1963.02.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 50ὴ

Πέμπτη 14 Φεβρουαρίου 1963

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 7.20′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Βαρβιτσιώτης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Ι. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

ΕΙΣΕΡΧΟΜΕΘΑ ΕΙΣ ΤΗΝ

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων, ἔχει τὸν λόγον.

§4Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἡμεῖς πότε θὰ ὁμιλήσωμεν, κ. Πρόεδρε;

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴδατε νὰ παραβιάζεται ὁ Κανονισμός, κ. συνάδελφε; Ὅ,τι γίνεται μέχρι τῆς στιγμῆς, γίνεται βάσει τοῦ Κανονισμοῦ. Χθὲς τὸ βράδυ, ἢ μᾶλλον σήμερον τὴν πρωΐαν, τὸ Προεδρεῖον αἰτήσει ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν πρότασιν δυσπιστίας, ἔλυσε τὴν συνεδρίασιν τὴν 2.30′ ὥραν ἄλλως θὰ παρετείνετο καὶ μέχρι πρωΐας. Ἐὰν εἶσθε ἐδῶ θὰ ἠδύνασθε νὰ ὁμιλήσετε. Ἀπόψε εἴμεθα καὶ πάλιν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Σώματος.

§6Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, γίνεται μία ἐναλλαγὴ εἰς τὴν σειρὰν τῶν ὁμιλητῶν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰ Κόμματα. Πάντως, ὅσοι θέλουν νὰ ὁμιλήσουν, διὰ νὰ ὁμιλήσουν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὄχι διὰ νὰ προβληθοῦν, δύνανται νὰ ὁμιλήσουν μέχρι τῆς πρωΐας. Ὁρίστε, κ. Ὑπουργέ, ἔχετε τὸν λόγον.

§8Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ (Ὑπ. Παιδείας). Κύριοι βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἀναπτύσσων τὰς ἀπόψεις του ἐπὶ τῆς προτάσεως δυσπιστίας τὴν ὁποίαν κατέθεσεν ἡ ΕΔΑ, ἀνέλυσε τὸ πρόβλημα τῆς Κυβερνήσεως ἐν σχέσει πρὸς τὴν πολιτικὴν σταθερότητα. Εἶμαι εὐτυχής, διότι ἠμπορεῖ νὰ διαπιστώσω ὅτι ἡ παρέμβασίς του αὐτή, ἡ ὁμιλία αὐτὴ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν, ἔδωσεν εἰς τὴν Βουλὴν μίαν εἰκόνα συζητήσεων πράγματι ὑψηλοῦ ἐπιπέδου. Εἶναι ὑπηρεσία πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, τὴν ὁποίαν προσέφερε διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν. Νομίζω, ὅτι συμπληρώνω τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν, ἐὰν εἴπω καὶ ἐγὼ ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τοῦ ἐπιμάχου αὐτοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ὁ φίλος Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἐξήτασεν ἀπὸ τὴν μίαν του μόνον πλευράν. Τὸ θέμα τῆς κυβερνητικῆς καὶ τῆς πολιτικῆς σταθερότητος, ἢ γενικώτερον, εἰς τὰ Δημοκρατικὰ καθεστῶτα, τὸ θέμα τῆς σταθερότητος τῆς Δημοκρατίας, ὡς συγχρόνου πολιτεύματος, εἶναι ἕνα θέμα ποὺ ἔχει γίνει ἀντικείμενον μακρῶν καὶ ἐξονυχιστικῶν συζητήσεων εἰς τὴν διεθνῆ πολιτικὴν σκέψιν τὸν τελευταῖον καιρόν. Ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἔχω καὶ ἐγὼ γράψει πολλὰ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Πράγματι δὲν εἶναι μόνον ἡ κυβερνητικὴ σταθερότης ἐκείνη τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐπιδιώκωμεν εἰς τὴν Δημοκρατίαν. Ἀλλὰ αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι ἡ κυβερνητικὴ σταθερότης δὲν εἶναι ἕνα ὅπλον μεγάλον εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς γενικωτέρας σταθερότητος τῶν θεσμῶν. Καὶ πρέπει νὰ ἀναζητήσωμεν ποία εἶναι ἡ σταθερότης ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἐπιζητοῦμεν καὶ νὰ συνδέσωμεν τὴν σταθερότητα αὐτὴν μὲ τὰ βασικὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα χαρακτηρίζουν τὴν ἔννοιαν τῆς σταθερότητος, ὄχι ὡς στατικόν, ὅπως μᾶς ἐκατηγόρησε, φαινόμενον, ἀλλὰ ὡς δυναμικῆς ἐκδηλώσεως τῆς δημοκρατικῆς ζωῆς. Συνδέεται ὅμως ἡ ἀναζήτησις αὐτὴ μὲ τὴν ἔρευναν ἑνὸς ἄλλου γεγονότος, εἰς ἣν περίπτωσιν ἡ κυβερνητικὴ σταθερότης δὲν συνδέεται, ὅπως ἰσχυρίζεται ὅτι συμβαίνει παρ’ ἡμῖν, μὲ τὴν πολιτικὴν σταθερότητα, πρέπει νὰ ἀναζητήσωμεν πρῶτον ποία εἶναι ἡ ἔννοια τῆς πολιτικῆς σταθερότητος. Δεύτερον, ποία εἶναι ἡ εὐθύνη διὰ τὴν σύμπτωσιν τῶν δύο αὐτῶν περιστατικῶν; Ἡ σταθερότης, ὅπως θεωρεῖται εἰς τὴν διεθνῆ σκέψιν σήμερον, ἑνὸς πολιτεύματος, συναρτᾶται μὲ δύο γεγονότα, μὲ τὴν νομιμότητα τῆς Κυβερνήσεως καὶ μὲ τὴν ἀποδοτικότητα τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἡ νομιμότης τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Δημοκρατίαν, δὲν εἶναι ἕνα τυπικὸν φαινόμενον, διότι τυπικῶς πᾶσα Κυβέρνησις, ἡ ὁποία πηγάζει ἀπὸ τὸν λαὸν εἶναι νόμιμος. Συνοδεύεται ἡ νομιμότης, ἐν σχέσει μὲ τὴν σταθερότητα, ἀπὸ τὴν ἀναγνώρισιν ἀπὸ ὅλους τοὺς παράγοντας τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ δημοκρατικοῦ παιγνιδίου, δηλαδὴ ἀπὸ τὴν ἀναγνώρισιν ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, τῆς νομιμότητος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁσάκις πράγματι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἀναγνωρίζῃ τὴν Κυβέρνησιν ὡς νόμιμον, τότε ἡ πολιτικὴ σταθερότης τοῦ καθεστῶτος δὲν εἶναι ὡλοκληρωμένη. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ κανεὶς ὅτι διότι δὲν ἀναγνωρίζει ἡ Ἀντιπολίτευσις, διότι ἡ εὐθύνη τοῦ κλονισμοῦ τῆς σταθερότητος ὀφείλεται εἰς τὸ κέφι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ σταθερότης αὕτη πρέπει νὰ ὁδηγήσῃ εἰς μεταβολήν. Ὄχι, πρέπει νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἀναζήτησιν εὐθυνῶν. Καὶ ἀκριβῶς αὐτὴν τὴν εὐθύνην ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀπὸ τὸ τμῆμα τοὐλάχιστον ἐκεῖνο τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ὁποῖον μὲ τὴν μαχητικὴν καὶ ἔξαλλον προσπάθειαν τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος κλονίζει αὐτὴν τὴν σταθερότητα τοῦ θεσμοῦ. Τὸ δεύτερον στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον συνδέεται μὲ τὴν σταθερότητα τῆς δημοκρατίας εἶναι ἡ ἀποδοτικότης μιᾶς Κυβερνήσεως. Νομίζομεν ὅτι καὶ εἰς τὸ δεύτερον σημεῖον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις κάθε ἄλλο παρὰ εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀντικείμενον εὐρείας κριτικῆς, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῆς ἐμφανίσεώς της, εἰς τὴν ἀνατροπὴν τοῦ θεσμοῦ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως θεσμὸς εἶναι ἡ Κυβέρνησις, κάθε φορὰ ποὺ κυβερνᾷ οἱαδήποτε Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἐξελέγη ἀπὸ τὸν λαόν. Ὡς πρὸς τὸ θέμα τῆς ἀποδοτικότητος ἡ συζήτησις πρόκειται. Καὶ αὐτῆς τῆς ἀποδοτικότητος νομίζω τὴν ἔλλειψιν δὲν τὴν ἀπέδειξεν ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ τῆς προτάσεως μομφῆς. Καὶ περὶ αὐτῆς τῆς ἀποδοτικότητος ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἔπεισεν, οὔτε εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958, οὔτε εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1961 τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ τελικὸς κριτὴς αὐτοῦ τοῦ τελευταίου στοιχείου τῆς σταθερότητος, ἡ Κυβέρνησις αἰσθάνεται ὅτι εἶναι νόμιμος, καὶ αἰσθάνεται ὅτι εἶναι νόμιμος, διότι ἐκ τῶν ἐκλογῶν ἐπανειλημμένως προῆλθε, καὶ διότι καὶ μέσα της ἔχει τὴν πίστιν, ὅτι ἐξυπηρετεῖ τὸ συμφέρον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐὰν ἄλλος τις ἀμφισβητῇ τὴν νομιμότητα, ἐὰν λέγῃ ὅτι εἶναι προϊὸν βίας καὶ νοθείας ἡ σημερινὴ Βουλή, τοῦτο δὲν κλονίζει τὴν ἔννοιαν τῆς σταθερότητος τοῦ καθεστῶτος, τὴν ἔννοιαν τῆς πολιτικῆς σταθερότητος. Ἀλλὰ ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τῶν Προοδευτικῶν ἔδωσεν ἕνα ἄλλο περιεχόμενον εἰς τὸ θέμα τῆς πολιτικῆς σταθερότητος. Ἔχει τοῦτο δύο βάσεις. Εἶπεν, ὅτι ἡ πολιτικὴ σταθερότης σημαίνει ἐναλλαγή. Ἀλλὰ πάρα κάτω ἐπροχώρησεν εἰς ἕνα στοιχεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ πιστεύω, ὅτι πολιτικὴ σταθερότης δὲν σημαίνει μόνον ἐναλλαγή, ἀλλὰ σημαίνει καὶ ἀλλαγή. Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἤθελα νὰ συζητήσωμεν. Ἡ ἀλλαγὴ δὲν εἶναι ἔννοια, ἡ ὁποία ὑπάρχει μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ ἀλλαγὴ εἶναι ἔννοια, ἡ ὁποία κινεῖ τὸν λαόν, ἡ ὁποία κλονίζει τὸ μέγα μειονέκτημα τῆς σημερινῆς κοινωνικῆς ζωῆς, τὴν ἀπάθειαν τῶν μαζῶν. Ἀλλὰ ἡ ἀλλαγὴ εἶναι ἕνα γενικὸν αἴτημα. Ἡ ἀλλαγὴ δὲν εἶναι ἀλλαγὴ τῆς Κυβερνήσεως ἢ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἀλλαγὴ εἶναι ἡ ἀλλαγὴ τῆς ἡγεσίας τοῦ λαοῦ ἐν τῷ συνόλῳ της. Καὶ ἐρωτῶ: Ποῦ εἶναι διὰ νὰ διεκδικήσετε τὴν ἀλλαγὴν ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας ὁ Πρόεδρος κυβερνᾷ ἐπὶ 7½ χρόνια; Ποῦ εἶναι ἡ ἀλλαγὴ ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς ὑμᾶς, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ προηγηθῆτε εἰς τὴν ἀλλαγὴν αὐτήν, εἰς ὑμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἄλλοι μὲν ἀπὸ 14ετίας κυνηγᾶτε τὴν ἐξουσίαν χωρὶς νὰ κατορθώνετε νὰ τὴν πλησιάσετε, ἄλλοι ἀπὸ 20ετίας καὶ ἄλλοι ἀπὸ 30ετίας; Δὲν ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι διὰ νὰ ἦσθε συνεπεῖς πρὸς ὑμᾶς αὐτοὺς πρέπει νὰ ἀρχίσετε τὴν ἀλλαγὴν ἀπὸ σᾶς; Δὲν ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι προϋπόθεσις οἱασδήποτε ἀλλαγῆς εἰς τὴν πτέρυγα αὐτήν, ἀντικειμενικῶς, θεωρητικῶς, ἐπιστημονικῶς, εἶναι ἡ ἰδική σας ἀλλαγή; Εἶναι ἡ δημιουργία ἑνὸς προγράμματος τῶν νέων καιρῶν, προγράμματος τῶν νέων καιρῶν, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς παρὰ τὰς δυσκολίας ποὺ ἔχομεν μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἡ Κυβέρνησις πάντοτε δημιουργεῖ δυσκολίας εἰς τὰς ριζικὰς πρωτοβουλίας, ἡ Κυβέρνησις πάντοτε ἔχει ἐμπλοκὰς καὶ συμφύσεις, αἱ ὁποῖαι τὴν ἐμποδίζουν νὰ πετάξῃ εἰς τὴν σφαῖραν τῶν φανταστικῶν, ὅπως ἐσεῖς θέλετε, πραγματοποιήσεων; Ἐνῷ ἐσᾶς δὲν σᾶς ἐμποδίζει τίποτε. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ πρόγραμμα τῶν νέων καιρῶν ποὺ ἐμφανίζετε ἐσεῖς; Ἀπὸ τὴν πλευρὰν μὲν ἐκείνην ὑπάρχει ἕνας σταλινισμὸς ἀκόμα. Διότι σταλινισμὸν ἐξεδήλωσεν ὁ ἀγαπητὸς καὶ παλαιὸς φίλος κ. Κιτσίκης, ὅταν λέγῃ ὅτι ὡς ἄνθρωπος, ὡς ἐπιστήμων, ὡς σχολιαστὴς τοῦ Μὰρξ δὲν ὑπάρχει. Ὑπάρχει μόνον τὸ Κόμμα του. Αὐτὸ δὲν εἶναι τῆς ἐποχῆς τῆς σημερινῆς, δὲν εἶναι τῶν νέων καιρῶν οὔτε τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως. Ποῦ εἶναι τὸ νέον πρόγραμμα τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ Ἕνωσις Κέντρου; Εἶναι νέον πρόγραμμα αἱ διάφοροι δημαγωγικαὶ ἐκδηλώσεις; Εἶναι νέον πρόγραμμα αὐτὴ ἡ τακτικὴ τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος, ἡ ὁποία εἶναι σαφής, ὅτι εἰς τίποτε δὲν ἀποβλέπει ἀλλὰ μόνον εἰς τὸν μερισμὸν τῆς ἐξουσίας; Εἶναι, φίλτατε Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, τὸ νέον πρόγραμμα τὸ ἰδικόν σας τὸ πρόγραμμα τῶν νέων καιρῶν; Δὲν τὸ πιστεύω... Θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἐὰν σεῖς ἦτο δυνατὸν νὰ ἦσθε ὁ φορεὺς τοῦ νέου αὐτοῦ προγράμματος. Καὶ τὸ νέον αὐτὸ πρόγραμμα νὰ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποδεχθῇ, ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμή, ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι καθυστερήσατε εἰς τὴν πορείαν σας, φοβοῦμαι ὅτι τὰ χρόνια ποὺ ἐπέρασαν πίσω σας σᾶς κρατοῦν δεσμώτην τοῦ παρελθόντος. Καὶ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ζητῶ ἀπὸ σᾶς ὡς Ἕλλην, ὄχι ὡς κυβερνητικὸς καὶ Ὑπουργός, ζητῶ ἀπὸ σᾶς, ἀπὸ ὅλους σας τὴν προσπάθειαν τῆς ἀλλαγῆς, ἡ ὁποία, βέβαια, ἔχει μίαν προϋπόθεσιν προσωπικῆς θυσίας. Ἀλλ’ ἀκριβῶς, διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἀλλαγή, χρειάζεται φαντασία. Καὶ φαντασία λέγει ὁ Τυργκό, εἶναι νὰ προβλέπῃς τὸ παρόν. Αὐτὴ ἡ φαντασία ἐλλείπει. Δὲν ἀντικαθίσταται οὔτε ἀπὸ τὴν ἀλλαγὴν τοῦ τίτλου τοῦ κόμματος, δὲν ἀντικαθίσταται οὔτε ἀπὸ προγράμματα, τὰ ὁποῖα εἰς τίποτε ἄλλο δὲν ἀποβλέπουν παρὰ εἰς τὴν ἄγραν τῶν ψήφων τῶν δυσηρεστημένων. Δὲν ἀντικαθίσταται οὔτε ἀπὸ τὴν δημαγωγίαν. Εἴπατε, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, χθὲς ὅτι δὲν δημαγωγεῖτε καὶ τὸ ἀναγνωρίζομεν. Διότι καὶ ἀντιδημοτικὰς ἐκδηλώσεις ἐκάματε καὶ ποικίλας ἄλλας ἐκδηλώσεις — καὶ εἶναι πρὸς τιμήν σας. Σεῖς δημαγωγίαν δὲν ἐκάματε. Οἱ ἀγαπητοὶ ὅμως φίλοι, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν οἱ δορυφόροι σας, εἰς τὰς χθεσινὰς καὶ προχθεσινὰς ὁμιλίας των, ὅταν ὡμίλουν περὶ τοῦ διωγμοῦ, τὸν ὁποῖον ὑφίσταται τάχα τὸ Πανεπιστήμιον, τί ἔκαμον ἄλλο; Καὶ τί ἔκαμεν ἄλλο ὁ ἰδιαιτέρως ἀγαπητὸς φίλος κ. Βοβολίνης — ὁ πρῶτος εἶναι εἰς τὴν ὀνομασίαν ὁ φίλτατός μου κ. Ἀλαβᾶνος —τί ἔκαμεν ὁ κ. Βοβολίνης ὅταν ἔλεγε περὶ τοῦ Πανεπιστημίου, ὅτι τὰ κληροδοτήματα πρόκειται νὰ τὰ πάρῃ τὸ Κράτος, ὅτι τὰ κληροδοτήματα δὲν δικαιοῦται νὰ τὰ στερήσῃ κανεὶς ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον; Τί ἔκαμεν, ὅταν ὑπάρχῃ, καὶ τὸ γνωρίζει, ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ Πανεπιστημιουπόλεως, τὸ ὁποῖον συνετάγη ὑπὸ τοῦ ἰδίου τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τὸ ἴδιον τὸ Πανεπιστήμιον τὴν ἐζήτησε, διάταξις διὰ τῆς ὁποίας δὲν γίνεται διαγωνισμὸς διὰ τὴν ἐκτέλεσιν καὶ ὄχι ἡ Κυβέρνησις. Τί ἄλλο εἶναι παρὰ δημαγωγία, φίλτατε κ. Βοβολίνη, τὸ νὰ κατηγορῆται ἡ Κυβέρνησις ὅτι δὲν αὐξάνει τοὺς μισθοὺς τῶν ἐφημερίων, ὅταν εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους ὅτι οἱ μισθοὶ τῶν ἐφημερίων εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου πληρώνονται ἀπὸ τοὺς πιστούς. Εἴμεθα δὲ τὸ μόνον Κράτος, τὸ ὁποῖον δικαίως μὲν ἀλλ’ ὄχι καὶ νὰ γίνῃ ἀντικείμενον κατακρίσεων, προσφέρει 100 καὶ ζητοῦνται τίποτε περισσότερον ἀπὸ 114 ἑκατομ. διὰ τὴν αὔξησιν τῶν μισθῶν. Καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει δώσει τὴν βεβαίωσιν, ὅτι θὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ πρᾶγμα ἐν τῷ πλαισίῳ μιᾶς ἐξυγιάνσεως τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ἐκκλησίας, τὴν ὁποίαν ἐξυγίανσιν ποῖος δὲν ἐπιθυμεῖ καὶ ποῖος δὲν ἐπιδιώκει; Ἀλλὰ αὐτὰ ὅλα τὰ εἶπον διότι ἐσκίρτησα ἀπὸ χαρὰν διὰ τὸ ὑψηλὸν ἐπίπεδον εἰς τὸ ὁποῖον ἀνεβίβασε τὴν συζήτησιν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν καὶ ἤθελα νὰ ἀρχίσω μὲ μίαν συζήτησιν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀνάγκη κἂν νὰ συνεχισθῇ ἐδῶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ βασικοῦ Ἑλληνικοῦ προβλήματος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τὸ συζητήσωμεν ἤρεμα, ἀντικειμενικὰ καὶ χωρὶς προκαταλήψεις, ἔχοντες δὲ πάντοτε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ἐλευθερία τῆς γνώμης δὲν εἶναι ἐκεῖνο ποὺ νομίζουν συνήθως οἱ πολλοί, ὅτι εἶναι, δηλαδή, ἡ ἐλευθερία τῆς γνώμης τῆς ἰδικῆς του καὶ ἡ ἄρνησις τῆς γνώμης τοῦ ἄλλου. Ἐλευθερία τῆς γνώμης εἶναι ἡ ὑποστήριξις ὅλων τῶν γνωμῶν, ὄχι καὶ ἡ ἰδεολογία, κἄτι πλέον τῆς ἰδεολογίας. Ἡ ἀναζήτησις τῶν βαθυτέρων αἰτίων καὶ τῆς ἀκμῆς καὶ τῆς παρακμῆς καὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος καὶ τοῦ παρελθόντος καὶ τῆς προσπαθείας τῆς δημιουργίας ἑνὸς καλυτέρου αὔριον. Ἀλλὰ αὐτὸ ἀκριβῶς μὲ φέρνει εἰς τὸ θέμα, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὁποίου ἔχω κληθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὸ θέμα τῆς Παιδείας. Κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀντιμετωπίζωνται ὅλα τὰ ἐθνικὰ ζητήματα, κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἐπεχείρησα δι’ ὀλίγον νὰ ἀντιμετωπίσω καὶ τὸ πρόβλημα τῆς σταθερότητος, πρέπει νὰ ἀντιμετωπισθῇ καὶ τὸ πρόβλημα τῆς Παιδείας. Ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, πρὸ ἑνὸς περίπου ἔτους, τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1962, ἐζήτησα ἀπὸ τὴν Βουλὴν εἰς τὸ θέμα τῆς Παιδείας νὰ μὴ γίνεται ἀντιδικία, νὰ γίνεται ἀπὸ ὅλους προσπάθεια ὑποδείξεως λύσεων, προσπάθεια ἀναζητήσεως διεξόδων, διότι τὸ θέμα τῆς Παιδείας εἶναι ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ δὲν λύονται διὰ νυκτός, εἶναι ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ αἱ σπουδαιότεραι ἀντιμετωπίσεις του δὲν ἐκδηλοῦνται εἰς τὰς πρωϊνὰς ἐφημερίδας τὴν ἑπομένην τῆς ἡμέρας ποὺ ἐλήφθησαν, διότι τὸ πρόβλημα τῆς Παιδείας εἶναι, πρὸ παντὸς ἄλλου, πρόβλημα ἠθικῆς διαπαιδαγωγήσεως τῆς ἡγέτιδος τάξεως. Πρέπει ἡ ἡγέτις τάξις νὰ πιστεύσῃ εἰς τὴν Παιδείαν. Ἀντ’ αὐτοῦ ὅμως φοβοῦμαι, ὅτι καὶ πιστεύοντες, ποὺ εἶναι ὀλίγοι καὶ μὴ πιστεύοντες ποὺ εἶναι πολλοί, τὴν μετέβαλον εἰς μῦθον καὶ τὸν μῦθον εἰς ἐπιχείρημα κομματικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ναί, ἡ Παιδεία εἶναι ζήτημα καὶ χρημάτων, ἀλλὰ καὶ μεθόδου, ἀλλὰ πρὸ παντὸς πίστεως. Δὲν εἶναι ζήτημα κατηγορίας τῆς Κυβερνήσεως ἢ κλασαυχενισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἔκαμε τοῦτο ἢ ἐκεῖνο. Οὐδεμία Κυβέρνησις δὲν δικαιοῦται νὰ καυχηθῇ ὅτι ἀντιμετώπισε πλήρως τὸ πρόβλημα τῆς Παιδείας, διότι διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς Παιδείας εἶναι τόσον εὐρεῖαι αἱ ἀνάγκαι, εἶναι τόσον μεγάλαι, ὥστε οὐδεμία Κυβέρνησις δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ τὸ ἀντιμετωπίσῃ πλήρως, ὄχι δὲ μόνον εἰς τὴν χώραν μας, ἀλλ’ εἰς ὅλας τὰς χώρας. Ὁ Πρόεδρος Κέννεντυ εἶπεν εἰς τὸ Κογκρέσσον, ὅτι ὑπάρχουν 8.000.000 ἀναλφάβητοι εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ὁ Πρόεδρος Κέννεντυ ἐζήτησε περισσοτέρας πιστώσεις διὰ τὴν Παιδείαν, τὰς ὁποίας τοῦ ἠρνήθη τὸ παντοδύναμον Κογκρέσσον, ὅπως τοῦ ἠρνήθη πέρυσι τὴν δειλὴν— λέγω δειλήν, διότι δὲν ἐτόλμησε νὰ τὴν διατυπώσῃ πλήρως— αἴτησίν του περὶ περιορισμοῦ τῆς φορολογίας καὶ ὅπως φοβοῦμαι ὅτι θὰ πράξῃ καὶ ἐφέτος τὸ Κογκρέσσον εἰς τὴν νέαν προσπάθειαν τοῦ Προέδρου Κέννεντυ διὰ τὴν μείωσιν τῆς φορολογίας, διότι ἡ μείωσις ἐκεῖ ἐξετάζεται ἀπὸ ἄλλας ἀπόψεις, διότι ἐκεῖ μελετᾶται ἡ ἔκθεσις τοῦ Ο.Ι.Σ.Ν.Τ.Ι. Καταργεῖ τὸν θρῦλον τοῦ πληθωρισμοῦ, ὅπως ὀρθῶς ἀπό τινων ἀπόψεων εἶπεν ὁ κ. Μαρκεζίνης. Ἐν τούτοις, ἡ φοβία τοῦ ἐλλείμματος— καὶ εἶναι πελώριον τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν— εἶναι πάρα–πολὺ πιθανόν, δὲν κάμνω προφητείαν, εἶναι πολὺ πιθανὸν ὅτι θὰ ὁδηγήσῃ εἰς ναυάγιον τῶν προσπαθειῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ὡς πρὸς τὴν μείωσιν τῆς φορολογίας. Εἶναι, λοιπόν, ἡ Παιδεία πρόβλημα εἰς ὅλα τὰ Κράτη, εἶναι πρόβλημα, τὸ ὁποῖον ἐμπλέκεται μὲ τὸ πρόβλημα τοῦ μέλλοντος, τῆς ἀντιμετωπίσεως τῆς ἐξελίξεως τοῦ μέλλοντος κάθε χώρας. Δὲν πρέπει νὰ ἐξετάζεται ὡς ἁπλοῦς μῦθος, ὅπως δὲν πρέπει νὰ ἐξετάζωνται ὡς ἁπλοῖ μῦθοι καὶ διάφοροι ἄλλαι ζωτικαὶ ἀνάγκαι τῆς ἑλληνικῆς ζωῆς. Ἡ Κοινὴ Ἀγορά, φοβοῦμαι ὅτι ἔγινε καὶ αὐτὴ ἕνας μῦθος. Ὅλοι λέγομεν ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν τοῦτο καὶ ἐκεῖνο, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν Κοινὴν Ἀγορὰν καὶ ἐννοοῦμεν μέσα μας ὅ,τι πρέπει νὰ κάμῃ ὁ διπλανός μας. Πρέπει ὅλοι νὰ κάμωμεν, ὅπως καὶ εἰς τὴν Παιδείαν πρέπει νὰ καταβάλλωμεν κοινὴν προσπάθειαν. Διότι δὲν εἶναι θέμα αὐξήσεως τῶν πιστώσεων μόνον. Βεβαίως αἱ πιστώσεις χρειάζονται, ἀλλὰ εἶναι θέμα ἱεραρχήσεως τῶν ἀξιῶν. Ἐὰν σήμερον εἶχον πιστώσεις ὄχι 15%, ἀλλὰ 20%, διότι πιστεύω ὅτι καὶ τὰ 15% εἶναι ἕνας μῦθος, ἐγὼ θέλω νὰ κάμω πραγματικότητα τὸν μῦθον αὐτόν, ἀλλὰ διὰ νὰ τὸν κάμω πραγματικότητα δὲν φθάνουν οὔτε ὠφελοῦν αἱ διαδηλώσεις, αἱ ἐκμεταλλεύσεις, αἱ συζητήσεις καὶ ἡ περὶ τοῦ ἀνθρώπου, ὡς πρώτου παράγοντος τῆς Παιδείας, διακήρυξις, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Ναί, εἶναι ἕνας παράγων τῆς Παιδείας ὁ ἄνθρωπος, ἀλλὰ ὁ ἄνθρωπος ὡς σύνολον, ὄχι μόνον ὁ εἰδικὸς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ κοινὸν καὶ μέγα χρέος νὰ εἶναι λειτουργὸς τῆς Παιδείας. Καὶ ἔτσι φθάνομεν κάθε φορὰν εἰς ἐντοπισμὸν τοῦ θέματος τῆς Παιδείας. Πότε εἶναι οἱ μισθοὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν, πότε εἶναι τὰ ἐποπτικὰ ὄργανα, ποὺ εἴπατε σεῖς, κύριε Ἀλαβάνο, διότι εἰς αὐτὸ εἶσθε καθυστερημένος, ἀπὸ τότε ποὺ ἔχετε τὰ στοιχεῖα σας, μέχρι σήμερον, ὑπάρχει πολὺ μεγάλη διαφορά, πότε ἡ ἀπεργία τῶν ἐκπαιδευτικῶν. Ὄχι, κύριοι, ἡ Παιδεία εἶναι κἄτι πέραν τούτων, κἄτι, ποὺ πρέπει νὰ τὸ πιστεύσωμεν καὶ σᾶς βεβαιώνω ὅτι εἰς τὴν ἱεράρχησιν αὐτὴν ἂν ἦτο δυνατὸν σήμερον νὰ ἔχω τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις, ἡ πρώτη πρᾶξις, ποὺ θὰ ἔκαμνον, θὰ ἦτο ἡ ἵδρυσις τρίτου Πανεπιστημίου, θὰ ἦτο ἡ προπαρασκευὴ τοῦ τετάρτου Πανεπιστημίου, τὸ ὁποῖον χρειάζεται, θὰ ἦτο ἡ βαθεῖα ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις, διότι τὸ σημερινὸν ἐκπαιδευτικόν μας σύστημα, τὸ σύστημα τῶν κύκλων καὶ τῶν ἐτῶν εἶναι σύστημα, ποὺ φοβοῦμαι ὅτι εἶναι παρωχημένον. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη τοῦ κόσμου κάθε χρόνον ἀλλάζουν καὶ τὰ προγράμματα καὶ τὰ συστήματα καὶ τὰ χρόνια. Εἰς τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν, ἡ ὁποία δικαίως καυχᾶται διὰ τὴν τρομακτικὴν προσπάθειαν, ποὺ κάμνει διὰ τὴν Παιδείαν, προπέρυσι μετεβλήθη ριζικῶς τὸ σύστημα τὸ ἐκπαιδευτικὸν καὶ εἰσήχθη μέσα εἰς τὸ σύστημα αὐτὸ ἡ ἐργασία τῶν μαθητῶν εἰς τὰ ἐργοστάσια καὶ περιωρίσθησαν τὰ ἔτη τῆς σπουδῆς τοῦ δημοτικοῦ σχολείου τὰ ὁποῖα ἔγιναν 5 ἀπὸ 6 ἔτη, οἱ δὲ ἄλλοι κύκλοι ἔγιναν 3 καὶ 3 χρόνια καὶ ὑπάρχει ἡ διάθεσις νὰ γίνουν 4 χρόνια ὁ δεύτερος κύκλος τῆς μέσης Παιδείας. Ἡμεῖς, ἀπὸ τότε, ποὺ ἐγκατελείψαμε τὸ Ἑλληνικὸν Σχολεῖον, τὸ ὁποῖον ἦτο πραγματικῶς τὸ σχολεῖον, ποὺ ἐξυπηρέτει, διότι ἔκαμνε τὴν πυραμίδωσιν τῆς Παιδείας, δὲν ἐπανήλθομεν ποτὲ εἰς αὐτό. Τὸ ταμποῦ τοῦ ἑξαταξίου γυμνασίου μᾶς διατηρεῖ δεσμώτας. Προσεπαθήσαμεν νὰ διορθώσωμεν τὰ μειονεκτήματά του διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ 1959, μεταρρυθμίσεως, τὴν ὁποίαν ὕστερα ἀπὸ χρόνια καὶ χρόνια πολλὰ πρώτην ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ. Καὶ μὲ τὴν προσπάθειαν τῆς μεταρρυθμίσεως αὐτῆς ἐπετύχαμεν μίαν ἀρχὴν πρὸς τὴν ἐξειδίκευσιν, νὰ ἀνοίξωμεν μίαν πόρταν πρὸς τὴν ἐξειδίκευσιν. Δὲν κατωρθώσαμεν ὅμως νὰ σπάσωμεν τὸ πλέγμα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν περὶ τῆς ἑνότητος τῶν δύο κύκλων τῆς μέσης Παιδείας. Ἀλλὰ τὶ ἄλλο ἔχει ἡ ἡγέτις τάξις, ὡς καθῆκον, καὶ ἡμεῖς οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, ὡς καθῆκον, παρὰ νὰ σπάσωμεν, νὰ διαλύσωμεν τὰ πλέγματα, τῆς κοινωνικῆς ζωῆς τὰ πλέγματα, ὅπως ὀρθότατα εἶπεν προχθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν καὶ τῆς ἀνωτερότητος καὶ τῆς κατωτερότητος, τὰ ὁποῖα εἰς τὸ βάθος εἶναι ἀπόδειξις κατωτερότητος. Πῶς θὰ τὰ σπάσωμεν ὅλα αὐτά, ἐὰν δὲν ἀποδυθῶμεν εἰς μίαν διαφώτισιν καὶ μίαν προσπάθειαν συνενώσεως ὅλων τῶν δυνάμεων τοῦ Ἔθνους, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἀποτέλεσμα εἰς τὴν λαϊκὴν ψυχήν. Ἀποτέλεσμα αὐτῆς τῆς ἀνωμαλίας εἶναι ἡ τελευταία περιπέτεια εἰς τὴν ὁποίαν ἀπεδύθησαν οἱ φίλτατοί μου ἐκπαιδευτικοί. Ὁ συνδικαλισμὸς εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, ὅπως καὶ εἰς τὴν δημοσιοϋπαλληλίαν ἀτελῶς, διότι ὁ συνδικαλισμὸς τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων εἶναι μία ὑπόθεσις καὶ θεμιτὴ καὶ ὠφέλιμος, ἀλλὰ εἶναι μία ὑπόθεσις, ὅπως εἶπον πέρυσι εἰς τὴν συνέλευσιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν, ἡ ὁποία ἔχει δύο βάσεις, ἀφ’ ἑνὸς κατατείνει εἰς τὴν προστασίαν τῶν ὑλικῶν συμφερόντων τῶν ὑπαλλήλων, ἀφ’ ἑτέρου ὅμως τοὺς καθιστᾷ ὄργανα τοῦ Κράτους, ὄχι ὡς ἄτομα, ἀλλὰ ὡς ὀργανώσεις, τοὺς καθιστᾷ ἱκανοὺς νὰ ἀσκήσουν καὶ πειθαρχικὴν ἐξουσίαν τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος δὲν πρέπει νὰ ἀσκήσῃ εὐθέως, πειθαρχικὴν ἐξουσίαν ποιοτικῆς ἐπιλογῆς, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος δὲν πρέπει νὰ ἀσκήσῃ εὐθέως ἀκριβῶς διὰ νὰ δώσῃ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους του τὴν αὐτοπεποίθησιν ὅτι αὐτοὶ εἶναι ἱκανοὶ νὰ κυβερνήσουν τὸ Σῶμα τους, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ τοὺς παρέχῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ κάμουν χρησίμους ὑποδείξεις ἐπὶ τῆς ὕλης διὰ τὴν ὁποίαν ὑπηρετοῦν. Ἔχω τὸ παράπονον, ὅτι παρὰ τὰς προσπαθείας μου, καὶ παρὰ τὴν ἀπέραντον στοργὴν τὴν ὁποίαν γνωρίζουν ὅλοι οἱ ἐκπαιδευτικοί, ὅτι ἔχω ἀπέναντί των, δὲν ἠκούσθην πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν, δὲν ἦλθον ποτὲ νὰ κάμουν καμμίαν ὑπόδειξιν πλὴν μιᾶς ἀναφερομένης εἰς τὰς εἰσιτηρίους ἐξετάσεις, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ συνεδέετο μὲ ὡρισμένα ὄχι ὑλικὰ ἀλλὰ ἠθικὰ συμφέροντα τῆς τάξεώς των, δὲν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ διαφωτισθῶ ἀπὸ τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς περὶ τοῦ δέοντος γενέσθαι ὡς πρὸς αὐτὰ τὰ μεγάλα προβλήματα τῆς μέσης καὶ τῆς στοιχειώδους Παιδείας, διότι μεγάλα εἶναι τὰ προβλήματα τῆς μέσης καὶ τῆς στοιχειώδους Παιδείας. Εἰς τὴν στοιχειώδη Παιδείαν πηγαίνομεν εἰς τὰ τυφλά. Τί διδάσκεται καὶ τί πρέπει νὰ διδάσκεται; Πρέπει νὰ διδάσκωνται φύρδην μίγδην διάφοραι γνώσεις ἢ πρέπει νὰ διδάσκωνται κύκλοι ἢ κατηγορίες μαθημάτων; Δύο κατηγορίας, ἢ ὁμάδας μαθημάτων, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ μία, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι ἡ βασική, εἶναι ἡ γλωσσική, εἶναι ἡ ὁμὰς ἐκείνη ποὺ περιλαμβάνει τὴν γλῶσσαν καὶ τὰ μαθηματικά, διότι καὶ τὰ μαθηματικὰ γλῶσσα εἶναι, μέσον ἐπικοινωνίας εἶναι καὶ κατόπιν ἡ ἄλλη ὁμὰς τῶν γνώσεων ἡ ὁποία ὅσον καὶ ἐὰν ὑστερήσῃ δὲν ἔχει σημασίαν ἢ πρέπει νὰ γίνεται ἡ διδασκαλία ὅπως γίνεται σήμερον, δηλαδὴ χωρὶς ἀρχὴν καὶ χωρὶς τέλος; Ἐξεπόνησαν καὶ συνετέλεσα καὶ ἐγὼ εἰς τὴν συγγραφὴν αὐτοῦ τοῦ βιβλίου, ἑνὸς βιβλίου τοῦ διδασκάλου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκτυπωθῇ καὶ θὰ προσπαθήσῃ νὰ δώσῃ μερικὰς συμβουλάς, διανεμόμενον δωρεάν, πρὸς τοὺς διδασκάλους. Εἰς τὴν μέσην Παιδείαν, ἐπίσης εἶναι μέγα τὸ πρόβλημα. Καὶ δι’ ὅλα αὐτὰ τὰ προβλήματα καὶ ἐπὶ τῶν προγραμμάτων τῆς στοιχειώδους Παιδείας καὶ τῆς μέσης κατὰ τὸ 1959 πάρα πολλὰ ἐπετελέσθησαν καὶ σήμερον κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος πάρα πολλὰ ἐπιτελοῦνται, παρὰ ταῦτα πιστεύω, ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν προγραμμάτων τίποτε δὲν εἶναι τελικόν. Βέβαια δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀκολουθήσῃ κανεὶς τὴν νέαν ἀρχὴν τῆς ἀενάου κριτικῆς, διότι τότε δὲν κάμνομεν τίποτε. Ἀλλὰ τί θὰ κάμωμεν; Θὰ κάμωμεν ἕνα πρόγραμμα καὶ δὲν θὰ τὸ μεταβάλλωμεν; Τὰ μεταβάλλουν κἄθε χρόνον οἱ Γάλλοι τὰ προγράμματά τους. Δὲν σημαίνει ὅτι τὸ πρόγραμμα εἶναι ἕνα καὶ πρέπει νὰ ζήσῃ πάντοτε. Αὐτὰ τὰ προβλήματα ἤθελον νὰ τὰ ἐξετάσῃ τὸ Συμβούλιον τῆς Παιδείας, τὸ ὁποῖον εἶχον καλέσει διὰ τὴν 27 Φεβρουαρίου, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ ἀναταραχὴ τῆς ἀπεργίας τῶν ἐκπαιδευτικῶν δὲν ἐπέτρεψε νὰ συνέλθῃ τὸ συμβούλιον αὐτὸ εἰς τὴν ἡμερομηνίαν αὐτήν. Ἐλπίζω, ὅτι θὰ κατορθωθῇ νὰ συνέλθῃ τὸ ταχύτερον δυνατόν. Ὁ συνδικαλισμός, ὁ ὁποῖος ἐμπῆκε εἰς τὴν δημοσιοϋπαλληλίαν, ὡδήγησεν εἰς τὴν δημιουργίαν μιᾶς ἀτμοσφαίρας, ἡ ὁποία μετέβαλε τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους εἰς ἀντιδίκους τοῦ Κράτους. Ἡ ἔννοια ὅμως τῆς ἀπεργίας ἔχει ὑποστῆ διὰ τοὺς παρακολουθοῦντας τὴν ἐξέλιξιν τῶν πραγμάτων εἰς τὸ κοινὸν δίκαιον, μίαν δραματικὴν ἐξέλιξιν. Δὲν εἶναι πλέον ἡ ἀπεργία τὸ ὄργανον, τὸ ἱερὸν μέσον τοῦ ἐξαναγκασμοῦ τοῦ κεφαλαίου εἰς τὸ νὰ παράσχῃ μεγαλύτερον μέρος ἀπὸ τὸ ἰδικόν του μερίδιον τοῦ εἰσοδήματος ὑπὲρ τοῦ ἐργαζομένου. Αὐτὸ συμβαίνει ὅταν ὁ ἐλεύθερος συναγωνισμὸς ἐμποδίζῃ τὴν ὕψωσιν τῶν τιμῶν. Εἰς τὰς συγχρόνους κοινωνίας, αὐτὸς ὁ ἐκβιασμὸς δὲν εἶναι εὔκολος, διότι ὁ συναγωνισμὸς δὲν ὑπάρχει. Τὰ ὀλιγοπώλια καὶ τὰ μονοπώλια εἶναι ἡ σημερινὴ κατάστασις εἰς ὅλας τὰς χώρας. Καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἀπεργία ἀντὶ νὰ ὁδηγῇ εἰς ρῆξιν κεφαλαίου καὶ ἐργασίας, τὸ συνηθέστερον εἶναι νὰ ὁδηγῇ εἰς συνεννόησιν τοῦ κεφαλαίου μὲ τὴν ἐργασίαν εἰς βάρος τοῦ καταναλωτοῦ, δηλαδὴ νὰ ὁδηγῇ εἰς τὴν ὕψωσιν τῶν τιμῶν. Αὐτὸ εἶναι τὸ μέγα πρόβλημα, τὸ ὁποῖον κρύβεται κάτω ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἀγαπητοῦ μου συναδέλφου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐργασίας. Πῶς αὐτὸ τὸ πρόβλημα θὰ τὸ ἀντιμετωπίσῃ ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ τρίτου ἀνθρώπου, τοῦ καταναλωτοῦ, ἀφοῦ ἔπαυσε νὰ ὑπάρχῃ ἡ διαμάχη μεταξὺ κεφαλαίου καὶ ἐργασίας; Ὑπάρχει ἡ μεγάλη μᾶζα τοῦ τρίτου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐναλλασσόμενος, διότι εἰς μίαν ρῆξιν εἶναι καταναλωτὴς καὶ εἰς ἄλλην εἶναι κεφαλαιοῦχος ἢ ἐργάτης. Πῶς θὰ ἀντιμετωπισθῇ αὐτό; Ἀλλὰ αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον τῆς ἀπεργίας δὲν ὑπάρχει, οὔτε ὑπὸ τὴν μίαν, οὔτε ὑπὸ τὴν ἄλλην μορφὴν εἰς τὴν σχέσιν τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου. Ἰδοὺ διατὶ ἡ ἀπεργία τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ παρὰ μόνον μίαν ἐκδήλωσιν ἀλληλεγγύης, μίαν ἐκδήλωσιν διαμαρτυρίας. Εἰς ὅλα τὰ προηγμένα κράτη καὶ εἰς ἐκεῖνα ποὺ περιλαμβάνεται ἡ συνταγματικὴ ἀπαγόρευσις ἡ ὁποία συμπεριλαμβάνεται καὶ εἰς τὸ ἰδικόν μας Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον διαφωνοῦντος τότε τοῦ Συναγερμοῦ, ἐψηφίσαμεν ἡμεῖς ὡς Κυβέρνησις ΕΠΕΚ–Φιλελευθέρων γίνονται ἀπεργίαι διαμαρτυρίας καὶ γίνονται ἀνεκταὶ ἀπὸ ὅλους αἱ ἀπεργίαι διαμαρτυρίας, ἀλλὰ εἶναι ἀπεργίαι διαμαρτυρίας 24 ὡρῶν. Τὸ ἴδιον θὰ συμβῇ τὴν 25ην Φεβρουαρίου εἰς τὴν Γαλλίαν, θὰ γίνῃ μία ἀπεργία 24 ὡρῶν. Εἶναι μία προσπάθεια καλυτερεύσεως τῆς τύχης μιᾶς κατηγορίας ὑπαλλήλων, προσπάθεια, ἡ ὁποία εἶναι καθ’ ἑαυτὴ ἱερά, προσπάθεια τῆς ὁποίας ἀναγνωρίζει τις ἀνεξαρτήτως τοῦ συγκεκριμένου γεγονότος, τὴν ἠθικὴν βάσιν. Ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατό, κανένα εὐνομούμενον κράτος νὰ ἀναγνωρίσῃ εἶναι τὸ μέσον τῆς ἀπεργίας μακρᾶς διαρκείας ὡς τρόπον ἐκβιασμοῦ. Κατά τίνος; Ἢ εἶναι ἡ ἀπεργία ὑπόλειμμα τῆς παλαιᾶς θεωρίας τοῦ Σορὲλ περὶ τῆς ἀπεργίας ὡς ἐπαναστατικοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον δὲν συμβαίνει ἐν προκειμένῳ, διότι οἱ ἐκπαιδευτικοὶ κἄθε ἄλλο παρὰ νὰ ἐπαναστατήσουν ἐσκέφθησαν ἢ εἶναι ἄσκοπος καθ’ ἑαυτὴ καὶ ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ ἄσκοπον εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησεν αὐτὴν τὴν παραποίησιν τῆς λειτουργίας τοῦ θεσμοῦ, διότι θεσμὸς εἶναι αἱ σχέσεις μεταξὺ τῶν ὑπαλλήλων καὶ τοῦ Κράτους. Ὑπῆρξεν ἕνα φαινόμενον λυπηρὸν ἡ ἀπεργία τῶν ἐκπαιδευτικῶν, λυπηρὸν πρῶτον δι’ αὐτοὺς καὶ τονίζω καὶ πάλιν ὅπως τὸ ἐτόνισα καὶ διαρκούσης τῆς ἀπεργίας, ὅτι δὲν ἡττήθησαν οἱ ἐκπαιδευτικοί, οἱ ἐκπαιδευτικοὶ ἀπεργήσαντες ἐπὶ τόσας ἡμέρας παραβιάσαντες τὸ Σύνταγμα ἔβλαψαν τοὺς ἑαυτούς των καὶ τὸ Κράτος, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἄλλην μεριὰ ἔδειξαν μίαν ἑνότητα, ἡ ὁποία εἶναι πρὸς τιμὴν ὄχι τῶν ἐκπαιδευτικῶν ὡς ἀπεργούντων, ἀλλὰ τῶν ἐκπαιδευτικῶν ὡς μιᾶς ὁλότητος. Δὲν ἐπιθυμεῖ, οὔτε ἐπεθύμησε ποτὲ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἧτταν τῶν ἐκπαιδευτικῶν. Δὲν ἐπιθυμεῖ, οὔτε ἐπεθύμησε ποτὲ ἡ Κυβέρνησις τὴν διάσπασιν καὶ τὴν διάλυσιν τῶν Σωματείων των, οὔτε προέβη εἰς κανένα ἀνάλογον μέτρον, ὅπως προέβη τὸ 1931 ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἔχων νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἀπεργίαν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ λυποῦμαι βαθύτατα καὶ νομίζω ὅτι σήμερον λυποῦνται καὶ οἱ ἐκπαιδευτικοὶ διὰ τὴν περιπέτειαν αὐτήν, τῆς ὁποίας ὅλοι πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν τὸ ταχύτερον νὰ ἐξαλειφθοῦν ὅλα τὰ ἴχνη. Οἱ ἐκπαιδευτικοὶ εἶναι οἱ συνεργάται τῆς Πολιτείας καὶ λόγῳ τοῦ ἀριθμοῦ των καὶ λόγῳ τῆς ἀποστολῆς των ἀνήκουν εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τῶν συνεργατῶν. Ἐὰν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἱκανοποιηθοῦν ἐπὶ τοῦ παρόντος αἱ ἀξιώσεις των, ὅπως σᾶς ἐξήγησεν ὁ συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος σᾶς ἀνέλυσε τὸν τρόπον τῆς ἀντιμετωπίσεως τοῦ προβλήματος τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἀπὸ τὸν προϋπολογισμόν, ἀλλὰ σᾶς ἀνέλυσεν ἀκόμη καὶ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς ἑρπούσης γενικῆς ἀνατιμήσεως, ἀλλὰ εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς τμηματικῆς ἀνατιμήσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν ὑπαλλήλων ἐν γένει, τῆς τμηματικῆς ἀνατιμήσεως, ἡ ὁποία εἶναι ἐντονωτέρα ἀπὸ τὴν ἕρπουσαν. Ἐπωφελοῦμαι αὐτῆς τῆς εὐκαιρίας διὰ νὰ εἴπω εἰς τὸν ἀγαπητὸν Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι ἡ πανάκεια τοῦ ἑνιαίου μισθολογίου φοβοῦμαι ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετὴ διὰ νὰ λύσῃ τὸ πρόβλημα. Ἑνιαῖον μισθολόγιον ἔχει καὶ ἡ Γαλλία, ἑνιαῖον ἔχει καὶ ἡ Ἰταλία καὶ διαρκῶς τίθεται τὸ θέμα τῶν ἀμοιβῶν τῶν ἐκπαιδευτικῶν, διότι ὑπάρχουν δύο παράγοντες. Ὁ πρῶτος εἶναι ἡ ἀξιολόγησις μέσα εἰς τὸ ἑνιαῖον μισθολόγιον τῶν διαφόρων κλάδων τῆς δημοσίας ὑπαλληλίας καὶ τὸ δεύτερον εἶναι ὁ ἀριθμὸς ὁ ὁποῖος, ὅσον καὶ ἐὰν θέλωμεν νὰ παραγνωρίζωμεν τὴν σημασίαν του, παίζει καὶ εἰς τὰ κράτη καὶ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους καὶ εἰς τὰ κόμματα μεγάλον ρόλον. Νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ ζητήσω ἀπὸ τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς νὰ πιστεύσουν ὅτι ἡ ἀπεργία ὑπῆρξε μία παρένθεσις, ποὺ πρέπει νὰ ξεχάσωμεν ὅλοι. Δικαιοῦμαι νὰ τοὺς εἴπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξακολουθεῖ νὰ τοὺς θεωρῇ πρώτους συνεργάτας της, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, λόγῳ ἁρμοδιότητος, κατ’ ἐξοχὴν τοὺς θεωρεῖ καὶ ἀγαπητούς του φίλους.

§9Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Μὲ τὴν ἐπιστράτευσιν.

§10Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Παιδείας). Ἀλλὰ ἡ ἐπιστράτευσις, κ. Μπρεδήμα, εἰς τὴν Ἑλλάδα γίνεται, ἠμποροῦμεν νὰ τὴν κάμωμεν μὲ τὸ μέτωπον ὑψηλά, διότι δὲν εἶναι ἐπιστράτευσις τῶν χωρῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι δίδουν οὐσιαστικὸν περιεχόμενον εἰς τὴν ἐπιστράτευσιν. Ποῦ τὴν εἴδατε τὴν ἐπιστράτευσιν; Εἴδατε κανένα ἐκβιασμόν; Ἡ ἐπιστράτευσις ἦτο ἡ χρυσῆ γέφυρα τοῦ τερματισμοῦ τῆς ἀπεργίας καὶ ἔγινε χωρὶς ἀπειλάς, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ καμμία προσπάθεια ἐξαναγκασμοῦ. Ἔγινεν ἀπὸ ἀνθρώπους γνωρίζοντας τὴν ἐξέλιξιν τῆς κοινωνικῆς ψυχολογίας καὶ γνωρίζοντας νὰ ἀναμένουν τὴν στιγμὴν ποὺ μὲ τοὺς ὀλιγωτέρους ψυχικοὺς τραυματισμοὺς θὰ ἐκτελέσουν τὸ βασικόν των καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ διατήρησις τῆς ἑνότητος τῆς Πολιτείας καὶ ἡ προστασία τοῦ κύρους τοῦ Κράτους καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§11Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Τοὺς ἐταπεινώσατε.

§12Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Παιδείας). Δὲν ἐταπεινώθησαν οἱ ἐκπαιδευτικοὶ καὶ τὸ γνωρίζουν οἱ ἐκμεταλλευταὶ τῆς προσπαθείας αὐτῆς, ἐκεῖνοι ποὺ ἐνόμισαν ὅτι θὰ γίνουν στρατιῶται τῶν ἀκατονομάστων σκοπῶν των τοὺς ἐταπείνωσαν (χειροκροτήματα), ἐκεῖνοι ποὺ νομίζουν, ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱ ἐκπαιδευτικοὶ νὰ γίνουν ἀντικείμενον ἀνθρώπων ποὺ εἰς ἄλλα ἀποβλέπουν. Ὄχι, κύριοι, δὲν ἐταπεινώθησαν, οἱ ἐκπαιδευτικοὶ ἐβγῆκαν μὲ τὸ μέτωπον ὑψηλὰ ἀπὸ τὴν περιπέτειαν καὶ τοὺς τὸ ἀναγνωρίζει ἡ Πολιτεία καὶ τοὺς ἀντιμετωπίζει ὡς φίλους καὶ ὡς συνεργάτας. (Χειροκροτήματα). Ἂς ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν Παιδείαν. Ἄπειροι εἶναι αἱ περιπτώσεις, ὄχι τῆς ἐκτελέσεως τῆς πολιτικῆς ἐπιστρατεύσεως, ἀλλὰ τῆς ἀπειλῆς τῆς πολιτικῆς ἐπιστρατεύσεως, εἶναι δὲ πρὸς τιμὴν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν ὅτι προχθές, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος, εἶπεν, δὲν γνωρίζω τὶ θὰ ἔκαμα ἐὰν ἤμην εἰς τὴν ἰδίαν θέσιν. Ἐγὼ γνωρίζω τὶ θὰ ἔκαμε, θὰ ἔκαμε ὅ,τι ἐκάμαμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ἂς διαφωνοῦν οἱ φίλοι, οἱ ὁποῖοι κατέκριναν τὴν πολιτικὴν ἐπιστράτευσιν. Τὶ ἠθέλατε, κύριοι, νὰ κάμωμεν; Νὰ ἀπολύσωμεν; Τρεῖς δρόμοι ὑπῆρχον, ἢ νὰ ἐξευτελισθῇ τὸ Κράτος ὑποχωροῦν καὶ ὄχι μόνον νὰ ἐξευτελισθῇ, ἀλλὰ νὰ εὑρεθῇ καὶ πρὸ μιᾶς οἰκονομικῆς ἀδυναμίας, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς ἀνέπτυξεν, δὲν ἔχω καμμίαν ἁρμοδιότητα εἰς τὸ θέμα οὔτε ἐγὼ δύναμαι νὰ κρίνω ἐὰν ἠδύνατο ἢ δὲν ἠδύνατο ὁ προϋπολογισμὸς νὰ δώσῃ αὐτὰς τὰς αὐξήσεις ἢ ἄλλας. Ἐγὼ ηὐχόμην νὰ ἠδύνατο, ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δώσῃ. Ἀλλὰ ἢ ἔπρεπε νὰ γίνῃ αὐτὸ ἢ ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθοῦν ἄλλαι κυρώσεις αἱ κυρώσεις τὰς ὁποίας ἐπέβαλεν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος τὸ 1931 καὶ τὰς ὁποίας ἐπέτρεψεν ὁ κ. Σοφοκλῆς Βενιζέλος τὸ 1951– 1952 νὰ ἐπιβάλλῃ ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν, νὰ γίνουν δηλαδὴ ἀπολύσεις. Καὶ ἡ τρίτη ἡ ἀκίνδυνος, ἡ χρυσῆ γέφυρα, ἦτο ἡ πολιτικὴ ἐπιστράτευσις. Ποῖος θὰ κατηγορήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἐξέλεξε τὴν ὁδὸν τῆς συνδιαλλαγῆς ἀναλαμβάνουσα ἔστω τὸ βάρος αὐτοῦ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο δυνατὸν δυστυχῶς νὰ ἀποφευχθῇ; Κατηγορία γενικὴ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅτι παρημέλησε τὴν Παιδείαν καὶ ἡ κατηγορία αὐτὴν ἀναφέρεται εἰς ὅλον τὸν βίον τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἦτο ἴσως εὔκολον νὰ ζητήσητε ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας εὐθύνας δι’ ὅ,τι ἔκαμεν αὐτός, αὐτὸς ὅμως δὲν ἀρνεῖται τὰς εὐθύνας δι’ ὅ,τι ἔκαμεν προηγουμένως καὶ θέλει νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν μίαν ἐξήγησιν. Οὔτε ἔγινεν οὔτε εἶναι εὔκολον νὰ γίνῃ ὅ,τι πρέπει νὰ γίνῃ διὰ νὰ ἀνέβῃ ἡ Παιδεία μας εἰς τὸ ἐπίπεδον ποὺ πρέπει. Αὐτὸ εἶναι κἄτι ποὺ πουθενὰ δὲν γίνεται, διότι τὰ οἰκονομικὰ μέσα δὲν εἶναι τόσον ἄφθονα καὶ διότι ψυχολογικὰ ἐμπόδια, ὅπως ἐξήγησα καὶ ἄλλοτε, ἐμποδίζουν ὡρισμένας στροφὰς πρὸς τὰς συγχρόνους κατευθύνσεις. Ἐξήγησα τὰς δυσκολίας ποὺ ἀπαντᾶ ἡ θεμελίωσις τῆς τεχνικῆς Παιδείας καὶ δὲν θέλω νὰ ἐπανέλθω σήμερον ἀλλὰ εἶναι ἄδικον νὰ λέγεται ὅτι κατὰ τὰ ἑπτὰ χρόνια δὲν ἔγινε τίποτε. Εἶναι ἄδικον νὰ λέγεται ὅτι δὲν ὑπῆρξε πραγματικὴ πρόοδος κατὰ τὰ ἑπτὰ χρόνια καὶ εἶναι ἄδικον νὰ λέγεται ὅτι εἰς τὴν ἱεράρχησιν τῶν ἀξιῶν, ἡ ὁποία ἔγινε μετὰ τὸν πόλεμον, ἦτο ἄδικος ἡ προτίμησις τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως εἰς βάρος τῆς Παιδείας κατὰ τὰ ἔτη 1945–1955 καὶ ὅτι δὲν ἤρχισεν ἀπὸ τὸ 1956 μίαν ἀνοδικὴ πορεία, ἡ ὁποία δὲν ἔφθασε εἰς τὸ ἰδεῶδες, ἀλλὰ ἡ ὁποία εἶναι ὑπαρκτὴ διότι οἱ ἀριθμοὶ εἶναι ἐδῶ. Τὸ 1954–1955 ἦσαν 813 τὰ διατεθέντα ἑκατομμύρια τὸ 1955–1956 1596 ἑκατομμύρια, τὸ δεκαοκτάμηνον, τὸ 1957 1126 ἑκατομμύρια, τὸ 1958 1235, τὸ 1959 1329, τὸ 1960 1390, τὸ 1961 1479, τὸ 1962, ἔχομεν ἕνα πήδημα, τὸ πρῶτον πήδημα 1735 ἑκατομμύρια τὸ 1963 1950 ἑκατομμύρια καὶ ταὐτοχρόνως θεμελιώδη αὔξησιν τῶν ἐπενδύσεων, θεμελιώδη αὔξησιν δηλαδὴ ἀνερχομένην εἰς 510 ἑκατομμύρια ἐφέτος τῶν ἐπενδύσεων. Οὔτε εἶναι ἀληθὲς τὸ λεγόμενον, ὅτι εἴμεθα τὸ τελευταῖον Κράτος τοῦ κόσμου ἀπὸ ἀπόψεως παροχῶν εἰς τὴν Παιδείαν. Δὲν εἶμαι, ἐπαναλαμβάνω, καθόλου εὐχαριστημένος ἀπὸ τὰς πιστώσεις τῆς Παιδείας. Θὰ ἐπεθύμουν καὶ 15% καὶ περισσότερα νὰ εἶναι, ἀλλὰ δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν διάθεσιν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος χειρίζεται ἕνα τομέα, οὔτε καὶ ἀπὸ τὴν διάθεσιν ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ ἂν πιστεύῃ εἰς τὴν ἀποστολὴν καὶ εἰς τὸν ρόλον τῆς Παιδείας. Πράγματι ἕνας ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου Συντονισμοῦ εἰς μίαν ἐποχὴν ποὺ αἱ περὶ τῆς Παιδείας δαπάναι δὲν ὑπελογίζοντο καὶ δὲν ἐπροκαλοῦσαν καὶ τὴν πραγματικὴν ἔρευναν, ἔκαμε μίαν φορὰν ἕνα ὑπολογισμὸν καὶ ἔστειλε τὸν ὑπολογισμόν του αὐτὸν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν ἐχρησιμοποίησε καὶ ὁ κ. Ἔλβιν, τὸν ἀριθμὸν τοῦ 1,4 τῶν δαπανῶν τῆς Παιδείας ἐν σχέσει μὲ τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα. Ὁ ἴδιος ὅμως ὁ κ. Ἔλβιν δύο σελίδες παρακάτω εἰς τὴν ἔκθεσίν του, ἡ ὁποία ἐτυπώθη πλέον καὶ εἶναι κοινὸν κτῆμα, τὰς ἀναβιβάζει, κατὰ τοὺς ἰδικούς του ὑπολογισμούς, εἰς 1,7. Καταλαβαίνετε ποίαν ἀξίαν ἔχουν αὐταὶ αἱ στατιστικαί. Διὰ νὰ καταλάβετε δὲ ποίαν ἀξίαν ἔχουν αἱ στατιστικαί, αἱ ὁποῖαι ἐκτὸς τοῦ τρομεροῦ μειονεκτήματος ὅτι μᾶς πληροφοροῦν περὶ παρῳχημένου χρόνου πάντοτε, ἔχουν καὶ τὸ ἄλλο μειονέκτημα, ὅτι τὰ δεδομένα τῆς συγκρίσεως ἀλλάσσουν ἀναλόγως καὶ τοῦ ἐξετάζοντος ἀκόμη καὶ τῶν ἐπιστημονικῶν του δοξασιῶν. Θὰ σᾶς εἴπω ἕνα γεγονός, τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται ὄχι εἰς καμμίαν μικρὰν χώραν —ἀναφέρεται εἰς τὰς Η.Π.Α. Ὁ κ. Ντάγκλας Ντίλον εἰς τὰς 24 Ἀπριλίου 1962, εἰς μίαν διάλεξίν του, εἶπεν ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος τῶν Ἡνωμ. Πολιτειῶν εἶναι χαμηλή, διότι ὑπελόγιζεν ὅτι εἶναι περὶ τὸ 4–4½% ἐνῷ ἔπρεπε νὰ φθάσῃ τὸ 5½% διὰ νὰ ἠμπορῇ νὰ συναγωνισθῇ τὴν ρωσικὴν ἐπέκτασιν, ἡ ὁποία διὰ λόγους πολλοὺς καὶ ποικίλους καὶ διότι εἶναι παραπίσω εἰς τὴν ἐξέλιξιν διαθέτει πολὺ μεγαλυτέρας ἐπενδύσεις καὶ ἔχει πολὺ μεγαλυτέραν αὔξησιν ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Μετ’ ὀλίγον καιρὸν ἐκυκλοφόρησεν ἡ στατιστικὴ τῶν Κρατῶν τῆς Κοινῆς Ἀγορᾶς, ἡ ὁποία λέγει ὅτι τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα τῶν Ἡνωμ. Πολιτειῶν ηὐξήθη κατὰ τὸ τελευταῖον διάστημα τῶν πέντε ἐτῶν κατὰ 3,3, τὸ τελευταῖον δὲ ἔτος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται ὁ Ντίλον, κατὰ 3,5%. Ἀλλὰ δὲν φθάνει αὐτό. Μετ’ ὀλίγον ὁ κ. Ρ. Ἀρόν, καθηγητὴς τῆς Σορβόννης, ἔγραψεν ἕν ἄρθρον καὶ εἶπεν «ἐπειδὴ τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα τῆς Ἀμερικῆς ηὐξήθη ἀπὸ 540 εἰς 570 δισεκατομμύρια δολλάρια, ἔχομεν αὔξησιν 7% ἐν σχέσει μὲ τὴν αὔξησιν 11% μεταξὺ 1960 καὶ 1961» Ἀκόμη περισσότερον μία ἄλλη στατιστικὴ τοῦ Ο.Ι.Σ.ΝΤΙ ἐκείνη ἀκριβῶς ἡ ὁποία καταλήγει εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ὁ πληθωρισμὸς εἶναι οἰκονομικὴ μέθοδος ἀναπτύξεως καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸν φοβούμεθα βέβαια, αἱ χῶραι αἱ ὠργανωμέναι, ἡ στατιστικὴ λοιπόν, αὐτή, λέγει ὅτι ἡ ὅλη Ἀμερικανικὴ παραγωγὴ κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν ηὐξήθη κατὰ 2,1%!... Βέβαια μεταξὺ αὐτῶν τῶν στατιστικῶν ὑπάρχουν διαφοραί, ποὺ ἐξηγοῦνται. Διότι ὅταν ὁμιλοῦμεν διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, ἰδίως εἰς τὰς χώρας ὅπου ὑπάρχει μεγάλη αὔξησις πληθυσμοῦ καὶ μεγάλη ὕψωσις τῶν τιμῶν, πρέπει νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι αὐτὰ τὰ δύο στοιχεῖα ἠμπορεῖ νὰ μὴ τὰ ἀφαιρέσῃς ἢ νὰ τὰ ἀφαιρέσῃς ἀπὸ τὸν ὑπολογισμόν. Ἂν θὰ τὰ ἀφαιρέσῃς ἢ δὲν τὰ ἀφαιρέσῃς ἔχεις ἄλλον λογαριασμόν. Ἂς ἀφήσωμεν, λοιπόν, αὐτὰ τὰ στατιστικὰ στοιχεῖα καὶ ἂς ἐπανέλθω εἰς ἐκεῖνο, ποὺ εἶπα εἰς τὸν κ. Παπανδρέου τὴν ἄλλην φοράν. Πόσα εἶναι τὰ διατιθέμενα σήμερον ἀπὸ τὸν κρατικὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν ἐπενδύσεων διὰ τὴν Παιδείαν, 2.470 περίπου ἑκατομμύρια. Καὶ πόσα εἶναι τὰ διατιθέμενα ἀπὸ τὴν ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν; Διότι ὑπάρχουν σχολαί, αἱ ὁποῖαι δὲν πληρώνονται ἀπὸ τὸ Κράτος. Τὰ δίδακτρα, τὰ ὁποῖα πληρώνονται εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ὅλα αὐτὰ τί εἶναι; Εἶναι εἰσφορὰ τῆς ἰδιωτικῆς οἰκονομίας ὑπὲρ τῆς Παιδείας, εἶναι τμῆμα τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος καταναλισκόμενον ὑπὲρ τῆς Παιδείας. Εἶναι περὶ τὸ 3%, λοιπόν, κύριοι, ἡ συμμετοχὴ τῆς Παιδείας εἰς τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα, εἰς ἐθνικὸν εἰσόδημα σημειωθῆτω 100 δισεκατομμυρίων. Τὸ ποσοστὸν τοῦτο εἶναι περίπου ὅσον καὶ τῆς Ἰταλίας. Ἀλλ’ ἐμένα δὲν μὲ ἐνδιαφέρουν τὰ ποσοστά. Ἐμὲ μὲ ἐνδιαφέρει τὸ πρακτικὸν ἔργον τῆς καθημερινῆς ζωῆς. Μὲ ἐνδιαφέρει ἡ θεμελίωσις τῆς προσπαθείας διὰ τὴν μόρφωσιν. Καὶ μὲ ἐνδιαφέρει ἡ ψυχολογικὴ θεμελίωσις αὐτῆς τῆς προσπαθείας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ στηριχθῇ εἰς ὅλων μας τὴν συνεργασίαν — καὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν, κατὰ πρῶτον λόγον. Καὶ μὲ ἐνδιαφέρει ἡ συνεχὴς μάχη μου μὲ τὸν φίλτατον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὴν αὔξησιν τῶν κονδυλίων τῆς Παιδείας, αὔξησιν IN ABSTRA-CTO, αὔξησιν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέραν καὶ μεγαλυτέραν, τὴν ὁποίαν, φυσικά, μέχρις ἑνὸς σημείου μοῦ παραχωρεῖ καί, ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν, μοῦ ἀρνεῖται μὲ συντριβὴν καρδίας καὶ ὁ ἴδιος, διότι καὶ αὐτὸς ἀπὸ τὰς ἰδίας ἰδέας ἐμπνέεται καὶ εἰς τὸν ἴδιον σκοπὸν ἀποβλέπει. Ὅταν, λοιπόν, κύριοι, ὁμιλοῦμεν περὶ ἐγκαταλείψεως τῆς Παιδείας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τῆς 7ετίας εἴμεθα ἄδικοι. Διότι ὄχι μόνον ἀπὸ ἀπόψεως χρηματικῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως μεταρρυθμίσεων προέβη εἰς πάρα πολλὰ πράγματα ἡ Κυβέρνησις καὶ πρὶν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀναλάβω ἐγὼ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Καὶ ἡ Πολυτεχνικὴ Σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου Θεσ)κης, ἡ ὁποία ἱδρύθη τὸ 1957, καὶ ἡ Ὀδοντοϊατρικὴ Σχολὴ τοῦ ἰδίου Πανεπιστημίου καὶ ἡ ἵδρυσις τῶν Βιομηχανικῶν Σχολῶν Πειραιῶς καὶ Θεσ)κης καὶ τὸ Τμῆμα μεταπτυχιακῶν σπουδῶν τῆς Ἀνωτάτης Ἐμπορικῆς Σχολῆς καὶ —τελευταῖον, ἀλλὰ καὶ σοβαρώτερον— τὸ μέτρον τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, τὸ ὁποῖον ὅλοι τὸ ἐχειροκροτήσαμεν, ὅπως συμβαίνει συνήθως, διὰ νὰ τὸ χλευάσωμεν τὴν ἑπομένην καὶ νὰ ἀρνηθῶμεν κάθε συνεργασίαν τὴν μεθεπομένην. Εὑρέθην —καὶ εἶναι ἡ προσωπική μου ἐμπειρία, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἴδῃ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἂν ἔχωμεν φαντασίαν— εὑρέθην πρὸ τοῦ διλήμματος νὰ ἱδρύσω Σχολὰς τεχνικὰς χωρὶς νὰ ἔχω καθηγητὰς ἢ νὰ περιμένω νὰ μορφωθοῦν οἱ καθηγηταὶ καὶ νὰ ἱδρύσω τὰς Σχολὰς κατόπιν. Καὶ ἵδρυσα τὰς Σχολάς. Καὶ ἔχω καθηγητάς, οἱ ὁποῖοι μὲ ἡμερομίσθιον ἐργάζονται, διότι δὲν ἔχουν πτυχίον, ἀλλὰ παρὰ ταῦτα διδάσκουν. Διότι, ἂν δὲν ξεκινήσωμεν, δὲν ἔχομεν τίποτε. Ὅπως εὑρέθην πρὸ μηνῶν πρὸ τοῦ ἄλλου διλήμματος, ἢ νὰ αὐξήσωμεν τὰς πιστώσεις εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον καὶ τὰς Σχολὰς θετικῶν ἐπιστημῶν καὶ Ἰατρικῆς καὶ νὰ περιμένωμεν τὸ ἀποτέλεσμα χρησιμοποιήσεως τῶν πιστώσεων αὐτῶν πρὸς συμπλήρωσιν τῶν κενῶν, διὰ νὰ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰσακτέων ἢ νὰ δεχθῶμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁμοθύμως ἡ Βουλὴ σχεδὸν μᾶς ἐπέβαλε; Νὰ αὐξήσωμεν ἀμέσως τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰσερχομένων, αὐξάνονται ταυτοχρόνως καὶ τὰ κονδύλια, ἐπροτιμήσαμεν τὸ δεύτερον. Δύο εἶναι οἱ τρόποι, ἢ νὰ φυτεύσῃς τὸ δένδρον καὶ νὰ περιμένῃς καρποὺς ἢ νὰ ἀναζητήσῃς καρποὺς ἑτοίμους καὶ παράλληλα νὰ φυτεύσῃς τὸ δένδρον τὸ ὁποῖον εἰς τὸ μέλλον νὰ ἀποδώσῃ καρπούς. Οὐδέποτε ἐδόθησαν ὅσα ἐδόθησαν ἐφέτος κονδύλια εἰς τὰ Ἀνώτατα Ἐκπαιδευτικὰ Ἱδρύματα. Δέκα τρία ἑκατομμύρια τριακόσιαι χιλιάδες πρόσθετα εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Ἀθηνῶν τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται «ἐν διωγμῷ» κατὰ τὸν κ. Ἀλαβᾶνο, διὰ τὸν διορισμὸν 60 ἕως 70 ἐπιμελητῶν τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν καὶ τῆς Ἰατρικῆς. Δύο ἑκατομμύρια ἐδόθησαν εἰς τὴν Φοιτητικὴν Λέσχην, ἡ ὁποία ἐπεξετάθη καὶ ἔλυσε προχείρως τὸ πρόβλημα τῶν συγγραμμάτων τοῦ ὁποίου προσπαθοῦμεν νὰ ὁλοκληρώσωμεν τὴν λύσιν διὰ τοῦ νόμου ὁ ὁποῖος περιμένει νὰ ψηφισθῇ. Τριακόσιαι χιλιάδες διὰ τὴν νοσηλείαν τῶν Φοιτητῶν. Εἴκοσι τρία ἑκατομμύρια διὰ τὸ χημεῖον καὶ πολλὰ ἑκατομμύρια διὰ τὴν Πανεπιστημιούπολιν. Διὰ τὸ Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης 8½ ἑκατομμύρια πρόσθετα διὰ τὴν πλήρωσιν τῶν κενῶν καὶ τὴν ἵδρυσιν ἄλλων πολλῶν νέων θέσεων βοηθῶν καὶ ἐπιμελητῶν. Τρία ἑκατομμύρια διὰ τὸ Πολυτεχνεῖον δι’ ἑξήκοντα θέσεις ἐπιμελητῶν καὶ βοηθῶν ἐκτὸς τῆς μισθοδοσίας τοῦ προσωπικοῦ ἡ ὁποία βαρύνει τὸ Κράτος, τοῦτο δὲ ἀνεξάρτητα ἀπὸ ὅ,τι γίνεται εἰς τοὺς ἄλλους τομεῖς. Χίλιοι διδάσκαλοι καὶ ἑπτακόσιοι καθηγηταὶ ποὺ διορίζονται κάθε χρόνο δὲν εἶναι προσπάθεια τοῦ Κράτους πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς καταστάσεως; Ἐπίσης ὁ ὀργανισμὸς σχολικῶν κτιρίων ὁ ὁποῖος καταρτίζει πρόγραμμα τὸ ὁποῖον εἰσάγει σύστημα τῆς ἀνευρέσεως τῆς προελεύσεως τοῦ μαθητικοῦ δυναμικοῦ διὰ νὰ ἴδωμεν ἀπὸ ποίας περιφερείας προέρχεται καὶ ποῦ κατευθύνεται καὶ συνεπῶς ποῦ πρέπει νὰ γίνουν τὰ κτίρια. Ἡ ἐργασία αὐτὴ θὰ εἶναι ἐντὸς ἑβδομάδων ἕτοιμη καὶ ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν θὰ ἀρχίσῃ ἡ δημιουργία. Βέβαια χρειάζονται πολλὰ καὶ χρήματα ἀλλὰ καὶ πίστις, ἔχομεν δὲ φεῦ περισσότερον τὴν πίστιν παρὰ τὰ χρήματα, ἀλλὰ μὲ τὴν πίστιν θὰ εὕρωμεν καὶ τὰ χρήματα ποὺ χρειάζονται καὶ τὸν τρόπον ποὺ χρειάζεται (Χειροκροτήματα). Δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπεκταθῶ εἰς τὸ θέμα τῆς τεχνικῆς Παιδείας, εἶναι ἕνα μεγάλο πρόβλημα, ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ ἐκεῖ μὲ τὴν πεῖραν θὰ προχωρήσωμεν. Κάμνω μίαν ἔκκλησιν πρὸς ὅλους μας, νὰ γίνωμεν οἱ κήρυκες μιᾶς σταυροφορίας, τῆς σταυροφορίας, ὅτι ἡ τεχνικὴ Παιδεία δὲν εἶναι κατωτέρα τῆς κλασσικῆς. Καὶ σᾶς τὸ λέγει ἕνας ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἠγωνίσθη εἰς διεθνὲς ἐπίπεδον, καὶ ἐπέτυχεν εἰς διεθνὲς ἐπίπεδον νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς ἀξίας τῶν ἀνθρωπιστικῶν γραμμάτων. Συγκρουόμενος μὲ τὸν συνάδελφόν μου τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, ὁ ὁποῖος μολονότι ἀπόφοιτος τοῦ Ἤττον ἠρνεῖτο τὴν ἀξίαν τῆς ἀνθρωπιστικῆς Παιδείας, νομίζω, ὅτι ἔπεισα τοὺς συναδέλφους μου Ὑπουργοὺς τῆς Παιδείας τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μόνον κλασσικὴ Παιδεία, ἀλλὰ μὲ τὴν νοοτροπίαν ὅτι αἱ σύγχρονοι ἀνάγκαι τῆς ζωῆς ἐπιβάλλουν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἀναγνώρισιν καὶ τῆς ἀνθρωπιστικῆς καὶ τῆς τεχνικῆς Παιδείας. Καὶ εἰς τὰ προγράμματα τὰ ὁποῖα καταρτίζω σκέπτομαι καὶ προσπαθῶ νὰ ἀνεύρω τὸν τρόπον διὰ νὰ εἰσαγάγω, ἐὰν κατορθώσω νὰ κάμω, τὴν τομὴν τῶν δύο κύκλων τοῦ γυμνασίου. Τὴν εἰσαγωγὴν μεγαλυτέρου προγράμματος τεχνικῶν τὸ ὁποῖον νὰ προπαρασκευάζῃ διὰ τὴν ἐπιλογήν, νὰ ἐξοικειώνῃ τὸν μαθητὴν ὄχι μόνον εἰς τὴν ἔκθεσιν ἰδεῶν ἀλλὰ καὶ τὴν κατάρτισιν αὐτοῦ ἐνδεχομένως εἰς τὴν τεχνικὴν ὅσοι τὴν ἀκολουθήσουν. Ἀλλὰ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα χρειάζονται χρόνον, χρειάζονται καὶ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι νὰ διδάσκουν καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ διὰ νὰ διδάσκουν πρέπει νὰ ἔχουν γνώσεις καὶ διὰ νὰ ὑπάρξουν γνώσεις ἀπαιτεῖται νὰ ἱδρυθοῦν σχολεῖα. Καὶ τότε σιγὰ–σιγὰ θὰ πιστεύσῃ ὁ δύσπιστος Ἕλλην εἰς τὰ δύο τμήματα τῆς Παιδείας καὶ θὰ ἐξοικειωθῇ εἰς τὴν περαιτέρω ἐξέλιξιν τῶν 2 κύκλων. Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ μὲ τὴν διδασκαλίαν τῶν Ἑλληνικῶν—γνωρίζετε τὸν τρόπον ποὺ γίνεται ἡ διδασκαλία τῶν Ἑλληνικῶν—ἰδίᾳ τῶν ἀρχαίων. Εἶναι ὁ πρέπων καὶ κατάλληλος ὁ τρόπος αὐτὸς τῆς διδασκαλίας; Καὶ δὲν πρέπει ἀντὶ τοῦ συστήματος νὰ ἀρχίζωμεν ἕνα κείμενον κἄθε χρόνον νὰ κάμωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κάμνουν τὰ σύγχρονα κράτη, δηλαδὴ ν’ ἀναλύωνται ἀποσπάσματα διαφόρων συγγραφέων εἰς τρόπον ὥστε κἄθε χρόνον νὰ ἀσχοληθοῦν μὲ πολλοὺς συγγραφεῖς οἱ μαθηταὶ καὶ νὰ λάβουν μίαν ἰδέαν ὅλων. Καὶ δὲν πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ γλωσσικοῦ προβλήματος τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει δι’ ἡμᾶς—διὰ σᾶς καὶ δι’ ἐμὲ—ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ὡς κατάρα καὶ ὡς μῦθος διὰ νὰ ταλαιπωρῇ τὴν Ἑλληνικὴν νεολαίαν καὶ διὰ νὰ δίδῃ δικαιολογίαν εἰς τοὺς ἀγραμμάτους. Δὲν πρέπει νὰ φθάσωμεν κάποτε εἰς τὸ ἑνιαῖον τῆς γλώσσης ἀκολουθῶντας συστήματα τὰ ὁποῖα εἶχον ἐφαρμόσει τὰ ἄλλα κράτη διὰ τὰ Λατινικὰ ποὺ εἶναι συγγενὴς γλῶσσα καὶ τὰ ὁποῖα πολὺ καλύτερον ἠμποροῦν νὰ χρησιμοποιηθοῦν παρ’ ἡμῶν; Πῶς θὰ γίνουν ὅλα αὐτά; Μὲ τὴν κριτικὴν ὄχι, θὰ γίνουν μὲ μακρὰν προσπάθειαν, θὰ γίνουν μὲ καλὴν πίστιν, θὰ γίνουν μὲ γνῶσιν τῶν προβλημάτων, διότι ἡ γνῶσις τῶν προβλημάτων εἶναι πολὺ χρησιμωτέρα ἀπὸ τὴν γνῶσιν τῶν λύσεων. Κριτικὴ καὶ μόνη δὲν ἀποτελεῖ ἀντιμετώπισιν τῶν προβλημάτων, ὅταν μάλιστα ἡ ἀντιμετώπισις αὐτῶν γίνεται μὲ κριτήρια διάφορα συμφέροντα ἢ μὲ δημαγωγικὴν ἀντίληψιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πλευρᾶς). Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις καὶ μὲ τὴν κατάστασιν αὐτὴν δὲν γίνεται τίποτε. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ περίφημον θέμα τῶν σχολικῶν βιβλίων. Δὲν ἔχομεν ὅσον ἐπιβάλλεται κατάλληλα σχολικὰ βιβλία, πράγματι τὸ γνωρίζω καὶ τὸ γνωρίζετε, ἀλλὰ τὶς πταίει; Ἡ Κυβέρνησις, φωνάζει ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ὄχι, κύριοι βουλευταί, πταίομεν ὅλοι. Καὶ σεῖς κύριε Βοβολίνη καὶ ἐγὼ δὲν ἐκαθήσαμεν ποτὲ νὰ γράψωμεν ἕνα σχολικὸν βιβλίον. Αὐτὸ ἔπρεπε νὰ τὸ κάμωμεν διότι σχολικὰ βιβλία δὲν ὑπάρχουν διότι δὲν ὑπάρχουν ἀρκετοὶ συγγραφεῖς ποὺ νὰ ἀσχολοῦνται μὲ αὐτά. Οἱ πνευματικοὶ ἄνθρωποι τοῦ τόπου μας δὲν ἠθέλησαν κατ’ ἀρχὴν σχεδὸν ποτὲ ν’ ἀσχοληθοῦν εἰς τὸ ἔργον αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ σπουδαιότερον ἀπὸ πολλὰ ἄλλα ἔργα μὲ τὰ ὁποῖα καταπιάνονται καταναλίσκοντας τὰς δυνάμεις των. Προσπαθοῦμεν νὰ διορθώσωμεν τὴν κατάστασιν, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν συγγραφεῖς. Διὰ τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον εἰσηγάγομεν ἠθελήσαμεν νὰ ἐπιταχύνωμεν τὴν κρίσιν τῶν σχολικῶν βιβλίων προκειμένου νὰ διευκολύνωμεν τὴν κατάστασιν. Ὑπάρχουν οἱ λέγοντες ὅτι δὲν ἀμείβονται οἱ συγγραφεῖς. Πότε, κύριοι, ἀπὸ σᾶς ἐγράψατε καὶ ὅταν ἐγράψατε ἐσκέφθητε τὴν ἀμοιβήν; Αὐτὰ τὰ λέγουν ἄνθρωποι μὴ γνωρίζοντες ἢ μὴ θέλοντες νὰ ἴδουν τὴν ἀλήθειαν. Αὐτὰ τὰ λέγουν ἄνθρωποι μὴ ἔχοντες πίστιν εἰς τὸ τὶ θὰ εἰπῇ ἰδανικόν. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν πίστιν αὐτὴν καὶ διὰ τοῦτο θὰ προχωρήσωμεν. Ἂς τελειώσωμεν. Θὰ ἤθελον μίαν πληροφορίαν νὰ δώσω εἰς τὸν φίλτατον, κ. Βοβολίνην, διότι ἔκαμεν ἕνα ὑπαινιγμὸν —πρόκειται πλέον περὶ πληροφορίας— διὰ τὸ θέμα τῶν ἀρχιερατικῶν ἑδρῶν. Διατὶ δὲν συνεπληρώθησαν; Ἡ Κυβέρνησις ἐτήρησε πάντοτε ἀπόλυτον ἀποχήν, ἀπὸ κομματικῆς παρεμβάσεως καὶ εἰς τὰ πανεπιστήμια καὶ εἰς τὰ ἀνώτατα ἱδρύματα καὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν. Εἰς τὰ ἀνώτατα ἱδρύματα ἀπέστειλε πέρυσι εἰς τὰς 26 Φεβρουαρίου —διότι εἴπατε ὅτι δὲν ἔχουν ὀργανισμὸν— ἔγγραφον, παρακαλοῦσα νὰ τοὺς ὑποβληθοῦν νέοι ὀργανισμοί, σύγχρονοι καὶ προσηρμοσμένοι πρὸς τὰς σημερινὰς συνθήκας καὶ μέχρι σήμερον 14.2.63, δηλαδὴ μετὰ ἕνα περίπου ἔτος, δὲν εἶχον οὐδεμίαν ἀπήχησιν, οὐδένα ἀντίλαλον ἀπὸ αὐτὸ τὸ ἔγγραφον. Ἀλλὰ αὐτὸ δὲν δικαιολογεῖ οὐδεμίαν παρέμβασιν, ὅπως δὲν δικαιολογεῖ οὐδεμίαν παρέμβασιν καὶ εἰς τὰ φοιτητικὰ πράγματα. Εἰς τὰ φοιτητικὰ πράγματα ἡ Κυβέρνησις τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον κάμνει εἶναι ὁσάκις ὑπάρχη σύγκρουσις μεταξὺ δύο ἰσοτίμων σχολῶν ὡς πρὸς ὡρισμένας λύσεις, χάριν τοῦ κοινοῦ συμφέροντος, νὰ ἠμπορῇ νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν διδομένην ὑπὸ τῆς ἰδίας τῆς σχολῆς, ὑπὸ τοῦ ἰδίου Πανεπιστημίου λύσιν εἰς τὸ ἄλλο Πανεπιστήμιον. Τίποτε ἄλλο. Τὸ αὐτὸ ἐτήρησε καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐκκλησίαν. Καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐκκλησίαν εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος ἡ μομφή, ὅτι πταίει ἡ Κυβέρνησις, διότι δὲν ἔλαβεν ἐγκαίρως νομοθετικὰ μέτρα διὰ τὴν πλήρωσιν τῶν χηρευουσῶν Μητροπόλεων. Δεύτερον, ὁλόκληρον ἔτος εἶχεν ἡ ἱεραρχία εἰς τὴν διάθεσίν της, διὰ νὰ προβῇ εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν Μητροπόλεων, πρὶν λήξῃ ἡ προθεσμία, τὴν ὁποίαν ἕνας νόμος τοῦ 1959 —νομίζω— ὥριζεν ὡς προθεσμίαν ἐφαρμογῆς τοῦ κανόνος τοῦ λεγομένου τῆς εἰς μονὴν ἐγκαταβιώσεως. Δὲν θὰ ἐδίσταζεν ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ διευκολύνῃ τὴν ἱεραρχίαν νὰ φέρῃ μετὰ σύμφωνον γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ καταστατικοῦ χάρτου νόμον τοιούτου περιεχομένου παρατάσεως τῆς προθεσμίας. Ἀλλὰ ἡ ἱεραρχία δὲν ἐζήτησεν αὐτὸ μόνον. Ἐζήτησεν οὐσιαστικὰς μεταβολὰς ἐπὶ τοῦ καταστατικοῦ χάρτου, ἡ δὲ Κυβέρνησις, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ὁρκωμοσίας τοῦ σημερινοῦ Ὑπουργοῦ, εἶχε δηλώσει ὅτι οὐδεμία οὐσιαστικὴ μεταβολὴ τοῦ καταστατικοῦ χάρτου θὰ γίνῃ ἐὰν δὲν ἐνταχθῇ εἰς τὸν νέον καταστατικὸν χάρτην, διὰ τὸν ὁποῖον ἔκαμε, δυνάμει εἰδικοῦ νόμου, εἰδικὴν ἐξ ἁρμοδίων ἐκκλησιαστικῶν παραγόντων καὶ ἄλλων Ἐπιτροπήν. Ἐπαναλαμβάνει ἡ Κυβέρνησις τὴν δήλωσιν, ὅτι οὐδένα νόμον οὐσιαστικοῦ περιεχομένου πρόκειται νὰ κάμῃ. Ἐὰν θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ, εὐχαρίστως, μετὰ σύμφωνον γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς, ποὺ φαντάζομαι, ὅτι δὲν θὰ εἶναι δύσκολον νὰ δοθῇ, θὰ ἔφερον νόμον πρὸς ψήφισιν περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας, ἡ ὁποία νὰ διευκολύνῃ τὴν ἐκλογήν. Δὲν γνωρίζω, ὅμως, πράγματι, ἐὰν θὰ τὴν διηυκόλυνε. Κύριοι, πολλά, πάρα πολλὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθοῦν διὰ τὸ ἀτελείωτον αὐτὸ θέμα τῆς Παιδείας. Εἶναι ἀτελείωτον, διότι ἔχει πολλὰς πτυχάς, ἀλλὰ καὶ διότι εἶναι μέγα. Δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐγὼ τοὐλάχιστον, δὲν ἀντιμετωπίζω μὲ οὐδεμίαν κομματικὴν προδιάθεσιν τὸ ὅλον θέμα. Δύναμαι δὲ νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντιμετώπισις τοῦ προβλήματος τῆς Παιδείας. Δὲν νομίζω, ὅτι μὲ τὴν ἀναζήτησιν προσχημάτων ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὸ θέμα αὐτό, ὠφελοῦμεν τὴν Παιδείαν, ἐνῷ ἀπὸ τὴν ἄλλην μεριὰ δὲν βλάπτομεν τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, τοὐλάχιστον, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὴν χαράν, ὅτι κλονίζει τὴν Κυβέρνησιν. Νομίζει, πράγματι, σοβαρῶς, ὅτι κλονίζει τὴν Κυβέρνησιν συζητοῦσα περὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ; Κἄτι ἄλλο κάμνει. Ἐμποδίζει καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν κοινὴν γνώμην, τὴν μὲν Κυβέρνησιν νὰ ἐργασθῇ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῆς ἀναμορφώσεως τῆς Παιδείας, τὴν κοινὴν δὲ γνώμην νὰ συλλάβῃ καὶ τὸ μέγεθος τοῦ προβλήματος, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀνάγκην τῶν θυσιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται. Διότι πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Μαρκεζίνης προχθές, ὅτι τὸ πρόβλημα τῆς Παιδείας συνδέεται μὲ τὴν νεότητα, μολονότι δὲν ἐγνώριζον ἐὰν τὸ κίνητρον, τὸ ὁποῖον ὡδήγησε τὰς διαδηλώσεις εἶναι ἀκριβῶς σύμφωνον μὲ κἄποιον ἰδανικόν. Διότι ἀπὸ τοὺς διαδηλοῦντας ἄλλοι ἔλεγον —μοῦ τὸ εἶπεν ἡ Ἐπιτροπὴ— νὰ περιορισθοῦν αἱ στρατιωτικαὶ δαπάναι διὰ νὰ αὐξηθοῦν αἱ δαπάναι τῆς Παιδείας, χωρὶς κἂν νὰ τοὺς προκαλέσω ἐγὼ εἰς τίποτε, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀντιλαμβάνεσθε ἀπὸ ποίαν ἐκκλησίαν ἔχει προέλθει καὶ ἄλλοι ἔλεγον, ὅτι πρέπει νὰ αὐξηθοῦν αἱ δαπάναι τῆς Παιδείας, διὰ τὰς ὁποίας ἐγώ, φυσικά, εἶμαι ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος ὑπερακοντίζω. Ἀλλὰ ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ πρόβλημα τῶν ἰδανικῶν, πῶς θὰ τὸ ἀποκτήσῃ ἡ νεολαία; Θὰ τὸ ἀποκτήσῃ μόνη της; Μακάρι. Τὸ βλέπετε πουθενὰ τὸ νέον αὐτὸ ἰδανικόν, τὸ ἰδανικὸν τῶν νέων καιρῶν, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἀλλάξῃ τὴν μορφὴν τῆς Ἑλληνικῆς ζωῆς; Δὲν πρέπει ἡμεῖς νὰ βοηθήσωμεν, νὰ ρίψωμεν ἕνα σπόρον διὰ συζήτησιν διὰ τὸ ἰδανικὸν αὐτό, διὰ τὸ ἰδανικὸν τῆς πραγματικῆς, τῆς συγχρόνου Δημοκρατίας καὶ τῆς ἐλευθερίας; Ποῖος τὸ κάμνει; Τὸ κάμνει ἡ Ἀντιπολίτευσις μὲ τὰς ἀγωνιώδεις προσπαθείας της, μὲ τὰς ἀποτυχημένας ἐπιθέσεις της καὶ μὲ τὸν ἀνένδοτον ἀγῶνα; Ὄχι. Καὶ εἶναι καὶ τοῦτο ἕνα ἀτύχημα διὰ τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου. (Χειροκροτήματα).

§13Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει προσωπικὸν ζήτημα δι’ οὐδένα. Μόνον οἱ Ἀρχηγοὶ Κομμάτων ἠμποροῦν νὰ ὁμιλοῦν. Ἐζήτησεν ὁ κ. Ἠλιοῦ τὸν λόγον.

§15Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Παρακαλῶ, μετὰ τὸν κ. Ἠλιοῦ, νὰ μοῦ δώσετε τὸν λόγον, διὰ νὰ ὁμιλήσω ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν. Διότι, δυστυχῶς, ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἠναγκάσθη νὰ ἀπουσιάσῃ καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω, ἐξ ὀνόματος τοῦ Κόμματος, ἐπὶ ὡρισμένων σημείων τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὁμιλήσετε μετὰ τὸν κ. Ἠλιοῦ. Ὁρίστε, κύριε Ἠλιοῦ, ἔχετε τὸν λόγον.

§17Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι πράγματι λυπηρὸν διὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν τὸ νὰ ἀκούῃ διὰ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας πόσον ὀλίγον συνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις τὸ πρόβλημα τὸ ζέον τῆς Παιδείας καὶ τὸ συναφὲς αἴτημα τοῦ Ἔθνους. Θὰ ἀρχίσω ἀπὸ τὸ τέλος διὰ νὰ δείξω, ὅτι ἐλέχθησαν πολλὰ μὲ πολλὰς φωνάς, ἀλλὰ μὴ ἀνταποκρινόμενα πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Τερματίζων περίπου τὴν ἀγόρευσίν του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ καὶ τοῦτο, ὅτι εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, εἰς τὰ Ἀνώτατα Ἐκπαιδευτικὰ Ἱδρύματα καὶ εἰς τὰ τῶν φοιτητῶν δὲν ἔχει καὶ ἀποφεύγει νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ ἴδιος προσωπικῶς οἱανδήποτε ἀνάμιξιν. Δὲν θέλω νὰ ἀσχοληθῶ περὶ ἀρχιερέων καὶ ἀρχιεπισκόπων καὶ ἄλλα τοιαῦτα, ἀλλὰ ἤθελα νὰ εἴπω, ὅτι ἕνας Ὑπουργός, συζητουμένου τοῦ ὅλου θέματος τῆς Παιδείας καὶ τοῦ θέματος τῶν πνευματικῶν Ἱδρυμάτων, εἶπεν, ὅτι ἔκαμε πολλὰ δι’ αὐτὰ ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις, πράγματι, ἔκαμε δύο μέλη της Ἀκαδημαϊκούς. Ὁ θάνατος ἐστέρησε τὴν Ἀκαδημίαν τῆς τιμῆς νὰ καταλέξῃ μεταξὺ τῶν μελῶν της τὸν Καζαντζάκην, τὸν Σικελιανόν, τὸν Βουτυρᾶν. Καὶ δὲν ἔγινε οὔτε θὰ γίνῃ Ἀκαδημαϊκὸς ὁ Βάρναλης, οὔτε ὁ Κιτσίκης, οὔτε ὁ Θεοτοκᾶς ἢ ὁ Παναγιωτόπουλος. Ἀλλὰ ἐὰν ἐξακολουθήσῃ νὰ εἶναι ἡ ἰδία Κυβέρνησις ἠμπορεῖ ἀπὸ Ὑπουργὸν εἰς Ὑπουργὸν νὰ φθάσωμεν καμμίαν ἡμέραν νὰ ἴδωμεν καὶ τὸν κ. Καραμανλῆ Ἀκαδημαϊκόν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ λέγετε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει δύο Ἀκαδημαϊκούς. Αὐτὸ δὲν εἶναι τὸ θέμα. Θὰ ἤθελα ἀπὸ σᾶς περισσοτέραν λεπτότητα.

§19Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ μοῦ ὑπαγορεύσητε κατὰ ποῖον τρόπον θὰ θέσω τὰς ἀπόψεις μου.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπαγορεύω, ἀλλὰ ἔχω καὶ ἐγὼ δικαιώματα, δὲν ἔχω μόνον ὑποχρεώσεις. Δὲν ἔχετε μόνον σεῖς δικαιώματα. Ἔχω καὶ ἐγὼ δικαιώματα.

§21Η. ΗΛΙΟΥ. Τὰ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ. Πέραν αὐτοῦ, κύριοι, εἶναι πολὺ πρόσφατον τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγε καὶ τὸ ἀπέσυρε, δὲν ἠξεύρω ἂν ὁριστικῶς, ὑπὸ τὴν κατακραυγὴν τοῦ φοιτητικοῦ κόσμου, τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, διὰ τοῦ ὁποίου ἠθέλησε νὰ κρατικοποιήσῃ τὸν φοιτητικὸν συνδικαλισμὸν καὶ νὰ θέσῃ τοὺς φοιτητὰς κατὰ τετράδας. Ὁπωσδήποτε ἐπὶ τῶν οὐσιαστικωτέρων ἀπόψεων, τὰς ὁποίας ὑπεστήριξε δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω πολύ. Ἰδίᾳ διὰ τὸν ἀπολογισμὸν ποὺ ἔκαμε τοῦ θεσμοῦ τῆς πολιτικῆς ἐπιστρατεύσεως. Εἶναι οἰκτρὸν τὸ ἐπίτευγμα τοῦτο τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπέβαλε τὴν πολιτικὴν ἐπιστράτευσιν. Τὰ ὅσα λέγει, ὅτι αὕτη ἐχρησιμοποιήθη ὡς χρυσῆ γέφυρα, βεβαίως, ἀντιφάσκουν πρὸς τὰς ἄλλας ἀπόψεις του, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ταπεινωθῇ τὸ Κράτος. Μόνον καισαρικὴ πολιτεία θεωρεῖ τὸ Κράτος, δηλαδὴ τὸν Πρωθυπουργὸν καὶ τοὺς Ὑπουργοὺς ὡς μίαν ὀντότητα ὑπεράνω τοῦ λαοῦ καὶ τῶν δημοσίων λειτουργῶν καὶ χαρακτηρίζει ὡς ταπείνωσιν τὸ νὰ ἀκουσθοῦν τὰ αἰτήματα καὶ αἱ διεκδικήσεις των. Ἡ πίεσις τῆς πολιτικῆς ἐπιστρατεύσεως ὑπῆρξε πρᾶξις ὠμῆς βίας κατὰ τῶν ἐκπαιδευτικῶν. Τώρα νὰ λέγουν, ὅτι ἦτο ἠπιωτέρα αὐτὴ ἡ βία ἀπὸ ἄλλου εἴδους ἄσκησιν βίας, θὰ ἦτο περίπου τὸ ἐπιχείρημα ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἀσκῶν βίαν ἔναντι ἰδιώτου, λέγει, ἐγὼ δὲν ἔβγαλα πιστόλι, τοῦ ἔκαμα μίαν χειρολαβὴν Ἰαπωνικὴν καὶ ἔκαμψα εἰς τὴν θέλησίν μου. Ἕνα πρᾶγμα θέλω μόνον νὰ τονίσω. Διότι ὑποθέτω, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ αὐτοσχεδιάζῃ ὁ κάθε Ὑπουργός, ἀλλὰ ἔχει μίαν ἑνότητα συλλήψεως καὶ ἐμπνεύσεως ἡ Κυβέρνησις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ φιλοσοφήσῃ περὶ πολλῶν πραγμάτων καὶ περὶ τῆς ἀπεργίας. Καὶ εἶπεν, ὅτι ἄλλοτε μὲν ἡ ἀπεργία ἦτο τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου κατέκτων κἄτι τι οἱ ἐργαζόμενοι ἔναντι τοῦ ἐργοδότου, σήμερον ὅμως, ζῶμεν εἰς τὴν ἐποχὴν τῶν μονοπωλίων καὶ τῶν ὀλιγοπωλίων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιτρέπουν νὰ τοὺς πάρωμεν τίποτε, καὶ ἔτσι ἐμμέσως ἡ πίεσις τῶν ἐργαζομένων διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεώς των στρέφεται κατὰ τοῦ καταναλωτικοῦ κοινοῦ. Ὅταν ἔναυλος εἶναι ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ ἡ διακήρυξις ἡ πομπώδης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ Οἰκονομικῶν περὶ ὑπάρξεως οἰκονομικῆς ἐλευθερίας καὶ οἰκονομικοῦ φιλελευθερισμοῦ, δὲν ἠξεύρω πῶς ἐναρμονίζεται ἡ θέσις αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὴν ὑποστηριχθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἄποψιν, ἡ ὁποία ἄποψις, βέβαια, δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐπιμαρτυρῇ ὅ,τι ἡμεῖς ἀνέκαθεν καὶ ὑπεστηρίξαμεν καὶ διεκηρύξαμεν καὶ ἀπεδείξαμεν μὲ συγκεκριμένα στοιχεῖα. Ὅτι δηλαδή, ἡ χώρα μας ὑποτάσσεται εἰς πλῆθος μονοπωλίων, τὰ ὁποῖα ἐλέγχουν καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὸ τὸ ἀπεδείξαμεν καὶ μὲ τὴν ἀνάλυσιν τῆς πτώσεως τοῦ μεριδίου τοῦ συνολικοῦ ἐργατικοῦ εἰσοδήματος, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ μερίδιον τῆς ἐργοδοσίας, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται σταθερὰ καὶ προοδευτικὰ ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος. Δὲν σημαίνει ὅμως αὐτό, ὅτι ἔχει δίκαιον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ μᾶς εἴπῃ εἰς ἐκείνην τὴν θεωρίαν τοῦ φαύλου κύκλου, ὅτι αἱ αὐξήσεις θὰ πίπτουν ἐπὶ τῶν καταναλωτῶν καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ἐπέρχεται ἀποτέλεσμα. Εἶναι τοῦτο πρόσχημα, τὸ ὁποῖον πάντοτε ἡ ἐργοδοσία χρησιμοποιεῖ διὰ νὰ ἀποκλείσῃ κἄθε βελτίωσιν τῆς ζωῆς τῶν ἐργαζομένων. Ὅμως, ἀκριβῶς ἡ διαπίστωσις μὲ βάσιν τὰς δημοσίας στατιστικάς, ὅτι ὅλο καὶ περισσότερα παίρνει ἡ ἐργοδοσία καὶ ὅλο ὀλιγώτερα παίρνει ὁ ἐργαζόμενος δεικνύει, ὅτι ὑπάρχουν ἀπαράδεκτα περιθώρια, ἀλλὰ καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ κρατικὴ θέλησις διὰ νὰ ρυθμίσῃ τὸ θέμα ὑπὲρ τῶν ἐργαζομένων, διότι τὸ Κράτος εἶναι ὁ ἐντολοδόχος τῆς θελήσεως τῶν μονοπωλίων. Ἐσημείωσα ἕνα ἄλλο σημεῖον ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Εἰς ἕνα προϋπολογισμὸν ταξικόν, προσδιοριζόμενον ἀπὸ τὸ συμφέρον τῆς ἐργοδοσίας, ἡ ἐκπαίδευσις ὄχι μόνον δὲν διαθέτει τὰ κονδύλια, τὰ ὁμολογουμένως ἀπαραίτητα, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἀπὸ μιᾶς ἀπόψεως ἐπιχείρησις, πηγὴ προσόδου, διότι δὲν εἶναι καλὸν νὰ μᾶς ὁμιλοῦν περὶ 1.700 ἑκατομμυρίων, εἰς τὰ ὁποῖα πάλιν περιέχονται καὶ αἱ δαπάναι διὰ τὴν Ἐκκλησίαν, διὰ Μουσεῖα κλπ., ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ξεχνῶνται τὰ εἰσοδήματα ὑπὸ μορφὴν τελῶν, ὑπὸ μορφὴν πωλήσεως σχολικῶν βιβλίων, ὑπὸ μορφὴν ὑποχρεώσεως τῶν γονέων νὰ συνεισφέρουν διὰ τὴν μισθοδοσίαν ἐκτάκτων καθηγητῶν τῶν γυμνασιακῶν παραρτημάτων καὶ δαπανῶν εἰσφορᾶς τῶν διδακτηρίων κλπ., μὲ ἀποτέλεσμα νὰ κατατάσσεται ἡ Ἑλληνικὴ Παιδεία ἀπὸ ἀπόψεως κονδυλίων ποὺ διαθέτομεν δι’ αὐτήν, εἰς τὸ χαμηλότερον ἐπίπεδον, ὡς συγκριτικῶς ἀπέδειξεν πρὸ ἡμερῶν ὁ κ. Κιτσίκης. Σήμερον, δὲν ὑπάρχει Κράτος εἰς τὴν Εὐρώπην, εἰς τὸ ὁποῖον τὰ σχολικὰ βιβλία νὰ μὴ διανέμωνται δωρεὰν ὑπὸ τοῦ Κράτους εἰς τοὺς μαθητὰς τῆς κατωτέρας καὶ μέσης Παιδείας. Καὶ ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας διεκήρυξεν ἀπὸ τὸ βῆμα πρὸ ὀλίγου, ὅτι δίδει καθημερινῶς μάχας ΙΝ ABSTRACTO μὲ τὸν συνάδελφόν του τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν, διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ κονδυλίου τῆς Παιδείας, θὰ ἤθελα νὰ μᾶς εἴπῃ ποίας μάχας δίδει ἰν κονκρέτο συγκεκριμένως. Νὰ μᾶς εἴπῃ ποῖα εἶναι τὰ κονδύλια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατ’ αὐτὸν ἠμποροῦν νὰ περικοποῦν καὶ διεκδικεῖ νὰ περικοποῦν, ποῖα εἶναι τὰ κονδύλια τὰ ἀντιπαραγωγικά, ποῖα εἶναι τὰ κονδύλια, τὰ ὁποῖα δὲν ἀντέχουν εἰς καμμίαν σύγκρισιν μὲ τὰς ἀνάγκας τῆς Παιδείας καὶ θὰ ἤθελα νὰ εἴπω, ὅτι ὁ ἴδιος ὁ προϋπολογισμὸς δαπανᾷ δι’ ἀφίσσες καὶ ἔντυπα ὑποδαυλίσεως τοῦ φανατισμοῦ καὶ τοῦ μίσους καὶ διὰ τοὺς συγγραφεῖς των τόσα, ὥστε ἐὰν παρελείπετο αὐτὸ τὸ ἔργον τὸ ἐθνοκτόνον, τὰ ἐξοικονομούμενα κονδύλια θὰ ἦσαν ἐπαρκῆ διὰ νὰ ἐπιτρέψουν τὴν δωρεὰν χορήγησιν τῶν βιβλίων εἰς τοὺς μαθητάς. Δὲν θὰ θελήσω νὰ εἰσέλθω εἰς ἄλλας λεπτομερείας, τὰς ὁποίας συνεκράτησα ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ ἤθελε, διότι καὶ αὐτὸς ὑποστηρίζει τὴν ἰδίαν χαμένην ὑπόθεσιν, νὰ ρίψῃ εἰς τὴν τελευταίαν περίοδον τοῦ λόγου του τὸ γνωστὸν πάρθειον βέλος, καὶ εἶπεν, ὅτι οἱ φοιτηταὶ ἐπὶ τέλους, τινὲς ἐξ αὐτῶν διεξεδίκουν τὴν αὔξησιν τῶν κονδυλίων τῆς Παιδείας διὰ περικοπῆς τῶν πολεμικῶν δαπανῶν. Καὶ εἶναι γνωστὸν —εἶπεν— εἰς ποίαν ἐκκλησίαν ἀνήκει αὐτὸ τὸ σύνθημα. Δὲν ἐδικαιολογήθη ἡ Κυβέρνησις ἕως τώρα, ἐν ὄψει τῶν μεταβαλλομένων διεθνῶν συνθηκῶν, διατὶ αὐξάνονται τὰ κονδύλια τῶν πολεμικῶν δαπανῶν, ἀλλὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ παρουσιάζεται ὡς προοδευτικὸς ἐπῆγε τοὐλάχιστον 10 χρόνια ὀπίσω, ὅταν τὸ Κόμμα μας ἔθεσε διὰ πρώτην φορὰν τὸ πρόβλημα μειώσεως τῶν πολεμικῶν δαπανῶν, καὶ τότε, πράγματι, εἰς τὴν ἀρχὴν διεβλήθη τὸ σύνθημά μας ὡς προδοτικὸν καὶ ἀντεθνικόν. Ὅμως, ὅλα τὰ συνθήματά μας, ἀφοῦ εἰς τὴν ἀρχὴν τὰ διαβάλουν, ἀναγκάζονται ὕστερα νὰ τὰ υἱοθετήσουν σταδιακῶς. Ὅλαι αἱ ἄλλαι πολιτικαὶ μερίδες, μηδὲ τῆς Κυβερνητικῆς ἐξαιρουμένης, ἐφ’ ὅσον ὅλαι αἱ σοβαραὶ κυβερνητικαὶ ἐφημερίδες ἤρχισαν νὰ θέτουν θέμα μειώσεως τῶν πολεμικῶν δαπανῶν. Ἐὰν σήμερον γυρνῶντας εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς Κορέας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας μᾶς ἀποδίδει τὸ μονοπώλιον τοῦ συνθήματος, τὸ ἀποδεχόμεθα καὶ σεμνυνόμεθα δι’ αὐτό. Τελευταία παρατήρησις. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὅτι ὀρθῶς ἐπελέγη τὰ τελευταῖα ἔτη ἡ ἱεράρχησις τῶν ἀναγκῶν καὶ ἐδόθη τὸ προβάδισμα εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν καὶ ἔγινε ἐπιφύλαξις νὰ ἱκανοποιηθοῦν αἱ δαπάναι διὰ τὴν Παιδείαν, ἀργότερον. Ἐγὼ ἐπισημαίνω, ὅτι δὲν συνέλαβε τὸ πρόβλημα τῆς Παιδείας ὡς πρόβλημα ἐθνικόν, ἐφ’ ὅσον δέχεται, ὅτι ἄλλο θέμα εἶναι ἡ ἀνάπτυξις ἡ οἰκονομικὴ καὶ ἄλλο ἡ Παιδεία. Οἰκονομικὴ ἀνάπτυξις χωρὶς ἀνάπτυξιν τῆς Παιδείας εἶναι τί τὸ ἀσύλληπτον. Ἐὰν ἐπιμένετε εἰς αὐτὰς τὰς ἀντιλήψεις, πάντοτε θὰ ἔχετε χρεωκοπίαν τῶν ἔργων ἀναπτύξεως, πάντοτε ὀργανωτικὴν ἀδυναμίαν καὶ ἐλλείψεις καὶ τεχνικῶν στελεχῶν καὶ ἐξειδικευμένων ἐργοδηγῶν καὶ τεχνιτῶν καὶ ἐργατῶν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤθελα νὰ εἴπω, κ. Λυκουρέζο —καὶ ἀφορᾷ καὶ τὸν κ. Ἠλιοῦ αὐτὸ— ἤθελα νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εὑρίσκω ὀρθόδοξον νὰ δίδεται ἄμεσος ἀπάντησις εἰς κἄθε ἀγόρευσιν Ὑπουργοῦ, διότι ὑπάρχουν ἀκόμη πολλοὶ νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τῆς προτάσεως. Αὔριον θὰ γίνῃ ἀσφαλῶς ἀνακεφαλαίωσις τῆς συζητήσεως ὑπὸ τῶν ἐκπροσώπων τῶν Κομμάτων καὶ θὰ ἔπρεπε ἐκεῖ νὰ δοθῇ ἡ ἀπάντησις.

§23Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, μέχρι τοῦδε δὲν ἔδωσα ἀπάντησιν εἰς οὐδένα Ὑπουργόν, εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ποὺ δίδω ἀπάντησιν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον παρεμποδίζονται νὰ ὁμιλήσουν καὶ ζημιώνονται ἄλλοι ρήτορες τοῦ κόμματός σας. Ὁπωσδήποτε, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει κακὸν προηγούμενον, θὰ ὁμιλήσῃ καὶ ὁ κ. Λυκουρέζος, ἀλλ’ ὤφειλα ὡς Πρόεδρος νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου.

§25Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ κακοῦ, διότι μία ἀπάντησις ὀλιγόλεπτος προωθεῖ τὴν συζήτησιν. Ἡ συζήτησις εἰς τὴν Βουλὴν δὲν γίνεται μὲ μονολόγους, προϋποθέτει καὶ διάλογον. Ὀρθὸν εἶναι τοῦτο καὶ δὲν εἶναι κακόν, διότι προωθεῖται ἡ συζήτησις. Πάντως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω ἐπὶ ὡρισμένων σημείων τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Παιδείας. Πρῶτον, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν ἀντελήφθη, δὲν ἠθέλησε νὰ ἀντιληφθῇ, ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν προχθές, διαστέλλων τὴν ἔννοιαν τῆς κυβερνητικῆς σταθερότητος ἀπὸ τῆς πολιτικῆς σταθερότητος. Διέστειλε τὴν κυβερνητικὴν σταθερότητα, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ αὐτοσκοπὸν ἀπὸ τῆς πολιτικῆς σταθερότητος, ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει. Ἄλλο κυβερνητικὴ σταθερότης «ἐκ προβλέψεως» καὶ ἄλλο «ἐξ ἀποτελεσμάτων». Ὅταν ὑπάρχῃ πολιτικὴ σταθερότης εἶναι ἐξησφαλισμένη ἡ ἤρεμος ἐναλλαγὴ τῶν πολιτικῶν κομμάτων εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ἀνεξαρτήτως ὅλων αὐτῶν, οὐδαμῶς ἠσχολήθη ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν εἰς τὴν ἀναζήτησιν ὑπευθύνων, ὑπευθύνων οἵτινες ἠμπορεῖ νὰ εἶναι καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἠμπορεῖ νὰ εἶναι καὶ εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἀλλ’ ἐνῷ αὐτὴ εἶναι ἡ διαπίστωσις τῆς πραγματικότητος, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἠναλώθη εἰς τὸ νὰ ἀναζητῇ ὑπευθύνους καὶ νὰ ἀποδίδῃ εὐθύνας διὰ τὴν ἔλλειψιν τῆς πολιτικῆς σταθερότητος. Ὡμίλησε περαιτέρω ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας περὶ κρίσεως τῆς Δημοκρατίας. Θὰ ἦτο ὁ τελευταῖος, ὁ ὁποῖος θὰ ἔπρεπε νὰ ὁμιλήσῃ, διότι ἀνεξαρτήτως τῶν γενικῶν αἰτίων, τὰ ὁποῖα συνιστοῦν τὴν κρίσιν τῆς Δημοκρατίας γενικώτερον εἰς τὸν Δυτικὸν κόσμον, ὑπάρχουν καὶ εἰδικώτερα αἴτια, κύριε Πρόεδρε, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν τὴν κρίσιν τῆς Δημοκρατίας εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ διὰ νὰ μὴ ἐπεκταθῶ περισσότερον, ἀρκεῖ νὰ ὑπομνήσω, ὅτι κατὰ τὰς τρεῖς τελευταίας ἐκλογάς, ἐπειδὴ συνέδεσε τὴν κρίσιν τῆς Δημοκρατίας καὶ πρὸς τὴν ὕπαρξιν τῶν νέων συνθημάτων, τῶν νέων καιρῶν καὶ τὴν ἀδυναμίαν τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ κρατήσουν τὴν σημαίαν τῶν νέων συνθημάτων, καὶ μάλιστα εἰδικῶς ἀπευθυνόμενος πρὸς ἡμᾶς, τὴν ἀδυναμίαν μας νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν πορείαν ποὺ ἀπαιτοῦν οἱ καιροὶ καὶ νὰ προσελκύσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ, δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν, ὅτι τὸ 1956, κἄποιο πρωτότυπον ἐκλογικὸν σύστημα ἐφευρέθη, διὰ νὰ διασφαλίσῃ τὴν ἐκλογὴν τοῦ κυβερνῶντος κόμματος καὶ τὸ 1958 κἄποιο ἄλλο πρωτότυπον σύστημα, τῇ ἀγαστῇ συνεργασίᾳ τῆς μείζονος τότε Ἀντιπολιτεύσεως, ἐφευρέθη, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐκλογὴν τοῦ κυβερνῶντος κόμματος καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν ἐκλογὴν ἕνα ἄλλο σύστημα καὶ ἄλλα τινὰ συνέβαλον εἰς τὸ νὰ διασφαλισθῇ ἡ ἐπιτυχία τοῦ κυβερνῶντος κόμματος. Ἀλλά, ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ περὶ τῆς ἀνάγκης διαπαιδαγωγήσεως τῆς ἡγέτιδος τάξεως. Ἀσφαλῶς χρειάζεται ἡ διαπαιδαγώγησις, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε ὁ κ. Ὑπουργὸς Παιδείας νὰ δώσῃ τὸ παράδειγμα καὶ ὄχι νὰ κακοποιῇ τὴν ἡγέτιδα πνευματικὴν τάξιν τοῦ τόπου καθ’ ὃν τρόπον ἐκακοποίησε τὰ Ἀνώτατα Ἐκπαιδευτικὰ Ἱδρύματα, διὰ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐπέτυχε νὰ ψηφίσῃ καὶ διὰ τῶν ἐνεργειῶν του. Τόσον τὰ ἐκακοποίησεν, ὥστε νὰ τοῦ ἀπευθύνωνται ἔγγραφοι διαμαρτυρίαι τῶν Ἀνωτάτων Ἐκπαιδευτικῶν Ἱδρυμάτων, τὰ ὁποῖα νὰ ἐπισημαίνουν τὰς ὅσας ἀνακριβείας εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ τὸν καλοῦν νὰ ἀνασκευάσῃ. Οὔτε τὰς ἀνακριβείας ἀνεσκεύασεν, ἀλλὰ οὔτε καὶ ἀπάντησιν ἔδωσεν ἐπὶ τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ Ἱδρύματος. Τὴν ἑπομένην ἀκριβῶς τῆς συνεδριάσεως τῆς 11ης Δεκεμβρίου, Ἀνώτατον Πνευματικὸν Ἵδρυμα ἀπηύθυνεν ἔγγραφον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ τοῦ ἔλεγεν, ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπατε δι’ ἡμᾶς εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι ἀνακριβῆ καὶ σᾶς καλοῦμεν νὰ τὰ ἀνασκευάσετε. Καὶ εἶναι ἀνακριβῆ διὰ τὸν Α, Β λόγον. Ἀνέμενον νὰ τὰ ἀνασκευάσῃ. Οὔτε τὰ ἀνεσκεύασε, οὔτε ἐπετίμησε τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Ἵδρυμα, διότι ἐτόλμησε νὰ εἴπῃ ἀνακριβείας. Συνεπῶς, δυνάμεθα νὰ ἐπικαλούμεθα τὸ ἔγγραφον τοῦ Ἀνωτάτου αὐτοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ἱδρύματος, ἐφ’ ὅσον τὸ ἔλαβε, τὸ ἐδέχθη καὶ τὸ ἀπεδέχθη ὁ κ. Ὑπουργός. Ἠκούσατε δὲ ἀπόψε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος μᾶς ὡμίλησε ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς διαπαιδαγωγήσεως τῆς ἡγέτιδος τάξεως. Ἡ διαπαιδαγώγησις τῆς ἡγέτιδος τάξεως, κ. Ὑπουργέ, γίνεται μὲ τὸ παράδειγμα καὶ τὸ παράδειγμα δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ δώσῃ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει εἰς βάρος του κατηγορίαν, ὅτι εἶπεν ἀνακριβείας εἰς τὴν Βουλήν. Ἀνεφέρθη ἐπίσης, ὁ κ. Ὑπουργός, εἰς τοὺς συναδέλφους κ.κ. Ἀλαβᾶνον καὶ Βοβολίνην καὶ ὡμίλησε περὶ δημοκοπίας, ἐνῷ ὁ ἴδιος κατεδημαγώγησε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον ὥραν. Διότι ἀποτελεῖ πολὺ εὐθηνὴ δημαγωγίαν νὰ λέγεται, ὅτι ἡ ἐπιστράτευσις τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἀπετέλεσεν τὴν χρυσῆ γέφυραν καὶ ὅτι τάχα μὲ ἀνοικτὰς τὰς ἀγκάλας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὑπεδέχθη τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς ἐπανελθόντας εἰς τὸ ἔργον των. Λησμονεῖ, ὅτι εἶναι καὶ αὐτὸς μαζὶ μὲ τὴν Κυβέρνησιν ὑπεύθυνος, διότι ἔφθασαν εἰς τὸ σημεῖον οἱ ἐκπαιδευτικοὶ νὰ προβοῦν εἰς τὸ ἔσχατον μέσον τῆς ἀπεργίας, καὶ λησμονεῖ, ὅτι εἶναι βαρύτατα ὑπεύθυνος, διότι καὶ αὐτὸς ἐνέκρινε τὸ μέτρον τῆς ἐπιστρατεύσεως, μέτρον τὸ ὁποῖον ἀπεκάλεσεν χρυσῆν γέφυραν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἀπετέλεσε τίποτε ἄλλο παρὰ τὴν «ψυχικὴν ἐκτέλεσιν» τῶν ἐκπαιδευτικῶν τῆς Μέσης καὶ Στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ἠθέλησε καὶ ἐν τούτῳ τῷ σημείῳ νὰ ἀποδώσῃ ἄλλην ἔννοιαν εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν χθές. Δὲν πρόκειται νὰ ἐπεκταθῶ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, κ. Πρόεδρε, ἀλλὰ θέλω τοῦτο μόνον νὰ εἴπω, ὅτι ἐὰν ἐκυβέρνα ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, δὲν θὰ ὑπῆρχε περίπτωσις οἱ ἐκπαιδευτικοὶ τῆς Μέσης καὶ Στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως νὰ ἀναγκασθοῦν νὰ καταφύγουν εἰς ἀπεργίαν. Ὡμίλησεν καὶ περὶ τοῦ ἑνιαίου μισθολογίου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Καὶ ἐκεῖ, φαίνεται, δὲν ἀντελήφθη ἢ δὲν ἠθέλησε νὰ ἀντιληφθῇ τί εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν. Οὐδαμῶς ὑπεστήριξεν ὁ κ. Μαρκεζίνης, ὅτι τὸ ἑνιαῖον μισθολόγιον ἀποτελεῖ τὴν πανάκειαν. Εἶπεν ὁ κ. Μαρκεζίνης, πρὸ τῶν προβλημάτων, τὰ ὁποῖα προκαλεῖ τὸ ἰσχῦον σύστημα τῆς παροχῆς πρὸς διαφόρους κλάδους διαφόρων ἐπιδομάτων, καὶ τοῦ ἀδιεξόδου εἰς τὸ ὁποῖον καταλήγει, τὸ ἑνιαῖον μισθολόγιον ἀπομακρύνει τὸ ἀδιέξοδον, διὰ τὸ ὁποῖον ὑπεύθυνος εἶναι ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς ἀστόχου πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐφήρμοσε ἀπὸ τὸ 1955, ἐγκαταλείψασα τὸ ἑνιαῖον μισθολόγιον. Καὶ ἔθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ ἐρώτημα, «πρέπει ὅλοι νὰ συζητήσωμεν, ὅλοι νὰ ἀποφασίσωμεν», εἶπεν, τί πρέπει νὰ διδάσκωνται τὰ Ἑλληνόπουλα. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ 7½ ἔτη διακυβερνήσεως τῆς χώρας ἀκούομεν ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου στόματος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὅτι τώρα πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν, ὅτι τώρα ἐρευνᾷ ἡ Κυβέρνησις τί πρέπει νὰ διδάσκωνται τὰ Ἑλληνόπουλα. Ὥστε ἐπὶ 7½ ὁλόκληρα ἔτη δὲν ἠδυνήθη ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Ρ.Ε. νὰ γνωρίζῃ ποίαν κατεύθυνσιν θὰ δώσῃ εἰς τὴν Μέσην καὶ Στοιχειώδη Παιδείαν. Καὶ ἔρχεται σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ μᾶς ἐρωτήσῃ καὶ νὰ μᾶς λέγῃ, ὅτι τίθεται πελώριον πρόβλημα, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἀπὸ κοινοῦ πρέπει νὰ ἀντιμετωπίσωμεν. Ἢ μήπως ἠμπορεῖ νὰ ἀνθέξουν εἰς σοβαρὰν ἀπάντησιν ὅσα μᾶς εἶπεν, ὅτι ἱδρύει τεχνικὰς σχολὰς χωρὶς νὰ ἔχῃ διδασκάλους, καὶ ὅτι —διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν κατάντιαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται τὰ διδακτικὰ βιβλία— δὲν ὑπάρχουν συγγραφεῖς εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ νὰ συγγράψουν διδακτικὰ βιβλία; Ἀλλά, κ. Πρόεδρε, καὶ μόνον τὸ γεγονός, ὅτι κατὰ τὸ 1962, κατὰ τὸ ἔτος κατὰ τὸ ὁποῖον προΐστατο τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας ὁ κ. Κασιμάτης, ἐπὶ 908 διορισθέντων καθηγητῶν τῆς Μέσης Παιδείας ἠρνήθησαν τὸν διορισμόν των οἱ 308, ὡς προκύπτει ἀπὸ πίνακα, τὸν ὁποῖον κατέθεσε προχθὲς εἰς τὴν Βουλὴν ὁ συνάδελφος κ. Ἀλαβάνος, δηλαδὴ τὸ 33% τῶν διοριζομένων λειτουργῶν τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως, δὲν ἀποδέχεται τὸν διορισμόν του —ἰδιαιτέρως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω, ὅτι ἐπὶ τῶν διορισθέντων Μαθηματικῶν τὸ 55% δὲν ἀπεδέχθη τὸν διορισμόν, ἐπὶ τῶν διορισθέντων Φυσικῶν τὸ 56% δὲν ἀπεδέχθη τὸν διορισμόν, ἐπὶ τῶν Χημικῶν τὸ 55% καὶ ἐπὶ τῶν τεχνικῶν τὸ 58%, κατὰ μέσον ὅρον τὸ 33% τῶν διορισθέντων δὲν ἀπεδέχθη τὸ 1962 τὸν διορισμὸν— ἀποτελεῖ τὴν μεγαλυτέραν ἀπόδειξιν τῆς παρακμῆς καὶ τοῦ κινδύνου, εἰς τὸν ὁποῖον εὑρίσκεται ἡ Μέση Παιδεία. Ἐὰν ἐζούσαμε, κύριε Πρόεδρε, εἰς ἐποχὴν ἄλλην, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἀρχαὶ τῆς εὐθιξίας διεῖπον τὸν δημόσιον πολιτικὸν βίον τῆς χώρας, ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ὁποίου τοιαύτην ἀνάγλυφον εἰκόνα παρακμῆς παρουσιάζει ἡ Μέση Παιδεία, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχεν ὑποβάλει τὴν παραίτησίν του. Ἀντ’ αὐτοῦ, ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ τολμᾷ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ν’ ἀποδίδῃ εἰς ἡμᾶς πρόθεσιν δημαγωγίας, εἰς ἡμᾶς οἱ ὁποῖοι ἐδώσαμε πάντοτε δείγματα, ὅτι ἐντὸς τῶν πλαισίων μιᾶς δημιουργικῆς καὶ σοβαρᾶς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀσκοῦμεν τὸ ἔργον μας. Καὶ ἐτόλμησε, λέγω, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ μᾶς εἴπῃ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ὅτι ἡ λύσις τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ προβλήματος θὰ ἐπέλθῃ ὅταν ὅλοι ἀποφασίσωμεν τί θὰ διδάσκωνται τὰ Ἑλληνόπουλα, ὅταν θὰ δημιουργήσωμεν συγγραφεῖς διὰ νὰ συγγράψουν διδακτικὰ βιβλία. Καὶ νομίζει, ὅτι λύει περαιτέρω τὸ ἐκπαιδευτικὸν πρόβλημα, ὅταν, ὡς ὡμολόγησεν, ἱδρύῃ Σχολὰς ἄνευ διδασκάλων. Ἀντὶ δηλαδὴ νὰ προβλέπῃ καὶ νὰ ἐξετάζῃ διατὶ δὲν ἀποδέχονται τὸν διορισμόν των οἱ διδάσκαλοι καὶ οἱ καθηγηταί, ὥστε νὰ ἔχῃ τὸ ἔμψυχον ὑλικὸν ποὺ χρειάζεται διὰ νὰ κάμῃ Σχολάς, μᾶς εἶπεν, ὅτι ἱδρύει Σχολὰς στὸ χαρτί, διὰ νὰ ἔλθῃ ἀσφαλῶς μετὰ 2–3 μῆνας νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι τόσα σχολεῖα ὑπῆρχον τὸ 1961 καὶ ὅτι τόσα ἔγιναν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του. Ταῦτα, κύριε Πρόεδρε, δι’ ὀλίγων, διότι ἐλπίζω, ὅτι θὰ μοῦ δοθῇ εὐκαιρία νὰ ἐπανέλθω καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων σημείων, τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας.

§26Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀκούσω πρῶτα τὸ προσωπικὸν θέμα.

§28Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργός, ὁμιλῶν, μὲ ἀπεκάλεσε δημαγωγοῦντα δορυφόρον.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶχε τὴν πρόθεσιν νὰ σᾶς θίξῃ. Νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας πάντως, ὅτι κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἰσέλθητε καὶ εἰς τὴν οὐσίαν.

§30Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Παιδείας καὶ Θρησκ.). Θὰ ἔπρεπε, κύριε συνάδελφε, νὰ εἶσθε εὐχαριστημένος ποὺ τόσες φορὲς κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου καὶ μὲ τόσην ἀγάπην ἀνεφέρθην εἰς τὸ πρόσωπόν σας. Καὶ εἰς ἀπάντησιν μοῦ λέτε, ὅτι ὑπάρχει προσωπικὸν ζήτημα; Ποιὸ εἶναι ποὺ σᾶς πειράζει; Τὸ «δημαγωγοῦντα»; Τὸ ἀνακαλῶ.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔληξε τὸ προσωπικὸν θέμα. Ἐπὶ τῆς οὐσίας δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἰσέλθητε, παρὰ μόνον μὲ δευτερολογίαν.

§32Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Ἐκτιμῶ καὶ ἐγὼ ἰδιαιτέρως τὸν κ. Ὑπουργόν, ἐθεώρησα, ὅμως, ὅτι μὲ τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς δημαγωγίας, ἔγινε προσπάθεια ἀνατροπῆς μιᾶς ὁλοκλήρου ἀγορεύσεως. Δι’ αὐτὸ παρεκάλεσα νὰ λάβω τὸν λόγον.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ντοῦρα λέξ, σὲντ λέξ. Εἶσθε νομικὸς καὶ τὸ ξεύρετε. Ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐκφράζῃ τὰ αἰσθήματα φιλίας καὶ ἀγάπης πρὸς τὸ πρόσωπόν σας, δὲν ὑπάρχει προσωπικὸν ζήτημα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐζήτησε τὸν λόγον.

§34Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Εἰς μονόλογον τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐξελιχθῇ ἡ συζήτησις;

§35Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ὡμίλησαν ἤδη δύο ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§36Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Μέχρι στιγμῆς δὲν ἐτέθησαν ζητήματα σοβαρά, ἀφορῶντα τὸν τομέα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Θὰ ἔπρεπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἀναμείνῃ νὰ ὁμιλήσῃ ἕνας ἀκόμη ρήτωρ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει λόγον ὑπηρεσιακὸν ὁ κ. Ἀβέρωφ, δι’ αὐτὸ παρεκάλεσε νὰ ὁμιλήσῃ τώρα.

§38Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ὡμίλησαν δύο ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Πόσην ὥραν θὰ ὁμιλήσετε σεῖς;

§39Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Μίαν ὥραν περίπου.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπριλλάκη, θὰ μοῦ κάμετε ἐμένα μίαν χάριν. Ἔχετε δικαίωμα, ἀλλὰ ἀφήσατε τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὁμιλήσῃ. Ἐὰν διαμαρτύρεσθε θὰ ὁμιλήσετε σεῖς, ἀλλὰ κάμετέ μου τὴν χάριν.

§41Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ συγχωρῆτε, ἀλλὰ αὐτὸ δὲν γίνεται τῇ ἐγκρίσει μου. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει δὲν διευκολύνεται ἡ συζήτησις.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡμίλησαν ὁ κ. Ἡλιοῦ καὶ ὁ κ. Λυκουρέζος. Ὡμίλησαν δύο ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, Ὑπουργὸς εἶναι τέλος πάντων, ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσῃ. Ὁρίστε, κ. Ὑπουργέ.

§43Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Θὰ σᾶς δώσω τὴν εὐκαιρίαν, κ. συνάδελφε, νὰ μοῦ ἀπαντήσετε, διότι πρόκειται νὰ εἶμαι ὀλίγον σκληρὸς διὰ τὴν παράταξίν σας.

§44Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ἔχετε τὸν μονόλογον εἰς τὸ ραδιόφωνον, τὸν ἔχετε εἰς τὴν Βουλήν, παντοῦ τὸν μονόλογον;

§45Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία διεξάγεται, διεξάγεται λόγῳ προτάσεως δυσπιστίας ὑποβληθείσης ὑπὸ τῆς Ε.Δ.Α. Οὕτω περιέργως ἡ Ε.Δ.Α. ἠθέλησε νὰ ἀποδείξῃ ἐμπράκτως πόσον ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχει ἀστυνομικὸν Κράτος. Ὄντως διὰ μίαν πρότασιν δυσπιστίας τῆς ἄκρας Ἀριστερᾶς, παρέλυσαν αἱ Κοινοβουλευτικαὶ ἐργασίαι καὶ ἀσχολούμεθα ἐπὶ 5θήμερον, μόνον μὲ τὴν πρότασιν αὐτὴν τῆς δυσπιστίας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε κόμμα μὴ πιστεῦον εἰς τοὺς Κοινοβουλευτικοὺς θεσμούς, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀποδεικνύομεν περιτράνως, ὅτι ζῶμεν εἰς ἀστυνομικὸν Κράτος. Ἀλλά, ἐφ’ ὅσον ἡ Ε.Δ.Α. ἠθέλησε μόνη νὰ προκαλέσῃ αὐτὴν τὴν συζήτησιν, μόνη νὰ ἐκφράσῃ τὴν δυσπιστίαν διὰ τῆς ὑποβολῆς τῆς προτάσεως, νομίζω, ὅτι χρήσιμον θὰ εἶναι ἐὰν ἐκάμαμεν κάποιαν μικρὰν ἐκκαθάρισιν λογαριασμῶν καὶ ἐὰν συνεζητούσαμεν περὶ τῆς θέσεώς μας καὶ περὶ τῆς θέσεώς της. Διότι, προσωπικῶς πιστεύω, ὅτι ἐὰν τύποις νομιμοποιῆται ἡ Ε.Δ.Α., εἰς τὴν ὑποβολὴν προτάσεως δυσπιστίας, οὐσίᾳ δὲν νομιμοποιεῖται. Λέγω, ὅτι νομιμοποιεῖται τύποις, διότι εἰς τὴν χώραν αὐτὴν τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς εὐνομίας, κάθε κίνησις δικαιοῦται νὰ ἐκφράζεται τόσον εἰς τὸν τομέα τῶν ἰδεῶν, ὅσον καὶ εἰς τὸν πολιτικὸν τομέα. Κάθε κίνησις, δικαιοῦται νὰ κατέρχεται εἰς τὰς ἐκλογάς, νὰ εἰσέρχεται εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ αὐτὸ συμβαίνει καὶ μὲ τὴν Ε.Δ.Α., διότι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν χώραν τῆς ἐλευθερίας. Ἀλλὰ οὐσίᾳ ἡ νομιμοποίησις δὲν ὑπάρχει. Καὶ δὲν θὰ τῆς τὸ εἴπω κατὰ τρόπον ποὺ νὰ τὴν ἐνοχλῇ, ἐπικαλούμενος αἱματηρὰ γεγονότα, φρικτὸν παρελθόν...

§46Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν Κύπρον ὁμιλεῖτε ἢ διὰ τὴν σάκχαριν; (Κωδωνοκρουσίαι, θόρυβος).

§47Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ἀνησυχεῖτε ἤδη;... Θὰ τῆς τὸ εἴπω κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἀπὸ μίαν πλευρὰν πρέπει νὰ τῆς εἶναι εὐχάριστος, διότι θὰ ἐπικαλεσθῶ τοὺς μεγάλους διδασκάλους της, ἀλλά, ὁ ὁποῖος ἴσως, θὰ τῆς εἶναι ἀκόμη περισσότερον ὀδυνηρός. Ποία ἡ θέσις τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ ποία ἡ θέσις της εἰς τὸ Κοινοβούλιον; Εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον ποία ἡ θέσις τῆς Ε.Δ.Α., τὸ ἐδίδαξεν πρῶτος ἀπὸ ὅλους ὁ μεγάλος καὶ πράγματι σπουδαῖος διδάσκαλος, ὁ Λένιν. Καὶ ἐφρόντισα, διὰ νὰ μὴν ἀμφισβητηθοῦν τὰ κείμενα, νὰ ἔχω ἔκδοσιν Μόσχας τοῦ 1949, εἰς δύο βιβλία, ἀπὸ ὅπου θὰ σᾶς ἀναγνώσω μερικὰς περικοπάς.

§48Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Εἶναι τῆς ἐποχῆς τοῦ Στάλιν καὶ μήπως εἶναι παρεφθαρμένα, ἐκεῖ ἔχει καταντήσει ἡ πνευματικὴ ζωὴ εἰς τὴν ἀνθρωπότητα.

§49Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Πρόκειται περὶ κειμένου τοῦ 1905, τὸ ὁποῖον ἀνεδημοσιεύθη τὸ 1949 ἀπὸ τὸν Ὀργανισμὸν Ἐκδόσεως τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως εἰς ξένας γλώσσας. Καὶ μετὰ θὰ ἔλθω εἰς ἄλλα κείμενα, περισπούδαστα, τὰ ὁποῖα ὁμιλοῦν ὄχι πλέον περὶ τῆς πολιτικῆς θέσεως, ἀλλὰ περὶ τῆς Κοινοβουλευτικῆς θέσεως τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἀκόμη περισσότερον διδακτικά. Καίτοι τὰ δημοσιεύματα αὐτὰ ἔχουν κἄποιαν δυσκολίαν, διότι περιέχουν θέματα λεπτὰ ὁρολογίας καὶ προέρχονται ἀπὸ διαμάχας μεταξὺ τῶν ἄκρων ἀριστερῶν τῆς παλαιᾶς Ρωσίας, καίτοι ἔχουν κἄποιαν δυσκολίαν, ἐν τούτοις περιλαμβάνουν πολλὰς σαφεῖς περικοπὰς τὰς ὁποίας σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀκούσητε. Ἀπὸ τὸ ἔργον τοῦ Λένιν «αἱ δύο τακτικαὶ εἰς τὴν Ἐπανάστασιν»: Εἰς τὴν σελίδα 36 λέγει, ἀπαντῶν εἰς τοὺς ἀντιπάλους του Μενσεβίκους: «Ἀπαντοῦμεν εἰς τοὺς ἀντιλέγοντας πρὸς ὑμᾶς: Ἐνεργοῦσα εἰς τοὺς κόλπους τῆς ἀστικῆς κοινωνίας ἡ Σοσιαλδημοκρατία, δὲν δύναται νὰ συμβάλλῃ εἰς τὴν πολιτικὴν ζωήν, χωρὶς νὰ βαδίζῃ εἰς αὐτὴν ἢ ἐκείνην τὴν εἰδικὴν περίπτωσιν, εἰς τὸ πλευρὸν ἀκριβῶς τῆς Ἀστικῆς Δημοκρατίας». Εἰς τὴν σελίδα 41: «Ἡ ἀστικὴ ἐπανάστασις παρουσιάζει διὰ τὸ προλεταριᾶτον τὰ μεγαλύτερα πλεονεκτήματα. Ἡ ἀστικὴ ἐπανάστασις εἶναι ἀπολύτως ἀπαραίτητος διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ προλεταριάτου». Εἰς τὴν σελίδα 108: «Ὅλη ἡ πολιτικὴ ἐλευθερία γενικῶς, βασιζομένη εἰς τὰς συγχρόνους σχέσεις παραγωγῆς, δηλαδὴ εἰς τὸν Καπιταλισμόν, εἶναι μία ἐλευθερία ἀστική. Ἡ διεκδίκησις τῆς ἐλευθερίας ἐξυπηρετεῖ πρῶτα ἀπὸ ὅλα τὰ συμφέροντα τῶν ἀστῶν». Προβαίνει εἰς ἐπίκρισιν περαιτέρω περὶ τοῦ πῶς οἱ ἀστοὶ χρησιμοποιοῦν τὴν ἐλευθερίαν καὶ λέγει: «Τὸ προλεταριᾶτον ὅμως πάντοτε ἐξ ἐνστίκτου ἀντελήφθη, ὅτι χρειάζεται πολιτικὴν ἐλευθερίαν, ὅτι τὴν χρειάζεται περισσότερον ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλον, μολονότι αὐτὴ ἡ ἐλευθερία κατ’ ἀνάγκην σταθεροποιεῖ καὶ ὀργανώνει εὐθέως τὴν Μπουρζουαζίαν». Περαιτέρω παραδέχεται, ὅτι τὰ συνθήματα «γῆ καὶ ἐλευθερία» εἶναι ἀστικὰ καὶ ὅτι αὐτὰ εἵλκυσαν τὴν ἀμόρφωτον καὶ ὑποδουλωμένην ἀγροτιάν. Ἀλλά, λέγει, καὶ ἡμεῖς οἱ Μαρξισταί, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει καὶ δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ διὰ τὸ προλεταριᾶτον καὶ διὰ τὴν ἀγροτιὰν ἄλλος δρόμος πρὸς τὴν ἐλευθερίαν τὴν ἀληθῆ ἀπὸ ἐκεῖνον τῆς ἀστικῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἀστικῆς προόδου». «Ποτέ, εἰς καμμίαν στιγμήν, ὁ Σοσιαλδημοκράτης δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ τὸ ἀναπόφευκτον τοῦ ταξικοῦ ἀγῶνος τοῦ προλεταριάτου ἐναντίον τῆς ἀστικῆς τάξεως ὁσονδήποτε μικροαστικαὶ ἢ καὶ ρεπουμπλικανικαὶ εἶναι αἱ τάξεις αὗται». «...Ἐκ τούτου πηγάζει ἀφ’ ἑνὸς ὁ προσωρινὸς χαρακτὴρ τῆς θέσεώς μας, ὡς πρὸς τὴν ἀπὸ κοινοῦ ἐπίθεσιν μαζὶ μὲ τὴν ἀστικὴν τάξιν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ ὑποχρέωσις νὰ παρακολουθῶμεν ἐκ τοῦ πλησίον τὸν σύμμαχον ὡς ἐχθρόν».

§50Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ὡραῖον δίδαγμα.

§51Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ἀλλὰ ἀφοῦ εἰς πολλὰς σελίδας ὁμιλεῖ οὕτως διὰ τὴν ἐπανάστασιν ἐκ τῶν ἄνω ὁ μέγας διδάσκαλος, δὲν παραμελεῖ καὶ τὴν ἐπανάστασιν ἐκ τῶν κάτω. Καὶ λέγει: «Δὲν δυνάμεθα μὲ κανένα τρόπον νὰ παραμελήσωμεν τὴν κρυφὴν δρᾶσιν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ παρανόμου μηχανισμοῦ τοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος. Τοῦτο θὰ ἐβοήθει μόνον τὸ παιχνίδι τῆς ἀστυνομίας καὶ θὰ ἦτο χρήσιμον εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§52Ι. ΕΥΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Ὁ Εὐάγγελος Ἀβέρωφ, ἀντικατέστησε τὸν Εὐάγγελον Καλαντζῆν.

§53Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ἀντιλαμβάνομαι τὴν δυσφορίαν σας καὶ φοβοῦμαι περαιτέρω, ὅτι θὰ δυσφορήσητε πολὺ περισσότερον. Ἀλλὰ τί σημαίνει, ὅτι εἶμαι Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν; Εἶμαι μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχομεν πολιτικὸν θέμα καὶ σᾶς ἀπαντῶ ἐπ’ αὐτοῦ. Καὶ θέλω νὰ καθορίσω σαφῶς, ποία εἶναι ἡ θέσις σας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Καὶ περαιτέρω, κύριοι, διὰ τὴν ἐπανάστασιν ἐκ τῶν κάτω, ἀπαντῶν εἰς τοὺς ὀπαδοὺς τῆς Ἴσκρα, λέγει: «Δὲν ἐσκέφθησαν αὐτοί, ὅτι οἱ ὅροι καὶ ἡ ἔννοια τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ ἀγῶνος μετατρέπονται εἰς τὰ ἀντίθετά των, ὅταν ἡ ἐπανάστασις ἔχῃ ἀρχίσει, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ Κοινοβούλιον. Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς, αἱ τροπολογίαι ὑποβάλλονται διὰ συλλαλητηρίων εἰς τοὺς δρόμους, αἱ ἐπερωτήσεις γίνονται διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν ἐνόπλων πολιτῶν καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως πραγματοποιεῖται διὰ τῆς βιαίας ἀνατροπῆς της». Ὅλα αὐτά, κύριοι, διὰ τοῦ στόματος τοῦ μεγάλου διδασκάλου, καθώρισαν τὴν πολιτικὴν θέσιν. Ἔχομεν ἄλλα κείμενα πολὺ πιὸ διαφωτιστικὰ διὰ τὸν κοινοβουλευτικὸν ρόλον. Καὶ ἐδῶ ἀναφέρομαι εἰς ἀποσπάσματα τοῦ συνεδρίου τῆς Κόμιντερν τῆς 2ας Αὐγούστου 1920, εἰς ἀποφάσεις τὰς ὁποίας κατὰ τὴν γνώμην ὅλων τῶν ἄκρων ἀριστερῶν συνέταξεν ὁ ἴδιος ὁ Λένιν. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν δὲν τὰς συνέταξεν εἶναι ἀποφάσεις βασικαί, τῶν ὁποίων δὲν εἴδομεν τὴν ἀπάρνησιν. Διὰ νὰ μὴ ἔχετε καὶ ἐδῶ καμμίαν ἀμφιβολίαν σᾶς λέγω, ὅτι συνέλεξα αὐτὰ τὰ στοιχεῖα ἀπὸ βιβλίον ὑπὸ τὸν τίτλον «Κείμενα ἀποφάσεων τῆς Κομμουνιστικῆς Διεθνοῦς τοῦ Τεγκρὰς» τόμος 1ος, τυπογραφεῖον Πανεπιστήμιον Ὀξφόρδης 1956, ἐπιμελείᾳ Τζέϊν Ντεγκράς. Δὲν δύναμαι νὰ διαβάσω ὅλας τὰς σελίδας αὐτοῦ, διότι δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω καὶ θέλω νὰ περάσω εἰς ἄλλα θέματα. Αὐτὰ ποὺ θὰ διαβάσω ἐπαρκοῦν. Παράγραφος 10. «Ὁ μαζικὸς ἀγὼν ἀντιπροσωπεύει ὁλόκληρη σειρὰν ἐξελεγκτικῶν ἐνεργειῶν, τῶν ὁποίων ἡ μορφὴ καθίσταται ὁλοὲν καὶ περισσότερον ἔντονος, λογικῶς δὲ ὁδηγεῖ εἰς ἀνταρσίαν κατὰ τοῦ κεφαλαιοκρατικοῦ Κράτους. Εἰς τὸν μαζικὸν αὐτὸν ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος ἐξελίσσεται εἰς ἐμφύλιον πόλεμον, τὸ ἡγετικὸν Κόμμα τοῦ προλεταριάτου ὀφείλει κατὰ κανόνα νὰ ἐξασφαλίσῃ ὅλας τὰς νομίμους θέσεις, χρησιμοποιοῦν αὐτὰς ὡς βοηθητικὰ κέντρα τῆς ἐπαναστατικῆς δραστηριότητος ἐν τῷ πλαισίῳ πάντοτε τοῦ βασικοῦ σχεδίου τῆς ὅλης κινήσεως. Ἕνα τοιοῦτον βοηθητικὸν κέντρον εἶναι τὸ «βῆμα» τοῦ ἀστικοῦ Κοινοβουλίου. Τὸ ὅτι τὸ Κοινοβούλιον εἶναι θεσμὸς τοῦ ἀστικοῦ Κράτους, δὲν ἀποτελεῖ ἐπιχείρημα κατὰ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν ἀγῶνα. Τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα δὲν εἰσέρχεται εἰς τὸ Κοινοβούλιον ὡς ὀργανικὸν τμῆμα του, ἀλλὰ μὲ σκοπὸν διὰ τῶν ἐντὸς τῶν κοινοβουλευτικῶν κόλπων ἐνεργειῶν, νὰ παροτρύνῃ τὰς λαϊκὰς μάζας, ὅπως ἐκμηδενίσουν τὸν κρατικὸν μηχανισμόν, καὶ αὐτὸ τοῦτο τὸ Κοινοβούλιον». Αὐτὰ δὲν τὰ λέγει ὁ Εὐάγγελος Ἀβέρωφ ἢ ὁ Εὐάγγελος Καλαντζῆς. Παράγραφος 12. «Αἱ ἐν λόγῳ ἐντὸς τῶν Κοινοβουλίων ἐνέργειαι πρέπει νὰ ἐναρμονίζωνται ἀπολύτως πρὸς τοὺς σκοποὺς καὶ τὰ καθήκοντα ποὺ συνεργάζεται ὁ ἐκτὸς τῶν Κοινοβουλίων μαζικὸς ἀγών. Αἱ ἐνέργειαι συνίστανται ἰδίως εἰς τὴν ἀπὸ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βήματος πρόκλησιν σάλου, προερχομένου ἀπὸ τὴν ἀποκάλυψιν ἀφορώντων τοὺς ἀντιπάλους, τὴν ἰδεολογικὴν κινητοποίησιν τῶν μαζῶν, αἱ ὁποῖαι, ἰδίως εἰς τὰς καθυστερημένας περιοχάς, ἐξακολουθοῦν νὰ κατέχωνται ἀπὸ αὐταπάτας ὡς πρὸς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα καὶ προβλέπουν μετ’ ἐλπίδος εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν βῆμα». (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Δ. Θανόπουλος). Ἀκούσατε καὶ ἄλλας ἀποφάσεις: «Μετὰ τὴν διενέργειαν ἐκλογῶν, ἡ ὀργάνωσις τῆς κομματικῆς μερίδος πρέπει νὰ ἐνεργῆται καθ’ ὁλοκληρίαν ἀπὸ τὴν Κεντρικὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Κ. Κόμματος, ἀσχέτως ἐὰν τὸ κόμμα ἐν τῷ συνόλῳ του θεωρῆται κατὰ τὴν ἐν λόγῳ ἐποχὴν νόμιμον ἢ εὑρίσκεται ἐκτὸς νόμου». Περαιτέρω: «Κατόπιν ἀποφάσεως τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Κ. Κόμματος, τὸ κομματικὸν μέλος Κοινοβουλίου εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ συνδυάζῃ τὴν νόμιμον μὲ τὴν παράνομον δραστηριότητά του. Εἰς τὰς χώρας ὅπου οἱ κομμουνισταὶ βουλευταὶ ἀπολαμβάνουν ἀσυλίας, βάσει τῆς ἀστικῆς νομοθεσίας, τὸ προνόμιον αὐτὸ πρέπει νὰ χρησιμοποιῆται πρὸς ὑποστήριξιν τῆς παρανόμου δράσεως τοῦ κόμματος εἰς τοὺς τομεῖς τῆς ὀργανώσεως καὶ τῆς προπαγάνδας. Τὸ σύνολον τῆς ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου δράσεως τῶν κομμουνιστῶν βουλευτῶν πρέπει νὰ ἐναρμονίζεται αὐστηρῶς πρὸς τὴν ἐξωκοινοβουλευτικὴν δραστηριότητα τοῦ κόμματος. Οὕτω, κατὰ τακτικὰ χρονικὰ διαστήματα πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται ἐπιδεικτικῶς νομοθετικοῦ χαρακτῆρος προτάσεις βάσει ὁδηγιῶν τοῦ κόμματος καὶ τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς, ὄχι μὲ σκοπὸν νὰ γίνουν ἀποδεκταὶ ἀπὸ τὴν ἀστικὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ πρὸς διενέργειαν προπαγάνδας, πρόκλησιν σάλου καὶ ἐξυπηρέτησιν ὀργανωτικῶν σκοπῶν». Πῶς θέλετε, κύριοι, νὰ εἴπωμεν ὅτι νομιμοποιεῖσθε οὐσίᾳ; Ἐκ τῶν κειμένων τῶν καταστατικῶν σας ἀποδεικνύεται ὅτι εἰσέρχεσθε ἐδῶ ὡς δολιοφθορεῖς ἑνὸς βασικοῦ θεσμοῦ τῆς Δημοκρατίας καὶ τῆς ἐλευθερίας. (Χειροκροτήματα).

§54Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἡ ΕΔΑ δὲν εἶναι κομμουνιστικὸν κόμμα. Τὸ Κ. Κόμμα εἶναι ἐκτὸς νόμου.

§55Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἐάν, κ. συνάδελφε, εἶσθε πρόθυμοι νὰ ἀποκηρύξητε τὰ διδάγματα τοῦ Λένιν, τὰ ἀφορῶντα τὴν σοσιαλδημοκρατίαν, ἐὰν εἶσθε ἕτοιμοι νὰ ἀποκηρύξητε ὅσα εἶπεν ἡ Κομιντὲρν διὰ τὴν κοινοβουλευτικήν σας τοποθέτησιν, τότε, βεβαίως, ἀλλάζουν τὰ πράγματα. Ἡμεῖς δὲν εἴδομεν οὐδὲ ἀποδοκιμασίαν τοῦ συμμοριτοπολέμου. Ἀντιθέτως, ὅποτε ἐζητήσαμεν νὰ τὸ κάμητε ἐξωργίσθητε. Καὶ νὰ ἀναμένωμεν νὰ ἀποδοκιμάσητε τὸν Λένιν; Ἄλλωστε διεθνῶς δὲν ἀπεδοκιμάσθη ἀκόμη ὁ Λένιν. Ὁ Στάλιν ἀπεδοκιμάσθη.

§56Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Τὸ Κ. Κόμμα εἶναι ἐκτὸς νόμου. Διατὶ ὄχι καὶ ἡ ΕΔΑ.

§57Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὁ κ. Μπρεδήμας δὲν μὲ ἐτίμησε διὰ τῆς προσοχῆς του, διὰ νὰ ἔβλεπεν, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ προέβλεψαν τὰ καταστατικά του κείμενα, ὅταν λέγουν, ὅτι καὶ ἐὰν ἕνα ἀκόμη τμῆμα τοῦ Κομ. Κόμματος εὑρίσκετο ὑπὸ παρανομίαν, πρέπει νὰ πειθαρχήσῃ καὶ νὰ ἐργάζεται κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον. Κατόπιν αὐτῶν, εἶναι φανερόν, ὅτι οὐσίᾳ νομιμοποίησις τῆς ΕΔΑ δὲν ὑπάρχει. Καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ εἰς ὅλα τὰ θέματα, ὅπως εἶναι φανερὸν ἀπὸ τὰ καταστατικά της κείμενα, εἶναι ἀκόμη φανερώτερον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ διάλογος ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Διότι ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς μὲ ὅλα τὰ ἄλλα κόμματα πιθανὸν νὰ ἔχωμεν μερικὰς λεπτομερειακὰς διαφοράς, δὲν ἔχομεν ὅμως διαφορὰς ἐπὶ τῶν βασικῶν γραμμῶν. Καὶ τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ὅλοι, προκειμένου νὰ κρίνωμεν περὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἔχομεν ὡς κίνητρον, ὡς ἀφορμὴν τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους. Ἡ ΕΔΑ, λόγῳ κοσμοθεωρίας, ἔχει ὡς κίνητρον τὸ συμφέρον τοῦ διεθνοῦς κομμουνισμοῦ, συχνὰ καὶ τὸ συμφέρον ἄλλων χωρῶν. Τοῦτο συνάγεται καὶ ὡς λογικὴ συνέπεια τῶν ὅσων διακηρύττει καὶ τῶν ὅσων πρεσβεύει, ἀλλὰ συνάγεται καὶ ἐκ τῆς ἐμπράκτου ἀποδείξεως, ἡ ὁποία προκύπτει ἐκ τῆς Πολιτείας της. Πολὺ ὀλιγώτερον ἀπὸ ὅλα τὰ ἄλλα θέματα εἶναι δυνατὸν νὰ νομιμοποιῆται ἡ ΕΔΑ διὰ τὸ θέμα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Κύριοι, ἑτοίμασα καὶ ὄχι μὲ μεγάλην ἄνεσιν χρόνου αὐτὴν τὴν ὁμιλίαν μου, ἀλλὰ ἠθέλησα νὰ κάμω ἐνώπιόν σας καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ μίαν ἐκκαθάρισιν λογαριασμῶν μὲ τὴν ἄκραν ἀριστεράν, ἐκκαθάρισιν λογαριασμῶν, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἐστηρίζετο εἰς διαξιφισμοὺς καὶ εἰς διαπληκτισμοὺς εἰς τοὺς ὁποίους καὶ ἐγὼ παρασύρομαι ἐνίοτε εἰς τὴν ὀξύτητα τῆς συζητήσεως. Ἠθέλησα νὰ ἐρευνήσω καὶ μερικὰ θέματα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, διὰ νὰ πεισθῶ, ὅτι δὲν χωρεῖ διάλογος μὲ τὴν ΕΔΑ, ἰδίως ἐπ’ αὐτῆς καὶ εἶδον, κύριοι, τὰ πλέον περίεργα τῶν πραγμάτων. Διὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν, ἔχομεν ἄπειρα, ἀλλ’ ἀρκοῦμαι εἰς μίαν δήλωσιν τοῦ Κ.Κ.Ε., δημοσιευθεῖσαν εἰς τὸν «Ριζοσπάστην».

§58Η. ΗΛΙΟΥ. Ποῖοι ἐτυφεκίσθησαν ὡς ὑπαίτιοι τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς; (Θόρυβος, φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ΕΔΑ).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τίνα τρόπον ἀντιλαμβάνεσθε τὴν ἐκτέλεσιν τῶν Κοινοβουλευτικῶν σας καθηκόντων; Θὰ ἐπιβάλετε νὰ εἴπῃ ὁ ρήτωρ ἐκεῖνα ποὺ θέλετε σεῖς; Εἶναι σωστὸ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκφράσῃ ἀντιλήψεις. (Θόρυβος, φωναί).

§60Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἀκούομεν ἀτάραχοι τὰς ἐπικρίσεις των, αἱ ὁποῖαι εἶναι ὄχι μόνον δημοκοπικαί, ἀλλὰ πολλὰς φορὰς θὰ ἀκούσουν καὶ τὰς ἐπικρίσεις μας, τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον δὲν εἶναι ἀθεμελίωτοι καὶ ὑβριστικαί, ἀλλὰ προέρχονται ἀπὸ κείμενα ἐπίσημα ἰδικά των. Ἰδοὺ διὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν... (Θόρυβος, φωναί, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς πτέρυγος τῆς ΕΔΑ).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάμνω τὴν δήλωσιν, ὅτι θὰ ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν οἱονδήποτε ἀτακτήσῃ).

§62Ι. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. ..... (Θόρυβος, φωναὶ ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαδημητρίου, διαμαρτύρεσθε, ὅταν σᾶς διακόπτουν, σεῖς διατὶ διακόπτετε τώρα; Δικαίωμα τοῦ ρήτορος εἶναι νὰ ὁμιλήσῃ ὅπως αὐτὸς θέλει.

§64Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἴσως ἔχομεν ὁμιλήσει καὶ ἄλλοτε περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ καλὸν εἶναι, ὅταν ἔχωμεν ἕνα Κόμμα τὸ ὁποῖον ἐμφανίζεται εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ὑπερασπιστὴς τῶν λαϊκῶν καὶ ἐθνικῶν συμφερόντων νὰ γνωρίζωμεν καλύτερον ἀπὸ ποῦ βαστάει ἡ ρίζα του. Ἰδοὺ ἔχομεν τὸν «Ριζοσπάστην». Εὑρίσκεται εἰς τὰς βιβλιοθήκας, φοβοῦμαι μὴ τυχόν, ἀφ’ οὗ τὸν ἀναγνώσω, θὰ παύσῃ νὰ εὑρίσκεται εἰς τὰς βιβλιοθήκας ξεσχιζόμενον. Εἶναι τὸ φύλλον τῆς 12 Ἰουλίου 1935 ὑπὸ τὸν τίτλον «Μία Ἐπιφύλαξις». Περιγράφει, πῶς πῆγε ἡ ἀστικοτσιφλικάδικη Ἑλλάδα εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν.

«ΕΠΗΓΑΝ ΝΑ ΚΑΜΟΥΝ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΑΝΤΙ-

ΣΟΒΙΕΤΙΚΟΝ ΟΡΜΗΤΗΡΙΟΝ, ΓΙ’ ΑΥΤΟ ΕΜΕΙΣ

ΟΧΙ ΜΟΝΟΝ ΔΕΝ ΛΥΠΗΘΗΚΑΜΕ ΔΙΑ ΤΗΝ Α-

ΣΤΙΚΟΤΣΙΦΛΙΚΑΔΙΚΗ ΗΤΤΑ ΣΤΗΝ ΜΙΚΡΑΝ

ΑΣΙΑΝ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΕΔΙΩΞΑΜΕΝ».

(Φωναὶ ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως: Αἶσχος, αἶσχος). Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ θέμα Μακεδονίας καὶ Θράκης. Ἔχομεν τὸ περίφημον μανιφέστο τῆς 14 Δεκεμβρίου 1924, τὸ ὁποῖον καὶ μετὰ τὸν σάλον, ποὺ ἐπροκάλεσε, δὲν ἀνεκλήθη κατηγορηματικῶς καὶ σταράτα, ἀλλὰ μὲ ἀρκετὰς ἐπιφυλάξεις. Πάντως τὸ μανιφέστο λέγει τὰ ἑξῆς: «...(ἀναγινώσκει).... Ἄν δὲν συντρίψουμε τὸν ἐθνικὸ ζυγὸ τῆς ντόπιας μπουρζουαζίας, ποὺ βαραίνει πάνω σὲ μᾶς, δὲν μποροῦμε ἀλλοιώτικα νὰ γλυτώσουμε ἀπὸ τοὺς κατακτητικοὺς καὶ ἰμπεριαλιστικοὺς πολέμους, ποὺ ξέσπασαν σὲ βάρος μας, ἐν ὅσῳ ἐξακολουθεῖ ἡ σημερινὴ κατάστασις τοῦ διαμελισμοῦ τῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης ἀπὸ τὴν Βαλκανικὴ Μπουρζουαζία. Νὰ γιατὶ ἀγωνιζόμαστε γιὰ τὴν ἕνωση τῶν τριῶν τμημάτων τῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης. Ζήτω τὸ Ἑλληνικὸ Προλεταριᾶτο, Ζήτω ἡ ἀνεξάρτητη Μακεδονία καὶ Θράκη». (Φωναὶ ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος: Αἶσχος, αἶσχος). Θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀσχοληθῶ μὲ πολλὰ θέματα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ νὰ ἀποδείξω ὅτι τὸ Κ.Κ.Ε. πάντοτε εὐθυγραμμίσθη μὲ ξένα συμφέροντα καὶ ὄχι μὲ τὰ ἑλληνικά. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ πολύ, ἀλλ’ ὑπάρχει ἕνα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνάγκη νὰ μνημονευθῇ, διότι ἀφορᾷ ἕνα ἀπὸ τοὺς ὡραιοτέρους ἀγῶνας τοῦ Ἔθνους καὶ διότι χάρις εἰς μίαν ἐπιστολὴν τοῦ Ζαχαριάδη ἐδημιουργήθη μία σύγχυσις. Εἰς τὸν πόλεμον τὸν ἑλληνοϊταλικόν, κύριοι, ἐγράφη μία ἐπιστολὴ τοῦ Ζαχαριάδη, ἡ ὁποία ἦτο εὐνοϊκὴ διὰ τὴν ἄμυναν καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας τὸ Κ.Κ.Ε. εἶπε διὰ προκηρύξεων, ὅτι ἡ ἐπιστολὴ αὐτὴ ἦτο κατασκεύασμα Μανιαδάκη καὶ διετύπωσε τὰς ἰδίας ἀντιλήψεις, τὰς ὁποίας καὶ θὰ ἀκούσητε ἀπὸ ἐπίσημον κείμενον προκηρύξεως τοῦ Κ. Κ.Ε. Σᾶς ἀναγινώσκω ἀπὸ ἔκθεσιν τοῦ Κ.Κ.Ε. Δὲν εἶναι ἔκθεσις οὔτε τοῦ κ. Μανιαδάκη, οὔτε σημερινῆς ἀρχῆς, εἶναι ἔκθεσις τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Κ.Κ.Ε. καὶ σᾶς διαβάζω μερικὰ ἀποσπάσματα, καίτοι σᾶς συνιστῶ, ὅσοι μπορεῖτε νὰ τὴν διαβάσετε ὁλόκληρον, διότι εἶναι ἀνατριχιαστική. Εἰς πολλὰ σημεῖα μακρᾶς προκηρύξεως λέγει ὅτι ἐμεῖς οἱ ἴδιοι προκαλέσαμεν τὴν ἐπίθεσιν τῆς Ἰταλίας. Θ’ ἀναγνώσω ἓν ἐξ αὐτῶν. Ἡμερομηνία τῆς προκηρύξεως 7 Δεκεμβρίου 1940, δηλ. ἐν πλήρει ἀντεπιθέσει καὶ ἀφ’ οὗ εἴχομεν εἰσέλθῃ εἰς τὸ ἀλβανικὸν ἔδαφος. (ἀναγινώσκει). «Τὸν πόλεμον τὸν διέταξαν οἱ ἐμπόλεμοι Ἐγγλέζοι πλουτοκράτες. Ἡ πολιτική του εἶχε σκοπὸ νὰ παρασύρῃ στὸν πόλεμο ὅσο μποροῦσε μεγαλύτερον ἀριθμὸν κρατῶν, ὅπως γράφει καὶ ἡ «Ἰσβέστια» τῆς 20 Αὐγούστου 1940». Προσέξατε, ὅτι 7 Δεκεμβρίου 1940 δὲν εὑρισκόμεθα μόνον ἐν ἀντεπιθέσει, ἀλλ’ εὑρισκόμεθα μόνοι μὲ τοὺς Ἄγγλους καὶ ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις ἐκείνην τὴν στιγμὴν εἶχεν ἐν ἰσχύει τὸ σύμφωνον μὲ τὸν Χίτλερ. Δὲν θὰ σᾶς κουράσω μὲ τὰς δῆθεν κατὰ τῆς Ἰταλίας προκλήσεις μας, καὶ θὰ ἔλθω εἰς καταπληκτικὴν περικοπήν: «Καλοῦμε τοὺς πολεμιστές μας νὰ ἀρνηθοῦνε νὰ πολεμήσουνε πέρα ἀπὸ τὰ σύνορα τῆς πατρίδας μας. Τὶ ζητᾶμε στὴν Ἀλβανία, ποῦ μᾶς πᾶνε; Ὁ λαὸς δὲν θέλει δεύτερο Σαγγάριο...». Κύριοι, δὲν θὰ σᾶς κουράσω περισσότερον, δὲν θὰ λυπήσω περισσότερον τὴν ΕΔΑ, μὲ μερικὰ στελέχη τῆς ὁποίας ἔχω καὶ προσωπικοὺς δεσμούς, ἀλλὰ εἶναι ἀρκετὰ αὐτὰ διὰ νὰ μᾶς πείσουν ὅτι ἡ ΕΔΑ εὑρίσκεται ἐδῶ ὡς δολιοφθορεὺς τοῦ Κοινοβουλίου, ὅτι εὑρίσκεται ἐκτὸς τῶν πλαισίων τῆς ἐθνικῆς ζωῆς, ὅτι ἐργάζεται δι’ ἰδίους ἰδεολογικοὺς ἀγῶνας εἰς τοὺς ὁποίους εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ τὴν ἀντιμετωπίσωμεν διότι πιστεύομεν ὅτι ἡ ἠθική μας ἰδεολογία ἔχει περισσοτέραν ὡραιότητα καὶ ἰσχύν. Ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ γνωρίζομεν καὶ ἔχομεν συνείδησιν ὅτι ὅλα ὅσα λέγονται ἐδῶ, λέγονται μὲ τὸν σκοπὸν νὰ καταστρέψωμεν τὸ Κοινοβούλιον, νὰ κτυπήσουν τὰ μπουρζουάδικα καθεστῶτα καὶ ὄχι διὰ νὰ ἔχωμεν πραγματικὴν πρόοδον εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Ἐπὶ τῶν θεμάτων τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς θὰ ἤθελα νὰ κάμω μίαν διευκρίνισιν διὰ νὰ μὴ ἀφήσω εἰς τὸν φίλον μου κ. Ἡλιοῦ τὴν εὐκαιρίαν νὰ δημιουργήσῃ ἐντυπώσεις...

§65Η. ΗΛΙΟΥ. Ὄχι καὶ φίλον!...

§66Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Τὸ ἀνακαλῶ ἐὰν δὲν τὸ θέλετε. Ὅταν εἴμεθα ἐκτὸς τῆς αἰθούσης συνομιλοῦμεν φιλικῶς, ἀσχέτως τοῦ χάους τὸ ὁποῖον μᾶς χωρίζει καὶ ἐὰν δὲν τὸ θέλετε δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ τείνω τὴν χεῖρα φιλίας, τὴν ὁποίαν δὲν ἀποδέχεσθε. Λοιπόν, διὰ νὰ μὴ τοῦ ἀφήσω τὴν εὐκαιρίαν νὰ δημιουργῇ ἐντυπώσεις, θὰ εἴπω ὅτι προχθὲς ἐπέκρινε φράσιν λόγου τῆς Α.Μ. τοῦ Βασιλέως εἰς τὰς Ἰνδίας καὶ τὸ συνέπλεξε μὲ μίαν οἱονεὶ ἔμμεσον ψυχρολουσίαν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδωσεν ὁ πράγματι μεγάλος ἀνὴρ τῆς Ἄπω Ἀνατολῆς, ὁ Παντὶτ Νεχρού. Διὰ νὰ μὴ ἀφήσω καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι δὲν διεπράξαμεν σφάλμα, καὶ ὅτι ἀντιθέτως ἐκάμαμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον καὶ αἱ πεποιθήσεις μας μᾶς ἐπέβαλον καὶ τὰ συμφέροντα ἑνὸς τεραστίου λαοῦ ἐπέβαλον καὶ ὁ ἴδιος ὁ κ. Παντὶτ Νεχροῦ ἀσφαλῶς θὰ ἐπεθύμει, θὰ σᾶς διαβάσω δύο μικρὰς περικοπὰς ἀπὸ ἐπιστολὴν τοῦ κ. Νεχροῦ πρὸς ὅλας τὰς Κυβερνήσεις. Σημειῶ ὅτι ἡ Α.Μ. ὁ Βασιλεὺς ἀνέφερεν ἁπλῶς περὶ ἀδίκου καὶ ἀπροκλήτου ἐπιθέσεως, χωρὶς νὰ τὴν κάμῃ συγκεκριμένην. Ἰδοὺ τὶ λέγει ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Νεχροῦ: «Λαμβάνω τὸ θάρρος νὰ ἀπευθυνθῶ πρὸς σᾶς, (δηλ. πρὸς ὅλους τοὺς ἡγέτας τῶν Κυβερνήσεων), σχετικῶς μὲ τὴν πολὺ δυσχερῆ κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη εἰς τὰ σύνορά μας λόγῳ τῆς ἐνόπλου ἐπιθέσεως τῶν Κινεζικῶν δυνάμεων ἐπὶ τοῦ ἐδάφους μας. Αἱ συνέπειαι αὐτῆς τῆς εὐρείας ἐπιθέσεως δὲν εἶναι μόνον σοβαραὶ διὰ τὴν Ἰνδίαν, ἀλλὰ εἶναι σοβαραὶ καὶ δι’ ὁλόκληρον τὸν κόσμον». Καὶ ἡ κατάληξις τὴν ὁποίαν ὁ προσεκτικὸς κ. Ἠλιοῦ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχεν ὑπ’ ὄψει του: «Εἰς αὐτὴν τὴν ὥραν τῆς κρίσεως, ὅταν ἔχωμεν ἀναλάβει τὴν προσπάθειαν νὰ ἀμυνθῶμεν κατὰ τῆς ἐπιθέσεως, ἔχομεν ἐμπιστοσύνην ὅτι θὰ ἔχωμεν τὴν συμπάθειάν σας καὶ τὴν βοήθειάν σας ὅπως καὶ τὴν συμπάθειαν καὶ τὴν βοήθειαν ὅλων τῶν χωρῶν, ὄχι μόνον λόγῳ τῶν φιλικῶν μας σχέσεων, ἀλλὰ καὶ διότι ὁ ἀγὼν αὐτὸς εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον τῆς εἰρήνης τοῦ κόσμου καὶ ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀποφυγὴν τῶν ἐπιθέσεων εἰς τὰς διεθνεῖς σχέσεις». Βλέπετε ὅτι ἡ ἐντύπωσις τὴν ὁποίαν προσεπάθησε νὰ δημιουργήσῃ ὁ κ. Ἠλιοῦ εἶναι τελείως ἐσφαλμένη. Ἡ Α.Μ. ὁ Βασιλεὺς ἀνταπεκρίθη πρὸς ἕνα καθῆκον ἔναντι θέματος ἀρχῆς, δηλαδὴ τῆς μὴ ἐνόπλου καὶ ἀπροκλήτου ἐπιθέσεως καὶ δὴ ἐναντίον ἐκτάκτως φιλειρηνικοῦ θέματος, ὅπερ διετύπωσε τὰς ἀντιλήψεις του ἐπὶ τῆς ἐπιθέσεως ἥν ὑφίστατο. Θὰ ἤθελον τώρα, κ. συνάδελφοι, νὰ ἀσχοληθῶ μὲ ἄλλα θέματα, μὲ τὰς ἐπικρίσεις, τὰς ὁποίας διετύπωσεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ σοβαρότης μὲ τὴν ὁποίαν ὁμιλεῖ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ὅπως ἀπεδείχθη ἀπὸ πολλὰ σχόλια τὰ ὁποῖα ἐγράφησαν εἰς τὸν Τύπον σήμερον, ἐνοχλεῖ πάρα πολὺ τὸ Κέντρον. Ἡμᾶς δὲν μᾶς ἐνοχλεῖ καὶ δὲν μᾶς ἐνοχλεῖ, διότι εἴμεθα εὐτυχεῖς νὰ ἀκούωμεν σοβαρὰς συζητήσεις, εὐτυχεῖς νὰ ἀνεβαίνῃ τὸ ὕψος τοῦ Κοινοβουλίου καὶ διότι ὀφείλω νὰ εἴπω μὲ κἄποιαν ἄνεσιν θὰ ἀπαντήσωμεν καὶ εἰς τὰ σοβαρὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθη. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν μᾶς ἐπληροφόρησε μὲ τὸ πειστικὸν ὕφος τὸ ὁποῖον ἔχει εἰς τὰς ὁμιλίας του, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ἑνὸς πολιτικοῦ ἀδιεξόδου καὶ μᾶς ἐπρότεινε μάλιστα καὶ τὸ φάρμακον δι’ αὐτὸ τὸ πολιτικὸν ἀδιέξοδον, τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Διερωτῶμαι, πῶς ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ὑπεστήριξεν αὐτὴν τὴν ἄποψιν καὶ ἐπρότεινε καὶ αὐτὸ τὸ φάρμακον. Πληροῦνται ὅλαι αἱ συνταγματικαὶ προϋποθέσεις, ὅλαι ἀνεξαιρέτως διὰ μίαν ὁμαλὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος διὰ μίαν σταθερὰν διατήρησιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ δὲν νομίζω ὅτι κριτὴς εἶναι οἱοσδήποτε πολιτευόμενος ἢ καὶ ἔστω οἱοδήποτε τμῆμα τοῦ λαοῦ καὶ ὄχι αἱ συνταγματικαὶ προϋποθέσεις καὶ τὰ ὄργανα τὰ ὁποῖα ὁρίζει τὸ Σύνταγμα. Πέραν αὐτοῦ αἴσθημα ἀσφαλείας καὶ τάξεως ὑπάρχει ἀνὰ τὴν χώραν, σταθερότης καὶ ἐργασία καὶ αἴσθημα σταθερότητος καὶ ἐργασίας ὑπάρχει ἀνὰ τὴν χώραν. Πρόοδος σημειοῦται εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς καὶ τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἠδυνήθη νὰ εἴπῃ ὡς πρὸς τὴν πρόοδον καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς εἶναι ὅτι ἡ πρόοδος θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι μεγαλυτέρα. Πῶς ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς θὰ εἴπωμεν ὅτι ὑπάρχει πολιτικὸν ἀδιέξοδον; Διατὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν προτίμησε νὰ ἀκούσῃ τοὺς ὀλίγους οἱ ὁποῖοι τὸ ἰσχυρίζονται καὶ ὄχι τοὺς πολὺ περισσοτέρους, οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίζονται τὸ ἀντίθετον; Πῶς ἐπροτίμησε νὰ ἴδῃ μίαν τρικυμίαν τὴν ὁποίαν ὀλίγοι δημιουργοῦν εἰς ἕνα δοχεῖον ὕδατος καὶ ἡ ὁποία τρικυμία οὐδένα ἐνοχλεῖ καὶ δὲν εἶδε τὴν ἠρεμίαν ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς ὁλόκληρον τὴν θάλασσαν, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ μόνον ταξιδεύομεν; Ἀδιέξοδον, φοβοῦμαι, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, ὑπάρχει μιᾶς μορφῆς καὶ εἰς ἕνα κύκλον. Ἀδιέξοδον ὑπάρχει εἰς τὸν ἀνένδοτον ἀγῶνα. Διέκοψεν ὁ ἀνένδοτος ἀγὼν τὴν σχέσιν μὲ τὸ ἐκλογοδικεῖον καὶ ἰσχυρίσθη ὅτι ἐπέρχεται λύσις. Ἔκαμε τυμπανοκρουσίας περὶ νοθείας καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀποδείξῃ οὔτε 100 διπλοψηφίας εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Ἀποτέλεσμα μηδὲν εἰς τὸ ἕνα καί μηδὲν καὶ εἰς τὸ ἄλλο. Διεκήρυξεν ὅτι ἡ 22 Νοεμβρίου θὰ εἶναι ἡ κορυφὴ τῆς κρίσεως, καὶ ἀπὸ ἐκεῖ θὰ ἐπέλθῃ ἡ λύσις καὶ ἀποτέλεσμα ἐπίσης μηδέν. Διέκοψε τὰς σχέσεις μὲ ἡγέτας τῶν ἐνόπλων δυνάμεων, διέκοψε τὰς σχέσεις μὲ τὸν Ἄνακτα μὲ τὴν ἰδίαν ἄνεσιν μὲ τὴν ὁποίαν ἕνας κοινὸς πολίτης διακόπτει τὰς σχέσεις μὲ τὸν γείτονά του καὶ ἔχει τὴν ἀξίωσιν μὲ ὅλας αὐτὰς τὰς διακοπὰς τῶν σχέσεων νὰ δημιουργῇ ἐντύπωσιν σοβαρότητος καὶ νὰ ἐπιτυγχάνῃ ἀποτελέσματα. Διέκοψε σχέσεις προχθὲς προσωρινῶς καὶ μὲ τὸ Κοινοβούλιον καὶ τὰς διέκοψε κατὰ τὸν πλέον περίεργον τρόπον. Εἶπεν ὅτι εἰς τὴν οὐσίαν συμφωνεῖ καὶ τὸ εἶπε καὶ δι’ ἐπισήμου πράξεως, ἀλλὰ δι’ ὡρισμένους λόγους, διακόπτει ἐπὶ πενθήμερον σχέσεις. Κύριοι, ἐὰν ἡ Ἕνωσις Κέντρου ἐπίστευεν ὅτι ὑπάρχει πραγματικὸν ἀδιέξοδον, ἐὰν ἐπίστευεν ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα πράγματι νόθος. Κυβέρνησις καὶ δὲν ἔχομεν τὴν δύναμιν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς, εἶχε τρόπον διὰ νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὸ ἀδιέξοδον. Εἶχε τρόπον εὔκολον, νὰ μᾶς ἐκβιάσῃ εἰς σειρὰν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν καὶ νὰ διαπιστωθῇ ποῖος ἔχει τὴν δύναμιν καὶ ποῖος ὄχι. Ἀλλὰ ὅλα τὰ κάμνει, ὅλα τὰ λέγει. Μόνον αὐτὸ ποὺ ὁδηγεῖ εἰς μίαν ἔμμεσον μερικὴν ἀναμέτρησιν, μόνον αὐτὸ δὲν λέγει, διότι διέκοψε τὰς σχέσεις μὲ τὸν λαόν. Ἀλλὰ τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ὁ ὁποῖος γνωρίζει πόσον τὸν τιμῶ καὶ πόσον τὸν σέβομαι, δι’ αὐτὸ τὸ ἀνύπαρκτον ἀδιέξοδον ἐπρότεινεν ἕνα περίεργον φάρμακον· ἐπρότεινε φάρμακον τὸ ὁποῖον θὰ δημιουργήσῃ πραγματικὸν ἀδιέξοδον, τὸ ἀδιέξοδον τῆς ἀκυβερνησίας τῶν συμμαχικῶν Κυβερνήσεων. Διότι, κύριοι, ἐγὼ ἐξακολουθῶ νὰ πιστεύω, ὅτι καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ λαϊκή μας δύναμις διὰ λόγους τοὺς ὁποίους θὰ εἴπω περαιτέρω ἐν συντομίᾳ, εὑρίσκεται γύρω εἰς τὸ 50%. Μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν αὐτὸ σημαίνει, ὅτι θὰ ἔχωμεν γύρω εἰς τὸ ἥμισυ τῶν ἑδρῶν, αὐτὸ σημαίνει ὅτι μοιραίως θὰ ἐπηγαίναμεν πρὸς συμμαχικὰς κυβερνήσεις. Γνωρίζει ὁ λαὸς τὴν ταλαιπωρίαν αὐτοῦ τοῦ τόπου ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐνηλλάσσοντο ἀνὰ ἓξ μῆνας, ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καταστρώσουν ἕνα πρόγραμμα καὶ νὰ τὸ ἐφαρμόσουν. Ἂς φυλάξῃ ὁ Θεὸς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ αὐτὸ τὸ φάρμακον, τὸ ὁποῖον διὰ τὴν ἀποφυγὴν ἑνὸς ἀνυπάρκτου ἀδιεξόδου, προσφέρει τὴν βεβαιότητα ἑνὸς ὑπαρκτοῦ ἀδιεξόδου. Ἀλλά, ὁ ἀγαπητός μου κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ἐπροχώρησε καὶ εἰς μίαν ἄλλην αὐθαιρεσίαν. Μᾶς εἶπε: κύριοι, ἐκουράσθητε, δύο–τρία χρόνια ἐξουσίας φθείρουν τὸν ἀνθρώπινον ὀργανισμόν· σεῖς ἔχετε 7½, αὐτὸ σᾶς κουράζει εἶναι καιρὸς νὰ ἀλλάξετε. Πρῶτον, θὰ τοῦ εἴπω, ὅτι εἶναι περίεργον αὐτὸς νὰ διατυπώνῃ αὐτὴν τὴν θεωρίαν, δεδομένου ὅτι εἶναι ὁ πρῶτος διδάξας τὴν θεωρίαν τῶν τριῶν τετραετιῶν, τὰς ὁποίας ἡμεῖς ὡς δωδεκαετίαν δὲν συνεπληρώσαμεν. Νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι εὐτυχὴς ὅτι ἐὰν ἡ τύχη δὲν ἠθέλησεν αὐτὸς νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν θεωρίαν του, ὅτι εὑρέθη ἄλλος περισσότερον ἱκανὸς καὶ τυχερὸς ἢ περισσότερον, ἐὰν θέλῃ, τυχερός, διὰ νὰ μὴ τὸν θίξω, ὁ ὁποῖος νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν ἰδικήν του θεωρίαν. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλον λόγον, νομίζω, ὅτι αὐτὸ ποὺ εἶπεν δὲν εὐσταθοῦσε. Κύριοι συνάδελφοι, ἀκούω, ὄχι μόνον ἀπὸ τὸν ἀγαπητὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἄλλους, ὅτι 7½ χρόνια εἰς τὴν ἐξουσίαν εἶναι κατάστασις, ὅτι εἶναι κάτι τὸ ἀπαράδεκτον. Θὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰς Σουηδίαν ἔχει 26 χρόνια εἰς τὴν ἐξουσίαν, θὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι εἰς τὴν Νορβηγίαν ἔχει 17 χρόνια εἰς τὴν ἐξουσίαν, θὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι ὁ Ἀντενάουερ καὶ μάλιστα εἰς ἡλικίαν ἐντελῶς διάφορον ἀπὸ τοῦ κ. Καραμανλῆ, ἀλλά, δόξα τῷ Θεῷ εἰς καλὴν ὑγείαν, ἔχει εἰς τὴν ἐξουσίαν ἀπὸ τὸ 1949, ὁ μακαρίτης Ροῦζβελτ ἔμεινεν εἰς τὴν ἐξουσίαν τρεῖς τετραετίας, ὁ κ. Ἀϊζενχάουερ ὀκτὼ ἔτη, τὸ Συντηρητικὸν Κόμμα εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἀπὸ τὸ 1953–1954, μὲ πρωθυπουργὸν τὸν Μακμίλλαν ἀπὸ τὸ 1957. Ποῦ τὸ ηὕρατε, ὅτι μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα αὐτὸ εἶναι πολύ; Μὲ περισσὴν αὐθαιρεσίαν ἔρχεται ὁ κ. Ἀρχηγὸς καὶ χωρὶς νὰ μὲ ἐρωτήσῃ λέγει: Ἐκουράσθης. Δὲν ἐκουράσθην. (Γέλωτες, χειροκροτήματα). Καὶ διερωτῶμαι, δίδομεν τὴν ἐντύπωσιν τῶν καταπεπονημένων ἀνθρώπων, δίδομεν τὴν ἐντύπωσιν τῶν κεκοιμικότων, τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἔχασαν τὰ νεῦρα των, τὴν ζωντάνια των καὶ τὴν φρεσκάδα των; Ἀντιθέτως. Αὐτὰ ἂς τὰ ἀφήσῃ λοιπὸν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν. Κύριοι, δὲν θὰ ἤθελα νὰ ἐπεκταθῶ πολὺ περισσότερον ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ θέματος, θὰ ἤθελα νὰ θίξω τρία θέματα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, δύο συγκεκριμένα καὶ ἕνα γενικόν. Τὰ δύο συγκεκριμένα ἀφοροῦν θέματα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν διάφορα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ μοῦ ἦλθον καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν πολλαὶ ἔγγραφοι ἐρωτήσεις συναδέλφων. Πρόκειται περὶ τῶν σχέσεων μὲ τὴν Βουλγαρίαν καὶ περὶ τοῦ θέματος τοῦ τουρκικοῦ νόμου περὶ αἰγιαλίτιδος ζώνης. Τὸ τρίτον, τὸ γενικὸν θέμα, ἀφορᾷ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν περὶ τῆς γενικῆς ἐνατενίσεως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τῶν ἀνακατατάξεων τῆς Εὐρώπης. Ὡς πὸς τὴν Βουλγαρίαν, κ. συνάδελφοι, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ζωηρὸν εἶναι τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν πλήρη ὁμαλοποίησιν τῶν σχέσεων μετ’ αὐτῆς. Θέμα, τὸ ὁποῖον θίγεται συνήθως, οὐχὶ ὑπευθύνως, περὶ κινδύνων ἀπὸ Βορρᾶ, δι’ ἡμᾶς δὲν ὑπάρχει καὶ δὲν δύναται νὰ ἐνοχλήσῃ εἰς τὴν περαιτέρω ἀνάπτυξιν τῶν σχέσεων διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι τὰ θέματα αὐτὰ καλύπτονται διὰ τῆς ἰσχύος καὶ νομίζομεν ὅτι τὸ ἔχομεν διὰ τῆς ἰσχύος πλήρως καλύψει. Εἴτε λοιπόν, ὑπάρχει εἴτε δὲν ὑπάρχει, δὲν ἀποτελεῖ ἐμπόδιον διὰ τὴν ὁμαλοποίησιν τῶν σχέσεων, τὴν ὁποίαν θεωροῦμεν λογικὴν καὶ χρήσιμον δι’ ἀμφοτέρους ἐφ’ ὅσον εἴμεθα γείτονες. Ἀλλά, κύριοι, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς ἐξηγήσω καὶ δι’ ὑμῶν ἴσως νὰ ἐξηγήσω καὶ εὐρύτερον, ὅτι ἡ ἀρνητικὴ στάσις τῆς Βουλγαρικῆς Κυβερνήσεως, ὡς πρὸς τὰς ἐπανορθώσεις, ἀποτελεῖ πραγματικὸν ἐμπόδιον καὶ οὐχὶ παρονυχίδα καὶ τοῦτο νομίζω θὰ τὸ ἀποδείξω. Δὲν θὰ ἀνατρέξω εἰς παλαιότερον παρελθόν, ὅταν σεβαστὸς προκάτοχος, ὁ κ. Στεφανόπουλος, ἀνενέωσε τὰς διπλωματικὰς σχέσεις, νομίζων ὅτι τὸ θέμα τῶν ἐπανορθώσεων εἶχεν εἰσέλθει εἰς κἄποιον δρόμον, δὲν θὰ σᾶς κουράσω νὰ σᾶς εἴπω ὅλας τὰς συνεννοήσεις, τὰς ὁποίας εἶχον ἐγὼ καὶ οἱ συνεργάται μου. Θὰ σᾶς εἴπω ὅμως τοῦτο, ὅτι ἦλθεν ἡ στιγμὴ ποὺ ἀντελήφθην ὅτι ἴσως ἡ Βουλγαρικὴ Κυβέρνησις εἶχε μίαν καχυποψίαν, ὅτι ἡμεῖς θέλομεν νὰ ρυθμίσωμεν τὸ ζήτημα τῶν ἐπανορθώσεων καὶ μετὰ νὰ μὴ ρυθμίσωμεν τὰ ἄλλα θέματα, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουν τὰς δύο χώρας. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον μόλις μοῦ ἐγεννήθη αὐτὴ ἡ ὑποψία ὑπέβαλον νέας προτάσεις πρὸ ἐλαχίστων μηνῶν καὶ διὰ τῶν προτάσεων αὐτῶν πρῶτον ἐπρότεινα τὴν συζήτησιν ὅλων τῶν μεταξὺ μας ἐκκρεμῶν θεμάτων συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἐπανορθώσεων καὶ τὴν σύγχρονον ὑπογραφὴν ὅλων τῶν συμφωνιῶν ποὺ θὰ ἀφεώρων τὰ θέματα αὐτὰ ὥστε νὰ γνωρίζωμεν ἀμφότεροι ὅτι δὲν θὰ ὑπογράψωμεν τὸ ἕνα καὶ θὰ χάσωμεν τὸ ἄλλο. Πέραν αὐτοῦ προέβην εἰς ἀνεπίσημον μέν, ἀλλὰ ἀρκετὰ σαφῆ μετάδοσιν πληροφορίας πρὸς τὴν Βουλγαρικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τὸ θέμα τῶν ἐπανορθώσεων ἠδύνατο νὰ τακτοποιηθῇ εἰς ἐπίπεδα καὶ κατὰ τρόπους πολὺ κάτω ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὁρίζει ἡ συνθήκη εἰρήνης. Περαιτέρω πρέπει νὰ προσθέσω ὅτι τὸ κείμενον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐστάλησαν αἱ προτάσεις αὐταί, ἔτυχεν εἰδικῆς ἐπεξεργασίας καὶ ἀπὸ τοὺς συνεργάτας μου καὶ ἀπὸ ἐμέ, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ οὐδεμίαν λέξιν προκλητικὴν καὶ ἀντιθέτως νὰ εἶναι ἕνα κείμενον φιλικόν, εἰλικρινοῦς συνεννοήσεως. Ἡ ἀπάντησις τῆς Βουλγαρικῆς Κυβερνήσεως ἀναμένεται. Φοβοῦμαι, ὅτι ἔχω λόγους διὰ νὰ εἶμαι ἀπαισιόδοξος. Ἡ Βουλγαρικὴ Κυβέρνησις σταθερῶς ἀπαντᾶ διὰ τὰς ἐπανορθώσεις: Ἐλᾶτε νὰ συζητήσωμεν συμψηφισμοὺς τῶν προπολεμικῶν λογαριασμῶν καὶ τότε θὰ ἴδωμεν ἐὰν περισσεύῃ τίποτε τὸ ὁποῖον νὰ χρεωστοῦμεν. Κύριοι, πρῶτον ἡ συνθήκη εἰρήνης λέγει, ὅτι ἡ ὀφειλὴ αὐτῶν τῶν ἐπανορθώσεων εἶναι ἀνεξάρτητος πάσης ἄλλης ὀφειλῆς οἱασδήποτε ἐποχῆς. Δεύτερον, καίτοι τὴν ἀρχὴν οὐδέποτε τὴν ἐδέχθημεν εἴπαμεν ὡς χωριστὸν θέμα ἂς ἐξετάσωμεν νὰ ἴδωμεν τὶ εἶναι αὐτοὶ οἱ λογαριασμοί. Καὶ ἐκάμαμεν συνεννοήσεις πρὸ διετίας περίπου, ἐκάμαμεν λογαριασμοὺς καὶ εἴδαμεν, ὅτι ἔχομεν λαμβάνειν 2 καὶ ἔχει λαμβάνειν 1. Καὶ εἴδαμεν, ὅτι καὶ ἂν ἀκόμη δεχθῶμεν ὅλας τὰς προτάσεις μέχρι καὶ ἐκείνας τὰς ὁποίας δὲν εἶναι ποτὲ δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν, δηλαδὴ ὅτι θὰ ἀποζημιώσωμεν δι’ ἔξοδα ἐγκαταστάσεως τῶν στρατευμάτων κατοχῆς, διὰ στρατῶνας καὶ τοιαῦτα πράγματα καὶ ἀκόμη καὶ αὐτὰ ἐὰν δεχθῶμεν πάλι θὰ ὑπῆρχε περίσσευμα ὑπὲρ ἡμῶν. Οὕτως, ὁ συμψηφισμὸς ὡς θέμα ἀρχῆς δὲν ὑφίσταται, ὡς θέμα οὐσίας, δὲν παρέχει ἔδαφος συνεννοήσεως. Θέλω, ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας νὰ εἴπω, ὅτι γνωρίζω, ὅλα τὰ σοβαρὰ θέματα τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βουλγαρίας καὶ τὰ ὁποῖα δύνανται λυόμενα νὰ ἐξυπηρετήσουν τὰς οἰκονομίας ἀμφοτέρων τῶν χωρῶν. Ἀλλά, τὸ θέμα τῶν ἐπανορθώσεων θέτει ὡρισμένα ζητήματα βασικά, λόγῳ τῶν ὁποίων δὲν χωρεῖ ὑποχώρησις. Θέτει πρῶτον, ἕνα θέμα ἀρχῆς καὶ ἀξιοπρεπείας. Δὲν εἶναι δυνατόν, ἐπειδὴ μία ἄλλη χώρα ἔρχεται καὶ λέγει, ἀρνοῦμαι νὰ πληρώσω ἢ ὑπεκφεύγω συνεχῶς, ἡ ἰδική μας χώρα νὰ εἴπῃ: Τὶ νὰ κάμω ἀφοῦ ἀρνεῖσαι, θὰ τὸ δεχθῶ. Δὲν εἶναι ἐπίσης δυνατὸν νὰ δημιουργήσωμεν τὸ προηγούμενον. Θὰ εἶναι τὸ πρῶτον προηγούμενον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἔχωμεν παραιτηθῆ ἀποζημιώσεων πολεμικῶν. Θὰ ἦτο προηγούμενον βαρύτατον διὰ τὸ μέλλον. Ἐπίσης δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν λαμβάνειν νὰ μὴ δώσωμεν τὸ ἀνεκτὸν ἔναντι τῶν ζημιῶν τὰς ὁποίας ὑπέστησαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν εἶναι νὰ εἴπωμεν καὶ τὸ εἴπομεν μὲ πᾶσαν εἰλικρίνειαν καὶ μὲ τὸν καλύτερον φιλικὸν τόνον πρὸς τὴν Βουλγαρικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι θὰ ἔλθωμεν εἰς συνεννοήσεις δι’ ὅλα τὰ θέματα, θὰ εἴμεθα πολὺ λογικοὶ εἰς τὴν διαπραγμάτευσιν τῶν σαφῶς ὡρισμένων ἐπανορθώσεων, θὰ δώσωμεν ἐκπεσμὸν ἐπ’ αὐτῶν καὶ θὰ κάμωμεν καὶ τμηματικὰς μακροχρονίους καταβολάς. Ἀλλὰ πέραν αὐτῶν τοὐλάχιστον ἐγὼ ἐφ’ ὅσον εὑρίσκομαι εἰς τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκομαι, δὲν νομίζω, ὅτι θὰ δυνηθῶ νὰ ὑποχωρήσω. Καλαὶ αἱ σχέσεις δι’ ὑμᾶς, ἀλλὰ καλαὶ καὶ διὰ τοὺς ἄλλους. Τὸ δεύτερον θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἤθελα νὰ προβῶ εἰς ἀνακοινώσεις— καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἔλαβον σειρὰν ἐρωτήσεων— εἶναι τὸ θέμα τοῦ Τουρκικοῦ νόμου διὰ τὴν αἰγιαλίτιδα ζώνην. Ἀσχέτως τῶν διαβημάτων εἰς τὰ ὁποῖα προέβημεν καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι σκόπιμος ἡ δημοσία συζήτησις, θὰ ἤθελον νὰ σᾶς διαβεβαιώσω καὶ θὰ πεισθῆτε μὲ τὰς παρατηρήσεις μου ὅτι τὸ θέμα δὲν εἶναι ἀκόμη ὥριμον διὰ τὴν λῆψιν θετικωτέρων μέτρων. Καὶ δὲν εἶναι ὥριμον πρὶν ἀπ’ ὅλα διότι κατετέθη ἕνας νόμος. Οὐδεὶς γνωρίζει ἐὰν ὁ νόμος αὐτὸς θὰ προχωρήσῃ, ἐὰν δὲν θὰ προχωρήσῃ καὶ τί τροπολογίας θὰ ὑποστῇ. Δεύτερον, τὸ κατατεθὲν νομοσχέδιον προβλέπει τὴν δυνατότητα ρυθμίσεως θεμάτων αἰγιαλίτιδος ζώνης ἢ ἁλιείας διὰ διμερῶν συμφωνιῶν εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις. Συνεπῶς καὶ πάλιν δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ψήφισιν τοῦ νόμου καὶ διμερῆ συμφωνίαν, ἡ ὁποία νὰ ρυθμίσῃ τὰ θέματα ὅπως θέλομεν.

§67Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Ἀπεδέχθητε τὴν μονόπλευρον πρότασιν τῆς Τουρκίας νὰ γίνῃ 6 μίλια;

§68Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἔλθω καὶ ἐκεῖ. Ἡμεῖς, κύριοι, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ πιστεύομεν ὅτι τὸ Τουρκικὸν νομοσχέδιον πάσχει εἰς ὡρισμένα σημεῖα ἀπὸ ἀπόψεως διεθνοῦς δικαίου. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως τοῦ τί διεβιβάσαμεν, ἐξήγησα τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ὄχι μόνον δυνάμεθα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀναμείνωμεν. Τὸ ἐὰν ἀπεδέχθημεν, ὡς ἠρώτησεν ὁ ἀγαπητὸς κ. συνάδελφος, δὲν τίθεται κἂν ὡς ἐρώτησις. Διότι, οὐδέποτε μονομερὴς ἐσωτερικὸς νόμος δημιουργεῖ διεθνεῖς ὑποχρεώσεις διὰ τὸν ἄλλον. Ἀλλοίμονον ἐὰν ἐπηγαίναμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἀρχήν, ἡ ὁποία οὐδέποτε ἴσχυσε καὶ οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχύσῃ δηλ. διὰ νόμου ἑνὸς ἐθνικοῦ Κοινοβουλίου, νὰ ἐπιβάλλεται εἰς τὸν ἕτερον μία ὑποχρέωσις. Ἡμεῖς πῶς θὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰ πράγματα θὰ τὸ ἴδωμεν ἀπὸ τὸ πῶς θὰ ἐξελιχθῇ ἡ κατάστασις. Τρόπους ἀντιμετωπίσεως ἔχομεν πολλούς. Ἂν μὴ τὶ ἄλλο ἔχομεν καὶ τὴν ἰδικήν μας αἰγιαλίτιδα ζώνην πρὸς ἐπέκτασιν εἰς τὰ 12 μίλια, ὅπως τὴν ἔχει ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις καὶ πολλαὶ ἄλλαι χῶραι. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι οὗτος ὁ καλὸς τρόπος τῆς τακτοποιήσεως αὐτῶν τῶν θεμάτων ἰδίως ὅταν ὑπάρχουν ἀνοικτοὶ δρόμοι εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἰδίως ὅταν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Τουρκίας χθὲς ἀκόμη ἐδήλωσεν ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου δύνανται νὰ τακτοποιηθοῦν τὰ πράγματα. Εἰς τὸ λεχθὲν ὅτι εἰς τὴν Χίον εἰς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου συνελήφθη Ἑλληνικὸν ἁλιευτικόν, δὲν χρειάζεται κἂν ἀπάντησις, διότι ἁπλούστατα ὁ νόμος δὲν ὑπάρχει. Ὑπάρχει ὡς νομοσχέδιον. Ἡμεῖς ἔχομεν πολλοὺς τρόπους διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ θέμα ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο νὰ ρυθμισθῇ ἐν πνεύματι συνεργασίας καὶ φιλίας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον οὐδένα λόγον ἔχω νὰ εἴπω ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν μοῦ προκύπτει ἀπὸ πλευρᾶς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν χρειασθῇ θὰ λάβωμεν τὰ μέτρα μας. Δὲν θὰ βιασθῶμεν. Οἱ Ἕλληνες δὲν συνηθίζουν νὰ κατακτοῦν ὀλίγα μίλια θαλάσσης ἐπὶ τοῦ χάρτου διὰ νόμων. Τὴν θάλασσαν τὴν κατακτοῦν εἰς πολὺ περισσότερα μίλια καὶ κατ’ ἄλλους τρόπους, εἰρηνικούς. (Χειροκροτήματα). Θὰ ἔλθω τώρα εἰς τὴν γενικὴν ἐπίκρισιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῶν Προοδευτικῶν περὶ τοῦ ὅτι ἐνῷ διερχόμεθα μίαν περίοδον ἀνακατατάξεων εὐρωπαϊκῶν, ἡμεῖς μὲ μακαριότητα ἀντιμετωπίζομεν τὰ πράγματα. Ἔχει δίκαιον νὰ τὸ λέγῃ, διότι δὲν εἶναι ἐνήμερος. Ἀλλὰ θὰ τὸν βεβαιώσω καὶ αὐτὸν καὶ ὅλους ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὸν πλέον ἐπίσημον τρόπον ὅτι εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ μεγάλα εὐρωπαϊκὰ θέματα, κάθε ἄλλο παρὰ θεαταὶ εἴμεθα. Προχθὲς ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ἐμνημόνευσε τὸ Οὑγγρικὸν θέμα. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι ἐὰν ἐπῆλθε μία ἐξέλιξις εἰς τὸ Οὑγγρικὸν καὶ δὲν θὰ ἐγερθῇ πλέον εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, εἰς αὐτὸ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις σοβαρῶς συνέβαλεν. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν καὶ ἐπὶ ξένων θεμάτων ἐκεῖ ὅπου πρέπει καὶ ἐκεῖ ὅπου δύναται νὰ λάβῃ τὰς πρωτοβουλίας αὐτὰς μὲ περίσκεψιν καὶ χωρὶς τυμπανοκρουσίας. Διότι, τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν περὶ τοῦ παραδείγματος μικρῶν χωρῶν, αἱ ὁποῖαι τηροῦν μίαν πολὺ δυναμικὴν στάσιν, αὐτὴν δὲν δύναμαι νὰ τὴν δεχθῶ. Ἐὰν δὲν εἴχαμεν μίαν ἀπὸ τὰς εὐπαθεστέρας γεωγραφικὰς θέσεις τοῦ κόσμου, μίαν ἀπὸ τὰς εὐπαθεστέρας θέσεις ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς συμμαχίας, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ λάβωμεν πρωτοβουλίαν μὲ πολὺ περισσοτέραν ὀξύτητα. Ἀναλαμβάνομεν πρωτοβουλίας ἐκεῖ ὅπου δυνάμεθα, ἀλλὰ πάντοτε μὲ περίσκεψιν. Δὲν ἀρνούμεθα ποτὲ νὰ ἀναλάβωμεν τὰς εὐθύνας ὁποτεδήποτε ἐγείρεται ἕνα μέγα θέμα. Εἰς τὸ θέμα τῶν Εὐρωπαϊκῶν ἀνακατατάξεων, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ δυσαρεστήσω μερικούς, ὄχι τὴν πτέρυγά μας, λέγω ὅτι κακῶς γίνεται τόση ὑπερβολὴ περὶ διασπάσεως τῆς ἑνότητος τῆς Εὐρώπης. Ὑπάρχουν ὡρισμέναι διαφοραὶ ἀντιλήψεων, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει διάσπασις τῆς ἑνότητος. Δύνασθε πάντως νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀκολουθεῖ τὴν ὁδὸν τῆς ὑποστηρίξεως τῆς ἑνότητος τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς συμμαχίας καὶ ὅτι καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος εὑρίσκονται καὶ ἐν ἐξελίξει ἀκόμη ὡρισμέναι Ἑλληνικαὶ πρωτοβουλίαι. Ἀλλὰ αἱ Ἑλληνικαὶ πρωτοβουλίαι, θὰ εἶναι πάντοτε πρωτοβουλίαι εἰς τὰς ὁποίας ἡ τόλμη θὰ συνδυάζεται μὲ τὴν περίσκεψιν. Θὰ ἠδυνάμην νὰ ὁμιλήσω μὲ πολὺ περισσοτέραν ἄνεσιν πρὸς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, ἐὰν ἠδυνάμην νὰ ἀποδεχθῶ τὴν πρότασίν του περὶ συγκλήσεως τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν καὶ ἐνημερώσεως. Δυστυχῶς, τὴν ἄποψιν αὐτὴν δὲν δύναμαι νὰ τὴν ἀποδεχθῶ παρὰ μόνον κατὰ ἕνα ἐντελῶς μερικὸν τρόπον, διότι ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι πάρα πολὺ λεπτὰ καὶ τὰ ὁποῖα ἀπὸ μίαν ἁπλῆν ἀκριτομύθιαν ἢ ἀπὸ μίαν μεταφοράν των εἰς τὴν ὀξύτητα τῶν ἐσωτερικῶν ἀγώνων, δύναται νὰ καταστοῦν ἄκρως ἐπιβλαβῆ διὰ τὸν τόπον, ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος μᾶς ἔπεισεν, ὅτι τοιαύτη ἐνημέρωσις τοὐλάχιστον δὲν εἶναι τοῦ παρόντος. Ἐὰν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν θὰ ἐπεθύμει, εἶμαι πρόθυμος προσωπικῶς νὰ τοῦ κάμω ἐνημέρωσιν. Θὰ ἤθελον, κύριοι, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ἐπ’ ὀλίγα λεπτά, νὰ εἴπω— θὰ μὲ συγχωρήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ νὰ πατήσω ὀλίγον τὰ χωράφια του ὑπὸ παλαιάν μου ἰδιότητα— μερικὰ ἐπὶ οἰκονομικῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, εἶπε πολλὰ περὶ τῆς παραγωγικότητος τῶν ἐπενδύσεων. Φοβοῦμαι ὅτι ἔθεσε τὸ θέμα ἐπὶ μιᾶς βάσεως μὲν εὐλήπτου διὰ τὸν κοινὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ ὄχι ὀρθῆς. Θὰ τὸν πληροφορήσω, ἐπὶ παραδείγματι, ὅτι προσωπικῶς εὑρίσκομαι εἰς ἀντιδικίαν μὲ πολλοὺς ἀπὸ τοὺς συναδέλφους, ζητῶν ἐπενδύσεις μὴ παραγωγικάς. Ζητῶ, πράγματι, αὔξησιν τῶν ἐπενδύσεων εἰς τὰ ἀντιδιαβρωτικὰ ἔργα, ὅπου ἡ παραγωγικότης ἡ ἄμεσος εἶναι μηδέν. Ἡ Κυβέρνησις κάμνει τοιαύτας ἐπενδύσεις, καὶ πρὸς τιμήν της, τὰς ἔχει αὐξήσει. Ποία θὰ ἦτο ἡ γενικὴ κριτική, ὅμως, ἐὰν ηὐξάνοντο πολὺ αὐταὶ αἱ ἐπενδύσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν μίαν ἐλαχίστην παραγωγικότητα; Εἶπον ἐλαχίστην, διότι σχετικῶς μὲ τὰ ἀντιδιαβρωτικὰ ἔργα δύναται νὰ γίνῃ εὐχερῶς ὑπολογισμὸς— ὄχι ἀκριβὴς— τῆς παραγωγικότητος. Ὑπάρχουν ὅμως ἄλλαι ἐπενδύσεις, εἰς τὰς ὁποίας ὁ ὑπολογισμὸς πρέπει νὰ λαμβάνῃ μίαν πολὺ εὐρεῖαν μορφήν, νὰ ἀσχοληθῇ ὄχι μόνον μὲ τὴν ἄμεσον, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν ἔμμεσον παραγωγικότητα, ἡ ὁποία συχνὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπολογισθῇ. Καὶ τὸ θέμα καταλήγει νὰ λαμβάνῃ τοιαύτην μορφήν, ὥστε προσωπικῶς πιστεύω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸς ὁ ὑπολογισμὸς τῆς παραγωγικότητος τῶν ἐπενδύσεων παρὰ μόνον ἐὰν ἐξειδικευθῇ πολύ, ὁπότε δίδει ἀνακριβῆ εἰκόνα. Δι’ αὐτό, μία εἶναι κατ’ ἐμὲ ἡ ἀκριβὴς καὶ ὀρθὴ ἔννοια τοῦ ὑπολογισμοῦ τῆς παραγωγικότητος: ἡ ἔννοια τῆς συνολικῆς τονώσεως τοῦ εἰσοδήματος, ἡ ὁποία προκαλεῖται ἀπὸ τὸ σύνολον τῶν ἐπενδύσεων. Καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, θὰ ἀντιστρέψω τὸν λόγον τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν, διὰ νὰ εἴπω ὅτι ἔχει γίνει καὶ διεθνῶς παραδεκτὸν ὅτι οὐδέποτε τόσον ὀλίγα, ἀπέδωσαν τόσον πολλά. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν μᾶς ὡμίλησε προχθὲς περὶ ὡρισμένων ταμποῦ, τὰ ὁποῖα ὁ ἴδιος κατωνόμασε, π.χ. περὶ τοῦ ταμποῦ τῆς σταθερότητος τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας. Ἐζήτησα ὅμως τὴν στατιστικὴν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καὶ εἶδον ὅτι καὶ αὐτὴν τὴν θεωρίαν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν δὲν ἠμπόρεσεν ὁ ἴδιος νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ καλὰ καὶ τὴν ἐφήρμοσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱ οἰκονομικοὶ συνεργάται του. Διὰ δευτέραν φορὰν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν θὰ πρέπει νὰ εἶναι εὐτυχὴς καὶ ὑπερήφανος, διότι ἐν τῷ προσώπῳ μας εὗρε πολιτικούς, οἱ ὁποῖοι ἐφήρμοσαν τὰς ἰδικάς του θεωρίας. Ἀκούσατε, κύριοι, μερικοὺς ἀριθμούς: (Ἀναγινώσκει). Κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, πρέπει νὰ εἶσθε εὐτυχής, διότι ηὕρατε ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐφήρμοσαν τὰς θεωρίας σας. Εἰς μίαν ἄλλην θεωρίαν σας ἐκεῖ, λυποῦμαι, ἀλλὰ δὲν θὰ συμφωνήσω. Ἐὰν σᾶς ἀντελήφθην καλῶς ἐχαρακτηρίσατε ὡς ἀδικαιολόγητον ταμποῦ καὶ τὸν ἰσοσκελισμένον προϋπολογισμόν. Ἀντελήφθην καλῶς;

§69Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὄχι.

§70Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ, ἐφ’ ὅσον κακῶς ἤκουσα. Ἤδη θὰ ἤθελον νὰ εἴπω μερικὰ γενικὰ περὶ τῆς οἰκονομικῆς μας καταστάσεως καὶ νὰ τελειώσω. Διερχόμεθα, κύριοι, μίαν φάσιν τῆς οἰκονομίας μας ἀπὸ τὰς πλέον δυσχερεῖς. Ἐξήλθαμεν ἀπὸ τὸ ὑπανάπτυκτον, χωρὶς νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ ἀνεπτυγμένον. Ἐξήλθαμεν ἀπὸ τὸ ὑπανάπτυκτον κατὰ τρόπον ὀφθαλμοφανῆ καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ἀναπτύξω, ἀλλὰ δὲν εἰσήλθαμεν εἰς τὸ ἀνεπτυγμένον, διότι τὸ χαρακτηριστικὸν τῆς ἀνεπτυγμένης οἰκονομίας, εἶναι ὄχι μόνον ἕνα ὑψηλὸν βιοτικὸν ἐπίπεδον, ἀλλὰ εἶναι συγχρόνως μία ἀποταμίευσις, ἡ ὁποία νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν κάλυψιν ὅλων τῶν μεγάλων ἀναγκῶν καὶ νὰ ἐπιτρέπῃ αὐτοδύναμον ἀντιμετώπισιν τῆς ἀνασυγκροτήσεως. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ δὲν ἐφθάσαμεν. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ κάνει νὰ εἴπω ὅτι ζῶμεν μίαν ἀπὸ τὰς δυσχερεστέρας φάσεις τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς ἑνὸς τόπου; Εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἴσχυσεν ἐν τῇ πράξει παντοῦ καὶ πάντοτε. Ὅταν μία χώρα ἐξέρχεται ἀπὸ τὸ ὑπανάπτυκτον ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ διάφορα πράγματα, ἀλλὰ πρὸ παντὸς δύο πάρα πολὺ δύσκολα. Τὸ ἓν εἶναι ὅτι διὰ νὰ ἔχωμεν ὁλοκλήρωσιν τῆς ἀνασυγκροτήσεως καὶ τῆς ἐξόδου ἀπὸ τὸ ὑπανάπτυκτον πρέπει νὰ ἔχωμεν μίαν φάσιν ἐπενδυτικὴν εἰς τὴν οἰκονομίαν. Ἀλλὰ ἡ ἄνοδος τοῦ εἰσοδήματος, ψυχολογικῶς, ὁδηγεῖ εἰς τὴν καταναλωτικὴν οἰκονομίαν. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἕνα φαινόμενον, τὸ ὁποῖον διερχόμεθα καὶ ἡμεῖς σήμερον. Τὰ ὁλοκληρωτικὰ καθεστῶτα ἔχουν τρόπους διὰ νὰ ὑπερνικήσουν αὐτὸ τὸ φαινόμενον. Αἱ Δημοκρατίαι δὲν ἔχουν πολλοὺς τρόπους διὰ νὰ τὸ ὑπερνικήσουν. Τὸ κύριον ὅπλον εἶναι ἡ φορολογία ἐπὶ τῶν εἰδῶν πολυτελείας ἢ ἐπὶ τῶν εἰδῶν, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ θεωρηθοῦν εἴδη πολυτελείας. Τοῦτο π.χ. ἐφηρμόσαμεν εἰς τὰ αὐτοκίνητα καὶ εἴδατε ὅτι λόγῳ τῆς ἀνόδου τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος οἱ δρόμοι πλημμυρίζουν συνεχῶς ἀπὸ αὐτοκίνητα παρὰ τὸ ὅτι προσπαθοῦμεν νὰ μὴ ἔχωμεν τόσον ταχεῖαν ἄνοδον εἰς αὐτοὺς τοὺς τομεῖς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὰ αὐτοκίνητα, εἶναι ἄπειρα ἄλλα πράγματα εἰς τὰ ὁποῖα λόγῳ τῆς εὐεξίας τῆς ἰδιωτικῆς οἰκονομίας, λόγῳ τῆς ψυχολογικῆς ἀτμοσφαίρας, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησεν ἡ ἄνοδος, διερχόμεθα δυστυχῶς μίαν ἐντόνως καταναλωτικὴν φάσιν. Ἡ δευτέρα δυσχέρεια εἶναι καὶ αὐτὴ μία δυσχέρεια μοιραία. Ὅταν διέρχεται μία χώρα αὐτὴν τὴν φάσιν τῆς οἰκονομίας, μοιραίως δημιουργεῖται ἄνισος κατανομὴ τῆς αὐξήσεως τοῦ εἰσοδήματος καὶ ἰδοὺ ἀμέσως χάριν παραδείγματος δύο κατηγορίαι. Ἐκεῖνοι τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι κατοικοῦν ἀγόνους περιφερείας καὶ ἐκεῖνοι τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν σταθερότητα εἰσοδήματος, οἱ ὁποῖοι δὲν παρακολουθοῦν τὴν ἄνοδον τοῦ εἰσοδήματος. Πάρετε ἀπὸ τὰς περιφερείας μας τὰς ἐπαρχιακάς, ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι κατοικοῦν εἰς πεδιάδας, αἵτινες μετατρέπονται εἰς ἀρδευσίμους καὶ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι κατοικοῦν εἰς ἄγονα ὀρεινὰ χωρία. Τοῦ ἑνὸς αὐξάνει τὸ εἰσόδημα, πολλαπλασιάζεται, τοῦ ἄλλου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ αὐξηθῇ. Ἀλλὰ καὶ πέραν αὐτοῦ. Ἐὰν δὲν ἔχομεν τὴν φάσιν τῆς αὐξήσεως τοῦ εἰσοδήματος ἐκεῖ ὅπου εἶναι δυνατὴ ἡ μεγάλη αὔξησις, δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν οἰκονομικὴν αὐτὴν εὐχέρειαν διὰ τὴν κατὰ τὸ δυνατὸν μικρὰν ἀξιοποίησιν τῶν ἀγόνων ἐδαφῶν, ἢ τοὐλάχιστον τὴν προσφορὰν πρὸς αὐτοὺς ὑπηρεσιῶν. Αὐτὴ ὅμως ἡ ἀνισότης, κ. βουλευταί, ἀποτελεῖ βάρος ψυχολογικόν, δημιουργεῖ ἀνησυχίας καὶ δημιουργεῖ τὰς προϋποθέσεις διὰ τὴν πολιτικὴν ἐκμετάλλευσιν. Πολιτικὴν ἐκμετάλλευσιν ἡ ὁποία γίνεται ἐκπληκτικὰ εὐχερῶς καθ’ ὅσον ἀκούομεν ὑποσχέσεις παροχῶν πρὸς ὅσους δὲν ηὔξησαν τὸ εἰσόδημά των, εἰς αὔξησιν μισθῶν, ἡμερομισθίων, εἰς ἐπιδόματα, εἰς συντάξεις, εἰς ἔργα, εἰς τιμὰς ἀσφαλείας, ὥστε θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἕνας δεύτερος προϋπολογισμός, διὰ νὰ καλυφθοῦν ὅλα αὐτά. Ὁ ἀγαπητὸς Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν εἶδον ὅτι κἄτι σημειώνει, ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι αὐτὰ ποὺ εἶπον δὲν τὸν ἀφοροῦν, διότι οὐδέποτε, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, δημαγωγικῶς, μᾶς ἐδημιούργησε δυσχερείας εἰς αὐτὴν τὴν δυσχερῆ φάσιν τῆς οἰκονομίας μας. Πάντως, πρέπει νὰ ἔχωμεν συνείδησιν ὅτι ἡ φάσις αὐτή, τὴν ὁποίαν περνοῦμε, εἶναι μία φάσις κρίσιμος, ἡ ὁποία ἔχει, θὰ ἔλεγον, ὀργανικὰς καὶ μοιραίας δυσχερείας, τὰς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερνικήσωμεν καὶ αἱ ὁποῖαι μοιραίως, δημιουργοῦν ψυχολογικὰς ἀναταραχάς. Ἔργον τοῦ ὁλοκληρωτικοῦ καθεστῶτος εἶναι, εἰς αὐτὰς τὰς περιπτώσεις, νὰ κατασιγᾷ τὰ παράπονα καὶ νὰ προχωρῇ. Καὶ τὸ κάμουν εὐχερῶς τὰ ὁλοκληρωτικὰ καθεστῶτα. Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ τὸ κάμωμεν. Ἔργον ὅμως ἰδικόν μας, εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, εἶναι νὰ ἔχωμεν συνείδησιν αὐτῆς τῆς καταστάσεως, νὰ ἔχωμεν τὴν δύναμιν ἀντιστάσεως καὶ νὰ προχωροῦμεν μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐκτελοῦμεν τὸ καθῆκον μας ἔναντι τοῦ τόπου, ἀδιαφοροῦντες δι’ αὐτὰς τὰς δυσχερείας τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἔχωμεν ἀπόλυτον συνείδησιν. Αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκον τῶν δημοσίων ἀνδρῶν εἰς τὰς Δημοκρατίας, ὅταν διέρχωνται αὐτὰς τὰς φάσεις τῆς οἰκονομίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑλλάδα, νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει κανεὶς ἀμφιβολίαν, ὅτι οἱ δημόσιοι ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ καὶ κυβερνοῦν, θὰ ἔχουν τὴν δύναμιν ἀντιστάσεως, διότι ἔχουν τὴν πεποίθησιν ἐπὶ τῶν ἔργων των, διότι τὸ ἔργον των τὸ θεωροῦν ἱστορικόν, διότι σπανίως ἴσως ποτέ, μὲ τόσον ὀλίγα ἔγιναν τόσα πολλά, διότι ὀφθαλμοφανῶς ἐπὶ τῶν ἡμερῶν των ἀλλάζει ἡ Ἑλλὰς μὲ ρυθμὸν τὸν ὁποῖον οὐδέποτε ἐγνώρισεν. Ὑπερηφανευόμενοι καὶ ἐνισχυόμενοι ἀπ’ αὐτὰς τὰς σκέψεις, εἶναι ἀποφασισμένοι, ὑπὸ τὴν ἀξίαν ἡγεσίαν τοῦ Ἀρχηγοῦ των, νὰ προχωρήσουν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἱστορικοῦ των ἔργου. (Χειροκροτήματα).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν, ἔχει τὸν λόγον.

§72Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἐπιδιώξω δι’ ὀλίγων νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καί, ἐν προλόγῳ, θέλω νὰ τονίσω τοῦτο, ὅτι ἐπέδειξεν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον νὰ συγκρίνῃ τὴν Ἑλλάδα μὲ ἄλλας χώρας. Ἐπιθυμῶ καὶ ἐγὼ νὰ πράξω τὸ ἴδιον καὶ νὰ εἴπω, ὅτι δὲν γνωρίζω ἐὰν συνέβη ποτὲ εἰς Κοινοβούλιον, οἱασδήποτε χώρας τοῦ κόσμου, Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, προβαίνων εἰς ἀπολογισμὸν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους, νὰ ἀσχολῆται περὶ πάντων καὶ σχεδὸν οὐδόλως περὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Διότι, κ. Πρόεδρε, παρηκολούθησα, ὅτι ὡμίλησεν ὑπὲρ τὴν ὥραν καὶ μᾶς ἀπησχόλησεν εἰς τὴν ἀρχὴν διὰ τὸν Λένιν καὶ τὸν Στάλιν, διὰ τὸν κομμουνισμὸν καὶ τὴν ΕΔΑ. Κατόπιν εἰσῆλθεν εἰς πρόχειρον ἀπάντησιν, ἐὰν θέλετε ὅμως ἀπάντησιν τινῶν ἐκ τῶν ὅσων ἔθιξα ἐγώ, εἰς γενικὸν πολιτικὸν λόγον. Ἔκαμε πάλιν ἐπίλογον ἐπὶ τῶν γενικῶν θεμάτων καὶ παρενέβαλε ὀλίγας τινὰς φράσεις ἀορίστους καὶ χωρὶς κανένα περιεχόμενον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας. Ἐνῷ ἐγώ, νομίζω, ὅτι τὸ κατ’ ἐξοχὴν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν χώραν σήμερον, εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἐξωτερικὴ πολιτική. Διότι, ὁ,τιδήποτε καὶ ἂν κάμωμεν εἰς τοὺς ἄλλους τομεῖς, δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε, ἐὰν δὲν εἴμεθα ἐντελῶς ἤρεμοι ἐπὶ τῶν θεμάτων τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ἤρεμοι καὶ ἡμεῖς ὅλοι, οἱ ὁποῖοι ὄχι ἁπλῶς δὲν εἴμεθα ὀπαδοὶ τοῦ κυβερνῶντος κόμματος, ἀλλὰ καὶ ὅσοι ἀκόμη εἶναι, ἀλλὰ καὶ δὲν θὰ ἤθελα νὰ ἀκολουθοῦν τυφλὰ ὅ,τι τοὺς λέγουν, χωρὶς δηλ. νὰ ἔχουν καμμίαν ἀπόδειξιν. Πολὺ περισσότερον, ὅταν εἴμεθα Ἀντιπολίτευσις, δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὸ ἀξίωμα, ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ εἶναι ἓν εἶδος δόγματος θρησκευτικοῦ εἰς τὸ ὁποῖον πιστεύει κανεὶς πάντοτε, χωρὶς νὰ ἐρευνᾷ. Δὲν θέλω νὰ μειώσω τὸ κῦρος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐλπίζω, ὅτι θὰ ἀντελήφθη ἀπὸ τὴν προχθεσινήν μου ὁμιλίαν, μετὰ πόσης περισκέψεως ἠσχολήθην εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καί, ἐτόνισα, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ διαφωτίζωνται οἱ πολιτικοὶ Ἀρχηγοὶ ἐφ’ ὅσον, τοὐλάχιστον πιστεύουν κατὰ βάσιν εἰς τὴν ὀρθότητα τῆς ἀκολουθουμένης ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἵνα ὄχι μόνον αἰσθάνονται ἀσφάλειαν καὶ δύνανται νὰ ἐμπνέουν αὐτὴν εἰς τοὺς ἰδικούς των ὀπαδούς, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ εἶναι οἱ ἴδιοι εἰς θέσιν νὰ προφυλάττουν τὸν ἑαυτόν τους ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκτίθενται, ἐνδεχομένως, εἰς ἀπόψεις αἱ ὁποῖαι πιθανῶς θὰ ἦσαν ἐπικίνδυνοι, ἀκριβῶς λόγῳ ἐλλείψεως πλήρους ἐνημερώσεως. Ἀλλὰ θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, ὡς κατακλεῖδα τοῦ λόγου μου, ἀφοῦ προηγουμένως ἀναγκάζομαι πλέον καὶ ἐγώ, ἔστω δι’ ὀλίγον, νὰ παρακολουθήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς τὸν περιπετειώδη λόγον του, τοὐλάχιστον εἰς ὅσα κεφάλαια ἀφοροῦν ἐμέ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀφ’ ἑνὸς δὲν ἐπρόσεξε τὴν ὅλην ἀνάλυσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμον, περὶ κυβερνητικῆς σταθερότητος, καὶ τῆς ἰδιοτύπου μορφῆς τῆς κυβερνητικῆς σταθερότητος εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐν σχέσει μὲ τὴν πολιτικὴν σταθερότητα. Καὶ ἰδίως δὲν ἐπρόσεξε, ὅλα μου τὰ συμπεράσματα περὶ τῆς κυβερνητικῆς σταθερότητος, ἢ καὶ τοὺς ἐξ αὐτῆς, ὅταν δὲν συντρέχῃ ἡ πολιτικὴ σταθερότης, κινδύνους. Ἐὰν εἶχε προσέξει, θὰ διεπίστωνεν ὅτι τὰς παρατηρήσεις μου δὲν τὰς συνέδεσα μὲ τὸν ἀνένδοτον ἀγῶνα, ἀλλὰ τὰς συνέδεσα μὲ τὸ γεγονός, ὅτι ἐπὶ 7½ ἔτη ἔχομεν τὴν αὐτὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία εἰς τὸ διάστημα αὐτό, κατ’ ἐμέ, ἦτο φυσικὸν ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ περιπέσῃ εἰς τὸ στάδιον τοῦ καμάτου. Δὲν τὸ ἀντιλαμβάνεσθε; Αὐτὸς εἶναι ὁ κίνδυνος. Διότι ἀτυχῶς ἡ μεγαλυτέρα ἀδυναμία εἰς τὸν ἄνθρωπον καὶ εἰς τοὺς ὑπευθύνους εἶναι νὰ μὴ ἔχουν γνῶσιν τῆς καταστάσεως. Ἐν τούτοις, ἐγώ, μὲ ὅλην τὴν εὐπρέπειαν καὶ εὐγένειαν, σᾶς ἐπεσήμανα καὶ ὡρισμένας ἐνδείξεις. Σᾶς εἶπον, ὅτι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἀντιμετωπίσατε τὴν ἀπεργίαν τῶν ἐκπαιδευτικῶν καὶ ἠναγκάσθητε νὰ τοὺς ἐπιστρατεύσητε μετὰ 7½ ἔτη διακυβερνήσεως τῆς χώρας, ἀπέδειξε τὴν ἀνάγκην νὰ προσφύγετε εἰς μέτρα καὶ μέσα εἰς τὰ ὁποῖα δὲν θὰ προσεφεύγατε πρὸ 3–4 ἐτῶν. Καὶ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἀντιμετωπίσατε τὴν συζήτησιν εἰς τὸ ἐργατικὸν νομοσχέδιον εἶναι ἄλλη ἐπίσης ἀπόδειξις ὅτι ἡ πειθαρχία ἐν τῇ πλειοψηφίᾳ, ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ φαινομενικῶς, ἀλλά, πάντως, εἰς τὴν πραγματικότητα εἶναι κλονισμένη, διότι ἐὰν ὑπῆρχε πράγματι, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν οἱαδήποτε κωλυσιεργία νὰ ὑπερισχύσῃ τῆς πειθαρχημένης πλειοψηφίας. Ἀπεδείξατε τὸν κάματον καὶ διότι οὐδέποτε μὲν εἴχατε φαντασίαν εἰς τὰς καινοτομίας, ἀλλ’ ὅσον παρέρχεται ὁ χρόνος εἶναι προφανὲς ὅτι δὲν ἔχετε πλέον οὔτε διάθεσιν πρὸς καινοτομίας. Ἀκόμη προσωπικῶς ἀπεδείξατε τὴν ἔλλειψιν μνήμης, μάλιστα εἰς πολὺ σύντομον χρόνον. Διότι εἰς ἕνα ἀπὸ τὰ θέματα τὰ ὁποῖα ἐθίξατε σήμερον, εἰς τὸ θέμα τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας, μοῦ εἴπατε ὅτι δὲν ἐπρόσεξα, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον πρεσβεύω, σεῖς ὡς Κυβέρνησις, τὸ ἐφηρμόσατε, αὐξήσαντες ἀφόβως τὴν κυκλοφορίαν τοῦ χαρτονομίσματος. Ἀλλά, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν— δὲν γνωρίζω ἐὰν παρηκολουθήσατε χθὲς τὴν ἀπάντησίν μου εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν— ὄχι μόνον δὲν τὸ ἐλησμόνησα ἀλλὰ τὸ ἐπεκαλέσθην καὶ ἐπῄνεσα δι’ αὐτὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ παρέβαλα μὲ ὅ,τι ἐγίνετο ἐπὶ ἐποχῆς Γκρίσγουωλ, ἀρχηγοῦ τῆς ἀμερικανικῆς ἀποστολῆς, ὅταν οἱ ἀσχολούμενοι μὲ τὰ οἰκονομικὰ Ὑπουργοί, ἀντεμετώπιζον τὰ διάφορα ταμποῦ τὰ ὁποῖα ἐπρόβαλλον οἱ ἁρμόδιοι τῆς οἰκονομικῆς ἀποστολῆς, νὰ μὴ ὑπερβῶμεν ὡρισμένον ὕψος κυκλοφορίας τοῦ χαρτονομίσματος καὶ ἐτόνισα πῶς ἀκριβῶς ἠγωνιζόμην νὰ τοὺς πείσω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν αὐτὰ τὰ ταμποῦ. Καὶ προσέθεσα ἐν συνεχείᾳ, ὅτι τώρα σεῖς ἐξακολουθεῖτε νὰ βλέπετε πάλιν ταμποῦ. Μοῦ ἀπαντᾶτε, δηλαδὴ χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μὲ τὸν φόβον ὅτι οἱαδήποτε τολμηροτέρα προσπάθεια ἠμπορεῖ νὰ κλονίσῃ τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ δημιουργήσῃ φαινόμενα πληθωριστικὰ εἰς τὴν κυκλοφορίαν. Διατί; Διότι ἐφθάσατε εἰς τὰ περιθώρια; Καὶ εἶπον, ὅτι ἂν ἡ ἴδια ἡ νοοτροπία ἴσχυε πρὸ 7 ἐτῶν, τίποτε δὲν θὰ εἴχατε κάμει. Παρελάβατε χαμηλὴν κυκλοφορίαν, ἐπιβεβλημένως χαμηλήν. Διότι ὅπως γνωρίζετε, σεῖς ὁ ἴδιος ἔχετε ἀσχοληθῆ μὲ τὰ οἰκονομικά, ἡ ἐπιτυχία τῆς ἀναπροσαρμογῆς συνίστατο ἀκριβῶς εἰς δύο τινά, εἰς τὸ βάθος της καὶ εἰς τὸ ὅτι ἐπὶ ἕν ὁλόκληρον ἔτος, χωρὶς τὴν λῆψιν οὐδενὸς ἀστυνομικοῦ μέτρου, 5 ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ ὑπεύθυνοι διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀναπροσαρμογῆς, ἐπέτυχον ὥστε νὰ συγκρατηθοῦν αἱ τιμαὶ τῶν ἀγαθῶν, καὶ ἡ κυκλοφορία τοῦ χαρτονομίσματος, διὰ νὰ δυνηθῆτε σεῖς κατόπιν, ἀφοῦ εἶσθε οἱ τυχεροὶ διάδοχοι, νὰ ἐφαρμόσητε αὐτὴν τὴν πολιτικὴν ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀπολαμβάνετε καρπούς, ὅσους ὅμως δὲν ἀπολαμβάνει ὁ τόπος, ὡς ὤφειλε. Δὲν ἠμπορεῖτε, λοιπόν, νὰ ἐπικαλῆσθε τοιαῦτα ἐπιχειρήματα. Καὶ μάλιστα ὅταν ἐγὼ ἀνέφερον χθὲς καὶ σᾶς εἶπον μπράβο σας. Ὡς πρὸς τὴν ἄλλην παρατήρησιν, ὅσον ἀφορᾶ δηλαδὴ τὴν δωδεκαετίαν, θὰ σᾶς εἴπω καὶ πάλιν, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι στερεῖσθε μνήμης. Διότι τὸ θάρρος ποὺ μὲ διακρίνει, μὲ ἔκαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου ἤδη ἀπὸ τριετίας νὰ εἴπω, ὅταν μόνος ἤμην εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, κύριοι, ἄλλοτε ὑπεστήριζα καὶ ἐγὼ ὡρισμένα πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑποστηρίζω σήμερον. Καὶ εἶμαι ὑπερήφανος, ὅτι ἀνήκω εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν πολιτικῶν ἐκείνων ἡγετῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ θάρρος νὰ ἀναγνωρίζουν εἰς ὅ,τι ἔσφαλον. Καὶ ἐτόνισα τότε τὸ τονίζω καὶ τώρα, ὅτι εἶναι μέγα δι’ ἐμὲ εὐτύχημα, ὅτι ἀνεγνώρισα σφάλματά μου ὁπωσδήποτε εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ σταδίου μου καὶ ὄχι εἰς τὸ τέλος. Ἀκριβῶς ἡ βαθυτέρα καὶ ἤρεμος θεώρησις τῶν πραγμάτων ἀπὸ τῆς θέσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μὲ ἔκαμε νὰ ἀντιληφθῶ ποὺ ἔσφαλον. Ἐνδεχομένως νὰ ὑπάρχουν καὶ εἰς ἄλλα σημεῖα σφάλματα. Εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν πάντες οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι εἶναι δράσεως ἄνθρωποι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφύγουν τὰ σφάλματα. Τὸ μέγα ἀγαθὸν εἶναι νὰ μὴ διαπράττουν τὰ ἴδια σφάλματα. Εἶναι πάντως γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ὅτι πράγματι ἐθεμελίωσα καθεστὼς τότε μὲ τόσον ἰσχυρὰ θεμέλια, ὥστε καὶ οἱ διάδοχοί μου οἱ ὁποῖοι δὲν συνείργησαν εἰς τὴν θεμελίωσιν αὐτήν, νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καρπωθοῦν τὰ ἀγαθά. Ἀλλὰ τὸ παράδειγμά σας τῆς δωδεκαετίας εἶχε καὶ ἄλλην συνέχειαν. Σᾶς ἔδωσε τὴν εὐκαιρίαν νὰ μᾶς ἐπιδείξητε τὰς γνώσεις τὰς ὁποίας ἔχετε καὶ νὰ παραβάλετε τὴν 7ετίαν τῆς Ἑλλάδος μὲ δωδεκαετίαν ἢ δεκαπενταετίαν καὶ τριακονταετίαν ἄλλων χωρῶν. Ὅταν τὸ πρῶτον ὡμίλησα περὶ τῶν 7½ ἐτῶν, εἰς τὰς Πάτρας ἤκουσα ὅτι διασκεδάζοντες ἀπηντήσατε εἰς ἕνα ἐκ τῶν δημοσιογράφων οἱ ὁποῖοι γράφουν εἰς ἐλαφρὰν στήλην, πῶς τὰ λέγει αὐτὰ ὁ κ. Μαρκεζίνης, ὅταν ἔχωμεν τὸ παράδειγμα τῆς Νορβηγίας καὶ τῆς Σουηδίας. Ἐνόμιζα ὅτι θὰ περιορισθῆτε εἰς τὸν ἀστεϊσμὸν αὐτὸν καὶ δὲν θὰ ἐπεκαλεῖσθο σοβαρῶς τὸ παράδειγμα αὐτό, διότι τὸ παράδειγμα εἶναι ὑπὲρ ἐμοῦ. Καὶ ἐγὼ δέχομαι συγκρίσεις μὲ ἄλλας χώρας, ἀλλὰ ἐπιδιώκω νὰ ὑπάρχουν αἱ περισσότεραι δυναταὶ ἀναλογίαι. Καὶ προκειμένου μὲν περὶ χωρῶν ὅπου, ὡς ἐμνημονεύσατε ἐπανεκλέγουν ἀνώτατον ἄρχοντα, μόνον ἐννοεῖτε, ὅτι δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὰς κοινοβουλευτικὰς Κυβερνήσεις. Ἀκριβῶς μάλιστα εἰς τὰς χώρας ὅπου λειτουργεῖ ὁμαλῶς ἡ Βασιλευομένη Δημοκρατία— ἀνεφέρθην ἐπ’ αὐτοῦ κατὰ τὴν προχθεσινήν μου ὁμιλίαν— ὑπάρχει τὸ ἀγαθὸν ὅτι τὴν συνέχειαν τὴν διασφαλίζει ἡ βασιλεία καὶ ὅτι τὴν ἐναλλαγήν, ὁσάκις χρειάζεται τὴν ἐξασφαλίζει ἡ μεταβολὴ τῶν Κυβερνήσεων εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκει διέξοδον ὁ λαός. Διότι ὅταν δὲν εὑρίσκει αὐτὴν τὴν διέξοδον, ὑπάρχει ὁ κίνδυνος, ἀλλοιωμένου τοῦ Πολιτεύματος, νὰ ζητήσῃ εὐθύνας ἀπὸ τοὺς ἀνευθύνους καὶ νὰ καταστήσῃ ὑπευθύνους τοὺς ἀνευθύνους. Λυποῦμαι διότι ἀναγκάζομαι ἐνδεχομένως νὰ ταλαιπωρήσω τὴν Βουλὴν ἐπαναλαμβάνων πράγματα τὰ ὁποῖα εἶπον εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου καὶ περισσότερον νὰ ταλαιπωρήσω τοὺς συναδέλφους μου ἀπὸ τοὺς ὁποίους στερῶ τὸν λόγον καὶ γίνομαι συναίτιος μιᾶς τακτικῆς τὴν ὁποίαν δὲν ἐγκρίνω, ἀναφέρομαι εἰς τὸ συνήθως συμβαῖνον. Προκειμένου περὶ πολιτικῆς συζητήσεως ἐὰν ὑπῆρχε κλεψύδρα, ἡ κλεψύδρα αὐτὴ θὰ ἦτο ἄνισος καὶ ἄδικος, ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐναντίον τῶν ἄλλων κομμάτων. Ὁμιλεῖτε συνεχῶς καὶ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὸν χρόνον νὰ ἀπαντήσωμεν, εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος νὰ μὴ ἀφήσω ἀναπάντητα ὡρισμένα ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν, ἔστω καὶ ἐὰν χρειασθῇ νὰ σᾶς κουράσω ἐπ’ ὀλίγον. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα τῆς ἀλλαγῆς. Ἡ χώρα ἔστω τοῦ δικαίου Ἀριστείδου δικαιοῦται νὰ διεκδικῇ ἐκ τῶν πραγμάτων ἔστω τὸ μονοπώλιον τῶν ἐναλλαγῶν. Ἡ χώρα αὐτὴ μὲ τὸ εὐμετάβολον τοῦ κλίματος καὶ τῶν συνθηκῶν τῆς ζωῆς, εἶναι χώρα προωρισμένη νὰ μὴ δέχεται τὴν σταθερότητα διότι ὅταν αὐτὴ ἐμποδίζει τὴν ἀλλαγὴν ἀποτελεῖ πρόκλησιν καὶ συνιστᾷ κίνδυνον. Τὸ παράδειγμα τοῦ δικαίου Ἀριστείδου εἶναι ἀναμφισβητήτως παράδειγμα ἄμεμπτον καὶ ἀδιάβλητον.

§73ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὶ λέγει ὁ λαός.

§74Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ λαοῦ. Παρακαλῶ νὰ μὴ ἀρχίσωμεν τὰς διακοπὰς ὅταν ὁμιλῶ ἀπὸ τῆς θέσεως. Ἔχω ἐγκαινιάσει αὐτὴν τὴν τακτικὴν διὰ νὰ εἶμαι σύντομος. Ἀλλοίμονον, κ. Ὑπουργέ, ἐὰν μὲ τὰ ἴδια κριτήρια συγκρίνετε ἀνομοίους περιπτώσεις. Θὰ σᾶς ἔλεγα ἐπειδὴ ἀναφέρθητε εἰς τὸ παράδειγμα τῆς Σουηδίας καὶ τῆς Νορβηγίας, ἠμπορεῖτε νὰ συγκρίνετε κατὰ ποῖον τρόπον λειτουργεῖ ἐκεῖ ἡ βασιλευομένη δημοκρατία καὶ κατὰ ποῖον τρόπον λειτουργεῖ τὸ κοινωνικὸν πολίτευμα. Γνωρίζετε, ὅτι εἰς τὰς Σκανδιναυϊκὰς χώρας ἐφαρμόζεται τοιοῦτος σοσιαλισμὸς ποὺ σχεδὸν ὑπερβαίνει τὸν θεωρητικὸν κομμουνισμόν. Ξέρετε τὶ σημαίνει αὐτό; Ὅτι ἡ μεταβολὴ δὲν ἔχει ἐκεῖ καμμίαν σημασίαν. Ἠρώτησα κἄποτε κἄποιον διατὶ κατ’ ἐξοχὴν δημοκρατικαὶ χῶραι τῆς Σκανδιναυΐας ἐξακολουθοῦν νὰ ἔχουν βασιλείαν καὶ μοῦ ἀπήντησεν διότι δὲν ὑπάρχει καμμία διαφορά, εἴτε ἔχουν, εἴτε δὲν ἔχουν βασιλέα. Αὐτὸ μοῦ ἐνθυμίζει μίαν θαυμασίαν ἀπάντησιν τοῦ σοφοῦ Θαλῆ, ὁ ὁποῖος ἰσχυρίζετο ὅτι οὐδεμία ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ ζωῆς καὶ θανάτου. Κἄποιος τὸν ἠρώτησε: Καλὰ διατὶ δὲν ἀποθνήσκετε; Καὶ ὁ Θαλῆς ἀπήντησεν, ὅτι οὐδόλως διαφέρει ὁ θάνατος τῆς ζωῆς. Ὅταν λοιπὸν ἐπικαλῆσθε παράδειγμα χώρας ὅπου ἡ μεταβολὴ δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν καὶ ὅπου ἠμπορεῖ τὸ καθεστὼς τῆς μειοψηφίας νὰ τὸ ἀποδέχεται ἡ πλειοψηφία, τότε δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχουν πραγματικαὶ ἀναλογίαι. Ἐν πάσῃ περιπτώσει πέραν τῶν θεωρητικῶν ἀναλογιῶν καὶ παρομοιώσεων ὑπάρχει ἡ ἐκτίμησις τῆς πραγματικότητος. Ὑπάρχει ἕνα γεγονὸς ὅτι κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ ἐγένοντο ἐπανειλημμένως ἐκλογαί, ἀλλὰ αἱ ἐκλογαὶ αὐταὶ ἐγένοντο μὲ ἐκλογικὸν σύστημα εἰς τὸ ὁποῖον συνεφώνησαν οἱ ἰσχυροί, μὲ ἐκλογικὸν σύστημα μονόπλευρον εἰς βάρος τῆς ἐλευθερίας ἐκφράσεως τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος —δὲν λέγω τι περὶ βίας καὶ νοθείας— καὶ δι’ αὐτὸ ὡμίλησα περὶ ἀναλογικῆς. Καὶ εἰς αὐτὸ τὸ κεφάλαιον ἀνεφέρθητε. Ἐλησμονήσατε ὅτι εἶχον τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν νὰ κάμω δύο ἀγορεύσεις καὶ νομίζω καλὰς ἀγορεύσεις. Ἐξήγησα τότε διατὶ ὑποστηρίζω τὸ Α ἢ τὸ Β σύστημα τὸ ἐκλογικόν. Καὶ εἶχον τὸ θάρρος νὰ εἴπω ὅτι εἶμαι φίλος τοῦ πλειοψηφικοῦ, ποὺ ἴσως ἀπαντήσετε ὅτι εἶναι ὁ ἰσχύων ἐκλογικὸς νόμος. Μοῦ ἀπαντήσατε ὅτι εἶναι θέμα λειτουργίας τῶν συνταγματικῶν παραγόντων. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ δὲν προσέξατε. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἔλαβα πρόνοιαν ἐγὼ καὶ εἶπον, ὅτι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις πιστεύῃ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ δώσῃ διέξοδον εἰς μίαν παρατεινομένην πολιτικὴν ἀστάθειαν, τότε, εἶπον, ἡ πρωτοβουλία πρέπει νὰ προέλθῃ ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν. Πῶς λοιπὸν λέγετε, ὅτι ἀγνοῶ τὴν συνταγματικὴν τάξιν; Ἴσως δὲν ἐξεφράσθητε καλῶς. Πάντως ἐγώ, δὲν ὑπέδειξα κἄτι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἔξω ἀπὸ τὴν αὐστηρὰν τήρησιν τῆς συνταγματικῆς τάξεως. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ κακῆς διατυπώσεως τῶν ὅσων εἴπατε, χαίρω, κ. Ὑπουργέ, διὰ τὴν ἐπανόρθωσιν. Δὲν θέλω νὰ ὑπάρχῃ διαφωνία ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὡς πολιτικοὶ ἄνδρες πρέπει νὰ κινούμεθα μόνον ἀπὸ τὰ καλῶς νοούμενα συμφέροντα τῆς Πατρίδος. Ὡμίλησα, κύριοι, περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀναλογικῆς. Ὡμίλησαν ἐν προκειμένῳ περὶ κινδύνου ἀσταθείας ἐκ τῆς ἀναλογικῆς. Αὐτὸς εἶναι ὁ μέγας μῦθος. Ὑπάρχουν τόσα παραδείγματα. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ὑπῆρχε ὁ κίνδυνος, ἐὰν θὰ ἔπρεπε νὰ πληρώσω τὸ βαρὺ αὐτὸ ἀσφάλιστρον διὰ νὰ ἐπιτρέψω, ὥστε νὰ γνωρίζῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὶ ἐκπροσωπεῖ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν θὰ τὸ ἐδεχόμην. Ἄλλως τε γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ὑπῆρξαν Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπῆρξαν αἰτίαι καταστροφῶν μὲ ἀναλογικὴν ἐκλεγεῖσαι. Ταῦτα, τὰ λέγω ἐγώ, ὁ ὁποῖος πιστεύω, ὅτι τὸ καλύτερον σύστημα εἶναι τὸ πλειοψηφικόν. Ὑπεστήριξα ὅμως τὴν ἀναλογικὴν ὡς μέσον διεξόδου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἠθέλησε ἀκόμη καὶ εἰς τὸ θέμα τῶν ἐπενδύσεων νὰ μοῦ ἀντιστρέψῃ τὴν φράσιν καὶ νὰ τονίσῃ, ὅτι οὐδέποτε ἐδαπανήθησαν τόσον ὀλίγα διὰ τόσον πολλά. Καὶ μάλιστα ὅτι τοῦτο ἀνεγνωρίσθη διεθνῶς. Νομίζω, ὅτι θὰ πρόκειται περὶ τοῦ περιφήμου βραβείου Ὄσκαρ. Τὸ ἤξευρα ὅτι ἀπονέμεται μόνον διὰ τὸν κινηματογράφον. Τώρα, τὸ καθιερώνουν καὶ διὰ τὰ οἰκονομικὰ ἐπιτεύγματα. Εἶμαι πρόθυμος, κύριοι, νὰ συμφωνήσω. Ἁπλῶς θέλω ἀποδείξεις. Θέλω νὰ συμφωνήσω. Δι’ αὐτὸ ἐπρότεινα τὴν σύστασιν μιᾶς 5μελοῦς ἀδιαβλήτου ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ κληθῇ νὰ κάμῃ ἕνα ἀπολογισμόν. Δύναται ἐὰν τὴν βοηθήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ ἔργον της καὶ εἰς διάστημα ὀλιγώτερον τοῦ μηνός. Αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν θὰ ἔχῃ τὴν μορφὴν ἀνακριτικῆς ἢ ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Οὔτε θὰ ἔχῃ ὡς σκοπὸν τὴν ἀπόδοσιν οἱονδήποτε εὐθυνῶν, ἢ τὴν ἀναζήτησιν διαχειριστικῶν ἀνωμαλιῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ θὰ εἴπῃ ὅτι εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ ἐδαπανήθησαν πολλὰ ἢ ὀλίγα. Ἐγένοντο ἔργα πολλὰ ἢ ὀλίγα διὰ τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν τόσα χρήματα, τὰ ὁποῖα προῆλθον ἀπὸ τὸν ἱδρῶτα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὰ χρήματα αὐτὰ διετέθησαν δι’ αὐτοὺς τοὺς σκοπούς. Ποῖοι εἶναι οἱ σκοποί; Παραγωγικοί. Ἦσαν παραγωγικοί; Ἐὰν ὑπῆρξαν ὑπερβάσεις προϋπολογισμῶν. Ἐὰν αἱ ὑπερβάσεις ἦσαν 40–45% καλῶς. Ἐὰν ἐγένοντο μεγαλύτεραι ὑπερβάσεις 100% ἢ 200%, ἔ! τότε πρέπει νὰ συμφωνήσωμεν, ὅτι ὁ κρατικὸς μηχανισμὸς δὲν λειτουργεῖ καλῶς. Ἐὰν ὁ ὑπολογισμὸς αὐτὸς ἀποδείξῃ, ὅτι ἐγένοντο λάθη, ἐγένοντο ἀνωμαλίαι, ἀλλ’ ὅτι ἀφοροῦν, φερ’ εἰπεῖν τὸ ξενοδοχεῖον τῆς Πάρνηθος ἢ τὸν Ἀξιὸν ἢ τὸν Μέγδοβα, ἢ τὴν πλατεῖαν Συντάγματος ἢ τὴν Ὁμόνοιαν ἢ μερικοὺς δρόμους ἢ μερικὰ ἀρδευτικὰ ἢ ἀποστραγγιστικὰ ἔργα, ἀλλ’ ὅτι ὅλα αὐτὰ ἀποτελοῦν ἐξαιρέσεις, ἐνῷ κατὰ τὰ λοιπὰ τὰ πράγματα ἔχουν καλῶς, τότε ἐγὼ εἶμαι διατεθειμένος νὰ χαρίσω τὰς ἐξαιρέσεις. Ἀφοῦ, ἑπομένως, ἔχετε, κύριε, τὴν γνώμην, ὅτι ἔχετε δίκαιον, τότε δώσατε τὰς ἀποδείξεις. Εἶπον τινές, τί τὴν θέλετε τὴν ἐπιτροπὴν ἀφοῦ ὑπάρχει ὁ ἔλεγχος; Ἀλλά, κύριοι, δὲν ὑπάρχει κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Κατηργήθη. Μᾶς εἶπον ἐπίσης, ὅτι κρατικαὶ ἐπιτροπαὶ ὑπάρχουν. Εἶναι αἱ ὑπηρεσίαι. Πῶς θὰ κάμετε ἄλλας ἐπιτροπάς; Αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἀποτελῆται ἀπὸ 5 ἀδιάβλητα πρόσωπα. Θὰ στηριχθῇ εἰς τὰ στοιχεῖα τοῦ Ὑπουργείου Συντονισμοῦ καὶ θὰ κάμῃ μίαν ἁπλῆν ἔκθεσιν. Ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ εἶναι πρόθυμον νὰ παράσχῃ τὰ στοιχεῖα, δέχομαι νὰ κάμω ἐγὼ ὡς Κόμμα Προοδευτικόν, τὴν ἐπιτροπήν. Ἀρκεῖ νὰ μοῦ δοθοῦν τὰ στοιχεῖα. Καὶ ὅταν θὰ ἔχωμεν τὸ πόρισμα, τότε οὐδεὶς ψόγος. Ἴσως, κύριοι, ἐλησμόνησα νὰ δώσω ἀπάντησιν καὶ εἰς ὡρισμένα ἄλλα σημεῖα. Ἔχω κρατήσει σημειώσεις σὲ τρεῖς σελίδες. Ἴσως διότι εἶναι πολλά, ἢ μικρὰ τὰ γράμματα νὰ παρέλειψα ὡρισμένα. Ὅμως δὲν θὰ τὰ χαρίσω. Εἶμαι τσιγγούνης εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα· θὰ τὰ θυμηθῶ καὶ θὰ ἐπανέλθω. Ἴσως ἀπαντήσῃ εἰς ὅ,τι παρέλειψα ὁ κ. Καψάλης. Πάντως ἐπιφυλάσσομαι διὰ νὰ ἐπανέλθω. Καὶ ἔρχομαι τώρα δι’ ὀλίγων εἰς τὰ ἐξωτερικὰ θέματα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπεν, ὅτι ὑπάρχουν δύο θέματα. Πρῶτον τὸ Βουλγαρικὸν καὶ δεύτερον τῆς αἰγιαλίτιδος ζώνης. Καὶ διὰ τὸ Βουλγαρικὸν ἀνέπτυξε τὰς γνωστὰς ἀπόψεις περὶ τῶν ἐπανορθώσεων. Τὸν ἤκουσα μετὰ μεγάλης προσοχῆς. Ἀλλά, κ. Ὑπουργέ, ἀπὸ ἐτῶν ἀκούομεν τὰ ἴδια πράγματα. Καὶ πάντοτε παρατηροῦμεν μίαν συνεχῆ βραδύτητα καὶ συνεχῆ ἀνωμαλίαν. Ἐγώ, δὲν νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ λέγωμεν πάντοτε καὶ εἰς κάθε ἐποχὴν τὸ ἴδιο πρᾶγμα. Νὰ λέγωμεν θέμα ἐπανορθώσεων. Εἶναι ἀνάγκη νὰ βλέπωμεν εἰς βάθος τὸ ὅλον θέμα. Νὰ ἴδωμεν πῶς ἦτο πρὸ 5ετίας ἡ κατάστασις. Πρὸ 5ετίας λ.χ. δὲν ὑπῆρχον διπλωματικαὶ σχέσεις μεταξὺ Η.Π.Α. καὶ Βουλγαρίας. Πρὸ 5ετίας ὑπῆρχε πάλιν θέμα ἐπανορθώσεων. Πρὸ 5ετίας ἦτο ἄλλη κατάστασις διεθνῶς. Σήμερον εἶναι διαφορετική. Ἡμεῖς παρ’ ὅλα ταῦτα παρὰ τὰς συνεχῶς ἐπερχομένας μεταβολὰς πάντοτε ἕνα θέμα βλέπομεν. Τὸ θέμα τῶν ἐπανορθώσεων. Κατέστη πολὺ Βυζαντινὴ ἡ συζήτησις ὡς πρὸς τὸ θέμα. Δι’ αὐτό, κύριοι, θέλομεν περισσότερα στοιχεῖα. Ὡς πρὸς τὸ θέμα τῆς αἰγιαλίτιδος ζώνης, ἐκεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ἔχετε ἐμπιστοσύνην εἰς ἡμᾶς. Θὰ εἴχαμεν, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐμπιστοσύνην, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε τὸ προηγούμενον τῆς Κύπρου, τὸ προηγούμενον τῆς Αἰγύπτου, τὸ προηγούμενον τῆς Γιουγκοσλαυΐας. Ἀλλὰ ὑπάρχουν τόσα προηγούμενα διὰ νὰ μὴ ἀναφερθῶ καὶ εἰς ἄλλα. Πῶς θέλετε, λοιπόν, νὰ ἔχωμεν συνεχῶς τυφλὴν ἐμπιστοσύνην; Ἐὰν τὸ ἐκάναμεν αὐτὸ τότε δὲν θὰ εἴχαμεν λόγον ὑπάρξεως ὡς πολιτικοὶ ἀρχηγοί, ὡς κόμματα. Τὸ ἴδιον συμβαίνει καὶ μὲ τὴν αἰγιαλίτιδα ζώνην. Εἴπατε περιμένετε. Δὲν εἶμαι ἕτοιμος νὰ ἀπαντήσω. Ἀναφέρατε γενικὰ θέματα. Ἀναφέρατε θέματα, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν Τουρκίαν, διὰ τὴν ὁποίαν εἶμαι καὶ ἐγὼ πολὺ εὐαίσθητος, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ λέγετε, ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ δώσωμεν ἀπάντησιν, νὰ περιμένετε. Πολλὰς φορὰς ἠκούσαμεν αὐτὸ τὸ «περιμένετε». Καὶ κάθε φοράν, ποὺ ἐλέγατε περιμένετε ἀγωνιούσαμεν ἔπειτα διὰ νὰ ἴδωμεν τί θὰ ἀκούσωμεν. Καὶ ἐὰν θὰ εὑρισκώμεθα ἐνδεχομένως πρὸ τετελεσμένων γεγονότων. Ἐπὶ τοιούτων θεμάτων, κ. Ὑπουργέ, θὰ ἠδυνάμεθα, οἱ ἔχοντες ὡρισμένας κατὰ βάσιν κοινὰς ἀντιλήψεις νὰ συσκεπτώμεθα ἐπὶ ὡρισμένων τοιούτων θεμάτων. Ἔχομεν πολλὰ παραδείγματα ἐκ τοῦ παρελθόντος. Ἐγένοντο τοιαῦται συσκέψεις καὶ κατ’ οὐδὲν ἔβλαψαν. Θὰ ἔπρεπε συνεπῶς νὰ γίνῃ καὶ ἐν προκειμένῳ μία κατατόπισις εἰς σύσκεψιν Ἀρχηγῶν. Τὸ προτείναμε καὶ ἄλλοτε καὶ δὲν ἐγένετο δεκτόν. Δὲν μοῦ ἀρέσει δὲν θὰ γίνῃ διάκρισις ὑπὲρ τοῦ ἰδικοῦ μου κόμματος. Ἀλλὰ παρ’ ὅλα ταῦτα δὲν θὰ ἠρνούμην νὰ δεχθῶ κατατόπισιν, ἐφ’ ὅσον, βεβαίως, δὲν θὰ μοῦ ἐλέγατε, ὡς Πάπας, ὅτι αὐτὰ ἔχω! Καὶ φυσικὰ ἐὰν εἰς τὴν συνάντησιν μᾶς πείσετε καὶ συμφωνήσωμεν OURBE ET ORBI θὰ διακηρύξω ὅτι ἔχετε δίκαιον. Ἐὰν ὅμως δὲν εἶμαι σύμφωνος καὶ νομίζω ὅτι τὸ ἐθνικὸν συμφέρον ἐπιβάλλει νὰ σιωπήσω, γνωρίζω νὰ σιωπῶ. Ἀλλὰ πάντως εἰς καμμίαν περίπτωσιν δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι οἱ Προοδευτικοὶ ἐπὶ θεμάτων ἐξωτερικῆς πολιτικῆς νὰ συμφωνοῦμεν χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν. (Χειροκροτήματα).

§75Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν κατελήφθη ἀπὸ ἐκνευρισμὸν καὶ ἠγόρευσεν εἰς νευρικὸν τόνον, καθ’ ὅσον ἰδιαιτέρως τὸν τιμῶ καὶ τὸν ἀγαπῶ. Δὲν σκοπεύω νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα εἶπεν, ἀλλὰ μόνον εἰς δύο σημεῖα. Πρῶτον, κάμνει λάθος νὰ νομίζῃ ὅτι ἐζήτησα τὴν ἐμπιστοσύνην του διὰ τὸν χειρισμὸν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ζητῶ τὴν ἐμπιστοσύνην οὐχὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀλλὰ τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ τῆς πλειοψηφίας τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον νομίζω, ὅτι ἔχομεν μὲ τὸ μέρος μας. Ὁ κ. Μαρκεζίνης ἀνεφέρθη παρεμπιπτόντως εἰς ἄλλα θέματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔκλεισε, λέγει, ὡς σήμερον τὸ στόμα του. Ἐὰν ποτὲ συζητήσωμεν ὅλα τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερε, νομίζω, ὅτι ὑπερηφάνως θὰ ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὰ ἐχειρίσθημεν ὀρθῶς. Εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν δὲν πορευόμεθα μόνον μὲ τὴν θέλησίν μας. Πολλὰς φορὰς ἔχετε ἐπιτυχίαν ἐὰν προλάβετε μίαν καταστροφὴν καὶ ὄχι ἐὰν ἐπιτύχετε κἄτι τὸ θετικόν. Καὶ ἀπὸ αὐτῆς τῆς πλευρᾶς θὰ ἔχωμεν ἥσυχον τὴν συνείδησίν μας καὶ τὸ μέτωπόν μας ψηλά. Ἕτερον θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἤθελα νὰ εἴπω δύο λέξεις εἶναι ἡ κενοφανὴς καὶ ἐπικίνδυνος θεωρία, ὅτι εἰς τὴν χώραν αὐτὴν τοῦ Ἀριστείδου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ σταθερότης. Ἐδῶ, κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, μᾶς χωρίζει ἄβυσσος. Ἐπιδίωξίς μας εἶναι νὰ ὑπάρξῃ σταθερότης. Ἂν σεῖς ἐνθυμῆσθε τὸν δίκαιον Ἀριστείδην, ἡμεῖς προτιμῶμεν νὰ ἐνθυμούμεθα τὸν χρυσοῦν αἰῶνα τοῦ Περικλέους, ὅστις ἐκυβέρνησε τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ ¼ αἰῶνος καὶ ἔφερε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ μεγαλεῖον τὸ ὁποῖον ἐγνώρισεν. Σᾶς χαρίζουμε τὴν περίπτωσιν τοῦ Ἀριστείδου καὶ προτιμῶμεν τὴν ἄλλην περίπτωσιν. Τὴν δὲ θεωρίαν ὅτι ὁ θάνατος δὲν διαφέρει ἀπὸ τὴν ζωὴν λυποῦμαι διότι δὲν ἔχω τὴν αἰσιοδοξίαν τοῦ Θαλοῦ, τὴν ὁποίαν ἴσως ἔχετε, ἐγὼ ἐὰν ἠρωτώμην διατί δὲν ἀποθνήσκω, θὰ ἔλεγον: διότι διαφέρει πολὺ ὁ θάνατος ἀπὸ τὴν ζωήν. Καὶ κατὰ τὴν ἰδίαν ἀντίληψιν θὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ παράταξις ἡ ἰδική μας φιλοδοξεῖ νὰ δημιουργήσῃ παράδοσιν μακροτάτων καταστάσεων ἐν Ἑλλάδι καὶ ἂν τοῦτο δὲν ἐπιτευχθῇ θὰ εἶναι δυστύχημα διὰ τὸν τόπον. Εὐχόμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ ἔχωμεν ἀπόδοσιν εἰς τὸ ἔργον καὶ νὰ ἔχωμεν ἐφαρμογὴν αὐτῆς τῆς θεωρίας διὰ νὰ δυνηθῶμεν ἐν τῇ πράξει νὰ διαψεύσωμεν τὴν ἰδικήν σας ἐπιζήμιον θεωρίαν. (Χειροκροτήματα).

§76Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Θὰ εἶμαι καὶ ἐγὼ ἐξ ἴσου σύντομος ὅπως καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν δευτερολογίαν μου. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ ἐμπιστοσύνης, ὡμίλησα καὶ εἶπον ἁπλῶς, ὅτι διὰ νὰ ἔχουν γνώμην οἱ Προοδευτικοὶ πρέπει νὰ εἶναι ἐνήμεροι. Καὶ διὰ νὰ ἔχουν τὴν συνείδησίν των ἥσυχον, ὅτι δὲν ὑπῆρξαν πράγματα τὰ ὁποῖα ἐνδεχομένως κινδυνεύουν νὰ βλάψουν, λόγῳ ἀγνοίας, θέλουν νὰ εἶναι ἐνήμεροι. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἓν θέμα. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ θέμα τῆς σταθερότητος. Τὸ νόημα τῆς ὁμιλίας μου ὑπῆρξε σαφὲς καὶ συγκεκριμένον. Ἡμεῖς ἐτονίσαμεν, ὅτι εἰς τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα δὲν εἶναι ἀγαθὸν ἡ κυβερνητικὴ σταθερότης, ἂν δὲν συνοδεύεται καὶ ἀπὸ πολιτικὴν σταθερότητα. Ἀγαθὸν εἶναι εἰς τὸν τόπον αὐτὸν νὰ ὑπάρχῃ ἡσυχία καὶ ἠρεμία καὶ ἂν ὑπάρχουν αὐτὰ τότε ἠμπορεῖ νὰ ἔχετε ἀληθῆ σταθερότητα. Ὅταν δὲν ὑπάρχουν αὐτὰ τότε δὲν δύνασθε νὰ ὑπερηφανεύεσθε. Ὡς πρὸς τὴν συζήτησιν μεταξὺ τοῦ Περικλέους καὶ τοῦ Ἀριστείδου, λυποῦμαι, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ τὴν γνώμην σας. Ἡ γενεὰ τοῦ Ἀριστείδου, ὡδήγησεν εἰς τὸν χρυσοῦν αἰῶνα τοῦ Περικλέους καὶ ἡ 20ετία τοῦ Περικλέους ὡδήγησεν εἰς τὴν πτῶσιν τῶν Ἀθηνῶν. Προτιμῶ νὰ ἀνήκω εἰς τὴν γενεὰν τοῦ Ἀριστείδου. (Χειροκροτήματα).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπριλλάκης, ἔχει τὸν λόγον.

§78Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Εἶναι ἀφ’ ἑνὸς δυστύχημα, κύριοι βουλευταί, ὅτι προηγήθησαν ἐμοῦ εἰς τὸ βῆμα δύο Ὑπουργοί. Καὶ εἶναι δυστύχημα, διότι κατηνάλωσαν τὸ μεγαλύτερον μέρος τῆς συνεδριάσεως μὲ ἀπίθανες ὁμιλίες, παραβιάζοντας τὴν καθιερωμένην τάξιν τῶν συζητήσεων εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Εἶναι, ἀφ’ ἑτέρου, εὐτύχημα, διότι ἐδόθη μία ἀκόμη εὐκαιρία νὰ διαπιστώσῃ ὁ λαὸς πῶς σκέπτεται καὶ πῶς ἀντιμετωπίζει τὰ προβλήματά του καὶ τὴν Βουλὴν ἡ Κυβέρνησις, πρὸς τὴν ὁποίαν ἀπηυθύναμεν τὴν μομφήν. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος τῆς Βουλῆς κ. Α. Μίχας). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην ὁμιλίαν, τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, αἱ ἤδη συντριπτικαὶ ἀπαντήσεις ἀπέδειξαν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς εὑρίσκεται πολὺ μακρὰν τοῦ πνεύματος τοῦ λαοῦ καὶ τῆς νεολαίας, τῆς θελήσεως καὶ τῶν ἀγώνων τους διὰ τὴν Παιδείαν. Ἀπέδειξαν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς κατέχεται ἀπὸ ἔλλειψιν αἰσθήματος καὶ σοβαρότητος. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, κατὰ τὸ πρῶτον τμῆμα αὐτῆς διακρίνεται ἐπίσης ἀπὸ τὸ ἴδιον πνεῦμα καὶ ἐπὶ πλέον ἐκ τοῦ συνόλου της δείχνει πόσην ἀδυναμίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ κατηγορῶ τῆς Ε.Δ.Α. καὶ καταφεύγει εἰς τὴν τακτικὴν τῆς διαιωνίσεως καὶ τῆς μετατοπίσεως τῶν συζητήσεων σὲ ἄλλα θέματα. Ἐγώ, κύριοι βουλευταί, δὲν θὰ κάμω τὸ χατῆρι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ τὸν ὑποβοηθήσω εἰς τὴν μετάθεσιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ ἄλλων θεμάτων. Καὶ τοῦτο παρ’ ὅτι ἀντιλαμβάνομαι ἕνα προσωπικὸν λόγον ποὺ ἔχει στὴν ἐπίδειξί του ἀπόψε στὴν ἀντικομμουνιστολογία, στὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δημοσίαν διατριβή του. Νὰ τὸν ὑποβοηθήσῃ, δηλαδή, στὸ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν Γενικὴν Γραμματείαν τοῦ ΝΑΤΟ. Κύριοι βουλευταί, θὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ ἀναφερόμενος εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐνεφανίσθη ἐνώπιόν μας κραδαίνων βιβλία καὶ κείμενα μὲ σκοπὸν νὰ κατακεραυνώσῃ τὴν Ἀριστεράν. Διεπιστώσαμεν ὅμως, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ κείμενα ποὺ ἀνέγνωσε, τὰ πραγματικὰ ἢ διαστρεβλωμένα ἑκατοντάκις ἔχουν ἀναγνωσθῆ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἀλλὰ καὶ χιλιάκις ἔχουν δημοσιευθῆ εἰς τὸ Τύπον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς προετίμησε νὰ ἀναφερθῇ εἰς κείμενα γραφέντα πρὸ 50 ἢ 40 ἢ 25 ἐτῶν καὶ ποὺ ἐκφράζουν—ὅταν πρόκειται γιὰ ἀκριβῆ—μίαν φάσιν τοῦ προοδευτικοῦ κινήματος διεθνῶς καὶ ἐσωτερικῶς. Σκοπίμως δὲ καὶ ἐπιμελῶς παρέλειψε νὰ ἀναφερθῇ, τόσον στὴν δρᾶσιν τοῦ προοδευτικοῦ κινήματος ὅλα αὐτὰ τὰ χρόνια ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν λαῶν, ὅσον καὶ στὶς μετέπειτα θέσεις του καὶ ἰδίως αὐτὲς ποὺ ἀφοροῦν μιὰ πορεία κατὰ τὸν τελευταῖον καιρόν, πορεία τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει, ἀλλὰ σκοπίμως τὴν ἀγνοεῖ. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ποὺ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπέφυγεν ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ἀναφερθῇ εἰς τὰς σημερινὰς θέσεις τοῦ προοδευτικοῦ κινήματος. Ἀλλὰ καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ παρελθὸν θἄπρεπε νὰ ἔχῃ διδαχθῆ ὅτι καὶ διεθνῶς καὶ ἐσωτερικά, παρὰ τὴν συνεχῆ προσπάθειαν ἐκμεταλλεύσεως καὶ διαστρεβλώσεως τῶν κειμένων, παρὰ τὴν συνεχῆ ἐκστρατείαν συκοφαντίας καὶ παρὰ τοὺς ἀδιακόπους διωγμούς, τὸ προοδευτικὸ κίνημα καὶ γενικὰ καὶ στὴ χώρα μας διεύρυνε ἀποφασιστικὰ τὶς θέσεις του, κατέκτησε τὴν ἐμπιστοσύνη πολλῶν ἑκατομμυρίων ἐργαζομένων σ’ ὅλον τὸν κόσμο καὶ εἶναι ἐξουσία στὸ ⅓ τῆς γῆς. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑλλάδα εἰδικότερα, ἡ πρόσφατη πεῖρα διδάσκει ὅτι ὁ λαός μας παρὰ τὴν ἐκστρατεία τῆς συκοφαντίας ἐναντίον τῆς Ἀριστερᾶς, πειθόμενος συνεχῶς μὲ τὴν ἴδια τὴν πεῖρα του, ἀκολουθεῖ τὴν ἀριστερὰ σὲ σημαντικὸ μέρος, ἔτσι ποὺ οἱ σημερινοὶ κατήγοροί μας νὰ καταφύγουν στὴ βία καὶ τὴν νοθεία γιὰ νὰ τὴν περιορίσουν τεχνητά. Κύριοι βουλευταί, ἀνήκομεν εἰς μίαν παράταξιν, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει τὸ μέλλον καὶ τὴν πρόοδον. Δὲν εἴμεθα ἀπὸ ἐκείνους ποὺ ἐπιδιώκουν νὰ στρέφωνται συνεχῶς στὸ παρελθόν. Δὲν ἔχομεν ὅμως ἀντίρρησιν νὰ γίνῃ εἰδικὴ συζήτησις, ἐφ’ ὅσον θὰ τὸ ἐπιθυμῇ ἡ ΕΡΕ, ἡ Δεξιά. Ἡ ἀναδρομὴ εἰς τὸ παρελθὸν ὅσον ἀφορᾷ τὴν παράταξιν αὐτήν, ἡ ὁποία εἶναι συνέχεια τῶν ἀντιστασιαστικῶν κομμάτων τῆς δεξιᾶς, καὶ μάλιστα ἐπὶ τῶν συγκεκριμένων θεμάτων τῆς ἱστορίας τῶν τελευταίων 50 χρόνων, δὲν πρόκειται νὰ τὴν ὠφελήσῃ. Γι’ αὐτὸ θἄπρεπε νὰ εἶναι πάρα πολὺ προσεκτική, διὰ τὰ προσφάτως ἀποκαλυφθέντα σχετικὰ ἀρχεῖα περὶ τοῦ βίου, τῆς πολιτείας καὶ τῆς ἀντεθνικῆς της δράσεως. Τὸ ἴδιον ἰσχύει καὶ γιὰ τὴν πρόσφατον ἱστορίαν τῆς χώρας, τὴν περίοδον τοῦ ἀντιφασιστικοῦ πολέμου, τῆς ἐθνικῆς ἀντιστάσεως καὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Γνωρίζει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ποία ἦτο ἡ στάσις αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς ἐκείνην τὴν παράταξιν καὶ ἰδίᾳ τῆς ἀριστερᾶς. Γνωρίζει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ποῖαι ἦσαν αἱ θυσίαι τῆς παρατάξεώς μας, ἡ συμβολή της εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀπελευθέρωσιν, εἰς κάθε ἐθνικὸν ἀγῶνα. Καὶ μὲ βάσιν αὐτὸ ἐκτιμᾷ τὴν παράταξίν μας, τῆς δίδει καθημερινῶς μεγαλυτέραν ἐμπιστοσύνην. Κύριοι βουλευταί, ἠσχολήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ περὶ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Καὶ θὰ δοθῇ ἡ εὐκαιρία ἐν συνεχείᾳ, ὅταν ἔλθω εἰς τὸ σχετικὸν κεφάλαιον τῆς ὁμιλίας μου νὰ τύχῃ ἀπαντήσεως. Σχετικῶς μὲ τὴν πρότασιν δυσπιστίας, τὴν ὁποίαν κατέθεσεν ἡ παράταξίς μας διὰ τὴν ὅλην ἀντιλαϊκὴν καὶ κατ’ ἐπέκτασιν ἀντιδημοκρατικὴν ἀντίθετον πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, καθὼς καὶ μὲ τὰς ἀπόψεις μας, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξαν ἤδη ἄλλοι συνάδελφοι τῆς ΕΔΑ, ἔχουν ἐκδηλωθῆ ποικίλαι ἀντιδράσεις, ἔχουν γίνει συστηματικαὶ προσπάθειαι διαστρεβλώσεων, ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐκ μέρους ἄλλων κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐντὸς καὶ ἐκτὸς αὐτῆς τῆς αἰθούσης. Παρὰ ταῦτα, κύριοι βουλευταί, κανεὶς καλῆς πίστεως δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν, ὅτι ἡ πρωτοβουλία μας αὐτὴ ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰ αἰσθήματα τοῦ πενομένου, καταπιεζομένου καὶ ἀγωνιζομένου Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ πόσον ἀντίθετα ἀπόψε ἐδόθη πρὸς τοῦτο ἡ εὐκαιρία, βρίσκεται σὲ δυσαρμονία ἡ νόθος πλειοψηφία καὶ ἡ πολιτική της ἀπέναντι τῆς θελήσεως καὶ τοῦ πόνου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κύριοι βουλευταί, διὰ τοὺς ἐργαζομένους, διὰ τὸν δημοκρατικὸν λαόν μας, ἡ πρότασις δυσπιστίας ὑπῆρξε πάρα πολὺ ἐπίκαιρος, ἐν ὄψει μάλιστα τῆς συστηματικῆς παρεμποδίσεως ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ συζητηθοῦν ἐγκαίρως φλέγοντα προβλήματά του. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς βλέπει ὅτι μὲ τὴν ἐπιβολὴν τῆς συζητήσεως πολιτικοῦ θέματος, ἀποκαλύπτεται σὲ ὅλη τὴν ἔκτασίν του τὸ ἀντιλαϊκὸν ὄργιον τῆς Κυβερνήσεως καὶ αἱ προθέσεις αὐτῆς, ἐναρμονίζεται δὲ ἡ πάλη ἐντὸς αὐτῆς τῆς αἰθούσης μὲ τὴν πάλην ἡ ὁποία γίνεται ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἀπὸ τὰ εὐρέα στρώματα τῶν ἐργαζομένων, κι’ ὅλου τοῦ δημοκρατικοῦ λαοῦ μας. Ἡ πάλη δηλαδὴ ποὺ στόχον της ἔχει σήμερον νὰ ἐξέλθῃ ἡ χώρα μας ἀπὸ τὴν ἀνωμαλίαν μέσῳ ἐλευθέρων ἐκλογῶν καὶ νὰ ἐξασφαλισθοῦν αἱ προϋποθέσεις γιὰ τὴν ἐπιβολὴν μιᾶς πολιτικῆς ποὺ θὰ ἐξυπηρετῇ πραγματικὰ τὰ ἐθνικὰ καὶ λαϊκὰ συμφέροντα. Κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἐπράξαμεν διὰ τῆς προτάσεώς μας, ἐκφράζει τὰ αἰσθήματα καὶ τοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κανεὶς δὲ δὲν δίδει βάσιν στὴν πρότασίν μας, ἐπειδὴ δὲν δίδεται ἀπὸ κοινοῦ ἀπὸ ὅλα τὰ δημοκρατικὰ κόμματα. Ἡ Ε.Δ.Α. ἔκαμε ὅ,τι ἦτο δυνατὸν γι’ αὐτό, ἀλλὰ δὲν βρῆκε ἀνταπόκρισιν ἀπὸ τὴν ἡγεσίαν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Εἶναι ἀνάγκη, ἐπειδὴ τὸ θέμα τὸ σχετικὸν μὲ τὴν πρότασίν μας συνδέεται μὲ τὴν ὅλην πολιτικὴν κατάστασιν εἰς τὴν χώραν μας νὰ διευκρινισθῇ περαιτέρω. Δὲν μᾶς διαφεύγει τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ πρότασίς μας συζητεῖται ἐνώπιον μιᾶς πλειοψηφίας τὴν ὁποίαν ἡ Ἀντιπολίτευσις θεωρεῖ νόθον. Ἕνα σημαντικὸν τμῆμα τῆς πλειοψηφίας αὐτῆς εὑρίσκεται ἐδῶ χάρις στὴ βία καὶ τὴν νοθεία. Μία τακτικὴ θὰ ἦτο ἡ ἐξ ἀρχῆς ἢ ἀργότερον πλήρης παραγνώρισις τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Ἡ τακτικὴ αὐτὴ δὲν ἠκολουθήθη, χωρὶς ν’ ἀποκλείεται ν’ ἀκολουθηθῇ εἰς τὸ μέλλον. Ἠκολουθήθη—καὶ τοῦτο ἴσχυσε μέχρι τὴν παραμονὴν τῆς καταθέσεως τῆς προτάσεώς μας καὶ διαφαίνεται ὅτι θὰ συνεχισθῇ καὶ μετὰ—ἡ τακτικὴ τῆς μὴ παραιτήσεως ἀπὸ τὸ βῆμα αὐτό. Διότι ἂν ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος ὑπάρχῃ νόθος πλειοψηφία ...................... ἑκάστοτε, ἀπ’ τὸ ἄλλο μέρος, εἶναι γεγονὸς ὅτι εἰσῆλθον εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν γνήσιοι ἐκπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, οἱ ὁποῖοι ἔδωσαν πρὸς τοῦτο σκληρὰν μάχην καὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὑποχρέωσιν νὰ μεταφέρουν καὶ νὰ ἐκφράζουν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης τὸν πόνον του, τὰ αἰτήματα τοῦ λαοῦ καὶ ν’ ἀγωνίζωνται διὰ τὰ δίκαια αἰτήματά του. Τούτων δεδομένων, κύριοι βουλευταί, δὲν νομίζω ὅτι ἔχει βάσιν ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι ἦτο ἀκατάλληλος ἡ στιγμὴ—ὅταν μάλιστα ἔχῃ διαπιστωθῆ ἀπ’ ὅλους ὅτι ἔχουν ὀξυνθῆ τὰ λαϊκὰ προβλήματα καὶ ἔχουν ἐνταθῆ οἱ ἀγῶνες τοῦ λαοῦ—διὰ τὴν κατάθεσιν τῆς προτάσεως δυσπιστίας. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἔπρεπε εἰλικρινέστερα οἱ ἔχοντες ἀντίθετον γνώμην ἀπὸ ἡμᾶς καὶ δὲν μετέχουν τῆς παρούσης συζητήσεως νὰ ἐξηγήσουν τὴν στάσιν των. Ἀντὶ νὰ διατυπώνεται ἡ ἄποψις ὅτι ἦτο ἄκαιρος ἡ κατάθεσις τῆς προτάσεως ταύτης, θὰ ἔπρεπε νὰ δηλωθῇ καθαρὰ αὐτὸ ποὺ δὲν ἀπέφυγε νὰ γράψῃ τὸ πολιτικὸ ρεπορτὰζ τοῦ φύλλου τῆς Κυριακῆς, πρωϊνὸν ὄργανον τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Ἰδοὺ τὶ λέγει μεταξὺ ἄλλων ἡ ἐφημερὶς αὐτὴ διὰ τὴν στάσιν τῆς ἡγεσίας τοῦ Κέντρου ὡς πρὸς τὴν πρότασιν δυσπιστίας τὴν ὁποίαν κατεθέσαμεν: «Ἡ Ἕνωσις Κέντρου δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ἐξωθήσῃ τὸν ἀγῶνα της εἰς δηλώσεις αἱ ὁποῖαι ἐνδεχομένως θὰ παράσχουν προσχήματα διὰ τὴν ἀναστολὴν οἱασδήποτε πρωτοβουλίας ἐκκαθαρίσεως». Κύριοι βουλευταί, εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι θὰ ἦτο πιὸ εἰλικρινὲς καὶ πιὸ καθαρὸν αὐτὸ διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ θέσωμεν τὸ ἐρώτημα: Ἡ ἀναμενομένη καὶ πολὺ ἀμφίβολος κατὰ τὴν ἄποψίν μας ἄνωθεν πρωτοβουλία, πότε μπορεῖ νὰ ἐπιταχυνθῇ καὶ νὰ εἶναι θετικὴ διὰ τὴν Δημοκρατίαν; Ὅταν ἐντείνεται ὁ δημοκρατικὸς ἀγών, ὅταν συνδυάζεται ὁ ἀγὼν ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ὅταν διεξάγεται μὲ ἡνωμένας τὰς δημοκρατικὰς δυνάμεις, ὅταν μὲ λίγα λόγια αὐξάνεται ἡ πίεσις γιὰ νὰ βγοῦμε ἀπ’ τὴν ἀναμφισβήτητη ἀνωμαλία ἢ ὅταν ἐπιδιώκεται νὰ ἐκμαιευθῇ ἡ πρωτοβουλία διὰ παρασκηνιακῶν συζητήσεων, δι’ ἐπιδείξεως καλῆς διαγωγῆς; Θὰ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πάρα πολὺ μεγάλη δόσις εὐπιστίας, θὰ πρέπει νὰ εἴμεθα πάρα πολὺ ἀδιόρθωτοι, θὰ πρέπει νὰ μὴ ἔχωμεν διδαχθῆ τίποτε ἀπὸ τὴν πικρὰν πεῖραν τῶν τελευταίων ἐτῶν, διὰ νὰ ὑποστηρίξωμεν αὐτὸ τὸ δεύτερον. Κι’ ἐμεῖς, ὅπως πιστεύομεν, ὅλος ὁ δημοκρατικὸς λαός, δὲν ἀνήκομεν εἰς τοὺς ἔχοντας αὐταπάτας. Αἱ κρίσεις μας αὗται διὰ τὴν στάσιν τῆς ἡγεσίας τοῦ Κέντρου γίνονται ὄχι εἰς τὴν βάσιν τῶν κομματικῶν ἀνταγωνισμῶν, ἀλλὰ εἰς τὴν ἔρευναν γιὰ τὸ τί συμφέρει τὸν δημοκρατικὸν ἀγῶνα, καὶ γι’ αὐτὸ πῶς καλύτερα ἐξυπηρετοῦνται τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κι’ εἴμαστε βέβαιοι, ὅτι σ’ αὐτὸ ἐκφράζουμε καὶ τὶς σκέψεις τῶν ὀπαδῶν καὶ στελεχῶν τοῦ Κέντρου. Δὲν ἔχουν, κύριοι βουλευταί, αἱ ἀνωτέρω κρίσεις μας, καμμίαν σχέσιν μὲ ὅσα—ἐκμεταλλευομένη δημαγωγικῶς ἕνα λάθος τῆς ἡγεσίας τῆς Ἑνώσεως Κέντρου—ἐξεστόμισεν ἐναντίον της ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις εἰδικὰ δὲν δικαιοῦται νὰ ὁμιλῇ περὶ φυγομαχίας οὐδενὸς Κόμματος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ τὰ σχετικὰ μαθήματα, ποὺ δίδει περὶ κοινοβουλευτισμοῦ, ἀποτελοῦν ἐκδηλώσεις πρωτοφανοῦς ὑποκρισίας. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη, ποὺ ἔχει χαράξει τὴν τακτικὴν τῆς φυγομαχίας. Ἡ ἰδία εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀπέτρεψεν διὰ διαφόρων μέσων κάθε συζήτησιν φλεγόντων θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ συζητηθῶσιν, καὶ τὰ ὁποῖα ἐπιμόνως ἐζήτει νὰ συζητηθῶσιν ἡ Ἀντιπολίτευσις. Αὐτὴ συνεχῶς περιφρονεῖ τὴν Βουλήν, συζητᾷ καὶ λύνει, ἐν ἀγνοίᾳ αὐτῆς τῆς αἰθούσης, ζωτικὰ γιὰ τὸν λαὸ καὶ τὸν τόπο θέματα. Ὅταν ὅλα αὐτὰ πράττῃ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς δίδῃ μαθήματα κοινοβουλευτικῆς τάξεως καὶ νὰ ὁμιλῇ διὰ φυγομαχίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὴν τακτικὴν τῆς φυγομαχίας ἐξ ἄλλου ἀκολουθεῖ αὐτὰς τὰς ἡμέρας ἡ Κυβέρνησις ἔναντι τῶν συντριπτικῶν κατηγοριῶν τῆς ΕΔΑ. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος προχθὲς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν—ὁ ὁποῖος ἀπῆλθεν, ἀφοῦ ἐπίεσε νὰ ὁμιλήσῃ, διὰ νὰ προλάβῃ τὰς ἐφημερίδας καὶ νὰ ἀκουσθῇ ὁ λόγος του ἀπὸ τὸ κομματικὸν ραδιόφωνον—διερωτήθησαν ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ διάλογος Κυβερνήσεως καὶ Ἀριστερᾶς, ἀφοῦ δῆθεν ἡ ἀριστερὰ ἀρνεῖται τὴν Δημοκρατίαν καὶ ἐπιδιώκει συστηματικῶς τὴν ὑπονόμευσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ καθεστῶτος. Κύριοι βουλευταί, ἐδόθη καὶ ἄλλοτε ἡ εὐκαιρία καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἐν καιρῷ καὶ πάλιν διὰ νὰ ἀναπτύξωμεν ἀναλυτικῶς τὰς ἀπόψεις μας ἐπὶ τῶν γενικωτέρων ἰδεολογικῶν προβλημάτων, ἐπὶ τοῦ Α ἢ Β κοινωνικοῦ συστήματος καὶ τοῦ πολιτικοῦ οἰκοδομήματός των, τῆς Δημοκρατίας. Αὐτὰ τὰ θέματα δὲν ἀφοροῦν τὴν παροῦσαν φάσιν τῶν πολιτικῶν μας πραγμάτων. Δι’ αὐτὸ ἡ παράταξίς μας ἐπιμένει εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ζεόντων προβλημάτων ποὺ ἀπασχολοῦν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὸ ἄμεσον πολιτικὸν μέλλον τοῦ τόπου. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἂν θὰ ἤθελε κανεὶς δι’ ὀλίγων νὰ ἀπαντήσῃ εἰς ὅσα κατὰ πολὺ χονδροειδῆ καὶ ξεπερασμένον τρόπον ἰσχυρίζονται οἱ ἐκπρόσωποι τῆς Ε.Ρ.Ε., θὰ ἔλεγεν ὅτι ὅσοι ἀπὸ τὴν παράταξίν μας πιστεύουν εἰς τὸν σοσιαλισμόν, εἰς τὸν Μαρξισμὸν–Λενινισμόν, ἔχουν σαφῆ θέσιν ἐπὶ τῶν θιγομένων ζητημάτων. Πιστεύουν δηλαδὴ ἀναλύοντες σήμερον τὴν Ἑλληνικὴν πραγματικότητα, ὅτι τὰ ἄμεσα καὶ ζωτικὰ προβλήματα ποὺ προβάλλουν γιὰ λύσιν εἰς τὴν χώραν μας, (ἀποκατάστασις τῶν δημοκρατικῶν ἐλευθεριῶν, τῶν κοινοβουλευτικῶν μας θεσμῶν, τοὺς ὁποίους ἔχει καταργήσει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἀποκατάστασις τῆς ἐθνικῆς ἀνεξαρτησίας, ἐλεύθερη καὶ ἀδέσμευτος ἀπὸ τὸ ξένον μονοπωλιακὸν κεφάλαιον, ἀνάπτυξις τῆς οἰκονομίας κλπ.), εἶναι δημοκρατικὰ ἐθνικοῦ χαρακτῆρος. Γι’ αὐτὸ κι’ ἡ ἀλλαγὴ ποὺ προγραμματίζουν ἔχει χαρακτῆρα δημοκρατικόν, ἐθνικὸν καὶ ὄχι σοσιαλιστικόν. Οἱ ὀπαδοὶ τοῦ σοσιαλισμοῦ, τὸ Κ.Κ.Ε., τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἐν παρανομίᾳ μὲ ἀντιδημοκρατικὸν νόμον, δὲν θέτουν λοιπὸν σήμερα θέμα μετασχηματισμοῦ τῆς Ἑλληνικῆς ἀστικῆς κοινωνίας εἰς μίαν σοσιαλιστικὴν κοινωνίαν. Κύριοι βουλευταί, πέραν αὐτοῦ εἶναι γνωστόν, ὅτι ὑπὸ τὶς σημερινὲς διεθνεῖς καὶ ἐσωτερικὲς συνθῆκες, οἱ ὀπαδοὶ αὐτῆς τῆς θεωρίας, ἡ ὁποία ἔχει τεθῆ ἐκτὸς νόμου εἰς τὴν Ἑλλάδα, πιστεύουν ὅτι ἠμποροῦν νὰ ἐπιδιώξουν —ὁμιλῶ περὶ τοῦ ἀπωτέρου μέλλοντος— καὶ νὰ ἐπιβάλλουν τὸν σοσιαλιστικὸν μετασχηματισμὸν τῆς κοινωνίας δι’ ὁμαλῶν δημοκρατικῶν μέσων, διὰ τῆς κατακτήσεως τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Πιστεύουν ἀκόμη καὶ αὐτὸ δείχνει πεῖρα καὶ ἄλλων χωρῶν μέσα στὶς σημερινὲς συνθῆκες, ὅτι ἀκόμη καὶ τὸν μετασχηματισμὸν αὐτὸν τὸν ἀπώτερον, ἠμπορεῖ νὰ τὸν κάμῃ ἐν συνεργασίᾳ μὲ Κόμματα καὶ δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἐκπροσωποῦν στρώματα κοινωνικὰ ἐκ τῆς ἀγροτικῆς τάξεως. Κλείοντας αὐτὰ τὰ ὀλίγα, κύριοι βουλευταί, ἤθελον νὰ ἐπανέλθω εἰς αὐτὸ ποὺ εἶπον εἰς τὴν ἀρχήν, ὅτι τὰ προβλήματα ποὺ ἀπασχολοῦν τὴν πολιτικήν μας ζωὴν σκοπίμως ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ τὰ μεταθέσῃ πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν. Σήμερον εἶναι σαφὲς ὅτι ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς ἰδικῆς μας πιστεύεται ὅτι διὰ τῆς κατακτήσεως τῆς πλειοψηφίας δι’ ἑνὸς προγράμματος συγκεκριμένου μὲ σοσιαλιστικὸν χαρακτῆρα, γύρω ἀπὸ τὸ πρόγραμμα αὐτὸ ἠμποροῦν νὰ σταθοῦν εὐρύτερες δημοκρατικὲς δυνάμεις, εὐρύτερα κοινωνικὰ στρώματα. Εἶναι ἐπίσης γνωστὸν ὅτι ἐκεῖνο ποὺ ἐπιδιώκει ἡ παράταξίς μας εἶναι ἡ ἔξοδος τῆς χώρας ἀπὸ τὴν ἀναμφισβήτητον ἀνωμαλίαν, ἡ ἀποκατάστασις τῆς δημοκρατικῆς ὁμαλότητος καὶ ἡ ἐξασφάλισις τῶν προϋποθέσεων διὰ μία δημοκρατικὴ στροφὴ στὴν πορεία της. Εἰς αὐτὸ ἀμέσως εἰδικώτερα καὶ ἀντικειμενικά, τοὐλάχιστον, συμπίπτει μὲ πολὺ εὐρύτερες δημοκρατικὲς δυνάμεις. Ὁ κ. Τσάτσος —δυστυχῶς ἀπουσιάζει καὶ εἶναι καὶ αὐτὸ ἕνα δεῖγμα τῆς ὁμαλῆς λειτουργίας καὶ τοῦ ἐπιδιωκομένου διαλόγου ἀπόψε —ὁμιλῶν χθές, ἐπεσήμανε ἕνα εἶδος ἀνωμαλίας, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὰ πολιτικά μας πράγματα καὶ ὑπεστήριξεν ὅτι πέραν ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι, δῆθεν, συστηματικὰ τὴν καλλιεργοῦμεν, καὶ τὸ Κέντρον, μὲ τὴν στάσιν του, συμβάλλει εἰς τὴν ἐπίτασιν αὐτῆς τῆς ἀνωμαλίας. Εἰς αὐτὸ τὸ ἐρώτημα, ποὺ ἔθεσεν ὁ κ. Τσάτσος, θὰ μποροῦσε νὰ τοῦ εἰπῇ κανείς, ὅτι, ἀντὶ νὰ ἀναζητῇ αἰτίας καὶ ὑπευθύνους εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, διὰ τὴν πράγματι ὑπάρχουσαν αὐτὴν πολιτικὴν ἀνωμαλίαν, καλύτερον θὰ ἦτο νὰ ἀναζητήσῃ τὰς αἰτίας καὶ τοὺς ὑπευθύνους εἰς τὴν παράταξιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει καὶ τῆς ὁποίας εἶναι Ὑπουργός. Κύριοι βουλευταί, ὁμιλῶν δι’ αὐτὸ τὸ θέμα, ἤθελα νὰ καταλήξω εἰς τοῦτο. Ὅτι παρ’ ὅλα ὅσα λέγει ἡ Κυβέρνησις, καὶ συνεχῶς τὰ ἐπαναλαμβάνει, δὲν εἶναι ἡ παράταξίς μας, ἡ ὁποία ἀρνεῖται συστηματικὰ κάθε τι, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἐπιτευχθῇ εἰς τὰ πλαίσια μιᾶς κοινοβουλευτικῆς Δημοκρατίας. Εἶναι σαφές, ὅτι ἀντίθετα, ἀγωνίζεται διὰ τὴν ἀναστήλωσίν της, διὰ τὴν ἀποκατάστασίν της, διὰ τὴν διεύρυνσίν της καὶ εἰς τὰ πλαίσια αὐτὰ νὰ ἐξασφαλισθοῦν αἱ προϋποθέσεις γιὰ τὴν ἐπίλυσιν τοὐλάχιστον τῶν πιὸ ἄμεσων καὶ ζωτικῶν αἰτημάτων τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ. Ἡ ΕΔΑ εἶναι ἐκείνη, ἐπίσης, ποὺ πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν διεκήρυξεν ὅτι εἶναι διατεθειμένη καὶ νὰ συμπράξῃ καὶ νὰ δώσῃ ψῆφον ἀνοχῆς ἐντὸς τῆς Βουλῆς πρὸς κᾶθε κόμμα, πρὸς κᾶθε παράταξιν, ποὺ μὲ τὸ πρόγραμμά της καὶ ἰδίως μὲ τὸ ἔργον της θὰ ἀποδείξῃ ὅτι θέλει νὰ προχωρήσῃ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν. Ἀντιλαμβάνεσθε, κύριοι βουλευταί, πόσον ἔξω τῆς πραγματικότητος, πόσον διαστρέβλωσιν τῆς πραγματικότητος ἀποτελοῦν τὰ ὅσα ἀντίθετα κατὰ κόρον ἔχουν ἰσχυρισθῆ καὶ μὲ τὴν εὐκαιρία αὐτῆς τῆς συζητήσεως ἰσχυρίσθησαν οἱ ἐκπρόσωποι τῆς Ε.Ρ.Ε., μὴ ἔχοντες, ἐπαναλαμβάνω, τὴν δυνατότητα, νὰ ἀντιπαραθέσουν ἀπαντήσεις, νὰ ἀντιπαραθέσουν θετικὰ ἐπιχειρήματα εἰς τὰ ὅσα ἡμεῖς προτείνομεν. Κύριοι βουλευταί, ὑπάρχει καὶ ἕνα θέμα, σχετικὸν μὲ τὸν διάλογον μαζί μας, ποὺ ἐξέρχεται λίγο καὶ ἀπὸ τὰ ὅρια τῆς σοβαρότητος. Γίνεται μία προσπάθεια σουσουδισμοῦ, ὅπως τὴν ἐχαρακτήρισεν ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Ἠλιοῦ, νὰ ἐμφανισθοῦν ὅτι ἀπαξιοῦν νὰ συζητήσουν μαζί μας. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος, εἶναι σαφές, λέγω ὅτι δὲν εἶναι καὶ σοβαρά, διότι δὲν τὸ πιστεύουν οἱ ἴδιοι ὅτι εἴμεθα ἀμελητέα καὶ ἀναξία διαλόγου παράταξις. Ἡ ψυχή τους γνωρίζει, πόσον ἰσχυρὸν παράγοντα εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας ἀποτελεῖ ἡ ἀριστερά. Ὅλες τους αἱ σκέψεις, ὅλη τους ἡ πολιτική, ὅλη τους ἡ τακτική, ὅλες τους αἱ συζητήσεις περὶ ἐκλογικοῦ μαγειρεύματος τείνουν συνεχῶς εἰς τό, πῶς θὰ ἐξουδετερωθῇ, πῶς θὰ περιορισθῇ αὐτὸς ὁ παράγων, ὁ τόσον ἀμελητέος. Δι’ αὐτὸ ἐπαναλαμβάνω ὅτι τοὐλάχιστον, ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτό, δὲν εἶναι, καὶ σοβαρὰ ἡ προσπάθεια, ποὺ συστηματικὰ γίνεται, καὶ πού, κατ’ ἀνεπίτρεπτον τρόπον, ἐξεφράσθη καὶ ἀπὸ τὸ πρωτοχρονιάτικο Βασιλικὸ διάγγελμα. Δὲν εἴμεθα ἀπὸ ἐκείνους, ποὺ σὲ κᾶθε περίπτωσι τὸ ἀνάγομεν εἰς τὸ ἀνεύθυνον. Δι’ αὐτὸ καὶ τὸ στιγματίζομεν μὲ τὴν εὐκαιρίαν αὐτήν, χωρὶς νὰ μᾶς κάμνῃ ἐντύπωσιν καὶ χωρὶς νὰ εἴμεθα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ζημιωθοῦμε. Ἀντίθετα θὰ πρέπει νὰ ψάχνωμεν, τὶ λάθος ἔχομεν κάμει, ἐὰν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης ἐξεπορεύετο εὔνοια καὶ πρὸς τὴν παράταξίν μας, ὅπως ἐκπορεύεται πρὸς ἄλλην κατεύθυνσιν. Προτιμοῦμε καὶ ἐκδιώκουμε ἀποκλειστικὰ τὴν εὔνοια τοῦ λαοῦ καὶ ὄχι τὴν βασιλικὴ εὔνοια, ἡ ὁποία, ὅταν ἐκπορεύεται, δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ σημαίνῃ, ὅτι ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ἕνα κόμμα, δὲν εἶναι συμφέρουσα πρὸς τὰ αἰτήματα καὶ τοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κύριοι βουλευταί, ἡ πρότασίς μας ἦταν ἀναγκαία ὄχι μόνον, διότι εἶναι ἀνάγκη, ὅπως ὑπεστήριξεν ὁ κ. Μαρκεζίνης, κατὰ καιροὺς νὰ γίνωνται γενικώτεραι συζητήσεις εἰς τὴν Βουλήν, ὑπῆρξεν ἀναγκαία, διότι εὑρισκόμεθα, ὅπως εἶπον καὶ εἰς τὴν ἀρχήν, ἐνώπιον μιᾶς ἀποχαλινωμένης καὶ εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς ἀντιλαϊκῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς. Τὰ γεγονότα, ποὺ συνέρρευσαν ἰδιαιτέρως τὸν τελευταῖον μῆνα, ὅπως εἶναι ἡ ἐπίθεσις κατὰ τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τῶν ἐργαζομένων, ἡ ἀναλγησία τῆς Κυβερνήσεως ἔναντι τῶν δικαίων αἰτημάτων του, ἡ ἀναλγησία ἔναντι τῶν δεινοπαθούντων ἀγροτῶν, ἡ κατάθεσις τοῦ νέου ἀντιπαραγωγικοῦ, ἀντιλαϊκοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ἔντασις τοῦ ἀντιδημοκρατικοῦ διωγμοῦ, ἡ παράτασις τοῦ καθεστῶτος ἐξοντώσεως τῶν πολιτικῶν ἀντιπάλων τῆς Κυβερνήσεως, ποὺ ἐξεφράσθη μὲ τὸν θάνατον τεσσάρων πολιτικῶν κρατουμένων κατὰ τοὺς δύο τελευταίους μῆνας καὶ μία σειρὰ ἄλλων γεγονότων ἔχουν συγκινήσει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὁ ὁποῖος ἀντιδρῶντας συνεχῶς καὶ περισσότερον ἐντείνει τὶς ἀγωνιστικές του κινητοποιήσεις. Πέραν αὐτῶν, θὰ ἤθελα νὰ σημειώσω, ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι συμπτώματα τοῦ τελευταίου καιροῦ, τοῦ προσφάτου ἔργου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκφράζουν τὴν γενικώτερη πολιτικὴ τῆς παρατάξεως ποὺ ἁπλῶς πηγαίνει πρὸς τὸ χειρότερον. Ἀπὸ τὴν δημιουργίαν της, ἀπὸ τὴν θέσιν της ἡ δεξιά, ὅπως ἐκφράζεται μὲ τὴν Ε.Ρ.Ε., αὐτὴν τὴν πολιτικὴν ἀκολουθεῖ συνεχῶς. Αὐτό, στὴν πορεία, τὴν φέρνει εἰς ὀξυτάτην ἀντίθεσιν μὲ ὁλοένα καὶ εὐρύτερα στρώματα τοῦ λαοῦ. Ἔτσι στὶς πρόσφατες ἐκλογὲς δὲν ἀρκοῦσαν πιὰ τὰ μέχρι τοῦδε χρησιμοποιηθέντα μέσα ἐπηρεασμοῦ καὶ ἐκλογικὰ τεχνάσματα. Καὶ κατέφυγε, μὲ τὴν ὑποστήριξιν τῶν Ἀμερικανῶν καὶ ἄλλων ἰμπεριαλιστικῶν δυνάμεων, καθὼς καὶ τῶν κύκλων τῆς εὐνοιοκρατίας στὸ ἐκλογικὸν πραξικόπημα εἰς τὸ νὰ διατηρηθῇ μέσῳ βίας καὶ νοθείας μία τεχνητὴ πλειοψηφία. Διὰ τὰ ὄργια τῶν ἐκλογῶν ἐξεδόθησαν ἐσχάτως δύο μαῦροι βίβλοι καὶ ἐπηκολούθησαν αἱ ἀποκαλύψεις τοῦ στρατηγοῦ Πετροπούλου εἰς τὴν δίκην πρωϊνῆς ἐφημερίδος. Ὑπενθυμίζομεν, ὅτι ἡ Ε.Δ.Α., ἀναλύοντας τὶς αἰτίες τοῦ ἐκλογικοῦ πραξικοπήματος, δὲν ἀναφέρεται μόνον στὶς ἰδιοτελεῖς κομματικὲς ἐπιδιώξεις τῶν ἡγετῶν τῆς Ε.Ρ.Ε. Τονίζει, ὅτι ἡ ὀργάνωσις καὶ πραγματοποίησίς του ξεκινάει ἀπὸ εὐρύτατες ἐξωπολιτικὲς ξένες καὶ ἐγχώριες δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον συμφέρον νὰ διατηρήσουν τὸ καθεστὼς αὐτὸ εἰς τὴν ἐξουσίαν. Διέγραψε ἀπὸ τότε ἡ Ε.Δ.Α., ὅτι διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν αὐτῶν τῶν συμφερόντων θὰ συνεχισθῇ καὶ θὰ ἐνταθῇ ἡ πολιτικὴ ποὺ στρέφεται κατὰ τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τοῦ λαοῦ, τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς χώρας καὶ σὲ σχέση μὲ αὐτά, κατὰ τῶν ἐλευθεριῶν του. Ἡ ζωὴ ἐπεβεβαίωσε, δυστυχῶς, τὰς προβλέψεις μας. Ἡ Κυβέρνησις δὲν χάνει εὐκαιρία νὰ ἐπαναλαμβάνῃ καὶ νὰ διακηρύττῃ, ὅτι ἐπιτελεῖ ἔργον θετικὸν καὶ ὅτι ἐὰν δὲν ἔχωμεν εὐημερίαν, ὅτι βαδίζομεν πρὸς τὸ στάδιον τῆς εὐημερίας καὶ ὅτι αἱ καταγγελίαι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν εὐσταθοῦν. Τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Ρ.Ε. εἶναι προϊὸν βίας καὶ νοθείας ἔχομεν πρόσφατα δεδομένα, τὰ ὁποῖα ἐνισχύουν τοὺς ἰσχυρισμούς μας αὐτούς. Καὶ τὰ δεδομένα αὐτὰ εἶναι οἱ ἐκτεταμένοι ἀγῶνες ὅλων τῶν τάξεων, οἱ ὁποῖοι ἀντιδροῦν εἰς τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις. Συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν, ἔδωσαν χαρακτηριστικὰ στοιχεῖα τῶν ἀγώνων αὐτῶν. Καὶ τὸ γεγονός, ὅτι οἱ ἀγῶνες αὐτοὶ θὰ συνεχισθοῦν ἐπιβεβαιώνουν σαφέστατα τὰς καταγγελίας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡς πρὸς τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς. Σαφὴς ἀπόδειξις τῶν ὅσων ὑποστηρίζομεν ἡμεῖς εἶναι, ὅτι συνεχίζεται καὶ ἐντείνεται τὸ ἀντιδημοκρατικὸν καθεστώς, εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπεδίωξε νὰ ἐξασφαλίσῃ μέσα μηχανισμοῦ βίας ἐντονώτερα, ὅπως εἶναι ἡ ἵδρυσις τῶν ταγμάτων ἀσφαλείας, αἱ ἱδρυθεῖσαι νεοφασιστικαὶ ὀργανώσεις, ποὺ τὸν τελευταῖον καιρόν, ἔχουν δραστηριοποιηθῆ. Κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος ἐψήφισεν ἡ Κυβέρνησις τὰ νέα μέτρα ἀσφαλείας, τὰ ὁποῖα, ὅπως κατήγγειλεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἦσαν μέτρα καὶ κατὰ τοῦ Τύπου καὶ διὰ τῶν ὁποίων οὐσιαστικῶς ὄχι μόνον ἐστηρίζοντο τὰ μέχρι τοῦδε μέτρα, ἀλλὰ καὶ ἐπεκτείνοντο. Πρώτη ἐκδήλωσις τῆς ἐφαρμογῆς τῶν μέτρων αὐτῶν καὶ μάλιστα τοῦ περιφήμου ἄρθρου 7, ἔγινε ἐναντίον τῶν ἀγροτῶν τοῦ χωρίου Κρύα Βρύση, διότι ἐτραγουδοῦσαν εἰς τὸ καφενεῖον τραγούδια τῆς ἀντιστάσεως. Ἄλλη ἐφαρμογὴ τῶν μέτρων αὐτῶν ἦτο ἡ δίωξις τῆς «Αὐγῆς» διὰ τὴν δημοσίευσιν ἄρθρου μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς ἐπετείου τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ε.Α.Μ., τῆς μεγαλυτέρας ὀργανώσεως Ἀντιστάσεως. Πέραν αὐτοῦ, διετηρήθη ὁ βάρβαρος καὶ ἀπαράδεκτος θεσμὸς τῶν διοικητικῶν ἐκτοπίσεων, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδόθη ἡ δυνατότης, ὥστε οἱ ἀπολυθέντες ἀπὸ τὸν Ἅγιον Εὐστράτιον νὰ σταλοῦν πάλιν ἐξορίαν. Αὐτὸ συνέβη εἰς πρώην συνάδελφον, ὁ ὁποῖος ἐνῷ ἀπελύθη, ἐντὸς δύο μηνῶν συνελήφθη καὶ ἐξετοπίσθη πάλιν εἰς ἀπομεμακρυσμένον χωρίον τῆς Ἑλλάδος. Χαρακτηριστικὸν δεῖγμα τῶν ἀντιλήψεων καὶ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὅπως εἴπομεν ἐντείνεται, εἶναι καὶ ἡ πρόσφατος ἐπίθεσις κατὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ Τύπου. Μέχρι τοῦδε ἦτο στόχος μόνον ἡ ἐφημερὶς τοῦ Κόμματός μας, ἀλλὰ τελευταίως ἐγένοντο διώξεις καὶ ἄλλων ἀντιπολιτευομένων ἐφημερίδων. Ἕνας δημοσιογράφος εὑρίσκεται εἰς τὴν φυλακήν. Ἡ Κυβέρνησις φοβεῖται τὸν ἔλεγχον καὶ δι’ αὐτὸ ἔχει δημιουργήσει ἕνα ἀσφυκτικὸν καθεστὼς κατὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ Τύπου εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε ἐφημερὶς τῆς πλειοψηφίας, ἡ «Μεσημβρινή», νὰ κρούσῃ τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου. Ἄλλο στοιχεῖον χαρακτηριστικόν, εἶναι ἡ προσπάθεια τῆς ἐπεμβάσεως εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Δικαιοσύνης. Καὶ εἶναι γνωσταὶ αἱ ἐπεμβάσεις εἰς τὴν Ἕνωσιν τῶν Ἑλλήνων Δικαστῶν, ἡ δίωξις τοῦ Ἀρεοπαγίτου κ. Φλώρου, αἱ ἐγκύκλιοι τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ ἡ ἀπροσχημάτιστος ἐπέμβασις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν δίκην τῶν ἀγροτῶν Ἡρακλείου μὲ τὰς αὐστηρὰς καταδικαστικὰς ποινάς. Ἄλλο στοιχεῖον εἶναι ἡ παράτασις τῆς κρατήσεως τῶν πολιτικῶν κρατουμένων, οἱ ὁποῖοι διατρέχουν τὸ 19ον ἔτος τῆς κρατήσεως καὶ ὅπως εἶναι γνωστόν, δὲν ὑπάρχει περίπτωσις νὰ ἐκρατήθησαν κατάδικοι καὶ διὰ κοινὰ ποινικὰ ἐγκλήματα πέραν τῆς 10ετίας, ποὺ παραμένουν εἰς τὰς φυλακὰς πέραν τῆς 10ετίας. Πρόκειται περὶ ἀνθρώπων, ποὺ παρ’ ὅλα ὅσα λέγει ἡ Κυβέρνησις, θεωροῦνται ἀναμφισβητήτως πολιτικοὶ κρατούμενοι. Περὶ ἀνθρώπων, ποὺ ἔκαμαν θυσίας διὰ τὴν Γενικὴν Ἀντίστασιν, ἀνθρώπων, ποὺ ἡ ὑγεία των ἔχει σοβαρῶς κλονισθῆ, τελευταίως δέ, ἐσημειώθησαν καὶ τέσσαρες θάνατοι ἐντὸς δύο μηνῶν. Αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν ἀδυναμίαν ἑνὸς καθεστῶτος νὰ δώσῃ τὰς δυνατότητας ἐπανόδου τῆς χώρας εἰς ἕνα ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον. Ἕνα καθεστώς, ποὺ ἔχει προκαλέσει μὲ τὴν πολιτικήν του ἐντόνους διαμαρτυρίας, ὄχι μόνον τοῦ ἐσωτερικοῦ, ἀλλὰ εὐρυτάτων στρωμάτων τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης, κάθε ἄλλο παρὰ ἐχόντων σχέσιν μὲ τὴν ἄκραν ἀριστεράν. Κύριοι συνάδελφοι, ἀναμφισβητήτως, ὑπάρχει θέμα ραδιοφώνου, ποὺ προκαλεῖ τὴν ἀηδίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Παρηκολουθήσαμεν τὰς ἐκπομπὰς κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς ἀπεργίας τῶν ἐκπαιδευτικῶν. Ἦτο ἀφάνταστος ἡ στάσις, τὴν ὁποίαν ἐτήρησε τὸ ραδιόφωνον, ἐνημερῶνον τὴν κοινὴν γνώμην ἐπὶ τῆς ἐξελίξεως τῆς ἀπεργίας. Ἦτο ἕνα θέμα ποὺ ἀφοροῦσε 30.000 ἀνθρώπους καὶ ὅμως τὸ ραδιόφωνον πάντοτε ἀνέφερε τὴν ἐξέλιξιν τῆς ἀπεργίας σύμφωνα μὲ τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Γʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Μητακίδης). Αὐτὸ εἶναι τὸ Κράτος τοῦ χαφιεδισμοῦ, μὲ παρακολούθησιν τῶν τηλεφώνων κλπ. Εἶναι τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον μὲ ἕνα τεράστιον μηχανισμὸν οἰκονομικῆς καταπιέσεως, στραγγαλίζει τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κύριοι βουλευταί, κατηγοροῦμεν τὴν ὅλην ἀντιλαϊκὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπισημαίνομεν αὐτὰ τὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὰς δημοκρατικὰς ἐλευθερίας. Ἡ Κυβέρνησις κατήρτισε ἕνα ὄργανον βίας καὶ νοθείας καὶ διατηρεῖ τὸν μηχανισμὸν αὐτὸν τῆς βίας καὶ νοθείας, διότι αἰσθάνεται, ὅτι στενεύει ἡ λαϊκή της βάσις. Ἡ πρότασίς μας δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, θέλει νὰ ὑπογραμμίσῃ τὴν δυσαρμονίαν, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἕνα ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ νὰ θίξω, εἶναι τὸ θέμα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ποὺ ἔθιξεν ἀπόψε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Δὲν θέλω νὰ ὑπενθυμίσω τὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ λάβουν κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας τὰ διεθνῆ πράγματα, μὲ τὴν ὀξύτητα τοῦ Κουβανέζικου ζητήματος. Ἀπὸ τὸ γεγονὸς αὐτό, ἐπιβεβαιοῦται ἡ θέσις τῆς Ε.Δ.Α., ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐξυπηρετεῖτο μεγάλως ἐὰν ἠκολούθει μία ἀδέσμευτον ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Θέλω οἱ συνάδελφοι, νὰ βάλουν τὸ χέρι στὴν καρδιά των καὶ νὰ ἀναλογισθοῦν τί θὰ γινόταν σ’ αὐτὴ τὴν μικρὴ γωνία τῆς γῆς ἂν τελικὰ δὲν ἀποφεύγονταν, ὅπως ἀπεφεύχθη τὸ κακό. Δέν ἐπιθυμοῦμεν νὰ θέσωμεν θέμα ἀναθεωρήσεως τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Σήμερον ἐν ὄψει αὐτῶν ποὺ συμβαίνουν εἰς τὸν κόσμον, ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ ποὺ ἀκολουθεῖ ἡ χώρα μας; Ὁ κ. Ἀβέρωφ ἠθέλησε νὰ διασκεδάσῃ τὴν ἐντύπωσιν ποὺ προεκλήθη ἀπὸ τὸν λόγον τῆς Α. Μ. εἰς τὰς Ἰνδίας. Ὁ κ. Ἀβέρωφ συνεδύασε τὸ θέμα αὐτὸ μὲ μίαν ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Νεχροῦ ἔστειλε εἰς ὡρισμένους Ἀρχηγοὺς Κρατῶν εἰς στιγμὰς κρισίμους διὰ τὴν χώραν του. Δὲν μᾶς εἶπεν ὅμως ὁ κ. Ἀβέρωφ, τί τοῦ εἶπεν ὁ κ. Νεχροῦ κατὰ τὴν τελευταίαν ἐπίσκεψίν του εἰς τὰς Ἰνδίας. Ὁ κ. Νεχροῦ συνέστησε νηφαλιότητα καὶ τὸν σχηματισμὸν ἀπυραύλου ζώνης εἰς τὴν Βαλκανικήν. Αὐτὸ ἔπρεπε νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Ἀβέρωφ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι ἀστεῖον νὰ συζητῶμεν περὶ ἐκπαιδευτικῆς πολιτικῆς, τὸ θέμα αὐτὸ πρέπει νὰ συνδυασθῇ μὲ μίαν γενικωτέραν ρύθμισιν ὅλων τῶν προβλημάτων ποὺ ἀπασχολοῦν τὴν χώραν μας, πολιτικῶν καὶ οἰκονομικῶν. Ἡ Κυβέρνησις συνεχίζει τὴν ψυχροπολεμικὴν πολιτικήν, ἀγνοοῦσα ὄχι μόνον τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι ὑφίστανται διὰ τὴν χώραν, ἀλλὰ καὶ τὰ ἄμεσα ἀποτελέσματα ποὺ ἔχει διὰ τὸ ψωμὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἡ πολιτικὴ αὐτή. Κύριοι βουλευταί, ἡ ὅλη συζήτησις διεξάγεται μέσα εἰς μίαν ἀτμόσφαιραν πολιτικῆς ἀνωμαλίας, ποὺ ἐδημιούργησεν ὁ βιασμὸς τῆς λαϊκῆς θελήσεως καὶ ἡ ἀντιλαϊκὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ αἱ δημοκρατικαὶ δυνάμεις ἔχουν συνειδητοποιήσει τὴν κατάστασιν καὶ πιστεύουν, ὅτι ἀπὸ τὴν κρίσιν αὐτήν, μία διέξοδος ὑπάρχει. Ἡ ἀποκατάστασις πολιτικῆς ὁμαλότητος. Ἡ ἀποκατάστασις δημοκρατικῆς ὁμαλότητος δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἐὰν γίνουν ἐκλογαὶ μὲ ἁπλῆν ἀναλογικὴν ἀπὸ Κυβέρνησιν κοινῆς ἐμπιστοσύνης, ἡ ὁποία θὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα διὰ τὴν διεξαγωγὴν ἐλευθέρων ἐκλογῶν. Ἡ ἀποκατάστασις ὁμαλότητος θὰ συντελέσῃ ὥστε ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ ἀπὸ ἐλευθέρας ἐκλογάς, θὰ δυνηθῇ νὰ δώσῃ λύσεις εἰς ὅλα τὰ προβλήματα ποὺ ἀπασχολοῦν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Δι’ αὐτὸ ἔχει τὴν ἀπαίτησιν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἐναρμονίζωνται ὅλαι αἱ δημοκρατικαὶ δυνάμεις, ὥστε ὁ ἀγών των νὰ ἀποβλέπῃ μόνον εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ λαοῦ. Οἱ ἄλλοι δρόμοι ποὺ χαράζονται ἀπὸ ἄλλες κατευθύνσεις δὲν εἶναι σύμφωνοι μὲ τὰ αἰσθήματα τοῦ δημοκρατικοῦ λαοῦ. Ὁ λαὸς πιστεύει, ὅτι ὁ ἀγὼν θὰ ἐπιτύχῃ διὰ τῆς ἐργασίας τῶν δημοκρατικῶν δυνάμεων. Ἡ Δημοκρατία θὰ νικήσῃ, ὄχι ὅμως ἡ Δημοκρατία τοῦ κ. Τσάτσου, ποὺ θέλει νέα δεσμὰ εἰς τὸν λαόν, ἀλλὰ μία Δημοκρατία, ὅπως τὴν ὁραματίζεται ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἠλιόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§80Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶπε προχθὲς καὶ ἐπανέλαβε χθὲς ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι «ἡ Ε.Δ.Α. μᾶς ἀρνεῖται τὰ πάντα καὶ ἑπομένως εἶναι εὔκολον νὰ εὕρωμεν τρόπον ἀπαντήσεως». Ὅτι ἡ Ε.Δ.Α. συνήθως παρουσιάζει ὑπερβολάς, αἵτινες δὲν μᾶς δυσχεραίνουν νὰ δώσωμεν ἀπάντησιν, διότι τὸ νὰ ἀρνῆται κανεὶς τὰ πάντα ἀποτελεῖ μέγα ψεῦδος καὶ τὸ ψεῦδος δὲν εἶναι δύσκολον νὰ τὸ ἀποκαλύψωμεν. Ἐξ ἄλλου, ὁ κ. Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ κατ’ ἐπανάληψιν ὁμιλήσας μετὰ τὸν κ. Ἠλιοῦ καὶ τὸν κ. Κιτσίκην, οἵτινες πράγματι μὲ στοιχεῖα συγκεκριμένα ἔθιξαν τὸ θέμα τῆς οἰκονομικῆς καὶ τῆς ἄλλης πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, παρῆλθεν ἐν πλήρει σιωπῇ τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἔθιξαν, θεωρήσας, ὅτι αὐτὴ ἦτο ἡ καλυτέρα ἀπάντησις. Ἡμεῖς ὅμως, οὐδέποτε εἴπομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπραξε τίποτε, οὐδέποτε εἴπομεν, ὅτι δὲν ἔπραξε πολλά. Ἀντιθέτως, λέγομεν, ὅτι πολλὰ ἔπραξε κατὰ τὴν 7ετίαν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ. Ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐθεώρησεν ἄξιον νὰ ἀπαντήσῃ, θὰ πρέπει νὰ ἐρευνήσωμεν τί εἶναι αὐτὰ ποὺ ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις, ἂν ὠφέλησαν, ἂν συνέβαλον εἰς τὴν ἔξοδόν μας ἀπὸ τὴν ὑποανάπτυξιν, ἂν συνέβαλον εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἂν εἰσήλθωμεν εἰς τοιοῦτον στάδιον ἀναπτύξεως, ὥστε νὰ συνυπάρξωμεν εἰς τὸ αὐτὸ ἐπίπεδον εἰς τὸν εὐρύτερον χῶρον, τῆς Κοινῆς Ἀγορᾶς. Καὶ θὰ εἴπω ἀμέσως διὰ τὰ ἔργα αὐτά. Ὁ κ. Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ ὅμως, ἐὰν δὲν ἀπήντησεν εἰς τὰ θιγέντα ὑπὸ τῶν συναδέλφων τοῦ κόμματός μας θέματα, δὲν εἶναι, ὅτι πιστεύει, ὅτι εἶναι εὔκολος ἡ ἀπάντησις. Γνωρίζει «ὡς δεινὸν πρὸς κέντρα λακτίζειν» καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἀπήντησε. Ὁσάκις ἐπεχείρησε νὰ ἀποκρούσῃ συγκεκριμένας κατηγορίας ἐπὶ θεμάτων οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, εὑρέθη εἰς πολὺ δύσκολον θέσιν πρὸ τῶν συγκεκριμένων ἐπιχειρημάτων καὶ ἀριθμῶν, ποὺ παρέταξεν ἡ Ε.Δ.Α. καὶ ἔχει πικρὰν πεῖραν ἀπὸ τὰς τελευταίας συζητήσεις ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ δευτέρου διϋλιστηρίου Θεσσαλονίκης, ὅπου ἐπὶ ἡμέρας προσεπάθησε νὰ παραπλανήσῃ καὶ νὰ περιπλανήσῃ τὴν Βουλὴν εἰς θέματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπετέλουν τὸ ἐπίκεντρον τοῦ θέματος. Ἀλλὰ ὅταν ἡ Ε.Δ.Α. ἔφερε συγκεκριμένα στοιχεῖα καὶ ἀπέδειξε τὰς μεγάλας ἐκχωρήσεις πρὸς βλάβην τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας τῆς χώρας μας, τότε ἐπείσθη, ὅτι εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ ἀντιμετωπίσῃ συγκεκριμένα ἐπιχειρήματα καὶ ἐγκατέλειψε τὸν ἀγῶνα. Καὶ τώρα ἰδοὺ τὰ ἔργα τῆς Κυβερνήσεως. Παρὰ τὸ ὅτι κατ’ ἐπανάληψιν ἔχομεν καταγγείλει τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐπαναλάβωμεν καὶ θὰ ἀποδείξωμεν καὶ σήμερον τὴν καλὴν πίστιν, ὅπως καὶ τὸ βάσιμον τῶν ἰσχυρισμῶν μας, ὅτι ἡ Κυβέρνησις φυγομαχεῖ ἀποφεύγουσα ἀπαντήσεις ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐπαναλαμβάνω, ἐν συντομίᾳ, ποῖα εἶναι τὰ πολλὰ ἔργα καὶ αἱ πολλαὶ ἡμέραι τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Καραμανλῆ: Καὶ ἰδοὺ ἕνα πρῶτον, μεγάλον ἔργον. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ διεχειρίσθη, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν 7ετίαν, 140 δισεκατομμύρια δραχμῶν. Καὶ αὐτὸ εἶναι μέγα ἔργον, ποὺ καμμία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ηὐτύχησε νὰ κάμῃ. Διότι, οὐδεμία Κυβέρνησις ἔχει διαχειρισθῆ τόσον μεγάλον ποσόν. Τί ἔκαμε ὅμως ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ κολοσσιαίου αὐτοῦ ποσοῦ; Ὑπῆρξεν ἡ διαχείρισις σκόπιμος καὶ ἀποδοτική, ὑπῆρξεν ἡ διαχείρισις χρηστή, ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις ὅλα τὰ μέτρα, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρξῃ καταδολίευσις ἐκ μέρους οὐδενός; Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ ἀπαρίθμησις καὶ μόνον ὡρισμένων ἔργων, τὰ ὁποῖα καλύπτουν περίπου τὸ ποσὸν τῶν 15 δισεκατομμυρίων, θὰ ἀποδείξῃ, εἰς κάθε καλόπιστον ἐρευνητήν, ὅτι πράγματι δὲν ὑπῆρξεν οὔτε πρόβλεψις, οὔτε πόνος διὰ τὸ χρῆμα τοῦ λαοῦ. Προέτεινεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν νὰ γίνῃ μία Ἐπιτροπὴ διὰ νὰ ἐρευνήσῃ, πῶς ἐγένοντο τὰ ἔργα αὐτά, ἐὰν ὑπῆρξε νοικοκυρεμένη διαχείρισις, ἐὰν ὑπῆρξαν ὑπερβάσεις, ἐὰν ὠφελήθη ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία καὶ ἐάν, γενικώτερον, ὑπῆρξεν ἐπωφελὴς καὶ σκόπιμος διαχείρισις. Νομίζω, ὅτι δὲν χρειάζεται Ἐπιτροπὴ διὰ νὰ ἐρευνήσῃ τὰ πολλὰ ἐξ αὐτῶν, διότι ὑπάρχουν δι’ αὐτὰ τὰ ἐπίσημα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχουν δοθῆ ἐκ μέρους τῶν ἰδίων Ὑπουργῶν τῆς Κυβερνήσεως εἰς διαφόρους περιόδους. Πρῶτον ἔργον: Ἡ ὕδρευσις τῶν Ἀθηνῶν ἐξ Ὑλίκης. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Δημοσίων Ἔργων, σημερινὸς Πρωθυπουργός, εἰς δηλώσεις του, δοθείσας διὰ τοῦ Τύπου τὴν 25ην Ἰουνίου 1954, προέβλεψε χρόνον ἀποπερατώσεως τοῦ ἔργου ἑνάμισυ ἔτος καὶ πρόβλεψιν δαπάνης 67 ἑκατομμύρια διὰ τεσσαράκοντα ἑκατομμύρια κυβικὰ ὕδατος. Ἐπραγματοποιήθη τὸ ἔργον εἰς τέσσερα ἔτη, ἀντὶ ἑνάμισυ ποὺ προέβλεψε, καὶ ἡ δαπάνη, ἡ πραγματοποιηθεῖσα, ἀνῆλθεν εἰς 220 ἑκατομμύρια ἔναντι 67 προβλεφθείσης. Ἤτοι 220% ὑπέρβασις. Πρέπει νὰ προστεθῇ ἡ κακοτεχνία τοῦ ἔργου, ἡ κατασκευὴ τοῦ ἀντλιοστασίου εἰς ἀβαθῆ ἄντλησιν, ἡ διαφυγὴ τοῦ ὕδατος, μὲ συνέπειαν νὰ ἀντιμετωπίζωμεν ἤδη νέας δαπάνας καὶ λειψυδρίαν. Πρόκειται περὶ ἔργου ἀποδιδομένου εἰς τὸν Ὑπουργὸν Δημοσίων Ἔργων, τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἄνευ δημοπρασίας καὶ μὲ τὴν ἐγκατάλειψιν μελέτης Σουηδῶν, ἥτις προέβλεπε καὶ παρευβοϊκὴν χάραξιν καὶ ἀρδεύσεις, τὸ ὁποῖον εἰσηγήθη ὁ ἴδιος ὁ κ. Ὑπουργός, ὑποχρεώσας ὡρισμένους ἀνωτάτους λειτουργοὺς τοῦ Ὑπουργείου του νὰ διαχωρίσουν τὴν θέσιν των. 2) Τὰ ἔργα Ὁμονοίας· προβλεφθεῖσα δαπάνη 6.140.000 μὲ ὡρισμένας προσθήκας 10 ἑκατομμύρια, ἀνακοινωθεῖσα δαπάνη 54 ἑκατομμύρια, βεβαία ὅμως δαπάνη, λόγῳ προσθηκῶν καὶ ἐπιδιορθώσεων κακοτεχνιῶν, 70 ἑκατομμύρια. Ὑπέρβασις 600%. Καὶ πρόκειται περὶ ἔργου ἀναθέματος κακοτεχνίας. 3) Λεωφόρος Ἀκροπόλεως, πρόβλεψις δαπάνης 1.250.000, πραγματοποιηθεῖσα δαπάνη δραχ. 11 ἑκατομμύρια. Ὑπέρβασις 900%. 4) Τὸ ξενοδοχεῖον Πάρνηθος, προβλεφθεῖσα δαπάνη 20 ἑκατομμύρια, πραγματοποιηθεῖσα δαπάνη 100 ἑκατομμύρια. Ὑπέρβασις 400%. Ἄλλο μνημεῖον ἄχρηστον, τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ νὰ ἀποτελῇ ἐπιβάρυνσιν, διότι τὸ Δημόσιον ἐπιβαρύνεται μὲ τὰς ἐκ τῆς λειτουργίας του ζημίας τοῦ ἀναλαβόντος τὴν ἐκμετάλλευσίν του βάσει συμβάσεως. 5) Ἡ ὁδὸς Σουνίου, 75 ἑκατομμύρια, ἡ ὁδὸς Βασιλίσσης Σοφίας προβλεφθεῖσα δαπάνη 25 ἑκατομ., πραγματικὴ δαπάνη 51.400.000. Ὑπέρβασις ὑπὲρ τὰ 100%. 6) Δὲν γνωρίζομεν πόσαι ὑπῆρξαν αἱ προβλέψεις διὰ τὰς ὁδοὺς Λαρίσης, Ἀθηνῶν–Κορίνθου καὶ τῆς Βουλιαγμένης. Ἡ ὁδὸς Ἀθηνῶν–Κορίνθου, τεθεῖσα εἰς κυκλοφορίαν, ἐγκαταλείπεται ἀπὸ τοὺς αὐτοκινητιστὰς καὶ δὲν γνωρίζομεν ποία θὰ εἶναι ἡ τύχη της διὰ τὸ μέλλον. Πάντως εἶναι ἔργα, οὐχὶ προτεραιότητος κατ’ ὀρθὴν ἱεράρχησιν. 7) Τὸ ἔργον τοῦ φράγματος τοῦ Ἀχελώου. Προβλεφθεῖσα δαπάνη 43 ἑκατομμύρια, πραγματοποιηθεῖσα δαπάνη 70 ἑκατομμύρια, ὑπέρβασις 62%. 8) Τὸ φράγμα τοῦ Ἀλιάκμονος. Προβλεφθεῖσα δαπάνη 27 ἑκατομμύρια, πραγματοποιηθεῖσα δαπάνη 54 ἑκατομμύρια, ὑπέρβασις 100%. 9) Τοῦ Ἀξιοῦ προβλεφθεῖσα δαπάνη 38 ἑκατομμύρια, πραγματοποιηθεῖσα 114, ὑπέρβασις 200%. Τὸ ἔργον τοῦτο, μάλιστα, παρουσίασε τοιαύτην κακοτεχνίαν, ὥστε ἠνάγκασε τὸν κ. Κιτσίκην νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐὰν ἕνας σπουδαστὴς τοῦ Πολυτεχνείου διέπραττεν αὐτὰ τὰ σφάλματα, θὰ εἶχεν ἀπορριφθῆ καὶ δὲν θὰ ἔπαιρνε δίπλωμα. Καὶ προεβλέπετο ἡ συγκέντρωσις ὕδατος, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει διὰ νὰ συγκεντρωθῇ. 10) Διὰ τὸ διϋλιστήριον Ἀσπροπύργου. Προϋπολογισθεῖσα δαπάνη 14.312.000 δολλάρια. Πραγματοποιηθεῖσα 24 ἑκατομμύρια, ὑπέρβασις 70% μὲ ἐλλείψεις διὰ τὴν ἐπεξεργασίαν τῶν ὑγραερίων. Ἐν προκειμένῳ δὲ συνέβη καὶ τοῦτο, ὅτι παρελήφθη τὸ διϋλιστήριον μετὰ 10μηνον ἀπὸ τῆς κατασκευῆς του, διότι δὲν ὑπῆρχον εἰδικοὶ νὰ τὸ παραλάβουν, τὸ παρέλαβε δὲ τελικῶς διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους πρὸς ἐκμετάλλευσιν ἡ Ὑδροκάρμπον, ἡ ὁποία εἶναι καὶ ὁ κατασκευαστής. Δηλαδὴ τὸ Κράτος δὲν τὸ ἔχει ἀκόμη παραλάβει. Μία στοιχειώδης προνοητικὴ Κυβέρνησις, θὰ εἶχε προβλέψει νὰ στείλῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν δύο ἐπιστήμονας πρὸς εἰδίκευσιν καὶ ἴσως καὶ πρὸς ἰδίαν κρατικὴν ἐκμετάλλευσιν. 11) Τὸ νέον διϋλιστήριον εἶναι γνωστὸν τί συμφορὰς προδιαγράφει διὰ τὸ μέλλον τῆς χώρας. Καὶ μὲ ποίαν εὐκολίαν κατὰ τρόπον παρεχωρήθη ὑπόπτως, κέρδος, ὑποκρυπτόμενον 5 δολλάρια κατὰ τόννον ἀργοῦ πετρελαίου, ὥστε ἡ ζημία τῆς Ἑλληνικῆς οἰκονομίας νὰ εἶναι 20 ἑκατομμύρια δολλάρια ἐτησίως διὰ τὰ δύο ἐργοστάσια. 12) Διὰ τὰ ἐργοστάσια Σακχάρεως ἐδαπανήθησαν ἐν ὅλῳ 21 ἑκατομμύρια δολλάρια, εἰδικώτερον δὲ διὰ τὸ ἐργοστάσιον τῆς Λαρίσης προετιμήθη ὁ Γερμανικὸς οἶκος, παρ’ ὅτι ἦτο ἀκριβώτερος κατὰ 350.000 δολλάρια καὶ ἐνῷ κατὰ τὴν προσφορὰν του ἀνελάμβανε νὰ χρηματοδοτήσῃ τὴν κατασκευήν, κατὰ τὴν σύμβασιν τὴν χρηματοδότησιν τὴν ἀνέλαβε τὸ Κράτος, μὲ ζημίαν δραχ. 7.600.000 ἐκ διαφορᾶς τόκων. Ἀλλὰ ἐκ τῆς κατασκευῆς των δὲν ὠφελοῦνται καὶ οἱ παραγωγοί, διότι τὰ τεῦτλα τὰ διαθέτουν πρὸς 41 λεπτὰ κατὰ κιλόν, ἐνῷ εἰς τὴν Ἰταλίαν πληρώνεται εἰς τοὺς παραγωγοὺς τιμὴ 49 λεπτῶν κατὰ κιλὸν εἰς δὲ τὴν Πολωνίαν 51 λεπτὰ κατὰ κιλόν. Παρὰ ταῦτα, ἡ σάκχαρις στοιχίζει εἰς τὸ Κράτος 6,50 δραχ. κατὰ κιλόν, ἐνῷ ἡ Πολωνικὴ σάκχαρις ἐκ τεύτλων καὶ ἡ σάκχαρις τῆς Κούβας προσφέρονται ἐδῶ πρὸς 2 δραχμὰς κατὰ κιλόν, τὸ ὁποῖον μεταφράζεται εἰς ζημίαν τοῦ Κράτους ἐκ τῆς λειτουργίας τῶν ἐργοστασίων 360 ἑκατομμυρίων τὸν χρόνον. 13) Ἐξηγόρασε τὸ Κράτος ἀπὸ τὸν κ. Μποδοσάκην τὴν Λιπτὸλ ἀντὶ 90 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἀναλαβὼν καὶ τὸ παθητικὸν τῆς ἐπιχειρήσεως ἐκ δραχμῶν 23½ ἑκατ. χωρὶς καμμίαν ἐκτίμησιν τοῦ ἐνεργητικοῦ. 14) Τὸ ἐργοστάσιον τῶν Μπρεκετῶν Πτολεμαΐδος ποὺ ἐστοίχισεν 7½ ἑκατομμύρια δολλάρια, ἔκλεισεν ὡς ἄχρηστον. 15) Διὰ τὸν Μέγδοβα προϋπελογίσθη δαπάνη 11.400.000 δολλάρια, ἐδαπανήθησαν 37 ἑκατομμύρια δολλάρια, ὑπέρβασις 220%, μὲ τὸ γνωστὸν σκάνδαλον περὶ τὴν Δ.Ε.Η., Πεζόπουλον κλπ. 16) Διὰ τὸ ἐργοστάσιον Ἀζώτου Πτολεμαΐδος προϋπολογισθεῖσα δαπάνη 38 ἑκατομμύρια δολλάρια, πραγματοποιηθεῖσα 60 ἑκατομμύρια δολλάρια πλέον 3 ἑκατομμύρια δολλάρια διὰ τὴν Λίμνην, ὑπέρβασις 60%. Διὰ τὸ κόστος αὐτὸ τοῦ ἐργοστασίου τῶν ἀζωτούχων λιπασμάτων ὑπῆρξε δαπάνη 30% μεγαλυτέρα ἀναλόγων Εὐρωπαϊκῶν κατασκευῶν. Ἀναφέρεται εἰδικῶς εἰς τὸ Δελτίον οἰκονομικῆς ἐνημερώσεως τῆς 9.10.1962, ὅτι ἀνάλογον ἐργοστάσιον ἐγγὺς τοῦ Βελιγραδίου ἐκόστισε δολλάρια 32 ἑκατομμύρια. Ποῦ ἐπῆγαν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ ἐπὶ πλέον 28 ἑκατ. δολλάρια; 17) Διὰ τὸ ἀλουμίνιον ἐξεχωρήθη κατὰ τρόπον χαριστικὸν εἰς τὸν Πεσινὲ ἠλεκτρικὴ ἐνέργεια εἰς τὴν χαμηλοτάτην τιμὴν δραχ. 0,093 εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἀποστερηθῇ ἡ Ἑλληνικὴ οἰκονομία νὰ ἔχῃ εἰς τὸ μέλλον εὐθηνὴν ἠλεκτρικὴν ἐνέργειαν, νὰ ἐξασφαλισθῇ δὲ κέρδος ὑπὲρ τοῦ Πεσινὲ ἐξ αὐτοῦ καὶ μόνον τοὐλάχιστον 75 ἑκατ. δραχμῶν ἐτησίως, ἤτοι εἰς τὰ 40 ἔτη τῆς συμβάσεως 3 δισεκατ. δραχμῶν. 18) Διὰ τὴν ἐξέδραν τοῦ Δέλτα τοῦ Φαλήρου ἐδαπανήθησαν 24 ἑκατ. δραχ., δι’ ἔργον ἐντελῶς ἄχρηστον καὶ διὰ τὸ Γκόλφ τῆς Γλυφάδας 14 ἑκατ. δραχ., ἔναντι προϋπολογισθέντων 4 ἑκατομμυρίων.

§81Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ὑπῆρχε γήπεδον Γκὸλφ εἰς τὴν Βαρυμπόμπην καὶ προσεφέρετο νὰ ἐνοικιασθῇ ἀντὶ εὐτελοῦς μισθώματος, ἀλλὰ ἐπροτιμήθη νὰ θυσιασθῇ ἡ θαλασσία περιοχὴ καὶ νὰ γίνουν τόσαι δαπάναι.

§82Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἠμποροῦσα, κύριοι βουλευταί, νὰ ἀναφέρω καὶ ἄλλα ἔργα καὶ ἄλλας συμβάσεις, ἀλλὰ περιορίζομαι εἰς αὐτὰ καὶ ἐρωτῶ, εἶναι ὑπερβολή, ὅταν ἰσχυριζώμεθα, ὅτι κατεσπαταλήθησαν δισεκατομμύρια ὁλόκληρα δι’ ἔργα ἀμφιβόλου χρησιμότητος μὲ τεραστίας ὑπερβάσεις, ἐνῷ ἐὰν ὑπῆρχεν ὀρθὴ διαχείρισις καὶ ἐπιβαλλομένη ἱεράρχησις θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν ἔργα διπλάσια καὶ πλέον χρήσιμα. Καὶ ὅταν εἶδεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἔγιναν αἱ τεράστιαι αὗται ὑπερβάσεις, ποῖον ἔλεγχον ἤσκησε καὶ ποίας κυρώσεις ἐπέβαλε κατὰ τῶν ὑπευθύνων; Ὑπάρχει μία ἔστω ἔρευνα, ἔλεγχος οἱοσδήποτε, κύρωσις ἐναντίον ἑνὸς ἔστω ὑπευθύνου; Πῶς θὰ ἀπομακρύνῃ πᾶσαν, καλῇ πίστει, ὑπόνοιαν περὶ εὐνοιῶν, περὶ κραιπάλης εἰς τὰς σπατάλας καὶ ὑπερβάσεις χάριν οἰκονομικῶς ἰσχυρῶν καὶ ἄλλων φίλων τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἡ Κυβέρνησις γνωρίζῃ, ἀλλ’ ἠνέχθη αὐτὰς τὰς σπατάλας; Καὶ ὅταν καταγγέλωνται ὅλα αὐτά, εἶναι ὀρθὸν νὰ ἔρχεται ἐδῶ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ μᾶς λέγῃ, ὅτι πρόκειται περὶ μεγάλου ψεύδους; Ἀλλὰ ἡ ἄρνησις τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ θέλῃ ἔλεγχον διὰ τὰ σπαταληθέντα χρήματα, ἀφαιρεῖ μόνον τὴν ἰδικήν της καλὴν πίστιν. Θὰ ἀναφερθῶ καὶ εἰς ἕνα ἄλλο πρόσφατον παράδειγμα, ποὺ ἀφορᾷ τὰ καταγγελθέντα εἰς βάρος τοῦ κ. Ἀνδρεάδη, διὰ παραβάσεις συναλλαγματικὰς καὶ ἄλλας παρανομίας. Ποῖον μέτρον, ποίας κυρώσεις ἐπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις; Οὐδὲν μέτρον. Καὶ ἔφθασε νὰ ἀναγγελθῇ ὅτι τὰ ἀδικήματα διὰ τὰ ὁποῖα κατηγορεῖται ὁ κ. Ἀνδρεάδης παρεγράφησαν, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις εἶχε πληροφορηθῆ τὰς παραβάσεις ἀπὸ τὰς ἐκθέσεις τοῦ παρατηρητοῦ τῆς Τραπέζης Ἑλλάδος. Ἐπίσης ὑπῆρξεν ἕνα σκάνδαλον φοροκλοπῆς ἐκ μέρους τοῦ Νιάρχου, τὸ ὁποῖον κατηγγέλθη κατ’ ἐπανάληψιν εἰς τὴν Βουλήν. Πρόκειται περὶ τῶν κερδῶν του ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν Διϋλιστηρίων, διὰ τὰ ὁποῖα οὗτος ἀπέφυγε τὴν φορολογίαν. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐβεβαίωσε τὸ Σῶμα τὸν Μάϊον 1962, ὅτι ἐρευνᾶται ἡ ὑπόθεσις. Ἠρώτησα δὶς τὸν κ. Ὑπουργὸν Συντονισμοῦ καὶ ἐδήλωσε πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι ἀγνοεῖ τὸ θέμα. Καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω ἀπόψε διὰ τρίτην φορὰν καὶ λέγω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, «σᾶς ἐγέλασεν ὁ κ. Νιάρχος καὶ ὅτι τὰ κέρδη του τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς 13.000.000 δραχμῶν τὰ μετεβίβασεν εἰς τὴν ἄλλην παθητικήν του ἐπιχείρησιν». Ἡ μεταβίβασις τῶν μετοχῶν ὑπῆρξε παράτυπος καὶ ἄκυρος. Διατὶ δὲν ἐπεδιώξατε τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου; Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τοῦ Συντονισμοῦ, ὁμιλῶν ἐνώπιον τοῦ Σώματος εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει προηγούμενον εἰς κανὲν ἄλλο Κράτος εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ἔγιναν τόσα πολλὰ ἔργα. Θὰ ἀντιστρέψω τὴν ἐρώτησιν καὶ θὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Συντονισμοῦ. Ὑπάρχει προηγούμενον εἰς κανὲν ἄλλο Κράτος ποὺ νὰ ἔγιναν τόσαι παραβάσεις, τόσαι σπατάλαι καὶ ἐκχωρήσεις χωρὶς ἔλεγχον καὶ χωρὶς ἐπιβολὴν κυρώσεων; Ἴσως μόνον εἰς τὸ Κράτος τοῦ Μεντερές, ἢ εἰς τὰ Σεϊχᾶτα τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, ὑπάρχουν παρόμοια φαινόμενα. Ἀλλὰ ἂς ἴδωμεν πρὸς ἐπιβεβαίωσιν τῶν καταγγελιῶν μας ποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ κριθῇ ἐὰν ἐπέτυχε μία οἰκονομικὴ πολιτική, θὰ ἤρκει νὰ ἐξετασθοῦν καὶ νὰ ἐκτιμηθοῦν τρία μεγέθη οἰκονομικά. Τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα, ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τῆς πλήρους ἀπασχολήσεως τῶν ἐργαζομένων καὶ ἡ κατάστασις τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου. Πρῶτον, ὡς πρὸς τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα, ἐγὼ θὰ σταθῶ εἰς τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους δίδει ἡ Ἐθνικὴ Στατιστικὴ Ὑπηρεσία εἰς τὴν βάσιν τῶν σταθερῶν τιμῶν. Ἰδοὺ οἱ ἀριθμοί: Ἡ αὔξησις τοῦ εἰσοδήματος τῆς γεωργικῆς μας οἰκονομίας διὰ τὰ 7 ἔτη μεταξὺ 1955 καὶ 1960 ἀνέρχεται μόνον εἰς 4,4%. Δηλαδή, οὔτε 1% ἐτησίως. Καὶ εἴχαμεν μόνον εἰς τὸ 1961 τὴν αἰχμὴν τῆς παραγωγῆς τῶν 200.000 τόννων ἐλαίου, ποὺ ηὔξησαν τὸ γεωργικὸν εἰσόδημα εἰς ἀνώτερον ποσοστὸν (22%).

§83Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Δηλαδή, ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἔτους εἰς τὸ ἄλλο ἐπήγαμεν ἀπὸ 1% εἰς τὸ 16%.

§84Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνεφέρθην εἰς σύγκρισιν διὰ τὰ ἔτη 1955 πρὸς τὸ 1961.

§85Γ. ΜΑΤΘΑΙΟΥΔΑΚΗΣ. Μὲ τιμαριθμικὰς τιμὰς ποίας κάμνετε τὴν ἀναγωγὴν εἰς σταθερὰς τιμάς;

§86Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Φαίνεται, ὅτι δὲν μὲ ἀντελήφθητε, κ. συνάδελφε, εἶπον, ὅτι συγκρίνω μὲ σταθερὰς τιμὰς ἔτους 1954.

§87Γ. ΜΑΤΘΑΙΟΥΔΑΚΗΣ. Ἀντιλαμβάνομαι, λαμπρῶς τί λέγετε, ἀλλ’ ἡ τοιαύτη ἀναγωγὴ εἶναι ἐσφαλμένη ἀπὸ ἐπιστημονικῆς ἀπόψεως.

§88Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καταλήγω, λοιπόν, κ. βουλευταί, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ὁμιλοῦμεν περὶ ηὐξημένου ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Ἰδού, λοιπόν, ἡ χρεωκοπία τῆς διαχειρίσεως, τὴν ὁποίαν ἐκάματε ὡς Κυβέρνησις. Ἐπεκαλέσθητε ὅμως ἄλλους τομεῖς. Τὸν βιομηχανικὸν τομέα. Καὶ εἴπατε, ὅτι εἰς οὐδεμίαν ἄλλην χώραν παρουσιάσθη τοιαύτη αὔξησις βιομηχανικῆς παραγωγῆς. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές. Θὰ σᾶς ἀποδείξω διὰ στοιχείων ἐκ τῆς στατιστικῆς, ὅτι καὶ εἰς τὸν τομέα αὐτὸν ἡ χώρα μας ὑστερεῖ, ἐν συγκρίσει μὲ ἄλλας εὐρωπαϊκὰς χώρας. Ἰδοὺ οἱ ἀριθμοί: Πηγή: Στατιστ. Ἐπετηρὶς 1962 Ἐθνικὸν εἰσόδημα (ἐγχώριον προϊὸν) εἰς σταθερὰς τιμὰς πρὸς τὸ ἔτος 1954 Εἰς ἑκατ. δραχ.

Κατανομή:

Δεῖκται βιομηχανικῆς παραγωγῆς. Βάσις: 1958=100.

Τὸ χαμηλότερον δηλαδὴ ποσοστὸν αὐξήσεως ἀπὸ ὅλας τὰς χώρας τῆς Ε.Ο.Κ., ἐνῷ θὰ ἔπρεπεν ὡς χώρα ὑποανάπτυκτος, νὰ προχωρήσωμεν μὲ ὑψηλότερα ποσοστὰ ἀναπτύξεως, ἡ Κυβέρνησις ὁμιλεῖ περὶ οἰκονομικῆς εὐρωστίας καὶ περὶ οἰκονομικῆς εὐημερίας καὶ διακηρύσσει ὡς ἐὰν ἀπηυθύνετο πρὸς νήπια ἢ Κάφρους, ὅτι ἡ Ἑλλάς, σημειώνει ἀνωτέραν αὔξησιν ἀπὸ ὅλας τὰς χώρας. Πῶς μὲ αὐτὰ τὰ δεδομένα ἠμπορεῖ νὰ ὁμιλῶμεν περὶ αὐξήσεως τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος ἱκανοποιημένοι; Ἀλλὰ καὶ τὸ δεύτερον θέμα τῆς ἀπασχολήσεως. Ὅταν ἔχωμεν αὐτὴν τὴν φυγὴν 100.000 χιλιάδων νέων ἀπὸ τὴν χώραν μας, καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διεκήρυξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ νὰ τὸ ἀναιρέσῃ ἀπόψε, ὅτι δηλαδὴ τρία ἑκατομμύρια Ἕλληνες ζοῦν ὑπὸ κτηνώδεις συνθήκας, σᾶς ἐρωτῶ κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ποῦ εἶναι τὸ ψεῦδος; Αὐτά, σημαίνουν μαρασμὸν καὶ στασιμότητα τῆς ἐθνικῆς μας ζωῆς, διότι ἡ ἀπομάκρυνσις 100.000 νέων ἀπὸ μίαν χώραν, ἐμφανίζει χώραν γηράσκουσαν. Καὶ ὅταν ἔχωμεν αὐτὰ τὰ φαινόμενα, δὲν δικαιοῦσθε νὰ ὁμιλῆτε περὶ ἐπιτυχίας τῆς πολιτικῆς σας. Ἕν ἄλλο τραγικὸν θέμα εἶναι τὸ θέμα τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου. Διὰ τὸ 11μηνον τοῦ 1962 ἡ σχέσις τῶν ἐξαγωγῶν πρὸς τὰς εἰσαγωγὰς εἶναι 38,6% (εἰσαγωγαὶ δολλ. 551—ἐξαγωγαὶ 213,1). Εἰς τὰς συναλλαγὰς μὲ τὰς χώρας τῆς Εὐρωπαϊκῆς Νομισματικῆς Συμφωνίας διὰ τὸ 1961 ἡ σχέσις εἶναι 3% (εἰσαγωγαὶ δολλ. 297,1, ἐξαγωγαὶ δολ. 90,7). Καὶ ἐρωτῶ, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, κ. Ὑπουργὲ τοῦ Συντονισμοῦ, ἐὰν γνωρίζετε ἔστω καὶ μίαν χώραν τῆς ὑφηλίου εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ σχέσις εἰσαγωγῶν–ἐξαγωγῶν. Οὔτε μία. Καὶ ἡ προπολεμικὴ Ἑλλὰς εὑρίσκετο εἰς σχέσιν 68%. Ἀλλὰ ἰδοὺ τὰς ἄλλας χώρας διὰ τὸ ἔτος 1961. Τουρκία 68%.

§89Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Αἱ πρωτόγονοι χῶραι εἰς 100%.

§90Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ βιάζεσθε, ἐκτίθεσθε. Θὰ φθάσωμεν καὶ εἰς τὰς προηγμένας. Ἰδοὺ λοιπὸν αἱ ἄλλαι χῶραι: Αἴγυπτος 70%, Αὐστρία 74%, Βέλγιον (χώρα ἀνεπτυγμένη, κ. Ὑπουργέ), 93%, Γαλλία 108%, Γερμανία 104%, Γιουγκοσλαυΐα 62%, Ἱσπανία 63%, Ἰταλία 80%, Πορτογαλία 49%, Ἑλλὰς 31%.

§91Γ. ΜΑΤΘΑΙΟΥΔΑΚΗΣ. Τὰ στοιχεῖα σας, εἶναι μεμονωμένα. Τὰ λέτε χωρὶς συναρμογὴν μὲ ἄλλα δεδομένα τῆς πραγματικότητος. Αὐτὸ εἶναι ἀντιεπιστημονικόν.

§92Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἀναφέρω στοιχεῖα διὰ τὸ ἐμπορικὸν ἰσοζύγιον καὶ μόνον. Ὅταν λοιπόν, ἔχετε αὐτὴν τὴν κατάστασιν δεδομένην, σᾶς ἐρωτῶ: Κατὰ ποῖον τρόπον πρόκειται νὰ ἀξιοποιήσητε τὰ γεωργικά μας προϊόντα; Νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι μὲ τὴν φυγὴν τῆς Ἑλληνικῆς νεολαίας πρὸς τὰς ξένας χώρας, δὲν θὰ ὑπάρξουν Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι θὰ μείνουν διὰ νὰ ἐργασθοῦν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι καὶ ὁ ἀπομένων γεωργικὸς πληθυσμὸς θὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν χώραν πρὸς ἐξεύρεσιν ἐργασίας, ζῶν σήμερα μὲ τὸ χαμηλὸν εἰσόδημα καὶ μὲ τὴν ἀγωνίαν, ἂν θὰ δύναται νὰ πωλήσῃ τὰ προϊόντα του. Ἰδοὺ ἡ Κρήτη, ἡ ὁποία ἦτο ἡ πλουσιωτέρα περιοχὴ προπολεμικῶς, ἔφθασε νὰ εἶναι ἡ πιὸ τελευταία εἰς τὸ εἰσόδημα καὶ ὁ Νομὸς Ἡρακλείου ὁ τελευταῖος. Μία περιοχή, τὴν ὁποίαν κατοικοῦν 208.000 ἀγρότες, ἔχει 160.000 ὡριαῖα κιλοβὰττ κατανάλωσιν δι’ ἀγροτικὴν καλλιέργειαν. Καὶ εἶχον τὴν θλιβερὰν τύχην νὰ παραστῶ εἰς τὴν τελευταίαν δίκην τοῦ Ἡρακλείου, ὅπου μάρτυρες κατέθετον, ὅτι οἱ ἀγρότες ἀγοράζουν τὰ σπίρτα ὄχι εἰς κυτία, ἀλλὰ εἰς ἀριθμοὺς σπίρτων. Καὶ ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις ἐφρόντισε νὰ μειώσῃ τὴν τιμὴν τῆς σουλτανίνας ἀπὸ 7 εἰς 6,5 μὲ ἀποτέλεσμα νὰ προκληθοῦν ὅλα ἐκεῖνα τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ὡδήγησαν εἰς τὴν ἐπιμελῆ προπαρασκευὴν ἑνὸς δικαστικοῦ ἐγκλήματος, τὸ ὁποῖον ἐτέλεσεν ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἄποψιν τῆς ἀνευρέσεως τοῦ «ἀποδιοπομπαίου» τοῦ περιφήμου δακτύλου. Πρόκειται περὶ μιᾶς καταπτύστου κυβερνητικῆς ἐπεμβάσεως εἰς τὸ ἔργον τῆς Δικαιοσύνης διὰ νὰ τὴν ὁδηγήσῃ εἰς τὸ νὰ πλήξῃ μίαν πενομένην τάξιν ἀγροτῶν, ἡ ὁποία εἶναι ἀντίπαλός της. Καὶ ἔφθασεν ἡ κυβερνητικὴ σκευωρία κατὰ τὴν δίκην τῶν Χανίων εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε νὰ ἔλθουν Κρατικὰ ὄργανα εἰς τὸ Δικαστήριον καὶ νὰ καταθέσουν ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῶν παραγόντων τῆς δίκης, ὅτι ὅσα κατέθεσαν εἰς τὴν ἀνάκρισιν τὰ κατέθεσαν κατ’ ἐντολὴν τῆς ὑπηρεσίας των. Καὶ κατεδικάσθησαν πολῖται τοῦ Ἡρακλείου βάσει τοιούτων καταθέσεων μετὰ μίαν πρωτοφανῆ βάναυσον ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ἔργον τῆς Δικαιοσύνης. Αὐτὰ τὰ φαινόμενα δείχνουν, κύριοι βουλευταί, πλήρη καὶ ἀπόλυτον ἀποτυχίαν τῆς ἐμπορικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ προβῇ εἰς τὴν γενναίαν ἐκείνην πολιτικήν, ἡ ὁποία θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἀξιοποίησιν τῶν προϊόντων μας. Καὶ βαδίζει πρὸς κατάργησιν τῶν διμερῶν ἀνταλλαγῶν ποὺ θὰ δημιουργήσῃ νέας συμφοράς. Ἡ Ἀγγλία συνεφώνησε μεγάλας προμηθείας ἀργοῦ πετρελαίου ἀπὸ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν. Καὶ ἐν τούτοις ἡ Ἑλλὰς τοῦ κ. Ἀβέρωφ, ὄχι μόνον ἀρνεῖται, ἀλλὰ ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν μὲ τὸν ὀφφικιοῦχον «νομοφύλακα» κ. Τὸμ Πάπας, διὰ τῆς ὁποίας παραχωρεῖ τὰ πάντα. Ὅταν ἔχετε αὐτὰ τὰ θλιβερὰ φαινόμενα καὶ ὅταν χιλιάδες νέοι ἐγκαταλείπουν τὴν χώραν, σᾶς ἐρωτῶ μὲ ποίους πολίτας νομίζετε, ὅτι θὰ ἐπιδιώξετε τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας. Καὶ ὅταν ὅλαι αἱ τάξεις ἔχουν ξεσηκωθῆ ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἐρωτῶ πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐμπνεύσῃ ἐνθουσιασμὸν καὶ νὰ ἀποδυθῇ εἰς τὴν προσπάθειαν τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως. Εἶναι, λοιπόν, ἀπὸ πάσης πλευρᾶς χρεωκοπημένη ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀντὶ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σκεφθῇ ἐὰν θὰ πρέπει νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον ἐναντίον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν εἰς μίαν κατάστασιν ἐκρήξεως θὰ ἔπρεπε νὰ προλάβῃ τὰ πράγματα ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν τὰς συχνὰς αὐτὰς ἀναστατώσεις καὶ τὰς ἀπεργίας. Αὐτὸ θὰ ἔπρεπε νὰ κάμετε, κ. κ. Ὑπουργοί, καὶ ὄχι νὰ καταφεύγετε εἰς τὴν ἀνίερον τακτικὴν νὰ κατηγορῆτε τοὺς διαμαρτυρομένους, ὅτι ἐκινήθησαν εἰς τὴν πρᾶξιν των ἐκείνην τῇ ὑποκινήσει ἡμῶν καὶ τῶν ἄλλων Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ σᾶς ἀναφέρω μίαν περικοπὴν τοῦ Στήβενσον: «...Συχνάκις μεγάλαι ἀπειλαὶ κατὰ τῆς ἐλευθερίας τῶν ἀτόμων ὑποκρύπτονται ὑπὸ τὸν πατριωτικὸν μανδύαν τοῦ κομμουνισμοῦ». Αὐτὴν τὴν σημαίαν τοῦ ἀντικομμουνισμοῦ ἔχει ὑψώσει τώρα ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ διὰ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ καθημερινὰ προβλήματα ποὺ ἡ ἴδια ἐδημιούργησεν εἰς τὸν τόπον. Οὐδεὶς πλέον σᾶς πιστεύει. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατηγορῆτε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται διὰ τὰ συμφέροντα τῶν λαϊκῶν στρωμάτων, ὅτι ὑποκινοῦν τοὺς ἐργαζομένους εἰς στάσεις καὶ διαμαρτυρίας. Εἶναι παλαιὰ ἡ ἱστορία τοῦ «δακτύλου τοῦ ἀποδιοπομπαίου». Δὲν σᾶς προσέχει κανείς. Δὲν ἀντέχω εἰς τὸν πειρασμὸν καὶ θὰ σᾶς διαβάσω ἕνα ἀπόσπασμα καταθέσεως τοῦ Γερμανοῦ δικαστοῦ Χὲρ Γιάννιγκ εἰς τὴν δίκην τῆς Νυρεμβέργης, ὁ ὁποῖος ἐδέχθη νὰ γίνῃ ὄργανον τοῦ Χίτλερ. Εἶπε ταῦτα εἰς μίαν ἔκρηξιν εἰλικρινείας, εἰς μίαν κρίσιν συνειδήσεως εἰς τὸ Δικαστήριον: «...Ὑπεράνω ὅλων ὑπῆρχεν ὁ φόβος. Φόβος γιὰ σήμερα, φόβος γιὰ αὔριο, ἀπὸ τοὺς γείτονας, ἀπὸ τὸν ἑαυτό μας. Ὁ Χίτλερ μᾶς εἶχεν εἰπῆ: «Ψηλὰ τὰ κεφάλια! Νὰ εἶστε ὑπερήφανοι ποὺ εἶστε Γερμανοί». Ὑπάρχουν σατανάδες, μεταξύ μας! Κομμουνισταί, Φιλελεύθεροι, Ἑβραῖοι, Τσιγγάνοι. Ὅταν καταστραφοῦν οἱ σατανάδες θὰ ἐκλείψῃ ἡ δυστυχία σας. Εἶναι ἡ παμπάλαια ἱστορία τοῦ ἀποδιοπομπαίου τράγου...». «Ξέραμε, ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι ἐλεεινὰ ψέματα! Γιατὶ δὲν μιλήσαμε; Γιατὶ συμμετείχαμε;... Δὲν εἶναι εὔκολο νὰ λέγεται ἡ ἀλήθεια... Εἶχα βγάλει τὴν ἀπόφαση γιὰ τὴν ὑπόθεση Φέρλνσταϊν (Ἑβραίου) πρὶν ἀκόμα μπῶ στὸ Δικαστήριο. Θὰ τὸν εὕρισκα ἔνοχο παρ’ ὅλα τὰ στοιχεῖα. Δὲν ἦταν δίκη. Ἦταν μιὰ τελετὴ θυσίας καὶ ὁ Ἑβραῖος τὸ ἀνυπεράσπιστο θῦμα...». Μὲ αὐτὰς τὰς καταγγελίας «προσέξατε τοὺς σατανάδες» προσπαθεῖ τώρα ἡ Κυβέρνησις νὰ κρατηθῇ εἰς τὴν ἀρχήν. Σταματήσατε, κ. κ. Ὑπουργοί, αὐτὴν τὴν ἀνίερον προσπάθειαν νὰ διαβάλετε τὴν προσπάθειαν ἑνὸς κόμματος, ἐχρεωκοπήσατε πλέον εἰς τὴν συνείδησιν πάντων. Κανένα πρόβλημα δὲν δύνασθε νὰ λύσητε. Κατελύσατε τὴν Δημοκρατίαν καὶ καλεῖτε τώρα εἰς «μετριοπάθειαν» ζητεῖτε συνενόχους. Δὲν ἔχετε ὅμως πλέον θέσιν εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν τυχῶν τοῦ λαοῦ. Ἐγκαταλείψατε τὴν Ἀρχὴν διὰ νὰ ἴδῃ ὁ τόπος καλυτέρας ἡμέρας, διὰ νὰ μὴ βυθισθῇ περισσότερον εἰς τὴν δυστυχίαν. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Δ. Θανόπουλος).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Λύχνος, ἔχει τὸν λόγον.

§94Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ τελευταῖος ρήτωρ τῆς ἀριστερᾶς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀφοῦ ἐσυκοφάντησεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ τοὺς πάντας καὶ τὰ πάντα, κατέληξε μὲ μίαν πρόκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μὴ συκοφαντῇ τὴν παράταξίν του. Εἰς αὐτὴν τὴν πρόκλησιν δὲν πρόκειται νὰ δώσω καμμίαν ἀπάντησιν. Τὸ συναξάρι τῆς ΕΔΑ εἶναι πιὰ γνωστόν, ἐπαναλαμβάνεται πολὺ συχνά, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη πάντοτε νὰ τῆς ἀπαντοῦμε. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ θέμα ἐμπιστοσύνης, τὸ ὁποῖον ἐτέθη, εἶχε τυπικὴν τοὐλάχιστον δικαιολογίαν τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Κυβέρνησις παρεμποδίζει τὸν ἔλεγχον. Ἔστι δὲ ἔλεγχος, κατὰ τὰς ἀντιλήψεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι κἄθε θέμα, τὸ ὁποῖον ἡ Ἀντιπολίτευσις νομίζει, ὅτι δύναται νὰ ἐκμεταλλευθῇ, ἠμπορεῖ νὰ τὸ φέρῃ πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἢ καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν ἄλλης Ἡμερησίας Διατάξεως εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ συζητῇ ἐπ’ αὐτοῦ καὶ νὰ παρεμποδίζῃ πᾶσαν ἄλλην Κοινοβουλευτικὴν ἐργασίαν. Τὸ τελευταῖον θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἰσχυρίζεται ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι παρεμερίσθη ὁ ἔλεγχος, εἶναι ὁ κίνδυνος τῶν ποταμῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξεχείλιζαν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ θὰ προεκάλουν καταστροφὰς καὶ θὰ ἔπρεπε αὐτὸ τὸ θέμα νὰ ἔλθῃ ἐπειγόντως εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, διὰ νὰ ἀποφευχθῇ ὁ κατακλυσμός, ὁ ὁποῖος ἠπειλεῖτο, ἀλλὰ δὲν ἔγινε. Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν τεθῇ ὡς ἀρχή, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δικαιοῦται νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν πᾶν ζήτημα τῆς ἰδικῆς της προτιμήσεως κατὰ τὰς ὥρας καὶ τὰς ἡμέρας, κατὰ τὰς ὁποίας αὕτη τὸ ἐπιθυμεῖ, ἐὰν ἡ ἀρχὴ αὐτὴ ἐγένετο ἀποδεκτή, τότε Κοινοβούλιον θὰ ἔπαυε νὰ ὑπάρχῃ, Κοινοβουλευτικὴ ἐργασία θὰ ἔπαυε νὰ γίνεται, ὁ Κανονισμὸς τοῦ Κοινοβουλίου θὰ κατηργεῖτο καὶ θὰ περιήρχετο ἡ αἴθουσα αὐτὴ εἰς μίαν συστηματικὴν καὶ ἀδιάκοπον ἀναρχίαν. Δὲν ἀμφισβητῶ, ὅτι ὑπάρχουν ἐνίοτε μεγάλα προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἐπικαίρως θὰ ἔπρεπε νὰ συζητηθοῦν. Ἀλλὰ ἐπὶ τῶν προβλημάτων αὐτῶν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ συνεννόησις μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία, βεβαίως, ἐνώπιον ἑνὸς πολὺ μεγάλου προβλήματος δὲν θὰ ἐπρόβαλεν ἀντίρρησιν. Ἀλλὰ καὶ τότε πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως θὰ ἠδύνατο νὰ γίνεται συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν τῶν θεμάτων, μόνον κατὰ τὰς ἡμέρας τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Τοῦτο εἶναι πρόβλημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξετασθῇ ἐλπίζω, ὅταν θὰ πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν τὸν νέον Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς. Ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, εἰς τὸν ὁποῖον πάντες οἱ ρήτορες ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἀπέδωσαν τιμὴν διὰ τὴν μετριοπάθειαν καὶ τὴν θετικότητα, μὲ τὴν ὁποίαν ὡμίλησεν, ὡμολόγησε μέχρις ἑνὸς σημείου, ὅτι κινδυνεύει νὰ θεωρηθῇ ὡς παραδοξολογῶν μὲ ὅσα εἶπε περὶ κυβερνητικῆς σταθερότητος, ἀλλὰ ὄχι καὶ πολιτικῆς σταθερότητος. Εἶπεν, ὅτι ἡ κυβερνητικὴ σταθερότης δὲν εἶναι αὐτοσκοπός, ὅτι ἄλλο εἶναι ἡ κυβερνητικὴ σταθερότης καὶ ἄλλο ἡ πολιτικὴ σταθερότης, ὅτι ἡ μονιμότης ἐν τῇ Κυβερνήσει ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἀρτηριοσκλήρωσιν. Κύριοι συνάδελφοι, ὁμολογῶ, ὅτι πράγματι εὑρίσκω, ὅτι πρόκειται περὶ παραδοξολογιῶν. Τί σημαίνει, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν κυβερνητικὴν σταθερότητα, ἀλλὰ νὰ μὴ ἔχωμεν πολιτικὴν σταθερότητα; Ὁ κ. Μαρκεζίνης ἐξήγησεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν μία Κυβέρνησις νὰ κινδυνεύῃ ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν νὰ πέσῃ καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ μὴ ἀνατρέπηται καὶ αὐτὸ σημαίνει, ὅτι δὲν ἔχομεν πολιτικὴν ὁμαλότητα. Ἀλλὰ τοῦτο καὶ ἐὰν ἀκόμη εἶναι ἐνίοτε δυνατὸν νὰ συμβαίνῃ κάπου, πάντως εἰς τὴν Ἑλλάδα αὐτὴν τὴν ἐποχὴν εἶναι πρᾶγμα ἀνύπαρκτον. Ἡ Κυβέρνησις στηρίζεται ἐπὶ τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἶναι δυνατὸν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἰσχυρίζεται καὶ νὰ καταγγέλλῃ ὅσα θέλει νὰ ἰσχυρίζηται καὶ νὰ καταγγέλλῃ. Τὸ γεγονός, ὅμως, εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις στέκεται πολὺ καλὰ εἰς τὰ πόδια της, ὅτι ὁ λαὸς γνωρίζει ὅτι στέκεται πολὺ καλὰ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰ πόδια της, γνωρίζει ὅτι πρόκειται περὶ Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔχει ἐνώπιόν της νὰ διανύσῃ ὅλο τὸ συνταγματικὸν στάδιον, ποὺ τῆς ἐπιτρέπεται καὶ ἡ ὁποία Κυβέρνησις καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα ἐργάζεται παραγωγικῶς καὶ ἀποδοτικώτατα. Τί θὰ ἤθελεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν περισσότερον, διὰ νὰ πιστεύσῃ ὅτι δὲν ὑπάρχει εἰς τὸν τόπον ἀνωμαλία; Εἶναι, ὅμως, ἀληθές, ὅτι ἡ τελευταία του ἐκλογικὴ σύμπραξις τὸν ὑποχρεώνει μέχρις ἑνὸς σημείου, ἵνα δικαιολογῇ καὶ τὸ Προοδευτικὸν Κόμμα τὴν ἀτυχίαν του κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογάς, τοῦ ἐπιβάλλει νὰ δέχεται ὅτι κἄτι συνέβη εἰς τὰς ἐκλογάς, ποὺ ἐπιτρέπει εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ ζητῇ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποχωρήσῃ καὶ νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς ἐκλογάς, διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἀρχὴν μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς, μὲ τὸν τρόπον ποὺ ἀντιπολιτεύεται τὸ Κέντρον καὶ ἡ Ἀριστερά, δὲν πρόκειται νὰ προέρχεται καὶ ἐξ αὐτῶν.

§95Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε, εἴπατε διὰ τὴν διάκρισιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Ἀρχηγός μου μεταξὺ κυβερνητικῆς σταθερότητος καὶ πολιτικῆς τοιαύτης. Εἴπατε, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία διαφορὰ καὶ ὅτι αὐτὰ τὰ θεωρεῖτε παραδοξολογίας. Φαίνεται, ὅτι δὲν ἔχετε ἀντιληφθῆ τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων τοῦ Ἀρχηγοῦ μου κ. Μαρκεζίνη. Δὲν ἔχετε δίκαιον νὰ ὑποστηρίζητε, ὅτι εἶναι τὸ αὐτὸ ἡ πολιτικὴ σταθερότης μὲ τὴν κυβερνητικὴν σταθερότητα. Ἄλλο εἶναι κυβερνητικὴ σταθερότης καὶ ἄλλο πολιτική. Ἡ πολιτικὴ σταθερότης ὑπάρχει, ὅταν εἶναι ἐξησφαλισμένη διαδοχή. Εἰς τὸ ἕτερον θέμα, τὸ ὁποῖον ἐθίξατε, ἔχω νὰ σᾶς εἴπω τὰ ἑξῆς: Τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν ἠμπορεῖ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1961 νὰ ἔφερε 14 βουλευτάς, ἀλλὰ ὡς συνεργαζόμενον κόμμα μὲ τὴν Ἕνωσιν Κέντρου, προσέφερε πάρα πολλὰ κατὰ τὰς ἐκλογάς.

§96Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ἀποδίδω μεγάλην σημασίαν εἰς αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπατε, ἀλλὰ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ πιστεύσω. Συνειργάσθητε μὲ τὸ Κέντρον κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, ἠτυχήσατε μὲ τὸ Κέντρον καὶ ἀναζητεῖτε μίαν δικαιολογίαν αὐτῆς τῆς ἀποτυχίας. Δὲν φθάνετε σεῖς εἰς τὰ ἄκρα τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος, ἀλλὰ πάντως παραδέχεσθε, ὅτι βία καὶ νοθεία ἔλαβον χώραν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἀρνούμεθα καὶ τὰ ἑλληνικὰ δικαστήρια τὸ ἠρνήθησαν. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν καὶ οἱ φίλοι του εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πιστεύουν, λόγῳ τῆς ἐκλογικῆς αὐτῆς καταγωγῆς των, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπόλυτος πολιτικὴ ὁμαλότης εἰς τὸν τόπον, ὅτι ὑπάρχει ἕνα αἴσθημα ἀνασφαλείας, ὅτι ὑπάρχει πρόβλημα πρὸς λύσιν καὶ φυσικὰ ἐπρότεινε φάρμακον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἀντίληψιν καὶ νομίζω δὲ καὶ κατὰ τὴν ἀντίληψιν ὅλων ἐκείνων ποὺ πιστεύουν, ὅτι μία Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ κυβερνᾶ καὶ ὄχι νὰ συμβιβάζεται, δὲν εἶναι τὸ καλύτερον φάρμακον. Διότι μὲ τὸ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, δηλαδὴ εἰς τὴν κομματικὴν ἀδυναμίαν καὶ εἰς τὴν κομματικὴν ἀναρχίαν, δὲν πιστεύω ὅτι πρόκειται νὰ διορθώσωμεν τὴν μὴ ὑπάρχουσαν ἀνωμαλίαν, παρὰ μόνον πρόκειται νὰ δημιουργήσωμεν τὴν ἀνωμαλίαν. Νομίζω, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ὁ ὁποῖος ὑπεστήριξεν ἄλλοτε τὸ πλειοψηφικόν, κατὰ τὰς ἐκλογὰς μὲ τὰς ὁποίας ἐπέτυχε τὴν πλειοψηφίαν ὁ Συναγερμὸς καὶ ὁ ὁποῖος κατόπιν ἐσχεδίασε τὸ γνωστὸν ἐλεφαντιακὸν ἐκλογικὸν σύστημα τῶν ἐλαχίστων τεραστίων ἐκλογικῶν περιφερειῶν, νομίζω, ὅτι ὁ κ. Μαρκεζίνης δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι εἶναι συνεπὴς πρὸς τὸν ἑαυτόν του, εἰσηγούμενος τώρα τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Ἔχει, ὅμως, τὸ πρᾶγμα μίαν ἐξήγησιν καὶ μίαν πολιτικὴν δικαιολογίαν, ὅτι ἕνα μικρὸν κόμμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίζῃ εἰς κάποιον εὐνοϊκὸν ἀποτέλεσμα, παρὰ μόνον ἐὰν ἐφαρμοσθῇ ἡ ἁπλῆ ἀναλογική. Ἡ ἀναλογικὴ ὅμως θὰ ἦτο, φαντάζομαι, ἡ ἐπαναφορὰ τῆς καταστάσεως ποὺ εἴχαμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα μεταξὺ 1950 καὶ 52, ὁπότε πολλαὶ Κυβερνήσεις ὑπῆρχον, ἀλλὰ ἡ χώρα δὲν ἐκυβερνᾶτο. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν διὰ τὴν ἀνωμαλίαν, τὴν ὁποίαν ἰσχυρίζεται ὅτι βλάπτει, εὑρίσκει μίαν ἀπόδειξιν εἰς τὸν κάματον τῆς κυβερνητικῆς πλειοψηφίας. Εἶπε δηλαδή, ὅτι γίνονται συζητήσεις εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἡ κυβερνητικὴ πλειονοψηφία δὲν παρίσταται μὲ ὅλα τὰ μέλη της. Καὶ αὐτὸ ἀποδεικνύει ἓν εἶδος καμάτου, ἓν εἶδος ἀδιαφορίας, ἓν εἶδος τέλος πάντων, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀπόδειξις καλῆς κοινοβουλευτικῆς καταστάσεως. Κύριοι, δὲν θὰ ζητήσω νὰ δικαιολογήσω τοὺς συναδέλφους μου. Πράττουν πολὺ ἄσχημα νὰ μὴ παρακολουθοῦν τὰς συζητήσεις. Ἡ ὑποχρέωσίς των εἶναι νὰ εὑρίσκωνται ἐδῶ, διότι πολλὰ ζητήματα θὰ ἐλύοντο πολὺ ταχύτερα καὶ πολὺ καλύτερα, ἐὰν ἡ κυβερνητικὴ πλειονοψηφία εἶχεν ἐπίγνωσιν τῶν καθηκόντων της. Ἔχει, ὅμως, ἡ κυβερνητικὴ πλειοψηφία καὶ μίαν δικαιολογίαν. Καὶ ἡ δικαιολογία εἶναι ἡ ἑξῆς, ἀγαπητοί μου κύριοι συνάδελφοι. Ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, δι’ ἕνα ἐλάχιστον νομοσχέδιον, διὰ μίαν ὄχι μεγάλης σπουδαιότητος ἐπερώτησιν, παρελαύνουν πολλοὶ ρήτορες, ἐπαναλαμβάνοντες τὰ αὐτὰ πράγματα, ἐπὶ ἡμέρας πολλὰς καὶ ἐπὶ ἑβδομάδας πολλάς. Καὶ πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀνθρώπινον εἶναι οἱ ἀκροαταὶ νὰ κουράζωνται, νὰ ἐξεγείρωνται καὶ ν’ ἀπέρχωνται τῆς αἰθούσης. Δὲν τοὺς ἀθωώνω. Ὑπάρχει, ὅμως, μία φυσιολογικὴ ἐξήγησις καὶ νομίζω, ὅτι ὅταν συζητηθῇ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς, θὰ πρέπει νὰ προβλέψωμεν καὶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον κἄποιαν διόρθωσιν. Πάντως ἡ ἀνάγκη τῆς ἀπαρτίας ἐμποδίζει τὸ νομοθετικὸν ἔργον. Εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν Γερουσίαν μία συνεδρίασις διήρκεσεν προσφάτως ἐπὶ 100 συνεχεῖς ὥρας, ὅταν συνεζητεῖτο θέμα πολιτικῶν δικαιωμάτων, χωρὶς νὰ τεθῇ θέμα ἀπαρτίας, διότι ἐκεῖ κανὼν ἀπαρτίας δὲν ὑπάρχει. Ἐὰν τὸν καταργούσαμεν καὶ ἡμεῖς, θὰ ἀπεφεύγετο τὸ θλιβερὸν θέαμα νὰ κατηγορούμεθα μεταξὺ μας καὶ νὰ μετροῦμε ποῖοι ἔρχονται καὶ ποῖοι δὲν ἔρχονται εἰς τὴν Βουλήν. Αἱ κατηγορίαι αὐταὶ δὲν ὑψώνουν τὸν Κοινοβουλευτισμὸν καὶ νομίζω, ὅτι κανεὶς δὲν θὰ βγῇ ἀπὸ ἡμᾶς ὠφελημένος, ἐὰν τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα παύσῃ νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως καὶ ἄλλοτε ἔπαυσε νὰ ὑπάρχῃ. Κύριοι βουλευταί, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἔλθω εἰς μίαν ἀξίωσιν τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Προοδευτικοῦ Κόμματος ἐπρόβαλε καὶ τὴν ὁποίαν δὲν θέλω νὰ τοῦ ἀρνηθῶ, ἀλλὰ ὁπωσδήποτε δὲν ἠμπορῶ καὶ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι εἶναι ἀπολύτως καὶ εἰδικῆς του ἀνακαλύψεως. Εἰς τὴν πρώτην του ἀγόρευσιν ὡμίλησε περὶ ἐμπιστοσύνης του εἰς τὴν φαντασίαν τῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν, ἡ ὁποία εἰς τὴν ἀρχὴν δὲν ἔγινε ὡς θεωρία δεκτὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Κατόπιν ἐπροχώρησεν εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ δὲν ἠξεύρω ποῦ ἀλλοῦ, ὅπου ἡ θεωρία ἔπιασεν. Αὐτὴ ἡ ἀξίωσις τῆς «φαντασίας» τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ὁ κ. Μαρκεζίνης πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι εἶναι μία ἔκφρασις, ἡ ὁποία εἰς τὸ Ἀγγλικὸν πολιτικὸν λεξιλόγιον ἔχει διάφορον ἔννοιαν. Δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐννοοῦμεν ἡμεῖς εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅταν ἀναφέρωμεν τὴν λέξιν φαντασία. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἡ ποιητικὴ ἔμπνευσις ποὺ υἱοθετεῖ ὁ κ. Μαρκεζίνης, μεταφράζων τὸ ἀγγλικὸν IMAGINA-TION. Δὲν εἶναι ἡ φαντασία τὴν ὁποίαν ἀποδίδει ἡ Ἑλληνικὴ λέξις. Θὰ ἔπρεπε μᾶλλον νὰ τὴν εἴπωμεν «ἔμπνευσιν», μίαν πολιτικὴν ἔμπνευσιν, ἡ ὁποία, ὅμως, στηρίζεται ἐπὶ πραγματικῶν γεγονότων. Διότι εἰς τὴν πολιτικὴν δὲν δύνασθε οἱανδήποτε ἔμπνευσιν νὰ τὴν ἐφαρμόσητε καὶ νὰ τὴν ἐκτελέσητε. Πρέπει νὰ ἔχητε τὰ πραγματικὰ δεδομένα καὶ τὰ πραγματικὰ στοιχεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ τὴν βασίσητε. Καὶ κατὰ τοῦτο διαφωνῶ μὲ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, ὁ ὁποῖος ἐμπιστευόμενος πάρα πολὺ εἰς τὴν φαντασίαν του, εἶναι ἐνδεχόμενον, ὅπως συνέβη καὶ εἰς τὸ παρελθόν, νὰ εὑρεθῇ ἐκτὸς τῆς πραγματικότητος, χωρὶς ν’ ἀντιληφθῇ διὰ ποῖον λόγον συνέβη τὸ ἀτύχημα. Κατηγορήθη ἡ Κυβέρνησις, κύριοι συνάδελφοι, διότι ἔλυσε τὴν τελευταίαν ἀπεργίαν τῶν ἐκπαιδευτικῶν κατὰ τρόπον, δῆθεν, φασιστικὸν καὶ ὅτι ἐχρησιμοποίησε τὴν πολιτικὴν τῆς πυγμῆς. Ἐν πρώτοις, δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι αὐτὴ ἦτο ἡ πρώτη ἀπεργία τῶν ἐκπαιδευτικῶν. Δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ μόνη ποὺ ἔλαβε χώραν εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη...

§97Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Δὲν εἴπομεν, ὅτι εἶναι ἡ πρώτη.

§98Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι ἀπεδώσατε πολὺ μεγάλην σημασίαν εἰς μίαν ἀπεργίαν, ἡ ὁποία ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς Κυβερνήσεως Παπάγου εἶναι ἡ τετάρτη ποὺ γίνεται ἀπὸ τοὺς ἐκπαιδευτικούς. Ἡ ἐπιστράτευσις δὲν εἶναι βεβαίως τὸ καλλίτερον μέσον διὰ νὰ λύσῃ κανεὶς μίαν ἀπεργίαν. Ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι ὁ πρῶτος διδάξας εἶναι ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος. Ἐκεῖνος ἐψήφισε καὶ ἐφήρμοσε πρῶτος τὸν νόμον περὶ ἐπιστρατεύσεως τῶν ἀπεργῶν, διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς κοινωνικῆς ἡσυχίας καὶ τῆς κοινωνικῆς δραστηριότητος. Ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς ἐπανέλαβε τὸν νόμον. Πάντως ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος εἶναι ἐκεῖνος ποὺ τὸν εἰσήγαγεν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ πρῶτος τὸν ἐφήρμοσε. Καὶ νομίζω, ὅτι οἱ σημερινοὶ ὀπαδοὶ τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, κατ’ ὄνομα πλέον, διότι καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι συνάδελφοι τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος ὑπήρξαμεν ὀπαδοὶ τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, χωρὶς νὰ διεκδικοῦμεν τὸ μονοπώλιον τῆς δόξης του, ὀφείλουν ν’ ἀναγνωρίσουν ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται δι’ αὐτὸ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε καὶ ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, νὰ κατηγορῆται ἐξαιρετικῶς ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Ὀφείλομεν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ, ἡ Κυβέρνησις ἔδωσεν εἰς τοὺς ἀπεργοὺς μίαν διέξοδον. Διότι ἤθελον πράγματι οἱ ἐκπαιδευτικοὶ νὰ ἐγκαταλείψουν τὴν ἀπεργίαν, ἀλλὰ διὰ λόγους φιλοτιμίας καὶ ἀλληλεγγύης μεταξύ των, δὲν ἐτολμοῦσαν νὰ τὸ πράξουν. Εἰς τὸ οἰκονομικὸν θέμα, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσε τὴν ἀπεργίαν, δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω. Οἱ Οἰκονομικοὶ Ὑπουργοὶ εἶπον ἀρκετά, θὰ εἴπουν ἴσως καὶ αὔριον ἄλλα. Θέλω μόνον νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν: Ὅτι τὸν ὑπαινιγμὸν ἢ μᾶλλον τὴν κατηγορίαν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι καὶ αὐτὸς θὰ ἐφήρμοζε τὸ μέτρον τῆς ἐπιστρατεύσεως διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν λύσιν τῆς ἀπεργίας τῶν ἐκπαιδευτικῶν, ὅτι καὶ αὐτὸς θὰ ἔφθανε μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, ἀλλὰ ὄχι κατὰ τὸ ὄγδοον ἔτος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμολογῶ ὅτι δὲν δύναμαι νὰ τὸν ἀντιληφθῶ. Ἐὰν τὸ ἔπραττε κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, διατὶ θὰ ἦτο καλλιτέρα ἡ κατάστασις, ἢ ἰσχυροτέρα ἡ δικαιολογία τῆς ἐπιστρατεύσεως, καθ’ ὅσον εἶναι κατὰ τὸ ὄγδοον ἔτος; Ἡ Κυβέρνησις λαμβάνει τὸ μέτρον αὐτό, ὁσάκις ὑφίσταται ἀνάγκη καὶ ὄχι ἐξ αἰτίας τῆς ἀποχῆς. Εἶπεν, ἐπίσης, ὅτι ὑπῆρξε χειρονομία πυγμῆς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θέλω νὰ τὸ παραδεχθῶ, διότι ἤδη εἶχεν ἐκφυλισθῆ ἡ ἀπεργία. Θὰ ἔλθω εἰς ἕν ἄλλο θέμα ποὺ ἐθίγει ἀπὸ τὴν ἀριστερὰν Ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία ὑποθέτω ὅτι ἔχει τὴν μεγαλυτέραν ἁρμοδιότητα ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐλέχθη, ὅτι ἡ ἐλευθεροτυπία ψυχορραγεῖ καὶ ὅτι οἱ διωγμοὶ ἐναντίον τῆς δημοσιογραφίας, οἱ κυβερνητικοὶ διωγμοὶ ἐναντίον τῶν ἐφημερίδων, ἔφθασαν — νομίζω, ὅτι τὸ εἶπεν ὁ κ. Ἠλιοῦ— μέχρι τοῦ σημείου ν’ ἀναγκασθοῦν οἱ δημοσιογράφοι νὰ αὐτολογοκρίνωνται. Κύριοι βουλευταί, οἱ δημοσιογράφοι δὲν ἔπρεπε νὰ καταλήξουν τόσον ἀργὰ εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὀφείλουν νὰ αὐτολογοκρίνωνται. Θὰ ἔπρεπεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ γνωρίζουν, ὅτι ἡ αὐτολογοκρισία εἶναι μία ὑγιὴς ἀρχὴ τοῦ ἐπαγγέλματός των, τὴν ὁποίαν ὤφειλον νὰ τηροῦν. Διετέλεσα, κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, ἐπὶ 10ετηρίδας ὁλοκλήρους, διευθυντὴς καὶ ἀρχισυντάκτης ἐφημερίδων καὶ οὐδέποτε ἔφθασα εἰς τὸ ἑδώλιον τοῦ κατηγορουμένου μὲ κατηγορίαν παραβάσεως τοῦ νόμου περὶ Τύπου. Τοῦτο δὲ συνέβη ἐπειδὴ ἔκαμνα αὐτοκριτικήν. Εἶναι γνωστόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἰς ὅλας τὰς δημοκρατικὰς χώρας συμβαίνει τὸ ἴδιον καὶ δύναμαι νὰ φέρω ἀποδείξεις ἐπ’ αὐτοῦ. Ἔγινε πρὸ διετίας κἄποια συζήτησις εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων καὶ ὡμίλησαν διὰ τὸν τρόπον ἀποκτήσεως μεγάλης κυκλοφορίας, διὰ τὴν καλυτέραν ὕλην τῶν ἐφημερίδων κλπ. Ὑπάρχουν ἐφημερίδες, ὡς γνωστόν, ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπως οἱ «Τάϊμς», αἱ ὁποῖαι καίτοι δὲν ἔχουν μεγάλην κυκλοφορίαν, ἔχουν μέγιστον κῦρος. Κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτήν, ὡμίλησε καὶ ὁ ἀρχιεπίσκοπος Κανταβρυγίας εἰπών, ὅτι γίνονται καταχρήσεις καὶ σημειώνονται ὑπερβάσεις εἰς τὸν Τύπον, ὀφειλόμεναι εἰς τὴν ἀνηλεῆ ἐν πολλοῖς προσπάθειαν αὐξήσεως τῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ καὶ μερικὰ εἰς τὴν ἔλλειψιν αὐτοκριτικῆς. Ὁ Πάπας Ἰωάννης 23ος, τὸν παρελθόντα Μάϊον —μὲ συγχωρεῖτε διὰ τὰς παρεμβολὰς αὐτάς, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰς μεταχειρισθῶ διὰ τὴν ὁλοκλήρωσιν τοῦ θέματος— ὁμιλῶν πρὸς τὸ Διεθνὲς Συνέδριον Ἐκδοτῶν Ἐφημερίδων, συνέστησε μετριοπάθειαν εἰς τοὺς τίτλους, ἀναμονὴν καὶ ἐντιμότητα εἰς τὴν ἐξακρίβωσιν καὶ διατύπωσιν τῶν εἰδήσεων καὶ ἀποφυγὴν τῆς βιαστικότητος, ἡ ὁποία προκαλεῖ κοινωνικὴν ζημίαν. Κύριοι συνάδελφοι, γνωρίζομεν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Ἐκκλησία δὲν ἀσχολεῖται μὲ τοιούτου εἴδους πράγματα, ἀλλ’ ἐὰν ἀπεφάσιζε νὰ ἀσχοληθῇ, θὰ ἠκολούθει ἀσφαλῶς τὸν δρόμον τῶν ἀρχιερέων τῶν Καθολικῶν καὶ τῶν Ἀγγλικανῶν. Εἰς τὴν Τουρκίαν, ἕνας ἐκ τῶν λόγων τῆς ἐξεγέρσεως, δηλαδὴ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ στρατοῦ κατὰ τοῦ Μεντερές, ἦτο καὶ ὁ διωγμὸς κατὰ τῶν ἐφημερίδων. Μετά, ὅμως, τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ὁμαλότητος, οἱ Τοῦρκοι ἰδιοκτῆται τῶν ἐφημερίδων συνῆλθον ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας καὶ συνεφώνησαν ἐπὶ 10 βασικῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας καὶ ἀπεφάσισαν νὰ ἐφαρμόσουν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναφέρω τὰς σπουδαιοτέρας ἐξ αὐτῶν. Εἶναι ἡ καταπολέμησις τῆς πορνογραφίας, τῆς λιβελλογραφίας, τῆς διαστρεβλώσεως τῶν εἰδήσεων, ἡ ἀποφυγὴ τῆς ἀπασχολήσεως μὲ τὴν ἰδιωτικὴν ζωὴν καὶ ἡ πρόθυμος ἐπανόρθωσις τῶν ἀνακριβειῶν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐλπίζω, ὅτι καὶ οἱ Ἕλληνες ἰδιοκτῆται ἐφημερίδων–δημοσιογράφοι, δὲν θὰ θελήσουν νὰ φανοῦν κατώτεροι ἀπὸ τοὺς Τούρκους συναδέλφους των. Διότι ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἐὰν ἡ ροπὴ τοῦ παγκοσμίου Τύπου εἶναι πράγματι πρὸς τὰ χαμηλὰ ἐπίπεδα, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ριψοκινδυνεύσω πολύ, ἐὰν εἴπωμεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Τύπος εἰς τὴν πορείαν αὐτὴν κἄπως προπορεύεται. Καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι πρὸς τιμὴν οὐδενὸς εἰς τὴν χώραν αὐτήν. Ἕν ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον ἐτέθη κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτήν, εἶναι τὸ θέμα τοῦ ραδιοφώνου. Ὁ κ. Ἠλιοῦ τὸ ἀπεκάλεσε, μάλιστα, ἐπαίσχυντον.

§99Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐμετικόν.

§100Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Τόσο τὸ χειρότερον γιὰ σᾶς. Κύριοι, συχνὰ ἐγένοντο ὁμιλίαι περὶ ραδιοφώνου εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Κἄποτε, ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν εἶχε προτείνει νὰ τεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα μία διάταξις κοινοκτημοσύνης, κοινῆς χρήσεως τοῦ ραδιοφώνου. Καὶ ἀπαντῶν τότε, εἶπον κἄτι τὸ ὁποῖον θὰ ἐπαναλάβω καὶ σήμερον: Διατί, ἐφ’ ὅσον τὸ ραδιόφωνον εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι κρατικόν, εἶναι κυβερνητικὸν καὶ διαπράττει ὅλα αὐτὰ τὰ ἀνομήματα, τὰ ὁποῖα τοῦ κατηγοροῦν τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διατί δὲν συμφωνοῦν τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ κάμουν μίαν πρότασιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ τὴν δεχθῇ ὅπως γίνῃ τὸ ραδιόφωνον εἰς τὴν Ἑλλάδα ἰδιωτικὴ ἐπιχείρησις, ὑπὸ τὸν ἔλεγχον φυσικὰ τοῦ Κράτους, μὲ ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἤθελε νὰ ἀξιώσῃ ἀπὸ τέτοιου εἴδους ἐπιχείρησιν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Ἀλλὰ θὰ εἶναι τότε μία ἐπιχείρησις ποὺ θὰ ἔχῃ συμφέρον νὰ μεταχειρίζηται ὅλα τὰ κόμματα κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον. Καὶ τὸ λέγω αὐτό, ὄχι διότι ἔχω καμμίαν ἔμπνευσιν ἀπὸ ἐκείνας ποὺ ἡ φαντασία θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μοῦ δώσῃ, ἀλλὰ διότι αὐτὸ βλέπω ὅτι γίνεται εἰς πολλὰς ξένας χώρας. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν τὸ ραδιόφωνον εἶναι ἰδιωτικὴ ἐπιχείρησις, ὑπὸ τὸν ἔλεγχον βέβαια τοῦ Κράτους καὶ θεωρεῖται ὅτι τὸ B.B.C. εἶναι τὸ πλέον ἀμερόληπτον ραδιόφωνον εἰς τὸν κόσμον. Αἱ εἰδήσεις του εἶναι τελείως ἐξηκριβωμέναι, τὰ σχόλιά του εἶναι πάντοτε συγκρατημένα, δὲν κάμνει κομματικὴν πολιτικήν, δίδει δικαίωμα ἴσον καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ ὁμιλοῦν, ὄχι ὅταν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις τὸ θέλουν, ἀλλὰ ὅταν τὸ B.B.C. νομίσῃ ὅτι εἶναι χρήσιμον ἀπὸ ἀπόψεως κοινοῦ νὰ τὸ πράξουν. Καὶ ἔτσι τηρεῖται μία κατάστασις ἰσοτιμίας, ἡ ὁποία δὲν ἐπιτρέπει εἰς κανένα νὰ κάμῃ κατάχρησιν αὐτῆς τῆς δυνάμεως, ἡ ὁποία λέγεται ραδιόφωνον. Εἰς τὴν Ἀμερικὴν πάλιν, τὰ ραδιόφωνα ἀνήκουν εἰς ἰδιωτικὰς ἐπιχειρήσεις καὶ εἶναι πολλαὶ ἐκεῖ αἱ ἰδιωτικαὶ ραδιοφωνικαὶ ἐπιχειρήσεις. Ἐκεῖ ὅλα τὰ κόμματα πληρώνουν τὸ ραδιόφωνον καὶ κάμουν τὴν προπαγάνδαν, τὴν ὁποίαν αὐτὰ θέλουν καὶ ὅπως τὴν θέλουν, ἐφ’ ὅσον φυσικὰ ἡ προπαγάνδα των δὲν συγκρούεται πρὸς τοὺς βασικοὺς νόμους τοῦ Κράτους. Αἴφνης εἰς τὴν Ἀμερικήν, τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε ἐπὶ πληρωμῇ νὰ εὕρῃ φιλοξενίαν εἰς τὸ ραδιόφωνον. Ἡ ἐφημερὶς τοῦ Κέντρου, «Τὸ Βῆμα», ἔκαμε τὸν τελευταῖον καιρὸν μίαν ἔρευναν μέσῳ τῶν ἀνταποκριτῶν του εἰς τὸ ἐξωτερικόν, κυρίως εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν διεπιστώθησαν αὐτὰ τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ προηγουμένως εἶπον. Ὅτι τὸ B.B.C. εἶναι ἀμερόληπτον, ἐπειδὴ εἶναι ἰδιωτικὴ ἐπιχείρησις καὶ ὅτι τὰ κόμματα ἔχουν δικαίωμα νὰ τὸ χρησιμοποιήσουν κατόπιν συμφωνίας μεταξὺ των, μόνον κατὰ τὴν προεκλογικὴν περίοδον. Καὶ ὅταν τὸ B.B.C. θέλει νὰ χρησιμοποιήσῃ ἕνα λόγον τοῦ Πρωθυπουργοῦ, θὰ βάλῃ στὸ τμῆμα τοῦ λόγου, μίαν περικοπήν, τὴν ὁποίαν τὸ B.B.C. νομίζει ὅτι εἶναι χρήσιμον νὰ ἐκπέμψῃ. Καὶ τὸ ἴδιον κάμνει, ὅταν θέλῃ νὰ δώσῃ ἕνα τμῆμα λόγου τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἰς τὴν Γαλλίαν τὸ ραδιόφωνον εἶναι κρατικὸν καὶ ἐκεῖ γίνεται ἡ αὐτὴ μεταχείρισις, ἡ ὁποία γίνεται καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὁ κ. Μαρκεζίνης χθὲς τὸ βράδυ, ἐπροσπάθησε νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Στρατηγοῦ Ντὲ Γκὼλ εἶναι τόσον λεπτὴ ἀπέναντι τῆς Γαλλικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὥστε ἐζήτησε συγγνώμην, διότι κατὰ τὴν προεκλογικὴν περίοδον δὲν ἔγινε ἴση μεταχείρισις τῶν κομμάτων. Ὑπεσχέθη, ὅμως, ὅτι θὰ διώρθωνε τὸ λάθος. Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν τὸ διώρθωσε, διότι αὐτὸ συνέβαινε καὶ πρὸ τοῦ Στρατηγοῦ Ντὲ Γκώλ, ὁ ὁποῖος, ὅπως γνωρίζητε, ἔχει οὐσιαστικῶς καταργήσει τὸν Κοινοβουλευτισμόν. Διατηρεῖ τὴν Δημοκρατίαν ὅπως ὁ ἴδιος τὴν πρεσβεύει καὶ ὁ Γαλλικὸς λαὸς εἰς ἐπανειλημμένα δημοψηφίσματα τοῦ τὸ ἐπέτρεψε. Πάντως, εἰς τὴν Γαλλίαν, ἡ κατάστασις τοῦ ραδιοφώνου εἶναι ἡ αὐτὴ μὲ τὴν Ἑλλάδα. Ἡ αὐτὴ δὲ εἶναι ἡ κατάστασις καὶ εἰς τὴν Ἰταλίαν, ὅπου ἐπίσης τὸ ραδιόφωνον εἶναι κρατικόν. Παρακολουθῶ τοὺς Ἰταλικοὺς σταθμούς, ὅπως παρακολουθῶ καὶ τοὺς Γαλλικοὺς καὶ τοὺς Ἀγγλικούς. Πολλάκις δίδεται περίληψις τῶν λόγων τῶν ρητόρων τῶν διαφόρων κομμάτων εἰς τὴν Βουλήν. Ἀκούω συχνότατα νὰ ὁμιλοῦν μέλη τῆς Βουλῆς ἀπὸ τὸ ραδιόφωνον, οὐδέποτε ὅμως ἤκουσα κομμουνιστάς.

§101Η. ΗΛΙΟΥ. Ἕνα τέταρτον καθημερινῶς, ἐδίδετο κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ συνεδρίου.

§102Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Περὶ τῶν εἰδήσεων δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ ἐδίδοντο. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι οὐδέποτε ἤκουσα τὸν κ. Τολιάτι νὰ ὁμιλῇ ἀπὸ ραδιοφώνου. Καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι καὶ σεῖς ἐὰν εἶσθε εἰς τὴν Ἰταλίαν, δὲν θὰ ὡμιλούσατε. Τὸν τελευταῖον καιρόν, ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας κ. Μὰκ Μίλλαν, ἀπέκρουσε τὴν πρότασιν νὰ μεταδίδωνται διὰ τῆς τηλεοράσεως, αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, μὲ τὴν δικαιολογίαν ὅτι θὰ ἀπῃτεῖτο περισσότερος ἐκσυγχρονισμὸς τῶν Ἄγγλων βουλευτῶν. Αὐτό, κύριοι, σημαίνει, ὅτι ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν, ὅπως θὰ ἔπρεπε νὰ φοβούμεθα καὶ ἡμεῖς, ἐφοβεῖτο, ὅτι ἐὰν τὸ ραδιόφωνον μετέδιδεν ὅσα λέγονται εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Βουλὴν καὶ ἐὰν ἡ τηλεόρασις ἡ Ἀγγλικὴ μετέδιδεν ὅσα συμβαίνουν εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, αἱ ἐντυπώσεις τοῦ λαοῦ δὲν θὰ ἦσαν καθόλου εὐχάριστοι διὰ τὸν Ἀγγλικὸν Κοινοβουλευτισμόν. Ἕνας ἄλλος διανοητής, τὸν ὁποῖον πολὺ σέβομαι καὶ πολὺ ἐκτιμῶ, ὁ κ. Παπανοῦτσος, ἔγραψε τελευταίως δύο ἄρθρα περὶ ραδιοφωνίας. Τὸ πρῶτον ἀνεφέρετο εἰς τὸ πολιτιστικὸν περιεχόμενον τῶν ἐκπομπῶν καὶ εἰς αὐτὸ ὑπεστήριξεν, ὅτι ὁ δείκτης των θὰ πρέπει νὰ εἶναι πρὸς τὰ ἄνω, ὅτι τὸ ραδιόφωνον πρέπει νὰ μεταδίδῃ προγράμματα κατάλληλα διὰ τοὺς ὑψηλὰ σκεπτομένους Ἕλληνας. Εἶναι καὶ αὐτὴ μία ἀντίληψις, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἡ ὀρθὴ ἀντίληψις. Διότι ἂν τὸ ραδιόφωνον ἔχῃ κἄποιον ἐκπολιτιστικὸν σκοπόν, δὲν εἶναι νὰ ἐκπολιτίσῃ περισσότερον τοὺς πολιτισμένους, ἀλλὰ νὰ ἀναβιβάσῃ τὸ ἐπίπεδον ἐκείνων ποὺ εὑρίσκονται χαμηλότερα. Ἀλλὰ εἰς αὐτὸ τὸ πεδίον δὲν θὰ εἰσέλθω βαθύτερα, διότι ἐπιθυμῶ νὰ ὁμιλήσω κυρίως περὶ τοῦ πολιτικοῦ προορισμοῦ τοῦ ραδιοφώνου. Ὁ κ. Παπανοῦτσος εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον του, ὑπεστήριξεν, ὅτι τὸ ραδιόφωνον πρέπει νὰ εἶναι ἀνοικτὸν εἰς ὅλα τὰ ρεύματα τῶν ἰδεῶν, ὅτι ἡ εἰδησεολογία τοῦ ραδιοφώνου πρέπει νὰ εἶναι κοντὰ εἰς τὰ πράγματα καὶ νὰ ἐκτίθενται τὰ πράγματα μὲ ἀκρίβειαν. Ὁ σχολιασμὸς τῶν γεγονότων νὰ εἶναι ἀσκανδάλιστος καὶ νὰ μὴ προσβάλλεται τὸ αἴσθημα τοῦ κοινοῦ. Θεωρητικὰ εὔκολον εἶναι αὐτὰ νὰ τὰ λέγωμεν. Ἂς φέρωμεν, ὅμως, εἰς τὴν πλατεῖαν Ρηγίλλης τέσσαρας ὁμιλητὰς ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος. Ἕνα τῆς Ε.Ρ.Ε., ἕνα τοῦ Κέντρου, ἕνα τῆς ΕΔΑ καὶ ἕνα τῶν Προοδευτικῶν. Εἶσθε, κύριοι συνάδελφοι, βέβαιοι, ὅτι αὐτὸς ὁ προκαθορισμὸς τῶν ἰδιοτήτων τῶν πολιτικῶν ἐκπομπῶν τοῦ ραδιοφώνου, τὰς ὁποίας συνιστᾶ ὁ κ. Παπανοῦτσος, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τηρηθῇ; Πιστεύετε αἴφνης, ὅτι ὁ κ. Μπρεδήμας, ἀναλαμβάνων νὰ ὁμιλήσῃ εἰς τὸ ραδιόφωνον, δὲν θὰ λέγῃ ἀπ’ ἐκεῖ ὅσα λέγει καὶ ἀπὸ τὸ βῆμα αὐτό; Ἢ ὁ κ. Ἡλιοῦ, ἢ ὁ κ. Ἡλιόπουλος ἢ ὁ κ. Ἐφραιμίδης ἢ ὁ κ. Βασιλᾶτος; Καὶ νομίζετε, κύριοι, ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συγκρατηθῇ ὁ ὁμιλητὴς τῶν ἐλευθέρων ἰδεῶν καὶ ρευμάτων εἰς τὸ ραδιόφωνον διὰ νὰ μὴ τὰ κάνῃ θάλασσα; Καὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, ἕνα κέντρον κυβερνητικὸν νὰ μεταδίδῃ κομμουνιστικὰ κηρύγματα ὑπὸ τὸ ἔμβλημα τῆς ἐλευθερίας τῶν ἰδεῶν; Ἢ τὰ κηρύγματα τοῦ Κέντρου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι παράνομος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπεβλήθη διὰ τῆς βίας, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἕνας ἑσμὸς κλεπτῶν, τρωκτικῶν, ἢ δὲν ξεύρω ποίων ἄλλων θηρίων, ὅσα ἀναφέρονται ἀπὸ τοῦ βήματος; Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν ἔχητε λογικήν, πῶς δύνασθε νὰ ὑποστηρίξητε αὐτὰ τὰ πράγματα;

§103Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Διατὶ ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ὄχι ἀπὸ τὸ ραδιόφωνον;

§104Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Διότι ἐγὼ σᾶς γνωρίζω καὶ δύναμαι νὰ ἐκτιμήσω αὐτὰ ποὺ λέγετε, ἐνῷ τὸ κοινὸν δὲν δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ αὐτὰ ποὺ λέγετε. Ὁ κ. Παπανοῦτσος ὑποστηρίζει τὰ ἑξῆς: Διατὶ ὁ Τύπος νὰ εἶναι ἐλεύθερος καὶ τὸ ραδιόφωνον νὰ μὴν εἶναι; Ὁ τύπος εἶναι ἐλεύθερος. Ἀλλὰ μία ἐφημερίδα ἔχει μίαν φωνήν. Ἡ «Αὐγὴ» ἔχει τὰ κηρύγματά της. Ἡ «Καθημερινὴ» ἔχει τὰ ἰδικά της κηρύγματα. Ὅπως καὶ ἡ «Ἐλευθερία». Δὲν εἶναι δυνατὸν μέσα εἰς τὸ ραδιόφωνον νὰ ἔχωμεν τριακόσια κηρύγματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀλληλοσυγκρούωνται. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτό. Ἡ λύσις εἶναι μία. Θέλετε ραδιόφωνον, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι, ὅπως τὸ θέλετε σεῖς, ἀντικειμενικόν; Νὰ τὸ πληρώνετε διὰ νὰ γίνῃ ἐπιχείρησις ἰδιωτική. Ἐδῶ εἶναι ὁ κ. Ὑφυπουργὸς τοῦ Τύπου, τοῦ ὁποίου δὲν γνωρίζω τὰς ἀντιλήψεις. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλη λύσις, ἐκτὸς αὐτῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ραδιόφωνον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκπέμπῃ τὰ πλέον ἀντίθετα πράγματα εἰς τὸν ἑλληνικὸν αἰθέρα ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν. Διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὸ τέλος θὰ τρελλαθῇ. Τὸ Κέντρον, λοιπόν, ὅπως καὶ οἱ Προοδευτικοί, ἠμποροῦν νὰ ἔχουν τὸν ἰδικόν τους ἐμπορικὸν ραδιοφωνικὸν σταθμόν. Ἡ Ε.Δ.Α. δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραπονῆται, διότι ἤδη ἔχει τὸν ἰδικόν της κομματικὸν ραδιοφωνικὸν σταθμόν. Ἐζητήσαμεν ἡμεῖς μερίδιον ἀπὸ τὸν ἐγκατεστημένον ἔξω τῆς χώρας ραδιοφωνικὸν σταθμὸν τοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος, διὰ νὰ μεταδίδωμεν τὰς ἀντιλήψεις μας καὶ νὰ ἀποκλείσωμεν τὴν φωνὴν τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος καὶ τῆς ΕΔΑ εἰς ἐκεῖνο τὸ ραδιόφωνον;

§105Γ. ΛΑΜΠΡΑΚΗΣ. Ἀναγνωρίσατέ το, διὰ νὰ τὸν ἐγκαταστήσῃ ἐδῶ.

§106Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ θέμα τῶν πλημμυρῶν αἱ ὁποῖαι ἔγιναν εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα ἢ μᾶλλον ἐχρησιμοποιήθη ἡ ἀπειλή των ὡς κατηγορία ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ ψυχροπολεμισμῷ. Δηλαδὴ ὑπεστηρίχθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ εἴχομεν συμφωνήσῃ μὲ τὴν Βουλγαρίαν νὰ φράξωμεν τὰ ποτάμια εἰς τρόπον, ὥστε νὰ μὴ πλημμυρίζουν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ εἶπαν: Καλά, διὰ τὰς ἐπανορθώσεις δὲν συνεννοεῖσθε μὲ τὴν Βουλγαρίαν. Τὰ ποτάμια, ὅμως, τί πταίουν; Καὶ διατὶ νὰ μὴ δώσωμεν εἰς τοὺς Βουλγάρους καὶ ἐλευθέρας ζώνας εἰς τοὺς Ἑλληνικοὺς λιμένας; Διατὶ νὰ μὴ συμφωνήσωμεν μὲ τοὺς γείτονας ἐπὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὠφέλιμα καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς αὐτούς; Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι ὑπὲρ τῆς συνεννοήσεως μὲ τοὺς γείτονας, ἐφ’ ὅσον φυσικὰ δὲν μᾶς ἀπειλοῦν. Ὅταν μᾶς ἀπειλοῦν θὰ ἔχωμεν στρατόν, ὅπως καὶ ἐκεῖνοι ἔχουν στρατόν. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφοπλισθῶμεν ἡμεῖς μονομερῶς. Ἀλλὰ σεῖς, κύριοι, ποὺ ἐπικοινωνεῖτε μὲ τοὺς φίλους σας τῆς Σόφιας, πρέπει νὰ τοὺς ἐξηγήσητε, ὅτι διὰ νὰ κάμῃ μίαν συμφωνίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μαζὶ μὲ τὸν Βουλγαρικὸν λαόν, πρέπει νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ ἐμπιστοσύνη μεταξὺ τῶν δύο Ἐθνῶν. Πρέπει νὰ ξεύρωμεν, ὅτι ἡ συμφωνία ποὺ θὰ κάμωμεν, θὰ ἐκτελεσθῇ καὶ ἀπὸ ἡμᾶς καὶ ἀπ’ αὐτούς. Ἐάν, ὅμως, ξεκινούσαμεν ἀπὸ τὰς ἐπανορθώσεις, τὰς ὁποίας ὑπεσχέθησαν ἀλλὰ δὲν θέλουν νὰ πληρώσουν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐμπιστοσύνης; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι θὰ πληρώσουν ἄλλα χρήματα διὰ νὰ γίνουν ἔργα καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα;

§107ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ξεύρετε τί ζημίαν ἔχομεν ὑποστῆ μὲ τὴν πολιτικὴν αὐτήν;

§108Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Εἰς τοὺς Βουλγάρους ἔχομεν προσφέρει τὰς ἑλληνικὰς ἐλευθέρας ζώνας νὰ τὰς χρησιμοποιοῦν. Ἀλλὰ γνωρίζετε πολὺ καλά, ὅτι δὲν περιορίζονται εἰς αὐτάς. Ζητοῦν Βουλγαρικὰς ἐλευθέρας ζώνας ἐπὶ τοῦ ἑλληνικοῦ ἐδάφους, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ. Τὸ λάθος τῆς Γιουγκοσλαυικῆς ζώνης, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ τὸ ἐπαναλάβωμεν καὶ μὲ Βουλγαρικὰς ζώνας. Ἐάν, λοιπόν, οἱ φίλοι σας οἱ Βούλγαροι θέλουν νὰ συνεννοηθῶμεν, πρέπει νὰ τοὺς πείσητε, ὅτι ὀφείλουν νὰ κάνουν μίαν καλὴν ἀρχὴν ἀποκαταστάσεως ἐμπιστοσύνης μεταξὺ τῶν δύο λαῶν, διὰ νὰ ἠμποροῦμεν τοὐλάχιστον ἐπὶ καθεστῶτος εἰρήνης νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἐκεῖνα ποὺ συνεφωνήσαμεν θὰ ἐκτελεσθοῦν. Εἶπαν ἀκόμη οἱ ρήτορες τῆς ἀριστερᾶς καὶ ὑπηνίχθη καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν: Κύριοι δὲν βλέπετε τί ἔγινεν εἰς τὴν Κούβαν καὶ δὲν συνέρχεσθε νὰ παύσητε νὰ εἶσθε οἱ προβοκάτορες τῶν Βαλκανίων; Ἐκεῖ εἰς τὴν Κούβαν τὰ πράγματα ἔγιναν θαυμάσια. Ὁ Κέννεντυ καὶ ὁ Κροῦστσεφ συνεφώνησαν εἰς μίαν αἰωνίαν φιλίαν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο ποὺ συνέβη εἰς τὴν Κούβαν, δὲν εἶναι αὐτό. Ἐκεῖνο ποὺ συνέβη εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις ἀπέστειλε μυστικὰ εἰς τὴν Κούβαν ὅπλα ἐπιθετικά, πυραύλους μεγάλης ἀποστάσεως, μὲ τοὺς ὁποίους θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πλήξῃ ὅλην τὴν Ἀμερικανικὴν Ἤπειρον. Ἔστειλε στρατιωτικὰ ἀεροπλάνα δυνάμενα νὰ ρίψουν βόμβας εἰς ἀπόστασιν 2000 μιλλίων. Καὶ φυσικά, ὅταν τὸ ἀντελήφθη αὐτό, ἡ Ἀμερικὴ ἐκάλεσε τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν καὶ τῆς εἶπε: «Κύριοι, ἢ τὰ παίρνετε ἢ τὰ κάνω «γυαλιὰ καρφιά». Καὶ τότε ὁ Κροῦστσεφ τὴν ἀνάγκην φιλοτιμίαν ποιούμενος τὰ ἐπῆρεν. Ἐὰν αὐτὸ σᾶς ἔπεισεν, ὅτι ἡ εἰρήνη ἀπεκατεστάθη εἰς τὸν κόσμον, ἡμᾶς δὲν μᾶς πείθει καθόλου. Καὶ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πείσῃ κανέναν λογικὸν ἄνθρωπον. Δὲν ἀποκλείεται, κύριοι συνάδελφοι, αὐτὸ ἡ Σοβιετικὴ Κυβέρνησις νὰ τὸ κάμῃ καὶ κάπου ἀλλοῦ. Βεβαίως ἡ Κούβα ἀπέδειξεν ἕνα πρᾶγμα. Ὅτι ἡ Ἀμερικανικὴ ὑπεροπλία εἶναι τόσον μεγάλη, ὥστε ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ὑποκύψῃ καὶ εἰς πᾶσαν ἀπειλὴν ἀτομικοῦ πολέμου. Ἐὰν δὲ αὐτὸ εἶναι τὸ συμπέρασμα τὸ ὁποῖον συνάγομεν ἀπὸ τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κούβας, νομίζω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καλῶς πράττει εὑρισκόμενος ὑπὸ τὴν ἀτομικὴν ὀμβρέλλαν τῶν ΗΠΑ, ποὺ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ὑπῆρξεν ἀρκετὰ ἰσχυρά, ὥστε νὰ προστατεύσῃ καὶ τὴν Ἀμερικὴν καὶ τὸν κόσμον ὁλόκληρον. Ἔγινεν ἐδῶ λόγος καὶ διὰ τὰς Ἀμερικανικὰς βάσεις, αἱ ὁποῖαι τώρα ξυλώνονται. Καὶ μᾶς κατηγοροῦν, ὅτι δὲν ἐσκέφθημεν ἐνωρίτερα τὰς ἀπυραύλους ζώνας. Καὶ τί ἐχάσαμεν ἀφήσαντες τὰς ἀπυραύλους ζώνας νὰ γίνουν, καθὼς σήμερον, μόναι τους;

§109ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατὶ δὲν δέχεσθε τὴν ἀπύραυλον ζώνην τῶν Βαλκανίων;

§110Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Αἱ ἀπύραυλοι ζῶναι ἠμποροῦν νὰ γίνουν, ἀλλὰ οἱ πύραυλοι θὰ περνοῦν ἐπάνω ἀπὸ τὰς ἀπυραύλους ζώνας. Τοὺς πυραύλους «Ζεύς», οἱ ὁποῖοι ξηλώνονται τώρα ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν καὶ τὴν Τουρκίαν, ἡ Ἀμερικὴ τοὺς ἀντικαθιστᾶ εἰς τὴν θάλασσαν μὲ πυραύλους «Πόλαρις», οἱ ὁποῖοι εἶναι πολὺ ἰσχυρότεροι καὶ πηγαίνουν μακρύτερα. Καὶ ἡ Ἑλλάς, ἐὰν θέλῃ νὰ ἔχῃ ἀσφάλειαν καὶ εἰρήνην, ὀφείλει νὰ εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν ἀμυντικὴν προστασίαν τῶν συμμάχων καὶ φίλων της, οἱ ὁποῖοι ἕως τώρα τὴν ἔσωσαν καὶ ἀπὸ ἄλλους κινδύνους, θὰ τὴν σώσουν δὲ καὶ εἰς τὸ μέλλον διὰ τῆς ὑπεροπλίας ποὺ διαθέτουν. Εἶπεν ἀκόμη ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν: Οἱ νέοι ἔχουν ἀνάγκην ἰδανικῶν. Καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι οἱ νέοι πρέπει νὰ ἔχουν ἰδανικά, ἀλλὰ πταίει ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ ἐὰν οἱ νέοι τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔχουν ἰδανικά; Κύριοι, αὐτὸ εἶναι ἕνα ἄλλο πρόβλημα, τὸ ὁποῖον ἐὰν ἐξετάσωμεν θὰ ἴδωμεν, ὅτι δίπλα εἰς τὰ παλαιὰ ἰδανικά, τὰ ἀνθρωπιστικά, τὰ ἐθνικά, τὰ ἰδεαλιστικά, ἔχουν ἀναπτυχθῆ καὶ κἄποια ἄλλα ἰδανικά, τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν παράλληλα νὰ συμπορεύωνται μὲ τὰ παλαιά, ἀλλὰ ποὺ αὐτὴν τὴν ὥραν εἶναι ἐπικρατέστερα. Γνωρίζετε, ὅτι εἰς τὴν ἐποχήν μας ὑπάρχει ἕνας μεγάλος ἀριθμὸς ἡρώων νέας μορφῆς. Εἶναι οἱ πρωταθληταὶ τοῦ κινηματογράφου, τοῦ ποδοσφαίρου. Τὰ νέα κηρύγματα ἔρχονται ἀπὸ τὸ ραδιόφωνον, τὴν τηλεόρασιν καὶ ἀπὸ ἀλλοῦ. Γνωρίζετε ὅτι αὐτὴν τὴν ὥραν καὶ εἰς τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν, ὅπου τὰ ἰδανικὰ εἶναι ἐπιβεβλημένα διὰ τῆς βίας, τὰ ἰδανικὰ ταῦτα κλονίζονται; Γνωρίζετε, ὅτι οἱ νέοι τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως χορεύουν τουῒστ καὶ εἰς τὶς βιτρίνες τῆς Μόσχας ἐκτίθενται κοστούμια ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν στὺλ εὐρωπαϊκοῦ καὶ ἀμερικανικοῦ; Μέσα εἰς αὐτὸ τὸ κομφούζιον ποὺ δημιουργεῖ ἡ διάδοσις τοῦ τεχνικοῦ πολιτισμοῦ, τί εἶναι εὔκολον νὰ πράξωμεν; Τὰ σημερινὰ ἰδανικὰ τῆς νεολαίας εἶναι οἱ πρωταθληταὶ τοῦ ποδοσφαίρου καὶ τοῦ κινηματογράφου καὶ τῆς τηλεοράσεως. Εἶναι καὶ οἱ ἀστροναῦται. Δὲν ὑπάρχει πλέον πολιτικὸς ποὺ μπορεῖ νὰ λατρευθῇ ἀπὸ τὴν σημερινὴν νεολαίαν. Καὶ δι’ ὅλα αὐτὰ μεγάλην εὐθύνην ἔχομεν καὶ ὅλοι ἡμεῖς διότι τὰ διακηρύσσομεν καθημερινῶς. Διακηρύσσομεν, ὅτι ἐκεῖνο ποὺ ἔχει σημασίαν εἰς τὴν ἐποχήν μας, εἶναι ἡ ἄνεσις, τὸ πῶς ὁ ἄνθρωπος θὰ ζήσῃ καλλίτερα, τὸ πῶς τὸ Κράτος θὰ ἀναλάβῃ περισσοτέρας εὐθύνας ἀπέναντι τοῦ ἀτόμου, πῶς θὰ τοῦ αὐξήσῃ τὸ ἡμερομίσθιον, πῶς θὰ τοῦ μορφώσῃ τὰ παιδιά του, πῶς θὰ τοῦ ἀσφαλίσῃ τὰ γηρατειά. Ὁ σημερινὸς ἄνθρωπος ποὺ θὰ ἀποκτήσῃ αὐτὰς τὰς ἀνέσεις πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ ὥρας ἀρκετὰς νὰ τὰς ἀπολαύσῃ. Καὶ ἡ ἀπόλαυσις τῶν ἀνέσεων στρέφει τὴν νεολαίαν πρὸς ἄλλα ἰδανικά, τὸ ἕνα εἶναι ἡ σωματικὴ ὀμορφιά, τὸ ἄλλο εἶναι ὁ ἔρως. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἰδανικὰ τῆς σημερινῆς νεότητος, τὰ ἰδανικὰ πρὸς τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ὅλοι τρέπομεν τὴν νεότητα. Ἐζήτησεν τὸ Κέντρον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ καλέσῃ εἰς συγκέντρωσιν τὸν λαὸν καὶ νὰ τὸν ἐρωτήσῃ; Ἔχω ἐγὼ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐμπιστοσύνην σου, ἢ δὲν τὴν ἔχω; Νὰ μείνω εἰς τὴν ἀρχὴν ἢ νὰ ἀποχωρήσω; Τὸ πείραμα ὅμως αὐτὸ τὸ ἔκαμε τὸ Κέντρον διὰ τὸν ἑαυτόν του καὶ ἐπῆρε ἀπάντησιν ἀρνητικήν. Τὸ Κέντρον ἔλαβε τὴν ἀπάντησιν ἀπὸ τὸν λαὸν τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῆς ὑπαίθρου, ὅτι δὲν ἐνδιαφέρεται διὰ τὸν ἀνένδοτον ἀγῶνα του. Διατὶ τὸ πείραμα νὰ τὸ ἐπαναλάβομεν ἡμεῖς; Κύριοι βουλευταὶ ἐδημοσιεύθη προσφάτως εἰς ἐφημερίδα τοῦ Κέντρου μία ἔρευνα ἑνὸς Ἰνστιτούτου Ἐρευνῶν τῆς κοινῆς γνώμης τὸ νόου Γκάλοπ, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐρεύνης αὐτῆς, ἡ ὁποία διενηργήθη τὴν πρώτην Ἰανουαρίου 1963, ἦτο τὸ ἑξῆς: Ἠρωτῶντο οἱ πολῖται ποῖον εἶναι τὸ σπουδαιότερον πρόβλημα τῆς ζωῆς μας σήμερον; Ἕνα ἐρώτημα ἀνάλογον εἶχε τεθῆ καὶ τὸ 1961. Τὸ 34% τῶν ἐρωτηθέντων ἀπήντησαν ἐφέτος ὅτι τὸ οἰκονομικὸν εἶναι τὸ μεγαλύτερον πρόβλημα. Πέρυσι τὸ 41% ἀπήντησαν ὅτι τὸ οἰκονομικὸν εἶναι τὸ σπουδαιότερον πρόβλημα. Ἄρα ἡ διαφορὰ πρέπει νὰ ἑρμηνευθῇ ὡς ἀπόδειξις βελτιώσεως τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως. Ἕνα ποσοστὸν 19% εἶπεν ὅτι τὸ σπουδαιότερον πρόβλημα εἶναι ἡ ἡσυχία καὶ ἡ εἰρήνη. Πέρυσι τὸ ποσοστὸν αὐτὸ ἦτο 10%. Ἕνα 13% εἶπαν ἐφέτος ὅτι ἡ ἀνεργία εἶναι ἕνα σπουδαῖον πρόβλημα. Πέρυσι τὸ ποσοστὸν τοῦτο ἦτο 14%. Καὶ ἐδῶ ἔχομεν μίαν πρόοδον. Ἠρωτήθησαν οἱ πολῖται καὶ περὶ τοῦ πολιτικοῦ προβλήματος καὶ ἀπήντησαν ἐφέτος 7%, ὅτι τὸ πολιτικὸν πρόβλημα εἶναι σπουδαῖον ἐνῷ πέρυσι εἶχον ἀπαντήσει 6%. Ἐσημειώθη καὶ ἐδῶ διαφορὰ 1%. Κύριοι, αὐτὴ εἶναι ἡ ψυχολογία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἐνδιαφέρεται νὰ ἔχωμεν οὐδεμίαν πολιτικὴν μεταβολὴν εἰς τὴν χώραν. Δὲν βλέπει νὰ ὑπάρχῃ οὐδεμία πολιτικὴ ἀνωμαλία εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐνδιαφέρεται νὰ βελτιωθῇ ἡ σημερινὴ οἰκονομική του κατάστασις διὰ νὰ λιγοστεύσῃ ἡ ἀνεργία, διὰ νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ εἰρήνη. Αὐτὰ εἶναι τὰ σπουδαιότερα πράγματα διὰ τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρεται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ τοῦ τὰ ἐξασφαλίζει ἡ παροῦσα Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Μπρεδήμας, ἔχει τὸν λόγον.

§112Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Λυποῦμαι, κύριοι βουλευταί, διότι δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐναντίον τοῦ ὁποίου πρόκειται μετ’ ὀλίγον νὰ διατυπώσω βαρυτάτην κατηγορίαν. Θὰ παρεκάλουν νὰ εἰδοποιηθῇ ἵνα μὲ ἀκούσῃ καὶ ἀντικρούσῃ τυχὸν τὰ ὅσα θὰ εἴπω εἰς βάρος του, χρησιμοποιῶν ἐπίσημα ἔγγραφα καὶ αὐθεντικὰ κείμενα ὅπως τὸ κείμενον δικαστικῆς ἀποφάσεως. Κύριοι βουλευταί, πρὶν εἰσέλθω εἰς τὰ θέματα τῆς ὁμιλίας μου, ὀφείλω νὰ κάμω τὴν διευκρίνισιν ὅτι δὲν εἶμαι μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὴν πρότασιν μομφῆς ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δὲν ὑπέγραψα, διότι εἶμαι τελείως ἀνεξάρτητος, ἀδέσμευτος ἀπὸ τὰ ἐν τῇ Βουλῇ κόμματα, διερμηνεύων ὅμως εἰς τὴν Αἴθουσαν αὐτὴν τὰς ἰδεολογικὰς ροπὰς καὶ ἀνησυχίας τῆς τοποθετημένης μεταξὺ τοῦ Κέντρου καὶ τῆς Ἀριστερᾶς κοινῆς γνώμης. Καὶ ὡς ἀνεξάρτητος βουλευτής, δὲν ἠδυνάμην ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ τοῦ Σώματος νὰ ὑποβάλω ἰδίαν πρότασιν μομφῆς ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τοσούτῳ, δοθείσης τῆς πολιτικῆς μάχης, ἔδωσα τὸ παρόν μου καὶ λυποῦμαι διὰ τὴν πρόσκαιρον ἀπουσίαν τῆς μείζονος Ἀντιπολιτεύσεως. Θέλω ὅμως νὰ πιστεύω, ὅτι ὁ ἀνένδοτος ἀγὼν θὰ συνεχισθῇ καὶ θὰ ἐνταθῇ μέχρις ἐσχάτων ἕως ὅτου θριαμβεύσῃ ἡ ἀληθινὴ δημοκρατία μὲ περιεχόμενον ὄχι μόνον πολιτικόν, ἀλλὰ καὶ οἰκονομικὸν καὶ κοινωνικόν, ὡς ἀπαιτοῦν οἱ σύγχρονοι καιροί. Καὶ τώρα, θέλω νὰ ἐξηγήσω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν τρέφω ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, οἱ ὁποῖοι μὲ τὸ ἄθροισμά των συνθέτουν τὴν εἰκόνα τῆς σημερινῆς τραγῳδίας τοῦ Ἑλληνικοῦ γένους εἰς μίαν ἀπὸ τὰς κρισιμωτέρας καμπὰς τοῦ ἐθνικοῦ μας βίου. Εἰσερχόμενος, κ. βουλευταί, εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἀντανακλᾶ εἰς τὰ γενικώτερα συμφέροντα τοῦ Ἔθνους καθὼς καὶ εἰς τὰς ζωτικὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ μας, ἐπισημαίνω τὸ πρῶτον, τὸ μέγα πανελλήνιον σχεδὸν αἴτημα τῆς ἀμέσου ἀποκαταστάσεως τῆς δημοκρατίας εἰς τὴν χώραν μας. Καὶ λέγω σχεδὸν πανελλήνιον, διότι ὑπάρχουν καὶ ἐξαιρέσεις: Ἡ μία προέρχεται ἀπὸ τὴν συμμορίαν τῶν ἐργατοϋπαλλήλων τῆς Γενικῆς Συνομοσπονδίας Ἐργατῶν Ἑλλάδος καὶ ἡ ἄλλη προστεθεῖσα τελευταίως, προέρχεται ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῆς Ὁμοσπονδίας Ἐπαγγελματιῶν, ὁ ὁποῖος ἐξαπέλυσεν εἰς τὴν Καλαμάταν τὸν ἀφορισμόν του ἐναντίον τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, καὶ ἐκηρύχθη ὑπὲρ τῆς δικτατορίας. Θὰ εὑρίσκετο δὲ ἴσως παρὼν κατὰ τὴν ὁμιλίαν του καὶ ὁ Εἰσαγγελεύς, ὁ ὁποῖος θὰ ὤφειλε νὰ κινηθῇ ἐναντίον του, ἐνῷ ὁ Εἰσαγγελεὺς Ἀθηνῶν διὰ ἀθῶα δημοσιεύματα διατυπώνει κατηγορίαν ἐναντίον τῶν δημοσιογράφων καὶ τοὺς στέλλει σιδηροδεμένους εἰς τὰς φυλακάς. Κύριοι συνάδελφοι τῆς Συμπολιτεύσεως, εἶσθε καὶ σεῖς πατριῶται, ὅπως ὅλοι μας καὶ πονᾶτε καὶ σεῖς τὸν τόπον μὲ τὸν τρόπον σας. Πρέπει, ὅμως, νὰ συμφωνήσητε, ὅτι στροβιλιζόμενοι ἀπὸ ἐτῶν κάτω ἀπὸ τὸ κλῖμα τῶν ψυχώσεων καὶ τῶν προκαταλήψεων τοῦ ἁμαρτωλοῦ παρελθόντος δὲν ἐπιδεικνύετε τὴν εὐαισθησίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιδεικνύητε ἔναντι τῶν προσβολῶν κατὰ τοῦ πολιτεύματος, ἔναντι τῶν κατὰ καιροὺς βαναύσων ἐπιθέσεων ἐναντίον τῶν θεσμῶν καὶ μὲ συνέπειαν νὰ ἐνθαρρύνωνται ὅλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν συμφέρον νὰ βλέπουν τὴν αἱμάσσουσαν Δημοκρατίαν ἐπάνω εἰς τὸ κρεββάτι τοῦ πόνου ὑπὸ τοὺς γογγυσμοὺς τοῦ δυναστευομένου λαοῦ μας. Ἐὰν πρὸς στιγμήν, ἀπαλλαγῆτε ἀπὸ τὰς κομματικὰς σκοπιμότητας καὶ ἐὰν χαλαρώσητε πρὸς στιγμὴν τὰ δεσμὰ τῆς σκληρᾶς κομματικῆς πειθαρχίας σας εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ὁδηγηθῆτε εἰς σκέψεις, πρὸς χαλάρωσιν, ἂν ὄχι πρὸς ἀποτίναξιν, τοὐλάχιστον, τῶν δεσμῶν τῆς Δημοκρατίας καὶ θὰ ἀποφασίσητε τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν πολιτικῶν κρατουμένων, οἱ ὁποῖοι ἐκρίθησαν καὶ κατεδικάσθησαν κάτω ἀπὸ συνθῆκες μισαλλοδοξίας, ἐκδικητικότητος καὶ πολιτικῆς σκοπιμότητος. Ἐπὶ 17 ἔτη σαπίζουν εἰς τὰς φυλακὰς οἱ ἥρωες τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετὰ διὰ νὰ κορεσθῇ τὸ πάθος τῶν διωκτῶν των. Ἐνῷ πανταχόθεν ὑψώνονται ἐκκλήσεις ξένων φιλανθρώπων διὰ νὰ βγοῦν οἱ πολιτικοὶ κρατούμενοι ἀπὸ τὰς φυλακάς, βγαίνουν φέρετρα ὑπὸ τοὺς γογγυσμοὺς τῶν μαυροφορεμένων μανάδων καὶ ἀδελφῶν καὶ ὑπὸ τοὺς κοπετοὺς τῶν χαροκαμμένων παιδιῶν τους. Διατί τώρα νὰ μὴ ἐπιδείξητε καὶ σεῖς, κ. βουλευταί, τῆς Συμπολιτεύσεως, τὸν ἀνθρωπισμόν σας, διὰ νὰ χαρῆτε τὸ χριστιανικὸν θέαμα τῆς ἐπάρσεως ἐπάνω ὀπὸ τὰς στέγας τῶν φυλακῶν τῆς λευκῆς σημαίας, ποὺ θὰ σημαίνῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχουν εἰς τὰς φυλακὰς ἄνθρωποι, κρατούμενοι διὰ τὰ πολιτικά τους φρονήματα; Ἀλλά, πέραν τούτου, θὰ πρέπει, κύριοι βουλευταί, ὅλων τῶν πτερύγων τῆς Βουλῆς, νὰ προχωρήσητε εἰς τὴν ἀμνήστευσιν τῶν ἀδικημάτων τοῦ Τύπου—ἐπίσης πολιτικῶν—διὰ νὰ ἀπελευθερωθῇ ὁ Ἱδρυτὴς τῆς «Ἀθηναϊκῆς», ὁ ὁποῖος ὡδηγήθη εἰς τὰς φυλακὰς μὲ χειροπέδας, ὡς ὁ εἰδεχθέστερος τῶν ἐγκληματιῶν. Ἔχετε ἀπέναντί σας τὸν μοναδικὸν ὑπεύθυνον τοῦ δημοσιεύματος μὲ τὸν πρόλογον καὶ τὴν συνέντευξιν μετὰ τῆς γηραιᾶς πριγκηπίσσης τοῦ Μπράνουνβιγκ. Ὁ Ἱδρυτὴς τῆς «Ἀθηναϊκῆς» εἶναι τελείως ἀμέτοχος τῆς ἐφημερίδος καὶ ἐντελῶς ἀνεύθυνος διὰ τὸ δημοσίευμα. Καθολικὴ δὲ εἶναι ἡ συνείδησις τοῦ νομικοῦ καὶ δημοσιογραφικοῦ κόσμου, ὅτι ἡ καταδίκη τοῦ ἱδρυτοῦ τῆς «Ἀθηναϊκῆς» ἀποτελεῖ βαρύτατον δικαστικὸν ἔγκλημα... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξέρχεσθε τῶν ὁρίων τῆς συζητήσεως. Ἡ Δικαιοσύνη εἶναι ἀνεξάρτητος καὶ δὲν πρέπει νὰ κρίνητε δικαστικὰς ἀποφάσεις. Δὲν εἶναι ὀρθὸν αὐτό. Ὑπάρχουν μόνον ἔνδικα μέσα, κατὰ τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων. Σᾶς ἀπαγορεύω νὰ τὰ κρίνητε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, διότι καταλύεται ἡ δικαστικὴ ἐξουσία.

§114Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς εἶναι ἐλεύθερον...... (κωδωνοκρουσίαι).

§115Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Ἐὰν θέλετε, περιορισθῆτε εἰς πολιτικὰ θέματα. Διότι δὲν νομίζω ὅτι προάγεται ἡ συζήτησις ἐὰν ἀρχίσητε νὰ κρίνητε δικαστικὰς ἀποφάσεις. Ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία εἶναι συντεταγμένη Δημοκρατία καὶ ἡ Δικαιοσύνη εἶναι ἀνεξάρτητος.

§116Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Τὴν στιγμὴν ποὺ παρουσιάζονται τρία μέλη τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ εἰς τὰς καταθέσεις αὐτῶν ἐστηρίχθη ἡ καταδίκη καὶ δὲν ἐστηρίχθη ἡ ἀπόφασις εἰς εἰκοσάδας μαρτύρων κατὰ πάντα ἀξιοπίστων, στελεχῶν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου.... (κωδωνοκρουσίαι, θόρυβος ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Συμπολιτεύσεως). Κύριοι βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ Δημοκρατία μὲ τὴν ὕπαρξιν τῶν μεσαιωνικῶν ἐκτάκτων μέτρων καὶ ψηφισμάτων καθὼς καὶ μὲ τὰ ἄλλα ἀτιμωτικὰ ἀστυνομικὰ ἔγγραφα, τὰ ἐπιλεγόμενα κατ’ εὐφημισμὸν πιστοποιητικὰ κοινωνικῶν φρονημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ πρέπει νὰ καοῦν εἰς δημόσιον χῶρον, ἐπὶ παρουσίᾳ τῶν Βασιλέων καὶ τῶν ἀνωτάτων βαθμούχων τῆς Πολιτείας. Τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους ἐπιβάλλει τὸν ἐνταφιασμὸν τοῦ ἁμαρτωλοῦ παρελθόντος. Πρέπει ἐπὶ τέλους ν’ ἁπλωθῇ ὁ πέπλος τῆς λήθης, ὥστε ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ παρελθόντος νὰ μὴ γίνῃ μὲ δύο μέτρα καὶ μὲ δύο σταθμά. Διότι σήμερον ἀπὸ τὴν μία μεριὰ σαπίζουν εἰς τὰς φυλακὰς οἱ ἥρωες τῆς Ἀντιστάσεως καὶ παρακολουθοῦνται οἱ πολῖται μὲ τὰ ἀστυνομικὰ πιστοποιητικὰ καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην μεριὰ ὑψώνονται πρόσωπα πάσχοντα ἀπὸ ἐθνικὴν ἀναξιότητα, εἰς τοὺς ὑπουργικοὺς θώκους ὡς θέλω ἀποδείξει δι’ ἐπισήμων ἐγγράφων καὶ δικαστικῶν ἀποφάσεων. Λαμβάνων ὅμως ἀφορμὴν ἀπὸ τὴν ἐπίκλησιν τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῶν ὑψηλῶν ἰδανικῶν, ὑπὸ τῶν ὁποίων ἐμφοροῦνται αἱ Ἔνοπλοι Δυνάμεις, θὰ ἤθελα νὰ τὸν ἐρωτήσω πῶς συμβαίνει παρ’ ὅλα αὐτὰ νὰ συνεργάζηται μὲ τὸν κ. Ὑφυπουργὸν Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὁ ὁποῖος ἐνῷ ὅλοι οἱ συμπατριῶτες του Κρῆτες ἐμάχοντο, ξεψυχοῦσαν ἀπὸ τὴν πεῖνα εἰς τοὺς δρόμους καὶ ἵσταντο ὑπερήφανοι ἐνώπιον τῶν ἐκτελεστικῶν ἀποσπασμάτων τοῦ ἐχθροῦ, αὐτός, ὁ σημερινὸς Ὑφυπουργὸς τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων, συνειργάζετο μετὰ τοῦ ἐχθροῦ θησαυρίζων ἀπὸ τὰς σάρκας τῶν δυστυχισμένων συμπατριωτῶν του.

§117Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωνται αὐτὰ τὰ πράγματα;

§118Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Θέλω νὰ δικαιολογήσω τὸ διατὶ ἀρνοῦμαι νὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§119Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Εἶπον ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν ἀπόντος τοῦ κ. Ὑφυπουργοῦ νὰ λέγητε αὐτὰ τὰ πράγματα.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκάμαμεν μίαν προσπάθειαν νὰ εὕρωμεν τὸν κύριον Ὑφυπουργόν. Δι’ αὐτό, παρακαλῶ νὰ προχωρήσητε εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πολιτικοῦ θέματος καὶ νὰ ἐπιφυλαχθῆτε εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν νὰ εἴπητε ὅσα ἔχετε νὰ εἴπητε διὰ τὸν κ. Ὑφυπουργόν.

§121Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Θὰ ἀναφέρω τὰ κείμενα καὶ τὰ λοιπὰ ἐπίσημα στοιχεῖα ποὺ ἔχω εἰς χεῖρας μου, διὰ νὰ τὰ ἴδῃ δημοσιευόμενα εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ νὰ ἀπαντήσῃ. Ἔχω ὑποχρέωσιν ἔναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ προβῶ εἰς διαφώτισίν του καὶ περαιτέρω νὰ πληροφορήσω τοὺς συναδέλφους τῆς Συμπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι θὰ δώσουν ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας μετέχει ὁ κ. Κούνδουρος, ὡς προϊστάμενος τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων τοῦ Ἔθνους. Νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔπειτα ἀπὸ τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς νέας ὑπουργοποιήσεως τοῦ κ. Θεμελῆ, ἀνεζήτησε μεταξὺ τῶν 180 βουλευτῶν τῆς ΕΡΕ τὸν πάσχοντα ἀπὸ ἐθνικὴν ἀναξιοπρέπειαν κ. Κούνδουρον διὰ νὰ τὸν ἐπικαθήσῃ εἰς τὸν ὑπουργικὸν θῶκον τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων, πρὸ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Θεμελῆς εἶναι ἀθώα περιστερά.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἡ συζήτησις πρέπει νὰ διεξάγηται ἐντὸς εὐπρεπῶν ὁρίων, τῶν ὁποίων ἐξέρχεσθε χωρὶς ἴσως νὰ τὸ θέλητε. Νὰ εἶσθε προσεκτικώτερος εἰς τὰς φράσεις σας, αἱ ὁποῖαι δὲν πρέπει νὰ εἶναι ὑβριστικαί, διότι ἂν ἐπιμένετε εἰς τὴν τακτικήν σας, θὰ ἐφαρμόσω τὸν Κανονισμόν.

§123Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Χρησιμοποιῶ, κ. Πρόεδρε, ἐκφράσεις δικαστικοῦ ἐγγράφου.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔγγραφα δικαστικὰ ἠμπορεῖτε νὰ ἀναγνώσητε.

§125Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Καὶ ἰδοὺ ἡ συντριπτική μου ἀπόδειξις. Ὅμως θέλω νὰ εἴπω προηγουμένως, ὅτι διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ ὁ κ. Κούνδουρος τὸ ἄλλοθι παρεισέφρυσε εἰς τὰς τάξεις τοῦ τοπικοῦ ΕΑΜ Λασηθίου, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ ἄλλοθι καὶ μὲ τὴν προμήθειαν τῶν λιθογραφημένων πιστοποιητικῶν τοῦ Στρατάρχου Ἀλεξάντερ τὰ ὁποῖα ἐκυκλοφόρουν καὶ ἐξηγοράζοντο ἀντὶ μιᾶς λίρας. Καὶ τώρα, κύριοι βουλευταί, θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ὑπ’ ἀριθ. 74 ἀπόφασιν τῆς 21.11.46 τοῦ Εἰδικοῦ Δικαστηρίου Δοσιλόγων. (Ἀναγινώσκει τὴν δικαστικὴν ἀπόφασιν ἥτις ἔχει ὡς κατωτέρω): Ἀριθ. 74. Τὸ Συμβούλιον τοῦ Εἰδικοῦ Δικαστηρίου Δοσιλόγων Συγκείμενον ἐκ τῶν Δικαστῶν Χαριλάου Ζάγα, Προεδρεύοντος (ἀρχαιοτέρου Πλημμελειοδίκου μὴ ὑπάρχοντος Προέδρου), Γ. Κανελλοπούλου, Πρωτοδίκου Ἡρακλείου, κωλυομένου τοῦ Πρωτοδίκου Ἠλία Πόρταλη, καὶ ἀναλαβόντος καὶ τούτου κατόπιν παραγγελίας τοῦ κ. Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Κρήτης, καὶ Ἀνδρέου Μαλαφέκα, ἀμίσθου Παρέδρου. Συνελθὸν ἐν τῷ πρὸς διάσκεψιν αὐτοῦ δωματίῳ τὴν 21ην Ν)βρίου 1946, παρόντων κλπ................ Ὁ Στυλιανὸς Ἀνδρέου Κούνδουρος κατηγγέλθη ἐπὶ οἰκονομικῇ συνεργασίᾳ μετὰ τοῦ ἐχθροῦ.— Ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἐνηργήθη τακτικὴ ἀνάκρισις........... ........................................ Ἰδὸν τὴν δικογραφίαν καὶ σκεφθὲν κατὰ τὸν νόμον. Κατὰ τοῦ κατηγορουμένου Στυλιανοῦ Κουνδούρου ἠσκήθη ποινικὴ δίωξις συμφώνως τῷ Α.Ν. 533)1945 περὶ ἐπιβολῆς κυρώσεων κλπ. ἐπὶ οἰκονομικῇ μετὰ τοῦ ἐχθροῦ συνεργασίᾳ καὶ Ἐθνικῇ ἀναξιότητι διὰ τὰς ἑξῆς συγκεκριμένας πράξεις κλπ........................... ........................................ ........................................ «Ἐπειδὴ κατὰ τὰ ἀνωτέρω καίτοι προέκυψεν ἐκ τῆς ἐνεργηθείσης ἀνακρίσεως ὅτι ὁ κατηγορούμενος ἐπὶ σκοπῷ πλουτισμοῦ συνειργάσθη οἰκονομικῶς μετὰ τοῦ ἐχθροῦ, ἐφ’ ὅσον οὗτος ὑπῆρξεν ὁ μόνος ἴσως ἐκ τῶν ἐμπόρων τῆς περιφερείας τοῦ Νομοῦ Λασηθίου ὅστις ἀνέπτυξε κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Ἰταλικῆς ἰδίᾳ κατοχῆς, καὶ μεγαλυτέραν ἐμπορικὴν δραστηριότητα, οὐχ’ ἧττον ὅμως δέον νὰ μὴ γίνῃ κατ’ αὐτοῦ κατηγορία ἐπὶ τῇ αἰτίᾳ ταύτῃ, συμφώνως καὶ πρὸς τὴν ἀνωτέρω πρότασιν τοῦ Εἰδικοῦ Ἐπιτρόπου, ὡς μὴ συντρεχόντων καὶ τῶν λοιπῶν ἐξ ἀντικειμένου στοιχείων τοῦ νόμου, ἤτοι πρόκλησις ζημιῶν εἰς Ἕλληνας πολίτας καὶ οὐσιώδης ὑποβοήθησις τῆς οἰκονομικῆς τοῦ ἐχθροῦ προσπαθείας, ἄρθρον 1α καὶ 1β Α.Ν. 533)1945 «περὶ τροποποιήσεως κλπ. τῆς ὑπ’ ἀριθ. 6)1945 Συντ. Πράξεως» ὡς τοῦτο ἀντικατεστάθη ὑπὸ τοῦ ἄρθρου μόνου τῆς ὑπ’ ἀριθ. 107 Σ. Πράξεως. Ἐκ τῶν λοιπῶν ὡς ἀνωτέρω στοιχείων κατηγορίας ὑπ’ ἀριθ. 8–11, μερικῶν ἐκ τῶν ὁποίων αἱ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 8 καὶ 10 ἡ βασιμότης προέκυψεν ἐκ τῆς ἐνεργηθείσης ἀνακρίσεως, θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ ἐπὶ ἐθνικῇ ἀναξιότητι κατηγορία καὶ ἐν συνεχείᾳ καὶ οἱ λοιποὶ ὅροι τοῦ νόμου, καθ’ ὅτι ἔστω καὶ διὰ φιλανθρωπικοὺς σκοποὺς διάθεσις χρηματικῶν ποσῶν μέσῳ τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν ἐχθρικῶν στρατευμάτων κατοχῆς, ἡ διοργάνωσις ἐκδρομῶν, ἡ δημιουργία δεξιώσεων καὶ παράθεσις γευμάτων, ἡ ἀνταλλαγὴ δώρων, καὶ ἐν γένει ἡ σύναψις στενῶν κοινωνικῶν σχέσεων μετὰ τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν στρατευμάτων κατοχῆς αἱ γενόμεναι ὑπὸ μέλους μιᾶς ἐκ τῶν πατριαρχικῶν οἰκογενειῶν τῆς Κρήτης ὅστις ἀναμφιβόλως ἔχει προσφέρει πολυτίμους ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα, καὶ μάλιστα τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ὁλόκληρος ὁ πληθυσμὸς τῆς νήσου ὑπέφερε τὰ πάνδεινα ἐξ αἰτίας τῆς βαρβαρότητος τῶν στρατευμάτων τούτων, ἀποτελεῖ πράγματι ἐθνικῶς ἀναξιοπρεπῆ συμπεριφοράν, προσβάλλουσαν τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα τῶν ὑγιῶς καὶ πατριωτικῶς σκεπτομένων Ἑλλήνων, πλὴν ὅμως ἐπειδὴ ἡ κατὰ τοιοῦτον τρόπον γενομένη συνεργασία, κατὰ ρητὴν διάταξιν τοῦ νόμου, ἀνάγκη νὰ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν διευκόλυνσιν τοῦ ἔργου τῆς κατοχῆς, τοιαύτη δὲ διευκόλυνσις τοῦ ἔργου τῆς κατοχῆς, ἐκ μέρους τοῦ κατηγορουμένου, οὐδόλως προέκυψεν ἐκ τῆς ἐνεργηθείσης ἀνακρίσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀπεδείχθη πλήρως ἐκ ταύτης ὅτι οὗτος ὁμοῦ μετὰ τοῦ ὑπὸ τῶν Γερμανῶν ἐκτελεσθέντος ἀδελφοῦ του δικηγόρου Μ. Κουνδούρου, συμμετέσχεν ἐνεργῶς ἀπ’ ἀρχῆς εἰς τὸ κίνημα ἐθνικῆς ἀντιστάσεως, ἐνισχύσας ποικιλοτρόπως αὐτό, προσενεγκὼν σημαντικὰς ὑπηρεσίας εἰς τὴν ἐν Κρήτῃ Ἀγγλικὴν ὑπηρεσίαν κατασκοπείας κλπ. ......................................... Διὰ ταῦτα Ἰδὸν καὶ τὸ ἄρθρ. 14 ἐδαφ. 9 Α.Ν. 533)1945 κλπ.... Δεχόμενον τὴν πρότασιν τοῦ Εἰδικοῦ Ἐπιτρόπου Ἀποφαίνεται. Νὰ μὴ γίνῃ κατηγορία κατὰ τοῦ Στυλιανοῦ Ἀνδρέου Κουνδούρου κλπ..... ......................................... .........................................». Τὸ συμπέρασμα τῆς δικαστικῆς ἀποφάσεως, κύριοι βουλευταί, εἶναι, ὅτι μολονότι δὲν παρεπέμφθη μὲν διότι δὲν διηυκόλυνε τὸ ἔργον τῶν στρατευμάτων κατοχῆς, καὶ συμμετέσχε τὴν τελευταίαν ὥραν εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντίστασιν τοῦ ΕΑΜ μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ του καὶ δὲν ἔγινε πρόξενος ζημιῶν εἰς Ἕλληνας πολίτας, ἀπεδείχθη, ὅμως, ἐκ τῆς διενεργηθείσης ἀνακρίσεως ὅτι εἶχε στενὰς σχέσεις μετὰ τῶν κατακτητῶν, μετεῖχε εἰς δεξιώσεις καὶ ἐκδρομὰς μετ’ αὐτῶν. Ἀντήλλασσε δῶρα, καὶ διέθετε χρήματα μέσῳ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν στρατευμάτων κατοχῆς. Πάντα δὲ ταῦτα ἀποτελοῦν πράξεις ἐθνικῆς ἀναξιότητος, αἱ ὁποῖαι προσβάλλουν τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα τῶν Ἑλλήνων. Αὐτά, κύριοι βουλευταί, λέγει ἡ συντριπτικὴ εἰς βάρος τοῦ σημερινοῦ Ὑφυπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης δικαστικὴ ἀπόφασις. Καὶ τώρα ἰδοὺ ἕνα ἄλλο κτυπητὸν κείμενον ἐθνικῆς ἀναξιότητος. Κοσμεῖται μὲ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἰδίου Ὑφυπουργοῦ τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων. Τὸ ἀφιερώνω εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ εἰς τὸν λαλίστατον ἀπὸ τοῦ αἰσχροῦ ραδιοφώνου συνάδελφον κ. Λύχνον. (Ἀναγινώσκει ἰδιόχειρον ἐπιστολὴν τοῦ κ. Κουνδούρου πρὸς δύο ἐμπόρους, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς):

«Ἅγιος Νικόλαος τῇ 24ῃ Αὐγούστου 1942

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Α. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ

Εἰσαγωγαὶ–Ἐξαγωγαὶ–Ἀντιπροσωπεῖαι Ἅγιος Νικόλαος–Κρήτης Πρὸς τοὺς κ.κ. Ἐμμ. Συντιχάκην καὶ Μιχ. Ἐμ. Σκορδίλην Μόχλον Κατόπιν προφορικῆς συνεννοήσεως μετὰ τοῦ ἐξ ὑμῶν κ. Ἐμμ. Συντιχάκη προτείνω ὑμῖν τὰ ἀκόλουθα: 1) Θ’ ἀναλάβητε τὴν ὑποχρέωσιν ἐκ τῶν δύο ἐν Ἀλτσὶ ὀρυχείων σας γύψου νὰ μοὶ παραδίδητε ἐπὶ τῆς παραλίας 1000 (χιλίους) περίπου τόννους γύψου καὶ χαλικίων. 2) Τιμὴ αὐτῶν καθορίζεται ἐπὶ τῆς παραλίας δραχ. χίλιαι πεντακόσιαι (1.500) κατὰ τόννον. 3) Τὰ πρὸς ἐξόρυξιν ὑλικὰ βαρύνουσιν ἐμὲ καὶ θὰ σᾶς χορηγῶνται ἐκ μέρους μου ἀναλόγως τῶν ἑκάστοτε ἀναγκῶν τῶν ὀρυχείων. 4) Θὰ χορηγοῦμεν ὑμῖν ἓν (1) κιλὸν ἀλεύρου ἀνὰ ἓξ (6) τόννους φορτωνομένου γύψου, ὅπερ ὑμεῖς μετὰ τὴν φόρτωσιν θὰ διανέμητε εἰς τοὺς ἐργάτας καὶ λεμβούχους ἀναλόγως τῆς προσφερομένης ἐργασίας. 5) Τὸ παρὸν ἰσχύει διὰ τοὺς μῆνας Σεπτέμβριον καὶ Ὀκτώβριον ἐ.ἔ. μετὰ τὴν πάροδον δὲ τῶν μηνῶν τούτων δυνάμεθα νὰ ἀνανεώσωμεν τὸ παρὸν συμφωνητικόν. 6) Ἡ ποσότης τοῦ πρὸς φόρτωσιν ἐπὶ τῆς παραλίας γύψου θὰ μᾶς καθορίζηται ἐγκαίρως καὶ ἐπακριβῶς ὥστε ἐν περιπτώσει ἁρπαγῆς μέρους τούτου ὑπὸ τῆς θαλάσσης πᾶν ἐκ τῆς αἰτίας ταύτης ἔλλειμμα θέλει βαρύνει ἡμᾶς. 7) Τὴν φροντίδα τῶν φορτώσεων θέλετε ἀναλάβει ὑμεῖς ἑκάστοτε διὰ λ)σμόν μας πληρώνοντες τὰ ἔξοδα φορτώσεως, ἤτοι ἐργατικὰ καὶ λεμβουχικά. 8) Ὅροι πληρωμῆς: Εἰς ἑκάστην σας δήλωσιν ἑτοίμου πρὸς φόρτωσιν πράγματος θὰ σᾶς καταβάλλωμεν ἔναντι τῆς ὡς ἄνω καθορισθείσης τιμῆς δραχμὰς χιλίας (1.000) κατὰ τόννον τὸ δὲ ὑπόλοιπον τῶν δραχμῶν πεντακοσίων (500) ἀμέσως μετὰ τὴν πραγματοποίησιν τῆς φορτώσεως. 9) Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ στρατιωτικῆς ἐργασίας τῆς ἐν Ἀθήναις Ἰταλογερμανικῆς ἐπιτροπῆς γνωρίζομεν ὑμῖν ὅτι διὰ τὴν ἐξεύρεσιν ἐργατῶν θὰ σᾶς συνδράμουν, ὅπως καὶ μέχρι σήμερον, αἱ Ἰταλικαὶ Ἀρχαὶ κατοχῆς.

Μεθ’ ὑπολήψεως

ΣΤΥΛ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ»

Ἐκ τῆς ἰδιοχείρου αὐτῆς ἐπιστολῆς τοῦ σημερινοῦ Ὑφυπουργοῦ τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων προκύπτουν αἱ ἑξῆς σοβαραὶ διαπιστώσεις. Πρῶτον, ἀπέστειλε γῦψον εἰς ἐργοστάσια κατασκευῆς τσιμέντων τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποιοῦντο ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ διὰ τὴν κατασκευὴν ὀχυρωματικῶν ἔργων. Δεύτερον, τὰ πρὸς ἐξόρυξιν ὑλικὰ (δυναμῖτις κλπ.), ἐλάμβανε παρὰ τῶν Ἀρχῶν Κατοχῆς. Τρίτον, παρὰ τῶν αὐτῶν Ἀρχῶν ἐλάμβανε καὶ ἀλεύρι, τὸ ὁποῖον ἐχορήγει εἰς τοὺς ἐργάτας, διὰ νὰ τοὺς δελεάσῃ εἰς τοὺς χρόνους τῆς πείνας, ὅπως προσφέρουν τὰς ὑπηρεσίας των, τὰς ὁποίας ἠρνοῦντο. Ὁ σημερινὸς Ὑφυπουργὸς τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων ἔγραφεν ἐν κατακλεῖδι εἰς ἐπιστολήν του ὅτι τὸ τσιμέντο πρόκειται νὰ χρησιμοποιηθῇ ὑπὸ τῶν Ἀρχῶν Κατοχῆς καὶ ὅτι ἐνεργεῖ κατόπιν ἐντολῆς τῆς Ἰταλο–Γερμανικῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ ταῦτα πάντα συνέβαινον, γράφει ἡ ἐφημερὶς «Ἀνατολή», ὅταν ὁ Ἄξων εὑρίσκετο μεσουρανῶν. Ὅταν ἡ Αἴγυπτος ἐστέναζε ἀπὸ τὴν προέλασιν τοῦ Γερμανοῦ Στρατάρχου Ρόμμελ, ὅταν ὁλόκληρος ἡ Εὐρώπη ἐστέναζεν ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῶν κατακτητῶν καὶ ὅταν οἱ γενναῖοι ὑπερασπισταὶ τοῦ Στάλινγκραντ ἔδιδον τὸν ὑπὲρ ὅλων ἀγῶνα. Ἀλλὰ ὁ σημερινὸς Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ τότε ἔμπορος καὶ εἰσαγωγεὺς δὲν ἠρκεῖτο μόνον εἰς αὐτά. Καὶ γράφει ἐν συνεχείᾳ ἡ αὐτὴ ἐφημερὶς «Ἀνατολή». «Διὰ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ὁπωσδήποτε παράδοσιν τοῦ γύψου δὲν ἐδίστασε νὰ ἀναγκάσῃ μέσῳ τῶν Ἀρχῶν Κατοχῆς, ὡς ἄλλωστε ἀναφέρεται καὶ εἰς τὴν ἐπιστολήν, τοὺς κατοίκους τοῦ τέως Δήμου Τουρλωτῆς εἰς ἀγγαρείαν μὴ ἐξαιρουμένων οὔτε τῶν φοιτητῶν καὶ γερόντων. Οὕτω, ὡδηγοῦντο καθημερινῶς ὑπὸ Ἰταλῶν στρατιωτῶν ὁλόκληρες ὁμάδες πτωχῶν καὶ γυμνῶν χωρικῶν εἰς τὰ ὀρυχεῖα τοῦ Ἀλτσὶ καὶ κάτω ἀπὸ τὴν τρομακτικὴ βία τῶν ἐπιστατῶν καὶ τῶν Ἰταλῶν φυλάκων ὅλοι αὐτοὶ οἱ πτωχοὶ ἄνθρωποι ἠναγκάζοντο νὰ ἐργάζωνται εἰς τὴν φόρτωσιν τοῦ γύψου. Ὅσοι δὲ δὲν ἠμποροῦσαν νὰ ἀνθέξουν εἰς τὴν κοπιώδη αὐτὴν ἀγγαρείαν συνελαμβάνοντο ἀπὸ Ἰταλοὺς στρατιώτας καὶ μετεφέροντο εἰς τὰ κρατητήρια τῆς Τουρλωτῆς ὅπου καὶ ἐδέροντο ἀνηλεῶς». Ἕτερον συντριπτικὸν στοιχεῖον τῆς ἐθνικῆς ἀναξιότητος προέρχεται ἀπὸ τὸν διακεκριμένον Πρόεδρον τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Λασηθίου, τὸν ἀποβιώσαντα πρὸ τριμήνου.

§126Α. ΦΩΣΤΗΡΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, μὲ συγχωρῆτε διὰ τὴν διακοπήν. Μήπως ὁ σημερινὸς Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἦτο μὲν ἐντὸς τῶν πραγμάτων μὲ τοὺς ἐχθρούς, ἀλλὰ εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀντικατασκοπείαν;

§127Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, κ. συνάδελφε, ὅτι μέχρι τῆς ἐποχῆς ποὺ εἰσῆλθεν ὡς μέλος εἰς τὸ ΕΑΜ, ὁ κ. Κούνδουρος εἶχε ἀπόλυτον συνεργασίαν οἰκονομικὴν μὲ τοὺς Γερμανούς.

§128Α. ΦΩΣΤΗΡΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, θέλω νὰ εἴπω τοῦτο. Ἐκεῖ ποὺ πολιτεύεται καὶ σήμερον καὶ ποὺ ἐκλέγεται καὶ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἔδρασε κατὰ τὴν κατοχήν, ὅπως λέγετε, ὁ κ. Κούνδουρος. Τότε πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλέγεται βουλευτής; Καὶ τοῦτο τὸ συμπεραίνω ἐκ τοῦ ὅτι καὶ ἐγὼ εἶχον, ὡς Ἀρχηγὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως, ἐντεταλμένους ἄνδρας μου ὡς ἀντικατασκόπους εἰς ἀντεθνικὰς ὀργανώσεις. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Γʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Μητακίδης).

§129Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Θὰ σᾶς δώσω ἐξηγήσεις, κ. συνάδελφε. Φίλος τοῦ κ. Θεμελῆ, πρώην Ὑφυπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἐν ἐνεργείᾳ συνταγματάρχης, ἐπειδὴ ὁ φίλος του δὲν ὑπουργοποιήθη ἐκ νέου ἐπεδίωξε καὶ μὲ συνήντησεν εἰς τὰς 2 μ.μ. καὶ μοῦ παρέδωσε τὰ ἔγγραφα αὐτά, τῶν ὁποίων δὲν εἶχα κάμει χρῆσιν μέχρι σήμερον. Ἡ ὑπομονὴ ὅμως ἔχει καὶ τὰ ὅριά της. Ὅταν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ τοὺς καθημερινοὺς ἀφορισμούς του, ἐναντίον τοῦ κινήματος τῆς Ἀντιστάσεως, μὲ τοὺς μύδρους του ἐναντίον τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων καὶ τὰς ἐπικλήσεις του τῶν παραδόσεων τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων, μᾶς ὑποχρεώνῃ ἀμυνόμενοι νὰ ἀνταπαντήσωμεν χρησιμοποιοῦντες ἐπίσημα ἔγγραφα καὶ αὐθεντικὰ κείμενα. Καὶ τοῦ λέγομεν: Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκχυλίζετε καθημερινῶς τὸν πατριωτικόν σας πόνον μονοπλεύρως διὰ τὰ σφάλματα κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως καὶ μετέπειτα καὶ νὰ ἀνέχεσθε ὅπως ἐπικάθηνται εἰς τοὺς ὑπουργικοὺς θώκους ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι, ἂν μή τι ἄλλο πάσχουν ἀπὸ ἐθνικὴν ἀναξιότητα. Καὶ τὸ περίεργον εἶναι ὅτι ἐνῷ ἀπομακρύνετε εὐσχήμως ὁ ἕνας Ὑφυπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, μὲ τὰς γνωστὰς κατηγορίας, τὸν διαδέχεται ὁ ἄλλος, ὁ κ. Κούνδουρος βαρυνόμενος μὲ δικαστικὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία τοῦ καταλογίζει ἐθνικὴν ἀναξιότητα.

§130Δ. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐφ’ ὅσον ἔχετε εἰς χεῖρας σας δύο δικαστικὰ βουλεύματα, διὰ τῶν ὁποίων κηρύσσεται ἀθῶος ὁ ἤδη Ὑφυπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ ἀπὼν συνάδελφός σας, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε, καταχρώμενος τῆς θέσεως αὐτῆς, ποὺ κατέχετε αὐτὴν τὴν στιγμήν, νὰ ἐπιτίθεσθε μὲ ὕβρεις ἐναντίον του, ὕβρεις τὰς ὁποίας ἂν ἀνεγράφατε εἰς τὰς ἐφημερίδας ἢ τὰς ἐξετοξεύατε προσωπικῶς κατὰ τοῦ κ. Κουνδούρου, ἀσφαλῶς θὰ εἴχατε ποινικὴν δίωξιν. Εἰλικρινῶς πιστεύσατέ με, ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς προφυλάξω. Αἱ ἐπιστολαί, τὰς ὁποίας ἀναγινώσκετε δὲν εἶναι διάφορα στοιχεῖα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔκρινε τὸ Δικαστικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἀπήλλαξε τὸν συνάδελφον κ. Κούνδουρον. Ἐπομένως, δὲν πρέπει νὰ κάνετε χρῆσιν αὐτῶν.

§131Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἐγώ, κ. συνάδελφε, ὅταν ἀνεφέρθην εἰς τὴν καταγγελίαν εἶχον ὑπ’ ὄψει μου αὐτὰ ποὺ θὰ μοῦ ἀπαντούσατε τώρα. Καὶ εἶχα ὑπ’ ὄψει μου τί θὰ μοῦ ἀπήντα ὁ κ. Κούνδουρος. Αὐτὰ δὲν μὲ ἐνδιαφέρουν ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἡ δικαστικὴ ἀπόφασις μὲ τὰς συντριπτικὰς διαπιστώσεις εἰς βάρος τοῦ κ. Κούνδουρου, ὁ ὁποῖος, ὅταν ἐδημοσιεύθη εἰς τὰς τοπικὰς ἐφημερίδας ἐσιώπησε καὶ δὲν ἤσκησε ποινικὴν δίωξιν ἐπὶ δυσφημήσει ἐναντίον τῶν ἐν λόγῳ ἐφημερίδων. Καὶ μὲ προειδοποιεῖτε, ὅτι θὰ μοῦ ὑποβάλῃ μήνυσιν ὁ κ. Κούνδουρος; Ἐναντίον μου; Ἐναντίον τοῦ Εἰδικοῦ Δικαστηρίου Δοσιλόγων ποὺ τοῦ καταλογίζει ἐθνικὴν ἀναξιότητα; Καὶ θὰ σταθοῦμε εἰς τὰ «ὑπονοούμενα τοῦ νόμου» καὶ τὰ διὰ ταῦτα; Ἡμεῖς εἴμεθα πολιτικὸν Σῶμα καὶ πολιτικὰ συμπεράσματα θὰ ἐξαγάγωμεν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κ. συνάδελφε, ποὺ μὲ διακόψατε, ἐὰν ἡ τύχη ποτὲ σᾶς ἔφερε νὰ γίνετε Πρόεδρος Κυβερνήσεως θὰ ἐτοποθετούσατε ἐπὶ κεφαλῆς τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων ἕνα πρόσωπον τὸ ὁποῖον βαρύνεται μὲ τὴν κατηγορίαν τῆς ἐθνικῆς ἀναξιότητος; Θὰ ἠδύνασθο ἴσως νὰ τὸν συμπεριλάβητε εἰς τὸν συνδυασμόν σας θὰ ἠδύνασθο ἀκόμη καὶ Ὑπουργὸν νὰ τὸν ἐκάμνατε εἰς οἱονδήποτε ἄλλον Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ ὄχι ὅμως καὶ νὰ τὸν τοποθετήσητε εἰς τὸ εὐαίσθητον Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων τὸ ὁποῖον σὺν τοῖς ἄλλοις ἀσκεῖ καὶ τὴν ἐθνικὴν διαπαιδαγώγησιν τῶν στρατευμένων παιδιῶν τῆς Ἑλλάδος. Ἰδοὺ ἡ ἐξήγησις τοῦ γεγονότος, ὅτι μὲ προϊστάμενον ἕνα πρόσωπον ἐθνικῶς ἀνάξιον ὁ πολύς, ὁ ἀνάξιος ἡγέτης τοῦ Γ.Ε.Σ. κ. Καρδαμάκης συνέτασσε τὰς διαφωτιστικὰς του ἐγκυκλίους πότε διὰ τὸν κ. Κοθρῆν καὶ πότε διὰ τὸν κ. Ἀρβανιτάκιν, τὸν ὁποῖον ἐχαρακτήριζεν ὡς δῆθεν ἐθνικόφρονα. Καὶ ἔχω τώρα τὸ δικαίωμα, ὡς ἀνεξάρτητος βουλευτής, ἀντλῶν ἐπιχειρήματα ἀπὸ τοὺς ἀφορισμοὺς τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐναντίον τῆς Ἀριστερᾶς νὰ τὸν ἐρωτήσω, νὰ ἐρωτήσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ δὴ τὸν παριστάμενον ἀπόψε εἰς τὴν αἴθουσαν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Συντονισμοῦ, ποῖοι ὑπῆρξαν οἱ βαθύτεροι λόγοι οἱ ὁποῖοι τὴν ὑπεχρέωσαν καὶ ἀπεφάσισαν νὰ τοποθετήσουν εἰς τὴν κορυφὴν τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων πρόσωπον ἐθνικῶς ἀνάξιον;

§132Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Συντονισμοῦ). Κύριε συνάδελφε, κανεὶς δὲν σᾶς ἐμποδίζει νὰ κρίνητε οἱονδήποτε ἐξ ἡμῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ὅμως νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι νομίζω, ὅτι καλύτερον θὰ ἦτο νὰ εἴχατε ὑποβάλει ἐπερώτησιν ὥστε καὶ ὁ ἴδιος ὁ κ. Κούνδουρος νὰ εἶναι ἐνήμερος τοῦ θέματος καὶ νὰ γνωρίζῃ, ὥστε νὰ προσκομίσῃ τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα. Σεῖς ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπελέξατε αὐτὴν τὴν ὁδὸν καὶ βεβαίως ἔχετε δικαίωμα νὰ καταθέσετε αὐτὰ τὰ ἔγγραφα. Θὰ παρεκάλουν ὅμως νὰ μὴ προβῆτε εἰς καμμίαν βεβιασμένην ἑρμηνείαν τῶν ἐγγράφων αὐτῶν πρὶν ἢ παρευρεθῇ καὶ ὁ συνάδελφος, διὰ νὰ δώσῃ καὶ ἐκεῖνος τὴν ἰδικήν του ἑρμηνείαν.

§133Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Θὰ ἠδύνατο ὁ κ. Κούνδουρος κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὁμιλίας μου νὰ προσέλθῃ. Ἄλλωστε ἐδῶ ἔχω τὴν ἰδιόχειρον ἐπιστολήν του.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀσχέτως τῶν λόγων τῆς ἀπουσίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, δὲν εἶναι γενναῖον νὰ ἐξακολουθήσετε τὴν ἐναντίον του ἐπίθεσιν. Ἄλλως τε διαρκῶς ἐπαναλαμβάνετε τὰ ἴδια. Θὰ παρεκάλουν νὰ ἀλλάξετε τὸ θέμα.

§135Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Τὸ θέμα εἶναι πολιτικὸν καὶ ἐγὼ κάμνω ἔλεγχον. Βεβαίως στηρίζομαι εἰς κείμενα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν ἕνα πρόσωπον, ἀλλὰ ὁ ἔλεγχός μου ἀφορᾷ ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔθεσεν ἐπὶ κεφαλῆς τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων πρόσωπον βαρυνόμενον μὲ τοιαύτην σοβαρωτάτην κατηγορίαν. Προσωπικῶς δὲν τρέφω καμμίαν ἐμπιστοσύνην οὔτε εἰς τοὺς ἀναξίους ἡγέτας τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων, ἐφ’ ᾧ καὶ κατηγορῶ διὰ τὸν ἀπαίσιον ρόλον τους τὴν ὑπεύθυνον Κυβέρνησιν. Αἱ κατηγορίαι ἐναντίον τοῦ κ. Κούνδουρου ἔχουν καὶ τὴν συνέχειάν των. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Λασηθίου ἀείμνηστος Ἰωάννης Ξανθάκης, διακεκριμένος νομοθέτης, ἐχαρακτήρισεν ὡς ἑξῆς τὸν κ. Κούνδουρον. (Ἀναγινώσκει). «Ἡ λευκὴ περιστερά». Εἰς τὸν πολιτικὸν ὁρίζοντα τοῦ τόπου μας, ἐνεφανίσθη μεταξὺ τῶν ἄλλων ὑποψηφίων καὶ ὁ κ. Στυλιανὸς Κούνδουρος, ὅστις κατὰ τὸν «Δημοκρατικὸν» εἶναι ὁ ἱκανώτατος διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν κοινῶν καὶ δέον νὰ τύχῃ τῆς ὑποστηρίξεως ὅλων. Λησμονεῖ φαίνεται ὁ «Δημοκρατικὸς», ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι Πυρηνελαιουργεῖον. Λησμονεῖ τὶς σόδες καὶ τὰ χρυσᾶ. Λησμονεῖ τὰ γεύματα καὶ τὰς χοροεσπερίδας μὲ τοὺς κατακτητάς· τὰ ὁποῖα παραδέχεται καὶ αὐτὸ τὸ βούλευμα, τὸ ὁποῖον τὸν ἀπήλλαξε τῆς σχετικῆς κατηγορίας. Λησμονεῖ ὅτι ἀφοῦ τὸν ἐξεδίωξε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἐζήτησε συνεργασίαν μὲ τοὺς λαϊκοὺς καὶ ἀφοῦ τοῦ ἔστρεψαν καὶ οὗτοι τὰ νῶτα, κατέφυγε εἰς τὸν Πλαστήραν — Τσουδερόν. Λησμονεῖ ὅτι ὁ Νομός μας ἔχει ἀρκετὰ ἀνεπτυγμένον τὸ πολιτικόν του αἰσθητήριον. Λησμονεῖ ὅτι δὲν εἴμεθα χώρα Κάφρων. Τοῦτο θὰ διαπιστώσῃ καὶ ὁ ἴδιος τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν, παρ’ ὅλον τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον διαθέτει ὁ εὐνοούμενος του. Θὰ μείνῃ ἀσφαλῶς κατάπληκτος ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος, διότι ὁ λαὸς τοῦ Νομοῦ Λασηθίου εἶναι ἀρκετὰ ἀνεπτυγμένος καὶ πολὺ συνετός. Καὶ γνωρίζει νὰ ἀμείβῃ τοὺς ἱκανοὺς καὶ νὰ μαστιγώνῃ τοὺς ἀνικάνους. Θὰ τοῦ δώσῃ ἕνα ράπισμα, ἀντάξιον τῶν ἔργων του καὶ τῆς δράσεώς του. Καὶ θὰ μάθῃ νὰ σέβεται περισσότερον τὸν λαόν, τὸν ὁποῖον μόνον νὰ ἐκμεταλλεύεται γνωρίζει. Περὶ τούτου ἂς εἶναι βέβαιος. Πλησιάζει ἤδη ἡ ἡμέρα τῆς κρίσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ «λευκὴ περιστερὰ» τοῦ κ. «Δημοκρατικοῦ» θὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῆς κάλπης, ὡς ἀληθὴς κόραξ, ὅπως ἀκριβῶς εἶναι ἡ σιλουέττα του, τὴν ὁποίαν μὲ τόσην μαεστρίαν, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἐμπαιγμὸν τῶν πάντων, ἠθέλησε νὰ μεταβάλῃ ἐν μιᾷ νυκτί, διὰ τῆς ράβδου τῆς Κίρκης. Π. Ξανθάκης Δικηγόρος Καὶ τώρα, κύριοι βουλευταί, ἡ τελειωτικὴ βολὴ ἐναντίον τοῦ νῦν προϊσταμένου τῶν ἐνόπλων δυνάμεων ρίπτεται ἀπὸ τὴν σκοπιὰν τῶν παλαιῶν του συμμάχων, ἀπὸ τοὺς φασίστας, μάλιστα. Ἰδοὺ τὶ ἔγραφεν ἡ ἐκδιδομένη τότε ὑπὸ τῶν Ἰταλικῶν Ἀρχῶν ἐφημερὶς «Σκοπιὰ» εἰς τὸ φύλλον της, τῆς 31.5.42 ἀναγράφονται: (Ἀναγινώσκει) «Ἀξιομίμητον: Ἀξία πάσης ἐξάρσεως γενναία χειρονομία τοῦ ἐν Ἁγίῳ Νικολάῳ βιομηχάνου κ. Στ. Κουνδούρου θέσαντος εἰς τὴν διάθεσιν τῆς στρατιωτικῆς διοικήσεως Ἰταλικῶν στρατευμάτων κατοχῆς τὸ ποσὸν τῶν 100 χιλ. διὰ σκοποὺς φιλανθρωπικούς. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ καθ’ ἣν ἐκδηλώνει τόσον γενναιοδώρως τὴν κοινωνικὴν ἀλληλεγγύην. Γόνος πατριαρχικῆς καὶ ἱστορικῆς οἰκογενείας, πάντοτε διακρινομένης διὰ τὴν προσήλωσίν της εἰς ὅ,τι εὐγενὲς ἐκπολιτιστικὸν καὶ χριστιανικὸν δὲν μᾶς καταπλήσσει μὲ τὴν γενναίαν αὐτὴν ἀξιομίμητον χειρονομίαν, ἥτις ὑπὸ τὰς σημερινὰς ἀντιξόους περιστάσεις ἀποκτᾷ ὄντως ἰδιαιτέρως σημασίαν τιμῶσα τὸν εὐγενῆ ἰδεολόγον. Παράδειγμα ἄξιον πρὸς μίμησιν διὰ τοὺς πολυταλαντούχους τοῦ Νομοῦ μας».

§136Π. ΚΛΗΣ. Διατὶ κύριε συνάδελφε, δὲν εἰδοποιήσατε τὸν κ. Κούνδουρον νὰ παραστῇ, ἀλλὰ ἐδιαλέξατε τὴν 3ην καὶ ἡμίσειαν πρωϊνὴν ὥραν νὰ εἴπητε αὐτὰ τὰ πράγματα εἰς τὴν Βουλήν; Θὰ ἔπρεπε νὰ δώσετε τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸν ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος ἐπλήγη μὲ τὸ αἷμα τοῦ ἀδελφοῦ του ἀπὸ τὸν ἐχθρὸν κατοχῆς νὰ ἀπαντήσῃ ἐπ’ αὐτῶν τῶν κατηγοριῶν καὶ νὰ μὴ τὸν σφαγιάζητε αὐτὴν τὴν ὥραν, μὴ ὑπαρχούσης ἀντιστάσεως.

§137Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Αὐτὰ τὰ πράγματα ἔχουν ἐκκαθαρισθῆ μὲ τὰ βουλεύματα. Διατὶ τὰ ἐπαναφέρετε;

§138Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τὶ θὰ εἴπῃ ὁ κ. Κούνδουρος οὔτε πταίω ἐγὼ διότι μοῦ ἐδόθη ὁ λόγος τὴν 3ην νυκτερινήν. Σύμφωνα μὲ τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ἔχετε καθιερώσει νὰ σεβώμεθα τὰς δικαστικὰς ἀποφάσεις. Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, οὐδὲν ἄλλο πράττω παρὰ ἀναγινώσκω καὶ λαμβάνω ὡς ἀληθῆ ὅσα, ὄχι εἰς βουλεύματα, ἀλλὰ δικαστικὴν ἀπόφασιν διαλαμβάνονται. Βλέπω δὲ εἰς τὴν δικαστικὴν αὐτὴν ἀπόφασιν ν’ ἀναφέρηται ὅτι ὁ τωρινὸς Ὑφυπουργὸς τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων Στυλιανὸς Κούνδουρος εἶναι ἐθνικῶς ἀνάξιος. Ἐὰν δὲν ἐστάλη διὰ νὰ σαπίσῃ εἰς τὰς φυλακάς, αὐτὸ δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν. Ἀπέφυγε τὴν σκληρὰν τιμωρίαν χάρις εἰς τὸν τυφεκισμὸν τοῦ ἥρωος ἀδελφοῦ του ὑπὸ τοῦ κατακτητοῦ καὶ τῆς προσχωρήσεώς του εἰς τὸ ΕΑΜ. Παρατηρῶ παραδόξως, ὅμως, κύριοι, βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, ὅτι ὅταν σᾶς συμφέρῃ ἀποδίδετε τίτλους τιμῆς εἰς τὸ ΕΑΜ, ἐνῷ εἰς ἄλλας περιπτώσεις, διὰ λόγους κομματικῆς σκοπιμότητος καὶ ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, τὸ θεωρεῖτε ὡς προδοτικὴν ὀργάνωσιν.

§139Π. ΚΛΗΣ. Ἀναλόγως τῶν περιφερειῶν εἶναι καὶ τὸ ΕΑΜ προδοτικὸν ἢ ὄχι. Σεῖς, ὅμως, εἶσθε ἀξιολύπητος. Μόνον κατηγορίας δύνασθε νὰ διατυπώνετε.

§140Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Κόπτεσθε διὰ τὸν κ. Κούνδουρον, διότι προφανῶς αὔριον θὰ ἀξιώσητε ἀπὸ τὸν κ. Κούνδουρον κανένα ρουσφέτι. Πάντως τὸ συμπέρασμά μου εἶναι ἀπὸ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ κειμένου τῆς φασιστικῆς ἐφημερίδος, ὅτι ὁ βιομήχανος τότε καὶ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων κ. Κούνδουρος, εἰσέπραττεν ἀπὸ τοὺς Ἰταλοὺς εὔσημα, ἐγκώμια καὶ ἐπαίνους. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν καὶ εἰς προσωπικόν μου θέμα. Ὅπως καὶ ἄλλοτε ἔχω εἴπει εἰς τὴν Βουλήν, ἐγὼ ὑπῆρξα ἐκ γενετῆς βασιλόφρων. Καὶ ὅταν ὁ Γεώργιος κατέλυσε τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ ἐγκαθίδρυσε τὴν Δικτατορίαν ἠκολούθησα τὸν Πρόεδρον κ. Παπανδρέου, ἀκολούθως προσεχώρησα εἰς τὸ Φ.Δ.Ε. τοῦ κ. Βενιζέλου, ἔπειτα ἐτάχθην ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Πλαστήραν καὶ μετὰ τὸν θάνατόν του, ὑπῆρξα πολιτικὸς φίλος τοῦ ἀειμνήστου ἐπίσης Καρτάλη. Ἡ πορεία μου ὑπῆρξε συνεπής, πάντοτε πρὸς τὰ ἐμπρὸς καὶ οὐδέποτε πρὸς τὰ ὀπίσω. Ἀντιθέτως, ὁ κ. Κούνδουρος ὑπῆρξε ἀσυνεπὴς εἰς τὴν πολιτικήν του σταδιοδρομίαν. Θὰ πρέπει, κύριοι βουλευταί, μὲ ὀλίγας λέξεις νὰ πληροφορηθῆτε τὸ πολιτικὸν ἦθος τοῦ κ. Κούνδουρου, διότι ἔχει τοῦτο ἰδιαιτέραν βαρύτητα διὰ τὸ ποιὸν τοῦ προϊσταμένου τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων τῆς χώρας. Ὁ κ. Κούνδουρος, μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν, ἐμφανίζεται σκληρός, ἄτεγκτος, ὑβριστὴς τοῦ Βασιλέως Γεωργίου. Καλεῖ τοὺς πατριώτας του ἐναντίον τῆς παλινορθώσεως τοῦ Βασιλέως καὶ ἐπαναλαμβάνει εἰς τὴν διαπασῶν, ὅτι βασιλεὺς ἰσοῦται μὲ μίαν νύκτα τῶν ἀνακτόρων καὶ μὲ πάροδον 9 μηνῶν. Δὲν ἀναγνωρίζει τὸ δημοψήφισμα, ποὺ χαρακτηρίζει ὡς νόθον, καὶ θεωρεῖ τὸ πολιτειακὸν ἔκτοτε ὡς ἐκκρεμές. Εἰς τοπικὴν ἐφημερίδα τοῦ Λασηθίου, δημοσιεύει ἐνυπόγραφον ἄρθρον ἐναντίον τῆς Βασιλικῆς Οἰκογενείας πλῆρες ὕβρεων, τὰς ὁποίας δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς κουράσω μὲ τὴν ἀνάγνωσίν των. Θὰ περιορισθῶ μόνον εἰς τὴν ἀνάγνωσιν ὡρισμένων ἀποσπασμάτων τοῦ ἄρθρου. Γράφει, λοιπόν, ὁ τότε Ροβεσπιέρος τῆς ἀβασιλεύτου δημοκρατίας καὶ νῦν ὑπέρμαχος τῆς βασιλευομένης: «Δι’ ἡμᾶς τὰ ἀποτελέσματα ἀποτελοῦν νίκην τῆς Δημοκρατίας καὶ τὸ δημοψήφισμα τὸ θεωροῦμεν ὑφ’ ἃς συνθήκας προητοιμάσθη καὶ ἐγένετο νόθον». Εἰς αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον ἡ Κυβέρνησις ἐνεπιστεύθη τὴν διοίκησιν τῶν ἐνόπλων δυνάμεων τῆς χώρας. Ἰδού, λοιπόν, τὶ λέγει τὸ ἔτος 1946, διὰ τοὺς Βασιλεῖς τῆς Ἑλλάδος ὁ νῦν Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης: (Ἀναγινώσκει ἄρθρον του εἰς τὴν ἐφημερίδα του «Δημοκρατικὸς» ὑπὸ τὸν τίτλον «Ἡ ἱστορία ἀναγράφει ὅτι:»). «..................................... Ἐπῆλθε ἡ Μικρασιατικὴ καταστροφή. Ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1922 διὰ προκηρύξεώς της ὑπογραφομένης ἀπὸ τὸν συναρχηγὸν τῆς Ἐπαναστάσεως Στυλ. Γονατᾶν —νῦν ὑπέρμαχον μοναρχικὸν πράκτορα— ὑπὸ χρονολογίαν 11 Σεπτεμβρίου, ἐκάλει τὸν Κωνσταντῖνον ὅπως πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος παραιτηθῇ ὑπὲρ τοῦ Γεωργίου. Ἔτσι ὁ Γεώργιος Βʹ ἐγένετο Βασιλεὺς νυμφευθεὶς κατόπιν τὴν Πριγκήπισσαν τῆς Ρουμανίας Ἐλισσάβετ μὲ τὴν ὁποίαν ἀργότερον ἐπῆρε διαζύγιον. Ὁ ἐρυθρὸς Βασιλεὺς τῆς Ρουμανίας Μιχαὴλ ὁ μόνος ποὺ ἀπομένει εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Εὐρώπην διότι ἔγινε κομμουνιστὴς εἶναι ἀνεψιὸς τοῦ Γεωργίου, ἤτοι υἱὸς τῆς ἀδελφῆς του Ἑλένης ἥτις εἶχε νυμφευθῆ μὲ τὸν Βασιλέα Κάρολον τῆς Ρουμανίας ἀλλὰ καὶ ἐκείνη ἔλαβε διαζύγιον. Καὶ ὁ Γεώργιος ὅμως, λόγῳ τῆς πολιτείας του ἐκηρύχθη ἔκπτωτος ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1923 ὁπότε ἀνεκηρύχθη ἡ Δημοκρατία. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπανῆλθε τὸν Νοέμβριον τοῦ 1935 μετὰ τὸ γνωστὸν Κονδυλικὸν δημοψήφισμα. Ὑπεσχέθη τότε ὅτι θὰ εἶναι Βασιλεὺς ὅλων τῶν Ἑλλήνων καὶ θὰ σεβασθῇ τὸ Σύνταγμα καὶ τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας. Παρὰ ταῦτα μετὰ πάροδον ἐννέα μηνῶν διέλυσε τὴν Βουλὴν καὶ ἐκήρυξε τὴν Δικτατορίαν διορίσας Πρωθυπουργὸν τὸν Ἰωάννην Μεταξᾶν. Καὶ διῆλθεν ἡ Ἑλλὰς τὴν πλέον ἀπαισίαν τυραννίαν. Ἐπειδὴ ὁ Γεώργιος δὲν εἶχεν νόμιμον διάδοχον διώρισεν ὡς τοιοῦτον τὸν ἀδελφόν του Παῦλον, ὅστις εἶχε νυμφευθῆ τὴν Γερμανίδα Πριγκήπισσαν Φρειδερίκην. Τὴν Κατοχὴν ὅλοι ἔφυγαν εἰς Αἴγυπτον. Ἀπὸ τὴν σύντομην αὐτὴν ἀνασκόπησιν τῆς Βασιλείας στὴ χώρα μας προκύπτουν τὰ ἑξῆς ἀναμφισβήτητα: 1) Ὅτι ἑκάστοτε οἱ Βασιλεῖς ἐπεβάλλοντο ἔξωθεν. 2) Ὅτι εἰς τὰς φλέβας τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας ρέει αἷμα Δανικόν, Γερμανικόν, Ρωσικὸν ἀλλὰ καθόλου Ἑλληνικόν. Εἶναι χαρακτηριστικόν, αὐτόγραφά των ποὺ ἐδημοσιεύθησαν εἰς Μοναρχικὰς ἐφημερίδας μὲ τόσα σφάλματα ὀρθογραφικὰ ποὺ σημαίνει πὼς δὲν γνωρίζουν οὔτε τὴν Ἑλληνικὴν Γλῶσσαν. 3) Ὅτι ἀπὸ τοῦ Ὄθωνος μέχρι τοῦ Γεωργίου Βʹ — ἐξαιρέσει τοῦ Ἀλεξάνδρου— οἱ Βασιλεῖς λόγῳ τῆς ἀναμίξεώς των εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ τῆς τυραννικότητός των ἐγένοντο πάντοτε ἀφορμὴ ἐπαναστάσεων, ἐσωτερικῶν διχασμῶν καὶ ἐθνικῶν συμφορῶν καὶ στὸ τέλος ἐξεδιώκοντο ἢ ἐδολοφονοῦντο ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ 4) Εἰδικῶς ἡ Δυναστεία τῶν Γλύξμπουργκ εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ μᾶς ἐπέφεραν τὸν μεγαλύτερον διχασμὸν καὶ τὴν μεγαλυτέραν ἐθνικὴν συμφοράν. Αὐτὰ ἀναγράφει ἡ ἱστορία διὰ τοὺς μέχρι σήμερον Βασιλεῖς τῆς Ἑλλάδος. Ὅταν λοιπὸν ἐπὶ ἕνα καὶ πλέον αἰῶνα ἐδοκιμάσαμεν τὰ καλὰ καὶ τὰ κακὰ τῆς Βασιλείας, ὅταν ὁ Γεώργιος ἔγινεν ἐπίορκος παραβὰς τὸν ὅρκον του καὶ κηρύξας τὴν Δικτατορίαν κατετυράννησε ἀφάνταστα τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ὅταν εἰς ὁλόκληρον τὸν κόσμον ἡ Βασιλεία ἐξέπεσε. Ὅταν καὶ ἡ Ἰταλία ἐξεδίωξε τοὺς Βασιλεῖς της. Ὅταν ἡ μοναρχικὴ ἐφημερὶς «Καθημερινὴ» ὠνόμασε τὸν Γεώργιον «Ἐστεμμένον Φελλόν». Ὅταν ὅλοι ποὺ κάμνουν τοὺς μοναρχικοὺς ἦσαν Δημοκρατικοί. Ὅταν παντοῦ σήμερον πνέει ὁ ἄνεμος τῆς Δημοκρατίας καὶ παντοῦ ἐπεβλήθη ἡ Δημοκρατία, πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ παραγνωρίσῃ πάντα ταῦτα καὶ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τοὺς χρεωκοπημένους θεσμοὺς καὶ τὰ χρεωκοπημένα πρόσωπα; Καὶ ποιὸς δύναται νὰ τοῦ πιστέψῃ ὅτι ἐρχόμενος θὰ εἶναι Βασιλεὺς ὅλων τῶν Ἑλλήνων καὶ ὄχι ἐκείνων ποὺ θὰ πρωτοστατήσουν εἰς τὸν ἐρχομόν του; Μήπως τὰ ἴδια δὲν ἔλεγε καὶ στὰ 35 καὶ ὅμως ἔκαμε τὴν Δικτατορία τὴν στιγμὴν ἀκριβῶς ποὺ ὅλος ὁ πολιτικὸς κόσμος ἡνωμένος ἦτο ἕτοιμος νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν; Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἑνωμένος θὰ καταψηφίσῃ τὴν ἐπάνοδόν του. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως τὰ πάθη θὰ αὐξηθοῦν καὶ ὁ ἐμφύλιος πόλεμος πιθανῶς νὰ ξεσπάσῃ. Ἐὰν ὁ Γεώργιος ἀγαπᾷ τὴν Ἑλλάδα ὀφείλει νὰ μιμηθῇ τὴν μίαν καλὴν πρᾶξιν τοῦ Ὄθωνος. Νὰ παραιτηθῇ διὰ νὰ μὴ γίνῃ ὁ ἐμφύλιος πόλεμος. Ἡ πατρὶς καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ τὸν εὐγνωμονοῦν. Ἄλλως ἀντὶ τῶν δύο τυραννοκτόνων, Ἁρμοδίου καὶ Ἀριστογείτονος, ὁλόκληρος ὁ λαὸς θὰ μεταβληθῇ εἰς τυραννοκτόνους διὰ νὰ καταλύσουν τὴν τυραννίαν καὶ νὰ ἐκδιώξουν τὸν τύραννον».

§141Α. ΦΩΣΤΗΡΙΔΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε, σταματήσατε. Δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν αὐτὰ οὔτε μὲ τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε μὲ τὸ συζητούμενον θέμα.

§142Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἔχουν σχέσιν, κ. συνάδελφε, ἀφήσατέ με νὰ προχωρήσω, ἔχετε τὴν ὑπομονήν, διότι θέλω νὰ καταλήξω εἰς ἄλλο συμπέρασμα.

§143Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Τὰ ἐπιδοκιμάζετε αὐτά, κ. συνάδελφε, ἢ τὰ ἀποδοκιμάζετε;

§144Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Μὴ μὲ προκαλῆτε, κ. Λύχνο, διότι δὲν θέλω νὰ ἐξέλθω τοῦ θέματος καὶ νὰ ἀναφερθῶ καὶ εἰς ἄλλα πράγματα. Δύνασθε νὰ μοῦ ἄρητε τὴν ἀσυλίαν μου καὶ ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου θὰ εἴπω τὶ ἀκριβῶς πιστεύω περὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς βασιλείας. Κύριοι συνάδελφοι, βεβαίως ὑπῆρξα καὶ ἐγὼ ἐκ γενετῆς βασιλόφρων. Καὶ ὅπως προηγουμένως ἀνέφερον ἀπὸ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος κατέλυσε τὰς δημοκρατικὰς ἐλευθερίας, ἐπιτελῶν χρέος συνειδήσεως, εὑρέθην ἀμέσως εἰς τὰς ἐπάλξεις τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως καὶ ἔκτοτε παραμένω ἀκλονήτως ἀμετάθετος καὶ συνεπὴς πρὸς τὴν νέαν μου πολιτικὴν τοποθέτησιν.

§145Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Κύριε συνάδελφε, νὰ μὲ συγχωρῆτε. Δικαιοῦσθε νὰ εἴπητε ὅ,τι θέλετε ἐναντίον οἱουδήποτε μέλους τῆς Κυβερνήσεως. Δικαιοῦσθε νὰ ἐπικρίνητε τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ὅπως σεῖς νομίζετε. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, οἱ πάγιοι θεσμοὶ τοῦ πολιτεύματος δὲν πρέπει οὔτε κἂν νὰ μνημονεύωνται. Εἶναι ἱεροὶ καὶ πρέπει ὅλοι μας νὰ τοὺς σεβώμεθα.

§146Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν πταίω ἐγώ, μὲ ἐπροκάλεσεν ὁ κ. Λύχνος, ὁ ὁποῖος παλαιότερον, ἀνήκων εἰς τὴν δημοκρατικὴν παράταξιν ὡς Δ)ντὴς τῆς ἐφημερίδος «Ἐλεύθερον Βῆμα», ἔρριπτε καὶ αὐτὸς τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ τῆς Βασιλείας.

§147Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Οὐδέποτε, κ. συνάδελφε. Εἶναι ἀνακριβῆ αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε.

§148Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Κύριε συνάδελφε, εἶναι γεγονὸς ὅτι —τοῦτο τὸ γνωρίζουν καὶ τὰ νήπια ἀκόμη— εἰς τὸ παρελθὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶχε πράγματι διαιρεθῆ. Καὶ εἶναι ἐπίσης γεγονός, ὅτι πολιτικοὶ ἄνδρες ἀναμφισβητήτως ἐθνικόφρονες, καὶ κόμματα ἀναμφισβητήτως ἐθνικόφρονα, εἶχον ταχθῆ ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ τῆς βασιλείας. Ὁ ἀείμνηστος Σοφούλης, ὁ ἀείμνηστος Καφαντάρης, ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἄλλοι ἐξέχοντες πολιτικοί, καὶ ἦτο δικαίωμά των. Ἔκτοτε, ἐπῆλθεν ἡ ἑνότης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπὸ τὸν Βασιλέα, καὶ πρῶτος ὁ ἀείμνηστος Σοφούλης ἀνεγνώρισε τὸ πολίτευμα, καθὼς καὶ ὅλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὀπαδοὶ τοῦ ἀειμνήστου Σοφούλη, ἀνεγνώρισαν αὐτομάτως τὸ πολίτευμα. Τὶ κομίζετε γλαύκας εἰς Ἀθήνας ὅτι ὑπῆρχεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ διχασμὸς ἔκαμε τοὺς Βενιζελικοὺς νὰ ὑβρίζουν τοὺς Βασιλόφρονας καὶ οἱ Βασιλόφρονες νὰ ὑβρίζουν τοὺς Βενιζελικούς; Τοῦτο τὸ παραγνωρίζετε; Πάντως ἐγὼ θὰ σᾶς διακόψω ἐφ’ ὅσον ἐμμέσως λέγετε πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχετε κανένα λόγον νὰ τὰ λέγετε, καὶ οὔτε ἔχουν τὴν θέσιν τους εἰς τὴν προκειμένην συζήτησιν.

§149Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε κ. Ὑπουργέ, νὰ ἔχω διαφορετικὴν ἀντίληψιν. Πέραν ὅμως αὐτῶν σᾶς ἐρωτῶ: Ποίαν ἐντύπωσιν θὰ σχηματίσητε περὶ ἐμοῦ, ὅταν αὐτὴν τὴν στιγμὴν προσχωρήσω εἰς τὰς τάξεις σας καὶ ἀρχίζω μάλιστα νὰ ὑβρίζω τοὺς πρώην πολιτικοὺς συμμάχους μου; Συνεπῶς δικαιοῦμαι νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο: Ὅτι ἐνῷ, κύριοι συνάδελφοι, ὅλοι οἱ τότε πολιτικοὶ ἀρχηγοὶ ἀνεγνώρισαν τὸ πολίτευμα ὁ μόνος ὁ ὁποῖος δὲν τὸ ἀνεγνώρισεν ἦτο ὁ νῦν Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, ποῖος ἐκ τῶν ἀρχηγῶν, τῶν κομμάτων, εὑρισκόμενος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, μετὰ τὸ δημοψήφισμα τοῦ 1946 ἐνεφανίσθη ἐπισήμως νὰ διακηρύξῃ τὰς γνώμας του ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ τῆς Βασιλείας; Ἢ ποῖος ἄλλος πολιτικὸς ἐχαρακτήρισε τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ δημοψηφίσματος ὡς νόθον; Μήπως γνωρίζετε κανένα;

§150Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Ἐγώ, δὲν γνωρίζω κανένα.

§151Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἐγώ, γνωρίζω μόνον τὸν κ. Κούνδουρον, ὁ ὁποῖος σήμερον ἐδέχθη νὰ χρησιμοποιηθῇ καὶ ὡς προϊστάμενος τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ ΓΕΣ κ. Καρδαμάκη. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐκ τῆς δικαστικῆς ἀποφάσεως καὶ τῶν διαφόρων αὐθεντικῶν κειμένων, δύνανται νὰ συναχθοῦν ὡρισμένα συμπεράσματα. Καὶ ἕνα μεταξὺ τούτων εἶναι, κύριε Ὑπουργὲ τοῦ Συντονισμοῦ, ὅτι ἔχετε ὑποχρέωσιν, ἐφ’ ὅσον ἀνελάβατε τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ κ. Ὑφυπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὀφείλετε νὰ εἰσηγηθῆτε εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἄμεσον ἀπομάκρυνσιν τοῦ κ. Ὑφυπουργοῦ τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων, λόγῳ τῆς ἐθνικῆς του ἀναξιότητος ἢ νὰ παραιτηθῆτε διὰ νὰ μὴ καταστῆτε ἀλληλέγγυος αὐτοῦ. Πάντως δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κατηγορῆτε τὴν ἀριστερὰν διὰ σφάλματα ἐφ’ ὅσον διατηρεῖτε εἰς τοὺς κόλπους τῆς Κυβερνήσεως πρόσωπα ἐστερημένα ἐθνικῆς συνειδήσεως. Διότι, ἄλλως, εἶναι περίεργον νὰ διατηρῆτε ὡς Ὑπουργὸν τὸν κ. Κούνδουρον καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν νὰ ἀξιώνητε ἀπὸ τοὺς νεκροθάπτας τοῦ Δήμου καὶ τὰς καθαριστρίας τῶν στρατιωτικῶν καταστημάτων, προκειμένου νὰ ἐργασθοῦν νὰ ἔχουν ἀπαραιτήτως ἐφοδιασθῆ μὲ πιστοποιητικὰ κοινωνικῶν φρονημάτων. Ὅσοι μετεῖχον εἰς τὸ ΕΑΜ, ἄλλοι σαπίζουν εἰς τὰς φυλακὰς καὶ ἄλλοι διώκονται διὰ τὸν πολιτικόν τους φρονηματισμόν, ἐνῷ ὁ συμμετασχὼν εἰς τὸ ΕΑΜ διὰ τὸ ἄλλοθι κ. Κούνδουρος εἶναι σήμερον Ὑφυπουργὸς τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων τῆς χώρας. Καὶ πάλιν ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, κ. Ὑπουργὲ τοῦ Συντονισμοῦ. Ἢ νὰ πᾶτε εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ τοῦ εἴπητε νὰ ἀπομακρύνῃ τὸν συνάδελφόν σας κ. Κούνδουρον, ἢ σεῖς ὀφείλετε, διὰ νὰ μὴ καταστῆτε ἀλληλέγγυος μὲ τὸν κ. Κούνδουρον, νὰ παραιτηθῆτε τοῦ Ὑπουργικοῦ ἀξιώματος.

§152Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Κύριοι συνάδελφοι, διὰ τὴν τάξιν, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἐφημερὶς τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσεν ὁ κ. Μπρεδήμας, φέρει ἡμερομηνίαν 16 Ἰουνίου 1946, δηλαδὴ πρὸ τοῦ δημοψηφίσματος. Ἰσχυρίζομαι, ὅτι μεγίστην ὑπηρεσίαν τὴν ὁποίαν προσέφερε τὸ Στέμμα εἰς τὸ Ἔθνος εἶναι ὅτι συνηνώθησαν ὑπ’ αὐτὸ ὅλοι οἱ Ἕλληνες καὶ οὕτω κατελύθη ὁ ὑφιστάμενος διχασμός. Τὸ παράδειγμα, τὸ ἔδωσαν πρῶτοι ὁ ἀείμνηστος Σοφούλης, ὁ ἀείμνηστος Καφαντάρης καὶ ἄλλοι πολιτικοὶ ἡγέται οἱ ὁποῖοι ἦσαν τότε κατὰ τῆς Βασιλείας. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ ἐφημερὶς εἶναι τῆς 16.6.1946.

§153Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Πάντως, ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, ὁ ὁποῖος κατορθώνει νὰ διϋλίζῃ τὸν κώνωπα, καὶ ὁ ὁποῖος ἰσχυρίζεται ὅτι ὑπεραμύνεται τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ὅπως εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς Συμβάσεως διὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ Βʹ Διϋλιστηρίου καὶ διὰ τὸν χαρισμὸν ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων εἰς τὸν κ. Τὸμ Πάπας, ἀπορῶ, λέγω, ὁ τόσον εὐφυὴς κ. Παπαληγούρας, δὲν ἀντελήφθη τὸν ὑπαινιγμόν, ποὺ ὁ κοινοβουλευτικώτατος ἀνὴρ κ. Παπανδρέου ἔκαμεν. Εἶπεν, ὁ κ. Παπανδρέου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐχάρισε 2, 3 δισεκατομμ. εἰς τὸν κ. Τὸμ Πάπας. Εἶπεν, ἐπίσης, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ἀνατρέψῃ τὴν σύμβασιν. Καὶ ἔκαμε τὸν ὑπαινιγμὸν περὶ αὐτῆς. Ἀπορῶ δὲ μὲ τὰ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου καὶ μὲ τὴν παράλληλον πρότασιν περὶ συστάσεως Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε τὴν εὐθιξίαν νὰ δεχθῇ τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν. Σᾶς πληροφορῶ, κ. Ὑπουργὲ τοῦ Συντονισμοῦ, ὅτι ὄχι μόνον εἰς τοὺς διαδρόμους τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ὅλαι σχεδὸν αἱ τάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καθημερινῶς ψιθυρίζουν, ὅτι διὰ τὴν ἁμαρτωλὴν αὐτὴν σύμβασιν, μὲ τὴν ὁποίαν ἐχαρίσθησαν 2, 3 δισεκατ. εἰς τὸν μεσάζοντα κ. Τὸμ Πάπας, κἄποιο ἀντάλλαγμα ἔπεσε. Περὶ τῆς προσωπικῆς σας ἐντιμότητος, δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν. Διερωτῶνται, ὅμως, οἱ φίλοι καὶ οἱ γνωστοί σας καὶ ὁ λαὸς ποῖος πῆρε τὸ ἀντάλλαγμα τῶν 2,3 δισεκατομμ. δραχμῶν. Ποία ἀόρατος δύναμις, ποὺ κυβερνᾷ τὸν τόπον καὶ εἶναι ὁ λίβας ποὺ θερίζει τὴν Ἑλλάδα, ἐπῆρε τὸ ἀντάλλαγμα αὐτό; Κύριε Ὑπουργὲ τοῦ Συντονισμοῦ, ἔχετε ὑπέρτατον καθῆκον νὰ φέρετε τὴν σύμβασιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸς κύρωσιν καὶ ἂν δὲν τὸ ἐπράξατε εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ δεχθῆτε τὴν πρότασιν τῆς συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς. Ἄλλως σᾶς προειδοποιῶ, ὅτι θὰ σᾶς παρακολουθῇ εἰς ὁλόκληρον τὸν βίον σας ἡ ὑποψία, ὄχι μόνον δι’ αὐτὴν τὴν σύμβασιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς ἄλλας ἁμαρτωλὰς καὶ σκανδαλώδεις συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι συνήφθησαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ε.Ρ.Ε.

§154Σ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὑφ. Ἐθνικῆς Ἀμύνης). Ἐπειδὴ δὲν παρηκολούθησα τὴν συζήτησιν, διότι λόγῳ ἀσθενείας ἠναγκάσθην νὰ ἀποχωρήσω, ἐπληροφορήθην τώρα μόλις ἀπὸ τὸν συνάδελφόν μου κ. Ὑπουργόν, ὅτι ὁ ἐπὶ τοῦ βήματος συνάδελφος μοὶ ἔκαμε μίαν ἐπίθεσιν. Βεβαίως θὰ εἴδω τὰ πρακτικὰ καὶ θὰ ἀπαντήσω. Θέλω ὅμως νὰ τονίσω ὅτι ἐὰν πρόκειται περὶ μιᾶς ἐπιστολῆς, αὐτὴ ἡ ἐπιστολὴ δὲν ὑπάρχει καὶ θὰ εἶναι ὁπωσδήποτε πλαστή. Ἐπίσης ὑπάρχουν βουλεύματα τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς καταθέσω, τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον περὶ ἀναξιότητος δὲν ὁμιλοῦν, ἀλλὰ ὁμιλοῦν περὶ προσφορᾶς ὑπηρεσιῶν τὰς ὁποίας ἔχω προσφέρει εἰς τὸν τόπον κατὰ τὴν περίοδον τῆς κατοχῆς. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι εἶμαι ὁ μόνος βιομήχανος τῆς Κρήτης, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸ διάστημα τῆς κατοχῆς δὲν εἰργάσθην, ἀλλὰ ἔκλεισα τὸ ἐργοστάσιόν μου, τὸ ὁποῖον ἐπετάχθη. Οἱ Ἰταλοὶ μοῦ ἐπέταξαν 400 τόννους πυρηνελαίων· παρ’ ὅλον ὅτι ἤμουν ἔμπορος οὐδεμίαν σχέσιν εἶχον μὲ τὰς ἀρχάς, καὶ προκαλῶ οἱονδήποτε νὰ πῇ ἐὰν ξεύρῃ τι, ἐνῷ ἄλλοι ἄλλων ἐπαγγελμάτων μὴ ὄντες ἔμποροι, δικηγόροι, ἰατροὶ ἢ ἄλλοι, ἐπωφελούμενοι τῶν σχέσεων ἐπῆραν ἀδείας εἰσαγωγῶν τὰς ὁποίας μετεπώλησαν εἰς τοὺς ἐμπόρους, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι αἱ ἐξαγωγαὶ αὐταὶ ἔσωσαν τὸν τόπον καὶ τὸν κόσμον, ὁ ὁποῖος ἐπέθαινεν ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν τοῦ λαδιοῦ. Ἐπαναλαμβάνω, λοιπόν, ὅτι ἐγὼ προσωπικῶς οὐδεμίαν ἄδειαν ἔλαβον, ἀλλὰ καὶ ὑπέστην τὰς καταστροφὰς τὰς ὁποίας ὑπέστην. Συνελήφθην ὑπὸ τῶν Ἰταλῶν καὶ ἐφυλακίσθην καὶ ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ ἐὰν εἶχον σχέσεις δὲν θὰ ὑφιστάμην τὸν ἀποκεφαλισμὸν τὸν ὁποῖον ὑπέστημεν ἐκτελεσθέντος τὴν τελευταίαν στιγμὴν τοῦ ἀδελφοῦ μου δικηγόρου καὶ πρώην συναδέλφου. Ἐπομένως καλὸν θὰ ἦτο νὰ σταματήσητε τὴν συνέχισιν αὐτῆς τῆς διαβολῆς πρὸς πᾶσαν πλευράν, διότι δὲν κάμνετε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ διαβάλλετε καὶ διασύρετε ὑπολήψεις. Δὲν εἶμαι μελετητὴς τῶν διαφόρων πράξεων τῶν συναδέλφων, διὰ νὰ ἴδω σεῖς ὁ ὁποῖος ἔχετε γίνει τιμητὴς τῶν πάντων νὰ ἴδω ποῖος εἶσθε. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀναγνώσω τὰ πρακτικὰ καὶ θὰ φροντίσω νὰ καταθέσω τὰ βουλεύματα τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν καὶ ἀπὸ τὰ ὁποῖα θὰ ἀκούσουν οἱ κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὄχι μόνον δὲν κατηγορήθην ὡς ἀναξιοπρεπής, ἀλλ’ ἀντιθέτως προσέφερον ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας δὲν προσέφερον βέβαια μόνον ἐγώ, ἀλλὰ ὁλόκληρος ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικὸς καὶ εἰδικώτερα ὁ Κρητικὸς λαός. Ἐπληροφορήθην ἐπίσης ὅτι εἶπεν ὁ κ. Μπρεδήμας ὅτι ἤμουν εἰς τὸ Ε.Α.Μ. Μάλιστα, σᾶς πληροφορῶ ὅτι ἤμουν εἰς τὸ Ε.Α.Μ. Ἀλλὰ πῶς ἤμουν; Εἰς τὴν Κρήτην οὐδεμία ὀργάνωσις ἐθνικὴ ὑπῆρχε τὰ πρῶτα χρόνια ἐναντίον τοῦ κατακτητοῦ ἐκτὸς ἀπὸ τὸ Ε. Α.Μ. Ὁ δὲ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιστάσεως τῆς Κρήτης ἐβγῆκε καὶ εἶχε τὴν σημαίαν τοῦ Ε.Α.Μ. Πρέπει ἐπίσης νὰ τονίσω ὅτι μόλις μετὰ 2 ἢ 3 ἔτη, ὅταν οἱ σκοποὶ τοῦ Ε.Α.Μ. ἔγιναν ἐμφανεῖς, τότε μόνον ἐχωρίσθησαν καὶ ἔγιναν αἱ δύο ἄλλαι ὀργανώσεις. Ἡ Ε.Ο.Κ. καὶ μία ἄλλη μικρὰ ὀργάνωσις. Τὸ Ε.Α.Μ. τῆς Κρήτης δὲν εἶχε καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ Ε.Α.Μ. τῆς ἄλλης Ἑλλάδος, ἦτο πραγματικὴ Ἐθνικὴ Ὀργάνωσις καὶ ὅσοι εὑρίσκοντο εἰς αὐτὴν προήσπιζον τὸν τόπον ἀπὸ τὸν κατακτητὴν καὶ προσέφεραν πράγματι τεραστίας ὑπηρεσίας.

§155Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ποίαν γνώμην ἔχετε περὶ τοῦ

Ε.Α.Μ.;

§156Σ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὑφυπ. Ἐθνικῆς Ἀμύνης). Θὰ σᾶς εἴπω. Ὅταν ἀπεκαλύφθησαν οἱ σκοποὶ τοῦ ΕΑΜ, ἡμεῖς ἀπεχωρήσαμεν καὶ ἐπὶ πλέον ἐκάμαμεν δήλωσιν ὅτι ἀποχωροῦμεν ἀπὸ τὸ ΕΑΜ καὶ ἐνισχύσαμεν τὴν ἐπιστράτευσιν τῆς Κρήτης. Διότι ὅταν οἱ Γερμανοὶ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1944 ἀπεχώρησαν ἀπὸ τὴν ὑπόλοιπον Κρήτην καὶ ἀπεσύρθησαν μέχρι τοῦ Μαΐου 1945 εἰς ἕνα τμῆμα τῶν Χανίων, ὅπου ἐνόμιζον ὅτι ἦτο κἄτι δικό τους καὶ ἔκαμαν συλλήψεις καὶ ἐκτελέσεις, τότε ἡμεῖς ἐνισχύσαμεν ὅσον ἦτο δυνατὸν τὴν ἐπιστράτευσιν ποὺ ἔγινεν εἰς τὴν ὑπόλοιπον Κρήτην καὶ τότε μᾶς ἐπετέθησαν ὅλοι οἱ ἀριστεροὶ τοῦ ΕΑΜ. Καὶ ὑπάρχουν ἔντυπα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐκατηγόρησαν ὅτι ἐπροδώσαμεν τὸν ἀγῶνα τοῦ ΕΑΜ. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις. Καὶ ἐὰν ἡμεῖς, θὰ εἴχομεν σχέσεις μὲ τοὺς κατακτητάς, σήμερον θὰ ἦτο ἄλλη ἡ θέσις μας καὶ ἡ οἰκονομικὴ καὶ οἱαδήποτε ἄλλη. Θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ πηγαίναμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν Μ. Ἀνατολὴν καὶ ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς νὰ παριστάνωμεν τοὺς πατριώτας, ἐν τούτοις ὅμως προετιμήσαμεν νὰ μείνωμεν ἐκεῖ καὶ προσεφέραμεν τὰς ὑπηρεσίας μας ποὺ εἶναι γνωσταί. Ἀλλὰ σεῖς ὁ τιμητὴς τῶν πάντων ἔρχεσθε ὕστερα ἀπὸ 20 ἔτη καὶ πετᾶτε μία ρετσινιὰ ἐναντίον μου. Φροντίσατε, κύριε Μπρεδήμα, νὰ μάθετε ποία εἶναι ἡ οἰκογένεια τῶν Κούνδουρων. Εἶμαι ὑπερήφανος διὰ τὸ ὄνομα ποὺ φέρω. Ἔχω συναίσθησιν τοῦ ὀνόματός μου, τῆς εὐθύνης μου καὶ τῆς παραδόσεως ποὺ μοῦ ἔδωσαν οἱ πρόγονοί μου. Καὶ τὴν παράδοσιν καὶ τὸν πατριωτισμὸν αὐτὸν οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, καὶ οὐδεὶς εἶναι εἰς θέσιν νὰ μὲ συκοφαντήσῃ, διότι διὰ τὰ αἰσθήματά μου ἀπὸ οὐδένα περιμένω νὰ μοῦ δώσῃ πιστοποιητικὸν καὶ μάλιστα ἀπὸ σᾶς, κύριε Μπρεδήμα. Θὰ ἔπρεπε πρὶν ἀναλάβετε τὸ ἔργον νὰ μὲ κατηγορήσητε νὰ εἴχατε ἐξετάσει αὐτὰ ποὺ εἴπατε καὶ νὰ ἦσθε συνεπὴς ἀπέναντι τοῦ ἑαυτοῦ σας καὶ τοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος σᾶς ἀκούει. Διότι γνωρίζετε τὶ λέγει ὁ κόσμος, ὅτι θὰ καταφύγωμεν εἰς τὸν Μπρεδήμαν δι’ οἱονδήποτε ζήτημα, διότι ἔχετε καταντήσει σὰν μπαμπούλας. Ἀλλά, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ νὰ εἴπω καὶ τοῦτο: Ὅταν ἐπανειλημμένως εἰς τὴν Βουλὴν ἐλέχθησαν διάφορα πράγματα ἐναντίον διαφόρων συναδέλφων καὶ ἠθέλησαν νὰ σπιλώσουν ὀνόματα, πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Μητσοτάκης εἶπεν ὅτι καιρὸς εἶναι νὰ ξεκαθαρισθοῦν ὅλα αὐτὰ καὶ διὰ τὸ μέλλον, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἑκάστοτε ἕνας οἱοσδήποτε συνάδελφος ἢ μία ἐφημερὶς νὰ ὁμιλῇ καὶ νὰ κατηγορῇ οἱονδήποτε συνάδελφον. Εἶπεν, ὁ κ. Μητσοτάκης νὰ γίνῃ μία Ἐπιτροπὴ ἀπὸ τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ τὸ τὶ ἔκαμεν ὁ καθένας κατὰ τὴν κατοχὴν καὶ ποίας ὑπηρεσίας προσέφερε καὶ ὄχι νὰ πετοῦμε ρετσινιὲς καὶ νὰ σπιλώνωμεν ὑπολήψεις. Λυποῦμαι, ἀλλὰ καὶ σεῖς καὶ οἱοσδήποτε ὁ ὁποῖος θὰ μὲ κατηγορήσῃ, εἶσθε πολὺ μικρὸς κ. Μπρεδήμα, διὰ νὰ μὲ θίξετε. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ προσκομίσω τὰ βουλεύματα διὰ νὰ φωτισθῇ καὶ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§157Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἐπειδὴ εἶμαι πολὺ μικρὸς ὅπως εἴπατε, καὶ δὲν ἔχω ἀκόμη ὑπουργοποιηθῆ, λυποῦμαι ὁμολογουμένως, διὰ τὴν δυσχερῆ θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν σᾶς περιήγαγε τὸ Δικαστικὸν ἔγγραφον καὶ τὰ ἄλλα κείμενα ποὺ ἐχρησιμοποίησα. Δὲν θὰ ἀπαντήσω, κ. βουλευταί, διὰ τὴν δυσχερῆ θέσιν τοῦ κατηγορουμένου ποὺ ἀνέλαβεν ὁ κ. Κούνδουρος.

§158Σ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὑφυπ. Ἐθνικῆς Ἀμύνης). Ἐγὼ δὲν αἰσθάνομαι τὸν ἑαυτόν μου κατηγορούμενον. Ἐγὼ τὰ ὅσα εἶπον προηγουμένως τὰ εἶπον διὰ νὰ ἐνημερώσω τοὺς κ. συναδέλφους. Ἠθέλησαν κἄποτε νὰ μὲ στείλουν κατηγορούμενον διὰ τὰ θέματα αὐτά, ἀλλὰ ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη μὲ ἀπήλλαξε. Καὶ ὡς πρὸς τὴν οἰκονομικὴν συνεργασίαν μου μετὰ τοῦ ἐχθροῦ ποὺ εἴπατε, κ. Μπρεδήμα, ὑπῆρξαν ἀποφάσεις τῶν ἁρμοδίων οἰκονομικῶν Δικαστηρίων τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον δὲν μὲ συμπεριέλαβον εἰς τὴν κατάστασιν τῶν πλουτισάντων ἐπὶ κατοχῆς, ἀλλὰ ἀντιθέτως τῶν πτωχευσάντων.

§159Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ὅλοι οἱ δοσίλογοι οἱ κατηγορούμενοι οἱ ἐμφανισθέντες ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἰσχυρίζοντο ὅτι προσεφέραμεν ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα, βάσει τῶν δῆθεν πιστοποιητικῶν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Συμμαχικῶν Δυνάμεων Ἀλεξάντερ κλπ. Κύριε Ὑπουργέ, εἶναι ἄλλωστε φυσικὸν ἐκ τῶν κατηγορουμένων νὰ διαμαρτύρωνται διὰ τὸν χαρακτηρισμὸν ποὺ τοὺς ἀπηύθυνα. Καὶ ἐπειδὴ μοῦ ἐθέσατε τὸ ἐρώτημα: Ποῖος εἶμαι; Σᾶς ἀπαντῶ, ὅτι ὑπῆρξα θῦμα τῶν Γερμανῶν καταδικασθεὶς εἰς θάνατον καὶ ἐγκλεισθεὶς εἰς τὸν νεκροθάλαμον τοῦ Χαϊδαρίου. Ἰδοὺ ὁ λόγος τῆς εὐαισθησίας μου εἰς τὴν μεγάλην ὑπόθεσιν τῆς ἐθνικῆς ἀντιστάσεως.

§160Σ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὑφυπ. Ἐθνικῆς Ἀμύνης). Σεῖς ὅμως ἐπιζήσατε, ἐνῷ ἄλλοι τὴν ἐπλήρωσαν μὲ τὸ αἷμα τους.

§161Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Δὲν εἶχα τὴν τιμὴν νὰ μετέχω εἰς τὸ ΕΑΜ, ἀλλὰ εἰς ἕνα περιωρισμένον τομέα τοῦ ΕΔΕΣ καὶ ἰδοὺ τὸ πιστοποιητικὸν ὑπογεγραμμένον ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ ΕΔΕΣ ἀείμνηστον Ζέρβαν. Πιστοποιητικὸν διὰ τοῦ ὁποίου ἐμφαίνονται αἱ πολύτιμαι ὑπηρεσίαι τὰς ὁποίας προσέφερα εἰς τὸ κίνημα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως. Ὑπῆρξα ὁ μόνος δημοσιογράφος, ὁ ὁποῖος συνελήφθη καὶ κατεδικάσθην εἰς θάνατον καὶ ἐκρατούμην εἰς τὸ κελλὶ τῶν μελλοθανάτων εἰς τὸ Χαϊδάρι. Αὐτὸ οὐδέποτε τὸ ἀνέφερον διὰ λόγους μετριοφροσύνης, διότι εἶχα ὑπ’ ὄψει μου ὅτι σχεδὸν ὅλος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶχε προσφέρει ὑπηρεσίας καὶ εἶχε ὑποστῆ θυσίας κατὰ τὴν κατοχήν. Ἄν ἔπραξα, τοῦτο σήμερον, τὸ ἔκαμα διότι προεκλήθην. Σᾶς ἤκουσα μὲ λύπην καὶ λυποῦμαι ἐπίσης διὰ τὴν δεινὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν περιήχθητε. Δὲν ἀνέμενα καὶ ἀπὸ τὸν Ὑφυπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης νὰ δώσῃ ἱκανοποιητικὰς δι’ ἐμὲ ἐξηγήσεις ἐπὶ τῶν ὅσων ἀνέγνωσα καὶ κατέθεσα. Περιωρίσθην νὰ ἀναφερθῶ εἰς περικοπὴν τῆς συντριπτικῆς δικαστικῆς ἀποφάσεως. Κατόπιν δὲ ὅσων ἀπεκαλύφθησαν νομίζω, ὅτι πρὸς ἱκανοποίησιν τοὐλάχιστον τῶν ἡρωϊκῶν κατοίκων τῆς Κρήτης θὰ ἔπρεπε ὁ κ. Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης νὰ ζητήσῃ νὰ μετατεθῇ εἰς ἄλλο Ὑπουργεῖον, ἀπομακρυνόμενος ἀπὸ τὸν εὐαίσθητον τομέα ποὺ τώρα διευθύνει. Ἡ ἐντύπωσις κάπως θὰ μετριασθῇ δοθέντος, ἄλλωστε, ὅτι ὁ κρατικὸς μηχανισμὸς ἔχει διαβρωθῆ ἀπὸ τὸν δοσιλογισμόν. Ὅταν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἄλλοι προπηλακίζουν τοὺς ἀγωνιστὰς τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως καὶ ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀναμοχλεύῃ τὸ παρελθὸν μὲ ἔγγραφα τοῦ ΚΚΕ ἀμφιβόλου γνησιότητος δικαιοῦνται πλέον οἱ προσβαλλόμενοι ἀναιτίως νὰ ἐπικαλοῦνται τὴν ἐθνικὴν ἀναξιότητα τῶν Ὑπουργῶν. Ἀλλὰ τώρα, ὡς ἀδελφὸν τοῦ ἐκτελεσθέντος πατριώτου ἀδελφοῦ σας, σᾶς καλῶ, ἐν ὀνόματι τῶν παραδόσεων τῆς πατριαρχικῆς σας οἰκογενείας νὰ δεχθῆτε κατ’ εὔσχημον τρόπον τὴν ἀπομάκρυνσίν σας ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ νὰ δεχθῆτε ἕν ἄλλο Ὑπουργεῖον, ὅπως σᾶς εἶχεν ὑποδείξει ἄλλοτε ὁ Στρατάρχης Παπάγος, νὰ ἀπομακρυνθῆτε διὰ τοὺς ἀφορῶντας ὑμᾶς λόγους.

§162Σ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὑφυπ. Ἐθνικῆς Ἀμύνης). Δὲν ἀπεμακρύνθην, ἀλλὰ παρῃτήθην, διότι ἔγινε συγχώνευσις τῶν Ὑπουργείων.

§163Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἔστω καὶ μὲ τὸν τρόπον τῆς συγχωνεύσεως τῶν Ὑπουργείων. Πάντως ὁ Στρατάρχης σᾶς ὑπέδειξε τὴν ἀνάγκην νὰ παραιτηθῆτε διὰ νὰ μὴ σᾶς ἐκθέσῃ εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην. Σήμερον σᾶς ἐπαναλαμβάνω τὴν σύστασιν ὅπως ἀπομακρυνθῆτε ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης, διότι ἂν παραμείνετε θὰ δεχθῆτε τοὺς προπηλακισμοὺς τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς, τοὺς μύδρους τῶν ἀντιπάλων σας. Πρὸς τὸ καλόν σας εἶναι αὐτό, διότι δὲν εἶσθε ὁ μόνος ἐναντίον τοῦ ὁποίου ὑπάρχει αὐτὴ ἡ κατηγορία. Ἐγὼ ἐστηρίχθην εἰς ὡρισμένα κείμενα ποὺ προσεκόμισεν ἕνας Συνταγματάρχης φίλος τοῦ κ. Θεμελῆ, καὶ ὁ ὁποῖος μοῦ τὰ ἔφερεν ἀμέσως μετὰ τὰς ἐκλογάς. Ὁ Συνταγματάρχης οὗτος ἐζήτησε μέσῳ κοινοῦ φίλου νὰ μὲ ἴδῃ. Τοῦ εἶπον νὰ ἔλθῃ σπίτι μου. Ἐκεῖνος μοῦ ἀπήντησε μέσῳ τοῦ κοινοῦ φίλου ὅτι «δὲν μπορῶ νὰ ἔλθω σπίτι σου, διότι τὸ σπίτι σου παρακολουθεῖται» καὶ μοῦ ἐπρότεινε νὰ συναντηθοῦμε εἰς ἄλλην οἰκίαν. Δὲν τὸ ἐδέχθην καὶ τέλος ἦλθεν εἰς τὸ σπίτι μου. Ἐπίσης κατέχω καὶ ἄλλα ἐπιβαρυντικὰ στοιχεῖα δι’ ἕνα Ὑποστράτηγον, ὁ ὁποῖος ἀρχικῶς ἀπεστρατεύθη μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ Συνταγματάρχου καὶ διωρίσθη μετὰ 8ήμερον εἰς τὸν Ὀργανισμὸν Ἐργατικῆς Κατοικίας μὲ 3.250 μηνιαίως. Ὁ Στρατηγὸς Καρδαμάκης τὸν ἐπανέφερεν εἰς τὸ στράτευμα καὶ τὸν προήγαγεν εἰς Ὑποστράτηγον. Ὁ ἄνθρωπος αὐτός, —ὡς μοῦ κατηγγέλθη— καθ’ ὃν χρόνον εἶχεν ἀνακληθῆ εἰς τὸ στράτευμα, ἔλαβε καὶ τὸν μισθὸν τοῦ μηνὸς Φεβρουαρίου ἀπὸ τὸν Ὀργανισμὸν τῆς Ἐργατικῆς Κατοικίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐργασίας διὰ νὰ ὑπεραμυνθῇ τῆς ἐργατικῆς του πολιτικῆς ἀνεφέρθη εἰς τὸ περιστατικὸν τῆς αὐξήσεως κατὰ 10.000 ψήφους ἐπὶ πλέον τῶν προηγηθεισῶν ἐκλογῶν. Ὅταν προβῶ εἰς ἀποκαλύψεις θὰ ἴδῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐργασίας εἰς ποίας μεθόδους ὀφείλει τὰς ἐπὶ πλέον 10.000 ψήφους. Καὶ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα θὰ παραδώσω εἰς τὴν δημοσιότητα ἐντὸς ὀλίγου εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ μίσθαρνα ὄργανα τῆς ΚΥΠ, εἶναι ἐντεταλμένον εἰς τὸν Ὀργανισμὸν τῆς Ἐργατικῆς Κατοικίας νὰ παρακολουθῇ τοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους. Καὶ ἐπανερχόμενος εἰς τὸ θέμα τοῦ κ. Κουνδούρου, τὸν ἠρώτησα ποίαν γνώμην ἔχει οὗτος περὶ τοῦ ΕΑΜ γενικῶς καὶ ὄχι μόνον διὰ τὸ τοπικὸν ΕΑΜ τῆς Κρήτης. Ὁ Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀπέφυγε νὰ μοῦ δώσῃ εὐθεῖαν ἀπάντησιν. Ὅταν ὑπάρχουν, ἐπαναλαμβάνω, ἄνθρωποι ποὺ σαπίζουν εἰς τὰς φυλακάς, δὲν νομίζετε, κ. Κούνδουρε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀνέχεσθε βουλευτὰς τῆς Συμπολιτεύσεως ποὺ ἀποκαλοῦν προδότας ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μετέσχον εἰς τὸ ΕΑΜ; Ἀλλὰ πῶς νὰ κάμετε μίαν τοιαύτην πρᾶξιν, ἐφόσον δὲν ἐδιώξατε ἀπὸ τὸ στράτευμα τὸν Καρδαμάκην ποὺ συνέταξε τὴν ἐγκύκλιον ἐναντίον κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἔκανε διαφώτισιν εἰς τὸ στράτευμα, ὅτι ἐγὼ εἶμαι φοβερὸς κομμουνιστὴς καὶ τοῦτο διὰ νὰ διασκεδασθῇ ἡ ἐντύπωσις ἐκ τῶν δημοσιευμάτων μου εἰς ἀπογευματινὴν ἐφημερίδα ἡ ὁποία μοῦ εἶχεν ἀναθέσει νὰ μεταβῶ εἰς Ρωσίαν καὶ τὰς ἄλλας σοσιαλιστικὰς χώρας καὶ ἐπισκεφθῶ τοὺς ἐκεῖ παραμένοντας Ἕλληνας πρόσφυγας. Περὶ τῆς Ἐθνικοφροσύνης μου, κ. Κούνδουρε, δὲν ὑπῆρξεν οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, διότι καὶ ἐγὼ ἔχω γαλουχηθῆ μὲ τὰ νάματα τοῦ δυτικοῦ πολιτισμοῦ. Ἀλλ’ ἐδῶ ἀποκαλύπτονται τεράστια σκάνδαλα καὶ οἱ βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως δὲν ἐπιδεικνύουν καμμίαν εὐαισθησίαν. Ὁ κ. Νιάρχος ἐδήλωσεν εἰς τὴν ἐφορίαν εἰσόδημα 11.000 δραχμῶν ἐτησίως, ὅταν οἱ ἐπαγγελματίαι ὑποβάλλωνται εἰς τόσον βαρεῖαν φορολογίαν. Κύριοι βουλευταί, ἐπέστη ἡ ὥρα ἐκκαθαρίσεως τοῦ ἐφιαλτικοῦ παρελθόντος. Ἐὰν ἐπιθυμῆτε νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον, πρέπει νὰ ἐξέλθουν τῶν φυλακῶν ὅλοι οἱ πολιτικοὶ κρατούμενοι καὶ νὰ θέσωμεν ὁριστικὸν τέρμα εἰς τὸ κακὸν παρελθόν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, θὰ ἀμνηστευθῆτε καὶ σεῖς, κ. Ὑφυπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἐὰν ἀποφεύγητε αὐτὴν τὴν ἐκκαθάρισιν, ἔχομεν δικαίωμα νὰ σᾶς ἐπαναλάβωμεν: Κύριε Ὑφυπουργέ, ἀπομακρυνθῆτε ἀμέσως ἀπὸ τὸ Ὑφυπουργεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀνεξαρτήτως τοῦ γεγονότος ὅτι μὲ τὰς συστάσεις σᾶς παραδίδομεν εἰς τὴν εὔνοιαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§164Α. ΦΩΣΤΗΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν λόγον δι’ ὀλίγα λεπτά.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν εἶναι δυνατόν, δυστυχῶς, νὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον, διότι δὲν ἔχετε σειρὰν νὰ ὁμιλήσητε. Προηγοῦνται συνάδελφοι τῆς ΕΔΑ.

§166Α. ΦΩΣΤΗΡΙΔΗΣ. Θὰ εἶμαι σύντομος, κύριε Πρόεδρε.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν δὲν ἔχουν ἀντίρρησιν οἱ συνάδελφοι τῆς ΕΔΑ, οἱ ὁποῖοι ἔχουν σειρὰν νὰ ὁμιλήσουν, θὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον. Βλέπω ὅτι σιωποῦν, ὅπερ σημαίνει ὅτι συγκατατίθενται. Τὸν λόγον, συνεπῶς, ἔχει ὁ κ. Φωστερίδης, μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ὁμιλίας τοῦ ὁποίου, εἴμεθα σύμφωνοι νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν, ἐφ’ ὅσον δυσανασχετοῦν οἱ κύριοι συνάδελφοι διὰ τὴν παράτασίν της.

§168Α. ΦΩΣΤΗΡΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶχα σκοπὸν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἀλλὰ ὁ συνάδελφος κ. Ἡλιοῦ κατὰ τὴν προχθεσινὴν ὁμιλίαν του ἔθιξεν ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Εἶπεν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντίστασις ὁλοκληρωτικὰ καθωδηγεῖτο ἀπὸ τὸ ΕΑΜ. Λάθος ἔχει. Ἡ Ἐθνικὴ Ἀντίστασις τῆς Ἠπείρου ἦτο ὑπὸ τὴν καθοδήγησιν τοῦ ἀειμνήστου Ζέρβα, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀρχηγός της. Εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα ἦτο ὑπὸ τὴν ἀρχηγίαν τοῦ Ἀντωνίου Φωστηρίδη καὶ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντίστασις Κρήτης ὑπὸ τὴν ἀρχηγίαν ἄλλων ἀρχηγῶν. Ἀπὸ τὸ ΕΑΜ πράγματι καθωδηγεῖτο ὁ ΕΛΑΣ. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ὀνομασθῇ Ἐθνικὴ Ἀντίστασις. Τὸ ΕΑΜ ἔπρεπε νὰ ὀνομασθῇ προδοτικὸν ὅπως καὶ ὁ ΕΛΑΣ προδοτικὸς διότι ἐπολέμησε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ἔσφαξε χιλιάδας Ἑλλήνων. Ζητοῦν λήθην τοῦ παρελθόντος ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ὑβρίζουν ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ νὰ λέγουν ὅτι ἦτο Ἐθνικὴ Ἀντίστασις τὸ ΕΑΜ. Νὰ συγχωρήσωμεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι παραπλανηθέντες ἐνόμισαν ὅτι ἠγωνίζοντο ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ ὄχι καὶ νὰ θέλουν νὰ τοὺς ἀναγνωρίσωμεν ὡς Ἐθνικὴν Ἀντίστασιν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ συνειργάσθησαν μὲ τοὺς κατακτητὰς καὶ τοὺς Βουλγάρους. Ὡς πρὸς τὸ θέμα τῶν ἐκπαιδευτικῶν: Ἐπὶ τῆς ἐγκυκλίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ κρατήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν 20 ἡμερῶν τῆς ἀπεργίας, ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐνόμιζε, ὅτι ἦτο ἀντισυνταγματικὴ ἡ ἀπεργία των, ἔπρεπε ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέρα ἐὰν ἔκρινε σκόπιμον νὰ τοὺς ἐπιστρατεύσῃ καὶ ὄχι μετὰ παρέλευσιν 20 ἡμερῶν καὶ σήμερα νὰ πεινοῦν χιλιάδες οἰκογενειῶν δημοδιδασκάλων. Ὑπεύθυνος εἶναι ἡ Κυβέρνησις δι’ αὐτὸ καὶ θὰ πρέπει νὰ ἐξεύρῃ λύσιν. Περαίνων, ἔχω νὰ εἴπω ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν λήθην εἰς τὸ παρελθόν, ἀλλὰ νὰ μὴ ὑβρίζωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν λέγοντες ὅτι οἱ ἥρωες τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως τοῦ ΕΑΜ εἶναι στὴ φυλακή. Διότι οἱ ἥρωες δὲν εἶναι στὴ φυλακή, εἶναι μόνον ὅσοι ἐπρόδωσαν καὶ ἐπολέμησαν κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§170ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως συνέχειαν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Ὥρα 4.40′ π.μ.)