὸ θέμα τῆς Θεσσαλονίκης εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν εἶναι θέμα εὐθύνης 5 ἢ 10 ἀξιωματικῶν τῆς ἀστυνομίας ἢ τῆς χωροφυλακῆς, ἀλλὰ εἶναι θέμα, ὅτι πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἐὰν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ὑπάρχῃ ἢ δὲν ὑπάρχῃ τάξις καὶ ἐὰν μετὰ 7½ ἐτῶν διακυβερνήσεως ὑπὸ τῆς Ε.Ρ.Ε., ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἐνώπιον τοιούτου εἴδους γκαγκστερικῶν ἐπιθέσεων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Δ.Α.). Εἶναι δὲ παράδοξον, ὅτι ἐνῷ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνεθυμήθη ἀπώτερα γεγονότα ἐλησμόνησε πλέον πρόσφατα. Ἀναφέρομαι εἰς τὰ ὅσα εἶπε περὶ τῶν καταδίκων ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ συμμοριτοπολέμου καὶ ἐντεῦθεν. Εἶναι τοῦτο παράδοξον ἀλλὰ δεκτικὸν εὐκόλου ἐξηγήσεως. Τὸ ζήτημα τῶν καταδίκων περιορίζεται εἰς τὴν ἁπλῆν διαπίστωσιν ὅτι ὑπάρχει θέμα. Ἀλλὰ ἡ ἀντιμετώπισίς του εἶναι δεκτικὴ ἀναβολῆς. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι Ὑπηρεσιακὴ καὶ ὡς τοιαύτη ὀρθῶς δὲν δύναται νὰ ἀναλάβῃ εὐθύνας. Ἡ μετὰ τὰς ἐκλογὰς Κυβέρνησις θὰ τὰς ἀναλάβῃ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου συμφέρει τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐνθυμῆται ὅτι εἶναι Ὑπηρεσιακή. Διὰ τὸ ἄλλο ὅμως θέμα τῆς Θεσσαλονίκης δηλαδὴ δὲν ἀρκεῖ ἡ ἁπλῆ διαπίστωσις, προτιμᾷ ἡ Κυβέρνησις τὴν σιωπήν. Τῆς εἶναι φαίνεται δύσκολον νὰ δεσμευθῇ, ὅτι θὰ πείσῃ ὅτι τίποτε δὲν ὑπάρχει, ἀλλὰ ὅτι πράγματι τὰ ἐπεισόδια τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν ἦσαν ἁπλῶς ἀτυχῆ ἐπεισόδια, ὁπότε τότε μόνον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ δυνηθῇ νὰ προσέλθῃ εἰς τὰς κάλπας πράγματι ἐλευθέρως διὰ νὰ ψηφίσῃ. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἡ μνεία τῶν 1000 παλαιῶν καταδίκων εἶχε τοῦτο τὸ καλόν, ὅτι προσέφερεν εἰς ἐμὲ ἓν πρόσθετον ἐπιχείρημα, ὅτι ἐχρειάζετο πολιτικὴ Κυβέρνησις καὶ τοῦτο διότι ἀκριβῶς ἀνήκω εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ὅτι τὰ ζητήματα αὐτὰ ἔπρεπε νὰ ἀντιμετωπισθοῦν προεκλογικῶς. Εἶναι γνωστόν, ὅτι εἰς κατὰ πάντα ἀδιάβλητον χρόνον διὰ τοῦ βουλευτοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν κ. Λυκουρέζου, ἐξετέθησαν αἱ ἀπόψεις τοῦ Κόμματος διὰ τὸ σοβαρὸν αὐτὸ θέμα... Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὲ παρεξηγήσητε εἰς ὅσα τὴν στιγμὴν αὐτὴν ὑποστηρίζω. Ἄλλως τε καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἀφιεροῦσα εἰς τόσον συντόμους προγραμματικὰς δηλώσεις παράγραφον ἐπ’ αὐτῶν καὶ ἐπισημαίνουσα οὕτω τὴν σημασίαν των, παρέχει πρόσθετον ἐπιχείρημα εἰς ἡμᾶς περὶ τοῦ ἐπείγοντος τῆς ἀντιμετωπίσεώς του. Ὅσον δήποτε λοιπὸν καὶ ἐὰν ἦσαν ἰσχυροὶ οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι, κύριοι βουλευταί, μᾶς φέρουν ἀπὸ ἀπόψεως ἀρχῆς εἰς τὸ νὰ καταψηφίσωμεν τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, δὲν θὰ παραμείνωμεν ἀμετακίνητοι, ρεαλιστικῶς κρίνοντες ἂν δὲν συντρέχουν καὶ λόγοι οὐσίας. Θὰ παρατηρήσετε δὲ ὅτι εἰς τὸ μέρος τοῦ λόγου μου, τὸ ἐνδιαφέρον ἀκριβῶς τῆς οὐσίας ἤμην ἀποφασιστικώτερος. Χωρὶς δισταγμὸν ὑπεστήριξα καὶ ὑποστηρίζω ὅτι ἡ ἀντιμετώπισις τῶν ἐπειγόντων ζητημάτων τοῦ τόπου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθῇ παρὰ μόνον ὑπὸ πολιτικῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὸ δὲ νομίζω ἤδη τὸ ὁποῖον συμφέρει εἰς τὸν τόπον εἶναι νὰ προχωρήσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν διενέργειαν ἐκλογῶν διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς διότι ὅσον παρέρχεται ὁ χρόνος τόσον οἱ κίνδυνοι αὐξάνουν. Εὐχόμεθα ὅλα νὰ πᾶνε καλὰ καὶ τὸ ἐλπίζομεν, ἀλλὰ φοβούμεθα ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευράν, φοβούμεθα ζωηρῶς μήπως συμβῇ τὸ ἀντίθετον ὡς πάντοτε ἀντὶ τῆς ὀρθοδόξου ὁδοῦ προκρίνεται ἡ ἀνωμαλία καὶ τοὺς φόβους μας αὐτοὺς ἐκδηλοῦντες, ζητοῦμεν τὴν ταχυτέραν δυνατὴν ἐκκαθάρισιν τῆς καταστάσεως. Ἡμεῖς πάντως οἱ Προοδευτικοὶ ἔχομεν συνείδησιν ἤρεμον, ὅτι καὶ διεκηρύξαμεν καὶ ἐπράξαμεν καὶ τώρα τὸ καθῆκον μας.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§6Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, ἀπαντῶν εἰς τὰ ὅσα ἠκούσατε σήμερον καὶ κατὰ τὴν χθεσινὴν Συνεδρίασιν, ἐν τῷ συνόλῳ των, νὰ προοιμιάσω τὸν λόγον μου, διὰ μιᾶς ἀναδρομῆς εἰς τοὺς σκοποὺς τῆς ὑπ’ ἐμὲ Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὸ νόημα τῆς ὅλης προσπαθείας μας. Νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀπαραίτητον διὰ νὰ διευκρινισθῶσι καλύτερον, αἱ ἐπίμαχοι ἰδέαι καὶ διὰ νὰ ἐπικρατήσῃ ἴσως μεγαλυτέρα ἠρεμία εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν κατὰ μέρους προβλημάτων. Ὁ σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεώς μου, ὅπως ἐτόνισα διὰ βραχέων καὶ εἰς τὰς προγραμματικάς μου δηλώσεις, συνίσταται, πρὸ παντός, εἰς τὴν δημιουργίαν ὁμαλωτέρων πολιτικῶν συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπιτρέψουν εἰς τὴν χώραν, ὄχι μόνον νὰ βαδίσῃ ταχέως καὶ εὐθέως εἰς τὴν διενέργειαν ἐκλογῶν, ἀλλὰ καὶ θὰ ἀφήσουν τὰ ἴχνη των ἐπὶ τῆς περαιτέρω ἀνελίξεως τοῦ πολιτικοῦ βίου αὐτῆς. Ὅταν ὁμιλῶ περὶ ὁμαλωτέρων πολιτικῶν συνθηκῶν, δὲν θέλω οὐδὲ πόρρωθεν νὰ δώσω εἰς τὰς λέξεις αὐτὰς τὴν ἔννοιαν ὅτι ἡ μέχρι σήμερον κρατοῦσα κατάστασις ὑπῆρξεν ἀνώμαλος. Ἀκόμη δὲ ὀλιγώτερον δὲν ἐννοῶ νὰ συμμερισθῶ τὰς ἐπικρίσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ διετυπώθησαν ἐναντίον τῆς διαχειρίσεως τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας κατὰ τὴν τελευταίαν διετίαν, εἰς τὴν εὐθύνην τῶν ὁποίων εἶχον τὴν τιμὴν νὰ μετέχω. Ὅταν ὁμιλῶ περὶ ὁμαλωτέρων πολιτικῶν συνθηκῶν, δὲν ἐννοῶ κἄτι τὸ ὁποῖον συμβαίνει ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, εἰς τὰ εὐρύτερα στρώματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι γνωρίζω, ὅτι ἐκεῖ ἐπικρατεῖ γαλήνη. Ὁμιλῶν περὶ ὁμαλωτέρων συνθηκῶν ἐννοῶ τὰ διαδραματιζόμενα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἁδρὰν εἰκόνα τῶν ὁποίων εἴχομεν κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ταύτης ἔχουν δημιουργηθῆ ἐσχάτως ἐντάσεις, καταστάσεις τὰς ὁποίας δὲν θὰ ἐδίσταζον νὰ χαρακτηρίσω ἀνωμάλους, αἱ ὁποῖαι ὄχι μόνον τὴν δημιουργικὴν ἐργασίαν τῶν ὑπευθύνων ἀνακόπτουν, ἀλλὰ καὶ δημιουργοῦν μίαν διέγερσιν οἱονεὶ πυρετοῦ, ὁ ὁποῖος, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ἐκθέτει τὴν χώραν. Καὶ τοῦτο διότι ἐὰν κατὰ γράμμα ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγονται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, πρέπει οἱ πάντες νὰ ὑποθέσουν ὅτι ὁ τόπος αὐτὸς δὲν ἔχει παρὰ μόνον ἐγκληματίας καὶ δημοκόπους. Ἀρνοῦμαι νὰ δεχθῶ ταῦτα. Καὶ εἰς τὴν προσπάθειαν αὐτήν, ἡ Κυβέρνησίς μου θὰ ἀφοσιωθῇ. Πρὸς τοῦτο εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ δώσωμεν πρῶτοι τὸ παράδειγμα καὶ νὰ ἀσχοληθῶμεν κατὰ κύριον λόγον εἰς τὴν ἐξομάλυνσιν τῶν πολιτικῶν ἀντιθέσεων. Θὰ ἀπαντήσωμεν εἰς τὰς προκλήσεις μὲ γαλήνην, εἰς τὰς ἀδίκους ἐπικρίσεις μὲ τὴν ἀνεκτικότητα, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπει ἡ συνείδησις τοῦ δικαίου τῆς ὑποθέσεως, διὰ τὴν ὁποίαν ἐργαζόμεθα. Εἰς τὰς ρητορικὰς ἐξάρσεις καὶ τὰς μελοδραματικὰς ἐπινοήσεις θὰ ἀπαντήσωμεν διὰ τῆς μόνης πρακτικῆς μεθόδου σοβαρῶν ἀνθρώπων, διὰ τῶν ἔργων. (Χειροκροτήματα). Ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῆς συγκροτήσεως τῆς ὑπ’ ἐμὲ Κυβερνήσεως ἐφρόντισα νὰ ἱκανοποιήσω ἓν αἴτημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ὁποῖον ἀνταπεκρίνετο ἀπολύτως καὶ πρὸς τὰς ἰδικάς μου πεποιθήσεις τὸν ἀπόλυτον ἀποχρωματισμὸν τῆς Ραδιοφωνικῆς Ὑπηρεσίας. Ὅπως γνωρίζουν οἱ ἡγέται τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐζήτησα ὅπως εἰς τὰς ἐκπομπὰς τῆς Ραδιοφωνικῆς Ὑπηρεσίας ληφθῇ ἰδιαιτέρα μέριμνα, ἵνα μὴ οὐδὲ πόρρωθεν γίνεται καὶ ὁ ἐλάχιστος ὑπαινιγμὸς προτιμήσεως δι’ οἱονδήποτε κόμμα ἐν τῇ χώρᾳ. Λαμβάνω προσωπικῶς γνῶσιν τῶν δελτίων ἐκπομπῶν καὶ τὰ ἐλέγχω ὑπὸ ἰδίαν μου προσωπικὴν εὐθύνην. Ἐζήτησα ἀπὸ τοὺς Ἀρχηγοὺς ὡρισμένων κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως δι’ ἀντιπροσώπων των συμβάλλουν εἰς τὸν ἔλεγχον αὐτῶν. Πέραν τούτου εἶμαι εἰς τὴν εὐτυχῆ θέσιν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατόπιν ἐντόνου προσπαθείας τοῦ συναδέλφου μου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπογράφεται αὔριον ἢ μεθαύριον νεωτέρα σύμβασις μετὰ τοῦ Οἴκου, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβεν τὴν λεξικογράφησιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, διὰ τῆς ὁποίας ἐξασφαλίζεται ἡ μέχρι τῆς 15 Σεπτεμβρίου ὁλοκλήρωσις τῆς λεξικογραφήσεως. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων ἔφερεν εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς, ὅτι μελετᾷ τὴν κατάρτισιν νέου ἐκλογικοῦ νόμου. Ὅπως γνωρίζετε, ἰσχύει δυνάμει τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο χωρὶς νὰ παραβιάσῃ οὐδεμίαν συνταγματικὴν ἢ νομοθετικὴν τάξιν νὰ προχωρήσῃ εἰς ἐκλογὰς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πλειοψηφικοῦ. Παρὰ ταῦτα ἀκριβῶς ὡς τμῆμα τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἐδέχθη νὰ ἐκτελέσῃ καὶ ἐν πλήρει συνειδήσει τῆς ἀνάγκης καταπραΰνσεως τῶν πολιτικῶν συνθηκῶν ἐν τῇ χώρᾳ, ἀνέλαβε νὰ εἰσηγηθῇ νέον ἐκλογικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ τύχῃ τῆς εὐρυτέρας δυνατῆς ἐγκρίσεως ἐκ μέρους τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς χώρας. Λυποῦμαι, διότι ἡ προσπάθεια αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐξετιμήθη ἐπαρκῶς ἀπὸ τοὺς ἀγορητὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Παρὰ ταῦτα εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ ἔργον μας. Καὶ ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἐπέκρινε τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν εἶχεν ἐσχηματισμένην γνώμην ὅταν ἀνέλαβε τὴν Ἀρχήν, πρέπει νὰ ἀπαντήσω, ὅτι ἀκριβῶς τὸ ὅτι δὲν εἶχεν ἐσχηματισμένην γνώμην ἀποδεικνύει σεβασμὸν πρὸς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν τῶν ἐκπροσωπουμένων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ τὴν ἐπιθυμίαν της ὅπως ὁ ἐκλογικὸς νόμος ἄρῃ μίαν τῶν μεγαλυτέρων ἀμφισβητήσεων, αἱ ὁποῖαι συνετέλεσαν εἰς τὴν ἔντασιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καὶ ἐπιτύχῃ ἀκριβῶς τὴν συγκατάθεσιν διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νέου ἐκλογικοῦ νόμου τῶν περισσοτέρων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κομμάτων. Καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ ἀξιότιμος κ. τέως Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ ἠρώτησεν ἢ μᾶλλον ὑπεδήλωσεν εἰς τὴν χθεσινήν του ἀγόρευσιν τὴν ἐπιθυμίαν του ὅπως αἱ συνεννοήσεις μετὰ τῶν κομμάτων μὴ ἀναμείνουν τὴν ἐπάνοδον τῶν ΑΑ. ΜΜ. ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, δηλώνω, ὅτι αὐτὴ ἀκριβῶς εἶναι καὶ ἡ πρόθεσίς μου. Αἱ συνεννοήσεις μετὰ τῶν Κομμάτων θὰ ἀρχίσουν ἀπὸ τῆς ἑπομένης ἀφ’ ἧς ἡ Βουλὴ μὲ τιμήσῃ διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης της. Ἔχομαι δὲ τῆς ἐλπίδος ὅτι εὐθὺς ὡς ἐπιστρέψει ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἐν γνώσει τῶν ἐπιθυμιῶν τῶν ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων θὰ προβῶμεν εἰς τὴν κατάρτισιν τοῦ νέου ἐκλογικοῦ νόμου καὶ τὴν ἄμεσον ὑποβολήν του εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἔγκρισιν. Μὲ τὸν προσωρινὸν αὐτὸν κατάλογον πράξεων, τὰς ὁποίας παρουσιάζει ἡ Κυβέρνησίς μου, ἐν τῷ ὁρίῳ τῶν ἐλαχίστων αὐτῶν ἡμερῶν κατὰ τὰς ὁποίας διαχειρίζεται ὑπευθύνως τὴν ἐξουσίαν, θὰ εἶχεν ἴσως τὴν φιλοδοξίαν νὰ ἀναμένῃ περισσοτέραν ἀνεκτικότητα, περισσοτέραν ὑπομονὴν ἐκ μέρους περισσοτέρων κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Θὰ τὸ ἐπεθύμουν, ὄχι διότι αἰσθάνομαι ἰδιαιτέραν διάθεσιν νὰ ἔχω τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου κόμματος τὴν ὑποστήριξιν. Θὰ τὸ ἐπεθύμουν ἀκριβῶς ἐν τῇ προσπαθείᾳ μου ὅπως ὁ πολιτικὸς βίος τῆς χώρας ἐξομαλυνθῇ καὶ ὅπως σταματήσῃ κἄποτε ἡ ἀντιδικία ἡ ὁποία ἔχει λάβει τὰς διαστάσεις τοῦ παροξυσμοῦ καὶ τόσον συχνὰ μεταβάλλει τὴν Βουλὴν εἰς θέατρον τῶν χθεσινῶν γεγονότων. Ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ μου καὶ τῇ ἐλπίδι μου αὐτῇ βασίζομαι ἐπὶ τῆς γενικωτέρας πίστεως, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἀπαιτεῖ τὰς ὁμαλωτέρας δυνατὰς πολιτικὰς συνθήκας. Ἡ λεπτότης, τὸ ἀραχνοΰφαντον τῆς ὅλης διαδικασίας ἐπιβάλλει ὅπως πέραν τῶν ὑπαγορεύσεων τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ Κανονισμοῦ ἓν εἶδος Κώδικος προσωπικῆς ἐπαφῆς διευκολύνοντος τὰς συζητήσεις, παρεμποδίζοντος τὰς παρεκτροπάς, ἰσχύῃ σιωπηρῶς μεταξὺ τῶν ἐκπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Θὰ ἔφθανα μάλιστα μέχρι τοῦ σημείου νὰ εἴπω, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ ἁπλῆ πολιτικὴ ἁβροφροσύνη, ἀποτελεῖ ἕνα ἄγραφον, ἀλλὰ θεμελιώδη νόμον τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος καὶ λυποῦμαι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ἀφοῦ μὲ ἐτίμησε διὰ τόσων πολλαπλῶν καὶ ἐντόνων ἐπικρίσεων δὲν ἠθέλησε νὰ μὲ τιμήσῃ καὶ διὰ τῆς παρουσίας του ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ διὰ νὰ ἀκούσῃ τὴν ἀπάντησίν μου. Κύριοι, μὴ πλανώμεθα, τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα δὲν ἀντέχει εἰς τὰς συσσωρευομένας ἐντάσεις τῆς ἐμπαθείας καὶ τοῦ κομματισμοῦ, ὅπως δὲν ἀντέχει καὶ εἰς τὴν δυσφορίαν τῶν εὐρυτέρων λαϊκῶν μαζῶν. Εἶναι ἀνάγκη, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν τὴν διατήρησιν καὶ τὴν ἑδραίωσίν του νὰ προσέξουν ἰδιαιτέρως τὸ σημεῖον αὐτό, διότι ὑπὸ συνθήκας ἐντάσεως τόσον ἀνωμάλους μὲ μίαν ἔλλειψιν ἁβροφροσύνης τόσον ἀπόλυτον μεταξὺ τῶν ἡγετῶν τῶν διαφόρων κομμάτων, εἶναι ἀδύνατον τὰ πράγματα νὰ μὴ φθάσουν εἰς δυσάρεστον σημεῖον καὶ νὰ μὴ ἔλθῃ ἡ ὥρα ὁπότε ἡ πραγματικὴ πολιτικὴ ζωὴ τῆς χώρας θὰ διεξάγεται ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Κύριοι βουλευταί, ἀναλαμβάνων τὸ τόσον βαρὺ ἔργον τῆς ταχείας ἐξομαλύνσεως τῆς Κυβερνητικῆς κρίσεως, τῆς προκυψάσης ἐκ τῆς παραιτήσεως τοῦ προκατόχου μου ἔχω ἀπόλυτον συνείδησιν τῶν δυσχερειῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἀντιμετωπίσω καὶ γνωρίζω ὅτι αἱ τόσον ἔντονοι παρεξηγήσεις, αἱ ἐπὶ τόσον μακρὸν χρόνον συσσωρευθεῖσαι ἀντιδικίαι καὶ ἐμπάθειαι, τὸ βαρὺ νέφος δυσπιστίας, τὸ ὁποῖον κατέληξεν εἰς τὸ νὰ μὴ εἶναι κἂν πιστευτὸν ὅτι ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ ὑπάρχουν ἔντιμοι ἄνθρωποι καλῆς θελήσεως, ἐπιθυμοῦντες τὴν γαλήνην καὶ τὴν ἐξομάλυνσιν τῶν πραγμάτων τῆς χώρας, γνωρίζω ὅτι πάντα ταῦτα θὰ ἀποτελέσουν προσκόμματα εἰς τὸ ἔργον μου καὶ ὅτι θὰ τὰ συναντῶ ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν. Ἀλλά, ἔχω ἀφ’ ἑτέρου τὴν πεποίθησιν ὅτι εἰς τὸ ἔργον μου τοῦτο τῆς ἐξομαλύνσεως τῆς ἐκραγείσης πολιτικῆς κρίσεως διὰ τῶν μεθόδων ἀκριβῶς, τὰς ὁποίας ἐπεσήμανα, θὰ ἔχω ἀναμφισβητήτως τὴν ὑποστήριξιν τῶν ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης μαζῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ εἶμαι βαθύτατα πεπεισμένος, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐν τῷ συνόλῳ του ἐπιθυμεῖ ταχεῖαν ἐξομάλυνσιν τῆς πολιτικῆς κρίσεως καὶ θὰ μὲ συνδράμῃ εἰς τὸ ἔργον μου. Εἶμαι δὲ πεπεισμένος, ὅτι οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα καὶ δι’ ἕνα λόγον γενικώτερον, ὁ ὁποῖος ἐξέρχεται τῶν ὁρίων τῆς χώρας αὐτῆς. Σᾶς εἶναι γνωστόν, κύριοι, ὅτι ἀπὸ τοῦ τέλους τοῦ τελευταίου πολέμου καὶ ἐντεῦθεν ἐν συναρτήσει καὶ ἐν συνεχείᾳ ἀκριβῶς τῆς βαθμιαίας καὶ προοδευτικῆς αὐξήσεως τοῦ οἰκογενειακοῦ εἰσοδήματος τῶν κατοίκων τῶν διαφόρων χωρῶν ἔχουν προκύψει βαθύταται πνευματικαί, κοινωνικαὶ καὶ οἰκονομικαὶ ἀνακατατάξεις. Οἱ ἄνθρωποι κινούμενοι ἀνετώτερον εἰς πλέον εὐρύχωρα οἰκονομικὰ πλαίσια ἔπαυσαν πλέον νὰ ἐνδιαφέρωνται τόσον πολὺ διὰ τοὺς παλαιοὺς ἐπαναστατικούς των ὀργασμούς, δὲν εἶναι διατεθειμένοι εὐκόλως νὰ ἀνέλθουν εἰς τὰ ὁδοφράγματα διὰ νὰ προστατεύσουν ἀξίας ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἐπιβληθείσας καὶ καθιερωθείσας, δὲν συγκινοῦνται ἀπὸ ρητορικὰ σχήματα καὶ εἶναι πολὺ πιθανὸν ὅτι τὰ εὐφυολογήματα, αἱ μελοδραματικαὶ ἐξάρσεις καὶ τὰ παρόμοια κινδυνεύουν νὰ μὴ ἔχουν ἄλλην τύχην ἀπὸ τὴν στιγμιαίαν ἀναλαμπὴν τῶν φωτοβολίδων. (Χειροκροτήματα). Εἶμαι βέβαιος, κ. βουλευταί, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς συμμεριζόμενος ἐν τούτῳ τὴν προσπάθειαν, τὴν ὁποίαν καταβάλλω θὰ μὲ βοηθήσῃ εἰς τὸ ἔργον μου, ὅπως εἶμαι βέβαιος ὅτι καὶ ἡ τελικὴ αὐτοῦ περὶ τῶν ἀντιπροσώπων του ἐν τῇ μελλούσῃ Βουλῇ κρίσις θὰ ἐπηρεασθῇ κατὰ μέγα μέρος ἀπὸ τὴν εἰλικρίνειαν τῆς βοηθείας, τὴν ὁποίαν θὰ παράσχουν διὰ τὴν συντόμευσιν τῆς περιόδου, τῆς ὁποίας τὴν εὐθύνην φέρω αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ ὅτι θὰ εἶναι αὐστηρὸς ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἴτε ἀπὸ κεκτημένην ταχύτητα, εἴτε ἀπὸ ἄλλου εἴδους προκατάληψιν ἐπιθυμοῦν νὰ διαιωνίσουν τὸν κρατοῦντα ἐρεθισμὸν καὶ νὰ ἀνακόψουν τὸ ἔργον τῆς ταχείας ἐπανόδου τῶν πραγμάτων εἰς τὴν φυσικήν των τροχιάν. (Χειροκροτήματα). Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, δὲν νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ ἀφήσω ἀναπάντητον μίαν ἀποστροφὴν τοῦ χθεσινοῦ λόγου τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ., τῆς ὁποίας ἀτυχῶς τὸ κείμενον δὲν ἔχω ἐκ τῶν πρακτικῶν, ἀλλὰ κατέχω μόνον ἀπὸ μνήμης καὶ ἐν τῇ ὁποίᾳ ὁ κ. Παπανδρέου ἔφθασε μέχρι τοῦ νὰ ἐκτοξεύσῃ μίαν ἀπειλήν, τόσον ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον νομίζω καὶ ἐναντίον ὁλοκλήρου τῆς χώρας, ὅτι ἐὰν αἱ μέλλουσαι ἐκλογαὶ δὲν πρόκειται νὰ διεξαχθοῦν κατὰ τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἐκεῖνος νομίζει δικαίους καὶ ἐπιβεβλημένους, δὲν θὰ μετάσχῃ εἰς αὐτὰς καὶ θὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἐξεγείρῃ τὸν λαὸν νὰ ἐξορμήσῃ πρὸς ἐπιβολὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 114 τοῦ Συντάγματος, τῶν δημοκρατικῶν Δικαίων. Δὲν ἐναπόκειται εἰς ἐμέ, κύριοι, νὰ κρίνω καὶ νὰ ρυθμίσω τὴν στάσιν ἑνὸς οἱουδήποτε ἐκ τῶν Κομμάτων, δύναμαι ὅμως νὰ διαβεβαιώσω τὸν κ. Παπανδρέου, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν καὶ ὅτι, ὅταν πλησιάσωμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς θὰ ἔχῃ γίνει τόσον βαθεῖα ἡ συνείδησις, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ αὗται πρόκειται νὰ εἶναι ἀνεπίληπτοι καὶ ἔντιμοι, ὥστε ἡ ἐξόρμησις αὐτή, ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι τὴν πραγματοποιήσῃ, δὲν θὰ ἔχῃ τὸν χαρακτῆρα ἐξορμήσεως ἑνὸς Δημοκράτου ἀνερχομένου εἰς τὰ ὁδοφράγματα, διὰ νὰ προασπίσῃ τὰς Δημοκρατικὰς ἐλευθερίας, ἀλλὰ ἁπλούστατα, ἑνὸς πολιτικοῦ ἡγέτου, ὁ ὁποῖος φοβεῖται τὴν ἔκβασιν τῆς λαϊκῆς ἐτυμηγορίας καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ συνεχίσῃ καὶ ἐν τῇ μελλούσῃ Βουλῇ τὰς ἐπικρίσεις περὶ βίας καὶ νοθείας. Κύριοι βουλευταί, μετὰ τὰς γενικὰς ταύτας ἰδέας, αἱ ὁποῖαι ἀρκοῦν νὰ χαρακτηρίσουν τὸ νόημα τῆς προσπαθείας μου, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς κατὰ μέρος ἐκτεθείσας ἀπόψεις καὶ νὰ ἀνασκευάσω τὰς ἐπικρίσεις, αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν τόσον χθές, ὅσον καὶ σήμερον. Ἡ πρώτη ἐπίκρισις κατὰ τῆς Κυβερνήσεώς μου ἀφορᾷ τὸν χαρακτῆρα της. Ἐλέχθη καὶ χθὲς καὶ σήμερον ἀναλυτικώτερον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ Ὑπηρεσιακὴ ἀποτελεῖ ὄχι μόνον μίαν συνταγματικὴν ἀνωμαλίαν ἀλλὰ μίαν Κοινοβουλευτικὴν ἀνωμαλίαν. Εἰς τοῦτο δὲν ἔχω ἀπολύτως τίποτε νὰ ἀντιτάξω. Εἶπον καὶ ἔγραψα εἰς ἐπιστημονικά μου συγγράμματα, ὅτι ἡ ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις ἀποτελεῖ, ὡς ἐκ τῆς φύσεώς της μίαν ἀνωμαλίαν τοῦ πολιτικοῦ βίου καὶ ὅτι ἡ φυσικὴ λειτουργία τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ βίου ἀπαιτεῖ ὅπως ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας ἀνατίθεται ἀπ’ εὐθείας εἰς τοὺς ἐκπροσώπους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ λησμονοῦν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διετύπωσαν αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὰς ἐπικρίσεις, ὅτι, ὑπὸ τὰς σημερινὰς πολιτικὰς συνθήκας, ἡ συγκρότησις τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἦτο ἄλλη, δὲν ἦτο δηλαδὴ δυνατὸν ἢ νὰ εἶναι Κυβέρνησις Ὑπηρεσιακὴ κατὰ τὸ ὅτι ἔχει ἐντοπισμένον καὶ περιωρισμένον πολιτικὸν πρόγραμμα καὶ πολιτικὰς ἐπιδιώξεις. Εἶναι ὅμως πολιτικὴ ἀφ’ ἑτέρου διότι τυγχάνει τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, ἥτις καὶ μερίζεται τὰς εὐθύνας διὰ τὴν ἄσκησιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Καὶ τοῦτο κατέστη ἀναπόδραστον καὶ ἐκπλήσσομαι ὅτι τὸ ἀναπόδραστον τοῦτο γεγονὸς ἠμφισβητήθη ἀκριβῶς παρ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι μέχρι τοῦδε τόσον λυσσωδῶς ἐπολέμησαν τοὺς φυσικοὺς ἐκπροσώπους τῆς πλειοψηφίας. Ἐὰν σήμερον προέκυψεν ἡ ἀνάγκη μιᾶς τοιαύτης Κυβερνήσεως, ἡ ἀνάγκη αὐτὴ προέκυψεν ἀκριβῶς διότι, κατόπιν τῆς παραιτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ ἐπεβάλετο ἐκ τῶν πραγμάτων μία ἐκτόνωσις τοῦ πολιτικοῦ βίου καὶ ἦτο ἀπαραίτητον ὅπως ἀχθῶμεν, δι’ ἄλλης ἀτραποῦ, εἰς ὁμαλωτέρας ἐξελίξεις. Διότι ἐὰν ἠκολουθούσαμεν ὅσα τόσον εὐφραδῶς ἀνέπτυξε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν καὶ ἐὰν ἠθέλαμεν νὰ στηριχθῶμεν εἰς μίαν πολιτικὴν Κυβέρνησιν, ποία θὰ ἦτο ἡ πολιτικὴ αὐτὴ Κυβέρνησις; Ἡ πολιτικὴ Κυβέρνησις θὰ ἦτο κατ’ ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις πλειοψηφίας καὶ τὴν στιγμὴν αὐτὴν δὲν θὰ ὡμίλει πρὸς ἡμᾶς ὁ ὑποφαινόμενος, ἀλλὰ ὁ ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας. Τοῦτο ἀκριβῶς ἦτο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, μία μεγάλη μερὶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐθεώρει ὡς βασικὴν αἰτίαν τῆς ἀνωμαλίας, δι’ αὐτὸ καὶ ἐκπλήσσομαι ὅτι ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης τίθεται τοιοῦτον θέμα. Ἄλλη μορφὴ λύσεως πολιτικῆς, θὰ ἦτο ἡ ἄμεσος διενέργεια ἐκλογῶν. Ἀλλὰ καὶ ἡ λύσις αὐτὴ θὰ προσέκρουεν εἰς τὰ ἴδια ἐμπόδια, ὅπως καὶ ἡ προηγουμένη. Δὲν θὰ ἐπετρέπετο ταχεῖα ἐκτόνωσις τῆς ἐντάσεως τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς χώρας καὶ ἀσφαλῶς θὰ ἐθεωρεῖτο ἀπὸ τὸ μέγιστον μέρος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡς μία πρόκλησις κατὰ τῶν αἰτημάτων της. Δὲν θὰ ἦτο δυνατόν, ἑπομένως, μία πολιτικὴ Κυβέρνησις νὰ εἶναι ἄλλη, παρὰ μία Κυβέρνησις συμμαχίας διαφόρων κομμάτων, μία Κυβέρνησις συνεργασίας. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, μία Κυβέρνησις συνεργασίας τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐκπροσωπουμένων κομμάτων, δύναμαι νὰ ἐρωτήσω οἱονδήποτε ἐξ’ ἡμῶν, πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἀκριβῶς τὰς ἀντιθέσεις καὶ τὰς ἐντάσεις, τῶν ὁποίων μάρτυρες παρέστημεν κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν; Ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ θὰ ἦτο Κυβέρνησις παράλυτος, ἡ ὁποία θὰ ἐτέλει ὑπὸ τὴν διαρκῆ ἀπειλὴν τῶν ἐκπροσώπων τῶν κατὰ μέρος κομμάτων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐζήτουν ὅπως εἴτε τὰ αἰτήματά των γίνουν ἀποδεκτὰ εἴτε ἀπομακρυνθοῦν τῆς ἐξουσίας. Μίαν τοιαύτην Κυβέρνησιν, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἀναλάβω. Καὶ νομίζω, ὅτι ἐὰν ἐπιθυμοῦμεν τὴν ἐξομάλυνσιν τῶν πραγμάτων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τοιούτου εἴδους Κυβέρνησιν τὴν διατήρησιν τῶν κοινῶν κατὰ τὴν παροῦσαν βραχεῖαν μεταβατικὴν περίοδον. Διότι κύριοι —καὶ εἰς τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιστήσω ἰδιαιτέρως τὴν προσοχήν σας— ὁ συντελεστὴς χρόνος εἶναι συντελεστὴς ἐξόχου σημασίας. Συμφωνοῦμεν ὅλοι καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἰλικρινῶς ὁμιλοῦν περὶ τῆς κατοχυρώσεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι χρησιμοποιοῦν τὴν ἔκφρασιν αὐτὴν δι’ ὡρισμένην τακτικὴν καὶ δι’ ἄλλης φύσεως πολιτικὰς ἐπιδιώξεις, ὅπως τελειώσῃ τὸ ταχύτερον ἡ μεταβατικὴ περίοδος, διότι πέραν ἑνὸς ὡρισμένου ὁρίου πολιτικῶν καὶ κομματικῶν ἐντάσεων, εἶναι κάλλιστα δυνατὴ ἡ πορεία τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας νὰ ἐκφύγῃ τῶν ἀτραπῶν τῆς κανονικῆς ἐξελίξεως, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐπιθυμῶ καὶ ἐγγυῶμαι, ὅτι εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐξασφαλίσω. Αἱ ἐπικρίσεις κατὰ τοῦ σχήματος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐσταμάτησαν εἰς τὸ δογματικὸν καί, ἂς εἴπωμεν, γενικώτερον θέμα τῆς φύσεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ρόλου τὸν ὁποῖον ὀφείλουν νὰ διαδραματίζουν αἱ κομματικαὶ καὶ ὑπηρεσιακαὶ Κυβερνήσεις. Ἐπροχώρησαν καὶ μέχρις ἐπικρίσεων κατευθυνομένων πρὸς τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς ἐμέ, ἐπικρίσεων ἀπορρεουσῶν ἀπὸ μίαν ἐξ ὑποκειμένου ἐκτίμησιν τῶν τάσεων καὶ ἐπιθυμιῶν ἑκάστου ἐξ ὑμῶν. Ἐλέχθησαν χθὲς πολλὰ περὶ ἀνακτορικοῦ κόμματος. Ἐλέχθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἡγέτην τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ὅτι ἡ προσωπική του πρὸς ἐμὲ ἐμπιστοσύνη ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ πεδίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ, διότι διαβλέπει εἰς ἐμὲ μίαν ἀπόστασιν ἀπὸ τὸν δημοκρατικὸν κόσμον. Κύριοι δὲν νομίζω, ὅτι ἡ αἴθουσα αὐτὴ ἀποτελεῖ φροντιστήριον πολιτικῶν ἐπιστημῶν, οὔτε θὰ ἐτόλμων νὰ καταπονήσω ὑμᾶς ὅλους ἀναλύων τὸ τὶ ἐπίστευσα καὶ ἔγραψα καὶ τὸ τὶ φρονῶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν γενικῶν πολιτικῶν καὶ ἰδεολογικῶν ζητημάτων τοῦ κόσμου. Νομίζω ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὅτι ἐὰν ἀπεδυόμην εἰς τὴν προσπάθειαν αὐτήν, ὄχι μόνον θὰ σᾶς κατεπόνουν, ἀλλὰ πολλὰς συνεδριάσεις θὰ ἐζήτουν ἀπὸ ὑμᾶς νὰ διαθέσητε, διότι ὁ βίος καὶ ὁ προσωπικὸς καὶ ὁ πολιτικὸς συμβαίνει νὰ εἶναι ἀρκετὰ μακρὸς ὥστε πολλὰ νὰ ἔχω σκεφθῆ καὶ πολλὰ νὰ ἔχω γράψει. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μόνον δικαιοῦμαι νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς εἶναι ἀκριβῶς, ὅτι ἐπειδὴ ἐπροχώρησα ἀρκετὰ εἰς τὴν ἡλικίαν, ἐπειδὴ συνεδέθην στενώτατα πρὸς σφοδροὺς καὶ ὡραίους ἰδεολογικοὺς ἀγῶνας, δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἀρνηθῶ ἀλλ’ οὔτε νὰ θυσιάσω εἰς οἱανδήποτε πολιτικὴν σκοπιμότητα ἰδέας ἁγνὰς καὶ εὐγενεῖς. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς οὐδέποτε θὰ τὸ συνεχώρει καὶ ἐγὼ οὐδέποτε θὰ τὸ συνεχώρουν εἰς ἑαυτόν. Δὲν γνωρίζω ἄλλωστε κατὰ τὰς τελευταίας συνταρακτικὰς 10ετηρίδας, ὁπότε ἡ πολιτικὴ ζωὴ εἰσῆλθεν εἰς τὰ ἄδυτα ἀκόμη καὶ τὰ οἰκογενειακὰ καὶ εἰς τὸν βίον τὸν ἀτομικόν, ἐὰν ὑπάρχουν πολλοὶ Ἕλληνες οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τρόπον νὰ μὴ συνεδέθησαν πρὸς ὡρισμένα πολιτικὰ ἢ ἰδεολογικὰ ρεύματα. Πρέπει νὰ τοὺς ἀναζητήσῃ κανεὶς μὲ μεγάλην προσπάθειαν καὶ ἴσως ἄν ἀνεύρισκε τοὺς Ἕλληνας αὐτούς, θὰ διεπίστου, ὅτι δὲν εἶναι οἱ καλύτεροι Ἕλληνες. Διότι ἀσφαλῶς δὲν εἶναι οἱ καλύτεροι Ἕλληνες ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἴτε ἀπὸ δειλίαν εἴτε ἀπὸ καιροσκοπίαν, εἴτε ἀπὸ ἀδιαφορίαν, εἴτε ἀπὸ ἄγνοιαν, ἄφησαν νὰ περάσῃ ἡ λαῖλαψ τῶν γεγονότων τῆς γενεᾶς μας, χωρὶς νὰ λάβουν θέσιν ἀπέναντι αὐτῶν, ἁπλῶς διότι δὲν ἤθελαν νὰ λασπώσουν τὰ ροῦχα των. (Χειροκροτήματα). Κύριοι, εἶμαι εὐτυχὴς διότι τὸ δίλημμα αὐτὸ δὲν τίθεται δι’ ἐμέ, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μοῦ ζητεῖται δὲν εἶναι νὰ ἐφαρμόσω πολιτικήν, δὲν εἶναι νὰ πραγματοποιήσω οὔτε κἂν νὰ ἐξηγήσω τὰς ἰδέας μου πρὸς ὑμᾶς, εἶναι νὰ ἐφαρμόσω ἕν συγκεκριμένον πολιτικὸν πρόγραμμα, νὰ βοηθήσω δι’ ὅλων τῶν δυνάμεων ὅπως αἱ ἐκλογαὶ αἱ προσεχεῖς εἶναι ὑποδειγματικαὶ καὶ ὅπως ἐν τῷ μεταξὺ ὁ πολιτικὸς βίος ἐκτονωθῇ βαθμιαίως εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς ὁμαλὰς πολιτικὰς συνθήκας. Αὐτὸ ζητεῖται ἀπὸ ἐμὲ καὶ ἐπὶ τούτου εἶχον τὴν τιμὴν εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις νὰ εἴπω καὶ δικαιοῦμαι νὰ παράσχω ἀπόλυτον καὶ κατηγορηματικὴν τὴν διαβεβαίωσιν αὐτὴν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Ὅσοι μὲ γνωρίζουν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφιβάλλουν περὶ τῆς εἰλικρινείας τῆς διαβεβαιώσεως αὐτῆς. Ὅσοι δὲν μὲ γνωρίζουν ἐπαρκῶς, διὰ νὰ εἶναι βέβαιοι ἔπρεπε νὰ ἀναμένουν νὰ μὲ κρίνουν ἐκ τοῦ ἔργου μου. Ἔρχομαι, κύριοι εἰς τὸ δεύτερον κύριον θέμα, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἀνεφέρθην εἰς τὰς προγραμματικάς μου δηλώσεις, τὸ θέμα τοῦ Βασιλικοῦ ταξειδίου. Εἶναι γεγονός, ὅτι ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ συμμετέχω, μελετήσασα τὴν κατάστασιν μετὰ πάσης προσοχῆς, εἶχεν εἰσηγηθῆ εἰς τὴν Α.Μ. τὸν Βασιλέα τὴν ἀναβολὴν τοῦ ταξειδίου εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν, καὶ τοῦτο ὄχι διότι διεφώνει πρὸς τὴν σκοπιμότητα ἑνὸς τοιούτου ταξειδίου, ἀλλὰ διότι ἔκρινεν, ὅτι αἱ συγκεκριμέναι περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας θὰ συνετελεῖτο τὸν προσεχῆ μῆνα ἡ Βασιλικὴ ἐπίσκεψις δὲν ἦσαν κατάλληλοι διὰ νὰ ἐξυπηρετήσουν τὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον τὸ ταξείδιον προσδιωρίσθη. Εἰς οὐδενὸς τὴν ἀντίληψιν ἐκ τῶν μετεχόντων τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἶχεν ἐμφιλοχωρήσει οἱαδήποτε ἀμφιβολία περὶ τῆς σκοπιμότητος τοῦ ταξειδίου καὶ εἶμαι εὐτυχὴς νὰ ἐπιβεβαιώσω ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ τοῦτο, ὅτι ὅλοι οἱ ἐν τῇ παρελθούσῃ Κυβερνήσει συνεργάται μου, πρὸ παντὸς δὲ ὁ ἴδιος ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., εἶχεν ἀνεπιφυλάκτως υἱοθετήσει μίαν πολιτικὴν βελτιώσεως καὶ ἐνισχύσεως τῶν Ἑλληνο–βρεταννικῶν σχέσεων. Πράγματι, ἡ ἐξωτερικὴ πολιτική, κύριοι, εἶχεν ἀνάγκην αὐτῆς τῆς ἀναθερμάνσεως τῶν σχέσεων καὶ ὀρθότατα ἡ Α.Μ. ὁ Βασιλεὺς τὴν ἐπρογραμμάτισε, διότι, βεβαίως, δὲν ἀποτελεῖ σκοπόν, δὲν ἀποτελεῖ κἂν περιεχόμενον ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τὸ νὰ ἀγκυστρώνεταί τις εἰς παρελθούσας δυσκολίας, εἰς θλιβερὰς ἐντυπώσεις ἐκ τοῦ παρελθόντος, διὰ νὰ διαιωνίζεται οὕτω ἡ ἀντίθεσις μετὰ μεγάλων καὶ ἄλλοτε φίλων Κρατῶν. Τὸ περιεχόμενον τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς εἶναι νὰ προσπαθῇ νὰ δημιουργῇ φιλίας πρὸς ὅλας τὰς κατευθύνσεις καὶ ἰδίως πρὸς τὰς χώρας ἐκείνας ὅπου συντελεσταὶ γεωγραφικοὶ καὶ στρατιωτικοὶ ὑπαγορεύουν μίαν τοιαύτην ἀναθέρμανσιν. Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν ἄλλη νὰ ἦτο ἡ πολιτικὴ ἡ ἐξωτερικὴ τῆς χώρας παρὰ ἐκείνη, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἀνέφερον. Οὔτε ἡ Ἑλληνογιουγκοσλαυϊκὴ φιλία τοῦ 1928 ἦτο δυνατὸν νὰ εἶχεν ἀνασυνδεθῆ μετὰ τὰ γνωστὰ γεγονότα τοῦ 1924–1926, οὔτε ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ φιλία νὰ εἶχε θεμελιωθῆ, οὔτε ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ συμμαχία νὰ εἶχεν ὑπογραφῆ, οὔτε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἡ συμμαχία μετὰ τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Ὁμοσπονδιακῆς Γερμανίας νὰ εἶχε θεμελιωθῆ ἐπὶ τῶν γνωστῶν στερεῶν βάσεών των. Σκοπὸς πάσης ἐξωτερικῆς πολιτικῆς εἶναι ἡ διὰ παντὸς μέσου δημιουργία περαιτέρω φιλιῶν διὰ τὴν χώραν μας, ἡ ἀναθέρμανσις τῶν ὑφισταμένων καὶ ἡ διατήρησις ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι εὐτυχῶς ὑφίστανται. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἑπομένως, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ οὔτε ἡ παραμικρὰ διαφωνία. Ἐκεῖ ὅπου διαφωνία ὑπῆρχεν ἦτο, ὅπως εἶπον, εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν γεγονότων, τῶν περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἡ βασιλικὴ ἐπίσκεψις θὰ ἐπραγματοποιεῖτο. Καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, κύριοι, νομίζω, ὅτι καὶ ἡ στοιχειώδης πεῖρα τῶν διπλωματικῶν πραγμάτων πρέπει νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι μία ἐπίσκεψις Ἀρχηγοῦ Κράτους πρὸς ἕτερον δὲν γίνεται ἁπλῶς πρὸς διασκέδασιν ἢ πρὸς ἀνταλλαγὴν ὡρισμένων κενῶν φράσεων καὶ φιλοφρονήσεων. Γίνεται, ἀκριβῶς, διὰ νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι αἱ σχέσεις τῶν Κρατῶν αὐτῶν εἰσῆλθον εἰς νέον στάδιον. Ἂν ἐν τῷ μεταξύ, ὅμως, ἔχουν ἐπικρατήσει συνθῆκαι εἰς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην χώραν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπιτρέπουν τὴν ἐλπίδα αὐτήν, ἀλλὰ τοὐναντίον δημιουργοῦν τὸν κίνδυνον, ὅτι ἐνδέχεται νὰ προκύψουν ἐπεισόδια δυσχεραίνοντα τὰς σχέσεις αὐτάς, τότε, φυσικὸν εἶναι ἡ ἐπίσκεψις αὐτὴ νὰ ἀναβάλλεται. Ἤκουσα μετ’ ἀπορίας τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Κ. λέγοντα, ὅτι ἀφ’ οὗ ἅπαξ μία ἐπίσκεψις ἐγένετο ἀποδεκτὴ εἶναι πλέον ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ ἡ ματαίωσις αὐτῆς. Ἡ θεωρία αὐτὴ εἶναι ἀπολύτως καινοφανὴς δι’ ἐμὲ καὶ ὁμολογῶ, ὅτι κατὰ τὸν ἀρκετὰ μακρόν μου βίον δὲν τὴν συνήντησα εἰς καμμίαν ἄλλην περίπτωσιν. Τοὐναντίον, εἰς πολλὰς περιπτώσεις λαμβάνεται μία νέα ἀπόφασις. Δὲν ἦτο, ἑπομένως, τί τὸ παράδοξον, ὅτι μία Κυβέρνησις, ἐκτιμῶσα τὰς περιστάσεις, ὅπως τὰς ἀντιμετώπιζε τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἔκρινεν, ὅτι εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ εἰσηγηθῇ τὴν πολιτικὴν τῆς ἀναβολῆς. Οὐδὲ αἱ περιστάσεις αὐταὶ ἀποτελοῦν κἄτι τὸ δεδομένον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον νὰ μεταβληθῇ εἰς πλαίσιον χρονικόν, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπόκειται, δύναμαι νὰ εἴπω, εἰς τὴν ἐπενέργειαν ἀτμοσφαιρικῶν μεταβολῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὅλα τὰ ἀνάλογα θέματα ὑπόκεινται. Αὐτὸ συνέβη μὲ τὸ θέμα τῆς Βασιλικῆς ἐπισκέψεως. Τῷ ὄντι, ὅταν ὁ προκάτοχός μου ἐν τῇ Κυβερνήσει εἰσηγεῖτο τὴν ἀναβολὴν τοῦ ταξειδίου, εἶχε δημιουργηθῆ ἐν Ἀγγλίᾳ, ἀσχέτως τῶν ἐπεισοδίων εἰς βάρος τῆς Α.Μ. τῆς Βασιλίσσης, μία κατάστασις ἐξαιρετικὰ δυσάρεστος, διότι πολλοὶ ἐκ τῶν ἐκπροσώπων τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, κρίνοντες τὰ πράγματα ἄλλως ἀπὸ ὅ,τι ἡμεῖς τὰ ἐννοοῦμεν, ἠθέλησαν δημοσίᾳ, ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ διὰ τοῦ Τύπου, νὰ λάβουν θέσιν ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν πραγμάτων τῆς χώρας καὶ νὰ καθοδηγοῦν ἡμᾶς πῶς πρέπει νὰ φερώμεθα. Ἡ ἀναταραχή, ἡ ὁποία προέκυψεν ἦτο σημαντικὴ καὶ ἐδημιούργησεν αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἕνα λεπτὸν καὶ σοβαρὸν ζήτημα. Ἔκτοτε ὅμως καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ παρέλθῃ, ὅπως ἐνόμισε καὶ πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν πολὺς πρὸς τοῦτο χρόνος, σημαντικαὶ μεταβολαὶ ἐπῆλθον, πρῶτον εἰς τὸν ἴδιον τὸν Ἀγγλικὸν λαόν, ὁ ὁποῖος ἠφνιδιάσθη ἐκ τῶν ἐπικρίσεων κατὰ τῆς ἐσωτερικῆς καταστάσεως ἐν Ἑλλάδι καὶ κατὰ τῶν ἐκπροσώπων τοῦ Ἔθνους, τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς καὶ αὐτοῦ τοῦ στέμματος τῆς Ἑλλάδος. Ὁ Ἀγγλικὸς λαός, ὁ ὁποῖος ἠφνιδιάσθη κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἀνέκτησε βαθμηδὸν τὴν ψυχραιμίαν του, ἠννόησε τί ἀποκρύπτεται ὑπὸ τὸν διασυρμὸν αὐτὸν καὶ ἤρχιζε ταχέως ἀνανήφων δίδων ἁπτὰ δείγματα, ὅτι ἐν τῇ μεγίστῃ του πλειοψηφίᾳ περιέβαλε μετὰ συμπαθείας τὸ ταξείδιον αὐτό. Ἐξ ἄλλου, ἄλλα θέματα ἀναφερόμενα εἰς τὸν ἐσωτερικὸν πολιτικὸν βίον τῆς Μεγάλης Βρεταννίας ἀνέκυψαν ἐπ’ ἐσχάτων καὶ ἔτρεψαν πρὸς ἄλλας ἀτραποὺς τὴν προσοχὴν τῆς μεγάλης μάζης τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ. Δύναμαι ἐπίσης νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατόπιν τοῦ διπλωματικοῦ φακέλλου τοῦ ἀναφερομένου εἰς τὸ Βασιλικὸν ταξείδιον, ἔλαβον γνῶσιν ἑνὸς τηλεγραφήματος τοῦ Πρεσβευτοῦ μας ἐν Λονδίνῳ, ὁ ὁποῖος, εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, εἶναι εἷς ἐκ τῶν ἀρίστων δημοσίων λειτουργῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Εἰς τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἐπισημαίνει τὸν κίνδυνον μήπως ἡ ἀναβολὴ τοῦ ταξιδίου αὐτοῦ δημιουργήσῃ ἐπιπτώσεις δυσμενεῖς ἐπὶ συζητουμένων κατ’ αὐτὰς σοβαρωτάτων ἐθνικῶν θεμάτων μετὰ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Θὰ ἤρκει καὶ μόνον τοῦ τηλεγραφήματος αὐτοῦ ἡ γνῶσις διὰ νὰ μὲ εἶχε κάμει νὰ μεταβάλω γνώμην σήμερον. Δὲν θὰ ἐδίσταζον νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων καθαρά, ὅτι ὑπῆρχον πτυχαί, τὰς ὁποίας δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψει. Δὲν συμβαίνει ὅμως τοῦτο. Διότι τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ εἶναι ἀκριβῶς τηλεγράφημα ἐλαχίστου χρόνου πρὸ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεώς μου. Εἶναι, τέλος, εἰς ὅλους γνωστόν, ὅτι περὶ τὸ Βασιλικὸν ταξείδιον προέκυψε πολιτικὴ κρίσις ἐν Ἑλλάδι καὶ ὅτι ἡ συνέχισις τῆς ἰδίας πολιτικῆς ἐπιφυλάξεως διὰ τὴν χρονικὴν τοποθέτησιν τοῦ ταξειδίου εἰς στιγμὴν ὅπου αὕτη δὲν δικαιολογεῖται πλέον, θὰ ἐκινδύνευε νὰ ἔχῃ ἐπιπτώσεις πολιτικὰς δυσαρέστους ἐπὶ τοῦ ὅλου πολιτικοῦ βίου τῆς χώρας. Νομίζω, κύριοι, ὅτι οἱ λόγοι αὐτοὶ δικαιολογοῦν οἱανδήποτε ὑπαναχώρησιν, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, βεβαίως, ὅτι ὑπάρχει ἐμπιστοσύνη εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος τοὺς ἐπικαλεῖται, ὅτι τῷ ὄντι πιστεύει εἰς αὐτούς. Ἔρχομαι τώρα εἰς ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον ἐθίγη ἀπὸ πολλῶν πλευρῶν κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ σήμερον ἀκόμη παρεμπιπτόντως ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν. Ἐπεκρίθη, ἰδίως ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς ἀριστερᾶς, ὅτι ἐν τῇ πολιτείᾳ μου ἐδημιούργησα διαχωρισμὸν εἰς βάρος τοῦ κόμματος τῆς ἀριστερᾶς ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ ζητήματος τῆς ραδιοφωνικῆς ὑπηρεσίας. Ἡ ἐπίκρισις ἐπροχώρησεν ἀκόμη περαιτέρω καὶ ἐστράφη ἐναντίον καὶ αὐτοῦ τοῦ Στέμματος, τοῦ ὁποίου ὁ χειρισμὸς τῆς πολιτικῆς κρίσεως ἐθεωρήθη ἐπιλήψιμος ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἐκλήθησαν εἰς τὰ Ἀνάκτορα πρὸς ὑποβολὴν τῶν ἀπόψεών των οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ Κόμματος τῆς Ε.Δ.Α. Κύριοι, νομίζω, ὅτι τὸ θέμα εἶναι πάρα πολὺ σοβαρόν, ὥστε νὰ καταφύγῃ κανεὶς εἰς νομοτυπικὰς ἐξηγήσεις καὶ νὰ προσπαθήσῃ νὰ καλυφθῇ δι’ οἱωνδήποτε τεχνητῶν ἢ ἄλλων ἐπιχειρημάτων. Ὁ ὑφιστάμενος διαφορισμὸς εἰς βάρος τοῦ Κόμματος τῆς Ε.Δ.Α. εἶναι πραγματικὸς καὶ ἀληθὴς καὶ ἀναλαμβάνω πλήρη τὴν πολιτικὴν περὶ τούτου εὐθύνην, ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησίν μου (χειροκροτήματα). Εἶναι δὲ ὁ διαφορισμὸς αὐτὸς ἀπόρροια πραγμάτων θεμελιουμένων εἰς καταστάσεις ἀναμφισβητήτους εἰς τρόπον, ὥστε νὰ εἶναι ἀδύνατος ἡ μεταβολή του ἄνευ μεγάλων ἀναταραχῶν ἐν τῇ χώρᾳ. Θέματα, ὅπως τὸ θέμα τῆς μειονεκτικῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Ε.Δ.Α. εἰς τὸν πολιτικὸν βίον τῆς χώρας, δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ λυθοῦν διὰ νομοθετικῶν διατάξεων καὶ ἀκόμη ὀλιγώτερον δι’ ἀστυνομικῶν μέτρων. Εἶναι θέματα εὐρυτάτης πολιτικῆς, ἁπτόμενα πραγματικῶν καταστάσεων. Καὶ συγκεκριμένως, ὁ ὑφιστάμενος διαφορισμός, ὅπως ὅλοι σας ἔχετε πλήρη συνείδησιν, ἀπορρέει ἐξ ἑνὸς ἁπλουστάτου γεγονότος, τῆς βαθείας ἀνησυχίας, ἡ ὁποία κατέχει τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μὴ ὑπὸ τὸ κράτος μιᾶς ἐσπευσμένης καὶ πληθωρικῆς ἀνεκτικότητος ἐκτεθῇ καὶ πάλιν ὁ λαὸς αὐτὸς εἰς τὰς περιπετείας, ἀπὸ τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἐπέρασε. Καὶ ὅσοι ἐκτὸς τῆς πραγματικότητος εὑρισκόμενοι ἐπιθυμοῦν νὰ ἐπισπεύδουν τὸ ἔργον τῆς ἱστορίας, πρέπει νὰ διευκρινίσουν πόσαι γενεαὶ ἐχρειάσθησαν, ὥστε νὰ λείψῃ ἀπὸ μίαν χώραν δημοκρατικήν, ὡς αἱ Η.Π. τῆς Ἀμερικῆς, ὁ βαθὺς διαχωρισμός, ὁ ὁποῖος ἐβάρυνε τὰ κόμματα τῆς Ἀμερικανικῆς Πολιτείας ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ πολέμου τοῦ 1863. Δὲν ἔχουν παρὰ νὰ ἀνοίξουν τὰς σημερινὰς ἐφημερίδας τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν διὰ νὰ διαπιστώσουν πόσον μακρὰ εἶναι ἡ διάρκεια τῶν πληγῶν αὐτῶν καὶ πόσον βραδεῖα ἡ θεραπεία. Πόσαι γεναιαὶ ἐχρειάσθησαν διὰ νὰ ἐκλείψῃ ὁ ἐξοστρακισμός, ὁ ὁποῖος ἐβάρυνε τοὺς ὀπαδοὺς τοῦ παλαιοῦ καθεστῶτος ἐν Γαλλίᾳ, τοὺς Ὀρλεανιστάς, τοὺς Βοναπαρτιστὰς κ. ἄ. καὶ πόσος χρόνος θὰ χρειασθῇ ἀκόμη, ἔπειτα ἀπὸ μίαν 50ετίαν καταστροφῶν, ἐκκαθαρίσεων, ἐκτελέσεων διὰ νὰ ἐπανέλθουν κάποτε ὅσοι ἐπιζήσουν ἀπὸ τοὺς ἀντιπάλους τῶν σημερινῶν κομμουνιστικῶν Κρατῶν ὡς ἰσότιμα μέλη τοῦ κομμουνιστικοῦ παραδείσου; Δὲν εἶναι ἑπομένως, οὔτε ρεαλιστικόν, οὔτε, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, γεναῖον τὸ νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν δυσχερειῶν καὶ νὰ θέλωμεν νὰ ἀμφισβητήσωμεν τὴν ὕπαρξιν μιᾶς πραγματικῆς ἰδιοτυπίας τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτικοῦ μας βίου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἕνα κόμμα τελοῦν ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ κομμουνισμοῦ δύναται νὰ ἐκπροσωπῆται ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ δὲν δύναται συγχρόνως νὰ ἔχῃ ὅλα τὰ πλεονεκτήματα τῆς ἰσοπολιτείας. Τοῦτο ἀποτελεῖ μίαν ἰδιοτυπίαν τοῦ πολιτικοῦ μας βίου, ἀλλὰ διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξήγησα, τὸ θέμα εἶναι εὐρύτατον καὶ ὑπερακοντίζει τὰς δυνατότητας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι πέραν τοῦ δέοντος ἴσως σᾶς κατεπόνησα μὲ παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν λεπτομερειακῶν καὶ γενικωτέρων διαθέσεων τῆς Κυβερνήσεώς μου. Νομίζω, ὅτι ὅλα ὅσα ἐλέχθησαν κατὰ τὰς τελευταίας δύο συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, ἔχουν τῷ ὄντι ὑπερακονισθῆ ὑπὸ τῶν γεγονότων. Οὕτως ἢ ἄλλως ἡ ὥρα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐσήμανε. Θὰ κληθῆτε εἰς νέους πολιτικοὺς καὶ ἰδεολογικοὺς ἀγῶνας. Ἔχετε ὅλοι τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσετε ἀπὸ ἐμὲ ὡς ἐγγυητὴν τῆς δημοσίας τάξεως, τῆς ἰσοτιμίας, τῆς ἰσοπολιτείας καὶ τῆς πολιτικῆς ἐντιμότητος νὰ πράξω, ὅ,τι εἶναι δυνατόν, ὅπως ὁ ἀγὼν αὐτός, εἰς οὐδένα παράσχει πλεονεκτήματα καὶ εἶναι ἀνεπίληπτος ἀπὸ πάσης πλευρᾶς. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ ἔχω καὶ ἐγὼ κἄτι νὰ ζητήσω ἀπὸ ὑμᾶς καὶ δὴ ἀπὸ τοὺς ἀπόντας τῆς αἰθούσης ταύτης, κατὰ κύριον λόγον νὰ ἀπευθύνω μίαν ἐπίκλησιν ἐν ὀνόματι τῆς βαρυτάτης εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ὑπέχω, ἐν ὀνόματι τῆς ἀφοσιώσεώς μου πρὸς τὴν Α.Μ. τὸν Βασιλέα καὶ τὸ Ἔθνος: νὰ προσπαθήσωμεν ὄχι μόνον νὰ εἶναι ταχὺς ὁ ἐκλογικὸς ἀγών, ἀλλὰ νὰ διεξαχθῇ ἐντὸς πολιτικῶν συνθηκῶν πολιτισμένων, ἠρέμων, εὐπρεπῶν, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν ὁ μέλλων πολιτικὸς βίος τῆς χώρας νὰ εἰσέλθῃ πράγματι εἰς μίαν νέαν φάσιν. Αὐτό, κύριοι, ἀποτελεῖ δι’ ἐμὲ τὴν μεγίστην φιλοδοξίαν τοῦ σταδίου μου. Καὶ θὰ εἶμαι εὐτυχὴς ἐὰν ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ νὰ καταλείπω τὰς εὐθύνας μου τὰς σημερινάς, ὅταν φθάσῃ τὸ τέρμα τοῦ μεταβατικοῦ αὐτοῦ σταδίου, νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ὅτι ἡ χώρα μας δὲν εἶναι μόνον ὁ κατ’ ἐξοχὴν χῶρος τῆς δόξης καὶ τῆς θυσίας, ἀλλὰ ἀποτελεῖ καὶ τὴν βεβαίαν ἕδραν τῆς πνευματικῆς ὡριμότητος καὶ τῆς πολιτικῆς σταθερότητος. (Χειροκροτήματα). Κύριε Πρόεδρε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ δηλώσω, ὅτι εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς παροχῆς ψήφου ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν συμπεριέχεται καὶ ἡ ἀναβολὴ τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος μέχρι τῆς 17ης Ἰουλίου ἡμέραν Τετάρτην.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ἔχει τὸν λόγον.

§8Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ σᾶς παρακαλέσω ἀπὸ τῆς θέσεώς μου νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ εἰς ἀπάντησιν τῶν ὅσων διὰ μακρῶν ἐξέθεσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Μεθ’ ἱκανοποιήσεως ἤκουσα τὴν δήλωσιν, ὅτι μέχρι 15 Σεπτεμβρίου θὰ εἶναι ἡ λεξικογράφησις περαιωμένη. Ἀλλὰ διερωτῶμαι, ἐφ’ ὅσον γίνεται αὐτὴ ἡ δήλωσις, διατὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ μᾶς εἴπῃ πότε, ἔστω τὸ βραδύτερον θὰ διεξαχθοῦν αἱ ἐκλογαὶ ἐφ’ ὅσον ἔχει δεδομένον, ὅτι τὴν 15ην Σεπτεμβρίου θὰ ἔχῃ περαιωθῆ ἡ λεξικογράφησις. Αὐτὴ εἶναι ἡμερομηνία σημαντική. Θὰ γίνῃ ἡ προκήρυξις τῶν ἐκλογῶν μετὰ τὴν 15)9 ἢ πρό, ὥστε νὰ διενεργηθοῦν αἱ ἐκλογαὶ μετὰ τὴν 15ην Σεπτεμβρίου;

§9Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ὡς γνωρίζετε, ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς εἶναι προνόμιον τοῦ Στέμματος, δὲν εἶναι ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις. Εἶναι τελείως ἀδύνατον νὰ εἴπω τὸ παραμικρὸν πέραν τῶν ὅσων εἶπον σήμερον, πρὶν ἢ συνεννοηθῶ μετὰ τῆς Α.Μ. τοῦ Βασιλέως.

§10Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐπερίμενα τοιαύτην τυπικὴν ἀπάντησιν πρὸς ἐμέ. Ἐπερίμενα οὐσιαστικὴν ἀπάντησιν, διότι, βεβαίως, δὲν εἶμαι ἀγράμματος, ὥστε νὰ μὴ γνωρίζω, ὅτι δὲν ἔχετε τὴν ἁρμοδιότητα νὰ διαλύσητε τὴν Βουλήν. Θὰ ἔπρεπε ὅμως, νὰ εἶσθε ὥριμος διὰ νὰ ἀπαντήσητε διὰ τὸ βραδύτερον χρονικὸν διάστημα τῆς διενεργείας τῶν ἐκλογῶν ἢ τοὐλάχιστον ἐφ’ ὅσον προέβητε εἰς τὴν σπουδαίαν αὐτὴν ἀνακοίνωσιν νὰ εἶσθε προσυνεννοημένος ἐπ’ αὐτοῦ ἢ πάντως νὰ ὑποσχεθῆτε, ὅτι ἐντὸς τῆς αὔριον θὰ εἶσθε εἰς θέσιν νὰ δώσητε ἀπάντησιν. Ἂν εἰς αὐτὸ ποὺ θὰ εἰσηγηθῆτε, σύμφωνα μὲ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, ἔχει ὁ Βασιλεὺς ἀντίρρησιν, τότε θὰ εὑρεθῶμεν πάλιν εἰς τὴν κρίσιν. Μᾶς ὡμιλήσατε ἀκόμη χωρὶς νὰ μᾶς ἀνακοινώσητε τὰς ἀπόψεις σας περὶ τοῦ οἱουδήποτε ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ εἴπατε, ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ σεβασμὸν πρὸς τὴν κοινὴν γνώμην, ἐκπροσωπουμένην διὰ τῶν ἐδῶ ἀντιπροσώπων της. Λέγω καὶ πάλιν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν περιμένομεν μαθήματα κοινοβουλευτικῆς τάξεως ἢ ἁρμοδιότητος τοῦ Σώματος ἀπὸ οἱονδήποτε ἔστω καὶ ἀπὸ τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος. Γνωρίζομεν, ὅτι οἱ Πρωθυπουργοί, εἰσηγήσεις μόνον κάμνουν. Ἐγὼ δὲν εἶπον τί σύστημα θὰ ἐπιβάλετε, ἀλλὰ τί σύστημα θὰ εἰσηγηθῆτε. Ἐὰν ἐγὼ ἤμουν Πρωθυπουργὸς καὶ εἰσηγούμην τὴν ἀναλογικήν, ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς θὰ ἀπεφάσιζεν ἂν θὰ τὴν δεχθῇ ἢ θὰ τὴν ἀπορρίψῃ. Κατὰ τί θὰ ἐμειοῦτο ὁ σεβασμὸς πρὸς τὸ Σῶμα; Πάντως εἶναι εὐχάριστον, ὅτι ἀπεδέχθητε τὴν ἄποψιν νὰ ἀρχίσουν ἀπὸ τώρα αἱ ἐπαφαί, διότι τοὐλάχιστον ἐὰν αἱ ἐπαφαὶ καταλήξουν εἰς ἕνα ἀποτέλεσμα θὰ δύναται ἡ κοινὴ γνώμη νὰ γνωρίζῃ ποῦ βαδίζομεν, διότι εἰσήλθομεν εἰς προεκλογικὴν περίοδον καὶ πρέπει νὰ εἰσήλθωμεν, διότι ἄλλως ἡ μεταβατικὴ περίοδος παρατεινομένη αὐξάνει τοὺς περικλειομένους κινδύνους. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ἐγκαίρως μὲ ποῖον σύστημα θὰ ἀγωνισθῶμεν. Διότι ἄλλως οὐδ’ ἡ στοιχειωδεστέρα ἐξασφάλισις τῶν ἐκλογῶν θὰ ὑπάρξῃ. Εἰς τὸ δεύτερον μέρος τῆς εἰσηγήσεώς σας, δὲν θὰ ὑπεισέλθω. Ἀποτελεῖ σειρὰν σπουδαίων σοφῶν διακηρύξεων, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶχον θέσιν εἰς λόγον μέλλοντος Ἀρχηγοῦ, ἀπευθυνομένου πρὸς τὸν λαόν, ἵνα τύχῃ τῆς ἐμπιστοσύνης του. Ἀτυχῶς ἐδηλώσατε, ὅτι δὲν θὰ πολιτευθῆτε! Ἴσως διότι δὲν ηὐτυχήσατε ὡς τώρα εἰς τὰς ἐκλογάς. Εἰσέρχομαι εἰς τὸ δεύτερον θέμα. Ἐδιδάξατε σήμερον, ὅτι μία Κυβέρνησις ἐκ τῆς συνθέσεώς της δύναται νὰ εἶναι ὑπηρεσιακὴ ἀπὸ τὴν ψῆφον δὲ τῆς ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν λαμβάνει μεταβάλλεται εἰς πολιτικήν, εἶναι δηλαδὴ μικτή. Καὶ πρῶτον, ἡ μὲν σύνθεσίς της δὲν εἶναι ὑπηρεσιακή. Ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ κάμω προσωπικὴν πρὸς τὸν Ἀρχηγόν της ἐπίθεσιν, διότι μοῦ ἀρέσει νὰ θέτω τὰ θέματα ἔξω προσώπων. Λυποῦμαι ἤδη ποὺ ἀναγκάζομαι νὰ τὸ εἴπω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μόλις πρὸ τινος ἀνήκων ὡς στέλεχος μιᾶς παρατάξεως —καὶ εἰς τὴν παράταξιν αὐτὴν ἤδη στηρίζεται ἡ Κυβέρνησις αὐτοῦ— δὲν εἶναι ὑπηρεσιακός, εἶναι κομματικός. Ἡ Κυβέρνησίς του εἶναι ὑποκατάστατον τῆς προηγουμένης. Καὶ ἠμπορῶ νὰ δηλώσω, ὅτι προτιμῶ ἀπ’ εὐθείας νὰ ἔχω νὰ κάμω μὲ Κυβέρνησιν τοῦ κ. Καραμανλῆ παρὰ μὲ οἱανδήποτε Κυβέρνησιν, οἱουδήποτε ἄλλου, ὅταν καὶ αὐτὴ εἶναι Κυβέρνησις κατ’ οὐσίαν τῆς Ε.Ρ.Ε. Ἀντὶ τοῦ μικτοῦ κατασκευάσματος προτιμῶ τὴν καθαρὰν κατάστασιν. Εἴπατε, ὅτι ἡ μόνη λύσις, ἡ ὁποία ὑπῆρχε ἦτο ἡ ὑφ’ ὑμᾶς Κυβέρνησις. Σεῖς ὁ ἴδιος ἐξ ἄλλου διανθίζετε τὴν ὁμιλίαν σας μὲ τὸ ὅτι ἡ ἐξέλιξις τῶν πραγμάτων ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἀνώμαλος ἐὰν δὲν ἀκολουθηθῇ ἡ ἰδική σας πορεία, καταλείπετε σεῖς ὁ ἴδιος ἀνησυχίας. Φοβοῦμαι, ὅτι εἰσήλθομεν εἰς περίοδον ἡ ὁποία ἀντὶ νὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἐξομάλυνσιν κινδυνεύει νὰ ὁδηγήσῃ εἰς νέας περιπετείας. Ἡ ἀπάντησις τώρα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸ ταξείδιον τοῦ Βασιλέως ἦτο πενιχροτάτη. Ἦτο καλύτερον νὰ μὴ ὑπῆρχε. Διότι τὸ νὰ ὁμολογῇ τις τὸ σφάλμα του καὶ νὰ λέγῃ, ὅτι δὲν εἶχε μελετήσει τὰ θέματα ἦτο δικαιολογία δι’ οἱονδήποτε μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ὄχι δι’ Ὑπουργὸν ὁ ὁποῖος ἠνάλωσε τὸν βίον του εἰς τὸν διπλωματικὸν κλάδον καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχε ζητήσει (ὅταν ἡμεῖς οἱ Ἀρχηγοὶ τὸ ἐζητήσαμεν) τὸν φάκελλον τοῦ ταξειδίου......

§11Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Πρόκειται περὶ νεωτέρου στοιχείου.

§12Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Πέραν αὐτῆς τῆς ἐπισημάνσεως τὴν ὁποίαν ἐκάματε ταὐτοχρόνως ἐτονίσατε μὲ τρόπον τινὰ ἐπιεικείας, ὅτι δὲν διστάζετε νὰ εἴπητε πρὸς ἡμᾶς, ὅτι δὲν εἶσθε πλήρως ἐνήμερος τοῦ ὅλου θέματος. Καὶ ἠπόρησα διότι ὁ οἱοσδήποτε Ὑπουργὸς προκειμένου νὰ δώσῃ μίαν ἀπάντησιν θὰ ἐφρόντιζε νὰ ἐνημερωθῇ προηγουμένως. Ἀλλὰ τότε ὅμως λέγω, τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ πότε ἐλήφθη; Πρὸ τῆς παραιτήσεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸ τοῦ Βασιλικοῦ Διαγγέλματος; Ἦτο δηλαδὴ ἐν γνώσει αὐτοῦ ὁ Βασιλεὺς ὅταν συνέτασσε τὸ περίφημον καὶ βαρυσήμαντον Διάγγελμα; Δὲν τὸ ἐγνώριζεν ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Αὐτὸ τὸ ἐρώτημα θέτω.

§13Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§14Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἀπευθύνεται μομφὴ ἐναντίον τοῦ προηγουμένου Πρωθυπουργοῦ.

§15Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Πῶς θέλετε νὰ σᾶς ἀπαντήσω, ἐὰν ὁ τέως Πρωθυπουργὸς ἐγνώριζεν ἢ δὲν ἐγνώριζε τὸ τηλεγράφημα αὐτό. Ἐγὼ εἶπον, πότε ἐγὼ τὸ ἔμαθα.

§16Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν ἔφυγεν ὁ κ. Καραμανλῆς, διὰ νὰ μὴ ἀπαντήσῃ; Καὶ πῶς ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει λαμβάνει γνῶσιν τοῦ τηλεγραφήματος αὐτοῦ ὁ Βασιλεὺς καὶ δὲν λαμβάνει γνῶσιν ὁ τέως Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐν τούτοις εἶχε τρεῖς συναντήσεις μετὰ τοῦ Βασιλέως; Καὶ δὲν λαμβάνει γνῶσιν οὔτε ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν; Αὐτὰ εἶναι πολὺ παράδοξα πράγματα, τὰ ὁποῖα προέκυψαν, ἀπὸ τὴν μικρὰν αὐτὴν λεπτομέρειαν. Διότι, ἐὰν ὁ τέως Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε λάβει γνῶσιν τοῦ τηλεγραφήματος, πῶς ἀντέδρασε; Λυποῦμαι ποὺ τὸ λέγω, ἀλλὰ ἡ ΕΡΕ πρέπει νὰ ἀντιληφθῇ ὅτι ὑπάρχει μομφὴ ἐναντίον τοῦ Προέδρου της. Θὰ ἤθελα τώρα ὀλίγα τινὰ νὰ εἴπω καὶ πρὸς τὰς διαπιστώσεις σας περὶ τοῦ διαχωρισμοῦ ποὺ ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑλλάδα. (Θόρυβος ἐκ μέρους τῆς πλευρᾶς τῆς ΕΡΕ).

§17Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ ἡσυχάσουν οἱ κύριοι συνάδελφοι.

§18Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν μὲ πειράζει, κ. συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ, ἐὰν ὑπάρξῃ καμμία διακοπή, θὰ ὀφείλεται εἰς παρανόησιν τῶν ὅσων λέγω. Δὲν μὲ ἐνοχλεῖ κανεὶς διακόπτων. Τοὐναντίον, φιλικώταται αἱ σχέσεις μας ἦσαν, εἶναι καὶ ἐλπίζω καὶ θὰ εἶναι καὶ δὲν ταράσσομαι. Δὲν θὰ ἐπιτρέψω κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν νὰ ἐπαναληφθοῦν τὰ τῆς χθές, ὁμιλῶ, κ. Πρόεδρε, εἰς περισσότερον ἔντονον ὕφος καὶ τόνον ὅταν ὁμιλῶ ἀπὸ τῆς θέσεώς μου. Συμβαίνει νὰ εἶμαι τότε μαχητικώτερος. Φαίνεται τὸ ἔχει ἡ θέσις.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τὸ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει εἰς τὸ μέλλον.

§20Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Πάντως, κ. Πρόεδρε, μεταξύ μας ἔχομεν πολὺ ἀγαθὰς σχέσεις. Θέλω νὰ ἐπανέλθω εἰς θέμα βαρυσήμαντον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε βεβαίως τὴν γενναιότητα καὶ τὸν τιμᾷ νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι ὑπάρχει διαχωρισμὸς μὲ ἕνα Κόμμα. Ἀλλὰ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωσε, νομίζω ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ δώσῃ. Μᾶς ὡμίλησε περὶ τοῦ χρόνου, ὁ ὁποῖος θεραπεύει τὰ δεινά, χρόνου γενεῶν. Εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ὁ ρυθμὸς τῶν παγκοσμίων ἐξελίξεων ἔχει ὑπερβῆ πᾶν ὅριον φαντασίας, εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ὁ Πάππας γίνεται προοδευτικός, κηρύσσονται εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον ἰδέαι ἀπηρχαιωμέναι καὶ ὀπισθοδρομικαί. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν Προοδευτικῶν). Εἶναι ἀδύνατον, κύριοι, καὶ προχθὲς ὁ ἐκπρόσωπος τῆς ΕΡΕ τὸ ἀνεγνώρισεν, ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ καὶ ὁ ὁποῖος ἔσχε τὸ θάρρος πρὶν κἂν λήξει ὁ συμμοριτοπόλεμος, νὰ δημοσιεύσῃ τὰ ἄρθρα του περὶ λήθης καὶ νὰ πείσῃ περὶ τῆς ὀρθότητος τῶν ἀπόψεών του τὸν Ἀρχιστράτηγον Παπάγον καὶ κατόπιν Πρωθυπουργόν. Εἶναι ἀδύνατον λέγω νὰ λεχθῇ μετὰ 15 ἔτη ὅτι δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν τοιαῦτα, δηλαδὴ νὰ περιμένωμεν τὸν χρόνον διὰ νὰ θεραπεύσῃ τὰ δεινὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ νὰ συγκρίνωμεν τὸ θέμα τῆς Ἑλλάδος μὲ τὰ φυλετικὰ ζητήματα ποὺ προκύπτουν εἰς τὴν Νότιον Ἀφρικήν, τὴν Πορτογαλίαν ἢ τὴν Ἀμερικήν. Ὅταν, κ. Πρόεδρε, εἴτε τὸ θέλομεν, εἴτε ὄχι, εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ὑπάρχῃ σημαντικὸν ποσοστόν, τὸ ὁποῖον οὕτως ἢ ἄλλως ἀκολουθεῖ πορείαν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς θεωροῦμεν ἐσφαλμένην, δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν ὡς πολιτικὴν ὅτι αὐτὸ τὸ ποσοστὸν τοῦ πληθυσμοῦ πρέπει νὰ παραμένῃ ἐκτὸς τοῦ πολιτικοῦ βίου καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς πληθυσμὸς ἀπὸ 100 κατῆλθεν εἰς 85 ἢ τὰ 80. Πρέπει διὰ τῆς πολιτικῆς τῆς οἰκονομικῆς καὶ τῆς κοινωνικῆς νὰ λάβωμεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ γεφυρώσουν τὸ ταχύτερον τὸ χάσμα αὐτό. Νὰ μὴ λέγωμεν, ὅτι θὰ καλυφθῇ μὲ τὴν πάροδον γενεῶν. Ἡ ἐλευθερία ἐξ ἄλλου τῶν ἐκλογῶν ἐξαρτᾶται καὶ ἀπὸ αὐτό, διότι αἱ ἐπιπτώσεις τῶν μέτρων διαφορισμοῦ ἔναντι τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς ἔχουν ἄμεσον καὶ πρὸς τὰ ἄλλα κόμματα ἐπίδρασιν. Αὐτὸ τὸ πάθημα ἔπαθεν εἰς τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ὅταν ἐνόμισεν, ὅτι αἱ διώξεις ἐστρέφοντο μόνον κατὰ τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς, ἐνῷ εἶχον ἄμεσον ἀντανάκλασιν εἰς τὴν Ἕνωσιν Κέντρου καὶ τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν. Ἡ στάσις μου εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἐπὶ 18 μῆνας ὑπῆρξε τόσον ἐποικοδομητική, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ φόβος νὰ παρεξηγηθῶ. Ἐσυκοφαντήθην, ἐδυσφημήσθην ἀγωνιζόμενος τὸν ἱερὸν ἀγῶνα καὶ δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ τὸν ἐγκαταλείψω. Ἀγωνίζομαι ὡς πολιτικὸς ἀνὴρ μὲ συνείδησιν εὐθύνης. Δι’ ἓν πράγματι μόνον ἐνδιαφέρομαι, εἰς τὸ νὰ ἀποκτήσῃ ἡ Ἑλλὰς τὴν πλήρη της ἑνότητα καὶ τὴν ἀληθινήν της Δημοκρατίαν καὶ δὲν θὰ τὴν ἀποκτήσῃ παρὰ μόνον ἐὰν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι θαρραλέοι δώσωμεν τὸ παράδειγμα. Δι’ αὐτὸ ζητῶ καὶ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, ὥστε νὰ ἀποδειχθῇ ποία εἶναι ἡ δύναμις ἑκάστου κόμματος εἰς τὸν τόπον αὐτὸν καὶ ἀπὸ κοινοῦ κατόπιν νὰ συνεργασθῶμεν διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰ προβλήματα αὐτά. Ταῦτα, κ. Πρόεδρε, ἤθελα νὰ εἴπω καὶ λυποῦμαι, ἐὰν ἐταλαιπώρησα τὸ Σῶμα. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ράλλης, ἔχει τὸν λόγον.

§22Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ ἤθελα, κύριοι βουλευταί, νὰ εἴπω, ὅτι διαφωνῶ βαθύτατα μὲ τὰ ὅσα πρὸ ὀλίγου εἶπεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν. Διαφωνῶ βαθύτατα, διότι δὲν πιστεύω, ὅτι εἶναι δυνατὸν εἰς ἕνα κόμμα τὸ ὁποῖον διατείνεται, ὅτι ἔχει εἰς τὸ πρόγραμμά του τὴν κατάργησιν τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς Δημοκρατίας, νὰ τοῦ δίδῃ τὸ Κράτος καὶ ἡ Δημοκρατία τὸ δικαίωμα αὐτὸν τὸν ἀγῶνα του νὰ τὸν κάμῃ ἀκόμη πλέον ἔντονον, αὐτὸν τὸν ἀγῶνα του νὰ τὸν διεξάγῃ κατὰ τρόπον εὐκολώτερον ἀπὸ ὅ,τι τὸν διεξάγει. Δὲν εἶπα ὅτι πρέπει νὰ προβαίνωμεν εἰς διώξεις, ὥστε νὰ ἐμποδίζωμεν τοὺς κομμουνιστὰς νὰ ψηφίσουν τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα. Ἀλλὰ εἶναι τοὐλάχιστον παράδοξον νὰ ἰσχυριζώμεθα, ὅτι ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία τόσα ὑπέστη ἀπὸ τὸν κομμουνισμόν, πρέπει νὰ δώσῃ τὸ κρατικὸν ραδιόφωνον, τὰς κρατικὰς ὑπηρεσίας, ὅλα τὰ μέσα τὰ ὁποῖα διαθέτει εἰς ὅλα τὰ ἄλλα ἐθνικὰ κόμματα νὰ δώσῃ καὶ εἰς τὴν ΕΔΑ, διὰ νὰ καταργήσῃ τὴν Δημοκρατίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, (χειροκροτήματα). Λυποῦμαι, κύριοι βουλευταί, διὰ τὴν σημερινὴν ἀπουσίαν τοῦ Κόμματος τῆς Ε.Κ. ἀπὸ τὴν Βουλήν. Λυποῦμαι διὰ δύο λόγους. Πρῶτον, διότι ἡ Ε. Κ. ἡ ὁποία διὰ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ της τόσας φορὰς ἔχει ἐξαγγείλει, ὅτι εἶναι ὁ ὑπέρμαχος καὶ ὁ ὑπερασπιστὴς τῆς Δημοκρατίας εἰς τὸν τόπον αὐτόν, διὰ τῆς χθεσινῆς ἀπομακρύνσεώς της ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἔργῳ διέψευσε τοὺς λόγους της, διότι τὸ κύριον χαρακτηριστικὸν τῆς Δημοκρατίας εἶναι ὁ λόγος καὶ ὁ ἀντίλογος. Καὶ ὁ λόγος καὶ ὁ ἀντίλογος κυρίως διεξάγεται εἰς τὸν χῶρον αὐτόν, εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ὅταν ἡ Ε. Κ. ἔρχεται ἐδῶ διὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ της κάμνει μίαν πολιτικὴν τοποθέτησιν καὶ ὄχι μόνον τοῦτο ἀλλὰ καὶ μίαν προμελετημένην πολιτικὴν ἐπίθεσιν, καὶ μόλις τελειώσῃ ἡ ἀγόρευσις δίκην χοροῦ ἀρχαίας τραγῳδίας ὁ Ἀρχηγὸς τῶν κορυφαίων... (χειροκροτήματα)... ἐξέρχεται ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἀποδεικνύει, ὅτι ποτὲ δὲν ἐπίστευσεν εἰς τὴν Δημοκρατίαν. Καὶ τὴν Δημοκρατίαν τὴν ἐνθυμεῖται μόνον ὅταν τὸν συμφέρῃ. Τὴν λησμονεῖ δέ, ὅταν δὲν ἔχῃ κανένα συμφέρον νὰ ἀποκομίσῃ ἐξ αὐτῆς. Ὁ δεύτερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον λυποῦμαι, διότι δὲν παρίσταται ἡ Ε. Κ., εἶναι, ὅτι ἡ χθεσινὴ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ της περιωρίσθη κατ’ ἐλάχιστον εἰς τὴν κριτικὴν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ μέγα μέρος αὐτῆς ὑπῆρξε μία προμελετημένη ἐπίθεσις κατὰ τοῦ Κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω. Ἡ ἐπίθεσις ἦτο προμελετημένη. Καὶ ἦτο φυσικόν, διότι ἐπιτίθενται αὐτοὶ ποὺ δὲν ἔχουν ἐπιχειρήματα διὰ νὰ καταρρίψουν τὰς θέσεις τοῦ ἄλλου. Καὶ ἡ Ε.Κ. σήμερον στερεῖται οἱουδήποτε ἐπιχειρήματος καὶ καταφεύγει εἰς τὸν φανατισμὸν καὶ εἰς τὴν ὀξύτητα διὰ νὰ καλύψῃ τὸ κενὸν αὐτό. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε. Κ., ἀνεφέρθη χθὲς εἰς τὰ γεγονότα τῆς Θεσσαλονίκης καὶ εἶπεν: Ὅτι τὸ θέαμα τοῦ Κράτους εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ἦτο θλιβερόν. Παραδέχομαι, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ὄργανα τινὰ τῆς Χωροφυλακῆς ὑπέπεσαν εἰς παραλείψεις. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἀποδεικνύει τὴν εὐθύνην τοῦ Κράτους ἐν τῷ συνόλῳ του. Εὐθύνη τοῦ Κράτους ἐν τῷ συνόλῳ του θὰ προέκυπτεν ἐὰν τὰς παραλείψεις αὐτὰς τῆς Χωροφυλακῆς τὸ Κράτος ἐκ τῶν ὑστέρων ἤθελε νὰ τὰς καλύψῃ, ἢ ἐκ τῶν προτέρων τὰς ἐδέχθη. Καὶ ἡ ἐκ τῶν προτέρων γνῶσις, βεβαίως, δὲν προεβλήθη ἀπὸ κανένα, πλὴν ἀπὸ τὴν ἄκραν ἀριστερὰν πρὸς τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἀντιδικήσω αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἡ ἐκ τῶν ὑστέρων κάλυψις οὐδέποτε ἔλαβε χώραν. Θὰ πρέπει νὰ ἐπαναλάβω, αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Καραμανλῆς ὅταν ἦτο Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς μίαν ἀνταλλαγὴν δηλώσεων μὲ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Ε.Κ., ὅτι τὰ γεγονότα τῆς Θεσσαλονίκης δὲν εἶναι πρωτοφανῆ. Εἶναι, βεβαίως, σπάνια, ἀλλὰ ἔχουν συμβῆ παρόμοια γεγονότα καὶ εἰς ἄλλας χώρας ἐξ ἴσου πολιτισμένας πρὸς ἡμᾶς. Ἅμα ὡς ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε γνῶσιν τῶν γεγονότων, ἀπέστειλεν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην τὸν τότε Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης κ. Παπακωνσταντίνου καὶ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Χωροφυλακῆς διὰ νὰ κάμῃ μίαν πρόχειρον διοικητικὴν ἐξέτασιν. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς Χωροφυλακῆς ἐπανελθὼν τὴν δευτέραν ἡμέραν μετὰ τὰ γεγονότα μᾶς εἶπε προφορικῶς καὶ ὑπέβαλε καὶ γραπτῶς ἔκθεσιν ἐκ τῆς ὁποίας διεπιστοῦντο αἱ εὐθῦναι εἰς παραλείψεις ὡρισμένων ὀργάνων τῆς Χωροφυλακῆς ὀφειλομένας εἰς κακὴν ἐκτίμησιν τῆς καταστάσεως. Μόλις ὁ Ὑφυπουργὸς Ἐσωτερικῶν κ. Δαβάκης, καὶ ἐγὼ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐλάβαμεν γνῶσιν τῶν παραλείψεων αὐτῶν ἐκ τοῦ διοικητικοῦ πορίσματος τοῦ κ. Βαρδουλάκη καὶ ἐπειδὴ εἰς τὸν τύπον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀνεγράφετο, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἢ ἡ Χωροφυλακὴ ἢ ἄλλη κρατικὴ ὑπηρεσία προσπαθοῦν νὰ συσκοτίσουν τὴν διεξαγομένην διοικητικὴν ἀνάκρισιν, ἀπεφάσισεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποστείλῃ ἐπὶ τόπου τὸν ὑποφαινόμενον, καὶ κατ’ αἴτησιν τοῦ κ. συναδέλφου Ὑφυπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνώτατον δικαστικὸν διὰ νὰ ἐπεκταθῇ ἐπὶ τῆς διοικητικῆς ἐξετάσεως Βαρδουλάκη, ἡ ὁποία φυσικὸν ἦτο νὰ ἔχῃ ἐλλείψεις ἀφοῦ συνετάγη ἐντὸς 24 ὡρῶν. Μετέβημεν ἀμφότεροι εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ ὁ κ. Γεωργίου καὶ ἐγώ. Καὶ βεβαίως διεπίστωσα καὶ ἐγὼ χωρὶς νὰ τὸ ἀναφέρω εἰς τὸν τύπον τὰ ὅσα διεπίστωσεν ὁ κ. Γεωργίου. Τὰ ἀνέφερα ὅμως εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἰς αὐτὸν ἐδικαιούμην νὰ τὰ εἴπω καὶ εἰς τοὺς συναδέλφους μου ἐν τῇ Κυβερνήσει. Δὲν ἐδικαιούμην νὰ τὰ φέρω εἰς τὴν δημοσιότητα πρὶν ἢ ὑποβληθῇ τὸ πόρισμα Γεωργίου. Ἐλησμόνησα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι μόλις ὡς ἀνετέθη ἡ διοικητικὴ ἐξέτασις εἰς τὸν κ. Γεωργίου, ὁ κ. Παπανδρέου συνεπὴς πρὸς τὰς ἐπαγγελίας του, ὅτι οἱ δικαστικοὶ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ ἄρχουσα τάξις εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ὅτι ἐμπνέουν ἐμπιστοσύνην καὶ εἰς αὐτὸν τὸν ἴδιον καὶ εἰς τὸ Κόμμα του, ἤρχισε καὶ ὁ ἴδιος καὶ διὰ τῶν μελῶν τοῦ Κόμματός του, νὰ διαμαρτύρεται, διότι ἀνεθέσαμεν εἰς ἀνώτατον δικαστικὸν τὴν διοικητικὴν ἐξέτασιν. Τὸ πόρισμα Γεωργίου ὑπεβλήθη τὴν μεσημβρίαν τοῦ Σαββάτου, 8 Ἰουνίου. Τὸ ἀνεγνώσαμεν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ ὁ κ. Ὑφυπουργὸς Ἐσωτερικῶν καὶ ἐγὼ καὶ ἀπεφασίσαμεν ἀφοῦ μελετηθῇ τοῦτο εἰς ὅλας του τὰς λεπτομερείας νὰ δοθῇ εἰς τὴν δημοσιότητα τὴν Δευτέραν μὲ δηλώσεις τοῦ ἁρμοδίου Ὑφυπουργοῦ καὶ νὰ γίνῃ γνωστόν, ὅτι οἱ εἰς τὸ πόρισμα ἀναφερόμενοι ὡς ὑπαίτιοι ὡρισμένων παραλείψεων, θὰ ἐκαλοῦντο εἰς ἀπολογίαν διὰ νὰ ἐπιβληθοῦν αἱ πειθαρχικαὶ κυρώσεις. Τὴν Δευτέραν εἶχεν ἤδη δημιουργηθῆ ἡ κυβερνητικὴ κρίσις. Καὶ ἐγὼ προσωπικῶς διαφωνῶν πρὸς ἄλλους συναδέλφους ἐπέμενα, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ δώσωμεν ἡμεῖς τὸ πόρισμα εἰς τὴν δημοσιότητα ἀφοῦ μία μεγάλη μερὶς τοῦ πολιτικοῦ κόσμου διετείνετο, ὅτι κακῶς ἔχει ἀνατεθῆ ἡ διοικητικὴ ἐξέτασις εἰς τὸν κ. Γεωργίου καὶ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναμείνωμεν εἴτε τὸν τερματισμὸν τῆς πολιτικῆς ἐκκρεμότητος διὰ τῆς παραμονῆς τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ, εἴτε διὰ τοῦ σχηματισμοῦ ἑτέρας Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἀνελάμβανε τὴν εὐθύνην νὰ φέρῃ ἢ νὰ μὴ φέρῃ εἰς τὴν δημοσιότητα τὸ πόρισμα καὶ νὰ ἐπιβάλῃ τὰς κυρώσεις τὰς ὁποίας ἐνόμιζεν, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιβάλῃ. Ἀλλὰ ὁ κ. Παπανδρέου ἐπαναλαμβάνων εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὸ λάθος τοῦ παρελθόντος, χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὁμιλῶν ἐπὶ τῶν γεγονότων τῆς Θεσσαλονίκης εἶπεν, ὅτι ὁ στρατηγὸς τῆς Χωροφυλακῆς Μήτσου παρίστατο εἰς τὸν χῶρον τῆς συγκεντρώσεως καὶ εἶναι προφανές, ὅτι παρίστατο διὰ νὰ ἴδῃ ἐκτελούμενον τὸ ὑπ’ αὐτοῦ ὀργανωθὲν ἔγκλημα. Κύριοι βουλευταί, ἐκπλήσσομαι, ὅτι ἀρχηγὸς ἑνὸς μεγάλου Κόμματος, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος ἔλαβε καὶ δίπλωμα νομικῆς, δὲν γνωρίζει, ὅτι ὅταν διεξάγεται ἀνάκρισις καὶ ἐφ’ ὅσον ἀπὸ τὴν ἀνάκρισιν δὲν ἔχει ἔλθει εἰς τὸ φῶς τῆς δημοσιότητος τοιοῦτον στοιχεῖον, δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ χαρακτηρίσῃ ἔνοχον ἢ ἀθῷον, ἀδιάφορον, οἱονδήποτε ἐναντίον τοῦ ὁποίου ἤδη διεξάγεται δικαστικὴ ἐξέτασις. Πῶς συμβιβάζεται αὐτὸ ποὺ εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου χθὲς διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ὀργανωθέντος ἐγκλήματος μὲ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μᾶς εἶπε περὶ τῆς πίστεώς του εἰς τοὺς δικαστὰς καὶ περὶ τῆς ἐπιθυμίας του ὅταν ἔλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν νὰ πολλαπλασιάσῃ τοὺς μισθούς των. Εἶπον καὶ πρίν, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον διέπραξε χθὲς ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ. ἔναντι τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας δὲν συνέβη τὸ πρῶτον. Χθὲς εἶχε τὴν πρόνοιαν εἰς τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεώς του περὶ τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν νὰ ὁμιλήσῃ περὶ σκιῶν. Καὶ γνωρίζετε, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὰς δικαστικὰς ἀποφάσεις δὲν τὰς κρίνουν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, ἀλλὰ κρίνονται ὅπως ὁ νόμος ὁρίζει. Ὁ κύριος ὅμως Παπανδρέου, κατὰ τὴν τελευταίαν 2ετίαν τοὐλάχιστον πλειστάκις ἐπέκρινε δικαστικὰς ἀποφάσεις. Πῶς ἔχει λοιπὸν τὴν τόλμην νὰ ἐμφανίζεται ἐδῶ καὶ νὰ λέγῃ, ὅτι τὸ μόνον Κόμμα ποὺ ἐνδιαφέρεται διὰ νὰ διατηρηθῇ ἀνεξάρτητος ἡ δικαστικὴ ἐξουσία εἶναι ἡ Ε.Κ. ὅταν ὁ ἀρχηγός της αὐτὴν τὴν ἀνεξαρτησίαν πρῶτος τὴν κατέλυσεν; Ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν τῆς 29.10.61 εἶχεν εἰσέλθει ἡ Ε. Κ. εἰς ἓν ἀδιέξοδον, διότι εὑρίσκεται πρὸ τοῦ διλήμματος εἴτε νὰ συνεχίσῃ τὸν ἀνένδοτον ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος βεβαίως οὐδὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα, ἀφοῦ ἡ πλειοψηφία δὲν ἦτο διατεθειμένη νὰ ὑποκύψῃ εἰς πολιτικοὺς ἐκβιασμούς, εἴτε νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸν ἀνένδοτον αὐτὸν ἀγῶνα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον βεβαίως διὰ τὸν τόπον θὰ ἦτο λίαν ὠφέλιμον, ἀλλὰ δὲν ἠδύνατο νὰ τὸ κάμῃ ὁ ἀρχηγός της, ἀφοῦ ἐγκατάλειψις τοῦ ἀνενδότου αὐτοῦ ἀγῶνος θὰ ἐσήμαινε προσωπικὴν μείωσιν αὐτοῦ τοῦ ἰδίου. Ἀπὸ τὸ πολιτικὸν ἀδιέξοδον ἦλθεν νὰ τὴν ἐξαγάγῃ τὸ τυχαῖον γεγονὸς τῆς διαφωνίας τοῦ Βασιλέως–Κυβερνήσεως Καραμανλῆ καὶ τοῦ συνετείᾳ τῆς παραιτήσεως ταύτης σχηματισμοῦ Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως μὲ ἐντολὴν νὰ διεξαγάγῃ τὸ ταχύτερον ἐκλογάς. Καὶ ἐνῷ ἡ Ε. Κ. ἐν ἀντιθέσει μὲ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν δὲν εἶχε θεωρητικὴν ἄποψιν ἐναντίον τοῦ σχηματισμοῦ τοιαύτης Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐνῷ εἰς τὸν τύπον ἀνεγράφετο τὴν πρώτην ἡμέραν μετὰ τὴν ἀνάθεσιν τῆς ἐντολῆς εἰς τὸν σημερινὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὸ πρόσωπόν του δὲν ἐδημιούργει δυσπιστίαν τινά, μετὰ τὸν σχηματισμόν της εἰσέρχεται καὶ πάλιν ἀδικαιολογήτως μάλιστα εἰς τὸ ἀδιέξοδον ἀπὸ τὸν ὁποῖον πρὸ ἑβδομάδος, ἐξῆλθε. Διότι ἀδικαιολογήτως εἰσέρχεται εἰς τὸ ἀδιέξοδον, ὅταν λέγῃ, ὅτι θὰ ἐπαναλάβῃ τὸν ἀνένδοτον ἀγῶνα, ὅταν ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ θὰ ἔπρεπε νὰ παρέχῃ εἰς τὴν Ε. Κ. ὅλα τὰ ἐχέγγυα ἀδιαβλήτου διεξαγωγῆς ἐκλογῶν. Διότι κρίνεται ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὸ πρόσωπον τοῦ Προέδρου της. Καὶ πρὸς τὸ πρόσωπον αὐτὸ δὲν ἐξεφράσθη δυσπιστία τις ἐξ ἀρχῆς. Σήμερον ἐκφράζεται. Ἀλλὰ σήμερον εἶναι ἐπιγενομένη. Καὶ εἶναι δυσπιστία, τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖται ἁπλῶς καὶ μόνον διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὰ πράγματα. Κρίνεται ἀκόμη ἀπὸ τοὺς Ὑπουργούς, οἱ ὁποῖοι κατέχουν τὰ ἐπίκαιρα σημεῖα, τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ παρακολουθηθῇ ἡ ὁμαλότης τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν. Ἠγέρθη ἀντίρρησις ὡς πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς τέως τρεῖς Γενικοὺς Γραμματεῖς. Ἀλλὰ ἡ ἄμεσος ἱκανοποίησις τοῦ αἰτήματος τῆς Ε.Κ., ὅπως οἱ Ὑπουργοὶ αὐτοὶ ὡς συνδεόμενοι μὲ τὴν Ε.Ρ.Ε. μὴ ἀποτελοῦν μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ἔπρεπεν ὄχι νὰ τῆς ἐγείρουν δυσπιστίαν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ ὅτι κἄθε λογικὸν αἴτημά της θὰ ἐγένετο δεκτόν. Ἀνεξαρτήτως τοῦ γεγονότος, ὅτι οὔτε ὁ Ὑπουργὸς Ἐμπορίου μὲ τὰς ἐμπορικὰς συμβάσεις, οὔτε ὁ Ὑπουργὸς Γεωργίας μὲ τὴν καταπολέμησιν τοῦ περονοσπόρου εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδράσουν ἐπὶ τοῦ τοιούτου ἢ τοιούτου ἀποτελέσματος τῶν ἐκλογῶν. Τὰ καίρια Ὑπουργεῖα εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον καὶ Ὑφυπουργεῖον Ἐσωτερικῶν, τὸ Ὑπουργεῖον καὶ Ὑφυπουργεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ ἔν τινι μέτρῳ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης. Ὡς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης ἱκανοποιήθη πλήρως τὸ αἴτημα τῆς Ε.Κ. ἀφοῦ μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τοῦ κ. Παγουλάτου ὡρκίσθη Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης ὁ Ἀντεισαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου κ. Σακελλαρίου, τὸν ὁποῖον ἡ ἰδία εἶχεν ὑποδείξει. Ὡς πρὸς τὸ Ὑφυπουργεῖον Ἐσωτερικῶν τοῦτ’ αὐτὸ ἰσχύει, διότι ἡ Ε.Κ. εἶχεν ὑποδείξει μεταξὺ ἄλλων τὸν Στρατηγὸν κ. Δασκαλόπουλον. Ὁ Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐπολιτεύθη πρὸ 10ετίας μὲ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ ὁ Ὑφυπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἶναι στρατιωτικὸς ἀμερόληπτος, γνωστῆς ἀκεραιότητος εἰς τοὺς πάντας καὶ δὲν νομίζω, ὅτι δι’ αὐτὸν γεννᾶται θέμα. Ὡς πρὸς τὸν Ὑπουργὸν Ἐσωτερικῶν, τὸν ὁποῖον ἄφησα τελευταῖον καὶ λόγῳ εἰδικότητος καὶ λόγῳ προσωπικοῦ παραπόνου, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἀνώτατος δικαστικός, ὅταν δὲ ἐζήτησα ἕνα Σύμβουλον Ἐπικρατείας ἱκανὸν διὰ νὰ συντάξῃ τὸν νόμον περὶ ἀναθεωρήσεως ἐκλογικῶν καταλόγων, μόνον ἐξ ἀκοῆς ἐγνώριζον τὸν κ. Παναγιωτόπουλον, μοῦ ὑπεδείχθη ἀπὸ πολλοὺς ὡς ἀνήρ, ὁ ὁποῖος δύναται τὴν δύσκολον αὐτὴν ἐργασίαν νὰ τὴν φέρῃ εἰς πέρας. Τοῦ τὴν ἀνέθεσα καὶ τὴν ἔφερεν ὄντως εἰς αἴσιον πέρας. Διὰ τὸν κ. Παναγιωτόπουλον ἠκούσθησαν ψίθυροι, διότι ἐχρησιμοποιήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν, ὅτι δῆθεν συνδέεται μαζί μου. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη γνωριμία καὶ συνεργασία μου μὲ τὸν κ. Παναγιωτόπουλον. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ προσωπικὸν παράπονον διὰ νὰ ἴδητε πόσον αἱ αἰτιάσεις τῆς Ε.Κ. εἶναι ἀβάσιμοι. Ὁ κ. Παναγιωτόπουλος παρέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον τὸ Σάββατον καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς Κυριακῆς εἶδον μετ’ ἐκπλήξεως, ὅτι ἐξεδίωξεν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τὸ προσωπικὸν τοῦ ἰδιαιτέρου μου γραφείου. Δὲν εἶδον διάψευσιν. Τὸ προσωπικὸν τοῦ ἰδιαιτέρου μου γραφείου ἀπεχώρησε μαζὶ μὲ τὸν ὑποφαινόμενον τὴν Τρίτην τὸ ἑσπέρας. Καὶ δὲν ἐπιτρέπω εἰς οὐδένα, ὅσον ὑψηλὰ καὶ ἂς ἵσταται, νὰ ἐκδιώκῃ τοὺς ὑπαλλήλους μου......

§23Χ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ. Βεβαιώνω ἀπολύτως αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε. Ὅταν μετέβην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὸ Σάββατον τὴν μεσημβρίαν δὲν εὑρῆκα οὐδένα εἰς τὸ ἰδιαίτερον γραφεῖον. Καὶ ἐπὶ πλέον ἀνεῦρον καὶ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Γενικοῦ Γραμματέως. Καὶ ὄντως τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον εἶπον, ὅταν ἔφθασα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διότι δὲν ἤξευρα ἐὰν ὑπῆρχον, ἠρώτησα ἐὰν ὑπῆρχον ὑπάλληλοι τοῦ ἰδιαιτέρου γραφείου. Δὲν ὑπῆρχεν ὅμως κανείς.

§24Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ διαφωνία τῆς Ε.Κ. ὡς πρὸς τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν δὲν ὀφείλεται οὔτε εἰς θέμα ἀρχῆς οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὀφείλεται εἰς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα τὴν ἀπαρτίζουν, πρέπει νὰ ἀνευρεθῇ ὁ λόγος αὐτῆς τῆς διαφωνίας ἀλλοῦ. Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ κάμῃ τις δύο ὑποθέσεις. Ἡ πρώτη ὑπόθεσις εἶναι, ὅτι ἡ Ε.Κ. φοβεῖται τὰς ἐκλογάς. Καὶ ἐπειδὴ ἔφθασεν ἡ ὥρα νὰ γίνουν ἐκλογαὶ καὶ ἐπειδὴ βλέπει, ὅτι κανεὶς ἄλλος τρόπος δὲν ὑπάρχει νὰ ἐμποδίσῃ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν τὸ ταχύτερον, ἐπεκαλέσθη τὴν αἰτίασιν τῆς δυσπιστίας πρὸς τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη ὑπόθεσις, τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ κανείς. Καὶ ἂν εἰς αὐτὸ ὀφείλεται ἡ στάσις της εἶναι δικαίωμά της βεβαίως νὰ φοβῆται τὰς ἐκλογὰς καὶ νὰ μὴ τὰς θέλῃ καὶ νὰ κάμῃ, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ νὰ τὰς καθυστερήσῃ. Ἀλλὰ εἶναι καὶ δικαίωμα ἡμῶν νὰ ψηφισθῇ τὸ ταχύτερον ὁ ἐκλογικὸς νόμος, νὰ ἐκκαθαρισθῇ τὸ ταχύτερον ἡ κατάστασις αὐτὴ καὶ νὰ καταφύγωμεν τὸ ταχύτερον εἰς ἐκλογάς. Αὐτὸ εἶναι δικαίωμα τῆς πλειοψηφίας καὶ πιστεύομεν, ὅτι τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἴμεθα ἱκανοὶ καὶ ἰσχυροὶ διὰ νὰ τὸ ἐπιβάλωμεν. (Χειροκροτήματα). Ἡ ἄλλη ὑπόθεσις εἶναι, ὅτι ἡ Ε.Κ. πιστεύει, ὅτι διὰ τῆς ἀδιαλλαξίας εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς πτοήσῃ καὶ νὰ ἐπιτύχῃ ὑποχωρήσεις εἰς ἀξιώσεις της παραλόγους. Ἐὰν τοῦτο πιστεύῃ καὶ ἂν τοῦτο νομίζῃ, ὅτι δηλαδή, διὰ τῆς ἀπειλῆς τῆς ἀποχῆς θὰ μᾶς πτοήσῃ, πλανᾶται πλάνην οἰκτράν. Ἡ ἀποχὴ βεβαίως ὅταν τὸ κρατοῦν ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι τὸ πλειοψηφικόν, εἶναι μία πρᾶξις πολιτική, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ πάρα πολλὰς ἐπιπτώσεις, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Θεοτόκη. Ὅταν ὅμως τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν εἶναι πλειοψηφικὸν ἀλλὰ ἀναλογικὸν οἱασδήποτε μορφῆς, τότε ἡ ἀποχὴ διὰ τὰ ἐθνικὰ τοὐλάχιστον Κόμματα εἶναι ἐντελῶς ἄνευ σημασίας. Εἶναι πιθανὸν ἐπὶ ἐκλογικοῦ συστήματος ἀναλογικοῦ τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα νὰ κατορθώσῃ νὰ συγκρατήσῃ καὶ νὰ πείσῃ νὰ ἀπόσχῃ ὁ σκληρὸς πυρὴν τῶν ὀπαδῶν του. Εἶναι ἐντελῶς ἀπίθανον τὰ ἐθνικὰ Κόμματα νὰ δυνηθοῦν νὰ κατευθύνουν τοὺς ψηφοφόρους των πρὸς ἀποχήν, διότι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ πειθαρχήσουν οὔτε τὰ δευτερεύοντα οὔτε τὰ τριτεύοντα στελέχη των. Δὲν πιστεύω, ὅτι ἐὰν ὑπάρξῃ σύστημα ἀναλογικὸν οἱονδήποτε εἴτε ἐνισχυμένης εἴτε ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ὅτι ἡ Ε. Κ. εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ἀπειλὴν ἀποχῆς καὶ ὅτι πραγματοποιοῦσα τυχὸν τὴν ἀπειλὴν αὐτὴν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συγκρατήσῃ πέραν τοῦ ⅒ τῶν σημερινῶν στελεχῶν της. Οἱ βουλευταὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι κραυγάζουν καὶ χειροκροτοῦν τὸν Ἀρχηγὸν εἰς τὴν Βουλὴν ὅταν ἐπιστῇ τὸ φάσμα τῆς ἀποχῆς, θὰ εἶναι οἱ πρῶτοι, οἱ ὁποῖοι θὰ θέσουν ὑποψηφιότητα. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, ὅταν ἤμην 4 ἐτῶν ἐξετελέσθη ὁ ἀδελφὸς τῆς μητρός μου ὁ Νικόλαος Θεοτόκης. Μαθητὴς τοῦ Δημοτικοῦ καὶ τοῦ Γυμνασίου παρηκολούθησα τὸν φανατισμὸν καὶ τὴν ὀξύτητα τῆς ἐποχῆς ἀπὸ τοῦ 1925 μέχρι τοῦ 1935. Καὶ ἐπειδὴ ὅλα αὐτὰ τὰ γεγονότα ἂν καὶ παρῆλθον τόσα χρόνια μένουν ἀνεξιτήλως χαραγμένα εἰς τὴν μνήμην μου, προσπαθῶ ὅταν καλοῦμαι νὰ σκεφθῶ ὡς ζῷον πολιτικὸν νὰ ἀποβάλω πάντα φανατισμὸν καὶ νὰ ἐπενεργῶ κατευναστικῶς ὅπου δύναμαι. Ἀλλὰ ἡ διαλλακτικότης καὶ ἡ ὑποχώρησις ἔχει καὶ τὰ ὅριά της. Ἐγὼ προσωπικῶς εἶμαι διατεθειμένος νὰ δεχθῶ οἱονδήποτε συμβιβασμόν, διὰ νὰ εἰσέλθῃ ὁ τόπος εἰς μίαν ὁμαλότητα καὶ νὰ γλυτώσῃ ἀπὸ αὐτὸ τὸ φάσμα τοῦ ἀνενδότου τὸ ὁποῖον βεβαίως κατὰ πρῶτον λόγον βλάπτει τὴν Ε. Κ. ἀλλὰ ἀντανακλαστικῶς βλάπτει καὶ τὸν τόπον. Δὲν εἶμαι ὅμως διατεθειμένος νὰ προβῶ εἰς οἱανδήποτε παραχώρησιν, ἡ ὁποία θὰ ἀπετέλει κίνδυνον διὰ τὴν ὕπαρξιν τῆς παρατάξεως εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω. (Χειροκροτήματα). Διότι πιστεύω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρξουν τοὐλάχιστον δύο μεγάλα ἐθνικὰ Κόμματα. Καὶ ἀφοῦ αὐτὸ πιστεύω, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιθυμῶ τὸ ἰσχυρότερον, τὸ μεγαλύτερον ὑπάρχον ἐθνικὸν Κόμμα νὰ ὑποστῇ ρῆγμα μεγάλον ἢ μικρὸν ὑποκύπτον εἰς ἀπειλάς, πολιτικοὺς ἐκβιασμούς, ἀπαιτήσεις παραλόγους, αἱ ὁποῖαι ἐκτοξεύονται κατὰ τὴν τελευταίαν διετίαν ἀπὸ τὴν Ε. Κ. Καὶ εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι τὰς ἀντιλήψεις μου αὐτὰς συμμερίζεται ὅλη ἡ παράταξις εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω. Ἰδοὺ διατὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ ὁ ἐπαπειλούμενος νέος ἐκβιασμός. Ἰδοὺ διατὶ ὁ ἀνένδοτος, ὁ δεύτερος ἐπαναλαμβανόμενος ἀνένδοτος ἀγὼν τῆς Ε.Κ. θὰ ἔχῃ τραγικὸν ἀποτέλεσμα δι’ αὐτὴν τὴν ἰδίαν. (Χειροκροτήματα).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐξαντληθέντος τοῦ καταλόγου τῶν ἐγγεγραμμένων νὰ ὁμιλήσουν, κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Πρὶν ἢ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν, ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς ἀκολούθους δηλώσεις καὶ τηλεγραφήματα: «Κύριον Πρόεδρον Βουλῆς Ἀθήνας Κύριε Πρόεδρε, Μὴ δυνάμενος νὰ παραστῶ κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐκφράσεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν δηλῶ, ὅτι ψηφίζω ὑπὲρ αὐτῆς.

Μετὰ τιμῆς

ΛΑΜΠΡΟΣ ΕΥΤΑΞΙΑΣ

βουλευτὴς Φθιώτιδος 2) «Πρὸς Τὸν ἀξιότιμον κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς Ἐνταῦθα Κύριε Πρόεδρε, Ἀδυνατῶν νὰ παραστῶ λόγῳ ἀνυπερβλήτου προσωπικοῦ κωλύματος εἰς τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, δηλῶ ἐφ’ ὅσον ἤθελε λάβει χώραν ψηφοφορία, ὅτι παρέχω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν Πιπινέλη. Ὁ δηλῶν βουλευτὴς τῆς Ε.Ρ.Ε.

Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ».

3) «Κύριον Πρόεδρον Βουλῆς Ἐνταῦθα Μὴ δυνάμενος λόγῳ ἀπροόπτου ἀσθενείας νὰ παραστῶ εἰς τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, δηλῶ, ὅτι συνεπὴς πρὸς τὴν γραμμὴν τοῦ Κόμματός μου παρέχω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς αὐτήν.

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΦΡΑΓΚΟΣ

βουλευτὴς Ἀττικῆς». 4) «Πρόεδρον Βουλῆς Ἀθήνας Μὴ δυνάμενος παρευρεθῶ ἀποψινὴν συνεδρίασιν, παρακαλῶ ἀνακοινώσητε Σῶμα, ὅτι ψηφίζω συμφώνως μὲ ἀπόφασιν Κόμματος.

ΛΥΣΙΜΑΧΟΣ ΣΑΡΑΦΙΑΝΟΣ

βουλευτὴς Χαλκιδικῆς». 5) «Κύριον Κων)νον Ροδόπουλον Πρόεδρον Βουλῆς Ἀθήνας Μὴ δυνάμενος ἀσθενῶν παραστῶ αὐτοπροσώπως δηλῶ, ὅτι ψηφίζω ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως.

ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΠΕΤΡΟΥ

βουλευτὴς Ἰωαννίνων» «Κύριον Κων)νον Ροδόπουλον Πρόεδρον Βουλῆς Ἑλλήνων Ἀθήνας Μὴ δυνάμενος παραστῶ συνεδρίασιν Βουλῆς λόγῳ ἐγχειρήσεως, πειθαρχῶν Κόμμα, δίδω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς Κυβέρνησιν Πιπινέλη.

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Γ. ΑΗΔΟΝΑΣ

βουλευτὴς Θεσ)νίκης». 7) «VOULI ELLINON ATHENS SINTASOME APOLITOS GRAMMIN KOMMA-TOS PROODEFTIKON. NIKOLAOS ALAVANOS VOULEFTIS KTKLADON». 8) «Κύριον Πρόεδρον Βουλῆς Ἑλλήνων Ἀθήνας Ἔχων ἀνειλημμένην ὑποχρέωσιν εὑρίσκομαι σήμερον Ρόδον δηλῶ, ὅτι καταψηφίζω Κυβέρνησιν, διότι: 1) Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις δὲν προβλέπεται ὑπὸ Συντάγματος καὶ

2) Κυβέρνησις κ. Πιπινέλη ἀπαράδεκτον ὑποκατάστατον

Ε.Ρ.Ε.

ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ

βουλευτὴς Ἀθηνῶν». 9) «Πρόεδρον Βουλῆς Ἑλλήνων Ἀθήνας Μὴ δυνάμενος παραστῶ κατὰ ψηφοφορίαν ἐπὶ προτάσεως ἐμπιστοσύνης λόγῳ τραυματισμοῦ μου κατὰ αἱματηρὰ γεγονότα 22ας Μαΐου δηλῶ, ὅτι καταψηφίζω τὴν Κυβέρνησιν.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΡΟΥΧΑΣ

βουλευτὴς Καβάλας». Τὸ ἐρώτημα τίθεται ὡς ἑξῆς: Οἱ ψηφίζοντες ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως θὰ λέγουσι «Ναί», περιλαμβάνεται δὲ εἰς αὐτὸ καὶ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ὅπως συνέλθῃ τὴν 17ην Ἰουλίου καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. Οἱ ψηφίζοντες κατὰ τῆς Κυβερνήσεως θὰ λέγουσιν Ὄχι. Καλοῦνται ἐπὶ τοῦ καταλόγου οἱ κ.κ. Ι. Κεφαλογιάννης καὶ Ν. Στειρόπουλος. (Προσελθόντων τῶν ψηφολεκτῶν ἄρχεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως τῶν κ.κ. βουλευτῶν ἀπαντώντων ὡς ἀκολούθως εἰς τὸ τεθὲν ἐρώτημα:).

(Περαιωθείσης τῆς ψηφοφορίας καὶ γενομένης διαλογῆς προέκυψε τὸ κάτωθι ἀποτέλεσμα:)

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 186 εἶπον ΝΑΙ 172, εἶπον ΟΧΙ 14. Συνεπῶς τὸ Σῶμα ἐξέφρασε τὴν ἐμπιστοσύνην του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν συναίνεσίν του, ὅπως διακόψωμεν μέχρι τῆς 17ης Ἰουλίου. Παρακαλῶ ὅπως μὲ ἐξουσιοδοτήσητε διὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως.

§27ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπομένως τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως θὰ ἐπικυρωθοῦν ὑπ’ εὐθύνη τοῦ Προεδρείου. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§29ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 17ην Ἰουλίου ἐ.ἔ. ἡμέραν Τετάρτην καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. (Ὥρα 10.10′ μ.μ.)