1963.02.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 49η

Τετάρτη 13 Φεβρουαρίου 1963

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 7.20′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ὁ βουλευτὴς κ. Λ. Δερτιλῆς ζητεῖ 15θήμερον ἄδειαν ἀπουσίας προκειμένου ν’ ἀναχωρήσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐγκρίνεται, ἐγκρίνεται.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§4Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Οἰκονομικῶν). Ἐζήτησα, κ. βουλευταί, νὰ λάβω τὸν λόγον κατὰ τὴν παροῦσαν στάσιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως δυσπιστίας, πρῶτον διότι νομίζω ὅτι ὑπάρχει ὑποχρέωσις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι μόνον νὰ ἀντικρούσῃ τὰς ἀντιλήψεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀλλὰ καὶ νὰ δώσῃ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, μίαν εἰκόνα τῆς οἰκονομικῆς της πολιτικῆς, σύμφωνα μὲ τὰ δεδομένα τῆς παρούσης στιγμῆς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὁ λόγος αὐτός, ὁ ὁποῖος μὲ ἔφερε εἰς τὸ βῆμα. Εἶναι καὶ ἡ λαμπρὰ πράγματι χθεσινὴ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν γνωρίζει ὅτι τὰ αἰσθήματα ἐκτιμήσεως καὶ συμπαθείας, τὰ ὁποῖα μοῦ τρέφει ἀνταποδίδονται πλήρως ἀπὸ πολλῶν ἤδη ἐτῶν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἐστάθμισεν, ἴσως τοῦ διέφυγεν, ὅτι ἡ χθεσινή του ἀγόρευσις προσέφερε μίαν πρόσθετον ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Κοινοβουλευτικόν μας πολίτευμα, ἀπόδειξις ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ὄχι μόνον νὰ ἐπιτελῇ τὸν σκοπόν του, ἀλλὰ ἀποδεικνύει ὅτι αἱ συζητήσεις αἱ διεξαγόμεναι εἰς εὐπρέπειαν ὕφους καὶ εἰς ἀκρίβειαν διατυπώσεως, νὰ συντελοῦν ὥστε νὰ δημιουργῆται εὐρυτέρα συνείδησις εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι ἡ εὐρύτατα ἀσκουμένη κριτικὴ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν περὶ τῆς κρίσεως τὴν ὁποίαν διέρχεται ὁ Κοινοβουλευτισμὸς νὰ ἀποδεικνύεται ἀβάσιμος. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐλπίζω κ. συνάδελφοι τῆς Συμπολιτεύσεως, ὅτι θὰ δυνηθῶ καὶ ἐγὼ μὲ τὴν αὐτὴν προσοχήν, μὲ τὴν αὐτὴν ἀκρίβειαν καὶ μὲ τὴν αὐτήν, ἐπιτραπήτω μοι νὰ εἴπω, εὐπρέπειαν, νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν. Ποία, κ. συνάδελφοι, εἶναι ἡ σημερινὴ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας; Θὰ ἐξετάσωμεν τὰ γενικὰ δεδομένα τῆς οἰκονομίας διὰ νὰ συναγάγωμεν ὡρισμένα συμπεράσματα. Τὰ γενικὰ αὐτὰ δεδομένα τῆς οἰκονομίας στηρίζονται ἐπὶ ἀναμφισβητήτων ἀριθμῶν καὶ συνεπῶς κατὰ τὴν ἰδικήν μου τοὐλάχιστον κρίσιν δὲν ἐπιδέχονται οὐσιαστικῶς ἀμφισβήτησιν. Εἶναι τοῖς πᾶσι βέβαιον ὅτι εἰς τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν ἡ Κυβέρνησις ἀκολουθοῦσα τὴν πολιτικὴν τῆς προσπαθείας τῆς ἀπογειώσεως τῆς οἰκονομίας μας, ἵνα αὕτη ἀπὸ μίαν κατάστασιν ὑπανάπτυκτον βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον προσήγγισεν τὰ ἐπίπεδα τῶν ἄλλων προηγμένων οἰκονομιῶν, κυρίως τῶν λοιπῶν Εὐρωπαϊκῶν χωρῶν, ἐπέτυχε μίαν ἁλματώδη αὔξησιν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Δὲν εἶναι κ.κ. βουλευταί, τρόπος τοῦ λέγειν. Ἐὰν ἀναλογισθῆτε ὅτι τὸ 1955 τὸ ἐθν. εἰσόδημα ἀνήρχετο εἰς 59.450 ἑκατομμ. καὶ ὅτι κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τὸ 1962 θὰ ὑπερβῇ τὰ 100.000 ἑκατομμ. Σημειώνω ὅτι εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ τοῦ χρόνου, δηλαδὴ τῆς 7ετίας, τὸ ἐθν. εἰσόδημα τῆς χώρας, σημειοῖ εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς παραγωγῆς, συνολικῶς αὔξησιν περίπου 68,1%. Αὐτὴ ἡ αὔξησις τοῦ ἐθν. εἰσοδήματος ὀφειλομένη εἰς τὴν ἀσκηθεῖσαν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τῆς ΕΡΕ πολιτικήν, εἶναι, κ. συνάδελφοι καὶ πρέπει περὶ αὐτοῦ νὰ ἀποκτήσῃ συνείδησιν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἴσως ποσοστιαίως ἡ μεγαλυτέρα σημειουμένη αὔξησις εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ τῶν ἐτῶν εἰς ὅλας τὰς χώρας. Παραλλήλως δὲ δὲν σημειοῦται μόνον αὔξησις τοῦ ἐθν. εἰσοδήματος, ἀλλὰ καὶ ταυτοχρόνως σημειοῦται πρωτοφανὴς νομισματικὴ σταθερότης. Διότι, ὅταν κ. συνάδελφοι, ἀναλογισθῆτε ὅτι εἰς προηγμένας οἰκονομίας ὅπως εἶναι π.χ. ἡ οἰκονομία τῆς Δυτικῆς Γερμανίας, σημειοῦται εἰς τὸ διάστημα τοῦ λήξαντος ἔτους 1962, μία αὔξησις τῶν τιμαρίθμων κατὰ 7% καὶ ὅτι εἰς τὴν ἰδικήν μας χώραν, οἱ μέσοι ὅροι τῶν τιμαρίθμων τοῦ λήξαντος ἔτους, ὄχι μόνον ἐμφανίζουν σταθερότητα ἀπόλυτον, ἀλλὰ καὶ μίαν ἐλαφροτάτην συμπίεσιν τῆς τάξεως τοῦ 0,9 διὰ τὸν τιμάριθμον χονδρικῆς πωλήσεως καὶ 0,3 διὰ τὸν τιμάριθμον τοῦ καταναλωτοῦ. Ὅταν ἀκόμη κ. συνάδελφοι συνεκτιμηθῇ τὸ γεγονὸς ὅτι πράγματι ἡ χώρα αὐτὴ προσπαθεῖ νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὸ στάδιον τῆς ὑποαναπτύξεως τῆς οἰκονομίας της καὶ νὰ προσεγγίσῃ ὑψηλότερα ἐπίπεδα παραγωγῆς καὶ ὅταν συνεκτιμηθῇ ἀκόμη ὅτι αὐτὸ τὸ ἐγχείρημα εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν τιμαρίθμων, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἀντιληφθῆτε καὶ τὸ μέγεθος τῆς προσπαθείας, ἀλλὰ καὶ τὸ μέγεθος τοῦ ἐπιτεύγματος. Ἀπόδειξιν τῶν ἰσχυρισμῶν τούτων ἀποτελεῖ πράγματι ἡ ἐντυπωσιακὴ ἄνοδος τῶν ἐπενδύσεων ἀπὸ τὸ 1955. Δὲν νομίζω ὅτι καταχρῶμαι τῆς ὑπομονῆς σας ἐὰν σᾶς δώσω αὐτὰ τὰ στοιχεῖα: «Τὸ 1955 σύνολον τῶν ἐπενδύσεων 9757 ἑκατομμ. τὸ 1956 12.000, τὸ 1957 12000, τὸ 1958 16000, τὸ 1959 18000, τὸ 1960 25000, τὸ 1961 26750 καὶ τὸ 1962, χωρὶς τὰς ἐπενδύσεις τῶν πλοίων αἱ ὁποῖαι ἀνέρχονται διὰ τὸ 1961 εἰς 5.000 ἑκατομμ., 22680 ἑκατομμ. Ἔχομεν μίαν διαφορὰν ἀπὸ τὸ 1955 γενικῶς εἰς τὰς ἐπενδύσεις τάς τε κρατικὰς καὶ παραλλήλους καὶ τοῦ ἰδιωτικοῦ τομέως ἀπὸ 9757 ἑκατομμ. εἰς 22680 χωρὶς τὴν μεταφορὰν τῶν πλοίων. Εἶναι δηλαδὴ ποσοστιαίως περίπου 250%. Καὶ αὐτὴ ἡ ἐπενδυτικὴ προσπάθεια ἐκφραζομένη εἰς τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους σᾶς ἔδωκα, δίδει ὡς ἀντιστάθμισμα τὴν διαμόρφωσιν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, τῆς τάξεως τῶν 100.000 ἑκατομ., ἡ ὁποία ὑποδηλοῦται εἰς τὴν πρωτόγονον παραγωγὴν εἰς 27.000 ἑκατομμ. διὰ τὸ 1962, εἰς τὴν μετατόπισιν 27100 ἑκατομμ. καὶ εἰς τὰς ὑπηρεσίας 46.400 ἑκατομμ. Σύνολον 100.600 ἑκατομμ., ἔναντι τοῦ 1962, ἐνῷ ὁ μέσος ὅρος δηλαδὴ ὁ ἀπόλυτος ἀριθμὸς τῆς αὐξήσεως τοῦ εἰσοδήματος εἶναι 4%. Σημειοῦται σύμπτυξις εἰς τὸν τομέα τῆς πρωτογόνου παραγωγῆς δηλαδὴ εἰς τὴν γεωργίαν ὀφειλομένην εἰς τὴν ἀνὰ διετίαν παραγωγὴν τῶν ἐλαιοκομικῶν προϊόντων. Πράγματι, τὸ 1961 εἰς τὸν τομέα τῆς πρωτογόνου παραγωγῆς ἔχομεν σύνολον 28400 ἑκατομμ., ἐνῷ ἀντιθέτως τὸ 1962 λόγῳ τοῦ διετοῦς κυκλώματος τῆς ἐλαιοκομικῆς παραγωγῆς 27100 ἑκατομμ. Παρὰ τὴν σύμπτυξιν αὐτὴν κατὰ 4,6% ὁ τομεὺς τῆς μεταποιήσεως σημειοῖ μίαν αὔξησιν 8,2, ὁ τομεὺς τῶν ὑπηρεσιῶν μίαν αὔξησιν 7,3 καὶ οὕτω πως ὁ μέσος ὅρος τῆς αὐξήσεως τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος κατὰ τελικὴν ἀνάλυσιν διὰ τὸ 1962 ἀνέρχεται εἰς 4%. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἤσκησε κριτικὴν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, διότι πιστεύει ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ προβλέψῃ τὴν ποσοστιαίαν αὔξησιν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος καὶ νὰ προσανατολίζῃ τὴν πολιτικήν της βάσει αὐτῶν τῶν προβλέψεων. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν ἔκαμεν ἀκριβῆ ἐκτίμησιν τοῦ παράγοντος καὶ τοῦ ρόλου, τὸν ὁποῖον παίζει εἰς τὴν διαμόρφωσιν τοῦ γενικοῦ ὕψους τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος ἡ πρωτογενὴς παραγωγή, ἡ ὁποία ὡς γνωρίζετε, συναρτᾶται σημαντικῶς ἀπὸ συνθήκας μὴ ἐλεγχομένας. Ἑτέρα ἔνδειξις καὶ ἕτερον στοιχεῖον τῆς εὐρωστίας, τὴν ὁποίαν ἐμφανίζει ὑπὸ τὰ σημερινὰ δεδομένα καὶ τὰς σημερινὰς συνθήκας ἡ γενικὴ οἰκονομία τοῦ τόπου, εἶναι ἡ πράγματι πρωτοφανὴς αὔξησις τῶν καταθέσεων εἰς τὰς ἐμπορικὰς Τραπέζας καὶ γενικώτερον εἰς τὰ πιστωτικὰ ἱδρύματα. Ἐκεῖ, διὰ τὸ 1962, ἔχομεν εἰς ἀπόλυτον ἀριθμὸν αὔξησιν 6.350 ἑκατομμυρίων. Διὰ πρώτην φορὰν ἐμφανίζεται μία τοιαύτη ἐπαύξησις τῶν ἰδιωτικῶν καταθέσεων καὶ νομίζω ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ αὔξησις αὐτὴ ὡς ἀποφασιστικὸς συντελεστὴς ἐμπιστοσύνης τῆς ἀποταμιεύσεως. Διότι εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστόν, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ὅτι ἡ ἀποταμίευσις ἐὰν δὲν ἐθεώρει —καὶ εἶναι αὕτη καλύτερον εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσῃ παντὸς ἄλλου— τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας ὡς ἀπολύτως σταθερὰν καὶ βεβαίαν, διότι ἄλλως θὰ εὕρισκε τρόπον νὰ προσανατολισθῇ εἰς ἄλλην τοποθέτησιν καὶ ὄχι εἰς τοποθέτησιν εἰς τὰ πιστωτικὰ ἱδρύματα. Ἄλλωστε, ὑποθέτω ὅτι πάντες θὰ ἐνθυμῆσθε, διότι δὲν ἀνήκει εἰς πολὺ ἀπομεμακρυσμένον χρόνον ἡ ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀποταμίευσις ἐστρέφετο πρὸς ἐπένδυσιν εἰς χρυσὸν ἀκριβῶς διότι δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἐπὶ τὸ νόμισμα καὶ τὴν οἰκονομίαν ἐμπιστοσύνη, ἡ ὁποία παρουσιάζεται ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως συναλλαγματικοῦ ἀποθέματος εἶναι βέβαιον ὅτι ἐμφανίζεται μία ἄνοδος. Τὸ συναλλαγματικὸν ἀπόθεμα ἀνέρχεται εἰς 270 ἑκατομμύρια δολλάρια, αἱ ἐξαγωγαί μας ἐσημείωσαν μίαν βελτίωσιν κατὰ 14.000.000 δολλάρια, αἱ βραχυπρόθεσμοι ὑποχρεώσεις μας ἀνέρχονται εἰς 98.000.000 δολλάρια, τὸ σύνολον τῶν εἰς συνάλλαγμα ὑποχρεώσεών μας εἰς 142.000.000 δολλάρια περίπου, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι, ἐφ’ ὅσον αἱ ὑποχρεώσεις αὐταὶ εἶναι ἀνανεώσιμοι, τὸ συναλλαγματικὸν ἀπόθεμα κατὰ ἀπολύτους ἀριθμοὺς ἐπαρκεῖ ἄνευ οὐδεμιᾶς καταβολῆς διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν εἰσαγωγῶν μας, ὑπὸ καθεστὼς ἐλευθέρων εἰσαγωγῶν, τοὐλάχιστον διὰ 5½ μῆνας, κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν διεθνῶν ὀργανισμῶν. Βεβαίως, ὡς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐξηγήσω ἐνώπιον τοῦ Σώματος κατὰ τὴν κατάθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ οἰκονομία τῆς χώρας, κ. συνάδελφοι, εἶναι εὐαίσθητος καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον πάντοτε, ὅταν ὁμιλῶ πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους καὶ δι’ αὐτῶν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τονίζω καὶ τονίζω ἐπισταμένως, ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας, τοὐτέστιν ὑπὸ τὰς συνθήκας τῆς ἀκολουθουμένης πολιτικῆς, ὑπάρχει ἡ βεβαιότης ἐπὶ τῇ οἰκονομικῇ σταθερότητι καὶ τῇ νομισματικῇ ἰσορροπίᾳ. Ἄς ἐξετάσωμεν τώρα, κ. συνάδελφοι, μετὰ αὐτὴν τὴν συνοπτικὴν ἐμφάνισιν τῶν δεδομένων τῆς οἰκονομίας, ποῖοι εἶναι οἱ φορεῖς, διὰ τῶν ὁποίων ἀσκεῖται ἡ γενικωτάτη οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους. Οἱ φορεῖς εἶναι κυρίως, πρῶτον, ὁ τακτικὸς προϋπολογισμός. Ὁ δεύτερος φορεὺς εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐπενδύσεων, ὁ τρίτος φορεὺς εἶναι ὁ λογαριασμὸς τῶν καταναλωτικῶν ἀγαθῶν καὶ παράλληλοι διαχειρίσεις, ὅπως τὸ Ταμεῖον Κτηνοτροφίας καὶ Δασῶν καὶ ἐπικουρικῶς, θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω, διότι ἀποτελεῖ μεγάλην διαχείρισιν, καὶ ὁ Ὀργανισμὸς τῶν Γεωργικῶν Ἀσφαλίσεων. Ἂς ἐξετάσωμεν κατὰ τί διαφέρουν αὐτοὶ οἱ φορεῖς μεταξύ των, ποῖαι εἶναι αἱ δυσκολίαι των, ποῖαι εἶναι αἱ δυνατότητές των καὶ ποῖαι εἶναι αἱ εὐαισθησίαι των. Ἂς ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐπενδύσεων. Ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐπενδύσεων, ὅπως γνωρίζετε, καλύπτεται πρῶτον εἰς τὸ σκέλος τῶν ἐσόδων ἀπὸ τὴν συμβολὴν τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ, προβλεπομένων διὰ τὸν παρόντα χρόνον εἰς 1.150 ἑκατομμύρια δραχμῶν, μὲ προσδοκίαν, ὅτι ἡ συνετὴ διαχείρισις τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ ἐπιτρέψῃ ἐνδεχομένως καὶ τὴν μείζονα συμβολήν. Καλύπτεται ἀκόμη ἀπὸ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα τοῦ ἀνήκουν, ὅπως εἶναι τὰ ἔσοδα τῶν ἐπενδύσεων καὶ ἀπὸ ἐσωτερικοὺς πόρους, ἔρχεται πλέον ὁ δανεισμός. Διατὶ πρέπει νὰ ἔλθῃ ὁ δανεισμός; Διὰ λόγους καὶ οἰκονομικούς, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους, κατὰ τὴν ἰδικήν μας κρίσιν, ἠθικῆς τάξεως. Οἱ οἰκονομικοὶ λόγοι εἶναι ἁπλοῖ, τὸ πρόγραμμα τῶν ἐπενδύσεων ἔχει ἀνάγκην πολλῶν χρημάτων, ἡ ἐξοικονόμησις τῶν ὁποίων εἶναι ἐκτάκτως δυσχερής, ἐὰν θὰ ἐπρόκειτο νὰ ἀντλήσωμεν τὰ ἔσοδα ταῦτα εἴτε ἐκ τῆς φορολογίας, εἴτε κατ’ ἄλλον τρόπον. Ἀλλὰ ὁ δανεισμός, προκειμένου περὶ τοῦ προγράμματος τῶν ἐπενδύσεων, δηλαδὴ δι’ ἐκτέλεσιν ἔργων ἐπενδύσεων, ὑποδομῆς καὶ ἄλλων, ἐπιβάλλεται, κατὰ τὴν ἰδικήν μας κρίσιν, διότι τὰ ἔργα αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀποδώσουν ἀργότερον ἅμα τῇ ἀποπερατώσει των καὶ διότι τοὺς οἰκονομικοὺς καρποὺς τῶν ἔργων αὐτῶν θὰ τοὺς ἀπολαύσουν ὄχι μόνον οἱ ζῶντες, ἀλλὰ καὶ αἱ ἐπερχόμεναι γενεαί. Καὶ ὀρθὸν εἶναι, καὶ γνωρίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὑπάρχει καὶ ἀντίλογος, καὶ ὀρθὸν εἶναι κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως μία προσπάθεια, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ δημιουργήσῃ ἄλλας προϋποθέσεις ζωῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ ἐπεκτείνεται, καὶ εἰς αὐτὴν νὰ συμβάλλουν καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀναπτύσσουν κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν τὴν οἰκονομικήν των δραστηριότητα, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπολαύσουν τοὺς καρποὺς τῆς προσπαθείας. Ἔχει τὸ προνόμιον ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐπενδύσεων, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸν τακτικὸν προϋπολογισμόν, νὰ δύναται νὰ καλύψῃ τὸ σκέλος τῶν ἐξόδων διὰ τοῦ δανεισμοῦ, ἐνῷ ἐὰν ἠκολουθεῖτο αὐτὸς ὁ δρόμος, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, προκειμένου περὶ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ, τότε τὰ πράγματα εἶναι ἐντελῶς διάφορα, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐπήρχετο αὔξησις τῶν παγίων ἐπιβαρύνσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ τακτικοῦ εἰς βάρος τοῦ περιθωρίου, διὰ τοῦ ὁποίου ἀντιμετωπίζει ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους τὰς λοιπὰς ὑποχρεώσεις τῆς Πολιτείας. Καὶ εἶναι οὐσιώδης ἡ διαφορὰ καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ προσέξῃ ἰδιαιτέρως τὸ σημεῖον τοῦτο, διότι συναρτᾶται μὲ τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναπτύξω μετ’ ὀλίγον. Ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς διὰ νὰ εἶναι σταθερὰ ἡ οἰκονομία καὶ νὰ εἶναι σταθερὸν τὸ ἐθνικὸν νόμισμα, ὀφείλει καθ’ ὅλας του τὰς ἐκδοχὰς νὰ καλύπτεται ἐκ τακτικῶν ἐσόδων, τοὐτέστιν ἐκ τῆς ἀμέσου καὶ ἐμμέσου φορολογίας. Ἀλλοίμονον, κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν ὑπάρξῃ εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἄφρων πολιτική, ἡ ὁποία θὰ ὡδηγοῦσε τὸν τακτικὸν προϋπολογισμὸν νὰ καλύπτεται δι’ ἄλλων μεθόδων, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος, ὅπου τὰ ἀνοίγματα τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ καλυπτόμενα δι’ ἄλλων τρόπων, τοὐτέστιν εἴτε διὰ τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου, εἴτε διὰ δανείων θὰ ὁδηγήσουν μαθηματικῶς εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῆς οἰκονομικῆς ἰσορροπίας καὶ εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῆς σταθερότητος τοῦ νομίσματος. Εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον πᾶσα προσπάθεια ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καταβάλλεται, διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν πάντοτε ὁ τακτικὸς προϋπολογισμός, κατὰ τὸ μέτρον τοῦ δυνατοῦ, εἰς θέσιν νὰ ἀφήνῃ περισσεύματα καὶ ὄχι μόνον νὰ εἶναι ἰσοσκελισμένος, ὥστε ἡ συμβολή του καθ’ ἕκαστον ἔτος εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐπενδύσεων νὰ εἶναι ἐπηυξημένη. Τοὺς κινδύνους αὐτούς, τοὺς ὁποίους διατρέχει ἡ οἰκονομία τῆς χώρας ἐκ μιᾶς ἄφρονος, θὰ τολμήσω νὰ εἴπω, δημοσιονομικῆς διαχειρίσεως, δὲν τοὺς βλέπει τόσον ἐντόνους, προκειμένου περὶ τοῦ τρίτου φορέως, δηλαδὴ τοῦ λογαριασμοῦ καταναλωτικῶν ἀγαθῶν, διότι ἐκεῖνος εἶναι ἕνας ἐμπορικὸς λογαριασμός, προμηθεύεται τὸ Κράτος ὡρισμένα ἐφόδια καὶ ἀσκεῖ διὰ τοῦ λογαριασμοῦ αὐτοῦ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν καὶ ὀρθῶς τὴν ἀσκεῖ, διότι στηρίζει τὰς τιμὰς τῶν ἀγροτικῶν μας προϊόντων. Καὶ ἐὰν ὑπάρξῃ εἰς τὴν γενικὴν διαχείρισιν ἕνα ἔλλειμμα, μεταφέρεται εἰς νέον καὶ ὑπάρχει βάσιμος ἡ προσδοκία, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθῇ δίχως νὰ δημιουργήσῃ ἀξιολόγους πληθωρικὰς πιέσεις. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἴδωμεν εἰς γενικὰς γραμμὰς ποία εἶναι ἡ διαμόρφωσις τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς τῆς Ἑλλάδος, κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀπολύτως ἰσοσκελισμένος καὶ ἀφήνει περίσσευμα ἄξιον λόγου διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐπενδύσεων διὰ τὴν παροῦσαν χρῆσιν. Τὸ κατὰ τὴν πρώτην πρόβλεψιν ἐπὶ πλέον 15% ἔχει καὶ αὐτὸ τὴν ὀργανικήν του ἀδυναμίαν. Συνίσταται δὲ ἡ ὀργανική του ἀδυναμία εἰς τὸ γεγονός, ὅτι τὸ ποσοστὸν τῶν ἀμετακινήτων δαπανῶν του, δηλαδὴ τὸ ποσοστόν, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν πληρωμὴν τῶν ἀποδοχῶν τῶν δημοσίων λειτουργῶν, τῶν ὑπαλλήλων γενικῶς καὶ τῶν συνταξιούχων, εἶναι μέγα. Καὶ εἶναι τόσον μέγα, ὥστε δημιουργεῖ πρόβλημα, εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν, τὸ περιθώριον, τὸ ὁποῖον ἔχει περαιτέρω ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἄλλων ὑποχρεώσεων τῆς Πολιτείας. Καὶ ἀνέρχεται, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ποσοστὸν αὐτό, διὰ νὰ ἐκτιμήσετε τὸ μέγεθος τοῦ προβλήματος, εἰς 53,9% τοῦ συνόλου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἶχον ἀναφέρει κατὰ τὴν κατάθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτι τὸ ποσοστὸν αὐτὸ ἦτο 50%, διότι συνυπελογίζετο εἰς τὴν γενικὴν διαχείρισιν καὶ ὁ λογαριασμὸς τοῦ Ο.Γ.Α., ἐνῷ νομίζω, ὅτι εἶναι πλέον ἀκριβὴς ἡ ἐκτίμησις ἐὰν θεωρήσωμεν τὸν Ο.Γ.Α. ἐκτὸς καὶ προβῶμεν εἰς τὰς διαπιστώσεις τῶν ποσοστῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ τακτικοῦ ὡς ἔχει. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τὸ γεγονὸς τοῦ ὑψηλοῦ ποσοστοῦ, ὡς ἐξήγησα, 53,9% παγίων δαπανῶν, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ δυσχέρειαν εἰς τὴν δημοσιονομικὴν διαχείρισιν. Εἶναι καὶ ἓν ἄλλο γεγονός, θὰ τολμήσω νὰ εἴπω, ἔτι σοβαρώτερον, ὅτι κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν τὸ μισθολόγιον τῶν κρατικῶν λειτουργῶν, δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ συντάξεων ἔχει φθάσει παρὰ τὴν γλισχρότητα αὐτῶν, καὶ τονίζω, παρὰ τὴν γλισχρότητα αὐτῶν, εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε ἡ αὔξησις ἔστω καὶ κατὰ 1% μεταφράζεται εἰς 100 ἑκατομμύρια. Καὶ διὰ νὰ ἔχετε τὴν ἀντίληψιν τοῦ τί σημαίνει αὐτό, σημαίνει, ὅτι, ἐὰν εἰς ἕνα βασικὸν μισθὸν 2.000 δραχμῶν, προσθέσωμεν τὸ ἐξευτελιστικὸν ποσὸν τῶν 20 δραχμῶν, αὐτὸ μεταφράζεται, ἐπεκτεινόμενον εἰς ὁλόκληρον τὸν κλάδον τὸν δημοσιοϋπαλληλικὸν τοῦ Κράτους, εἰς 100 ἑκατομμύρια. Καὶ τί σημαίνει αὐτὸ τὸ γεγονός; Ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα πάντοτε βλέψιν καὶ ὑποχρέωσιν νὰ βελτιώνῃ, κατὰ τὸ μέτρον τοῦ δυνατοῦ, τὰς ἀποδοχὰς τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, κρατικῶν λειτουργῶν γενικῶς, ἀλλὰ καὶ τῶν συντάξεων, εὑρίσκεται πρὸ τοῦ προβλήματος, ἢ νὰ μείνῃ ἐντὸς τῶν πλαισίων τῶν δυνατοτήτων τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει αἱ αὐξήσεις νὰ εἶναι ἀνεπαίσθητοι, ἐξευτελιστικαί, δύναμαι νὰ εἴπω, καὶ διὰ τὸν ἀποδέκτην, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ Κράτος, ἢ νὰ ἀντιμετωπίζῃ κλιμακωτὰ τὴν δυνατότητα τῆς ἀναπροσαρμογῆς ἐπιδομάτων καὶ βασικῶν μισθῶν, ὥστε, τοὐλάχιστον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀποδέκτου, δηλαδὴ τῶν ἐνδιαφερομένων κλαδικῶν τάξεων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως Κυβερνήσεως, νὰ παρουσιάζῃ ἡ βελτίωσις κἄποιαν οὐσίαν. Αὐτὸ σημαίνει ὅμως, ἀπὸ τὴν ἑτέραν ὄψιν τοῦ νομίσματος, ὅτι εἶναι φυσικὸν νὰ ὑπάρχῃ δυσφορία ἐκείνων τῶν κλάδων τῆς δημοσιοϋπαλληλίας, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἱκανοποιηθοῦν ταὐτοχρόνως μὲ τοὺς ἄλλους. Ἡ Κυβέρνησις ἐξετίμησε μετὰ πολλῆς περισκέψεως καὶ προσοχῆς τὸ πρόβλημα καὶ κατέληξε νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην, ἀνεξαρτήτως πάσης ἄλλης σκέψεως, μελλοντικῆς καθ’ ἡμᾶς, λύσεως, νὰ χωρήσῃ τοὐλάχιστον εἰς βαθμιαίας κλαδικὰς ἱκανοποιήσεις τῶν αἰτημάτων τῶν διαφόρων δημοσιοϋπαλληλικῶν κλάδων. Αὐτό, κύριοι βουλευταί, ὑπῆρξε καὶ ἡ ἐκκίνησις τῆς ἀπεργίας τῶν ἐκπαιδευτικῶν. Διετύπωσαν οἱ ἐκπαιδευτικοὶ τὴν γνώμην, ὅτι ἀποτελεῖ προμελετημένην ἄνισον μεταχείρισιν τὸ γεγονός, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ γενικὴ αὔξησις διὰ νὰ συμπεριληφθοῦν καὶ τὰ ἰδικά των αἰτήματα. Καὶ δὲν παρεδέχθησαν, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν ἱκανοποίησιν ἄλλων κλάδων, ὥστε ὀψέποτε ἐπιτρέψῃ ἡ ἐξέλιξις τῶν δημοσιονομικῶν πραγμάτων νὰ γίνῃ βαθμιαία ἱκανοποίησις καὶ ἐκείνων τῶν κλάδων, οἵτινες δὲν δύνανται νὰ ἱκανοποιηθοῦν ταὐτοχρόνως. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν, κ. συνάδελφοι, ἀπετέλεσαν ἀντικείμενον λεπτομερεστάτης ἐνημερώσεως τὴν ὁποίαν τόσον ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ ὁ συνάδελφός μου ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας ὡς καὶ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ἀποτείνεται πρὸς ὑμᾶς. Λεπτομερεστάτην ἐνημέρωσιν ἐκάμαμε τόσον πρὸς τοὺς λειτουργοὺς τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὅσον καὶ πρὸς τοὺς λειτουργοὺς τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Μὲ τοὺς πρώτους ἡ ἐνημέρωσις διήρκεσε τρίωρον μὲ τοὺς δευτέρους ἡ ἐνημέρωσις διήρκεσε τετράωρον, καὶ δὲν παρεβλέφθη οὐδεμία πτυχὴ τοῦ προβλήματος, ἡ ὁποία νὰ μὴ τεθῇ ὑπ’ ὄψει τους ἐγκαίρως, πρὶν ἀποφασίσουν τὴν ἀντισυνταγματικήν των ἀπεργίαν. Ἐπροχωρήσαμεν καὶ περαιτέρω καὶ ἐξηγήσαμεν ὅτι μέσα εἰς τὰς κλαδικὰς ἱκανοποιήσεις ὑπῆρξεν καὶ ἡ δυνατότης μέχρις ὡρισμένου σημείου, ἡ ὁποία καὶ ἐχρησιμοποιήθη, τῆς ἱκανοποιήσεως καὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν. Συνίσταται δὲ αὐτὴ ἡ δυνατότης εἰς τὸ ὅτι ἐσυντομεύσαμεν τὸν χρόνον τῆς πλήρους καταβολῆς τοῦ ἐπιδόματος, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐφαρμοσθῆ τὸ 1961 καὶ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ τοὺς δοθῇ τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1963 καὶ τοὺς κατεβλήθη ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1963, τοὐτέστιν 10 μῆνας ἐνωρίτερον. Ἐπροχωρήσαμεν καὶ περαιτέρω καὶ ἐξηγήσαντες πλήρως τὴν εἰκόνα τὴν δημοσιονομικὴν καὶ τὰς ἐπιδιώξεις, ἐκάμναμεν ἔκκλησιν εἰς τοὺς ἐκπαιδευτικούς, ὑπενθυμίζοντες, ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικὴ ἡ ἀπεργία τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ ὅτι εἰδικῶς οἱ ἐκπαιδευτικοὶ λειτουργοί μας, ἔπρεπε νὰ ἀποφύγουν τὴν τοιαύτην ἐκδήλωσιν, διὰ τὸν σημαίνοντα ρόλον, τὸν ὁποῖον διαδραματίζουν εἰς τὸν τόπον. Ἀλλὰ ἡ ἔκκλησις ἀπέτυχε καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπεδείχθη, ὅτι ὑπῆρξε ματαία. Κατόπιν τούτου, ἔχων τὴν εὐθύνην καὶ τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν, ἐν συνεννοήσει καὶ κατόπιν κυβερνητικῆς συσκέψεως, ἐξέδωσα τὰς ἑξῆς δύο διαταγάς. Τὴν πρώτην πρὸς τὰ Ταμεῖα τοῦ Κράτους καὶ τὴν δευτέραν πρὸς τοὺς ταμίας τοῦ Κράτους, διὰ τῶν ὁποίων ἔδιδον τὴν ἐντολήν, εἰς ἐκείνους μὲν οἱ ὁποῖοι θὰ παρουσιάζοντο καὶ δὲν θὰ ἀπήργουν, νὰ καταβάλλεται φυσικὰ ὁ μισθὸς καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ παρουσιάζοντο, νὰ παρακρατῆται. Νομίζω, ὅτι ὅταν ἡ ἀπεργιακὴ ἐκδήλωσις, κ. συνάδελφοι, ἀποτελεῖ κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ πολιτεύματός μας, παραβίασιν τοῦ Συντάγματος, εἶναι τοὐλάχιστον ἠθικόν, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι σέβονται καὶ τηροῦν τὸ Σύνταγμα, νὰ τυγχάνουν διαφορετικῆς μεταχειρίσεως. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις, ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ της νὰ ἐπιδείξῃ πᾶσαν ἀνοχὴν καὶ πᾶσαν ἐπιείκειαν, ἐπροχώρησε καὶ περαιτέρω. Μετὰ 20 ἡμέρας καὶ τὴν προτεραίαν τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἐξέδωσε δευτέραν διαταγὴν καὶ εἶπεν, ὅσοι μέχρι τῆς στιγμῆς τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἐκπαιδευτικοὶ λειτουργοί, θὰ παρουσιασθοῦν καὶ θὰ ἀναλάβουν τὴν ὑπηρεσίαν των, λησμονεῖ τὸ Κράτος, ὅτι ἀπήργησαν ἀντισυνταγματικῶς καὶ τοὺς μεταχειρίζεται κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον μὲ τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀπήργησαν. Ἴσως θὰ ὑπάρξῃ ἀντίλογος καὶ δύναται νὰ μοῦ ἀντιπαρατηρηθῇ, ὅτι θὰ ἔπρεπε καὶ ἐκεῖ νὰ γίνῃ ἕνας διαφορισμός, ὥστε νὰ τυγχάνουν καλυτέρας μεταχειρίσεως ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀπήργησαν διόλου. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ ἐντολὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία διαπνέεται ἀπὸ ἐπιείκειαν καὶ συναντίληψιν δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, ἦτο ὀρθή. Διότι ἡμεῖς δὲν ἐπιδιώκομεν νὰ ἀντιδικήσωμεν μὲ καμμίαν τάξιν δημοσίων λειτουργῶν καὶ ἂν ὑποχρεούμεθα νὰ λάβωμεν μέτρα, τὰ ὁποῖα, πράγματι, ὑπῆρξαν αὐστηρά, εἶναι διότι ἡμεῖς ἔχομεν τὴν εὐθύνην διὰ τὴν πορείαν τῶν οἰκονομικῶν καὶ γενικώτερον τῶν πραγμάτων τῆς χώρας. Καὶ ἔχοντες τὴν εὐθύνην ἀπέναντι τῆς Βουλῆς καὶ ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ διεπράτταμεν βαρύτατον παράπτωμα, ἂν δὲν ἐκτιμούσαμεν ὅλους τοὺς παράγοντας, οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον νὰ ἀκολουθήσωμεν —ἐπιτραπήτω μοι ἡ ἔκφρασις— κατὰ πᾶσαν περίπτωσιν ἀντιδημοτικὴν πολιτικήν. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, κ. συνάδελφοι, εἰς τὸ διάστημα τῆς χθεσινῆς του ἀγορεύσεως, ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ καὶ ὑπεστήριξε τὴν ἀνάγκην τῆς θεσπίσεως ἑνιαίου μισθολογίου. Οὐδεὶς ἀντίλογος, οὐδεὶς ψόγος. Θὰ ἦτο, πράγματι, εὐτύχημα ἂν ἠδύνατο εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ἰσχύσῃ ἑνιαῖον μισθολόγιον. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ὑπεστήριξεν ἀκόμη, ὅτι τὸ ἑνιαῖον μισθολόγιον θὰ ἔλθῃ καὶ θὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ρεαλιστικὴ αὐτὴ ἡ πρόβλεψις. Πρῶτον, διότι τὸ ἑνιαῖον μισθολόγιον, ὅπως καὶ ἂν διαμορφωθῇ, θὰ δημιουργήσῃ ἀντιθέσεις πρὸς ὡρισμένα καλῶς ἢ κακῶς κεκτημένα δικαιώματα διαφόρων τάξεων. Δεύτερον, ὅτι καὶ ἂν ἀκόμη, κ. συνάδελφοι, ἐπετυγχάνετο νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἑνιαῖον μισθολόγιον, θὰ ὑφίστατο καὶ αὐτὸ τὴν τύχην τοῦ ἑνιαίου μισθολογίου, τὸ ὁποῖον, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, ἤδη ἀπὸ ἐτῶν ἐτινάχθη εἰς τὸν ἀέρα, ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν διαφόρων ὠργανωμένων συνδικαλιστικῶν συμφερόντων, ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς ἀντιμετωπίσεως καὶ τῆς ἐπανδρώσεως ὡρισμένων φορέων τῆς κρατικῆς μηχανῆς, ὅπου ἡ ζήτησις ἐργασίας εἶναι ἐπηυξημένη. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἑνιαῖον μισθολόγιον, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ταπεινὴν κρίσιν, εἶναι καταδικασμένον καὶ ἐπανερχόμενον ἐπὶ νέων βάσεων, θὰ ἀνατιναχθῇ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν προσέθεσεν, ὅτι πρέπει νὰ γίνεται αὐτόματος καὶ ἕρπουσα ἡ αὔξησις τῶν ἀποδοχῶν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ ἑνιαίου μισθολογίου. Θὰ ἤθελον νὰ τὸν παρακαλέσω, ὅταν νομίσῃ καὶ ἂν νομίζῃ, νὰ διευκρινίσῃ, πῶς τὴν ἐννοεῖ αὐτὴν τὴν ἕρπουσαν καὶ συνεχῆ αὔξησιν ποσοστιαίως. Διότι ἐγὼ γνωρίζω, κ. συνάδελφοι, ὅτι καὶ ἕρπουσα ἂν εἶναι ἡ αὔξησις, δὲν ἠμπορεῖ εἰς ἕνα Κράτος, τὸ ὁποῖον σέβεται τὸν ἑαυτόν του, νὰ εἶναι οὔτε 1, οὔτε 2, οὔτε 3%. Πιστεύω δέ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς κάθε χρόνον νὰ ἐπιβαρύνεται διὰ μισθολογικὰς βελτιώσεις μὲ μεγέθη τοῦ ὕψους τῶν 500 καὶ 600 ἑκατομμυρίων. Πρέπει νὰ ἐκτιμήσῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι καὶ εἰς αὐτὴν τὴν δυσχερῆ δημοσιονομικὴν περίστασιν, δι’ οὓς λόγους ἐξέθεσα προηγουμένως, τὸ Κράτος δὲν παρέλειψε νὰ ἐπιβαρυνθῇ καὶ εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1963 διὰ προσθέτων βαρῶν, χάριν τῶν δημοσίων κρατικῶν λειτουργῶν καὶ ὑπαλλήλων, τῆς τάξεως τῶν 450 ἑκατομμυρίων περίπου. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ἐν τῇ ὀρθῇ του ἐπιθυμίᾳ, νὰ εὕρῃ λύσιν εἰς τὸ πρόβλημα αὐτό, λύσιν ἑνιαίας καὶ ἰσοτίμου μεταχειρίσεως, μὴ συνεκτιμήσας, ὅτι ὑπάρχουν καὶ κλάδοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι διάφοροι, ἀπὸ ἀπόψεως καὶ ἐπιστημονικῆς καταρτίσεως καὶ σημασίας εἰς τὴν ἐν γένει διαμόρφωσιν τοῦ Κράτους, ἐφαντάσθη τὸ ἑνιαῖον μισθολόγιον ἕρπον καὶ ἡ ρεαλιστική του κρίσις, μὲ τὴν ὁποίαν πάντοτε ἀντιμετωπίζει τὰ πολιτικὰ προβλήματα, προσεπάθησε νὰ φθάσῃ τὴν φαντασίαν του. Ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, θὰ ἐνθυμῆται ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ὅτι εἰς τὸ διάστημα τοῦ περασμένου ἔτους, καὶ δὴ κατὰ μῆνα Αὔγουστον, ἔσχον τὴν τιμὴν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐμφανίσω ἐνώπιον τοῦ Σώματος σχέδιον Ν. Δ. περὶ τῆς μεταβολῆς τῆς φορολογίας. Πολλὰ πράγματα κατὰ τὰς συνεδριάσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν διὰ τὴν βάσανον τοῦ Ν. Δ. ἐλέχθησαν ἀπὸ πάσης πλευρᾶς καὶ τὸ συμπέρασμα ἦτο, ὅτι κάτω ἀπὸ τὴν φυσικὴν τάσιν, τὴν ὁποίαν πᾶς τις μὴ ἀνήκων εἰς τὴν πτέρυγα τῆς κυβερνητικῆς εὐθύνης ἔχει, ἐζητεῖτο ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος ἡ μείωσις τῆς ἀμέσου φορολογίας διὰ τῆς μειώσεως τῶν συντελεστῶν της εἰς μεῖζον μέγεθος διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀφορολογήτου ὁρίου, διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἀφορολογήτων ὁρίων, λόγῳ οἰκογενειακῶν βαρῶν, ἐνῷ ταὐτοχρόνως, δὲν προετάθη τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντισταθμίσῃ τὰ εἰς πολλὰς ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων ἀνερχόμενα ἀνοίγματα ἐκ τοῦ προταθέντος ἐπιχειρήματος ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἔχουσα τὴν εὐθύνην τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως καὶ γενικώτερον τῆς πορείας τοῦ τόπου, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρακολουθήσῃ τὰς προτάσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Καὶ ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ σύμφωνα μὲ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις της καὶ τὰς ἀνακοινώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμα ἐπανειλημμένως ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ἔπραξεν ὅ,τι ἦτο δυνατόν, διὰ νὰ λάβῃ καὶ σύντονα νομοθετικὰ μέτρα ἀντιμετωπίσεως τοῦ προβλήματος τῆς φοροδιαφυγῆς. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ὑπεστήριξε χθὲς τὸ ἑσπέρας, ὅτι δὲν ἐπεδιώχθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ θέμα τῆς ἀμέσου φορολογίας ἡ ἐπιβεβλημένη γενναιότης καὶ ὅτι ἂν ὑπῆρχε προσωρινὴ δυσχέρεια εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐκ τῆς γενναιότητος, τὴν ὁποίαν αὐτὸς θὰ ἐφήρμοζεν, εἰς ἀπώτερον χρόνον θὰ ἀντεσταθμίζετο τοῦτο ἀπὸ τὴν ἀπόδοσιν τῶν ἄλλων φόρων ἐκ τῆς μείζονος οἰκονομικῆς δραστηριότητος. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι ἡ φορολογία δὲν εἶναι μόνον μέσον ἀσκήσεως πολιτικῆς ἢ μέσον προσπορισμοῦ ἐσόδων ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἢ μέσον δημιουργίας κινήτρων παραγωγικῶν, ἀλλὰ ἡ φορολογία εἶναι καὶ μέσον ἐφαρμογῆς τῆς σχετικῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία ὑποστηρίζει, καὶ ὀρθῶς, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἕκαστος ὀφείλει νὰ προσφέρῃ εἰς τὸ Κράτος ἀναλόγως τῶν δυνατοτήτων του καὶ τῶν βαρῶν του. Δι’ αὐτό, κύριοι, βέβαιον εἶναι, ὅτι ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἀντιδημοτική, ἡ ἄμεσος φορολογία εἶναι ἡ δικαία, καὶ ἡ ἔμμεσος φορολογία, μὴ ποιοῦσα ἐξαίρεσιν τοῦ φορολογουμένου, ἡ ἄδικος. Ἀλλ’ ἂν θελήσωμεν νὰ παρακολουθήσωμεν τὰς σκέψεις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι διερωτῶμαι, ἐφ’ ὅσον ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος ὑποστηρίζει τὴν αὔξησιν τῶν τακτικῶν δαπανῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ —αὐτὸ τοὐλάχιστον ἀντελήφθην ἐκ τῆς ἀγορεύσεως ἐπιλέκτου μέλους τοῦ Προοδευτικοῦ Κόμματος, τοῦ βουλευτοῦ Κυκλάδων, χθὲς τὴν ἑσπέραν, ὅστις ὑπεστήριξε τὴν ἄμεσον ἱκανοποίησιν τῶν κλαδικῶν αἰτημάτων τῶν ἐκπαιδευτικῶν— ἐφ’ ὅσον ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ὑποστηρίζει τὴν μείωσιν τῆς ἀποδόσεως, ἔστω καὶ βραχυπροθέσμως, τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, δὲν νομίζει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι ἔστω καὶ ἡ πλέον τολμηρὰ σκέψις ὑπερβαίνει, κατὰ τὴν ἔννοιαν τῶν προτάσεών του, τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τοῦ τόπου καὶ θέτει τὴν οἰκονομικὴν ἰσορροπίαν καὶ τὴν νομισματικὴν σταθερότητα ἐν κινδύνῳ; Ἐγὼ τοὐλάχιστον, νομίζω, ἀπὸ τὴν ὑπεύθυνον θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκομαι, ὅτι αὐτὸ θὰ συνέβαινε. Καὶ εἶμαι βέβαιος, διότι ἡ Ἑλλὰς ὑπέστη ἐπανειλημμένας νομισματικὰς καὶ ἄλλας οἰκονομικὰς περιπετείας, ὅτι, κ. συνάδελφοι, καὶ ἡ μεγίστη πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀντιλαμβάνεται τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ἀντὶ πάσης θυσίας διατήρησις τῆς νομισματικῆς καὶ οἰκονομικῆς σταθερότητος. Ἐνθυμοῦμαι, μάλιστα, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ Ν. Δ., ὅτι ὑπεστηρίχθησαν ἐκ μέρους πάσης πλευρᾶς —ἐπαναλαμβάνω: πάσης πλευρᾶς— τῆς Ἀντιπολιτεύσεως — καὶ εἶναι τοῦτο καταπληκτικὸν — ἡ ἐλάφρυνσις τῶν ἀνωτάτων εἰσοδημάτων καὶ ἡ μείωσις τῆς φορολογικῆς κλίμακος τῆς ἀμέσου φορολογίας καὶ διὰ τοὺς πλέον πλουσίους ἀνθρώπους. Καὶ ὅταν κατὰ μίαν στιγμὴν τῆς συζητήσεως ἐκείνης ἀπετόλμησα νὰ ὑποδείξω, ὅτι τοὐλάχιστον, ἐὰν τοῦτο θεωρῆται κίνητρον οἰκονομικὸν διὰ παραγωγικὰς ἐπενδύσεις, θὰ ἔπρεπε συγκεκριμένως εἰς τὸν νόμον νὰ τεθῇ περιορισμός, ὅτι δηλαδή, ἡ ἐλάφρυνσις αὐτὴ τῶν μεγαλυτέρων εἰσοδημάτων θὰ διωχετεύετο εἰς παραγωγικὰς ἐπενδύσεις καὶ μόνον ὑπ’ αὐτὸν τὸν ὅρον θὰ ἐδίδετο, ἐδέχθην τὴν σιωπὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως —καὶ δὴ τοῦ Κέντρου— διότι, ὅπως πάντοτε, καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν, τὴν λίαν εὐαίσθητον, τῆς ἀμέσου φορολογίας, ἡ Ἕνωσις Κέντρου —λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι παροῦσα κατὰ τὴν ἑσπέραν αὐτὴν— ἐθεώρησεν, ὅτι ἀπετέλει κατάλληλον εὐκαιρίαν διὰ νὰ ἀσκήσῃ δημαγωγικὴν πολιτικήν. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν εἰς τὴν χθεσινήν του ἀγόρευσιν, ὅταν ἀνεφέρθη εἰς τὸ θέμα τῆς ἀμέσου φορολογίας, ἠθέλησε νὰ μᾶς ὑπομνήσῃ τὸ ἐγχείρημα, τὸ ὁποῖον γίνεται σήμερον διὰ τὴν ἄμεσον φορολογίαν εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς. Ἔχω τὴν γνώμην, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐνῷ τὸ παράδειγμα εἶναι ἀληθὲς —καὶ δὲν χωρεῖ περὶ αὐτοῦ καμμία ἀμφιβολία— ἡ σύνδεσις καὶ ἡ σύγκρισις τῆς Ἑλληνικῆς πραγματικότητος μὲ τὰ ὅσα συμβαίνουν εἰς τὰς Η.Π.Α. εἶναι τοὐλάχιστον ἀνεδαφική. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκρίνωμεν ἀνόμοια. Εἶναι λάθος μέγα —καὶ τὸ ἐπεκαλέσθην καὶ ἄλλοτε— ἀπὸ πάσης πλευρᾶς νὰ καταβάλλεται προσπάθεια καὶ ἐπὶ τῇ βάσει συγκρίσεως μὲ ἀνόμοιες οἰκονομίες, μὲ ἀνόμοια δεδομένα, μὲ ἄλλας προϋποθέσεις καὶ ἄλλων τάξεων μεγεθῶν νὰ θέλωμεν νὰ συναγάγωμεν συμπεράσματα ἀφορῶντα τὴν Ἑλληνικὴν πραγματικότητα. Ἀλλὰ ἐὰν πρὸς στιγμὴν ἤθελε νὰ παρακολουθήσῃ τὴν ἄποψιν τῶν συγκρίσεων, τὴν ὁποίαν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἐγὼ τοὐλάχιστον δέχομαι, ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ ἐνθυμηθῶ καὶ ἐγὼ ἕνα παράδειγμα, πάλιν τῆς Ἀμερικῆς. Κατηγορήθη ἡ Κυβέρνησις ὄχι διότι δὲν ἔκαμεν ἔργον καὶ ἔργον σπουδαῖον, ἀλλὰ διότι τὸ ἐπιτευχθὲν ἔργον ἐκόστισε πολύ. Καὶ εἶπεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι καλὰ εἶναι τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐξετελέσθησαν, βεβαίως σημειοῦται πρόοδος, πρόοδος ἀξιόλογος, ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο. Θὰ πρέπει νὰ ἐκτιμηθῇ καὶ νὰ ἐκτιμηθῇ μετὰ προσοχῆς, ἐὰν τὰ χρησιμοποιηθέντα χρήματα εὑρίσκονται εἰς ἀντιστοιχίαν μὲ τὸ ἀποδοθὲν ἔργον. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, θὰ ἤθελον νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Ἐδῶ, κύριοι, δὲν εἴμεθα Κράτος τεχνικῶς ἀνεπτυγμένον. Γνωριζόμεθα μεταξὺ μας καὶ ἠξεύρομεν ποῖοι εἶναι οἱ εἰδικοὶ ἐπιστήμονες, εἰς τοὺς ὁποίους τεχνικῶς δυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν. Αὐτοὶ οἱ εἰδικοὶ ἐπιστήμονες διὰ πᾶν ἔργον γενόμενον καλοῦνται νὰ γνωμοδοτήσουν καὶ διὰ τὸ ὕψος τῆς δαπάνης καὶ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου καὶ διὰ τὰ τυχὸν ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἐμφανίζονται καὶ διὰ τὴν παραλαβὴν καὶ ἐπὶ τέλους καὶ διὰ τὴν ἐκκίνησιν τῆς ἐφαρμογῆς τῶν κυρώσεων. Ἀλλὰ καὶ πέραν αὐτοῦ, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἤθελον νὰ γνωρίζητε καὶ νὰ σταθμίσητε καὶ σεῖς καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι, τοὐλάχιστον κατὰ τὰς ἰδικάς μου γνώσεις, ἡ ὑπέρβασις τοῦ κόστους τῶν ἔργων εἰς κἄθε ἐκδήλωσιν καὶ εἰς κἄθε Κράτος εἶναι ἐκ τῶν πραγμάτων δεδομένη. Καὶ εἶναι μερικὰς φορὰς καὶ πάρα πολὺ μεγάλη. Καὶ θὰ σᾶς δώσω καὶ ἐγὼ ἕνα παράδειγμα ἐκ τῶν Η.Π.Α., διὰ νὰ ἴδητε τί συμβαίνει ἀλλοῦ, ὅπου, ἐπὶ τέλους, ἀλλοῦ καὶ ὁ τεχνικὸς ἐξοπλισμὸς εἶναι μεγάλος καὶ ἡ διάθεσις τῶν ἐπιστημόνων εἶναι πολλὴ καὶ ὁ τρόπος τῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν προβλημάτων εὐχερέστερος καὶ βεβαίως δὲν ὑπάρχει σύγκρισις μὲ τὴν ἰδικήν μας διαμόρφωσιν ἀπὸ ἀπόψεως κρατικῆς ὀργανώσεως. Τὸ καινούργιον ἀεροδρόμιον, τὸ ὁποῖον προσφάτως ἐτέθη ἐν κυκλοφορίᾳ εἰς τὴν Ἀμερικήν, τὸ ἀεροδρόμιον, τὸ ὁποῖον ἐπωνομάσθη Ἀεροδρόμιον τοῦ Ντάλλας εἰς τὴν Νέαν Ὑόρκην, σημειοῖ ὑπέρβασιν κατὰ 40% τῶν προβλεφθέντων. Καὶ ἡ γενικὴ του πρόβλεψις εἶναι ἤδη πάρα πολλὰ ἑκατομμύρια δολλάρια. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀναλάβω τὴν ὑπεράσπισιν ὅλων τῶν γενομένων ἔργων, διότι ἄνθρωποι εἴμεθα καὶ λάθη θὰ κάμωμεν. Ἀλλὰ ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα ἡ χρησιμοποίησις αὐτῆς τῆς ἐμφανιζομένης καὶ φυσιολογικῶς ἀρκετὰ συχνὰ δύναμαι νὰ εἴπω καταστάσεως, ὁδηγεῖ, ὄχι μόνον τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀντιπολιτευόμενον τύπον εἰς ἐκδηλώσεις καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς διὰ τὴν δημιουργίαν ἐντυπώσεων, αἱ ὁποῖαι νομίζω, ὅτι ἀπάδουν εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον. Μεταξὺ τούτων ὑπάρχει ἀπόστασις. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἠδυνάμην νὰ τερματίσω τὴν ἀγόρευσίν μου. Συνοψίζων τὰ πράγματα, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἡ πορεία τῶν δημοσιονομικῶν πραγμάτων καλῶς βαίνει, βεβαίως δὲν ἔχομεν τὴν εὐχέρειαν πολλῷ γε καὶ δεῖ νὰ ἱκανοποιήσωμεν ὅλας τὰς ἀνάγκας, ἔχομεν πλήρη τὴν συνείδησιν, ὅτι θὰ ἦτο μέγα διὰ Ὑπουργὸν εὐτύχημα ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ αὐξήσωμεν τὰς δαπάνας εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς κρατικῆς δραστηριότητος. Γνωρίζομεν, ὅτι τὸ ἐπίπεδον τῶν ἀποδοχῶν τῶν δημοσίων κρατικῶν λειτουργῶν, ὑπαλλήλων καὶ συνταξιούχων, εἶναι λίαν χαμηλόν, ἀλλὰ γνωρίζομεν πέραν αὐτοῦ, ὅτι ὁ τόπος προοδεύει, ὅτι σιγὰ–σιγὰ ἡ οἰκονομία του, ἡ ὁποία εὑρίσκετο εἰς πολὺ πρωτόγονον κατάστασιν ἀπογειοῦται, ὅτι ἡ ἀπογείωσις αὐτὴ βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον θὰ δώσῃ τοὺς καρπούς της καὶ ὅτι ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πράγματι ἐπιθυμῇ νὰ προχωρήσῃ καὶ νὰ ἴδῃ καλυτέρας ἡμέρας, θὰ πρέπει ταὐτοχρόνως νὰ συνεκτιμήσῃ εἰς ὅλας τὰς τάξεις αὐτοῦ, ὅτι τὸ καλύτερον μέλλον δὲν κερδαίνεται, κύριοι συνάδελφοι, ἄνευ θυσιῶν. Καὶ αἱ θυσίαι δὲν εἶναι τρόπος λεκτικῆς ἐκφράσεως, ἀλλὰ πρέπει νὰ γίνῃ συνείδησις εἰς τὰς παραγωγικὰς τάξεις καὶ εἰς ὅλας ἐν γένει τὰς τάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ πρότασις δυσπιστίας, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, κατετέθη, ὡς γνωστόν, ἀπὸ τὴν ἄκραν ἀριστεράν. Παρήλασαν ἀπὸ τοῦ βήματος πάρα πολλοὶ ρήτορες, ὡς εἶχον ἄλλως τε δικαίωμα, τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς. Ἐξ ὅλων τῶν ἀγορεύσεων τῶν ρητόρων τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς, ἕνα εἶναι βέβαιον συμπέρασμα, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι διαφανὲς κἄθε ἡμέραν καὶ περισσότερον καθίσταται τὸ ἰδεολογικὸν ὑπόβαθρον, τὸ ὁποῖον κατευθύνει τὰς πολιτικάς των ἐνεργείας. Προσπάθεια κατασπιλώσεως, δημιουργίας ἀναταραχῶν, κοινωνικῶν προβλημάτων καὶ ἐξαπολύσεως ὑποσχέσεων πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν, σύμφωνα μὲ τὴν ἰδεολογίαν της, ὑποστηρίζει καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ἡ ἄκρα ἀριστερά. Εἶναι δι’ αὐτὴν ὀργανικὴ ἀνάγκη, ἀφ’ ἧς στιγμῆς δὲν ἀποδεικνύεται ὅτι αὐτομάτως τὸ ἀστικὸν καθεστὼς θὰ φθάσῃ εἰς τὸ νὰ ἀποθάνῃ, νὰ ἐπισπεύσωμεν τὴν ἐξαθλίωσιν πάσης τάξεως καὶ πάσης ἐκδηλώσεως, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ κοινωνικὸν καθεστὼς τοῦ ἰδικοῦ των ὁλοκληρωτισμοῦ. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας κατήντησε πλέον, κύριοι συνάδελφοι, νὰ εἶναι παρῳδία ὁ διάλογος. Διότι τί εἴδους διάλογος εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἢ μόνον νὰ τιθέμεθα ἐν ἑκάστῃ ὥρᾳ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῶν ἀντιπάλων μας, ἐν ἐπιγνώσει ὅτι ἐὰν οἱ ἀντίπαλοί μας εὑρεθοῦν ποτὲ εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἡμεῖς μὲν θὰ ἀκολουθήσωμεν τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον ἀκολουθοῦν οἱ ἄνθρωποι, ὅταν ἔλθῃ τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, αὐτοὶ δέ, ἐν ὀνόματι τῆς δημοκρατίας, θὰ ἔχουν δημιουργήσει τὴν δημοκρατίαν τοῦ μοναδικοῦ κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκουν. (Χειροκροτήματα). Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ Κόμμα τῆς Ε.Κ. δὲν θὰ εἶχον, κ. συνάδελφοι, καθόλου τὴν διάθεσιν νὰ ἀσχοληθῶ μαζί του. Τὰ κενὰ ἑδώλια τῆς θέσεώς του ἀποδεικνύουν, ὅτι ἐφυγομάχησε. Καὶ ἐὰν τοὐλάχιστον ἦτο μὲ συνέπειαν καὶ συνέχειαν ἡ φυγομαχία αὐτή, ἐὰν δηλαδὴ ἔλεγε ἡ ἡγεσία τοῦ Κέντρου, εἶσθε παράνομος Κυβέρνησις, νόθος Κυβέρνησις, δὲν ἔρχομαι εἰς τὴν Βουλὴν καὶ συνάγω τὰς πολιτικὰς συνεπείας τῆς πολιτικῆς μου αὐτῆς πράξεως, θὰ εἶχε περιεχόμενον. Ἀλλὰ ἡ εἴσοδος καὶ ἡ ἔξοδος, ἡ ψήφισις καὶ ἡ μὴ ψήφισις, ἡ συμμετοχὴ καὶ ἡ μὴ συμμετοχὴ εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ἀποδοχὴ ἐκ μέρους τῆς νόθου Βουλῆς ὅλων τῶν εὐεργετημάτων τὰ ὁποῖα δίδονται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅλα αὐτὰ τὰ στοιχεῖα εἶναι στοιχεῖα τὰ ὁποῖα κἄποτε θὰ πρέπει νὰ τὰ ἐκτιμήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅπως ἄλλωστε ἀπέδειξεν ὅτι ἐκτιμᾷ τὰς πολιτικὰς πράξεις εἰς τὴν πραγματικήν των ἀξίαν. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι κατὰ τὴν φάσιν αὐτὴν ἐγένετο καὶ μία πολιτικὴ πρᾶξις ἐκ μέρους τῆς ἡγεσίας τῆς Ε.Κ., διότι δὲν περιωρίσθη νὰ ἀπουσιάσῃ ἐκ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ κατέθεσε καὶ μίαν ἔγγραφον δήλωσιν, ἥτις περιελήφθη εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ τί λέγει ἡ δήλωσις αὐτή; Μετὰ δυσκολίας, κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἀνεύρητε φράσιν εἰς τὴν δήλωσιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν νὰ μὴ υἱοθετῇ ἡ ἄκρα ἀριστερὰ καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ τῆς ἡγεσίας τῆς Ε.Κ. ἡ πολιτικὴ πορεία ἐμφανίζεται ὡς διμέτωπος καὶ τοὐλάχιστον, ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ σημεῖον, ἔχει δίκαιον ἡ ἄκρα ἀριστερά, ἡ ὁποία δὲν ἀντιλαμβάνεται αὐτὸν τὸν διμέτωπον ἀγῶνα. Εἶναι τὸ πρᾶγμα ὀδυνηρὸν καὶ τοσοῦτον μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἡ διατύπωσις τῆς δηλώσεως αὐτῆς καὶ προκλητικὴ καὶ ὑβριστικὴ εἶναι καὶ ἐγώ, ὁ ὁποῖος συμβαίνει νὰ διακονῶ εἰς τὸν δημόσιον βίον ἐπὶ μίαν 30ετίαν, ἤδη γνωρίζω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐκτιμᾷ τὰς πολιτικὰς πράξεις τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν εἰς τὴν πραγματικήν των ἀξίαν, ἀλλὰ καὶ πέραν αὐτοῦ γνωρίζω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὴν παμψηφίαν του γνωρίζει ὅτι κατὰ τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας οἱ προπηλακισμοὶ καὶ αἱ ὕβρεις εἶναι τὸ θλιβερὸν προνόμιον τῶν ἡττημένων. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ἔχει τὸν λόγον.

§6Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιθυμῶ ἀπὸ τῆς θέσεώς μου νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἤκουσα τὴν ἀγόρευσίν του μετὰ ἰδιαζούσης προσοχῆς, ἀλλὰ ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν προσέθεσε πολλὰ νεώτερα στοιχεῖα ἀπὸ ὅσα εἶπε κατὰ πλατειαστικώτερον τρόπον, ὅταν κατέθετε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ὅταν ἔλθῃ ἡ κατάλληλος ὥρα, ὁ βουλευτὴς τῶν Προοδευτικῶν κ. Καψάλης θὰ ἀσχοληθῇ εἰς τὰ ἐπὶ μέρους καὶ θὰ δώσῃ ἐπὶ τῶν θεμάτων αὐτῶν συγκεκριμένας ἀπαντήσεις. Καὶ τοῦτο, ἐφ’ ὅσον ἀντεστράφησαν οἱ ὅροι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡμίλησε πρὶν δοθοῦν τὰ στοιχεῖα. Ἐκεῖνο ποὺ θέλω νὰ τονίσω εἶναι ὅτι ἡμᾶς τοὐλάχιστον δὲν μᾶς ἐντυπωσιάζει ἡ μνεία τῶν μεγάλων ἀπολύτων ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους ἐχρησιμοποίησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἄλλωστε ἡμεῖς ἐτονίσαμεν ὅτι καὶ μεγάλαι δαπάναι ἐγένοντο καὶ πολλὰ μέσα διετέθησαν, καὶ μεγάλα ὕψη ἐπραγματοποιήθησαν. Ἐκεῖνο ἐπὶ τοῦ ὁποίου διετυπώσαμεν τὴν ἀμφιβολίαν μας, εἶναι ἐὰν ἀκριβῶς ἡ προσπάθεια αὐτὴ τῆς τελευταίας 7ετίας, γενομένη ἀναμφισβητήτως μὲ μεγάλας θυσίας ἐκ μέρους τοῦ συνόλου, ἐὰν ἡ προσπάθεια αὐτὴ ἦτο ἀνάλογος τῶν θυσιῶν, καὶ δὲν ἀφορᾷ ἁπλῆν ὑπέρβασιν δαπανῶν προκειμένου περὶ ἔργων. Ἀφ’ ἑτέρου δέ, ἡ ἐκτίμησις τῆς παραγωγικότητος τῶν ἔργων καὶ ἡ ἐκτίμησις τοῦ χρόνου, εἰς τὸν ὁποῖον ἀπεδόθησαν, ἢ πρόκειται νὰ ἀποδοθοῦν τὰ ἔργα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπιθυμῶν νὰ ἀναφέρῃ ὅτι δὲν ἀποτελεῖ μοναδικὴν περίπτωσιν τὸ συμβαῖνον εἰς τὴν Ἑλλάδα, σχετικῶς μὲ τὴν ὑπέρβασιν τῶν δαπανῶν, ἐπεκαλέσθη ὡς παράδειγμα τὰς Η.Π.Α. καὶ ἀνεφέρθη εἰς τὸ ἀεροδρόμιον τῆς Ν. Ὑόρκης, ὅπου ἐσημειώθη ὑπέρβασις κατὰ 40%. Βεβαίως ὑπερβάσεις συμβαίνουν πάντοτε. Ἀκόμη καὶ εἰς τὰς ἰδιωτικὰς σχέσεις τῶν ἀνθρώπων, ὅταν πρόκειται νὰ οἰκοδομήσουν μίαν οἰκίαν. Ἀλλὰ ἐάν, κύριοι, ἔχητε ὑπέρβασιν 40% εἶναι ἀνεκτή. Ἐὰν ἔχητε 100%, πρέπει νὰ ἀνησυχήσητε. Ἐὰν ἔχητε πλέον τοῦ 100%, θὰ πρέπει νὰ σκεφθῆτε ἐὰν πρέπει νὰ παραπέμψητε τὸν μηχανικὸν εἰς τὸν Εἰσαγγελέα. Τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ περίπτωσιν μομφῆς. Ὄχι διότι θέλω νὰ ἀλλάξω τὸ ὕφος, τὸ ὁποῖον ἐκ παραδόσεως μὲ διακρίνει, ἀλλὰ διότι θέλω νὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ἔκαμα χθές, δὲν ἔχει σχέσιν μὲ ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν ἢ ἐπιτροπὴν ἐρεύνης, ἐὰν καλῶς διετέθησαν τὰ χρήματα, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ ἕνα σκοπόν. Πέντε ἀδιάβλητα πρόσωπα νὰ λύσουν τὴν ἀπορίαν αὐτήν. Ἐὰν κατὰ τὴν 7ετίαν, ἢ καὶ προηγουμένως, αἱ Κυβερνήσεις αἱ ὁποῖαι ἐπρογραμμάτισαν ὡρισμένα ἔργα, τὰ ἐπρογραμμάτισαν διὰ νὰ στοιχίσουν ὡρισμένα ποσά, ἐὰν καὶ ποῖαι ὑπερβάσεις παρουσιάσθησαν, ἐὰν τὰ προγράμματα προέβλεπον ἐκτέλεσιν ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου καὶ ἐὰν ἐξετελέσθησαν ἐντὸς τοῦ προβλεφθέντος χρόνου. Ἐὰν τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα προεβλέφθησαν ἦσαν παραγωγικά, διότι δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει ἡ παραμικρὰ ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἀξία τῶν ἐπενδύσεων ἀποτελεῖ συνάρτησιν ἐν σχέσει μὲ τὴν παραγωγικότητά των κλπ. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἐπιμένομεν. Μία τοιαύτη ἐπιτροπὴ θὰ ἔλυε πᾶσαν ἀπορίαν καὶ τὸ ἀποτέλεσμά της θὰ ἀπετέλει τίτλον τιμῆς διὰ πᾶσαν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀναφερόμενος πάλιν εἰς τὸ ὕψος τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, ἠθέλησε νὰ μοῦ ὑπενθυμίσῃ κἄτι τὸ ὁποῖον ὑπενθύμισε καὶ χθές. Ὅτι ἴσως δὲν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψει τοὺς παράγοντας τῆς πρωτογενοῦς παραγωγῆς. Ὄχι. Τοὺς λαμβάνομεν καὶ τοὺς ἐτόνισα, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Κανελλόπουλον. Τοῦ εἶπον, ὅτι δι’ αὐτὸ παραπονούμεθα ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, διαφορετικὰ ἐπιχειρήματα χρησιμοποιοῦνται διὰ τὸ ἴδιον θέμα. Πέρυσιν, ὅταν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπέμεινεν, ὅτι τὸ 11% τῆς αὐξήσεως τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος ὠφείλετο εἰς παράγοντας πρωτογενοῦς παραγωγῆς, ἡ Κυβέρνησις διεμαρτύρετο. Ἐπίσης, ὅταν ἐτόνισα τὰς αὐξομειώσεις, τὰς ἐτόνισα διότι εἶναι πράγματι πολὺ μεγάλαι, καὶ πολὺ μεγάλαι αὐξομειώσεις ἀποτελοῦν τὴν μεγαλυτέραν ἀπόδειξιν, ὅτι ἐξακολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ἐλέγχῃ κατὰ τὸ πλεῖστον —διότι ἐγὼ ἐπέμεινα καὶ ἐπιμένω καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐδέποτε..... (δὲν ἠκούσθη)..... τὸ μέρος — τὴν ἄνοδον τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπέμεινεν ἰδιαιτέρως εἰς τὴν θεωρίαν περὶ ἑνιαίου μισθολογίου καὶ μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ ἐπαναλάβῃ, ὅτι προβλέπει, ὅτι θὰ ὑπάγωμεν ἐκεῖ. Τὸ ἑνιαῖον μισθολόγιον ἐφηρμόσθη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὑπῆρξε προϊὸν μεγάλης πάλης τῶν διαφόρων τάξεων, ἐνδιαφερομένης ἑκάστης διὰ τὰ ἰδιαίτερα συμφέροντά της καὶ αἱ ὁποῖαι ὅλαι τελικῶς συνεφώνησαν εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς συνθηκολογήσεως, διότι ἔβλεπαν, ὅτι ἄλλως ὡδηγοῦντο εἰς τὸ ἀδιέξοδον. Κατέληξαν εἰς τὸ ἑνιαῖον μισθολόγιον τοῦ 1950, τὸ ὁποῖον κατὰ βάσιν — ὅλα τὰ νομοθετήματα καὶ ὅλα τὰ σχέδια ἔχουν τὰ ἐλαττώματά των — ἦτο λογικὸν καὶ προέβλεπεν ὡρισμένας διακρίσεις. Τὸ μισθολόγιον τοῦ 1950 ἔγινε σεβαστὸν μέχρι τὸ 1955. Ἀπὸ τὸ 1955 ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Καραμανλῆ, προκρίνουσα, ὡς συνήθως, τὰς εὐκολωτέρας λύσεις καὶ ἐπιλύσεις τὰς ὁποίας δίδει τις κατ’ ἀνάγκην, ὅταν φθάσῃ, ὅπως λέγῃ ὁ λαός, ὁ κόμπος εἰς τὸ χτένι, ἐπροτίμησε τὰς κλαδικὰς ἱκανοποιήσεις. Αὐτὴ ἡ πολιτικὴ δὲν ἔρχεται νὰ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην, νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἢ ἀνάγκας ὡρισμένης κατηγορίας ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μεγαλυτέρας καὶ περισσοτέρας ἄλλων ὑπαλλήλων, ἀλλὰ δυστυχῶς ἔρχεται νὰ διαχωρίσῃ τὰ ἐνδιαφέροντα τῶν ὑπαλλήλων, νὰ ἱκανοποιήσῃ τοὺς μὲν ἔναντι τῶν δὲ καὶ νὰ παρατείνῃ μίαν κατάστασιν ἠθικῶς μὴ ὀρθὴν καὶ ὀργανωτικῶς ἐπικίνδυνον. Αὐτὴ ἡ πολιτικὴ εἰς τὴν ἀρχὴν εἶναι πάρα πολὺ εὔκολος. Ἀλλὰ ὅλαι αἱ πολιτικαὶ καὶ ὅλαι αἱ λύσεις, αἱ ὁποῖαι εἰς τὴν ἀρχὴν εἶναι εὔκολοι, περικλείουν τὰ πράγματα καὶ ἐν τῇ πορείᾳ των καταλήγουν εἰς ἀδιέξοδον. Αὐτὸ προέβλεψα χθές. Κάθε μία τάξις θὰ ἔρχεται καὶ θὰ ὑποστηρίζῃ, ὅτι αὐτὴ εἶναι περισσότερον ἀπαραίτητος τῶν ἄλλων καὶ θὰ ζητῇ προνομιακὴν μεταχείρισιν. Ὁ κ. Ἀλαβᾶνος ἀνέφερε χθές, ὅτι χαρακτηριστικὸν τῆς χρεωκοπίας τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ἐκπαιδευτικόν, εἶναι ὅτι διορίζονται — καὶ γνωρίζετε τί πίεσις ἀσκεῖται δι’ ἕνα διορισμὸν — διορίζονται ἐκπαιδευτικοὶ καὶ δὲν ἀποδέχονται τὸν διορισμὸν των κατὰ ποσοστὸν 30%. Καὶ δὲν συμβαίνει αὐτὸ μόνον μὲ τοὺς ἐκπαιδευτικούς, τὸ ἴδιον συμβαίνει καὶ μὲ τοὺς γεωπόνους ἢ ἄλλους ὑπαλλήλους. Ἀρχίζει ἔτσι μία ἀποσύνθεσις καὶ ἡ ἀποσύνθεσις αὐτὴ εἶναι ἐπείγουσα ἀνάγκη νὰ ἀντιμετωπισθῇ. Δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὸν νὰ ἀντιμετωπίζωνται προχείρως αἱ ἀνάγκαι τῶν ὑπαλλήλων, σήμερον τῶν μὲν καὶ αὔριον τῶν δέ, διότι ὅλοι εὑρίσκονται εἰς μίαν δύσκολον θέσιν. Αὐτὸ εἶναι, κύριε Πρόεδρε, τὸ ἀδιέξοδον, εἰς τὸ ὁποῖον φερόμεθα καὶ τὸ ὁποῖον ἐλέγχομεν. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀναγκασθῶμεν ὅλοι, βοηθούντων καὶ τῶν ἰδίων τῶν Συνδικαλιστῶν, νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ ἑνιαίου μισθολογίου, τὸ ὁποῖον ἐξυπηρετεῖ καὶ ἕνα σκοπὸν δικαιοσύνης, τὸν ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ἀγνοοῦμεν, ὅτι ἔχει ἀντίκτυπον καὶ ἐπὶ τῶν συνταξιούχων. Διότι διὰ τῆς ἱκανοποιήσεως κατηγοριῶν, κλάδων ὑπαλλήλων δι’ ἐπιδομάτων καὶ ἄλλων μεθόδων, παρακάμπτομεν τοὺς συνταξιούχους καὶ φθάνομεν νὰ μὴ ἱκανοποιοῦμεν τοὺς συνταξιούχους. Καὶ ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι ἀνωμαλίαι, ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα προβλήματα ἄπειρα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀντιμετωπισθοῦν, ἀλλ’ εἰς τὴν βάσιν ὑπάρχει μία ἠθικὴ ἀρχή, μία ἀρχὴ δικαιοσύνης, ὅτι καὶ ὁ συνταξιοῦχος δικαιοῦται ἴσης μεταχειρίσεως, ὅπως καὶ ὁ ἐν ἐνεργείᾳ ὑπάλληλος. Τὰ λέγω αὐτὰ ὄχι μόνον ἀπὸ ἕνα αἴσθημα δικαιοσύνης, ἀπὸ τὸ ὁποῖον κατέχομαι, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἕνα αἴσθημα ρεαλισμοῦ, διότι ρεαλισμὸς εἶναι τὸ συμπέρασμα καὶ ἡ διαπίστωσις, ὅτι ὁδηγούμεθα εἰς τὸ ἀδιέξοδον καὶ εἰς τὸ χάος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐζήτησε νὰ ἐξηγήσω τὴν ἕρπουσαν αὔξησιν τοῦ μισθολογίου. Εἰς αὐτὸ ἔχει δίκαιον. Εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ποὺ ἀναπτύσσω τὴν θεωρίαν αὐτὴν καὶ θὰ χρειασθῇ νὰ γίνῃ εὐρυτέρα ἀνάπτυξις εἰς δημοσίας συζητήσεις καὶ κατ’ ἰδίαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ τονίσω καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὸ προσέξωμεν εἶναι, ὅτι σήμερον, ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ ἑρπούσης ἀνόδου τοῦ μισθολογίου, ἀναφερόμεθα εἰς γενικὸν οἰκονομικὸν φαινόμενον καὶ μάλιστα ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν. Καὶ ὡμίλησα περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον δρᾷ καὶ ἀντιδρᾷ ὁ καπιταλισμὸς σήμερον διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν χώρων. Ἀπὸ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἔφθασα εἰς τὴν ἀρχήν, ὅτι εἰς τὴν οἰκονομικὴν δραστηριότητα σήμερον, εἶναι ἀδύνατον νὰ θέσητε ὡς σκοπὸν τὸ στατικόν, τὸ ὁποῖον ἦτο τὸ ἰδεῶδες πρὸ 30 ἢ 40 ἐτῶν. Στατική, συνετὴ διαχείρισις τῶν δημοσίων συμφερόντων, ὅπως ἔλεγαν οἱ παλαιοὶ ὀρθόδοξοι, εἶναι ἀδύνατος σήμερον. Δὲν ἠμπορεῖτε σήμερον νὰ θέσητε τὴν ἀρχὴν τοῦ στατικοῦ, εἴτε εἶσθε ἰδιώτης ἐπιχειρηματίας, εἴτε εἶσθε Κράτος, διότι αὐτὸ ὁδηγεῖ εἰς βεβαιωμένην ἀποτυχίαν. Θὰ χάσητε ὁπωσδήποτε τὸ λεωφορεῖον. Θὰ θέσητε πρόγραμμα δυναμικόν, πολιτικὴν δυναμικὴν μπροστά σας. Τὰ πάντα πρέπει νὰ εὑρίσκωνται ἐν διαρκεῖ κινήσει. Ὅταν, λοιπόν, ἀναγνωρίζωμεν, ὅτι ὅλα θὰ αὐξάνουν, μαζὺ μὲ αὐτὰ θὰ αὐξάνουν καὶ οἱ μισθοί. Ἀλλὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ εἶπεν, ὅτι αὐτὸ συμβαίνει. Βεβαίως συμβαίνει. Ἡ διαφορὰ εἶναι, ὅτι ἄλλο εἶναι νὰ τὸ προγραμματίζωμεν καὶ ἄλλο νὰ τὸ ἀναγνωρίζωμεν ὡς τετελεσμένον γεγονός. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπεσήμανε, ἐπίσης, τὰς ἀπόψεις μας περὶ φορολογίας. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θέλω ἐν συντομίᾳ νὰ εἴπω ἀπὸ τῆς θέσεώς μου —θὰ ἔχῃ τὴν εὐκαιρίαν ὁ κ. Καψάλης νὰ ἀναπτύξῃ εὐρύτερον τὰς ἀπόψεις μας—ὅτι πράγματι ὑπάρχει τεραστία διαφορὰ ἀντιλήψεων μεταξὺ Ὑπουργοῦ Οἰκονομικῶν καὶ Κυβερνήσεως, καὶ ἡμῶν. Ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι αὐτὴ ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν προτείνομεν, εἶναι πολιτικὴ ἐκ τῶν πραγμάτων ἐπιβεβλημένη. Ἀποροῦμεν, ὅταν μᾶς ἀντιπαρατάσσῃ τὸ συνταγματικὸν ἐπιχείρημα καὶ τὸ ἐπιχείρημα τῆς δικαιοσύνης. Καὶ οἱ πρωτοετεῖς φοιτηταὶ τῆς Νομικῆς διδάσκονται δημοσίαν οἰκονομίαν καὶ γνωρίζω ἀναμφισβητήτως, ὅτι ἡ ἄμεσος φορολογία εἶναι δικαία φορολογία. Ἀλλὰ καὶ οἱ ὑποστηρικταὶ τοῦ ρεαλισμοῦ ἀναγνωρίζουν ὅτι, ὅταν δέχεται κανεὶς καπιταλιστικὴν ἀνάπτυξιν, σημαίνει ὅτι δέχεται δύο ἄδικα πράγματα. Τὴν ἐξασφάλισιν ὑπὲρ τῶν κεφαλαιούχων κέρδους καὶ ἀσφαλείας, κέρδους ἐννοεῖται εἰς βάρος τοῦ συνόλου τὸ ὁποῖον, ἐνδεχομένως, θὰ ἀπολαύσουν εἰς χρόνον μεταγενέστερον. Ἀλλὰ ἐὰν δεχθῆτε τὴν πολιτικὴν αὐτήν, πρέπει νὰ δεχθῆτε καὶ τὴν ἄλλην ἀρχήν. Ἀπόδειξιν ἀποτελεῖ τὸ γεγονός, ὅτι εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, ὅταν ἦλθεν ἡ στιγμὴ τῆς μειώσεως τῶν φόρων, δὲν ἔκαμαν καμμίαν διάκρισιν καὶ τῶν ὑψηλῶν εἰσοδημάτων ἐμείωσαν τὸν φόρον — ἐπ’ αὐτοῦ θὰ σᾶς ὁμιλήσῃ μετ’ ὀλίγον ὁ κ. Καψάλης—. Εἶναι, λοιπόν, ἡ ἀρχὴ τῆς δικαιοσύνης, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὅλοι κατεχόμεθα καὶ δὲν ἔχει κανένα ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον νὰ ἀπαλλάξῃ τοὺς περισσότερον ἢ ὀλιγώτερον πλουσίους. Μὲ ἐνδιαφέρει πῶς θὰ ἑδραιώσωμεν τὸ αἴσθημα ὅτι ἡ ἀνάπτυξις ἡ οἰκονομικὴ παρέχει τὴν εὐχέρειαν νὰ προσελκύσωμεν κεφάλαια. Ἀλλ’ ὅταν παρέχωμεν πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν τεραστίας ἀπαλλαγάς, λ.χ. εἰς τοὺς ἐφοπλιστάς, διατὶ λησμονῶμεν τὴν συνταγματικὴν ἐπιταγὴν τῆς ἰσότητος καὶ κάμνομεν διακρίσεις εἰς βάρος τῶν πενεστέρων; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμοῦμεν εἶναι ἡ γενίκευσις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπικαλεῖται πάντοτε ἕνα ἐπιχείρημα καὶ λέγει εἰς ἡμᾶς πᾶν ὅ,τι ὑποστηρίζομεν, τὸ ὑποστηρίζομεν ὄχι διότι δημαγωγοῦμεν — τοιοῦτον πρᾶγμα δὲν θὰ τὸ ἔλεγε ποτὲ ὁ κ. Θεοτόκης· θὰ ἦτο ἄδικον δι’ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν ἀποδείξει ὅτι μόνον δημαγωγίαν δὲν κάμνομεν, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὰς συνεπείας κάμνομεν πράξεις αἱ ὁποῖαι ἔρχονται εἰς πλήρη ἀντίθεσιν μὲ τὸ πολιτικόν μας ἐνίοτε καὶ τὸ προσωπικόν μας συμφέρον· εἰς τὴν ζωήν μου τὶς περισσότερες φορὲς ἀπολογοῦμαι. Διατὶ ἔκαμε τοῦτο ἢ ἐκεῖνο· ἀδιαφοροῦμεν διὰ τὴν ζημίαν, ὅταν κάμνωμεν κἄτι τὸ ὁποῖον κατευθύνει ἡ συνείδησίς μας. Ὁ κ. Ὑπουργός, κατεχόμενος ἀπὸ μίαν φοβίαν, ἐπικαλεῖται τὴν σταθερότητα καὶ τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐδῶ εἶναι ἡ διαφορά μας. Μέχρις ἑνὸς σημείου αὐτὴ ἡ σχολαστικότης εἶναι χρήσιμος καὶ ἀναγκαία. Πέραν, ὅμως, ἐκείνου τοῦ σημείου, ὁδηγεῖ εἰς τὸ ἄλλο ἀποτέλεσμα, ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἠρεμίαν τοῦ νεκροταφείου, μὲ ὅλους τοὺς κινδύνους τοῦ νεκροταφείου δι’ ὅσους δὲν εἶναι ρωμαντικοὶ ἄνθρωποι. Θὰ ὑπενθυμίσω κἄτι ἀπὸ τὸ παρελθόν. Ὅταν τὸ πρῶτον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ συμμετάσχω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ 1949, ἤμην Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου καὶ ἁρμόδιος οὐσιαστικῶς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἦτο ὁ ἀείμνηστος Ἀλέξ. Διομήδης. Μετ’ οὐ πολὺ εἶχον στενὴν ἐπαφὴν μὲ τὸν Διομήδην καὶ ἐνεργοτέραν ἀνάμιξιν εἰς τὰ οἰκονομικὰ θέματα. Δὲν ἐπρόλαβε νὰ διαρκέσῃ πολύ. Ἀλλὰ ἐνθυμοῦμαι ἀπὸ τὴν πρώτην ἐκείνην περίοδον —μεταγενεστέρως συνέβη πολλὲς φορές, ἀλλὰ τότε ἤμην πλέον ἰσχυρὸς ὡς Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ καὶ συνεπῶς, ἠδυνάμην νὰ ἐπιβάλλω τὰς γνώμας μου —ἐνθυμοῦμαι τί τραβούσαμεν ὅλοι τότε οἱ Οἰκονομικοὶ Ὑπουργοὶ μὲ τὰ διάφορα ταμποῦ, τὰ ὁποῖα ἔθετεν ἡ Ἀμερικανικὴ Ἀποστολή: Κυκλοφορία χαρτονομίσματος τρία δισεκατομμύρια! Εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ 3.050; Ὄχι! Προσεπάθουν μὲ ἁπλοῦν τρόπον νὰ τοὺς ἐξηγήσω: Σέβομαι τὰς γνώμας σας, ἀλλὰ διατί τρία δισεκατομμύρια; Λοιπὸν καὶ ἐδῶ «ταμποῦ». Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, μή! Ὁ προϋπολογισμός! Ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἡ κυκλοφορία ἐτριπλασιάσθη, ἐτετραπλασιάσθη. Ἐὰν αὐτὸ τὸ ἐλέγατε πρίν, ὅτι θὰ συμβῇ τρόμος καὶ φόβος, θὰ ἔλεγον καὶ ἐγὼ μπράβο εἰς τὴν Κυβέρνησιν ποὺ ἐτόλμησε καὶ δὲν ἐσταμάτησεν εἰς σχολαστικὰς ἀντιλήψεις. Τώρα τοὺς λέγουν τὰ ἴδια. Ὑπάρχουν τεράστια περιθώρια εἰς τὴν οἰκονομίαν, ὅπως καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Διότι μᾶς ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ θὰ ἠμπορούσαμεν ἐπὶ πολὺ νὰ ὁμιλήσωμεν καὶ διὰ τὰς οἰκονομίας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἠμποροῦσαν νὰ γίνουν εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλὰ τὸν τελευταῖον καιρὸν βλέπομεν συνεχῶς νὰ αὐξάνῃ ὁ προϋπολογισμός, νὰ αὐξάνουν αἱ δαπάναι, ἀκόμη καὶ αἱ στρατιωτικαὶ δαπάναι. Καὶ γνωρίζετε πόσον ἐγώ, ποὺ δὲν ὁμιλῶ περὶ περιορισμοῦ τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν, θὰ ἠμποροῦσα νὰ ὑποστηρίξω καὶ αὔξησίν των, ἀλλὰ ὑπὸ συνετὴν διαχείρισιν καὶ βεβαίως ἱκανοποίησιν βεβαίων ἀναγκῶν. Δύναται, λοιπόν, ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑπερηφανεύεται μὲ τὴν σειράν της διὰ τὸ ἔργον της. Καὶ ὅπως πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν πρέπει νὰ μονοπωλῆτε μόνον σεῖς τοὺς τίτλους, ὅτι μὲ τὴν τόλμην σας, μὲ τὴν φαντασίαν σας μὲ τὰ λαμπρά σας μέτρα ἐθεμελιώσατε τὴν οἰκονομίαν. Καὶ ἡμεῖς μὲ τὰς ἰδικάς μας σκέψεις καὶ μὲ τὴν ἰδικήν μας φαντασίαν ἐπροχωρήσαμεν. Καὶ τοῦ τὸ ἀνεγνώρισα. Ἀλλὰ τερματίζω τὸν λόγον μου καὶ λέγω: Ἀτυχὴς εἶναι ἡ διαπίστωσις ἱκανοποιήσεως τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἱκανοποιημένη ἡ Ἑλλὰς μὲ τὴν μέχρι τοῦδε πορείαν, τὴν ἀνοδικήν. Ἂν αὐτὸς ὁ ρυθμὸς ἐξακολουθήσῃ, μετὰ λύπης μου λέγω, ὅτι θὰ ἔχωμεν χάσει τὴν μάχην τῆς ἀνόδου τῆς ἑλληνικῆς οἰκονομίας. Εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ἀντιληφθῶμεν ὅλοι, ὅτι ὁ ρυθμὸς πρέπει νὰ γίνῃ ταχύτερος, πρέπει νὰ γίνῃ παραγωγικώτερος καὶ ἂν χρειασθοῦν καὶ θυσίαι καὶ ζητηθοῦν καὶ θυσίαι, ὑπὸ μίαν προϋπόθεσιν, ὅτι θὰ γνωρίζουν οἱ πάντες ὅτι πράγματι τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι παραγωγικὸν καὶ μεγάλον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Δ. Θανόπουλος).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Εὐαγγελίδης ἔχει τὸν λόγον.

§8Ι. ΕΥΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἦταν κοινὸς τύπος νὰ ἰσχυρισθῇ κανείς, ὅτι ἡ δημοσιονομικὴ πολιτικὴ μιᾶς Κυβερνήσεως, ὅπως ἄλλωστε ὅλη ἡ οἰκονομικὴ καὶ κοινωνικὴ πολιτικὴ μιᾶς Κυβερνήσεως, θὰ πρέπει νὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν οἰκονομικὴν καὶ κοινωνικὴν εὐημερίαν, εἰς τὴν εὐημερίαν ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρυτέρων λαϊκῶν μαζῶν. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, θὰ ἔπρεπε τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα κάθε Κυβέρνησις προγραμματίζει καὶ ἐφαρμόζει νὰ εἶναι προσηρμοσμένα πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν. Ἡ δημοσιονομικὴ καὶ οἰκονομικοκοινωνικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ΕΡΕ τείνει πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν; Ἰδοὺ τὸ θέμα. Ἠκούσατε ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας ρήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τόσον τοῦ Κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ὅσον καὶ τοῦ Κόμματος, τῶν Προοδευτικῶν, τὸ ὁποῖον παρίσταται κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, οἱ ὁποῖοι μέχρι τοῦδε ὡμίλησαν ἂν καὶ κατὰ πόσον ἡ πολιτικὴ τῶν ἀλληλοδιαδόχων Κυβερνήσεων Καραμανλῆ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1955 καὶ ἐντεῦθεν εἰς τοὺς διαφόρους τομεῖς τῆς ἀνταποκρίνεται εἰς αὐτὴν τὴν σωστὴν ἀρχήν, ὅτι πρέπει νὰ κατευθύνηται πρὸς τὴν κοινωνικὴν εὐημερίαν, πρὸς τὴν εὐημερίαν εὐρέων λαϊκῶν μαζῶν. Καὶ ἠκούσατε ποία ὑπῆρξεν ἡ πολιτικὴ αὐτὴ ἔναντι τῶν μεγάλων λαϊκῶν μαζῶν καὶ τῶν προβλημάτων των, ἔναντι τῶν ἀγροτῶν, τὴν κατάστασιν τῶν ὁποίων ἐξέθεσε σαφέστατα καὶ παραστατικώτατα, χθές, κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του, ὁ συνάδελφος κ. Χιωτάκης, ὅσον καὶ ἀπέναντι τῆς ἐργατικῆς τάξεως τὴν κατάστασιν τῆς ὁποίας ἐξέθεσεν ὁ εἰδικώτατος εἰς τὰ ἐργατικὰ θέματα συνάδελφος κ. Παπαδημητρίου. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ θὰ ἐκθέσω τὰς ἀπόψεις μου ὡς πρὸς τὴν πλευρὰν τῆς δημοσιονομικῆς πολιτικῆς, ποία δηλαδὴ ὑπῆρξεν ἡ στάσις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν τομέα αὐτὸν ἀπέναντι τῶν εὐρέων λαϊκῶν στρωμάτων καὶ ποία ὑπῆρξεν ἡ ἐπίδρασις τῆς ἀσκουμένης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως δημοσιονομικῆς πολιτικῆς ἐπὶ τῆς καταστάσεώς των. Ἡ δημοσιονομικὴ πολιτικὴ ἐκφράζεται, ὡς εἶναι γνωστόν, ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν ἀπὸ τὴν πρακτικὴν τῶν ἐσόδων καὶ κυρίως τὴν φορολογικήν, καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν ἀπὸ τὴν κατανομὴν τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα ἀρύεται ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μέσῳ τῆς φορολογίας ἢ ἄλλως καὶ τὰ διαθέτει διὰ τῆς πολιτικῆς της ἐπὶ τῶν δαπανῶν εἰς τοὺς διαφόρους τομεῖς τῆς οἰκονομίας ἢ διὰ τὴν ἱκανοποίησιν οἰκονομικῶν, κοινωνικῶν πολιτιστικῶν κλπ. ἀναγκῶν τοῦ λαοῦ. Ἂς ἔλθωμεν πρῶτον εἰς τὸ θέμα τῆς φορολογικῆς πολιτικῆς. Ἕνα γεγονός, τὸ ὁποῖον ἀδιαταράκτως ὑπὸ πάντων τῶν ἀσχολουμένων μὲ τὰ δημοσιονομικὰ διαπιστώνεται ἀπὸ μακρᾶς σειρᾶς ἐτῶν, εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἀνατομία τῆς ἐμμέσου φορολογίας εἰς τὴν σύνθεσιν τῶν κρατικῶν ἐσόδων εἶναι συντριπτικῶς ἀνωτέρα ἀπὸ τὴν τῆς ἀμέσου φορολογίας, ἀλλὰ καὶ καθ’ ἑαυτὴν εἶναι βαρυτάτη, στρέφεται δὲ καὶ πρὸς εἴδη ἀμέσου λαϊκῆς ἀνάγκης καὶ συνεπῶς, καταπιέζει τὸ εἰσόδημα ἰδίᾳ τῶν ἀπορωτέρων τάξεων. Δὲν συνεκίνησε τὸ παράπαν ἐν τούτοις τὴν Κυβέρνησιν τὸ θέμα αὐτὸ καθ’ ὅλην τὴν λήξασαν 7ετίαν ποὺ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀρχήν. Διότι παρέλαβε τὸ ποσοστὸν τῆς ἀμέσου φορολογίας 21% ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν φορολογικῶν ἐσόδων τὸ διετήρησε τὸ 1957 εἰς 21,8%, τὸ 1962 εἰς 21,4% καὶ τὸ 1963 εἰς 21,3% ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν ἔμμεσον φορολογίαν ποὺ τὴν διατηρεῖ εἰς τὸ ὕψος τοῦ 78% καὶ πλέον. Εἶναι τελείως ἀδικαιολόγητος ἡ Κυβέρνησις μετὰ 7ετίαν νὰ διατηρῇ εἰς τόσον ὑψηλὰ ἐπίπεδα τὴν ἔμμεσον φορολογίαν ἐνῷ δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι τοῦτο εἶναι καὶ ἄδικον καὶ ἀντιλαϊκόν. Καὶ ταῦτα ὅταν εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς ὅλας τὰς χώρας τὰ ποσὰ αὐτὰ εἶναι ἀντίστροφα. Π.χ. εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας 86,2% ἡ ἄμεσος φορολογία καὶ 13,8% ἡ ἔμμεσος, εἰς τὴν Σουηδίαν 61,90% καὶ 38,10% ἀντιστοίχως, εἰς τὴν Αὐστρίαν 61,8% καὶ 38,2%, εἰς τὸν Καναδᾶν 60,8% καὶ 39,2%, εἰς τὴν Ἰαπωνίαν 58,8% καὶ 41,2%, εἰς τὴν Μ. Βρεταννίαν 53,90% καὶ 46,10% εἰς τὴν Ἀργεντινὴν 48,6% καὶ 51,4% καὶ εἰς τὸ Βέλγιον 40,7% καὶ 59,3%. Ἀλλά, κ. συνάδελφοι, δὲν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ τελείως δυσανάλογος συμμετοχὴ τοῦ τομέως τῆς ἐμμέσου φορολογίας εἰς τὸ σύνολον τῶν φορολογικῶν ἐσόδων. Εἶναι καὶ αὐτὴ ἡ σύνθεσις τῆς ἀμέσου φορολογίας ποὺ καθιστᾷ ἄδικον καὶ ἀντιλαϊκὸν τὸ φορολογικόν μας σύστημα. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας ὅτι ἀπὸ αὐτὰ τὰ χαμηλὰ ποσοστὰ τῆς ἀμέσου φορολογίας, ἕνα πολὺ μεγάλο μέρος προέρχεται ἐκ τῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν μισθῶν τῶν δημοσίων καὶ ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων τῶν ἄλλων τάξεων τῶν ἐργαζομένων καὶ τῶν συνταξιούχων. Ἡ συμμετοχὴ τῶν μισθοσυντηρήτων, συνταξιούχων καὶ ἐλευθέρων ἐπαγγελματιῶν εἰς τὴν ἄμεσον φορολογίαν, κατὰ τὰ ἔτη ἀπὸ τοῦ 1958 μέχρι τοῦ 1961 ἔφθασεν ἀντιστοίχως εἰς ποσοστὸν ἐπὶ τοῦ συνόλου τῆς ἀμέσου φορολογίας 41,32% τὸ 1958, 43,64% τὸ 1959, 48,57% τὸ 1960 καὶ 46,9% τὸ 1961. Ἐξ ἄλλου, ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὔξησις τῆς ἀμέσου φορολογίας, διότι μεγάλαι μᾶζαι πληθυσμοῦ, ὅπως ἡ ἀγροτικὴ τάξις ἔχουν εἰσοδήματα μὴ φορολογούμενα, εὑρίσκεται μακρὰν τῆς πραγματικότητος καὶ ἐφ’ ὅσον ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις τὴν κατηγοροῦμεν, ὅτι ἀσκεῖ ταξικὴν φορολογικὴν πολιτικήν. Διότι καὶ ἡ ἀγροτικὴ τάξις διὰ τὰ εἴδη διατροφῆς καὶ διαβιώσεώς της ἐν γένει ὡς ἐπίσης καὶ διὰ μέσα ποὺ χρησιμοποιεῖ κατὰ τὴν παραγωγήν της, τὰ καύσιμα, τὰ ἐργαλεῖα, τὰ γεωργικὰ ἐφόδια καὶ μηχανήματα φορολογεῖται βαρύτατα διὰ τῶν δασμῶν καὶ τῆς λοιπῆς ἐμμέσου φορολογίας, ἡ ὁποία φθάνει τὸ 38% τοῦ εἰσοδήματός της, ὡς ἀπέδειξε διὰ τὴν ἐκ τῆς ἐμμέσου φορολογίας ἐπιβάρυνσιν γενικώτερον τοῦ λαϊκοῦ εἰσοδήματος, ἔρευνα γενομένη πρὸ 12ετίας ὑπὸ ἐπιτροπῆς οἰκονομολόγων, ὑπὸ τὸν καθηγητὴν κ. Ζολώταν. Ἡμεῖς, διὰ προτάσεως νόμου τὴν ὁποίαν ὑπεβάλαμεν, ἐζητήσαμεν νὰ ἀλλάξῃ βασικῶς τὸ φορολογικὸν σύστημα, ὥστε τὸ κέντρον τοῦ βάρους νὰ μετατοπισθῇ ἀπὸ τὴν ἔμμεσον εἰς τὴν ἄμεσον φορολογίαν, νὰ καταργηθοῦν αἱ φοροαπαλλαγαί, συγχρόνως δέ, νὰ παταχθῇ ἡ φοροδιαφυγή, ἡ ὁποία ὡς ἐδήλωσε πρὸ 3ετίας ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀναβιβάζεται ἀπὸ τοὺς εἰδικοὺς εἰς ποσὸν μεταξὺ 500 καὶ 1.500 ἑκατ. ἐτησίως. Ἐν τούτοις, οὐδὲν οὐσιαστικὸν μέτρον ἐλήφθη διὰ νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ πάταξις τῆς φοροδιαφυγῆς, ἡ μείζων ἀπόδοσις τῆς φορολογίας τῆς ἀμέσου, ἡ ἐλάφρυνσις τῶν λαϊκῶν τάξεων ἀπὸ τοὺς ἐμμέσους φόρους. Ἀκόμη, θὰ ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸν προσδιορισμὸν ἐσόδων νὰ εἶχε θέσει εἰς ἐφαρμογὴν τὴν ἐπιχειρηματικὴν δραστηριότητα τοῦ Κράτους, ἀναλαμβάνοντος τὴν ἐκτέλεσιν καὶ ἐκμετάλλευσιν τῶν μεγάλων παραγωγικῶν ἔργων, ὡς τὸ Κόμμα μας ἐγκαίρως εἶχεν ὑποδείξει καὶ ὄχι νὰ τὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν οἰκονομικὴν ὀλιγαρχίαν. Ἀντὶ τῶν ἔργων αὐτῶν ποὺ μποροῦσαν νὰ εἶχαν γίνει κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ὅταν ὑπῆρχαν τὰ ὑπερέσοδα καὶ ποὺ θὰ μποροῦσαν σήμερα ν’ ἀποδίδουν ἔσοδα γιὰ τὴν αὐτοχρηματοδότησιν ἐν μέρει τῶν περαιτέρω ἔργων, ἡ Κυβέρνησις διεσπάθισε τεράστια ποσὰ εἰς ἔργα βιτρίνας, μὴ ἀναγκαῖα ἢ δευτερεύοντα ἢ τριτεύοντα εἰς τὴν ἱεράρχησιν τῶν ἀναγκῶν ἢ κατασκευασθέντα κατὰ τρόπον ποὺ ἀποτελεῖ πραγματικὸν σκάνδαλον, μὲ ἐπακόλουθον νὰ μὴ ὑπάρχουν σήμερον ἔσοδα οὐσιώδη ἐκ τῶν πραγματοποιηθεισῶν ἐπενδύσεων. Τοῦτο, εἶχε ἀκόμη ὡς συνέπειαν τὴν ἀνάγκην προσφυγῆς εἰς συνεχῆ δανεισμὸν μὲ τὴν δικαιολογίαν ὅτι πρέπει δι’ ἔργα οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως νὰ ἐπιβαρύνωνται καὶ αἱ μέλλουσαι γενεαί, ἀλλ’ ἐν τῇ οὐσίᾳ, οὐδὲν ἀξιόλογον ἔργον οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως ἐξετελέσθη πολλὰ δὲ ἐκ τῶν κατασκευασθέντων, παραμένουν ἄχρηστα. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1963 προβλέπει διὰ τὰς κρατικὰς ἐπενδύσεις τὴν διάθεσιν 6.250 ἑκατ. ἐκ τῶν ὁποίων 1.150 ἑκατ. θὰ διατεθοῦν ἐκ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ, 750 ἐξ ἄλλων εἰδικῶν πόρων καὶ 4.180 ἑκατ. διὰ δανεισμοῦ ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ ἢ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἀλλὰ κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν καὶ μὲ τὴν συνεχῆ διόγκωσιν τοῦ δημοσίου χρέους μετὰ πάροδον 3–4 ἐτῶν διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τούτου θὰ ἀπαιτῆται ποσὸν ὑπερβαῖνον κατ’ ἔτος τὰ 2,5 δισ. δραχμῶν. Μὲ τοιαύτην ἐξέλιξιν τοῦ κονδυλίου διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ δημοσίου χρέους εἶναι φυσικὸν ὄχι μόνον διὰ τὸ 1963 νὰ μὴ δοθῇ οὐδεμία αὔξησις μισθῶν καὶ ἡμερομισθίων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ προσεχῆ ἔτη καὶ συνεπῶς μαῦρες ἡμέρες ἀναμένουν τοὺς ἀγρότας, τοὺς ἐργάτας καὶ τοὺς ὑπαλλήλους. Ἡ Κυβέρνησις προσπαθεῖ νὰ ἐπιρρίψῃ τὰς οἰκονομικὰς συνεπείας τῆς ἀντιλαϊκῆς πολιτικῆς της εἰς τὰ θύματά της. Ἐγκληματικὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν ἐξετέλεσεν ἔργα πραγματικῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως, ἀλλὰ ἔργα βιτρίνας. Καὶ ἔρχομαι δι’ ὀλίγων, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ρυθμίσεως τοῦ δημοσίου ἐξωτερικοῦ χρέους. Εἶναι γνωστὴ ἡ ἱστορία τοῦ προπολεμικοῦ ἐξωτερικοῦ χρέους, ἠσχολήθησαν καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἄλλοι οἰκονομολόγοι, ἐγράφησαν δὲ ἐπ’ αὐτοῦ καὶ σχετικὰ συγγράμματα. Εἶναι ἐπίσης γνωστόν, ὅτι μικρὸν μόνον μέρος τοῦ χρέους τούτου εἰσήχθη εἰς τὸν κρατικὸν προϋπολογισμόν, κυρίως ἐκ τῶν παλαιοτέρων δανείων καὶ πολὺ ὀλιγώτερον ἐχρησιμοποιήθη παραγωγικῶς. Τέλος, εἶναι ἐπίσης γνωστόν, ὅτι τὰ δάνεια ἐξυπηρετήθησαν μὲ τὸ πάρα πάνω μέχρι τοῦ 1932 καὶ οἱ ὁμολογιοῦχοι εἰσέπραξαν τὴν ἀξίαν των καὶ πλέον ταύτης. Συνεπῶς ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία ὑπέστη τεραστίας καταστροφάς, λόγῳ τῶν πολέμων καὶ ἰδίᾳ τοῦ τελευταίου, ἡ ὁποία δὲν ἔλαβε βοήθειαν τοιαύτην, ἡ ὁποία νὰ ἀνταπεκρίνετο πρὸς τὰς θυσίας καὶ τὰς καταστροφὰς ποὺ ὑπέστη, ἡ Ἑλλὰς ποὺ ἔχει λαμβάνειν μεγάλα ποσὰ ἀπὸ τὰ ἡττηθέντα καὶ σήμερον οἰκονομικῶς ἰσχυρὰ κράτη, ποσά, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ εἶχον καταβληθῆ, διότι εἶναι κατοχυρωμένα διὰ συμβατικῶν ὑποχρεώσεων καὶ τὰ ὁποῖα μέχρι σήμερον δὲν κατεβλήθησαν, οὐδαμῶς ἔπρεπε νὰ προχωρήσῃ εἰς τοιοῦτον διακανονισμόν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μᾶς εἶπεν, ὅτι ἦτο ἠθικῶς ἐπιβεβλημένη ἡ ρύθμισις τοῦ ἐξωτερικοῦ δημοσίου χρέους. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν προέβη εἰς τὴν ρύθμισιν, λόγῳ συναισθήσεως ἠθικῆς ὑποχρεώσεως, ἡ ὁποία, ἄλλωστε, εἶναι ἀνύπαρκτος, ὡς προεῖπον, ἀλλὰ τῆς ἐπεβλήθη ὁ διακανονισμός. Εἰς τὴν ἔκθεσιν τῶν «τριῶν σοφῶν», οἵτινες κατ’ ἐντολὴν τοῦ CONSORTSIUM ἀνέλαβον νὰ ἐρευνήσουν τὰς ἀνάγκας τῆς Ἑλλάδος δι’ οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν ἀπὸ τὸ Ν.Α.Τ.Ο., ἀναφέρεται, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ρυθμίσῃ τὸ προπολεμικὸν δημόσιον ἐξωτερικὸν χρέος καὶ ἡ σύστασις ἐπαναλαμβάνεται καὶ εἰς μεταγενέστερον ἔγγραφον. Ἐκ τούτου καταφαίνεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξεβιάσθη, διὰ νὰ ρυθμίσῃ τὸ δημόσιον ἐξωτερικὸν χρέος ὑπὸ τῶν προστατῶν τῶν ἀδηφάγων ξένων ὁμολογιούχων, οἵτινες ἄφιναν σαφῶς νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι ἡ ρύθμισίς του ἀποτελεῖ προϋπόθεσιν, ἵνα ἡ Ἑλλὰς δυνηθῇ ν’ ἀποβλέψῃ εἰς οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν. Ἐν τούτοις καὶ ἡ ρύθμισις ἔγινε καὶ μέχρι στιγμῆς οὐδεμία ἐνίσχυσις ἐξησφαλίσθη. Ἔτσι ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις παραμένει ἄστοργος πρὸς τὰς λαϊκὰς τάξεις, ἐδέχθη νὰ διακανονίσῃ τὸ ἐξωτερικὸν δημόσιον χρέος τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἐπιβάρυνσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐφήρμοσεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐφαρμόζει ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν δημοσίων δαπανῶν. Καθ’ ὅλην τὴν περίοδον ποὺ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀρχὴν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, αἱ στρατιωτικαὶ δαπάναι παρέμειναν ἀμετακίνητοι εἰς ὑψηλότατον ποσοστὸν καὶ μάλιστα κατ’ ἔτος αὐξάνεται ἄλλοτε περισσότερον, ἄλλοτε ὀλιγώτερον τὸ κονδύλιον τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν. Ἔφθασεν εἰς σημεῖον ὁ κρατικὸς προϋπολογισμὸς νὰ ἐπιβαρύνεται διὰ τὰς στρατιωτικὰς δαπάνας καὶ διὰ τὰ Σώματα Ἀσφαλείας μὲ 5 καὶ πλέον δισεκατομμύρια, ἤτοι πλέον τοῦ 30% τοῦ δημοσίου τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ μὲ ποσοστὸν ἐπὶ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος πλέον 5%, ἐνῷ εἰς τὰς πλείστας ἄλλας χώρας, αἱ ὁποῖαι συμμετέχουν εἰς τὸ Ν.Α.Τ.Ο. καὶ ποὺ ἔχουν πολὺ ὑψηλότερον ἐθνικὸν εἰσόδημα αἱ στρατιωτικαὶ δαπάναι ἀνέρχονται εἰς ποσοστὸν ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος 2–3%. Τοιουτοτρόπως ἡ Κυβέρνησις ἀφαιρεῖ σημαντικὸν μέρος εὐχερείας ἀπὸ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν πράγματι ἐπιτακτικῶν ἀναγκῶν τοῦ λαοῦ. Διὰ τὴν αὔξησιν τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν, ἡ Κυβέρνησις προβάλλει τὸ γνωστὸν ἐπιχείρημα τοῦ ἀπὸ βορρᾶ κινδύνου. Ἀλλὰ τοιοῦτος κίνδυνος δὲν ὑφίσταται καὶ γενικώτερον λόγῳ τῆς διεθνοῦς ὑφέσεως, ἀλλὰ κυρίως, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι οἱ βόρειοι γείτονές μας ξεκαθάρισαν τὸ θέμα τοῦτο καὶ ἐδήλωσαν, ὅτι οὐδεμίαν βλέψιν ἔχουν ἐπὶ Ἑλληνικῶν ἐδαφῶν. Πέρυσιν εὑρισκόμενος μετ’ ἄλλων μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς διὰ τὴν Βαλκανικὴν Συνεννόησιν εἰς Σόφιαν, εἴχαμεν τὴν εὐκαιρίαν ν’ ἀκούσωμεν ἀπὸ τοὺς ὑπευθύνους κυβερνήτας τῆς χώρας αὐτῆς, ὅτι οὐδεμίαν ἐδαφικὴν διεκδίκησιν ἔχουν ἔναντι τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅτι ἀποβλέπουν μόνον εἰς μίαν οἰκονομικὴν συνεργασίαν ἐπὶ ἀμοιβαιότητι καὶ ἐπὶ κοινῷ συμφέροντι χρησιμοποιήσεως τῶν Ἑλληνικῶν λιμένων δι’ ἐμπορικοὺς σκοπούς. Προχθὲς ὁ νέος Πρωθυπουργὸς τῆς Βουλγαρίας, διὰ δηλώσεών του, ἐπανέλαβε τὰ αὐτά. Εἶναι προφανὲς ἐπίσης, ὅτι καὶ ἀπὸ πλευρᾶς Γιουγκοσλαυΐας δὲν ὑφίσταται κίνδυνος. Ἡ Κυβέρνησις στηρίζεται εἰς τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κινδύνου διὰ νὰ διατηρῇ εἰς ὑψηλὰ ἐπίπεδα τὰς στρατιωτικὰς δαπάνας. Πρῶτον τὸ Κόμμα μας ἔθεσε τὸ θέμα τοῦτο, ποὺ ἤδη υἱοθετεῖται καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην Ἀντιπολίτευσιν. Καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε. Κ. εἰς οἰκονομικὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἔγινε πρὸ ἡμερῶν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν εὑρίσκει δικαιολογημένην τὴν διατήρησιν τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν εἰς τὸ ὕψος ποὺ εὑρίσκεται σήμερον. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει αὐξήσει τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας μὲ σκοπὸν καὶ μόνον νὰ δύναται εἰς κἄθε στιγμὴν νὰ καταδυναστεύῃ τὸν λαὸν καὶ νὰ περιστέλλῃ ὅσον δύναται τὴν διάθεσιν τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἀγωνίζεται διὰ τὴν λύσιν τῶν δικαίων αἰτημάτων του, ἀγροτῶν, ἐργατῶν, φοιτητῶν κλπ. Διότι, ἐνῷ εἶναι γνωστόν, ὅτι τὰ Σώματα Ἀσφαλείας κυρίαν ἀποστολὴν ἔχουν τὴν δίωξιν τῆς ἐγκληματικότητος, ἡ Κυβέρνησις πολλάκις παρὰ τὴν θέλησιν τῶν ἀποτελούντων ταῦτα, διαθέτει τὰ Σώματα Ἀσφαλείας διὰ νὰ ἐκτελοῦν ἄλλους σκοποὺς νὰ ἐκτελοῦν τὰς διαταγάς της ποὺ σκοπὸν ἔχουν τὴν κατάπνιξιν τῆς δικαιολογημένης λαϊκῆς ἀγανακτήσεως καὶ τὴν δίωξιν τῶν πολιτικῶν της ἀντιπάλων. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν καὶ παρὰ τὴν ἀριθμητικὴν αὔξησιν καὶ τὸν καλύτερον ἐφοδιασμὸν τῶν Σωμάτων αὐτῶν, τὰ ἀδικήματα τοῦ κοινοῦ ποινικοῦ δικαίου ηὔξησαν, νέαι μορφαὶ γκαγκστερικῶν ἐγκλημάτων, ὅπως ἡ ληστεία τῶν ταμιῶν τῆς ΔΕΗ πρὸ διμήνου, παρουσιάσθησαν καὶ πολλὰ ἐγκλήματα εἰδεχθῆ, μένουν ἀνεξιχνίαστα. Κύριοι συνάδελφοι, ἕνα ἄλλο μεγάλο κονδύλιον, τὸ ὁποῖον διατίθεται, εἶναι τὸ κονδύλιον διὰ τὸ δημόσιον χρέος, διὰ τὸ ὁποῖον ὡμίλησα πρὸ ὀλίγου. Ἐπομένως, ἔχομεν δύο μεγάλα κονδύλια τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀμετακινήτου πρὸς τὰ κάτω καὶ συνεχῶς αὐξανόμενα. Τὸ κονδύλιον τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν καὶ τὸ κονδύλιον ἐξυπηρετήσεως τοῦ δημοσίου χρέους. Συνεπῶς, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅταν λέγῃ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν μπορεῖ νὰ ἀνθέξῃ εἰς τὰς αὐξήσεις τῶν ἀποδοχῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ἔπρεπε νὰ εἶχεν ἐξαντλήσει ὅλας τὰς δυνατότητας περιστολῆς αὐτῶν τῶν δαπανῶν, πρᾶγμα ποὺ δὲν ἔπραξε. Ἔρχομαι εἰς τὸ θέμα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ οἱαδήποτε γενική, ἔστω καὶ μικρὰ αὔξησις τῶν δαπανῶν διὰ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ συνταξιούχους διὰ τὸ 1963, μόνον δὲ κλαδικαὶ τινὲς βελτιώσεις ἠμποροῦν νὰ γίνουν. Καὶ ἄλλοι συνάδελφοι καὶ ἰδιαιτέρως ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν κ. Μαρκεζίνης, ἔψεξεν αὐτὴν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ἱκανοποιήσεως μερικωτέρων αἰτημάτων διαφόρων κλάδων. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἱκανοποιεῖ αἰτήματα κλάδων, διότι, ὡς εἶπεν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, αὐτοὶ ἔχουν μεγαλυτέραν σημασίαν ἢ διὰ νὰ προσελκύσῃ εἰς αὐτοὺς νέους δημοσίους ὑπαλλήλους, λόγῳ τῶν ὑπαρχόντων μεγάλων κενῶν, ἀλλὰ προσπάθειά της εἶναι νὰ διασπᾷ τὸ συνδικαλιστικὸν δημοσιοϋπαλληλικὸν κίνημα διὰ τῆς ἱκανοποιήσεως ὡρισμένων κατηγοριῶν ἐξ αὐτῶν, ὅπως τελευταίως ἐγένετο, ὥστε καὶ μὲ τὴν βοήθειαν τῆς ἀσυνεποῦς ἡγεσίας τοῦ δημοσιοϋπαλληλικοῦ συνδικαλισμοῦ, νὰ καθιστᾷ ἀδρανῆ τὸν κόσμον τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Π.χ. ἐπειδή, κύριοι βουλευταί, οἱ οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι καὶ δυναμισμὸν συνδικαλιστικὸν ἔχουν καὶ λόγῳ τῆς θέσεώς των, δύνανται νὰ ἐπηρεάσουν τὴν πορείαν τῶν κρατικῶν ἐσόδων, εἶχον δὲ ἐπιδείξει εἰς τὸ παρελθὸν ἀγωνιστικότητα, ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ τοὺς ἐξουδετερώσῃ, τοὺς ἐπέταξεν ὡρισμένα ψιχία. Ἀντιθέτως, οἱ ἐκπαιδευτικοί, ποὺ εἶναι γνωστὸν ποίαν ἐθνικὴν ὑπηρεσίαν προσφέρουν, παρημελήθησαν καὶ ἐφηρμόσθη μάλιστα ἐναντίον των τὸ πρωτοφανὲς διὰ τὴν σημερινὴν ἐποχὴν μέτρον τῆς πολιτικῆς ἐπιστρατεύσεως διὰ νὰ ἀνασταλῇ ὁ ἀγών των. Συνεπῶς, ἡ πολιτικὴ τῶν ψιχίων εἰς διαφόρους κλάδους, εἶναι ἀπολύτως καταδικαστέα καὶ πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῇ. Διότι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι διασπᾷ τὸ συνδικαλιστικὸν κίνημα, ἱκανοποιεῖ καὶ ὡρισμένας κατηγορίας ὑπαλλήλων εἰς βάρος ἄλλων τάξεων ἐξ ἴσου δικαιουμένων. Ἡ αὔξησις, συνεπῶς, τῶν ἀποδοχῶν τῶν ὑπαλλήλων ἡ γενική, εἶναι ἐπιβεβλημένη. Ἐπὶ πλέον, μὲ τὴν πολιτικὴν τῶν ἐπιδομάτων, ὑπερωριῶν κλπ., τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζει ἡ Κυβέρνησις, ἀδικεῖ καὶ τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους ποὺ πρόκειται μετ’ οὐ πολὺ νὰ φύγουν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἤδη συνταξιούχους, διότι ἡ σύνταξις, ὡς γνωστόν, καθορίζεται βάσει τοῦ 80% τοῦ βασικοῦ μισθοῦ, χωρὶς νὰ ὑπολογίζωνται τὰ ἐπιδόματα καὶ αἱ λοιπαὶ πρόσθετοι ἀπολαυαί. Ἔτσι καὶ οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὰ πρόθυρα τῆς συντάξεώς των βλέπουν νὰ μειοῦνται ἀποτόμως καὶ σοβαρώτατα τὰ ἔσοδά των μόλις ἐξέλθουν τῆς ὑπηρεσίας, διότι τὰ ἐπιδόματα τὰ ὁποῖα λαμβάνουν δὲν εἶναι καὶ συντάξιμος μισθός. Ἔρχομαι ἤδη εἰς μίαν ἄλλην μεγάλην κατηγορίαν δαπανῶν, τὸ κονδύλιον τῆς Παιδείας. Τὸ κονδύλιον αὐτὸ ἐκυμαίνετο κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἰς ποσοστὸν 6–7% τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τοῦτο καθ’ ἣν στιγμήν, ὅπως ἠκούσαμεν ἀπὸ τὸν συνάδελφον κ. Κιτσίκην, εἰς ἄλλας χώρας καὶ μάλιστα μὲ ἐξαιρετικῶς ἀνεπτυγμένην ἐκπαίδευσιν, εἶναι ἀσυγκρίτως μεγαλύτερον. Ὁ κ. Κασιμάτης, ὁμιλῶν πρὸ μηνὸς διὰ τὰς δαπάνας τῆς Παιδείας, εἶπεν, ὅτι κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη ἐσημειώθη αὔξησις τῶν κονδυλίων τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὴν Ἐθνικὴν Παιδείαν καὶ σήμερον τὸ διατιθέμενον διὰ τὴν Παιδείαν ποσὸν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀνέρχεται εἰς 10%. Ἀνεξαρτήτως τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ σημερινὴ αὔξησις εἶναι ἀπόρροια τῆς μεγάλης προσπαθείας ποὺ ἀνέλαβον οἱ σπουδασταὶ καὶ μαθηταὶ ἀπὸ μηνῶν μὲ τὴν ὁλόψυχον συμπαράστασιν τοῦ λαοῦ, νομίζω, ὅτι καὶ τὸ ποσοστὸν 10% δὲν εἶναι ἐπαρκὲς διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν τεραστίων ἀναγκῶν τῆς Παιδείας καὶ εἰς διδακτικὸν προσωπικὸν καὶ εἰς κτίρια καὶ εἰς ἐποπτικὰ μέσα κλπ. Εἰς ἄλλας χώρας τὸ 15% εἶναι ἀρκετόν, διότι ἡ Παιδεία των ἀπὸ πολλοῦ ἤδη εὑρίσκεται εἰς ὑψηλὸν ἐπίπεδον. Συνεπῶς, διὰ νὰ προσεγγίσῃ ἔστω καὶ μακρόθεν ἡ Ἑλληνικὴ Παιδεία, τὴν Παιδείαν τῶν ἄλλων χωρῶν, θὰ ἔπρεπε τὸ διατιθέμενον ποσοστὸν νὰ ὑπερβαίνῃ τὸ 15% καὶ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ 20%. Τὸ ποσὸν 10% ποὺ διὰ τὸ 1963 ἡ Κυβέρνησις διέθεσε, περιλαμβάνει ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐπενδύσεων καὶ ἕνα ποσὸν 500 ἑκατ. δραχμῶν. Δὲν εἶναι γνωστὸν ἐὰν θὰ ἀπορροφηθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ καὶ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ διατεθῇ, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει κατηρτισμένον σχετικὸν πρόγραμμα. Διότι καὶ εἰς τὸν τομέα τῆς Παιδείας, ὅπως καὶ εἰς ἄλλους τομεῖς, πολλάκις ἐκτελοῦνται ἔργα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν τὸν χαρακτῆρα τῶν ἐπενδύσεων, ὅπως εἶναι ἡ ἐπισκευὴ ἢ ἡ συντήρησις παλαιῶν κτιρίων κλπ. καὶ ἐν τούτοις χαρακτηρίζονται ὡς ἐπενδύσεις. Συνεπῶς, τὰ 500 ἑκατ. δὲν ἐξυπηρετοῦν τὸν σκοπὸν τοῦ ἀγῶνος, τὸν ὁποῖον ἀνέλαβεν ἡ σπουδάζουσα νεολαία, οὔτε ἀπὸ ἀπόψεως ποσοῦ, οὔτε ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιθυμητοῦ ἀποτελέσματος. Ἔρχομαι ἤδη, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ κονδύλιον δαπανῶν διὰ τὴν κοινωνικὴν πρόνοιαν. Εἰς τὴν χώραν μας, τὸ κονδύλιον αὐτὸ πάντοτε παρημελεῖτο. Πολὺ δὲ περισσότερον παραμελεῖται σήμερον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ε.Ρ.Ε. Τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον διετίθετο διὰ τὴν κοινωνικὴν πρόνοιαν, ἀνέρχεται τὰ τελευταῖα ἔτη γύρω τῶν 6% τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς τὸ αὐτὸ δὲ ἐπίπεδον, συγκεκριμένως 6,38% σημειοῦται καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1963. Ἀνεξαρτήτως ἐὰν αὐτὸ ἀπορροφᾶται καὶ διατίθεται πάντοτε ἐξ ὁλοκλήρου, πάντως τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι αὐτόχρημα ἀσήμαντον. Διότι μία χώρα, ἡ ὁποία ἔχει ἑκατοντάδες χιλιάδας ἀνέργων καὶ πολὺ περισσοτέρας ἑκατοντάδας χιλιάδας ὑποαπασχολουμένων, ποὺ ἔχει 3.000.000 ἀποδεδειγμένως ἀπόρων, μὲ τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ ὅτι κάμνει κοινωνικὴν πρόνοιαν, οὔτε νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν δημοσίαν ὑγείαν. Πρέπει, κύριοι βουλευταί, νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας, τὰ ποσοστὰ αὐτὰ εἰς ἄλλας χώρας εἶναι πολὺ μεγαλύτερα. Εἰς τὴν Δανίαν, ἐπὶ παραδείγματι, διατίθεται διὰ τὴν κοινωνικὴν πρόνοιαν τὸ 32% τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς τὴν Νορβηγίαν τὸ 15%. Πρέπει δὲ νὰ ληφθῇ ἀκόμη ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς τὰς χώρας αὐτὰς τριπλάσιον περίπου κατὰ κεφαλὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ ἀκόμη, ὅτι ἐκεῖ τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα εἶναι ὁμαλώτερον κατανεμημένον, ἐνῷ εἰς τὴν Ἑλλάδα γνωρίζομεν πόσον ἄνισος εἶναι ἡ κατανομή του. Μίαν ἐκδήλωσιν ἐλλείψεως προνοίας εἴδομεν κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας, ὅταν ἐσημειώθησαν εἰς τὴν χώραν μας αἱ σημαντικαὶ πλημμῦραι, τόσον εἰς ἀστικὰς περιοχάς, ὅπως αἱ πλημμῦραι εἰς τὰς Πάτρας, τὸ Αἴγιον κλπ., ὅσον καὶ εἰς πολλὰς ἀγροτικὰς περιοχὰς τῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης. Ἀνεξαρτήτως τῆς αἰτίας ποὺ προεκάλεσε τὰς πλημμύρας αὐτάς, νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπρεπε νὰ ἀντιμετωπίσῃ μὲ ραγδαῖα καὶ ἐπαρκῆ μέτρα τὴν κατάστασιν. Ἡμεῖς, τὸ κόμμα τῆς Ε.Δ.Α., κατεθέσαμεν μίαν πρότασιν εἰς τὴν Βουλὴν ὑποδεικνύοντες σειρὰν μέτρων καὶ ζητοῦντες νὰ συζητηθῇ τὸ ὅλον πρόβλημα τῆς ἀντιμετωπίσεως τῆς καταστάσεως ἐκ τῶν πλημμυρῶν. Ἡ Κυβέρνησις ὄχι μόνον ἠρνήθη νὰ συζητήσῃ τὴν πρότασίν μας, ἀλλὰ δὲν ἔλαβε καὶ ἀποτελεσματικὰ μέτρα διὰ τὴν περίθαλψιν τῶν πλημμυροπαθῶν. Ἡ Κυβέρνησις ἠρνήθη νὰ συζητήσῃ τὴν πρότασίν μας, διότι θὰ ἀπεδεικνύετο πόσον ἀνεπαρκὴς ὑπῆρξεν ἡ βοήθεια τὴν ὁποίαν παρέσχεν εἰς τοὺς πλημμυροπαθεῖς. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Κιτσίκης, εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος ἡ συνεργασία μὲ τὰς γείτονας χώρας, ποὺ τὸ μεγαλύτερον μέρος τῆς λεκάνης τῶν ποταμῶν ποὺ προκαλοῦν τὰς πλημμύρας εὑρίσκεται ἐντὸς τῶν ἐδαφῶν των. Καὶ ἡ πρότασις ἦτο ἀπολύτως ἐνδεδειγμένη καὶ συμφέρουσα εἰς τὸν λαὸν καὶ τὴν οἰκονομίαν τοῦ τόπου. Σήμερον ἐδιάβασα εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι μολονότι ὑπῆρξαν προτάσεις ἐκ μέρους τῆς Βουλγαρικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐγένοντο καὶ ἐπίσημοι συναντήσεις ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς κοινῆς ἀντιμετωπίσεως τοῦ ζητήματος, ἡ Κυβέρνησις ἀρνεῖται νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν συζήτησίν των πρὶν λυθῇ τὸ θέμα τῶν ἐπανορθώσεων. Ἀντιλαμβάνεσθε πόσον ἀντιλαϊκή, ἀντιοικονομικὴ καὶ ἀντικοινωνικὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως νὰ προτιμᾷ νὰ ὑφίσταται ἡ οἰκονομία μας τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας ὑφίσταται, νὰ χάνουν οἱ ἀγρόται μας τὸν μόχθον καὶ τὸν ἱδρῶτα πολλῶν μηνῶν, καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ συγκινῆται λέγουσα ὅτι δὲν προχωρεῖ εἰς τὴν συζήτησιν πρὶν λυθῇ τὸ θέμα τῶν ἐπανορθώσεων, τὸ ὁποῖον ἐκκρεμεῖ ἐπὶ 18 ἔτη καὶ ἑπομένως δὲν ἔχει ἐπείγοντα χαρακτῆρα. Εἶναι καὶ τοῦτο μία ἔνδειξις πῶς ἀντιλαμβάνεται τὶς ὑποχρεώσεις της καὶ τὶς εὐθῦνες της ἔναντι τῆς χώρας καὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον συμπεριφέρεται ἡ Κυβέρνησις ἔναντι τοῦ λαοῦ, σὰν παραγωγοῦ τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου. Τὴν ἰδίαν τακτικὴν ἐτήρησεν ἡ Κυβέρνησις τῆς ΕΡΕ καὶ πρὸ τριετίας ὅταν ὑπῆρξαν ἐπίσημοι προτάσεις ἐκ μέρους τῶν ἀνατολικῶν χωρῶν καὶ εἰδικώτερον τῆς Ἀν. Γερμανίας, ὅπως διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ τότε ἀναγγελθέντος 5ετοῦς προγράμματος οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως τῆς χώρας ἀναλάβουν τὸν ἐφοδιασμὸν τῶν μηχανημάτων καὶ γενικὰ τοῦ κεφαλαιουχικοῦ ἐξοπλισμοῦ μὲ πληρωμήν των μὲ γεωργικὰ προϊόντα καὶ μὲ ἐλάχιστον τόκον. Καὶ τότε δὲν ἐδέχθη ἡ Κυβέρνησις οὔτε συζήτησιν, διότι ἔχει τάξει εἰς ἑαυτὴν δύο σκοπούς. Ὁ ἕνας σκοπὸς εἶναι ἡ ἐξυπηρέτησις τῶν συμφερόντων τῶν «ἑταίρων» τῆς Ἀτλαντικῆς συμμαχίας καὶ δεύτερος σκοπὸς εἶναι ἡ ἐξυπηρέτησις τῆς οἰκονομικῆς ὀλιγαρχίας καὶ ὄχι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἐξυπηρετεῖτο διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῶν δύο προτάσεων. Δηλαδή, τῆς Γερμανικῆς, ἥτις θὰ ἀπερρόφα τὰ πλεονάζοντα γεωργικά μας προϊόντα (καπνόν, σταφίδα, φροῦτα κλπ.) καὶ τῆς ἄλλης προτάσεως, ἥτις θὰ ἐπέτρεπε εἰς τοὺς ἀγρότας τῶν βορ. ἐπαρχιῶν νὰ ἀπολαύσουν τοὺς καρποὺς τοῦ μόχθου των καὶ ὄχι νὰ τὸν χάνουν ἀπὸ τὶς περιοδικῶς καὶ σχεδὸν κατ’ ἔτος ἐπαναλαμβανόμενες πλημμῦρες. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἀπὸ τοὺς προηγουμένους ρήτορας ἐτονίσθη ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ κατὰ τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον θὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἀρχὴν —καὶ ἐλπίζω αὐτὸς νὰ εἶναι μικρὸς— τὴν ἰδίαν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε μέχρι τοῦδε, πολιτικὴν ἀντιλαϊκήν, ἀντιοικονομικὴν καὶ ἀντικοινωνικήν. Ἀλλὰ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος ἔχει κάμει πρὸ πολλοῦ αὐτὴν τὴν διαπίστωσιν κάμνει τοὺς λογαριασμούς του. Ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς χώρας, ἔχει ἐξεγερθῆ. Ἔχουν ἐξεγερθῆ οἱ ἀγρόται καὶ οἱ ἐργατοϋπάλληλοι καὶ ἡ ἐξέγερσις δὲν περιορίζεται εἰς ὑπομνήματα. Εἶναι μία ἐξέγερσις, ἥτις στηρίζεται εἰς τὴν διαπίστωσιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐννοεῖ νὰ μεταβάλῃ τὴν ἀντιλαϊκὴν τακτικήν της. Δεῖγμα τῆς ἀγανακτισμένης ἐξεγέρσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀποτελοῦν τὰ γεγονότα τοῦ Ἡρακλείου καὶ τοῦ Ξηρομέρου ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῶν ἀγροτῶν, ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῆς ἐργατικῆς τάξεως ποὺ συνεχίζει μίαν ὡραίαν παράδοσιν ἀγώνων, οἱ πολυήμερες ἀπεργίες πολλῶν κλάδων ἀποκορύφωσις τῶν ὁποίων ὑπῆρξεν ἡ ἀπεργία τῶν λιμενεργατῶν Πειραιῶς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα, οἱ ἔντονες ἐκδηλώσεις κατὰ τοῦ ἀντεργατικοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀκόμη, ἡ ὑπαλληλικὴ τάξις ἔχει ἀποδυθῆ εἰς ἀγῶνας καὶ ἀρκεῖ νὰ ἀναφερθῇ τὸ παράδειγμα τῶν 30.000 ἐκπαιδευτικῶν, οἵτινες μὲ συνέπειαν διεξεδίκησαν τὴν ἐπίλυσιν τῶν αἰτημάτων των καὶ ἔναντι τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις μετεχειρίσθη ποικίλας πιέσεις, ἀπειλὰς καὶ τελικῶς τὸν ἐκβιασμὸν τῆς πολιτικῆς ἐπιστρατεύσεως διὰ τὴν λύσιν τῆς ἀπεργίας των ἀφοῦ ἔφθασε νὰ διατάξῃ καὶ τὴν περικοπὴν τῶν μισθῶν των, ὅπως ὡμολόγησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁπωσδήποτε ὅμως οἱ ἀγῶνες τῶν ἐργαζομένων θὰ ἀποδώσουν. Ἀλλὰ μία εἶναι ἡ ριζικὴ λύσις, τὴν ὁποίαν ὁ λαὸς ἀξιοῖ καὶ ἡ ὁποία θὰ σημάνῃ τὴν ἔναρξιν ἐπιλύσεως τῶν θεμάτων του. Ἡ ταχυτέρα ἀπομάκρυνσις ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν τῆς παρανόμου καὶ ἀντιλαϊκῆς Κυβερνήσεως τῆς ΕΡΕ. Αὐτὴ θὰ σημάνῃ τὴν ἔναρξιν ἀπολυτρώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀπὸ τὰ δεινὰ εἰς τὰ ὁποῖα τὸν ἔχει ρίξει ἡ ΕΡΕ.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Ματθαιουδάκης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§10Γ. ΜΑΤΘΑΙΟΥΔΑΚΗΣ. (Γραμμ.). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§11Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅσα μὲν ἀήθη ὅπως συνηθίζομεν νὰ λέγωμεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἐξεστόμισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐργασίας, κατὰ τὴν ἀπάντησίν του εἰς τὸν συνάδελφον κ. Παπαδημητρίου βλέπω ὅτι κατεχωρήθησαν λεπτομερέστατα καὶ μὲ κακεντρέχειαν καὶ μὲ ἔλλειψιν στοιχειώδους σεβασμοῦ πρὸς τὸ Σῶμα πρὸς τὰ πρακτικὰ καὶ μὲ ἔλλειψιν ἀκόμη αὐτοσεβασμοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Φαίνεται ὅτι ἔσπευσε καὶ τὰ συνεπλήρωσεν, ὥστε νὰ μὴ λείψῃ τίποτε ἀπὸ ὅσα εἶπεν, ἐνῷ πρέπει νὰ ὁμολογήσητε ὅτι ἦσαν ἀπαράδεκτα ὅσα εἶπεν. Ἀντιθέτως, ὅσα, ἐν ἀμύνη πλέον εὑρισκόμενοι καὶ διὰ νὰ προστατευθῇ ἡ εὐπρέπεια εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, εἴπομεν εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ σημειοῦνται μὲ τὸ «δὲν ἠκούσθησαν», ἐνῷ εἶναι βέβαιον ὅτι ἠκούσθησαν τόσον πολύ, ὥστε σεῖς ἐζητήσατε καὶ νὰ ἀνακληθοῦν. Ἄν ἔγινε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ ἀνατύπωσις τῶν πρακτικῶν, διότι ὑπῆρξε παράκλησις τοῦ Προεδρείου νὰ μὴ καταχωρηθοῦν αἱ ἐκφράσεις αὐταί, διότι δὲν εἶναι πρὸς ὄφελος τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ καὶ ὑπῆρξε καὶ συμφωνία ἰδική μας, νομίζω ὅτι αὐτομάτως ὑπῆρχεν ἡ ὑποχρέωσις καὶ ἀπὸ τῆς ἄλλης πλευρᾶς ἀλλὰ καὶ ἐκ μέρους τοῦ Προεδρείου νὰ μὴ καταχωρηθοῦν καὶ τὰ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός. Ἐφ’ ὅσον ὅμως κατεχωρήθησαν ὅσα ἀπρεπῆ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ἔπρεπε νὰ καταχωρηθοῦν καὶ τὰ ἄλλα. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπικυρώσωμεν τὰ πρακτικά, χωρὶς νὰ γίνουν αἱ παρατηρήσεις αὐταί, διότι εἶναι πιθανὸν νὰ συνεχίζεται αὐτὴ ἡ τακτικὴ τοῦ μονολόγου καὶ προκειμένου περὶ ὕβρεων μονολόγου, ὁ ὁποῖος, τοὐλάχιστον, ἀρχίζει νὰ ἀποδεικνύῃ κατὰ τρόπον λίαν ἐμφανῆ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐκτὸς μὲν τῆς αἰθούσης, τοὺς πολιτικούς της ἀντιπάλους τοὺς καταδιώκει μὲ τὰ γνωστὰ ἀντισυνταγματικὰ μέτρα, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἐπειδὴ δὲν δύναται νὰ τὸ πράξῃ, φυγομαχεῖ, ὅπως φυγομαχεῖ κατὰ τὴν παροῦσαν συζήτησιν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἐφραιμίδη, διεγράφησαν πολλὰ ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός. Μετὰ τὴν φράσιν, τὴν ἰδικήν σας, ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ κοινοβουλευτικὸν τεντυμποϊσμὸν ἐλέχθησαν καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἄλλα πράγματα, ἐπίσης μὴ δυνάμενα ν’ ἀναγραφοῦν εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά. Αὐτὰ διεγράφησαν. Τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα εἶχεν εἴπει ὁ κ. Ὑπουργὸς μέχρι τῆς ἐξεγέρσεως τῆς ἰδικῆς σας, βεβαίως, εἶχον λεχθῆ καὶ δὲν ἠμποροῦσαν παρὰ νὰ γραφοῦν. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι διεγράφησαν πολλὰ ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ἀπευθυνόμενος πρὸς ὑμᾶς, μετὰ τὴν βαρεῖαν ἐκείνην ἔκφρασιν, τὴν ὄχι ὑβριστικὴν διὰ τὸν κ. Ὑπουργόν, ἀλλὰ διὰ τὸ Κοινοβούλιον, ὅπως εἶπον καὶ χθές. Δὲν ἦτο δυνατὸν καὶ ἐζήτησα ὅπως ἐνθυμεῖσθε, τὴν συγκατάθεσίν σας νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ φράσις αὐτή, ἡ ὁποία προσέβαλεν ὅλους μας ἐδῶ, ὄχι τὸν κ. Ὑπουργόν, συγκεκριμένως. Λοιπόν, μὴ ἔχετε παράπονον καὶ μὴ δημιουργοῦμεν θέματα, διότι αὔριον θὰ ἀνεβῆτε καὶ σεῖς εἰς τὸ βῆμα καὶ θὰ εἴπητε παρόμοια πράγματα μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὸ Κόμμα σας.

§13Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Μὴ προεξοφλῆτε, κ. Πρόεδρε, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι δὲν ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας τὰ πρακτικά. Ἐγὼ διακόπτων τὸν κ. Ὑπουργόν, ἠρώτησα τὶ ἐννοεῖτε μὲ ὅσα λέγετε, κ. Ὑπουργέ, ὁ δὲ κ. Ὑπουργός, διευκρινίζων τὰ ὅσα ἤθελε νὰ εἴπῃ ὅταν ἐχαρακτήριζε τὸν συνάδελφον κ. Παπαδημητρίου ὅτι εἶναι κατευθυνόμενος, εἶπεν τὰ ἐν συνεχείᾳ ἀπαράδεκτα, τὰ ὁποῖα καταχωροῦνται καὶ μετὰ ταῦτα ἐγὼ ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν εἶπον, ἀφοῦ προηγουμένως ἐκεῖνος ἐξεστόμισεν αὐτὰ τὰ ἀπαράδεκτα ὅτι, «βλέπετε, κ. Ὑπουργέ, ὅτι εἰσάγετε εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν τὸν κοινοβουλευτικὸν τεντυμποϊσμόν». Αὐτὸ ὑπῆρξεν ἀπάντησις εἰς ὅσα ὁ κ. Ὑπουργὸς προηγουμένως εἶπεν. Ἐγώ, κατὰ τὴν πρώτην διακοπήν μου, ἁπλῶς, τὸν ἠρώτησα τὶ ὑπονοεῖτε λέγων ὅτι ὁ κ. συνάδελφος, ὁ ὁποῖος κατῆλθε τοῦ βήματος δὲν δύναται νὰ ἔχῃ γνώμην. Καὶ ἐπεξηγῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε τὰ περὶ ἀποκεφαλισμοῦ καὶ τὰ ἄλλα ἀσυμμάζευτα. Συνεπῶς, ἔπρεπε νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας τὰ πρακτικά, κ. Πρόεδρε, καὶ μὴ ἰσχυρίζεσθε ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠναγκάσθη νὰ εἴπῃ τὰ ὅσα εἶπε, διότι ἐγὼ ἐξεστόμισα αὐτά.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν φράσιν, τὴν ἰδικήν σας, ἀπήντησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑβριστικῶς καὶ αὐτὰ δὲν καταχωροῦνται. Μὴ δημιουργοῦμεν, λοιπόν, θέματα, διότι θὰ εἴπητε καὶ σεῖς τὰς ἀπόψεις σας εἰς βάρος τῆς παρατάξεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Αὐτὰ εἶναι γνωστά.

§15Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ καὶ περὶ τοῦ ἤθους καὶ περὶ τῆς ἠθικῆς ὑποστάσεως ἑκάστου.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται, συνεπῶς, τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως;

§17ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς Προνοίας ἔχει τὸν λόγον. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§19Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ὁμιλοῦν συνεχῶς οἱ Ὑπουργοὶ ἡμεῖς πότε θὰ ὁμιλήσωμεν;

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ κατὰ τὸν Κανονισμὸν καὶ κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ τοῦ τὸν δώσω.

§21Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπ. Κοιν. Προνοίας). Κύριοι συνάδελφοι, εἰδικῶς κατὰ τὰς συνεδριάσεις αὐτάς, κατὰ τὰς ὁποίας ἀπουσιάζει ἡ μείζων Ἀντιπολίτευσις, ὑπάρχει εὐρυχωρία λόγου διὰ τὰ ὑπολειπόμενα κόμματα καὶ θὰ δοθῇ ἡ εὐκαιρία εἰς ὅσους θέλουν νὰ ὁμιλήσουν. Βεβαίως, θὰ παρασχεθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ εὐχέρεια νὰ ἀπαντήσῃ ἐφ’ ὅλων τῶν τομέων. Αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος κάμνω χρῆσιν καὶ νομίζω ὅτι δὲν ἠμπορεῖ ἐπ’ αὐτοῦ νὰ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις. Συμβαίνει εἰς τὴν παροῦσαν συζήτησιν, διὰ πρώτην φοράν, νὰ εὑρίσκωμαι εἰς μίαν συμφωνίαν μὲ τὴν Ε.Κ. Πράγματι, ὀρθῶς ἡ Ε.Κ. ἐχαρακτήρισε τὴν πρότασιν μομφῆς ὡς ἄκαιρον. Δι’ ἄλλους λόγους τὴν χαρακτηρίζει ὡς ἄκαιρον τὸ Κέντρον, δι’ ἄλλους λόγους τὴν χαρακτηρίζομεν ὡς ἄκαιρον ἡμεῖς. Εἶναι ὅμως ἄκαιρος. Συμφωνοῦμεν εἰς τὸ συμπέρασμα. Εἶναι, ὅμως, θὰ ἔλεγον, κατὰ τὸ μέγιστον μέρος αὐτῆς, μοιραίως περιττή. Περιττή, διότι ἐξ ὅλων τῶν συζητουμένων σήμερον θεμάτων, ἄλλα μέν, τὰ πλεῖστα καὶ τὰ κυριώτερα, ἔχουν ἐξαντλητικῶς συζητηθῆ εἰς τὸ παρελθὸν καὶ εὑρέθησαν ὅλοι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὸν λόγον εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐπαναλάβουν ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξαν εἰς τὸ παρελθόν, μάλιστα εἰς εἰδικωτέρας συζητήσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἠδύναντο εὐρύτατα νὰ ἀναπτυχθοῦν τὰ θέματα, ἄλλα δὲ ἐξ αὐτῶν, ἐλάχιστα θέματα, εἶναι θέματα τὰ ὁποῖα εἴτε δι’ ἐπερωτήσεων εἴτε δι’ ἐρωτήσεων, θὰ ἤρχοντο ὑπὸ συζήτησιν ἐντὸς τῶν προσεχῶν ἑβδομάδων καὶ ἑπομένως θὰ ἠδύνατο καὶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν θεμάτων νὰ γίνῃ μία συζήτησις πλέον ἐξαντλητικὴ καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν αὐτὴν τὴν περιττὴν τῶν πέντε ἡμερῶν, ἡ ὁποία ἐδημιούργησε μίαν ταλαιπωρίαν διὰ τὸ Σῶμα ἄνευ λόγου. Παρὰ ταῦτα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ κανεὶς ὅτι ἕνα κόμμα τόσον ἄρτια ὠργανωμένον, ὡς ἡ Ε.Δ.Α., προέβη εἰς μίαν τοιαύτην ἀπόφασιν ἄνευ λόγου. Ἀσφαλῶς εἶχε τὸν λόγον της καὶ ἀσφαλῶς ὁ λόγος αὐτὸς εὑρίσκεται εἰς πλήρη συνάρτησιν μὲ τὴν γενικὴν πολιτικήν της γραμμήν. Εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτὴν γραμμήν, πάντοτε πρυτανεύει ἡ σκέψις ὅτι πρέπει τὸ βῆμα τοῦτο τῆς αἰθούσης νὰ εἶναι βῆμα προπαγάνδας. Δὲν ἀπευθύνονται οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ πλεῖστοι τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῶν, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν παράταξιν τῆς ΕΔΑ, δὲν ἀπευθύνονται τόσον πρὸς ἡμᾶς, ὅσον ἀπευθύνονται πρὸς τὰς μεγάλας μάζας τὰς ἔξω τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Καὶ τὸ ἐπίπεδον καὶ ὁ τόνος τῶν συζητήσεων δεικνύει ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ ἀπώτερος σκοπὸς τῶν ἐδῶ ἀγορεύσεων. Βέβαια, αὐτὸ δὲν νομίζω, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἄποψιν, ὅτι συμβάλλει εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ. Νομίζω μάλιστα, ὅτι εἶναι μία στάσις ἀντικοινοβουλευτική, ἡ ὁποία δημιουργεῖ πράγματα καὶ προβλήματα εἰς τὴν ἐξέλιξιν καὶ τὴν ὁμαλὴν πορείαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Παρὰ ταῦτα, ὅμως, ἐφ’ ὅσον εὑρίσκονται ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς ΕΔΑ, ὀφείλομεν νὰ τοὺς ἀντιμετωπίζωμεν καὶ ὀφείλομεν ἑπομένως νὰ τοὺς δίδωμεν ἀπαντήσεις εἰς ὅσα ζητήματα θέτουν, εἴτε ὑπὸ μορφὴν θέματος μομφῆς, εἴτε ὑπὸ μορφὴν ἐπερωτήσεων καὶ ἐρωτήσεων. Καὶ ὀφείλομεν ἡμεῖς, καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν ὑποχρέωσίν μας, νὰ μὴ μεταχειριζώμεθα τοὺς αὐτοὺς τόνους, νὰ μὴ κάμωμεν χρῆσιν τῶν αὐτῶν ψυχολογικῶν μεθόδων, ἀλλὰ νὰ ἐμμένωμεν εἰς τὴν ὀρθόδοξον στάσιν τῶν κοινοβουλευτικῶν παραδόσεων, αἱ ὁποῖαι θέλουν τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὡς αἴθουσαν ποὺ δὲν ὑποδαυλίζονται πάθη, ὅπου δὲν ἐξεγείρονται πλήθη, ἀλλὰ ὅπου συζητοῦνται ἠρέμως σκέψεις καὶ ἰδέαι. Τὸ γενικὸν θέμα τῆς συζητήσεως τῶν συναδέλφων τῆς ΕΔΑ, εἶναι ἡ ἀντιλαϊκὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἀπὸ τὸν πρῶτον ἀγορητήν, τὸν ἐκπρόσωπον τοῦ κόμματος καὶ ἀπὸ τοὺς πλείστους συναδέλφους τῆς ΕΔΑ, ἔγινεν ἕν εἶδος παρελάσεως ὅλων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὸν δημόσιον βίον τῆς χώρας καὶ ἐφ’ ὅλων ἐγένετο μία ἀδιάλλακτος καὶ αὐστηρὰ κριτική. Χαρακτηρίζει, καὶ δὲν θέλω νὰ τὸ εἴπω αὐτὸ διὰ νὰ ἐκφράσω μίαν μομφήν, ὅλας τὰς ἀναπτύξεις τὸ πάθος τῆς ὑπερβολῆς, αὐτὸ ἀκριβῶς τὸ ὁποῖον δὲν χρειάζεται εἰς ἕνα Κοινοβούλιον. Αὐτὸ τὸ πάθος τῆς ὑπερβολῆς, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς, αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὴν χώραν μας δὲν ἀποτελεῖ μονοπώλιον μόνον τῆς ΕΔΑ, νομίζω ὅτι δὲν ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ἀλλὰ ἀπώτερον θὰ ἔλεγον, δὲν ἐξυπηρετεῖ γενικῶς τὰ συμφέροντα καὶ ἐκείνων ἀκόμη οἱ ὁποῖοι χρησιμοποιοῦν αὐτὰς τὰς μεθόδους, πλὴν τῆς ΕΔΑ, ἡ ὁποία ἐὰν μεταχειρίζεται αὐτὸ τὸ σύστημα τὸ μεταχειρίζεται ἐν συναρτήσει μὲ ἕνα ὁλόκληρον ἄλλο πλέγμα ἀρχῶν καὶ σκέψεων, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὴν πολιτικήν της. Ἐλέχθη φερ’ εἰπεῖν —παραδείγματα θὰ εἴπωμεν— ὅτι δὲν ἔγινε τίποτε εἰς τὴν γεωργίαν. Τέλος πάντων 200.000 στρέμματα αὐξάνεται κατ’ ἔτος ἡ καλλιεργουμένη γῆ. Τὸ 1955 εἴχαμεν ἀρδευομένην ἔκτασιν 3400 στρέμματα, τὸ 1961 4300, τὸ 1964 θὰ ἔχωμεν 5300 καὶ τὸ 1970 8200 διὰ τῶν ἤδη ἐκτελουμένων ἔργων. Ἐπὶ τέλους εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ ὅτι δὲν ἔγινε τίποτε; Εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ ὅτι κάμνει ἀντιλαϊκὴν πολιτικὴν μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀπεφάσισε, τὸ ἐτόλμησε —ἐγὼ τὸ λέγω τόλμημα— νὰ δίδῃ τιμὴν ἠλεκτρικοῦ ρεύματος 1.90 εἰς ὁλόκληρον τὴν ὕπαιθρον; Εἶναι ἀντιλαϊκὴ μία πολιτικὴ ἢ μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία κάμνει αὐτὴν τὴν ἀνορθόδοξον ἐπιδότησιν ὅλων τῶν βασικῶν προϊόντων χάριν τῶν μεγάλων μαζῶν; Εἶναι ἀντιλαϊκὴ μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία αὐξάνει τὴν ἐπιδότησιν πρὸς τὴν γεωργίαν κατὰ τοιοῦτον μέτρον, ὥστε ἀπὸ τοῦ 1955 ἕως 1961 νὰ ἔχωμεν τὸ μὲν 1955 βραχυπρόθεσμα δάνεια 2.756 καὶ τὸ 1961 νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ 4.776 καὶ μεσοπρόθεσμα δάνεια —καὶ τὸ σπουδαιότερον— ἀπὸ 155 εἰς τὰ 1110; Εἶναι ἀντιλαϊκὴ ἡ πολιτικὴ μιᾶς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἱδρύει 1350 ἀγροτικὰ ἰατρεῖα; Εἶναι ἀντιλαϊκὴ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐπιλαμβάνεται διὰ πρώτην φορὰν τοῦ προβλήματος τῆς παράγκας καὶ τελειώνει ἐφέτος ἕνα πρόγραμμα 3500 κατοικιῶν; Ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος, συνάδελφος, ὡμίλησε διὰ τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον ἀφιερώνεται εἰς τὸν τομέα τῆς προνοίας καὶ τῆς ὑγείας καὶ ἀνέφερεν ὅτι τὸ ποσοστὸν αὐτὸ εἶναι 7%. Δὲν γνωρίζω πῶς ἔκαμε τὸν ὑπολογισμόν. Ἐγὼ ἔκαμα τὸν ἑξῆς ὑπολογισμόν. Ἔκαμα τὸν ὑπολογισμὸν λαμβάνων ὡς βάσιν ὅλους τοὺς φορεῖς δι’ ὧν ἀσκεῖται ἡ κοινωνικὴ πολιτικὴ ἐν Ἑλλάδι. Κατὰ κύριον λόγον ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐργασίας καὶ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας καὶ ἀπὸ ἄλλους ἐπιμικροτέρους τομεῖς ἄλλων Ὑπουργείων ἀσκεῖται αὕτη. Ἔκαμα αὐτὸν τὸν λογαριασμὸν τὸν ὁποῖον εἰς τὰς λεπτομερείας θὰ ἐπιβεβαιώσω ἐλπίζω ἐντὸς 24ώρου, πρὶν τελειώσῃ ἡ συζήτησις αὑτή, καὶ διεπίστωσα ὅτι τὸ ποσοστὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ἀφιερωμένον εἰς τὴν κοινωνικὴν πρόνοιαν καὶ ὑγείαν ἀπὸ ὅλους τοὺς φορεῖς, ὄχι μόνον ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Κοινωνικῆς Προνοίας, φθάνει τὸ 1961 εἰς τὰ 13,29% καὶ τὸ 1962 εἰς ὑψηλότερον ποσοστόν. Εἰς τὴν πρόνοιαν καὶ τὴν ὑγείαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας ἔχομεν προϋπολογισμὸν τὸ 1961 1.237 ἑκατομ., τὸ 1962....(ἀναγινώσκει)». Πάντως, οἱ ἀπόλυτοι ἀριθμοὶ δὲν ἔχουν σημασίαν. Σημασίαν ἔχει ἡ ποσοστιαία αὔξησις. Καὶ ἔχομεν ποσοστιαίαν αὔξησιν ἐν προκειμένῳ μεγαλυτέραν ἀπὸ τὴν αὔξησιν τοῦ συνόλου τῶν ἐσόδων τοῦ Κρατικοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὅταν ἔχωμεν μίαν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία μὲ τὸ σύνολον τῶν ἔργων αὐτῶν τῶν καλῶς ἢ μετρίως, καθ’ ὑμᾶς, γενομένων, αὐξάνει ἀπὸ τὸ 1955 ἕως τὸ 1961 τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα κατὰ 62% εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ εἴπωμεν, ὅτι ἀπὸ πάθος ὑπερβολῆς διατυποῦται ἡ καθολικὴ ἄρνησις τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως; Πρὸ ἡμερῶν ὡρισμένοι συνάδελφοι τῆς ΕΔΑ κατέθεσαν μίαν ἐρώτησιν διὰ τοὺς πληγέντας ἀπὸ τὰς θεομηνίας. Εἰς τὴν ἐρώτησιν αὐτὴν ἀπήντησα σήμερον καὶ θὰ ἔχουν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναγνώσουν αὔριον τὴν ἀπάντησιν εἰς τὰ Γραφεῖα τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ ἤθελα νὰ εἴπω ὅτι ὅ,τι ὑποδεικνύει ἡ ΕΔΑ εἶχε γίνει ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἑβδομάδας πρὶν γίνῃ ἡ ὑπόδειξις αὐτή. Ὅλα ὅσα ὑπεδείχθησαν ἐγένοντο. Καὶ ἑπομένως, δύναται κανεὶς νὰ εἴπῃ ὅτι ἠνοίχθησαν αἱ θῦραι. Διότι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπεδείχθησαν εἶχον ληφθῆ προηγουμένως. Καὶ ὀρθῶς ἡ ΕΔΑ διετύπωσεν ἐρώτησιν καὶ ὄχι ἐπερώτησιν καὶ θὰ λάβῃ τὴν ἀπάντησιν, ἡ ὁποία αὐτὴν τὴν στιγμὴν εὑρίσκεται, ὡς εἶπον, εἰς τὰ Γραφεῖα τῆς Βουλῆς. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἐδῶ ἔχομεν δύο ἀντιπολιτεύσεις. Ἔχομεν τὴν ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς καὶ τὴν ἐκτὸς τῆς αἰθούσης. Ἡ ὁποία, ἐκτὸς τῆς αἰθούσης Ἀντιπολίτευσις, σπεύδει καὶ αὐτὴ νὰ κάμῃ συστάσεις. Καὶ τὰς κάμνει διὰ νὰ παραβιάσῃ καὶ αὐτὴ ἀνοικτὰς θύρας. Διὰ νὰ εἴπῃ τὶ πρέπει νὰ κάμωμεν διὰ τὴν γεωργίαν. Πρέπει νὰ ἀκουσθῇ τὶ πράττομεν ἡμεῖς ἄστοργοι διὰ τὴν Γεωργίαν. Ὅ,τι ὑποδεικνύεται ὅμως ἐγένετο πρὸ πολλοῦ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας. Μᾶς εἶπον νὰ φροντίσωμεν διὰ τὰς ἐαρινὰς σποράς. Τέσσαρας — πέντε ἐγκυκλίους ἐξεδώσαμεν μὲ ὁδηγίας διὰ τὰς ἐαρινὰς σπορὰς ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους. Μᾶς εἶπον νὰ ἔλθωμεν εἰς συμφωνίαν μὲ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, διὰ νὰ κάμῃ τὰς πιστοδοτήσεις διὰ τοὺς παθόντας. Ἐγένοντο καὶ ἐφαρμόζονται ἤδη αἱ σχετικαὶ συμφωνίαι. Διὰ τὴν κτηνοτροφίαν δὲν λέγουν τίποτα. Ἐδόθησαν ἤδη ὁδηγίαι νὰ δίδωνται πιστώσεις 20 δραχ. κατὰ κεφαλὴν ζώου. Πρέπει δὲ νὰ λεχθῇ, ὅτι κατὰ τὰς θεομηνίας αὐτὰς εἰδικῶς ἡ κτηνοτροφία οὐδεμίαν ὑπέστη ζημίαν καὶ τοῦτο διότι εὑρέθησαν αἱ κτηνοτροφαὶ ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπε καὶ εἰς ἀρκετὰς ποσότητας. Εἴχαμεν μάλιστα νὰ ἀντιμετωπίσωμεν καὶ τὰς προκυψάσας δυσχερείας ἐκ τῆς ἀπεργίας τοῦ λιμένος τῆς Ν. Ὑόρκης, ἡ ὁποία ἐδημιούργησε δυσκολίας ὅσον ἀφορᾷ τὴν ροὴν πολλῶν ἐφοδίων. Παρὰ ταῦτα εὑρέθησαν ὅλα αὐτὰ τὰ ἀναγκαῖα ἐφόδια καὶ οὐδεμία ἐπῆλθε ζημία μέχρι τοῦδε. Θὰ ἤθελα νὰ τονίσω καὶ ἄλλα τινὰ εἰς ἀπάντησιν μερικῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. Εὐαγγελίδη. Ἐλέχθη, ὅτι ὑπῆρξεν ἔλλειψις προνοίας ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι τὰ ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο εἰς Βόρειον Ἑλλάδα δὲν ἦσαν ἀποτελεσματικά. Λάθος. Τὰ ἔργα αὐτὰ ὑπῆρξαν ἀποτελεσματικά. Εἰδικῶς εἰς τὸν Στρυμόνα τὰ τεχνικὰ ἔργα ἀντέστησαν καὶ εἰς μείζονα τοῦ ὁρίου ἀσφαλείας των δοκιμασίας. Εἰς τὸν Ἔβρον, χάρις εἰς τὰ γενόμενα ἔργα κατὰ τὴν τελευταίαν 7ετίαν ἀπετράπη ἡ κατάκλυσις τῶν παλαιοτέρων κατακλυζομένων ἐδαφῶν 240.000 στρεμμάτων καὶ κατεκλύσθησαν μόνον 40.000 στρέμματα. Εἰς ὅλας τὰς περιπτώσεις διὰ τῶν ἔργων αὐτῶν ἀντιμετωπίσθη ἡ κατάστασις. Καὶ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, ὅτι τοιούτου εἴδους κατακλυσμοὶ δὲν ἐσημειώθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα παρὰ πρὸ 50–60 ἐτῶν τοὐλάχιστον κατὰ τοὺς γεωλόγους, καὶ μετεωρολόγους. Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν ἐξαιρέσῃ κανεὶς τὰς παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἀντικείμενον τῆς προτάσεως δυσπιστίας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ΕΔΑ καὶ ἔξωθεν εἰσηγήσεων, ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἕνωσιν Κέντρου, δὲν προεβλήθη ἄλλο τι τὸ οὐσιῶδες. Ἐπανελήφθησαν τὰ ἴδια πράγματα. Κύριοι συνάδελφοι, μέσα εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀνταγωνισμοὺς καὶ μέσα εἰς τὰς διαφωνίας μας εἶναι δυνατόν, εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ἀπευθυνώμεθα εἰς τὸν λαόν, ἀλλὰ ὄχι διὰ νὰ τὸν ἐξεγείρωμεν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωμεν, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος διατηρεῖ εἰς τὸ Αʹ ὕψος τὰς στρατιωτικάς του δαπάνας, ἐνῷ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἔχῃ στρατὸν παρὰ μόνον διὰ νὰ παρεμποδίζωνται αἱ ἀγωνιστικαὶ ἐξορμήσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατός, κύριοι, ὑπάρχει διὰ τοὺς ἐξωτερικοὺς ἐχθροὺς καὶ ὄχι διὰ τοὺς ἐσωτερικούς. Ὅπως ὅλαι αἱ ἄλλαι χῶραι ἔχουν ἐνόπλους δυνάμεις, ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὰς ἰδικάς μας. Δεύτερον, δὲν ὑπάρχει μέσα εἰς μίαν ἐλευθέραν χώραν περίπτωσις ἀγωνιστικῶν ἐξορμήσεων τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ καταστείλῃ ὁ Στρατός. Τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων ὁ λαὸς ἐκδηλώνει τὴν βούλησίν του εἶναι διαγεγραμμένα καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ λέγωμεν, ὅτι ἐπειδὴ δὲν μᾶς ἀρέσει μία Κυβέρνησις θὰ κάμωμεν ἀγωνιστικὰς ἐξορμήσεις καὶ ἀνενδότους ἐξορμήσεις. Αὐτὸς δὲν εἶναι τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον προάγονται αἱ δημοκρατίαι. Ἐὰν ὅλα αὐτὰ τὰ αἰτήματα, τὰ ὁποῖα ζητοῦνται διὰ τῶν ἀγωνιστικῶν αὐτῶν ἐξορμήσεων ἠθροίζοντο, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπαρκέσῃ πρὸς ἱκανοποίησίν των ὁλόκληρος ὁ Κρατικὸς Προϋπολογισμός. Καὶ αὐτὸ τὸ γνωρίζουν οἱ συνάδελφοι τῆς ΕΔΑ. Ἄλλος εἶναι ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον τὰ θέτουν. Καὶ ὁ σκοπὸς αὐτός, ἐπιτραπήτω μοι νὰ τὸ εἴπω καὶ δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ κάμω ἐπίθεσιν, τὸ λέγω διὰ νὰ κάμω μίαν διαπίστωσιν, γίνεται, διότι ἐπιδιώκεται ἡ φθορὰ τῆς Δημοκρατίας, ὅπως τὴν ἀντιλαμβανόμεθα ἡμεῖς. Ἐπιδιώκεται ἡ φθορὰ τῆς Δημοκρατίας ὅπως τὴν ἀντιλαμβάνονται καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Διατὶ τὸ ἐπιδιώκουν αὐτό; Ὑπὸ ποίαν ἔννοιαν τὸ ἐπιδιώκουν; Ἡ ΕΔΑ, τύποις εἶναι ἄψογος. Ὄχι μόνον ἄψογος, ἀλλὰ δύναμαι νὰ εἴπω ἐν συγκρίσει μὲ ἄλλας ἐκδηλώσεις ἡ ΕΔΑ εἶναι πλέον πιστὸς τηρητὴς τῶν τύπων ἀπὸ ἄλλας παρατάξεις, εὐφυῶς καὶ ὀρθῶς πράττουσα. Ἀλλὰ εἰς τὴν οὐσίαν ὑπάρχει διαφορά. Κάποτε ἠθέλησα νὰ τὰ εἴπω, ἀλλὰ ὁ χρόνος δὲν μοῦ τὸ ἐπέτρεψε. Θὰ εἴπω ὀλίγας φράσεις τώρα, μόνον ἐν συντομίᾳ. Διὰ νὰ ὑπάρξῃ Δημοκρατία ὅπως τὴν ἐγνώριζεν ὁ περασμένος αἰών, ὅπως τὴν θέλομεν καὶ ἡμεῖς, ὄχι ἡμεῖς ἡ Ε.Ρ.Ε., ἀλλὰ καὶ οἱ Προοδευτικοὶ καὶ ἡ Ε.Κ., πρέπει ὅλοι οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ εὑρισκόμενοι καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, νὰ ἔχουν μίαν κοινὴν ὁμολογίαν πίστεως. Πρέπει νὰ ὑπάρχουν μερικὰ θέματα εἰς τὰ ὁποῖα ὅλοι νὰ συμφωνοῦμεν. Ἐὰν εἰς αὐτὰ τὰ βασικὰ θέματα διαφωνοῦμεν, ἠμπορεῖ νὰ ἔχωμεν τὰς ὀξυτέρας διαφωνίας εἰς τὰ ἐπὶ μέρους καὶ νὰ ἐναλλασσώμεθα εἰς τὴν ἐξουσίαν βάσει τῆς ἐπικρατήσεως παρὰ τῶν ἄλλων αὐτῶν τῶν ἐπὶ μέρους διαφόρων γνωμῶν. Ἀλλὰ ἐὰν μέσα εἰς τὴν οἰκογένειαν αὐτήν, εἰς μίαν κοινωνίαν ἢ μίαν πολιτείαν γεννηθῇ, ὡς ἐκ τῆς δυνάμεως τῆς Ἱστορίας, μία μερίς, ἡ ὁποία ἐπ’ αὐτῶν τῶν σημείων δὲν συμφωνεῖ, ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὥραν δημιουργεῖται πρόβλημα διὰ τὴν Δημοκρατίαν. Καὶ ἡμεῖς αὐτὸ τὸ πρόβλημα πολεμᾶμε, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, νὰ τὸ λύσωμεν μὲ τὰ ὅπλα τοῦ 19ου αἰῶνος. Ἔχομεν Συντάγματα τὰ ὁποῖα ἔγιναν ἐν ὄψει τῆς κοινῆς ὁμολογίας εἰς κοινὰ ἰδεώδη καὶ τῆς διαφωνίας μας ἐπὶ τῶν ἐπὶ μέρους αὐτῶν ζητημάτων καὶ μὲ αὐτὰ τὰ Συντάγματα καλούμεθα νὰ ἀντιμετωπίσωμεν μίαν παράταξιν, ἡ ὁποία εἰς αὐτὰ τὰ βασικὰ ἔχει διαφωνίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία τῆς κρίσεως τῆς Δημοκρατίας, ἡ ταλαιπωρία τῆς ἐποχῆς μας. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρόβλημα, τὸ μόνιμον πρόβλημα τῶν δημοκρατιῶν δυτικοῦ τύπου. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ὑπάρχει ὀξύτης ἐκ μέρους τῶν συναδέλφων τῆς ΕΔΑ. Ὄχι διότι εἶναι ὀξύτεροι ἀπὸ ἡμᾶς, ὄχι διότι εἶναι σκληρότεροι ἢ κακότεροι ἀπὸ ἡμᾶς, καθόλου. Εἶναι ἡ πολιτική τους, ἁπλούστατα. Τὸ θλιβερὸν φαινόμενον, κ. συνάδελφοι, εἶναι ὅτι ἐνῷ αὐτὴ ἡ πολιτικὴ ἔχει κἄποιο ἰδεολογικὸν ἔρεισμα γενομένη ἀπὸ ἐκείνην τὴν πλευράν, ἅμα γίνῃ ἀπὸ μίαν πλευρὰν ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε νὰ πολιτεύεται μὲ τὴν μετριοπάθειαν καὶ μὲ τὴν σύνεσιν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ γνώρισμα τῶν δημοκρατικῶν ἀνταγωνισμῶν, ὅταν γίνεται ἀπὸ μίαν μερίδα, ἡ ὁποία δὲν ἀνήκει εἰς τὴν ἀριστεράν, τότε τὸ πρᾶγμα δημιουργεῖ ἑνὸς ἄλλου εἴδους ἀνωμαλίαν. Καὶ αὐτὸ τὸ δυσάρεστον φαινόμενον ἔχομεν αὐτὴν τὴν στιγμήν. Καὶ αὐτὸ τὸ γεγονὸς τῶν κενῶν ἑδωλίων καὶ αὐτὸ εἶναι ἐπίσης μία ἀνωμαλία. Καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι δημοκρατικὸν καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι κοινοβουλευτικόν. Ἡ μορφὴ τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος, ὁ ὁποῖος ἀπετέλεσε τὴν σημαίαν τῆς Ε.Κ. ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι τὴν μὲν Κυβέρνησιν ὄχι μόνον δὲν τὴν ἔβλαψεν ἀλλὰ τὴν ὠφέλησεν, ἀνεξαρτήτως τοῦ γεγονότος ὅτι δὲν ἔχει ὠφελήσει οὔτε ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος τὸν κάμνει, ἀποτελεῖ μίαν ἀνωμαλίαν. Ἀποτελεῖ ἆραγε ἐπανάστασιν; Ὄχι βέβαια, δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἀποτελεῖ ἐπανάστασιν, ἀποτελεῖ ἑνὸς εἴδους ἀνταρσίαν μὲ ἄσφαιρα πυρά. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡμᾶς δὲν μᾶς τιτρώσκουν τὰ βέλη της καὶ ἀφ’ ἑτέρου θόρυβος γίνεται πολύς. Λυποῦμαι ὅτι τὰ λέγω αὐτὰ ἀπόντων τῶν κυρίων συναδέλφων. Ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἀνησυχεῖ εἶναι ὅτι οὕτω εἰσάγεται εἰς τὴν πολιτικὴν ζωήν μας ἕνα κοινὸν δαιμόνιον. Τὶ θὰ εἴπῃ ἀνένδοτος ἀγών; Ἀνένδοτος ἀγὼν πραγματικός, εἶναι ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον κάμουν οἱ Προοδευτικοί, οἱ ὁποῖοι κάθηνται ἐδῶ καὶ ξέρουν νὰ μάχωνται ἐναντίον μας καὶ νὰ μᾶς πιέζουν ἐκεῖ ποὺ πρέπει νὰ μᾶς πιέσουν. Καὶ ἐὰν ἠκολουθεῖτο αὐτός, θὰ εἶχον ἴσως οἱ ἀντιπολιτευόμενοι σήμερον ἄλλας δυνάμεις καὶ ἄλλας θέσεις. Αὐτὸς ὁ ἀγών, ὁ ὁποῖος δὲν δημιουργεῖ τίποτε ἄλλο παρὰ μίαν ἀνωμαλίαν, εἶναι ἁπλῶς ἕνα ἐμπόδιον, εἶναι μία συνεχὴς ἐνόχλησις, εἰς τὸ ἔργον τοῦ Ὑπουργοῦ. Αὐτὸς ὁ ἀγὼν ὅμως ἀποτελεῖ μίαν ἀνωμαλίαν ἡ ὁποία αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐξυπηρετεῖ καὶ τὸν ἀγῶνα τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς, ἡ ὁποία ὀρθῶς πράττουσα τοὺς λέγει: Διατί, ἀφοῦ τὰ ἴδια κάμομεν, νὰ τὰ κάμωμεν χωριστά, ἐλᾶτε νὰ τὰ κάμωμεν παρέα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Κύριοι συνάδελφοι, εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου ὅτι συνεφώνησα μὲ τὸ Κέντρον μία φορὰ εἰς τὴν διαπίστωσιν ὅτι ἡ ἐπερώτησις ἦτο ἄκαιρος. Καὶ θὰ συμφωνήσω καὶ εἰς μίαν ἄλλην διαπίστωσιν καὶ μίαν ἄλλην ἐξαγγελίαν· εἰς τὴν διαπίστωσιν ὅτι ἡ Δημοκρατία θὰ νικήσῃ. Μάλιστα, ἡ Δημοκρατία θὰ νικήσῃ. Δηλαδή, θὰ νικήσῃ ἡ ὁμαλότης καὶ ἡ μετριοπάθεια καὶ ἡ τάξις ἡ κοινοβουλευτική, διότι αὐτὸ εἶναι Δημοκρατία. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Καὶ τὰ ἔξαλλα στοιχεῖα κ. συνάδελφοι, μέθοδος, θὰ τεθοῦν ἐκποδὼν διὰ νὰ ἐπικρατήσουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι πιστοὶ εἰς αὐτὰ τὰ ἰδανικὰ τῆς σταθερότητος, τῆς ὁμαλότητος, τῆς μετριοπαθείας, τῆς κοινοβουλευτικῆς τάξεως καὶ τῆς κοινοβουλευτικῆς παραδόσεως. Καὶ τότε, θὰ ἴδωμεν, ὅτι ἡ Δημοκρατία, θὰ νικήσῃ ὄχι μὲ λέξεις, ἀλλὰ μὲ ἔργα. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§22Ι. ΕΥΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Τὸν λόγον κ. Πρόεδρε ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ἀπέδωσεν εἰς ὡρισμένα σημεῖα τοῦ λόγου μου διάφορον ἔννοιαν ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἔχουν. Συγκεκριμένως, ἐπὶ τοῦ θέματος ποὺ ἔθιξα τῆς μειώσεως τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν. Εἶναι γνωστὴ ἡ τοποθέτησις τοῦ κόμματός μας, ὅτι αἱ στρατιωτικαὶ δαπάναι πρέπει νὰ εἶναι ἀνάλογοι πρὸς τὸ εἰρηνικὸν κλίμα ποὺ διερχόμεθα, πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας καὶ πρὸς τὰς οἰκονομικὰς δυνατότητας. Συνεπῶς, δὲν ὡμίλησα περὶ διαγραφῆς τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν, ἀλλὰ περὶ μειώσεως τούτων εἰς τὸ ὀρθὸν ἐπίπεδον. Αἱ ἀπόψεις αὗται, ὑποστηρίζονται ἤδη καὶ παρ’ ἄλλων κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶπον ἀκόμη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μεταχειρίζεται πολλάκις παρὰ τὴν θέλησίν της, τοὺς ἀποτελοῦντας τὰ Σώματα Ἀσφαλείας διὰ τὴν κατάπνιξιν τῆς δικαιολογημένης ἀγανακτήσεως τοῦ λαοῦ, κατὰ νόμιμον τρόπον ἀγωνιζομένου διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεώς του καὶ ἀκόμη καὶ διὰ τὴν καταδίωξιν τῶν πολιτικῶν της ἀντιπάλων, ἀντὶ νὰ τ’ ἀφήνῃ νὰ ἐκτελοῦν τὸν προορισμόν των, τῆς προλήψεως καὶ διώξεως τοῦ ἐγκλήματος.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Βοβολίνης, ἔχει τὸν λόγον.

§24Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργός, κ. Πρόεδρε, ἐπεχείρησεν νὰ καθορίσῃ ὡρισμένα πλαίσια συνεδριάσεως. Ἐὰν θέλετε νὰ ὑπάρξῃ μία στοιχειώδης συνεννόησις ἐπ’ αὐτοῦ— δὲν θέλω ἀπάντησιν ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἐπιφυλασσόμεθα νὰ πράξωμεν τοῦτο—θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω ἐὰν τὰ ὅσα ἐξέθεσεν ὁ κ. Τσάτσος εἶναι προσωπικαί του ἀπόψεις. Διότι μέχρι τοῦδε καθ’ ἄλλο παρὰ τοιαῦται προθέσεις ἐξεδηλώθησαν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης. Ἀντιθέτως ὑπῆρξε μία πλήρης περιφρόνησις. Τὸν τόνον δὲ τὸν ἔδωσεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἀπήντησε πρῶτος ἐκ τῶν Ὑπουργῶν τῆς Κυβερνήσεως.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπριλλάκη, εἰσέρχεσθε εἰς τὴν οὐσίαν.

§26Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ἐρωτῶ ἐὰν εἶναι προσωπικαί του ἀπόψεις διὰ νὰ τὸ γνωρίζωμεν.

§27Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ὅσα εἶπεν ὁ κ. Τσάτσος, ἀνταποκρίνονται πλήρως εἰς τὰς πεποιθήσεις τῶν μελῶν ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅλων τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας. Ὁ κ. Μπριλλάκης προβαίνει εἰς μίαν βαρεῖαν παρεξήγησιν. Ἡ εὐπρέπεια εἶναι εὐπρέπεια διανοημάτων. Εἶναι συνδεδεμένη δὲ μὲ τὰς προθέσεις περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. Τσάτσος. Ὁ κ. Τσάτσος κατήγγειλε μὲ τὸ ὕφος του, τὸ ὁποῖον μοῦ ἤρεσεν ἰδιαιτέρως—καὶ θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ τὸν μιμηθῶ—μὲ τὸ ὕφος του κατήγγειλεν ἀκριβῶς τὴν ὕπαρξιν μιᾶς πολιτικῆς δυνάμεως λόγῳ εἰδικῶν ἱστορικῶν αἰτίων—τὴν ὕπαρξιν δυνάμεως ἐν τῇ Βουλῇ καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν τὴν Ἑλληνικήν, ἡ ὁποία φέρει τὴν Δημοκρατίαν ἐνώπιον ἀπολύτως νέων προβλημάτων. Τὰ προβλήματα αὐτὰ δὲν προέρχονται αὐτομάτως ἀπὸ τὸν ἀνταγωνισμὸν τῶν ἰδεῶν μέσα εἰς τὸ πλαίσιον τῆς Δημοκρατίας, ἀλλὰ εἶναι προβλήματα τὰ ὁποῖα προέρχονται ἀπὸ τὴν ὕπαρξιν μιᾶς ὡρισμένης δυνάμεως ἀποβλεπούσης εἰς τὴν κατάργησιν τῆς Δημοκρατίας. Συμφωνοῦμεν ὅλοι, ὅτι ἐὰν τὸ πρᾶγμα αὐτὸ δὲν ὑπῆρχε, θὰ ἦτο δυνατὸν ὅλοι οἱ πολιτικοὶ ἀνταγωνισμοὶ νὰ γίνωνται ἐπὶ ὡρισμένου ἐπιπέδου τὸ ὁποῖον ἐπίπεδον τὸ καταστρέφει ἢ ἔστω τὸ καταβιβάζει πρωτίστως ἡ προπαγανδιστικὴ ἐκζήτησις τῆς ὑπερβολῆς. Ὅταν ἐκδηλοῦται ἐκ μέρους τῆς παρατάξεως ἐκείνης, τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς, τῆς ΕΔΑ, ἡ μόνον ἐπὶ τοῦ ψεύδους δυναμένη νὰ στηριχθῇ ὑπερβολή, τότε ἡ ἀπάντησις δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι βιαία. Καὶ θὰ κλείσω τὴν τοποθέτησιν αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἔκαμα καὶ ἡ ὁποία εἶναι ἀπολύτως σύμφωνος πρὸς τὴν τοποθέτησιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Τσάτσος, μὲ τὴν μνείαν ἑνὸς ρητοῦ, τὸ ὁποῖον ὀφείλεται εἰς ἕνα μεγάλον ἀλλὰ πολὺ σώφρονα ἐπαναστάτην, εἰς τὸν Ἀντρὲ Σενιέ, ὁ ὁποῖος, λέγεται— δὲν ἔχει πλήρως ἀποδειχθῆ—ὅτι εἶχε καὶ Ἑλληνικὴν καταγωγὴν ἐκ μητρὸς—ἐγεννήθη ὡς γνωστὸν ἐν Κωνσταντινουπόλει. Ὁ Ἀντρὲ Σενιὲ ἦτο ἐκ τῶν ἐπαναστατῶν τοῦ 1789 καὶ μέχρι τῆς ὥρας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐπανάστασις τὸν ἐκαρατόμησε, διέγνωσε καὶ κατήγγειλε τὰς προθέσεις τῶν ἀκραίων, ἄρα κατ’ αὐτόν, τῶν καταληγόντων μέχρι τῆς ἀπολύτου ἀρνήσεως ἐπαναστατῶν. Διεπίστωσεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διαπιστώνομεν ἡμεῖς, ὅτι ἡ ὑπερβολὴ ἀποτελεῖ ψεῦδος. Καὶ ὁ ἐπαναστάτης Σενιέ, κατὰ τὰς ὥρας τὰς κρισίμους τοῦ 1790– 1791 ἔγραψεν εἰς ἕνα περίφημον τότε μαχητικὸν περιοδικὸν τὴν φράσιν, ὅτι ἡ ὑπερβολὴ καὶ αὐτῆς τῆς ἀληθείας ἀποτελεῖ ψεῦδος. Αὐτὸ πράττουν ἐκ συστήματος καὶ ἰδεολογίας, οἱ κύριοι τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς καὶ αὐτό, δυστυχῶς, ὅπως διεπίστωσεν ὁ κ. Τσάτσος, πράττουν ἀπὸ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖνοι τῶν ὁποίων τὰ ἕδρανα αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι κενά. (Χειροκροτήματα).

§28Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, εἰσήλθομεν εἰς μίαν παρεμπίπτουσαν συζήτησιν καὶ ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι θὰ κουράσωμεν τὸν ἐπὶ τοῦ βήματος ρήτορα. Ἐὰν συνεχίσωμεν θὰ εἰσέλθητε εἰς τὴν οὐσίαν.

§30Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος, δὲν μὲ ἀντελήφθη. Ἐπὶ πλέον εἰσῆλθεν εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ θέματος. Ἐγὼ ὅμως περιωρίσθην ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν διαδικασίαν καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ καὶ μόνον ὑπέβαλον ὡρισμένα ἐρωτήματα. Ὑπάρχει ἡ ἕξις τῶν συναδέλφων τῆς Συμπολιτεύσεως, ἀλλὰ καὶ τῶν Ὑπουργῶν, ὁσάκις ἡμεῖς ὁμιλοῦμεν νὰ ἐκκενώνουν τὴν αἴθουσαν. Περὶ αὐτοῦ τοῦ φαινομένου ὡμίλησα καὶ ἡ ἐρώτησίς μου πρὸς τὸν κ. Τσάτσον ἀφεώρα ἀκριβῶς τὸ κατὰ πόσον πρόκειται ἡ Κυβέρνησις νὰ μεταβάλλῃ τακτικήν. Αὐτὸ τὸ πρακτικὸν νόημα περιελάμβανεν ἡ ἐπερώτησίς μου καὶ μόνον.

§31Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Προτοῦ, κύριοι βουλευταί, εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τεσσάρων θεμάτων, ἅτινα ἐκτὸς πλείστων καὶ σοβαρωτάτων ἄλλων θὰ ἦσαν ἀρκετὰ διὰ νὰ ἐπισύρουν ψῆφον δυσπιστίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ΕΡΕ, θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐπὶ ἑνὸς σημείου ἀξίου ἰδιαιτέρας μνείας καὶ μελέτης. Σημείου ἱκανοῦ καὶ τούτου, ἐντελῶς μόνου πλέον νὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἀπολύτως δικαιολογημένην μομφὴν κατὰ τῆς ἀσκούσης τὴν ἐξουσίαν πολιτικῆς μερίδος. Πρόκειται περὶ τοῦ ὑπερνευρισμοῦ, τοῦ κατέχοντος ἐντονώτερον ἐσχάτως τὴν Κυβέρνησιν, ἐν τῷ συνόλῳ της. Ὑπερεκνευρισμοῦ, ὅστις καθίσταται κακῶς σύμβουλος καὶ ὀλέθριος ὁδηγός. Εἰς πᾶσαν ἐκδήλωσιν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς καὶ πᾶσαν σχεδὸν ἐμφάνισιν ἐντὸς τοῦ Σώματος παριστάμεθα μάρτυρες τοῦ ὑπερεκνευρισμοῦ τούτου. Καὶ ἀκούομεν ἡγετικὰ κυβερνητικὰ στελέχη νὰ ἐπικαλοῦνται ἄλλοτε μὲν τὸ κοράνιον, ἄλλοτε τοὺς θεοὺς καὶ τοὺς δαίμονας καὶ ἄλλοτε αὐτούσιον τὸν Σατανᾶν. Ὁ ὁσημέραι δὲ ἐντεινόμενος ὑπερεκνευρισμὸς ἄγει εἰς μίαν κατάστασιν, ἥτις ἐπιδέχεται τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ αὐτοπανικοῦ. Αὐτοπανικοῦ ἐκδηλουμένου ζωηρότατα μεταξὺ τῶν μελῶν τοῦ κυβερνῶντος τὴν χώραν κόμματος. Ἀποτέλεσμα τοῦ ὑπερεκνευρισμοῦ καὶ τοῦ αὐτοπανικοῦ ὑπῆρξαν τὰ μέτρα, τὰ ληφθέντα κατὰ τῶν Ἑλλήνων ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν. Καὶ ἡ βάρβαρος, ἄστοχος καὶ ἀψυχολόγητος ἀπόφασις περὶ μὴ χορηγήσεως (τοῦτο ἠγνόησε παντελῶς ὁμιλῶν χθὲς ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως) τῆς 15θημέρου μισθοδοσίας, προτοῦ κἂν ἐκδηλωθῇ ἡ ἀπεργία τῶν ἐκπαιδευτικῶν καὶ ἡ προσφυγὴ εἰς τὴν ἀντιδημοκρατικὴν (διὰ νὰ χρησιμοποιήσω ἠπίαν ἔκφρασιν) μέθοδον τῆς ἐπιστρατεύσεως. Εἰς αὐτὰ τὰ αἴτια, (τὸν ὑπερεκνευρισμὸν καὶ τὸν αὐτοπανικὸν τῆς Κυβερνήσεως) ὠφείλετο καὶ ἡ πολυήμερος ἀπεργία πείνης τῶν ἐργατῶν τοῦ Λιμένος Πειραιῶς. Ἀπεργία, ἥτις ἐγέννησε μίαν δυσάρεστον ἀνωμαλίαν καὶ ἥτις θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποφευχθῇ δεδομένου ὅτι κατ’ οὐσίαν ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς μικροδιαφορᾶς ἐπιδεκτικῆς ἀμέσου ρυθμίσεως. Θὰ ἀπῃτοῦντο ἡμέραι πολλαί, κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ ἐκτεθῇ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὸ ὕψιστον καὶ κατ’ ἐξοχὴν ἐθνικόν, ὅπερ ἀποκαλεῖται «θέμα τῆς Παιδείας». Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν λησμονεῖ, ὅτι τοῦτο εἶναι συνυφασμένον μὲ αὐτὴν ταύτην τὴν ὕπαρξιν τοῦ Ἔθνους μας, ὅπως ἐπίσης οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἀγνοεῖ τὴν ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην τῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς Παιδείας—τοῦ συστήματος ἐκπαιδεύσεως γενικῶς—διὰ μεταρρυθμίσεων ἀποσκοπουσῶν εἰς τὸ νὰ καταστῇ ἡ Ἑλληνικὴ νεότης ἱκανὴ νὰ ἀντιμετωπίσῃ προσηκόντως τὰς ἀπαιτήσεις καὶ τὸν ρυθμὸν τῶν παρόντων καιρῶν. Ἀπαιτήσεις, αἵτινες καθημερινῶς σχεδὸν παρουσιάζονται ηὐξημέναι καὶ ἐπικίνδυνοι. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται νῦν περὶ τοῦ θέματος τούτου, δι’ ὅπερ ἐπίσης δυσπιστία ἀπόλυτος ὀφείλεται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Πρόκειται νῦν, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Π. Κανελλόπουλος, οὐχὶ κυρίως, περὶ τοῦ θέματος τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ, ἀλλὰ περὶ τοῦ θέματος τῶν ἐκπαιδευτικῶν. Τὸ θέμα ὅμως τῶν ἐκπαιδευτικῶν δὲν ἐμποδίζει μίαν γενικωτέραν ἀναγωγὴν εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν θέμα. Ὀφείλομεν δὲ ἀναγόμενοι εἰς τὸ δεύτερον νὰ τονίσωμεν, ὅτι ἡ παροχὴ μέσων μορφώσεως πρὸς ὅλους ἀδιακρίτως τοὺς πολίτας, ἀποτελεῖ δόξαν ἀλλὰ καὶ ἀνάγκην τῆς Δημοκρατίας. Ἀποτελεῖ κατὰ τὴν σύγχρονον ἔκφρασιν τὴν πλέον παραγωγικὴν ἐπένδυσιν. Νομίζω δέ, ὅτι καθῆκον ἀποτελεῖ καὶ δι’ ἐμὲ νὰ ἐπαναλάβω τὴν διακήρυξιν τοῦ ἀρχηγοῦ μου κ. Σπ. Μαρκεζίνη, καθ’ ἣν εἰς τὸν παγκόσμιον ἀγῶνα περὶ τὴν ὕπαρξιν, εἰς τὸν ἀγῶνα, ὅστις συνεχῶς ἐντείνεται, τὸ πνεῦμα—ἡ ὑψηλὴ Παιδεία—ὄχι ἡ ὕλη θὰ ἀποτελέσῃ τὸ κύριον Ἑλληνικὸν ὅπλον. Δι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγον διὰ τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν καὶ εἰδικῶς ὡς πρὸς τὸ θέμα τῆς Παιδείας δὲν ὑπάρχουν ποσοστὰ ἢ ὕψη δαπανῶν. Ὅτε δὲ ὁ κ. Σπ. Μαρκεζίνης διετέλει πρὸ δεκαετίας Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, μοῦ ἀπέδειξεν ἐμπράκτως τὴν πίστιν του ταύτην. Βεβαίως τὸ «Σλόγκαν» 15% διὰ τὴν Παιδείαν καὶ συμπαθὲς εἶναι καὶ ἐνθουσιάζει τὴν ὠφείλουσαν νὰ ἐνθουσιάζεται νεολαίαν μας. Ἀλλὰ ποία πρακτικὴ σημασίαν ἔχει τὸ ἐκφωνούμενον 15%; Εἶναι εἴπομεν ὡραῖον καὶ συμπαθὲς καὶ ἐνθουσιῶδες «Σλόγκαν». Δι’ ἡμᾶς ὅμως τοὺς τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν ἡ ἐν προκειμένῳ τοποθέτησις εἶναι πλέον οὐσιαστική. Δι’ ἡμᾶς τὸ σύνθημα εἶναι: Ὅ,τι χρειάζεται διὰ τὴν Παιδείαν. Καὶ ἂς κρίνεται τὸ ὕψος δυσθεώρατον καὶ ἂς εἶναι ἡ δαπάνη μεγίστη. Ἰδού, διατὶ τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν κρίνει ὡς ἀπαράδεκτον τὴν τακτικὴν τοῦ Κράτους τὴν τηρηθεῖσαν ἔναντι τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, ὡς πρὸς τὰ προβλήματά του καὶ ἔναντι τῶν φοιτητῶν ὡς πρὸς τὰ ἰδικά των προβλήματα. Διότι βεβαίως οὐδέποτε θὰ συγχωρηθῇ ἡ ἐπὶ διετίαν ἀσκηθεῖσα πίεσις (ἵνα μή τι ἄλλο εἴπω) ἐπὶ τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, ὅπως ἐνεχυριάσῃ εἰς τὸ Κράτος ὁλόκληρον τὴν περιουσίαν του καὶ οὕτω εὐαρεστηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ ἔναντι τοῦ Ἀνωτάτου Πνευματικοῦ μας Ἱδρύματος στοιχειῶδες καθῆκον της. Ἀλλά, κ. βουλευταί, ἡ περιουσία τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, δὲν ἐκτήθη ἔκ τινος κερδοσκοπικῆς ἐπιχειρήσεως, οὐδὲ ἐξησφαλίσθη ἐκ λαχείου τινός. Ἡ περιουσία αὐτή, ἱερὰ τῷ ὄντι, προέρχεται ἐκ διαθηκῶν καὶ δωρεῶν ἁγνῶν καὶ φλογερῶν Ἑλλήνων, οἵτινες οὐδέποτε θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διανοηθοῦν ὅτι κατὰ τὸ σωτήριον ἔτος 1963, θὰ ἤρχετο ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Ρ.Ε. διὰ νὰ ἐνεχυριάσῃ ὅ,τι ἐκεῖνοι σκληρῶς μοχθήσαντες, κυρίως ἐν τῇ ξένῃ, προσέφερον εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Ἀθηνῶν, διὰ τὴν ἀναβίωσιν τῆς δόξης τοῦ Ἑλληνικοῦ πνεύματος, διὰ τὴν ἀνάδειξιν καὶ ἐξύψωσιν τῆς Ἑλληνικῆς Ἀνωτάτης Παιδείας. Ἔχω ἐδῶ, καὶ ἰδού, τὸν τόμον τὸν περιέχοντα τὰς ὑπὲρ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν διαθήκας καὶ δωρεάς. Οὔτε ὁ Δημήτριος Γαλανὸς τὸ 1833, οὔτε ὁ Δημήτριος Ἀλεξάνδρου Μαυροκορδᾶτος τὸ 1839, οὔτε ὁ Θωμᾶς Λάσκαρης τὸ 1854, οὔτε ὁ Βασίλειος Κωνσταντίνου τὸ 1861, οὔτε ἡ Τριανταφυλλιὰ Κριεζῆ τὸ 1868, οὔτε ὁ Διονύσιος Αἰγινήτης τὸ 1875, οὔτε οἱ ἄλλοι τετιμημένοι παλαιότεροι καὶ νεώτεροι δωρηταὶ θὰ ἠδύναντο νὰ φαντασθοῦν, ὅτι τὰ παρ’ αὐτῶν δωρηθέντα κτήματα θὰ ἠπειλοῦντο ἐπὶ τῶν εὐκλεῶν ἡμερῶν τοῦ κ. Κωνσταντίνου Καραμανλῆ διὰ πλειστηριασμῶν. Οὔτε ἐπίσης θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθοῦν ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν αἷμα των καὶ ὁ τίμιος ἱδρώς των (αἱ δωρεαί των δηλαδὴ) θὰ διετίθεντο οὐχὶ διὰ τὴν ἀναζήτησιν μέσων πρὸς βελτίωσιν τῆς Παιδείας καὶ προαγωγὴν τῆς ἐπιστήμης, ἀλλὰ διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν μισθῶν τῶν καθηγητῶν καὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Πανεπιστημίου. Οὕτω καὶ ἐνῷ αἱ δαπάναι τῶν μισθῶν θὰ ἔδει νὰ βαρύνουν τὸ Κράτος, ἀφαιροῦνται ἐκ τοῦ Πανεπιστημιακοῦ Ταμείου 12 ἢ 15 ἑκατομμύρια δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ὄχι βεβαίως. Πρόκειται ἀναμφισβητήτως, περὶ ἐσκεμμένης παραβιάσεως τῆς βουλήσεώς των. Διότι ἡ βούλησις ἐκείνων ἦτο νὰ καταστοῦν εὐεργέται τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ὄχι εὐεργέται τοῦ Κράτους. Ἐν προκειμένῳ μάλιστα, ἐμφανίζεται καὶ ἓν σχῆμα ὀξύμωρον. Ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι μὲν δημόσιος ὑπάλληλος, δὲν πληρώνεται ὅμως ὑπὸ τοῦ Κράτους. Τοιαῦτα σχήματα μόνον εἰς τὸν τόπον μας εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφανίζωνται. Πάντως, εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ συνέχισις τῆς καταστάσεως ταύτης. Τῆς κατ’ ἐξακολούθησιν δηλαδὴ παραβιάσεως τῆς βουλήσεως τῶν δωρητῶν τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν. Δὲν εἴμεθα, βεβαίως, ὑπὲρ τῆς ἀνεξελέγκτου διαθέσεως τῶν ἐκ δωρεῶν πόρων. Εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ συγκροτηθῇ μία Ἐπιτροπὴ καὶ ἐξ ἐκπροσώπων τοῦ Κράτους καὶ ἐξ ἐκπροσώπων τοῦ Πανεπιστημίου, ἥτις θὰ ρυθμίζῃ τὰ τῆς καλυτέρας καὶ ἀποτελεσματικωτέρας διαθέσεως (κατὰ τὴν βούλησιν τῶν δωρητῶν) τῶν ἐκ δωρεῶν πόρων. Πάντως πρέπει, ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ πληροφορηθῇ ὅτι πλειστάκις εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Ἀθηνῶν γεννᾶται ζήτημα 1000 ἢ 2.000 δραχμῶν διὰ τὴν ἀγορὰν ἑνὸς ἀπαραιτήτου βιβλίου, ἢ διὰ τὴν πληρωμὴν μιᾶς στοιχειώδους δαπάνης συντηρήσεως. Δυσπιστίαν ὀφείλομεν νὰ ἐκφράσωμεν, κύριοι βουλευταί, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς ΕΡΕ, διὰ τὸν ὅλον χειρισμὸν τῶν Πανεπιστημιακῶν θεμάτων. Ἡ σημειωθεῖσα ἐκ μέρους τοῦ Κράτους τάσις συναλλαγῆς, ἡ καὶ ἐπικρατήσασα, ἤτοι τὸ στυγνὸν ἐρώτημα τὸ τεθὲν πρὸς τὸ Πανεπιστήμιον Ἀθηνῶν «τὶ δίνεις ἐσύ, γιὰ νὰ δώσω καὶ ἐγώ», γεννᾷ βαθεῖαν θλῖψιν. Εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς πᾶσαν γωνίαν τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς χώρας τὰς καταπιεζομένας ὑπὸ τῶν ὁλοκληρωτικῶν καθεστώτων σημειοῦνται ραγδαῖαι περὶ τὴν Παιδείαν ἐξελίξεις. Τὸ Κράτος τὸ ἰδικόν μας ἀκολουθεῖ «σαράφικην» πολιτικήν. Εἰς τοὺς Παρισίους, εἰς τὴν Ρώμην, εἰς τὸ Στρασβοῦργον, εἰς τὴν Καρλσρούην, εἰς τὸ Ὄσλο, τὰ Κράτη τὰ ἐνδιαφερόμενα διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς Παιδείας διαθέτουν ἄφθονα ὑπὲρ αὐτῆς ὑλικὰ μέσα. Νέα κτίρια οἰκοδομοῦνται. Ἡ διαμονὴ καὶ ἡ διατροφὴ τῶν φοιτητῶν παρέχονται σχεδὸν δωρεάν, τεράστια καὶ τέλεια ἐργαστήρια ἐγκαθίστανται, ἀπεριόριστα μέσα διδασκαλίας ἐξασφαλίζονται. Διατί; Διότι τὰ ζωντανὰ Κράτη γνωρίζουν ποῦ δίδεται ἡ μάχη. Χαρακτηριστικαὶ ἄλλωστε εἶναι καὶ αἱ ἀποφάσεις τῆς διασκέψεως, τῆς προσφάτως ὀργανωθείσης εἰς τὸ Ὄσλο, ὑπὸ τὴν αἰγίδα τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης. Οὕτω ἐγένετο παμψηφεὶ δεκτόν, ὅπως συστηθῇ εἰς τὰς Κυβερνήσεις, αἵτινες μετέχουν τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης: Αʹ Νὰ παράσχουν εἰς τὰ Πανεπιστήμια ὑλικὴν χρηματικὴν βοήθειαν, μέλλουσαν νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς ταῦτα θετικὴν συμβολὴν εἰς τὸ ἔργον τῆς λαϊκῆς ἐπιμορφώσεως. Βʹ Νὰ δοθοῦν εἰδικαὶ ὑποτροφίαι εἰς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐκπαιδευθοῦν εἰδικῶς εἰς τὸ ἔργον τοῦτο, εἰς τρόπον ὥστε νὰ σχηματισθοῦν βαθμηδὸν εἰδικὰ στελέχη. Ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε, τὸ θέμα τῆς πλήρους χρηματικῆς βοηθείας πρὸς τὰ Πανεπιστήμια διὰ τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ κυρίου ἔργου των, εἶναι πεπερασμένον. Θεωρεῖται, δηλαδή, αὐτονόητον ὅτι ἑκάστη Κυβέρνησις παρέχει εἰς τὰ Πανεπιστήμια ἄφθονα τὰ ὑλικὰ μέσα. Πέραν δὲ τοῦ κυρίου προορισμοῦ των, ἀνατίθεται εἰς τὰ Πανεπιστήμια ἡ μὲ τὴν συνδρομὴν τοῦ Κράτους ἐπιτέλεσις καὶ εὐρυτέρου ἔργου. Ταῦτα δὲ ἐνῷ ἡμεῖς οὐδὲ διὰ τὸ κύριον ἔργον τῶν Πανεπιστημίων, ἐπιτελοῦμεν τὸ καθῆκον μας εἰς τὸ ἀκέραιον. Ἡμεῖς, ἂς εἶναι βαρεῖα ἡ λέξις, ἀλλὰ θὰ τὴν χρησιμοποιήσω, πρέπει νὰ αἰσθανώμεθα ἐντροπήν, διὰ τὰ ἐδῶ συμβαίνοντα. Τὸ Κράτος λέγει πρὸς τὸ Πανεπιστήμιον: «Ἐγὼ θὰ βάλω 250 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἐσὺ θὰ βάλῃς ἄλλα τόσα. Καὶ ἐπειδὴ δὲν σοῦ ἔχω ἐμπιστοσύνην ἐνεχυρίασέ μου τὴν περιουσίαν σου, ὥστε εἰς τὴν πρώτην ἀσυνέπειάν σου νὰ μπορῶ νὰ τὴν βγάλω εἰς τὸ σφυρί». Θὰ συμβῇ τοῦτο τὸ τρομακτικόν; Πάντως ἡ ἀπειλὴ ὑπάρχει. Καὶ ἡ ἀπειλὴ ἐπιτρέπει πᾶσαν ἀνησυχίαν. Καὶ ἀνησυχίαν ἐπιτρέπει καὶ ταὐτοχρόνως ἀποτρέπει πάντα τυχὸν ἐπιθυμοῦντα νὰ εὐεργετήσῃ τὸ Πανεπιστήμιον ἀπὸ τοῦ νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ἐπιθυμίαν του. Ὅπως ἐπίσης μεγίστην ἀνησυχίαν (καὶ μάλιστα μετὰ τὸ ἀτύχημα τοῦ Χημείου) γεννοῦν αἱ διατάξεις τῆς μεταξὺ Κράτους καὶ Πανεπιστημίου συμβάσεως, κατὰ τὰς ὁποίας παρέχεται ἡ δυνατότης τῆς ἐκτελέσεως τῶν ὑπὸ μελέτην ἔργων τῶν πεντακοσίων ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἄνευ μειοδοτικοῦ διαγωνισμοῦ ἢ διὰ διαγωνισμοῦ «περιοριζομένης τῆς μειοδοσίας μεταξὺ γνωστῶν τεχνικῶν Οἴκων ἢ Ἐργοληπτῶν», ὡς καὶ ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων κατὰ παρέκκλισιν τῶν περὶ τοῦ Δημοσίου Λογιστικοῦ Κρατικῶν προμηθειῶν καὶ ἐκτελέσεως Δημοσίων ἔργων ἰσχυόντων κανόνων. Αἱ διατάξεις αὗται εἶναι ἀπαράδεκτοι καὶ ἀποροῦμεν, πῶς τὸ Πανεπιστήμιον Ἀθηνῶν ἐπέτρεψεν εἰς τὸ Κράτος νὰ τὰς ἐμφιλοχωρήσῃ. Δέον δὲ ὁπωσδήποτε, νὰ ἀπαλειφθοῦν. Τείνουσα νὰ συμπληρώσῃ 8ετίαν ἐν τῇ ἐξουσίᾳ ἡ Κυβέρνησις τῆς ΕΡΕ δὲν εὗρε, κύριοι βουλευταί, τὸν χρόνον νὰ συντάξῃ (καὶ ἰδοὺ ἕτερος λόγος δυσπιστίας) ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τῶν οἰκείων Σχολῶν, νέους εἰδικοὺς Ὀργανισμούς, ἐνηρμονισμένους πρὸς τὸ σύγχρονον ἐπιστημονικὸν πνεῦμα καὶ πρὸς τὰς συγχρόνους ἐπιστημονικὰς ἀνάγκας. Διὰ τὸ Πανεπιστήμιον Ἀθηνῶν ἰσχύουν βασικῶς οἱ νόμοι τοῦ 1837, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως δὲ τοῦ συστήματος διοικήσεως παραμένουν εἰς τὸν Βαυαρικὸν Ὀργανισμόν, τὸν θεσπισθέντα ὑπὸ τοῦ πρώτου Πρωθυπουργοῦ τοῦ Ὄθωνος, τοῦ Ρούτχαρδ. Ἄλλο ἐάν, ἐν τούτῳ τὸ μεταξὺ κατὰ τὰ διαρρεύσαντα 126 ἔτη, οἱ ὀργανισμοὶ τῶν Βαυαρικῶν Πανεπιστημίων ἔχουν ἀνασυνταχθῆ, ἐπὶ τὰ βελτίῳ φυσικά. Συνυφασμένον μὲ τὰ πανεπιστημιακὰ προβλήματα εἶναι, κύριοι βουλευταί, καὶ τὸ θέμα τοῦ ἀπαρασκεύου τῶν τελειοφοίτων τῶν γυμνασίων, τῶν προσερχομένων εἰς τὸ Πανεπιστήμιον δι’ εἰσαγωγικὰς ἐξετάσεις. Τὶ ἔπραξεν ἐν προκειμένῳ τὸ Κράτος; Διηρωτήθη ἄραγε μήπως δὲν ὑπάρχῃ συγχρονισμένον παιδαγωγικὸν σύστημα; Διὰ τὸ θέμα τοῦ ἀποκαλουμένου προσανατολισμοῦ ποίας προσπαθείας κατέβαλε; Καὶ διὰ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς Παιδείας (μὲ βάσιν τὸν προσανατολισμόν), εἰς ποίας ἀποφάσεις κατέληξε; Τὶ ἔπραξε διὰ νὰ δώσῃ ποίαν τινα ζωὴν εἰς τὰς Ἑλληνικὰς ἐπαρχιακὰς πόλεις (αἵτινες ἐνθυμίζουν καὶ δικαιώνουν τοὺς στίχους καὶ τὸ τέλος τοῦ ποιητοῦ Κώστα Καρυωτάκη) καὶ διὰ νὰ δημιουργήσῃ ἐκεῖ ποιάν τινα ἀτμόσφαιραν, ὥστε οἱ νέοι νὰ μὴ ἀποζητοῦν ὡς διέξοδον, τὴν ἐν Ἀθήναις ἢ ἐν Θεσσαλονίκῃ σπουδὴν τῆς φιλολογίας, τῆς ἰατρικῆς ἢ τῆς Νομικῆς, διὰ νὰ αὐξάνουν τελικῶς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀδιορίστων; Ἀπὸ τί, ἐπὶ τέλους συνεκινήθη κατὰ τὴν 8ετίαν της ἡ Κυβέρνησις τῆς ΕΡΕ; Ἀλλὰ προτοῦ τελειώσω, μὲ τὰ πράγματι ἀτελείωτα Πανεπιστημιακὰ προβλήματα ἅτινα ἐπὶ 8 ὁλόκληρα ἔτη ἀφῆκαν ἀσυγκίνητον τὴν ἐλεγχομένην Κυβέρνησιν, ἐπιθυμῶ νὰ θέσω δι’ ἐλαχίστων, ἕνα τεράστιον καὶ ἐν κυριολεξίᾳ ἐθνικὸν θέμα: Πρόκειται περὶ τῶν 8 ἢ 10 χιλιάδων Ἑλλήνων φοιτητῶν τῶν ἐγγεγραμμένων εἰς Πανεπιστήμια τῆς Ἀλλοδαπῆς καὶ δὴ τῆς Ἰταλίας, τῆς Γερμανίας καὶ τῆς Αὐστρίας. Ἔχει πληροφορηθῆ ἡ Κυβέρνησις τὶ τάχα συμβαίνει μὲ πολλοὺς ἐξ αὐτῶν; Ἀνέθεσεν εἰς τοὺς ἐν Ρώμῃ ἢ ἐν Βόννῃ π.χ. Ἕλληνας Πρεσβευτὰς νὰ ἐρευνήσουν τὴν κατάστασιν καὶ νὰ ὑποβάλλουν σχετικὰς ἐκθέσεις; Καὶ ἐὰν ὑπεβλήθησαν ἐκθέσεις, τὰς ἐμελέτησεν; Καὶ ἐὰν τὰς ἐμελέτησεν, τὶ ἔπραξε; Καὶ διατί, ἐπὶ τέλους, δὲν προβαίνει εἰς τὴν ἵδρυσιν, ἐὰν τὸ θεωρῇ σκόπιμον, καὶ ἄλλων Πανεπιστημίων ἐν Ἑλλάδι, ὁπότε τοὐλάχιστον τὰ 9)10 τῶν ἐν Εὐρώπῃ διατριβόντων θὰ ἐσπούδαζον ἐν τῇ χώρᾳ καὶ ὁπότε δὲν θὰ ἐνεφανίζετο τὸ τραγικὸν θέαμα τοῦ νὰ ὀργανώσῃ ὁ ἐν Βιέννῃ Ἕλλην ἱερεὺς συσσίτιον διὰ νὰ μὴ ἀποθάνουν οἱ ἐκεῖ Ἕλληνες φοιτηταὶ ἐκ πείνης; Κύριοι βουλευταί, θὰ χρησιμοποιήσω μίαν ἔκφρασιν, ἥτις ἀποδίδει μὲν τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν ὁποίαν πολλάκις μεταχειριζόμεθα, ἔκφρασιν ὅμως οὐδόλως κομψήν: «Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἔπαυσε νὰ εἶναι καλὴ μητέρα καὶ κατέστη κακὴ μητρυιά». Τοῦτο τὸ ἀπέδειξε, κατὰ τὴν περιπέτειαν ἣν ὑπέστημεν ὅλοι οἱ Ἕλληνες τελευταίως. Πρόκειται, βεβαίως, περὶ τῆς ἀπεργίας τῶν ἐκπαιδευτικῶν. Ἀπεργίας εἰς τὴν ὁποίαν, τὸ Κράτος ἐξώθησε τοὺς ἐκπαιδευτικούς. Τὰ προβλήματα τῶν ἐκπαιδευτικῶν μας καὶ τῆς μέσης καὶ τῆς βασικῆς Παιδείας, ἐξετέθησαν ἤδη καὶ τὰ αἰτήματά των ἀνελύθησαν ἐπαρκῶς. Ἐγὼ θὰ περιορισθῶ νὰ εἴπω, ὅτι διὰ πρώτην ἴσως φορὰν εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν ἀπεργιῶν ὁλόκληρος ἡ Δημοσία Γνώμη παρηκολούθησε μετὰ εἰλικρινοῦς συμπαθείας τὸν ἀγῶνα των. Ἀγῶνα, ἀσφαλῶς, ἄνισον καὶ σκληρόν. Ἀλλὰ εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτὸν ἠθικῶς νικηταὶ εἶναι οἱ ἐκπαιδευτικοί. Καὶ θὰ ἔλθῃ (ὄχι δὲ ἀργὰ) ἡ στιγμὴ καθ’ ἣν καὶ ἡ ἀπόδοσις τοῦ ἀγῶνος θὰ ὑπάρξῃ. Νομίζω ὅμως ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἀκούγεται (καὶ εἰ δυνατὸν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ) ὅτι τυγχάνει δι’ ὅλους ἡμᾶς ἀπαράδεκτον τοῦ νὰ ὑπάρχουν ἐπιστήμονες καὶ μάλιστα οἰκογενειάρχαι καταδικασμένοι ὑπὸ τοῦ Κράτους νὰ ζοῦν μὲ 1.800 δραχ. μηνιαίως. Θὰ ἤθελον δὲ νὰ ὑπῆρχε τρόπος θεσπίσεως ἑνὸς εἴδους ποινῆς διὰ τοὺς οὕτω καταδικάζοντας τοὺς συνανθρώπους των καὶ συνεπιστήμονάς των. Μιᾶς ἰδιορρύθμου ποινῆς. Νὰ κατεδικάζετο π.χ. ὁ ἔστω καὶ λιτοδίαιτος κ. Παναγιώτης Κανελλόπουλος νὰ ζήσῃ ἐπὶ ἕνα μῆνα (πληρώνων ὅλα του τὰ ἔξοδα) μὲ 1.800 δραχμάς, τότε ὁ σεβαστός μου κ. Κανελλόπουλος δὲν θὰ ἦτο τόσον πολὺ αὐστηρὸς μὲ τοὺς ἐκπαιδευτικούς, ὅσον τελευταίως ἐδείχθη καὶ ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἀκόμη. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἐξαναγκάσασα, καταπιέσασα τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς νὰ κατέλθουν εἰς ἀπεργίαν διέπραξε σφάλμα βαρύ, σφάλμα ἀπροσμετρήτου ἠθικῆς σημασίας, διότι εἰς τὰ μαθήματα τῶν τέκνων ὅλων τῶν Ἑλλήνων, ποὺ ἔχουν τέκνα φοιτῶντα εἰς τὰ σχολεῖα, εἰς τὸ μάθημα τῆς Ἑλληνικῆς, εἰς τὸ μάθημα τῶν μαθηματικῶν, εἰς τὸ μάθημα τῆς ἱστορίας καὶ εἰς τὸ μάθημα τῆς γεωγραφίας προσετέθη χάρις εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς ΕΡΕ καὶ τὸ μάθημα τῆς ἀπεργίας. Εἴθε αἱ ἐπιπτώσεις νὰ μὴ εἶναι μεγάλαι καὶ εἴθε σὺν τῇ παρόδῳ τοῦ χρόνου, τὸ πρᾶγμα νὰ λησμονηθῇ τοὐλάχιστον ἀπὸ τὰ τέκνα μας. Πάντως, αἱ εὐθῦναι τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ παύσουν οὐδὲ στιγμὴν ἐν προκειμένῳ διὰ τὴν προσθήκην τοῦ νέου μαθήματος ὑφιστάμεναι. Ἄλλωστε, τὴν Κυβέρνησιν εὐθύνουν ὅλαι αἱ ἀπεργίαι, αἱ ὁποῖαι καθημερινῶς καὶ εἰς πᾶν σημεῖον τῆς Ἑλλάδος ξεσποῦν. Πότε εἰς τὸν Πειραιᾶ, πότε εἰς τὸν Βόλον, πότε εἰς τὴν Λάρισσαν, πότε εἰς τὴν Κρήτην, εἰς κάθε σημεῖον τῆς Ἑλληνικῆς γῆς. Μόνον μία τάξις σεβαστῶν συνελλήνων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπεργήσῃ. Πρόκειται περὶ τῶν ἐκλεκτῶν ἐκείνων συνανθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀφιερώσει ἑαυτοὺς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Θεοῦ καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ λαοῦ. Πρόκειται περὶ τῶν περιβεβλημένων τὸ σχῆμα τοῦ κληρικοῦ, περὶ τῶν περιβεβλημένων τὸ τιμημένον ράσο. Κύριοι βουλευταί, συμβαίνει τὸ θέμα νὰ εἶναι ἰδιαιτέρως προσφιλὲς εἰς ἐμὲ καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν ἐπὶ ὥρας ἀτελειώτους νὰ ὁμιλῶ εἰς τὴν Βουλήν, ἀναφέρων τὰς θυσίας τοῦ ράσου διὰ τὴν Ἑλληνικὴν ὕπαρξιν, τὰς θυσίας διὰ τὴν Ἑλληνικὴν ἐλευθερίαν. Τοῦ ὀφείλομεν τὰ πάντα καὶ γνωρίζομεν οἱ πάντες τὴν συνύπαρξιν, τὴν συνύφανσιν τὴν ἀπόλυτον καὶ μαθηματικὴν τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς ἐκκλησίας. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τὸ φλέγον θέμα, ὅπερ δικαίως ἀπασχολεῖ καὶ ἐκκλησίαν καὶ πολιτείαν χωρὶς νὰ δύναται, ὅπως σᾶς εἶπα, νὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἀπεργίαν εἶναι τὸ θέμα τῆς μισθοδοσίας τοῦ ἐφημεριακοῦ κλήρου. Εἶναι πράγματι ἀσυγχώρητον νὰ ὑπάρχουν καὶ ὑπάρχουν φεῦ ἄπειροι ὅσοι Ἕλληνες ἱερεῖς ἀντιμετωπίζοντες σκληρὰν πενίαν, διὰ νὰ μὴ χρησιμοποιήσω τὴν συνήθη ἔκφρασιν, τὸ περίφημον ἐκεῖνο φάσμα τοῦ θανάτου καὶ τῆς πείνης. Ἡ εἰκὼν ὅμως θὰ ἦτο πραγματικὴ καὶ ὅσοι ἐξ ἡμῶν προερχόμεθα κυρίως ἐξ ἐπαρχίας ἢ ἔχομεν εἰς τὰ περιφερείας μας καὶ ἐπαρχιακὰ τμήματα, γνωρίζομεν τὸ δρᾶμα τῶν ἱερέων. Πεινοῦν ἐκεῖνοι, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἡμεῖς ἀναμένομεν πνευματικὴν τροφήν. Τὶ ἄλλο θέλετε, κύριοι διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε τὴν πράγματι συμβαίνουσαν τραγωδίαν; Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἀπαντήσῃ ὅτι ἔχει συντάξει σχέδιον ἀντιμετωπίσεως τοῦ προβλήματος, ἀλλά, ὡς γνωρίζετε, δὲν ἀρκοῦν μόνον τὰ σχέδια, εἶναι ὡσὰν κἄτι πτωχοὺς ποὺ κάμουν εἰς τὰ χαρτιὰ σχέδια πολυκατοικιῶν τὰς ὁποίας πολυκατοικίας ποτὲ δὲν θὰ ἠμπορέσουν, φεῦ, νὰ φτειάξουν. Ἀπαραίτητοι εἶναι αἱ πράξεις καὶ αὐτὸ νομίζω εἶναι συνείδησις δι’ ὅλους μας. Ὅταν δὲ καὶ τὰ μὴ πραγματοποιούμενα σχέδια δὲν ἱκανοποιοῦν τὰς ὑφισταμένας ἀνάγκας, τότε ἡ κατάστασις περιπλέκεται ἀκόμη περισσότερον καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἀναφερθῶ. Κατὰ τὸ ἐν σχεδίῳ λοιπὸν μισθολόγιον τὸ ἀκουόμενον καὶ μὴ πραγματοποιούμενον καὶ μὴ βλεπόμενον, τὸ μέλλον νὰ ἰσχύσῃ νέον μισθολόγιον εἶναι τὸ ἑξῆς: Διὰ τοὺς ἐφημερίους αʹ κατηγορίας θεολόγους ἐπιστήμονας δρχ. μηνιαίως 2425, ἔναντι τῶν σημερινῶν 1864, διὰ τοὺς βʹ κατηγορίας 1950 ἔναντι 1448, διὰ τοὺς γʹ κατηγορίας 1650 ἔναντι τῶν 1220, διὰ τοὺς δʹ κατηγορίας 1260 ἀντὶ τῶν 935 δρχ., φυσικὰ μὲ τὰ ἀνάλογα ἐπιδόματα. Τὸ σκέλος τῶν ἐσόδων τοῦ περιφήμου Κυβερνητικοῦ σχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις ὑπόσχεται ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λύσῃ τὸ περίφημον θέμα τῆς μισθοδοσίας τοῦ ἐφημεριακοῦ κλήρου, ἐπιδέχεται καὶ ὡς πρὸς τὸ σκέλος τῶν ἐσόδων καὶ ὡς πρὸς τὸ σκέλος τῶν ἐξόδων αὐστηροτάτην κριτικήν. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὡς πρὸς τὸ σκέλος τῶν ἐσόδων, ὅτι ὁ τρίτος, ὁ τέταρτος καὶ ὁ ἕβδομος πόρος, ἤτοι τὸ χαρτόσημον ἡ ἱεροπραξία καὶ ἡ ἄδεια γάμου εἶναι βαρύτατοι. Διατὶ θὰ μοῦ εἰπῆτε εἰς τρεῖς ἐκφράσεις, διατὶ ἡ τόση διασπορά; Ἁπλούστατα, διὰ νὰ μὴ ἀποκαλυφθῇ ἡ νέα εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ φορολογία. Ἀκούσατε δέ. Χαρτόσημον δρχ. 133, ἱεροπραξία δρχ. 133, τὸ ἥμισυ ὑπὲρ τῆς μισθοδοσίας, ἄδεια γάμου 40 δρχ. Δηλαδὴ ὁ γάμος, μόνον ὡς εἰσφορὰ μισθοδοσίας τοῦ κλήρου χωρὶς νὰ ὑπολογισθῇ κανένα ἄλλο ἔξοδον καὶ τὰ ἔξτρα τὰ ἐντὸς τῆς ἐκκλησίας, θὰ στοιχίζῃ εἰς τὸν πλούσιον καὶ εἰς τὸν πένητα 306 δρχ. Προσθέσατε καὶ τὰ λοιπὰ ἔξοδα καὶ θὰ ἀντιληφθῆτε ποῦ ἀγόμεθα. Κατὰ τὸ σκέλος τῶν ἐξόδων τὸ σχέδιον προβλέπει τὴν μισθοδοσίαν 7400 ἱερέων ἐξαιρεῖ τοὺς διακόνους, τοὺς ἀγνοεῖ, ὡς ἐὰν νὰ μὴ ὑπάρχουν καὶ αὐτοὶ ὡς ὑπάρξεις ἀνθρώπιναι, ὡς ζῶντες ὀργανισμοί, εἰς 7400 θέσεις ἱερέων ὅσαι εἶναι αἱ ἀνὰ τὴν χώραν ἐνοριακαὶ θέσεις. Σήμερον ὅμως λειτουργοῦν εἰς τὰς ὑφισταμένας ἐνορίας 8200 κληρικοί, οἱ 800 πλεονάζοντες τὶ θὰ γίνουν; Θὰ ἀπολυθοῦν, θὰ καθαιρεθοῦν, θὰ προστεθοῦν εἰς τοὺς συνταξιούχους τοῦ ΙΚΑ, θὰ ἀποκεφαλισθοῦν; Τὸ Κράτος οὐδὲν περὶ αὐτῶν λέγει. Δι’ αὐτοὺς τοὺς 7400 ἱερεῖς ὁ μέσος ὅρος τοῦ προβλεπομένου μισθοῦ εἶναι δραχμαὶ 1731 κατὰ μῆνα, ἐὰν ὅμως μείνουν καὶ οἱ 8200, ἐὰν φυσικὰ δὲν ἀποκεφαλισθοῦν, τότε ὁ μέσος ὅρος κατέρχεται εἰς 1562 δραχμὰς ἔναντι 1367 σημερινῶν δραχμῶν, ἤτοι αὔξησις 12,25%. Καταπληκτικὴ πράγματι αὔξησις συγκινοῦσα συνεπαίρουσα καὶ ὀνειρώδης λύσις ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τῶν ἔργων τοῦ περιφήμου θέματος τῆς μισθοδοσίας τοῦ ἐφημεριακοῦ κλήρου. Προβλέπει τέλος τὸ σχέδιον 6,5 ἑκατομμύρια δραχμῶν διὰ τὴν μισθοδοσίαν τῶν ὑπαλλήλων τῶν μητροπολιτικῶν γραφείων, ἡ σύνοδος καταργεῖται, λαμβανομένου δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἔχομεν ἀνὰ τὴν χώραν 79 μητροπόλεις καὶ ἐπισκοπὰς καὶ ὅτι κάθε μητρόπολις εἶναι ἕνα εἶδος νομαρχίας, εἶναι ἀπαραίτητοι τοὐλάχιστον τέσσαρες, ὑπάλληλοι ὁ πρωτοσύγκελλος, ἰδιαιτέρως ἀμειβόμενος φυσικά, ὁ γραμματεύς, ὁ λογιστής, δακτυλογράφος καὶ ὁ κλητήρ. Ὁ μηνιαῖος μισθὸς τούτων δὲν θὰ ὑπερβαίνῃ τὰς 1.500 δραχμάς. Ποῦ θὰ εὑρεθοῦν αὐτοὶ οἱ ἥρωες ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι θὰ δεχθοῦν νὰ ἐργάζωνται 12ωρον τὴν ἡμέραν; Μὴ μοῦ ὁμιλήσητε περὶ τυχερῶν —εἶναι ἀπαράδεκτον εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἀπὸ σοβαροὺς ἀνθρώπους νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ τυχερῶν— αὐτὸ ἀποκλείεται. Θὰ λαμβάνουν, λοιπόν, 1.500 δραχμὰς διὰ 12ωρον ἐργασίαν καθημερινῶς — καὶ τὰς Κυριακὰς καὶ τὰς ἑορτὰς καὶ τὸ Πάσχα καὶ τὰ Χριστούγεννα. Τοῦτο δὲ χωρὶς καμμίαν ἐλπίδα μελλοντικῆς βελτιώσεως τῆς θέσεώς των. Ἀντιλαμβάνεσθε, κ. βουλευταί, πόσον προχείρως, διὰ νὰ μὴ εἴπω πόσον ἐπιπολαίως, ἀντεμετωπίσθη τὸ θέμα τῆς μισθοδοσίας τοῦ ἐφημεριακοῦ κλήρου ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Οὔτε ἱκανοποιοῦνται οἱ ὑπάρχοντες, οὔτε αἱ ἀκριτικαὶ περιοχαὶ πρόκειται νὰ καλύψουν τὰ ἀπὸ μακροῦ χρόνου κενὰ τῶν ἐφημερίων —γνωρίζομεν δὲ πόσην σημασίαν ἔχουν οἱ Ἕλληνες ἱερεῖς καί, μάλιστα, μορφωμένοι διὰ τὰς περιοχὰς αὐτὰς— ἀφοῦ οὐδεὶς θεολόγος θὰ ἐδέχετο νὰ αὐξήσῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὴν στρατιὰν τῶν πεινασμένων. Ἐπειδὴ δὲ ὁμιλοῦμεν περὶ Ἐκκλησίας, θὰ ἠθέλομεν, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ, νὰ καταγγείλωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ τὸ γνωστόν, ἄλλωστε, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι ἀδύνατον ἡ Ἑλληνικὴ Πατρίς, ἡ Ἑλληνικὴ Ἐκκλησία νὰ ἀποκτήσῃ Ἀρχιερεῖς ὑπαιτιότητι τοῦ Κράτους, διότι, ὡς ἔχουν τὰ πράγματα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταρτισθοῦν κατάλογοι ἐκλογίμων, μένουν δὲ οὕτω πλεῖσται Ἑλληνικαὶ ἐπαρχίαι ἄνευ Ἀρχιερέων. Καὶ ταῦτα ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ Ἐρετικοῦ —μὲ ε ἢ αι, ἂν θέλετε— Κράτους... Θὰ ἐπεθύμουν, κ. βουλευταί, νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ ἐπὶ ἑνὸς ἑτέρου, τοῦ τρίτου, θέματος, ὅπερ πράγματι ἐπιβάλλει πᾶσαν δυσπιστίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς τελευταίας ἑπταετίας. Πρόκειται περὶ τοῦ μεγάλου κοινωνικοῦ θέματος, τοῦ ἀποκαλουμένου «θέματος τῆς λαϊκῆς κατοικίας». Τὸ θέμα εἶναι πράγματι παμμέγιστον καὶ θὰ ἀπῃτοῦντο μακραὶ καὶ εἰδικαὶ συνεδριάσεις τοῦ Σώματος διὰ νὰ συζητηθῇ ἐν ἐκτάσει καὶ νὰ ὑπάρξῃ ὁ κατατοπισμὸς ποὺ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ. Θὰ περιορισθῶ μόνον εἰς μερικοὺς χαρακτηριστικοὺς ἀριθμούς, οἱ ὁποῖοι παρέχουν ἐν ἀναγλύφῳ πλήρη εἰκόνα τοῦ θέματος. Ἀκούσατε: Κατ’ ἐπισήμους πίνακας καὶ ἐπισήμους, φυσικά, ἀνακοινώσεις «ἡ σημερινὴ κατάστασις εἶναι πολὺ τραγικωτέρα τῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία ὑφίστατο εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ ἀπόψεως —προσέξατε— λαϊκῆς κατοικίας — μὴ μοῦ ὁμιλήσητε οὔτε περὶ προσφυγικῆς ἀποκαταστάσεως, πρᾶγμα ποὺ ὤφειλε νὰ κάμῃ πρὸ πολλοῦ τὸ Κράτος, οὔτε περὶ λαϊκῆς κατοικίας— ἀλλ’ ἀπὸ ἀπόψεως λαϊκῆς στέγης ἡ κατάστασις εἶναι πολὺ τραγικωτέρα ἐκείνης, ἡ ὁποία ὑφίστατο πρὸ 25 ὁλοκλήρων ἐτῶν», πρὸ ἑνὸς δηλαδὴ τετάρτου αἰῶνος — τοῦτο δὲ κατὰ διαπίστωσιν τῶν ἁρμοδίων Ὑπηρεσιῶν. Τὸ 1939 ὑπελογίζοντο 3,94 ἄτομα κατὰ κατοικίαν. Τὸ 1962 ὑπελογίσθησαν 4,19 ἄτομα κατὰ κατοικίαν — πρόκειται δὲ περὶ τοῦ μέσου ὅρου.

§32ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κατὰ δωμάτιον.

§33Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω. Ἀκούσατε τώρα καὶ μερικοὺς ἄλλους συνταρακτικοὺς ἀριθμούς, οἱ ὁποῖοι πρέπει, ἐὰν ἔχωμεν ζωὴν μέσα μας, νὰ μᾶς ἐμβάλλουν εἰς ἀνησυχίαν καὶ ἐπιβάλλουν ὅλοι μαζὶ νὰ ἀναζητήσωμεν λύσιν τοῦ προβλήματος. Περισσότεροι ἀπὸ 5.204.000 Ἕλληνες «στιβάζονται» εἰς 1.648.100 δωμάτια. Δηλαδὴ περισσότερα τῶν 3 ἀτόμων κατὰ δωμάτιον. Τριακόσιαι χιλιάδες καλύβαι — τρῶγλαι «στεγάζουν» τὸ μέγιστον ποσοστὸν τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ. Τὸ μέγιστον ποσοστὸν τῶν ἀνεγερθεισῶν μετὰ τὸ 1945 «νέων κατοικιῶν» εἶναι μονοδωμάτια καὶ συγκεκριμένως τὸ 41% τῶν νέων κατοικιῶν τῆς περιοχῆς Πρωτευούσης καὶ τὸ 59% τῶν νέων κατοικιῶν τῶν ἄλλων πόλεων. Τὸ 22% τῶν νέων κατοικιῶν περιοχῆς τῆς Πρωτευούσης καὶ τὸ 25% τῶν νέων κατοικιῶν τῶν ἄλλων πόλεων εἶναι χωρὶς μαγειρεῖον. Τὸ 23% τῶν νέων κατοικιῶν τῆς περιοχῆς Πρωτευούσης καὶ τὸ 58% τῶν νέων κατοικιῶν τῶν ἄλλων πόλεων ἐγένοντο χωρὶς χῶρον λουτροῦ ἢ ντούς. Τὸ 7% τῶν νέων κατοικιῶν τῆς περιοχῆς Πρωτευούσης καὶ τὸ 22% τῶν νέων κατοικιῶν τῶν ἄλλων πόλεων εἶναι χωρὶς ἠλεκτρικόν. Τὸ 25% τῶν νέων κατοικιῶν Πρωτευούσης καὶ τὸ 19% τῶν νέων κατοικιῶν ἐπαρχιακῶν πόλεων δὲν ἔχουν σύνδεσιν μὲ δίκτυον ὑδρεύσεως. Εἰδικώτερον, τὸ 17% τῶν νέων κατοικιῶν Πρωτευούσης ἐφοδιάζεται μὲ ὕδωρ ἀπὸ βυτίον, τὸ δὲ 90% τῶν ἐπαρχιακῶν πόλεων μὲ ὕδωρ ἐκ φρέατος, πηγῆς ἢ ἁπλῆς βρύσης. Τὸ 75% τῶν νέων κατοικιῶν τόσον εἰς τὴν περιοχὴν Πρωτευούσης ὅσον καὶ εἰς τὰς ἐπαρχιακὰς πόλεις δὲν συνδέονται μὲ δίκτυον ἀποχετεύσεως, ἀλλὰ διαθέτουν βόθρους μεμονωμένους. 20% δὲ ἀπὸ τὰς κατοικίας τῶν ἐπαρχιακῶν πόλεων οὐδὲν διαθέτουν. Τὸ 39% τῶν νέων κατοικιῶν Πρωτευούσης καὶ τὸ 61% τῶν ἐπαρχιακῶν πόλεων δὲν διαθέτουν ἰδιαίτερον ἀποχωρητήριον, οὐδέ, φυσικά, ὑδραυλικὴν ἐγκατάστασιν καθαρισμοῦ. Αὐτή, κ. βουλευταί, εἶναι ἡ τραγικὴ εἰκών, πολὺ συνοπτική, ἀλλά, νομίζω, ἀνάγλυφος τοῦ ἀποκαλουμένου «προβλήματος τῆς λαϊκῆς κατοικίας». Ἀντιλαμβάνεσθε ποῖον εἶναι τὸ καθῆκον τοῦ Κράτους, ποῖον εἶναι τὸ καθῆκον ὅλων ἡμῶν ἀνεξαιρέτως, ποῖον εἶναι τὸ καθῆκον μας, ἐὰν θέλωμεν νὰ ὑπάρξῃ κατ’ ἐξακολούθησιν Κράτος, ὡς ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες τὸ ἀντιλαμβανόμεθα, Κράτος Ἑλληνικόν. Καὶ ποῖαι εἶναι αἱ ἐν προκειμένῳ εὐθῦναι τῆς νῦν ἐλεγχομένης Κυβερνήσεως — εὐθῦναι, αἱ ὁποῖαι καθίστανται ἔτι σοβαρώτεραι καὶ βαρύτεραι δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν πλέον οὔτε αὐτὸ τὸ περίφημον «μονοδωμάτιον», δι’ ἐκείνους ποὺ δὲν ἔχουν μοῖραν κάτω ἀπὸ τὸν ἥλιον. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Μίχας). Κύριοι βουλευταί, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν 6ην πρωϊνὴν τῆς 26ης Μαΐου 1962 —φαίνεται εἶναι ἡ μοῖρα μου νὰ εὑρίσκωμαι εἰς τὸ βῆμα πάντοτε κατὰ τὰς προκεχωρημένας ὥρας!— εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: «Πρέπει νὰ ἀντιληφθῶμεν σαφῶς καὶ νὰ καταστήσωμεν συνείδησιν, ὅτι ἐὰν τὸ ραδιόφωνον δὲν ἀπελευθερωθῇ ὅλοι οἱ ἀγῶνες, οἵτινες διεξάγονται καὶ ἐδῶ καὶ ἀλλαχοῦ, θὰ ἀποβοῦν οὐχὶ βεβαίως μάταιοι, πάντως ὅμως, θὰ ἀργήσουν νὰ καρποφορήσουν, δεδομένου, ὅτι δὲν ἔρχονται εἰς γνῶσιν τῆς μεγάλης μάζης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Διότι οὔτε αἱ γενόμεναι ἀποκαλύψεις γνωστοποιοῦνται εὐρέως, οὔτε αἱ ἀκουόμεναι διακηρύξεις διαδίδονται μεθ’ ὅσης θὰ ἔπρεπε ταχύτητος. Ἡ φωνὴ τῆς ἀληθείας καταπνίγεται». Τότε δὲ περαίνων, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ προτείνω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, πρῶτον μέν, ὡς πρὸς τὰ κόμματα νὰ ἀναλάβουν καὶ νὰ συστήσουν ὑπευθύνως εἰς ὅλους τοὺς Ἕλληνας νὰ μὴ πληρώνουν συνδρομὴν εἰς τὸ Ε.Ι.Ρ., δεύτερον δέ, τὰ ἐθνικὰ κόμματα νὰ ἀναλάβουν τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἱδρύσεως ἰδίου σταθμοῦ, ἔστω πλωτοῦ. Λέγω τὰ ἐθνικὰ κόμματα, διότι ἄλλο κόμμα διαθέτει ραδιοφωνικοὺς σταθμούς, οὐχὶ ἐδῶ, 1 ἢ 2 ἢ 3, ἀπὸ τοὺς ὁποίους αἱ ἀπόψεις του πάντως γνωστοποιοῦνται ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα. Παρῆλθον ἔκτοτε 9 ὁλόκληροι μῆνες καὶ ἡ κατάστασις, φυσικά, κατ’ οὐδὲν μετεβλήθη. Ἰσχύει πάντοτε τὸ καθεστὼς τῆς ἀφορήτου ραδιοφωνικῆς δουλείας, τῆς ἀπαραδέκτου ραδιοφωνικῆς τυραννίας. Κατὰ τὸ ἐννεάμηνον ὅμως τοῦτο διάστημα, ἡμεῖς οἱ ἀγωνιζόμενοι διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ραδιοφώνου, ἀπεκτήσαμεν ἕνα πολύτιμον συμπαραστάτην καὶ σύμμαχον. Ἰδοὺ τὸ κήρυγμά του: «Ἄρα γε, ἂν ὁ δυστυχὴς ραδιοφωνικός μας σταθμὸς ἐπιχειροῦσε νὰ ἐπαναλάβῃ ὄχι μίαν φοράν, ἀλλὰ 5, ἕνα ἀπὸ τοὺς τυποποιημένους μονολόγους ραδιοσχολιαστῶν του, θὰ εὑρίσκοντο ἔστω καὶ 35 ἀκροαταὶ ποὺ νὰ τὰ ἀντιληφθοῦν; Ἀμφιβάλλω. Διότι, τὰ ἔχουν τόσον πολὺ βαρεθῆ αὐτὰ τὰ σχόλια, αὐτοὶ ποὺ τὰ γράφουν, τὰ ἔχουν τόσον ἐξ ἴσου βαρεθῆ αὐτοὶ ποὺ τὰ ἀπαγγέλλουν, ὥστε ἡ ἀντίδρασις τῶν ἀκροατῶν καὶ ἡ πλῆξις ἡ ἰδική των ἔρχονται σὰν φυσικὴ λογικὴ συμπλήρωσις ποὺ ὁλοκληρώνει τὸν κύκλον τῆς ἀνίας. Ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι πάλιν, ὅπως τοῦ συμβαίνει κατὰ τακτικὰ διαστήματα, τὸ ραδιόφωνον ἔχει φθάσει εἰς ἕνα χάλι καὶ εἰς μίαν μονοτονίαν, ποὺ ξεπερνάει τὶς καλύτερες ἐπιδόσεις τοῦ παρελθόντος. Πάντοτε ὑπῆρξε πτωχὸ καὶ μονότονο καὶ ἀδιοργάνωτο καὶ καθυστερημένο, πάντοτε ἠμποροῦσε νὰ διεκδικήσῃ μὲ βεβαιότητα ἐπιτυχίας τὸν τίτλον τοῦ χειροτέρου σταθμοῦ τῆς Εὐρώπης καὶ παντὸς ἄλλου σταθμοῦ, ἄλλης ἀνὰ τὸν κόσμον πολιτισμένης χώρας. Ἀλλὰ δὲν ἐνθυμοῦμαι ποτὲ νὰ ἔχῃ φθάσει τὸ σχεδὸν θαυμαστὸν σημεῖον καταπτώσεως ποὺ εὑρίσκεται τώρα. Διότι, τὸν τελευταῖον καιρόν, δὲν ἔχουν ἐπιδεινωθῆ μόνον τὰ σχόλια. Καὶ ἔχουν ἐξαθλιωθῆ καὶ ὅλα τὰ μουσικά. Ὅλα τὰ προγράμματα μαγειρεύονται ἀπὸ κονσέρβες καὶ παλαιὲς κονσέρβες, ἀπὸ μαγνητοταινίες καὶ δίσκους χιλιοπαιγμένους, ποὺ παρουσιάζονται σὲ νέους συνδυασμούς......». Καὶ περαιτέρω: «Εὐτυχῶς καὶ διὰ τὸν σταθμόν, ἄλλαξε ἡ κατάστασις, οἱ ἀντίπαλοί του ποὺ τὸν ὑφίστανται τώρα 8 χρόνια, εἶναι ἀσυγκρίτως πιὸ ἀνεκτικοί. Πληρώνουν, συμπαθέστατα κορόϊδα, καὶ βοηθοῦν καὶ ὑποστηρίζουν καὶ χρηματοδοτοῦν αὐτοὺς ποὺ ὀνειρεύονται νὰ ἴδουν μίαν ἡμέραν μακρὰν τῆς ἐξουσίας. Ἀλλὰ ὡς πότε; Δὲν θὰ βρεθῇ ποτὲ κανεὶς νὰ τοὺς ἀνοίξῃ τὰ μάτια; Νὰ τοὺς ψιθυρίσῃ, ὅτι ἕνα καὶ δύο καὶ πέντε καὶ χίλιους ἑκατὸ καὶ ἀκόμη ἠμπορεῖ νὰ κυνηγήσῃ δικαστικῶς ὁ σταθμός, ἀλλὰ τὸ δυσαρεστημένον ποσοστὸν τῶν ἑκατοντάδων χιλιάδων ἰδιοκτητῶν ραδιοφώνων, δὲν ἠμπορεῖ οὔτε νὰ σκεφθῇ νὰ τὸ ἀντιμετωπίσῃ; Πάντως, ἐφ’ ὅσον πληρώνουν, ἡ γκρίνια εἶναι ἄσκοπος καὶ ἄσκοπα τὰ γράμματα μὲ τὰ «γιατὶ δὲν τὰ γράφετε, γιατὶ δὲν τὰ λέτε...». Πρῶτον, τὰ λέω κατὰ τακτικὰ διαστήματα, χωρὶς ἐπιτυχίαν».

§34Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Μήπως εἶναι ἐπαγγελματικὸς ἀνταγωνισμὸς αὐτός;

§35Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Ἀγαπητέ μου κύριε συνάδελφε, δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπαντήσω, διότι ὑπηρετεῖτε τὸ ραδιόφωνον καὶ σᾶς τιμῶ ἰδιαιτέρως. Δὲν τὸ θέλω. Διότι —σᾶς εἶπον— σᾶς σέβομαι. Ἤμουν νεαρὸς καὶ ἦσθε φτασμένος. Ἄλλο ἐὰν ἄσπρισαν καὶ τὰ ἰδικά μου μαλλιά.

§36Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Εἶναι ἀσφαλῶς εἰλικρινὴς πίστις τοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον τὸ ἔγραψε. Ἀδιάφορον ἐὰν συμφωνῇ ἢ ὄχι.

§37Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Ὄχι, κύριοι. Δὲν πρόκειται περὶ κηρύγματος οὔτε τῆς «Ἐλευθερίας», οὔτε τῆς «Αὐγῆς», οὔτε τοῦ «Ἔθνους», οὔτε ἄλλης τινὸς ἐφημερίδος. Ὡς ἀντελήφθητε, τὸ κήρυγμα οὐδόλως ἀφίσταται τοῦ ἰδικοῦ μας. Ἐπιπροσθέτως, χαρακτηρίζονται οἱ καταβάλλοντες τὰς συνδρομάς των ὡς συμπαθέστατα κορόϊδα.

§38Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Δὲν καταβάλλει κανεὶς πλέον.

§39Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Τώρα θὰ ἐρωτήσετε, εἰς ποῖον ὀφείλεται τὸ κήρυγμα τοῦτο; Ὀφείλεται εἰς τὴν πλέον ἔγκυρον κυβερνητικὴν ἐφημερίδα, εἰς τὴν ἐφημερίδα «Καθημερινήν.» Ἐγένετο τὴν 12.8.62, μῆνας πολλοὺς μετὰ τὴν ἀγόρευσίν μας ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ φέρει τὴν πλέον ἔγκυρον ὑπογραφὴν Ἑλληνίδος δημοσιογράφου, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Ε.Ρ.Ε. πρέπει νὰ ὀφείλῃ πολλὰς χάριτας καὶ ἀπεριόριστον εὐγνωμοσύνην. Εἶναι ὑπογραφὴ τῆς ἐριτίμου κ. Ἑλένης Βλάχου.

§40Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Πάντως, δὲν ἀπεκλείετο ἐπαγγελματικὸς ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ ἐφημερίδος καὶ ραδιοφώνου.

§41Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Αὐτὸ τὸ λέγετε ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ ραδιοφώνου ἢ ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ Ἔθνους;

§42Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ὡς ἐκπρόσωπος καὶ τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ ραδιοφώνου καὶ τῶν ἐφημερίδων.

§43Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Ἐὰν σᾶς ᾐσθανόμην μόνον ὡς ἐκπρόσωπον τοῦ Ἔθνους, ἡ τιμή μου πάντοτε σᾶς περιβάλλει. Τί νὰ προσθέσωμεν ἡμεῖς, ὅταν ἡ κ. Ἑλένη Βλάχου γράφῃ αὐτὰ τὰ πράγματα; Περιοριζόμεθα ἁπλῶς εἰς τὴν διαπίστωσιν, ὅτι παρὰ τὰς διαμαρτυρίας τῆς ἐγκυροτάτης κυβερνητικῆς ἐφημερίδος, ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Ρ.Ε. συνεχίζει καὶ ἐν πολλοῖς ὑπερεντείνει τὸ καθεστὼς τῆς ραδιοφωνικῆς τυραννίας. Αἱ τελευταῖαι δὲ ραδιοφωνικαὶ ὧραι ἐπιβεβαιοῦν τοῦ λόγου τὸ ἀσφαλές. Ἀλλὰ ἐνῷ ταῦτα συμβαίνουν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἰδοὺ τί συμβαίνει εἰς μίαν ἄλλην χώραν, ἐλευθέραν Δημοκρατίαν, τὴν Γαλλίαν. Θὰ σᾶς ταλαιπωρήσω μὲ ὀλίγων λεπτῶν ἀνάγνωσιν πληροφοριακοῦ σχολίου τῆς ἐφημερίδος «Ἑστία» τῆς 10.10.62. Ἰδού: «Εἰς τὴν νυκτερινὴν συνεδρίασιν τῆς Γαλλικῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τῆς παρελθούσης Παρασκευῆς, μερικοὶ βουλευταὶ —ἐν οἷς καὶ οἱ τέως Πρωθυπουργοὶ κ.κ. Πλεβὲν καὶ Φὼρ— διεμαρτυρήθησαν διὰ τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Γαλλικὴ Τηλοψία μετέδωσε τὴν ἀπογευματινὴν συνεδρίασιν τοῦ Σώματος «κατὰ τρόπον παραβιάζοντα τοὺς κανόνας τῆς ἀντικειμενικότητος καὶ τοῦ ἐντίμου ἀγῶνος». Συγκεκριμένως, ἐνῷ διετέθησαν 30′ λεπτὰ διὰ τὸν λόγον τοῦ Γάλλου Πρωθυπουργοῦ, ἀφιερώθησαν 1½ λεπτὸν εἰς τὸν κ. Πὼλ Ρενώ, 1½ εἰς τὸν κ. Γκὺ Μολὲ καὶ δὲν μετεδόθησαν καθόλου οἱ λόγοι τῶν κ.κ. Μωρὶς Φώρ, Κόστ, Φλορέ, Μὸττ καὶ Ζὰν Πὼλ Νταβίντ. Εἰς τὰ παράπονα αὐτὰ ἀπήντησεν ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως κ. Ντελμᾶ, ὁ ὁποῖος ἐτόνισεν, ὅτι συμμερίζεται τὴν ἀντίληψιν περὶ ἴσης κατανομῆς τῶν κρατικῶν μέσων πληροφορίας, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐπικρατῇ τὸ μεγαλύτερον δυνατὸν «φαὶρ πλαίϋ» εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις καὶ εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς. Ἀκολούθως δέ, ὁ ἴδιος ὁ Πρωθυπουργὸς κ. Πομπιντοῦ, ἐδήλωσε τὰ ἑξῆς: «Ἐζήτησα πληροφορίας καὶ μοῦ εἶπον, ὅτι ὁ λόγος τοῦ κ. Γκὺ Μολλέ, δὲν μετεδόθη ὁλόκληρος, διότι δὲν τὸ ἐπέτρεπεν ἡ θέσις, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκάθητο. Διέταξα, λοιπόν, ὅπως, ἐὰν ἡ ταινία ἀναμεταδοθῇ ἀπὸ τηλοψίας, περικοπῇ καὶ ἡ ἰδική μου ἀγόρευσις, ἀφεθῇ δὲ μόνον τὸ τέλος της, εἰς τρόπον ὥστε ὁ διατεθειμένος δι’ αὐτὴν χρόνος νὰ μὴ ὑπερβαίνῃ τὸν χρόνον τῶν δύο ρητόρων ποὺ ὡμίλησαν πρὸ ἐμοῦ. Δέχομαι ἐπίσης, νὰ παύσουν αἱ διὰ τηλοψίας μεταδόσεις τῶν συνεδριάσεων». Ἐνῷ λοιπόν, αὐτὰ συμβαίνουν εἰς τὴν Γαλλίαν τοῦ Ντὲ Γκώλ, ὁ ὁποῖος μάλιστα κατηγορεῖται καὶ ὡς δικτάτωρ, εἰς τὴν Ἑλλάδα τῆς Ε.Ρ.Ε., τὸ ραδιόφωνον δὲν παραχωρεῖ οὔτε ἥμισυ λεπτὸν εἰς τοὺς λόγους τῶν ἡγετῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, αἱ δὲ ἐπανειλημμέναι διαμαρτυρίαι των εἰς οὐδὲν ἀπέληξαν, διότι ἡ Κυβέρνησις τῆς Δημοκρατίας θεωρεῖ τὸ ραδιόφωνον ὡς ἀναμφισβήτητον κομματικόν της φέουδον». Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι δὲν ἀρκοῦν αἱ διαπιστώσεις καὶ αἱ, ἂς εἴπωμεν, ὀλιγώτερον ἢ περισσότερον ρωμαντικαὶ προτάσεις καὶ συστάσεις. Χρειάζεται ἀπαραιτήτως ἡ κάθαρσις τῆς ραδιοφωνικῆς τραγῳδίας, ἡ κάθαρσις δὲ αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ παρὰ διὰ τῆς τηρήσεως τῆς συμφωνίας τῆς 23ης Ἰανουαρίου 1958, συμφωνίας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Καραμανλῆ καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πρὸς ἀκομμάτιστον διαχείρισιν τοῦ ραδιοφώνου. Ἐὰν τοῦτο, δὲν συμβῇ, δικαιολογοῦνται, τῷ ὄντι, πλεῖστα μελαγχολικὰ ἐρωτήματα καὶ δὴ ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ἂν δυνάμεθα νὰ ἀποκαλούμεθα καὶ νὰ εἴμεθα ἐλεύθεροι ἄνθρωποι. Ἀρχόμενος τοῦ λόγου, κύριοι βουλευταί, ἀνεφέρθην εἰς ἓν ἀξιομνημόνευτον στοιχεῖον χαρακτηρίζον ἐντονώτερον ἀπό τινος χρόνου, τὴν Κυβέρνησιν ἐν τῷ συνόλῳ της. Εἰς τὸ στοιχεῖον τοῦ ὑπερεκνευρισμοῦ, τοῦ ἄγοντος εἰς αὐτοπανικόν. Πάντως, βεβαίως, ἡμεῖς καὶ ἰδιαιτέρως ἐξ ἡμῶν οἱ ἰατροὶ ἢ οἱ ἐγκύπτοντες εἰς ἰατρικὰ θέματα, γνωρίζετε, ὅτι τόσον ὁ ὑπερεκνευρισμός, ὅσον καὶ τὸ ἐπακόλουθόν του, ὁ αὐτοπανικός, ἀποτελοῦν βασικὰ καὶ χαρακτηριστικὰ συμπτώματα βιολογικῆς κάμψεως. Περὶ αὐτοῦ ἀκριβῶς πρόκειται. Ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Ρ.Ε. ἔχει ὑποστῆ τὴν ἀναπόφευκτον διὰ τὴν περίπτωσίν της βιολογικὴν κάμψιν. Δὲν σᾶς εἶναι δὲ ἄγνωστον, πόσον ἐπικίνδυνοι εἶναι οἱ βιολογικῶς κεκαμμένοι ὀργανισμοί. Πόσον συνεπῶς ἐπικίνδυνος εἶναι διὰ τὸν τόπον μας ἡ περαιτέρω παραμονὴ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ε.Ρ.Ε. Δέον νὰ ἀπέλθῃ τὸ ταχύτερον. Καὶ ταύτην πρέπει νὰ διαδεχθῇ ὀργανισμὸς σφριγηλὸς καὶ ἀλώβητος. Μὲ πνεῦμα ζέον, κατὰ τὸν Ἀπόστολον Παῦλον. Ἐννοῶ δέ, φυσικά, τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν. (Χειροκροτήματα).

§44Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, χθὲς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρακολουθήσω τὴν ἐπὶ τοῦ προβλήματος τῆς Παιδείας ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ἀλαβάνου, διότι ἤμην ἀδιάθετος καὶ ὑπεχρεώθην νὰ ἀποχωρήσω. Θὰ ἤμην πράγματι εὐτυχής, διότι καταλαβαίνετε, ὅτι ὁ πειρασμὸς δι’ ἐμὲ εἶναι μεγάλος, νὰ ἀπαντήσω καὶ εἰς τὸν κ. Ἀλαβᾶνον, τὸν ὁμιλήσαντα ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς Παιδείας καὶ εἰς τὸν κ. Βοβολίνην, ὁ ὁποῖος ὡμίλησεν περὶ τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλὰ εἰσῆλθον καὶ εἰς ἄλλα θέματα τῆς Παιδείας. Δὲν θὰ τὸ πράξω, ὅμως, διότι δὲν θὰ ἤθελον νὰ στερήσω τῆς δυνατότητος αὐτῆς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας κ. Κασιμάτην, ὁ ὁποῖος ἐνδεχομένως θὰ ὁμιλήσῃ αὔριον. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρίσκεται ἀπόψε ἐδῶ, Θὰ μελετήσῃ τὰς ἀγορεύσεις ἐκ τῶν πρακτικῶν, τοῦ κ. Ἀλαβάνου τὴν ἔχει ἤδη μελετήσει, θὰ μελετήσῃ καὶ τοῦ κ. Βοβολίνη καὶ θὰ ἀπαντήσῃ. Τὸ θέμα ἀποτελεῖ δι’ ἐμὲ πειρασμὸν καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀπαντήσω τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον οἱ δύο κύριοι, εἶναι συνάδελφοι, πρὸς τοὺς ὁποίους τρέφω ἰδιαιτέραν ἐκτίμησιν καὶ ἀγάπην. Παρὰ ταῦτα, θὰ μοῦ ἐπιτρέψουν νὰ μὴ δώσω ἀπάντησιν ἐγώ. Πέραν τῶν ὅσων εἶπεν ὁ κ. Βοβολίνης περὶ Παιδείας, ὡμίλησεν καὶ περὶ τῆς Ἐκκλησίας, τοῦ προβλήματος τοῦ κλήρου. Καὶ διὰ νὰ μὴ κουράσω τὴν Βουλὴν καὶ διὰ νὰ μὴ προλάβω καὶ εἴπω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ἐνδεχομένως, ἐὰν παραστῇ ἀνάγκη, ὁ Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Ἀλιμπράντης, ὁ ὁποῖος ἠσχολήθη μὲ τὸ θέμα τοῦ κλήρου ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς, θὰ ἀποφύγω νὰ ὁμιλήσω ἀπόψε ἐγώ. Ὁ κ. Βοβολίνης ἐπροχώρησεν καὶ πέραν τῶν θεμάτων αὐτῶν. Ἔδωσεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ ἀγόρευσίς του δημοσιευθῇ, καὶ εὔχομαι νὰ δημοσιευθῇ, διότι ἡ ἀγόρευσίς του ἀπὸ ἀπόψεως καλλιεπείας ἦτο ἀρίστη, δὲν συμφωνῶ, βεβαίως, μὲ τὸ περιεχόμενον, ἐφ’ ὅσον δημοσιευθῇ, θὰ δώσῃ εἰς ὁλόκληρον τὸν λαὸν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι χώρα, εἰς τὴν ὁποίαν οἱ περισσότεροι ἄνθρωποι ζοῦν εἰς κατάστασιν τρωγλοδυτῶν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀγαπητὸς φίλος νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι ὑπερέβαλεν. Καὶ δὲν ἐπερίμενα ἀπὸ τὸν κ. Βοβολίνην νὰ ὑπερβάλῃ τόσον. Πρῶτον· ἔκαμε μίαν ἀντιδιαστολὴν πάρα πολὺ ἀδικαιολόγητον μεταξὺ τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν λαμβάνει ἡ Κυβέρνησις καὶ τῆς εἰκόνος, τὴν ὁποίαν ἔδωσεν. Προέβη εἰς τὴν περιγραφὴν μιᾶς τραγικῆς καὶ φοβερᾶς εἰκόνος, τῆς εὐημερούσης Ἑλλάδος, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖ δῆθεν ἡ Κυβέρνησις. Οὐδέποτε ὡμίλησεν ἡ Κυβέρνησις περὶ εὐημερούσης Ἑλλάδος. Ἐγὼ μάλιστα, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ εἶπον ἐπανειλημμένως, ὅτι ἡ Ἑλλὰς γίνεται διαρκῶς ὀλιγώτερον πτωχή. Αὐτὴν τὴν διατύπωσιν ἔκαμα καὶ τελευταίως. Διότι αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια: Ὅτι γίνεται διαρκῶς ὀλιγώτερον πτωχή. Ἴσως μὲ τὴν βιολογικὴν δύναμιν τὴν ἰδικήν σας, ἐὰν τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν ἔλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, νὰ ἐσημειοῦτο ταχύτερον ἡ διαδικασία αὐτή. Πάντως σημειοῦται. Δὲν νομίζω, λοιπόν, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ προβαίνωμεν εἰς τὴν καταγγελίαν, εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ἀπόψε ὁ κ. Βοβολίνης περὶ τῆς ὑπάρξεως ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον σχεδὸν τῆς Ἑλλάδος, τῆς Ἑλλάδος τῶν πόλεων καὶ τῆς Ἑλλάδος τῶν ἀγρῶν, φοβερᾶς καταστάσεως. Ὑπάρχουν φοβεραὶ πλευραί, καὶ οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἰσχυρίσθη ποτέ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὐημερεῖ ἐν τῷ συνόλῳ της. Ἡ πλειονότης τῶν Ἑλλήνων δὲν εὐημερεῖ. Καὶ ὑπάρχουν ἀκόμη σκληραὶ πλευραὶ τῆς ζωῆς. Ἠμπορεῖ νὰ κρίνετε τὴν Κυβέρνησιν —καὶ αὐτὸ ἐπερίμενα νὰ κάμῃ ὁ κ. Βοβολίνης— σχετικῶς μὲ τὸ τί ἔκαμε ἔναντι τῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν εὑρῆκεν. Διότι καὶ πρὸ τοῦ δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, ἡ κατάστασις δὲν ἦτο καλή, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ἐπέρασαν ἀπὸ τὸν τόπον κορυφαῖοι ἡγέται Κυβερνήσεων, δυναμικοὶ καὶ ρωμαλέοι. Ἀλλά, κυρίως, λόγῳ τῆς κατοχῆς, τοῦ πολέμου, τοῦ συμμοριτοπολέμου τοῦ διαρκέσαντος μέχρι τοῦ 1950, τῶν διαδεχθεισῶν ὅλας αὐτὰς τὰς περιόδους καταστροφῶν τῶν Ἰονίων Νήσων, τῆς Θεσσαλίας, ἡ κατάστασις, βεβαίως, τὴν ὁποίαν παρέλαβεν ἡ Κυβέρνησις, λόγῳ ὅλων τῶν αἰτίων αὐτῶν, ἦτο ἔτι χειροτέρα, ἀπ’ ὅ,τι ἦτο τὸ 1939–1940, μολονότι καὶ τότε ἡ κατάστασις δὲν ἦτο καλή. Καὶ ἀγωνίζεται ἡ Κυβέρνησις, προσπαθεῖ νὰ μειώσῃ τὰ δεινὰ καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν εἰς περισσοτέρους στέγην. Προσπαθεῖ νὰ δημιουργήσῃ τὰς προϋποθέσεις, οὕτως ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχουν 3 ἄνθρωποι εἰς 1 δωμάτιον. Ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι αὐτὸ ποὺ παρουσιάσατε ἀπόψε. Ἔχω γυρίσει τὰ χωριά, κ. Βοβολίνη. Ἐπισκέπτομαι συχνὰ τὴν ὕπαιθρον. Δὲν εἶναι σωστὸν αὐτὸ ποὺ λέγετε, ὅτι ζοῦν παντοῦ τρεῖς ἄνθρωποι εἰς ἕνα δωμάτιον. Τὰ περισσότερα χωριὰ ἔχουν ἀρχοντιά. Δὲν τὴν ἔδωσεν ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ. Δὲν τὴν ἔδωσεν ὁ κ. Καραμανλῆς, ἢ ὁ κ. Κανελλόπουλος, ἢ ὁ κ. Τσάτσος. Ὁ ἴδιος, ὁ ἀγαπῶν τὸν μόχθον Ἑλληνικὸς λαός, ἐδημιούργησε τοὺς ὅρους τῆς ζωῆς του κι’ ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις βεβαίως καὶ βοηθεῖ. Τὸ φαινόμενον τὸ ὁποῖον παρουσιάσατε, δὲν εἶναι φαινόμενον τῆς Ἑλλάδος. Ὑπάρχουν δυστυχῶς πολλαὶ πλευραὶ σκληραί, σκοτειναὶ καὶ ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν. Ὑπάρχουν εἰς τοὺς συνοικισμοὺς τοὺς ἐργατικούς, ὑπάρχουν ἀκόμη πολλὰ σκοτεινὰ σημεῖα. Καὶ ὑπάρχει ζωὴ δύσκολος. Ἀλλὰ μὴ γενικεύετε τόσον πολὺ τὴν εἰκόνα. Καὶ ἐπίσης, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ λέγητε, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ εἰκὼν τῆς εὐημερούσης Ἑλλάδος, ὡς ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρίζετο, ὅτι μετεποίησε τὴν μοῖραν τῆς Ἑλλάδος, τὴν ἀπ’ αἰώνων μοῖραν τῆς Ἑλλάδος ἐντὸς 7ετίας, ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ βιομηχανικῶν προϊόντων —δὲν μεταποιεῖται ἡ ζωή, κ. Βοβολίνη— μετεποίησεν αὐτὴν τὴν κατάστασιν ἐντὸς 7 ἢ 7,5 ἐτῶν καὶ τὴν κατέστησε ζωὴν εὐδαίμονα. Οὐδέποτε τὸ ἰσχυρίσθη. Καὶ ἐὰν ἐξέφυγεν ἀπὸ κἄποιον Ὑπουργὸν εἰς ὥραν βιαίας ἀντιδικίας μία λέξις πάρα πάνω, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐκτελεσθὲν ἔργον, ἐπὶ τέλους, αὐτὸ εἶναι συνδεδεμένον καὶ μὲ τὸ αἴσθημα ὑπερηφανείας ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἀγωνίζεται καὶ μοχθεῖ. Διότι ἐργάζονται καὶ βασανίζονται καὶ μοχθοῦν ὅλοι οἱ Ἕλληνες. Ἀλλὰ κάπως ἐργάζονται, κάπως μοχθοῦν, κάπως ἐπίσης ἱδρώνουν καὶ παλεύουν καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι μέλη τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι βοηθοῦν τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ἔντιμοι καὶ θαυμάσιοι δημόσιοι λειτουργοί, οἱ ὁποῖοι παρέχουν τὰς ὑπηρεσίας των καὶ μᾶς βοηθοῦν. Αὐτὴ μόνον τὴν παρατήρησιν ἤθελα νὰ κάμω, διότι εἰς τὰ εἰδικὰ θέματα, ὅπως εἶπον, θὰ εἰσέλθουν ἀφ’ ἑνὸς ὁ κ. Κασιμάτης, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἄλλοι ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων. Καὶ θὰ ἤθελα, τέλος, νὰ συνδυάσω τὸν ἐπίλογον τῆς συντόμου ἀπαντήσεώς μου μὲ τὸν ἐπίλογον τὸν ἰδικόν σας, ἀγαπητὲ κ. Βοβολίνη. Ὡμιλήσατε περὶ βιολογικῆς μας παρακμῆς. Ὅτι εἴμεθα κουρασμένοι, ὅτι ἔχομεν ἐκνευρισθῆ, ὅτι ἔχομεν κάποιαν, δὲν ξεύρω τὴν λέξιν ποὺ ἐχρησιμοποιήσατε.

§45Γ. ΛΑΜΠΡΑΚΗΣ. Αὐτοπανικοβληθῆ.

§46Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Αὐτοπανικοβληθῆ. Ὡμίλησεν ἄλλος ἰατρὸς ἀπ’ ἐκεῖ. Εἶναι κατεγραμμένος ὁ ὅρος εἰς τὴν ψυχοπαθολογίαν; Ἀγαπητὲ φίλε κ. Βοβολίνη, νομίζω, ὅτι περισσότερον παρακμάζει, τοὐλάχιστον αὐτὸ διδάσκει ἡ βιολογία —δὲν θὰ κάμω καμμίαν σύγκρισιν μεταξὺ ὑμῶν ἢ τοῦ Ἀρχηγοῦ σας, ὁ ὁποῖος ἔχει δυναμικὸν πολὺν καὶ ἐμοῦ προσωπικῶς, ὁ ὁποῖος, ἐνδεχομένως, εἶμαι κουρασμένος. Κανεὶς ἄλλος ἐν τῇ Κυβερνήσει δὲν εἶναι κουρασμένος— καὶ μὴ στηρίζετε ἐλπίδας ἐπὶ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἐν τῇ Κυβερνήσει ἢ ἐν τῷ Κόμματι ὑπάρχει τις, ὁ ὁποῖος ἔχει κουρασθῆ. Ὑπάρχει βιολογικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι ἐκεῖνοι ποὺ δροῦν δὲν κουράζονται. Ἐκεῖνοι ποὺ δὲν δροῦν κουράζονται. Ὑπάρχει βιολογικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι ὑπάρχουν ὄργανα τὰ ὁποῖα, ἐὰν ἀδρανοῦν καὶ δὲν τὰ χρησιμοποιεῖς, ἀτροφοῦν. Ἐὰν ὅμως τὰ χρησιμοποιῇς καὶ δὲν ἀδρανοῦν, τότε εἶναι ποὺ δυναμώνουν καὶ καρδαμώνουν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, λοιπόν, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ εἰκὼν ἡ τελευταία ἦτο ἀνεπιτυχής, διότι ἀντίκειται εἰς τὴν βιολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθητε. Ὡμιλήσατε περὶ βιολογικῆς καταστάσεως καὶ ἐγὼ θὰ κρίνω τοὺς λόγους σας μὲ βιολογικὰ κριτήρια καὶ ὄχι μὲ ἄλλα κριτήρια οἱασδήποτε ἄλλης μορφῆς. Διὰ τοὺς πολιτικοὺς δέ, κ. Βοβολίνη, ὅ,τι εἶναι τὸ ὄργανον τοῦ σώματος, τὸ ὁποῖον ἀτροφῆ ὅταν δὲν κινεῖται, διὰ τοὺς πολιτικοὺς τοῦτο εἶναι ἡ Κυβέρνησις. Τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον εἶναι μακρὰν ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν, εἶναι δυνατὸν —δὲν λέγω διὰ τὴν περίπτωσιν τὴν ἰδικήν σας— εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστῇ ἀτροφίαν καὶ βιολογικὴν παρακμήν. Ἡ βιολογικὴ παρακμὴ εἰς τὴν πολιτικὴν εἶναι συνάρτησις τῆς μακρᾶς ἀπουσίας ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν. Καὶ σεῖς μὲν οἱ Προοδευτικοὶ δὲν τὸ ἐπεδιώξατε νὰ εἶσθε εἰς τὴν ἐξουσίαν καί, ἐνδεχομένως, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, δὲν ἔχετε ὑποστῆ τὴν παρακμήν.

§47Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς Θεοῦ, κ. Πρόεδρε, τί λέτε. Ἡμεῖς νυχθημερὸν τὸ ἐπιδιώκομεν.

§48Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Δὲν τὸ ἐπιδιώκετε καλὰ καὶ σώνει, κ. Σαββόπουλε, ὅπως δὲν τὸ ἐπιδιώκει καὶ ἡ Ε.Δ.Α. Διότι γνωρίζει, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πάρῃ πλειοψηφίαν δημοκρατικῶς ἤ, ἐν πάσῃ περιπτώσει, νὰ τὴν πάρῃ τὰ ἐρχόμενα χρόνια, δὲν ξεύρω τί θὰ κάμῃ μετὰ 20 χρόνια. Ἐννοῶ, λοιπόν, τὸ ἄλλο κόμμα, τὸ ὁποῖον θέλει, καλὰ καὶ σώνει, ἀμέσως νὰ πάρῃ τὴν ἐξουσίαν καὶ δὲν τοῦ ἀρκεῖ ὅτι ἦλθε μὲ τόσους βουλευτὰς εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ὁποῖον κόμμα ἀπὸ τὸ 1952 εὑρίσκεται ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας, ἐνῷ ἐνόμιζον, ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ὁ κ. Μαρκεζίνης ἦτο εἰς τὴν ἐξουσίαν ἀπὸ τὸ 1952 καὶ τὸ 1954 παρητήθη μόνος του. Ἠμποροῦσε νὰ μείνῃ. Ἐπομένως, ὁ νόμος νομίζω, ὅτι δὲν ἰσχύει διὰ τὸν κ. Μαρκεζίνην. Πρέπει, λοιπόν, νὰ εἶσθε ἱκανοποιημένος, κ. Σαββόπουλε, ἀπὸ τὴν διάγνωσίν μου. Ἀλλὰ τὸ κόμμα ποὺ ὀνομάζεται Ἕνωσις Κέντρου ἀδρανεῖ ἀπὸ τοῦ 1952. Καὶ τὰ ὄργανά του ἔχουν ὑποστῆ ἀτροφίαν. Ἐκεῖνο δὲ τὸ κόμμα εἶναι τὸ κατεχόμενον ἀπὸ ἐκνευρισμόν, ἐκεῖνο τὸ κόμμα εἶναι τὸ κατεχόμενον ἀπὸ τὴν ἀσθένειαν τοῦ πανικοῦ. Τὸ βλέπετε εἰς ὅλας τὰς ἐκδηλώσεις του. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔγινε προχθές, τί ἐσήμαινε; Τὸ ἔκρινεν ὁ Ἀρχηγὸς ὁ ἰδικός σας, κ. Βοβολίνη. Αὐτὰ διδάσκει ἡ βιολογία. Καὶ ἐφ’ ὅσον ἐκάματε χρῆσιν τῶν βιολογικῶν νόμων, ἐθεώρησα καθῆκον μου νὰ εἴπω ποία ἀκριβῶς εἶναι ἡ ὀρθὴ ἑρμηνεία των. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§49Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Διὰ τὸ ραδιόφωνον, δὲν θὰ μᾶς εἰπῆτε τίποτε;

§50Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Βοβολίνη, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ ἀπασχολήσω περισσότερον τὴν Βουλήν. Τὸ θέμα τοῦ ραδιοφώνου εἶναι μεγάλο καὶ κρίσιμον. Δι’ αὐτὸ καὶ ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος ἐκ Κερκύρας ἔσπευσε, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀνεγινώσκατε ἕνα κείμενον, νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν πρόθεσιν τοῦ γράψαντος, ἢ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔγραψαν τὸ κείμενον, ἔσπευσα καὶ ἐγὼ νὰ δηλώσω, ὅτι ἀσφαλῶς προέρχεται ἀπὸ καλὴν πίστιν. Ὄχι διότι τὸ εἶχα διαβάσει, πιθανὸν νὰ τὸ εἶχα διαβάσει καὶ νὰ μὴ τὸ ἐνθυμοῦμαι. Ἀλλὰ διότι ἐμάντευσα ἀπὸ τὸ ὕφος τὸν συγγραφέα καὶ γνωρίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ προέρχεται ἀπὸ καλὴν πίστιν. Ἄλλωστε καλόπιστος εἶναι, ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτό, ἡ κριτικὴ ἡ ἀσκηθεῖσα καὶ ἐκ μέρους τῶν ἄλλων προσώπων, ἐφημερίδων καὶ κομμάτων. Δὲν θέλω καθόλου νὰ περιορίσω τὴν ἔννοιαν τῆς καλῆς πίστεως, ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτὸ εἰς ἕνα καὶ μόνον πρόσωπον ἐν Ἑλλάδι. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, ὅμως, τὸ θέμα αὐτὸ νὰ μὴ τὸ χειρισθῶ, διὰ τὸν λόγον ὅτι εἶναι πολύπλοκον. Πρῶτον, διότι νομίζω, ὅτι εἶναι καὶ ὑπερβολικὰ αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἔγραψεν εἰς τὸ σημείωμά της, παρασυρομένη ἀπὸ τὴν ψυχικὴν καὶ διανοητικὴν ἄνεσιν καὶ γλωσσικὴν εὐφράδειαν, τὴν ὁποίαν διαθέτει, ἡ κυρία Ἑλένη Βλάχου. Νομίζω, ὅτι ὑπερβάλλει ὅταν λέγῃ, ὅτι ἔπεσεν ἀπὸ ἀπόψεως μουσικῆς τὸ ραδιόφωνον. Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἀκούω τὸ ραδιόφωνον κἄπου, κἄπου, ὅταν ἔχῃ μουσικήν, δὲν τὸ ἀκούω ποτὲ ὅταν ὁμιλῇ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὸ τρίτον πρόγραμμα καὶ αὐτὸ τὸ πρῶτον πρόγραμμα πρὸς τὸ βράδυ, ἔχει συνήθως πολὺ καλὴν μουσικήν. Κάμνει, ἐπίσης, συνδυασμοὺς ξένης κλασσικῆς μουσικῆς ἢ νεωτέρας μὲ νεοελληνικὴν μουσικήν, προσπαθεῖ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας ὅλων, ἢ μᾶλλον νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς παιδαγωγικὰς ἐπιταγάς, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουν νὰ δοθῇ εἰς τὸ κοινὸν ὅ,τι πρέπει. Καὶ εὑρίσκω, ὅτι ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς, διαρκῶς βελτιοῦται. Πρέπει νὰ σᾶς παρακαλέσω, κ. Βοβολίνη, νὰ κάμητε μίαν βόλταν εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἢ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου εἶναι ζήτημα ἐὰν θὰ ἀκούσητε, μέσα εἰς 6 ὥρας, ἕνα κομμάτι, τὸ ὁποῖον θὰ ἀξίζῃ νὰ τὸ ἀκούσητε. Πρῶτον, εἶναι κατειλημμένη ἡ ὥρα τοῦ ραδιοφώνου καὶ τῆς τηλεοράσεως ἀπὸ διαφημίσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν μεταβάλει ἔξω τὸ ραδιόφωνον εἰς τὸ πιὸ ἀντιπνευματικὸν ὄργανον. Τοὐλάχιστον ἐδῶ, ἀσχέτως τοῦ προφορικοῦ λόγου, σᾶς εἶπον λόγους δὲν ἀκούω ἀρκοῦμαι εἰς τὸ νὰ ἀκούω μουσικήν, τὸ ραδιόφωνον ἐδῶ δίδει καλὴν μουσικὴν καὶ ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀνάγκας ὅλων μας. Καὶ Δημοτικὰ τραγούδια δίδει καὶ ἁπλῆν μουσικὴν καὶ κλασσικὴν καὶ πνευματικῶς ἀνωτέραν μουσικήν. Προβαίνει εἰς καλὴν συνήθως ἐναλλαγὴν μεταξὺ ξένων καὶ Ἑλλήνων συνθετῶν. Νομίζω, ὅτι κάμνει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει. Ὅσον ἀφορᾷ, σᾶς εἶπα, τὰ ἀπαγγελόμενα κείμενα, αὐτὰ δὲν τὰ γνωρίζω, διότι δὲν ἔτυχε νὰ τὰ ἀκούσω. Δὲν μοῦ περισσεύει καιρός.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Σακελλάρης, ἔχει τὸν λόγον.

§52Ε. ΣΑΚΕΛΛΑΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, κατ’ ἀρχὴν θέλω νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου ἐπὶ δύο σημείων τῆς ἀγορεύσεως τοῦ Ὑπουργοῦ κ. Τσάτσου. Μᾶς κατηγόρησεν ὁ κ. Τσάτσος, ὅτι ἡμεῖς ἀπευθυνόμεθα εἰς τὸν λαὸν καὶ ὄχι εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ὅτι διακατεχόμεθα ἀπὸ πάθος ὑπερβολῆς καὶ ὅτι δὲν συμβάλλομεν εἰς τὴν ὁμαλὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Νομίζω, ὅτι ὅλοι μας, ὅλαι αἱ πλευραὶ ἀπευθύνονται πρὸς τὸν λαόν, διατυπώνουν τὰς ἀπόψεις των καὶ ὁ λαὸς κρίνει ποῖος ἔχει δίκαιον. Ὡς πρὸς τὴν ὁμαλότητα τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι ὁ πολιτικὸς βίος δὲν εἶναι ἀπεσπασμένος ἀπὸ τὴν ζωήν. Ἄν ὑπάρχῃ σήμερον ἀνωμαλία εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι τὸ σημερινὸν Κοινοβούλιον δὲν ὑπῆρξε προϊὸν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Εἶναι προϊὸν βίας καὶ νοθείας. Ἐπομένως, δὲν δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ κατηγορῇ ἡμᾶς, ὅτι δὲν διευκολύνομεν τὴν ὁμαλὴν ἐργασίαν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἄν ὑπάρχει μία παράταξις, ἡ ὁποία διεκήρυξε τὴν ἀναγκαιότητα τοῦ ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου εἶναι ἡ Ε.Δ.Α. Καὶ ἡ παράταξις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀναμοχλεύει συνεχῶς τὸ παρελθόν, θέλει νὰ διατηρήσῃ τὸ κλῖμα τοῦ μίσους καὶ τῆς ματαιοδοξίας. Ἡμεῖς, τὴν κριτικήν μας τὴν βασίζομεν εἰς ἐπιχειρήματα καὶ ἀριθμούς. Ὁ κ. Ἠλιοῦ καὶ ὅταν ὡμίλησεν ἐπὶ τοῦ ἐργατικοῦ σχεδίου καὶ προχθές, ἀνέφερε μερικὰ καταπληκτικὰ νούμερα, εἰς τὰ ὁποῖα οὐδεὶς ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πλευρᾶς ἐτόλμησε νὰ ἀπαντήσῃ. Τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα ἀποδεικνύουν, ὅτι ἡ ἐργατικὴ τάξις ἐξαθλιώνεται κατὰ τρόπον ἀπόλυτον. Ἡ Κυβέρνησις, ὅμως, δὲν ἀπήντησε καὶ ὅσοι ἐπεχείρησαν νὰ ἀπαντήσουν περιωρίσθησαν εἰς ὕβρεις. Περαιτέρω εἶπεν, ὅτι διὰ νὰ ὑπάρξῃ δημοκρατία, πρέπει νὰ συμφωνήσωμεν ὅλοι ἐπὶ ὡρισμένων βασικῶν σημείων καὶ ἐπειδὴ ἡμεῖς δὲν συμφωνοῦμεν μὲ αὐτά, ὑπάρχει ἀνωμαλία. Βεβαίως, ἡ ἀριστερὰ δὲν συμφωνεῖ μὲ τὴν δεξιάν. Ἐν τούτοις, ἀκολουθεῖ ἕνα χρυσὸ κανόνα. Ἡ λαϊκὴ θέλησις θὰ καθορίσῃ καὶ τὴν μορφὴν καὶ τὸν χαρακτῆρα τοῦ καθεστῶτος. Διαφωνεῖ μὲ αὐτὸ ἡ κυβερνητικὴ παράταξις; Ἄν ναί, τότε περὶ ποίας Δημοκρατίας ὁμιλεῖ; Ὑπάρχει μία ἱστορικὴ νέα πραγματικότης καὶ ἀλήθεια. Ἡμεῖς σηκώνουμε σημαῖες, τὰς ὁποίας ἐγκατέλειψεν ὁ κ. Τσάτσος. Τὰς σημαίας τῶν ἀντιδημοκρατικῶν ἐλευθεριῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ συναδέλφου κ. Βοβολίνη, περὶ ἐθνικῶν καὶ μὴ ἐθνικῶν κομμάτων, θέλω νὰ τονίσω, ὅτι ἐπὶ ματαίῳ θὰ κάμνῃ τὸν ἀγῶνα του ἐναντίον τοῦ ραδιοφώνου τῆς Ε.Ρ.Ε., ἄν συνεχίσῃ νὰ κάμνῃ τὴν διάκρισιν ἐθνικῶν κομμάτων καὶ μὴ ἐθνικῶν. Αὐτὸ ἀκριβῶς κάμνει καὶ ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ παραμένῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν. Κύριοι συνάδελφοι, κατεθέσαμεν τὴν πρότασιν μομφῆς διὰ τὴν ὅλην ἀντιλαϊκὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἕνας τομέας, ὅπου ἐκδηλώνεται μὲ τὸν πλέον ἀνάλγητον τρόπον αὐτὴ ἡ πολιτική, εἶναι ἡ ὕπαιθρος. Τὸ τελευταῖο διάστημα, ἡ ὕπαιθρος καὶ ὁ πληθυσμός της ὑπέστησαν σκληροτάτην δοκιμασίαν. Παγετῶνες, πλημμῦρες καὶ καταστροφαὶ ἔπληξαν τὴν ὕπαιθρον καὶ οἱ ὀρεινοὶ πληθυσμοὶ ἀντιμετωπίζουν μὲ ἀγωνίαν τὴν καταστροφὴν τῶν χωρίων τους ἀπὸ τὰς κατολισθήσεις. Ἡ Κυβέρνησις ἀπουσίασεν ἀπὸ τὴν δοκιμασίαν τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ τῆς ὑπαίθρου. Κατηγοροῦμεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸ γεγονὸς αὐτό.

§53Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, εἶσθε, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἀπὸ τὴν Θεσσαλίαν. Ἠμπορῶ νὰ σᾶς ἀπαντήσω, διότι ἔτυχε νὰ λάβω μέρος εἰς τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως. Ἀμέσως ἐστείλαμεν πολεμικὸν σκάφος, τὸ ὁποῖον ἔκαμε τὸν περίπλουν τοῦ Πηλίου, ἐγένετο ἡ προώθησις τῶν τροφῶν καὶ κτηνοτροφῶν πρὸς τὰ χωρία, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀπομονωθῆ. Μέχρις ἑνὸς σημείου βέβαια, μέχρι τοῦ σημείου ποὺ ἦτο δυνατόν, διότι αἱ ρίψεις ἀπὸ τὰ ἀεροπλάνα δὲν ἦσαν εὔκολοι, ὁ καιρὸς δὲν ἐπέτρεπε πάντοτε τὰς ρίψεις. Νομίζω, ὅτι τὸ αὐτὸ θὰ ἔγινε καὶ διὰ τὴν Λάρισαν. Εἰδικώτερον, εἰς τὴν περιοχὴν τῆς Ἐλασσόνος, ἐλήφθησαν ὡρισμένα μέτρα. Ὑπάρχουν ὡρισμένα χωρία, περὶ τῶν ὁποίων μοῦ ἐγένετο λόγος καὶ ἀμέσως συνεννοήθην μὲ τὸν κ. Τσάτσον καὶ αὐθημερὸν ἔδωσε τὰς δεούσας ὁδηγίας. Νὰ προωθηθοῦν τὰ τρόφιμα εἰς τὴν Ἐλασσόνα, νὰ παραδοθοῦν εἰς τὸν Στρατιωτικὸν Διοικητὴν Ἐλασσόνος, ὁ ὁποῖος νὰ τὰ προωθήσῃ εἰς τὰ χωρία. Ἐὰν ἦτο ἐδῶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ σᾶς δώσῃ λεπτομερεστέραν ἀπάντησιν.

§54Ε. ΣΑΚΕΛΛΑΡΗΣ. Θὰ ἀναφερθῶ σὲ δύο μόνον παραδείγματα ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ πῶς ἡ Κυβέρνησις εἶδεν αὐτὸ τὸ μέγα θέμα. Ἡ περιοχὴ Ἐλασσόνος, ἐκ τῶν πλέον πτωχοτέρων περιοχῶν τῆς Λαρίσης, ὑπέστη τραγικὴν δοκιμασίαν καὶ ἡ ἐκδηλωθεῖσα συμπαράστασις ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, ἦτο ἀσήμαντος. Περαιτέρω, εἰς τὴν περιοχὴν αὐτήν, ὑπάρχει μόνιμος κατάστασις πενίας, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεραπεύηται μὲ ὀλίγον καλαμποκάλευρο καὶ ὀλίγα κιλὰ σπορέλαιο. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὅλη ἀξία τῶν ἔργων τῆς Κυβερνήσεως τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον ἔγιναν μεγάλες πλημμῦρες εἰς τὴν περιοχὴν Λαρίσης, αἱ ὁποῖαι κατέκλυσαν μεγάλας ἐκτάσεις καὶ ἐπροξένησαν καταστροφάς, διότι ποτὲ δὲν ὑπῆρξεν, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν κατασκευὴν ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων εἰς τὴν περιοχὴν αὐτήν, ἑνιαία ἀντιμετώπισις τοῦ προβλήματος αὐτοῦ. Μελέται ἀλληλοσυγκρουόμεναι τῶν Ὑπουργείων. Ἡ πεῖρα καὶ αἱ ὑποδείξεις τῶν κατοίκων, δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν. Ἀλλὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ἀνεφέρθη καὶ εἰς θέματα ποὺ ἀφοροῦν γενικώτερα τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμὸν τῆς χώρας. Ἕνα βασικὸν στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει τὴν ἀντιλαϊκὴν καὶ ἀντιαγροτικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει παραμελήσει τὴν ἀγροτικὴν οἰκονομίαν, εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον 5ετίαν, καμμία οὐσιώδης μεταβολὴ εἰς τὸ ὕψος καὶ τὴν διάρθρωσιν τῆς ἀγροτικῆς παραγωγῆς δὲν ἔγινεν. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ μὲ τὸ ἀγροτικὸν εἰσόδημα. Παραμένει οὐσιαστικῶς στάσιμον. Ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρίζεται, ὅτι ἔγιναν εἰς τὴν ὕπαιθρον σοβαρὰ ἔργα. Τότε διατὶ δὲν αὐξάνει ἡ γεωργικὴ παραγωγὴ καὶ τὸ ἀγροτικὸν εἰσόδημα; Ἡ μόνη ἀπάντησις εἶναι, ὅτι τὰ ἔργα εἶναι πλημμελῆ. Ἔγινεν ἡ σῆραγξ τῆς Κάρλας, ἐστοίχισε πολλὰ ἑκατομμύρια καὶ ὑπῆρξεν ἡ πρόβλεψις ἡ Κάρλα νὰ γίνῃ ὑδατοδεξαμενή. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος οὔτε μελέτη τοῦ ἔργου δὲν ἔγινεν. Ἐξ ἄλλου, τὰ νερὰ τοῦ Μέγδοβα χύνονται εἰς τὴν θάλασσαν. Ἀντιθέτως, ὡς ἀναφέρεται εἰς ἐρώτησιν συναδέλφου, εἰς τὴν ὕπαιθρον θὰ ὑπάρχουν μέχρι τοῦ 1963 ἀρδευτικὰ δίκτυα, τὰ ὁποῖα ἐστοίχισαν 250.000.000 δραχ., τὰ ὁποῖα δὲν θὰ χρησιμοποιηθοῦν, διότι δὲν ὑπάρχει νερό. Ἕνας ἀπὸ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἔπεσε τὸ ἀγροτικὸν εἰσόδημα, εἶναι ἡ ἀντισιτικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ποία ὑπῆρξεν ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ σίτου; Τὸ 1958, ἐν τῷ πλαισίῳ τῆς διαβοήτου ἀναδιαρθρώσεως τῶν καλλιεργειῶν, ἡ ὁποία εἰς τὴν πρᾶξιν σημαίνει πολιτικὴν ἀπορροφήσεως τῶν ἀμερικανικῶν πλεονασμάτων σίτου, ἀπεφασίσθη ἡ μείωσις τῆς καλλιεργείας σίτου. Καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν ἠκολουθήθη ἡ πολιτικὴ τῆς βαθμιαίας ἐγκαταλείψεως τῆς προστασίας τῆς σιτοπαραγωγῆς, τῆς συμπιέσεως τῶν τιμῶν, τῆς μειώσεως τῶν καλλιεργητικῶν δανείων κλπ. Δηλαδή, τὸ εἰσόδημα τῶν σιτοπαραγωγῶν ἀντιστοιχεῖ εἰς τὸ 50% τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Ἀπὸ τοῦ φθινοπώρου ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ὑποσχεθῆ ὅτι θὰ ἐξαγγείλῃ μέτρα ὑπὲρ τῶν σιτοπαραγωγῶν. Οἱ σιτοπαραγωγοὶ μὲ ἀγωνία ἀνέμενον τὴν ἐξαγγελίαν αὐτῶν τῶν μέτρων. Διατὶ δὲν ἐξαγγέλλονται; Ἐφέτος ἡ κατάστασις τῶν σιτοπαραγωγῶν θὰ εἶναι πολὺ χειροτέρα, διότι λόγῳ τῶν καιρικῶν καταστάσεως 1600 χιλ. στρέμματα ἔμειναν ἄσπαρτα. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ, ἂς ἴδωμεν ποία εἶναι ἡ κυβερνητικὴ πολιτικὴ καὶ ἐπὶ ἑνὸς ἄλλου βασικοῦ προϊόντος, τοῦ καπνοῦ. Πρόκειται διὰ τὸ προϊὸν ἐκ τοῦ ὁποίου ἀποζοῦν 200.000 καπνοπαραγωγοὶ καὶ 50 περίπου χιλιάδες ἐργάται. Ἡ Κυβέρνησις περιώρισε τὴν καπνοκαλλιέργειαν καὶ ἡ χώρα μας ἦλθε τρίτη ἀπὸ ἀπόψεως παραγωγῆς, δηλαδὴ μετὰ τὴν Τουρκίαν καὶ τὴν Βουλγαρίαν, ἐνῷ ἦτο πρώτη προπολεμικῶς. Ποῖα αἴτια προεβλήθησαν διὰ τὸν περιορισμὸν τῆς καπνοκαλλιεργείας; Ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρίζεται, ὅτι τὰ ἀνατολικοῦ τύπου καπνὰ διέρχονται κρίσιν. Ἐν τούτοις, εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ κατανάλωσις τοῦ καπνοῦ εἰς τὸν κόσμον, ηὐξήθη εἰς τὸ 2πλάσιον. Καὶ ἐνῷ αἱ γειτονικαὶ μὲ ἡμᾶς χῶραι, ἡ Βουλγαρία καὶ ἡ Τουρκία, ηὔξησαν τὰς ἐξαγωγὰς τοῦ καπνοῦ των, ἡμεῖς περιωρίσαμεν τὴν καλλιέργειαν τοῦ προϊόντος αὐτοῦ. Αἱ δύο αὐταὶ χῶραι ἐξάγουν καπνὰ παντοῦ. Τόσον εἰς τὴν Ἀνατολήν, ὅσον καὶ εἰς τὴν Δύσιν. Ἡ Βουλγαρία ηὔξησε τὰς ἐξαγωγάς της εἰς τὰς χώρας τῆς Κοινῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἀγορᾶς κατὰ 2,5 φοράς. Ἐπίσης ἡ Τουρκία ἐτετραπλασίασε τὰς ἐξαγωγάς της εἰς τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν. Ἡ Κυβέρνησις περιώρισε τὴν καπνοκαλλιέργειαν καὶ μόνον κατόπιν τῶν ἐντόνων διαμαρτυριῶν τῶν καπνοκαλλιεργητῶν ηὔξησε τὸ ποσοστὸν τῶν καλλιεργουμένων ἐκτάσεων. Τὰ δῆθεν λαμβανόμενα εὐεργετικὰ μέτρα ὑπὲρ τῶν καπνοπαραγωγῶν, εἰς τὴν οὐσίαν εἶναι μέτρα προστασίας τοῦ καπνεμπορίου. Ἡ Κυβέρνησις δίδει ἀπεριορίστως πιστώσεις εἰς τὸ καπνεμπόριον, ἀρνεῖται νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὴν ἀγορὰν καπνῶν μέχρις ὅτου τὸ καπνεμπόριον συμπληρώσῃ τὰς ἀγοράς του. Καὶ τότε μόνον — ὅταν εἶναι πλέον ἀργὰ — ἐπεμβαίνει. Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ, θὰ ἤθελα νὰ ἀναφερθῶ δι’ ὀλίγων καὶ εἰς τὸν μῦθον, ὁ ὁποῖος ἐδημιουργήθη τελευταίως, ὅτι δῆθεν ηὐξήθη ὑπερμέτρως τὸ εἰσόδημα τῶν καπνοπαραγωγῶν. «...... (ἀναφέρει στοιχεῖα καὶ ἀριθμοὺς) ......». Ὅ,τι πῆραν οἱ ἀγρόται, τὰ ἐπῆραν μὲ τοὺς σκληροὺς ἀγῶνας των. Κύριοι βουλευταί, οἱ καπνοπαραγωγοὶ τὴν τελευταίαν ἑξαετίαν δὲν ἀπήλαυσαν, παρὰ 20 δραχμὰς κατὰ μέσον ὅρον κατὰ κιλόν. Ἐφέτος οἱ καπνοπαραγωγοὶ εὑρίσκονται, ἀπὸ ἀπόψεως διαθέσεως τῆς παραγωγῆς των, εἰς ἰδίαν κατάστασιν μὲ τὴν περυσινήν. Οἱ καπνέμποροι ἐκμεταλλεύονται μὲ τὰς ἰδίας μεθόδους τοὺς καπνοπαραγωγούς. Διαδίδουν ψευδεῖς φήμας περὶ δῆθεν πτώσεως τῆς τιμῆς τοῦ προϊόντος κλπ. Ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπέμβῃ ἐγκαίρως, θὰ ἐπαναληφθοῦν ὅσα ἔγιναν πέρυσι. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἤθελα νὰ εἴπω δύο λέξεις, σχετικῶς μὲ τὴν φορολογίαν τοῦ ἀγροτικοῦ εἰσοδήματος, ἐπειδὴ ἐπικρατεῖ ἡ γνώμη, ὅτι οἱ ἀγρόται εἶναι ἀπηλλαγμένοι φορολογίας. Οἱ ἀγρόται σηκώνουν κατ’ ἀρχὴν τὸ μεγαλύτερον βάρος τῆς ἐμμέσου φορολογίας. Ἀλλὰ πληρώνουν, ἐπίσης, χρήματα διὰ ἔργα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα δὲν ἀπολαμβάνουν τίποτε. Πληρώνουν ἀκόμη διάφορες εἰδικὲς εἰσφορὲς εἰς τὰ διάφορα ἀγροτικὰ προϊόντα. «...... (ἀναγινώσκει) ......». Κύριοι βουλευταί, τελευταίως παριστάμεθα μάρτυρες συνεχῶν ἀγώνων τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρίζεται, ὅτι ἔχουν ἄδικον καὶ ὅτι τοὺς ὑποκινεῖ κἄποιος μυστηριώδης δάκτυλος. Βεβαίως ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι κανεὶς ἄνθρωπος δὲν ξεσηκώνεται, ἂν δὲν ἔχῃ συμφέρον νὰ κινηθῇ. Καὶ οἱ ἀγρότες ἀγωνίζονται νὰ περισώσουν ἕνα μέρος ἀπὸ τὸν μόχθον των, ποὺ ληστεύεται ἀπὸ τὰ μονοπώλια. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἕνα φαινόμενον γενικόν, ὅπου ὅλες οἱ προηγμένες καπιταλιστικὲς χῶρες ληστεύουν τὰς ὑποαναπτύκτους. Ληστεύονται οἱ ἀγρόται μας. Ἐν σχέσει μὲ τὴν προπολεμικὴν ἐποχὴν ὑπάρχει πτῶσις τοῦ ἀγροτικοῦ εἰσοδήματος κατὰ 40%, ἐνῷ ἡ παραγωγὴ εἶναι διπλασία. Ἀπὸ τὸ 1955 ἕως τὸ 1960 ἔχομεν αὔξησιν τῆς ἀγροτικῆς παραγωγῆς κατὰ 30% καὶ τοῦ ἀγροτικοῦ εἰσοδήματος μόνον κατὰ 24%. Ἀλλ’ αὐτὲς οἱ διαβεβαιώσεις, κύριοι βουλευταί τῆς Κυβερνήσεως, περὶ τῆς ἀνόδου τοῦ ἀγροτικοῦ εἰσοδήματος τὶ ἀξίαν μποροῦν νὰ ἔχουν ὅταν, μὲ τὰ ἐπίσημα δεδομένα, πλέον ἀπὸ τὸ ἥμισυ τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ σήμερα δὲν ἔχῃ παρὰ 316 δραχ. εἰσόδημα τὸν χρόνο; Ὅταν 400.000 ἀγρότες, ἰδιαίτερα τῶν ὀρεινῶν περιοχῶν, δὲν ἔχουν σὰν εἰσόδημα παρὰ τὸ ¼ αὐτοῦ, ποὺ μπορεῖ νὰ ζήσῃ στοιχειωδῶς ὁ ἄνθρωπος; Ὅταν ἡ ἐπίσημος στατιστικὴ ἀναφέρῃ, ὅτι εἶναι 700.000 ἄνεργοι ἢ ὑποαπασχολούμενοι ἀγρότες, ὅταν ὑπάρχῃ τὸ κῦμα τῆς φυγῆς ποὺ ἐρημώνει τὴν ὕπαιθρον, ὅταν συντελῆται μία μεγάλη ἐκποίησις τῆς ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας; Ἔχω ἄμεσον ἀντίληψιν τοῦ γεγονότος αὐτοῦ. Εἰς τὰ μεγάλα σιταροχώρια τοῦ Νομοῦ Λαρίσης γίνεται ἕνα εἶδος συγκεντρώσεως τῆς ἰδιοκτησίας, ὡς καὶ τῶν μέσων παραγωγῆς, εἰς τὰ χέρια ὡρισμένων ἀνθρώπων. Ὅταν ὑπάρχουν ὅλα αὐτὰ τὰ φαινόμενα καὶ αὐτοὶ οἱ ἀριθμοί, πῶς ἠμπορεῖ νὰ ὁμιλῶμεν περὶ ἀνόδου τοῦ ἀγροτικοῦ εἰσοδήματος; Καὶ εἴμεθα ἡμεῖς συκοφάνται, ποὺ ἀναφερόμεθα εἰς αὐτὰ τὰ στοιχεῖα; Κύριοι συνάδελφοι, ὁ καθημερινὸς τύπος γέμει εἰδήσεων διὰ τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον ἡ ὕπαιθρος. Καὶ ἀπ’ ὅλες αὐτὲς θὰ ἤθελα νὰ ἀναφέρω μονάχα μιὰ εἰδησοῦλα, ἡ ὁποία πράγματι εἶναι τραγική. «15 ἐφημέριοι τῆς περιφερείας Δράμας ζητοῦν νὰ ἐργασθοῦν εἰς τὴν Γερμανίαν»! Τὰ γράφει τὸ «Βῆμα». Καὶ εἶναι καταπληκτικόν, παπάδες νὰ θέλουν νὰ φύγουν ἀπὸ τὰ χωριά τους καὶ νὰ πᾶνε σὰν ἐργάτες στὴν Γερμανία. Τί νὰ κάμουν, δὲν μποροῦν νὰ ζήσουν οἱ ἄνθρωποι. Μιὰ ἄλλη εἴδησις ἀπὸ τὴν πλούσια Λέσβο: «Σὲ πολλὰ χωριὰ οἱ κάτοικοι κάνουν ἀνταλλαγὴ αὐγῶν μὲ ζάχαρη καὶ ἁλάτι». Δὲν χρειάζεται ν’ ἀναφέρω ἄλλα, κύριοι συνάδελφοι. Ὅλοι, ὅσοι γυρίζουμε στὴν ὕπαιθρο, πράγματι βλέπουμε σὲ ποιὰ κατάστασιν ἐξαθλιώσεως βρίσκεται. Εἶναι ἀπέραντη ἡ δυστυχία τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Δ. Θανόπουλος). Θέλω τώρα νὰ περάσω σὲ ἕνα ἄλλο θέμα, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων. Διότι καὶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον θὰ καταδειχθῇ τί εἴδους εἶναι ἡ κυβερνητικὴ πολιτική, ἂν εἶναι ἀντιαγροτική, ὅπως καταγγέλλομεν ἡμεῖς, ἢ ὄχι. Τὸ ὅτι φυσικὰ τὸ εἰσόδημα ἑνὸς μεγάλου μέρους τῶν παραγωγῶν μας τῆς ὑπαίθρου συνδέεται μὲ τὶς ἐξαγωγὲς εἶναι γνωστὸν πρᾶγμα. Εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται σήμερα τὸ ἐξαγωγικόν μας ἐμπόριον, εἶναι, ἐπίσης, γνωστόν. Εἶναι ὁ μεγάλος ἀσθενὴς τῆς οἰκονομίας μας τὸ ἰσοζύγιον πληρωμῶν καί, ἰδιαίτερα, τὸ ἐξαγωγικόν μας ἐμπόριον. Καὶ ὁ τελευταῖος χρόνος δὲν παρουσιάζει βελτίωσιν, ὅσον ἀφορᾶ τὶς ἐξαγωγές μας. Ἀπὸ τὴν μελέτη, ὅμως, τῶν στοιχείων, τοὐλάχιστον ποὺ ἔχω ὑπ’ ὄψει καὶ τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται εἰς ἕνα 11μηνον προκύπτει ἕνα συγκεκριμένον γεγονός, ὅτι δηλαδὴ ἐξακολουθεῖ διὰ τὰ ἀγροτικά μας προϊόντα νὰ ὑπάρχῃ ὡς ἀδήριτος ἀνάγκη ἡ διέξοδος τῶν Ἀνατολικῶν ἀγορῶν. Παρὰ τοῦτο, ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις τὸ πρόβλημα αὐτὸ δὲν τὸ ἀντιμετώπισε σὰν μιὰ πολιτικὴ σταθερή, πάγια ἐξωτερικὴ πολιτική, ἀλλὰ σὰν μιὰ κατάσταση ἀνάγκης. Τὰ ἴδια τὰ πράγματα ἐπέβαλον αὐτὴν τὴν πολιτικήν. Τὸ Κόμμα μας, ἀπὸ τὴν ἄλλη μεριά, ἤδη ἀπὸ τὸ 1958, κατέθεσε μίαν συγκεκριμένην πρότασιν, ὅτι δηλαδὴ δὲν μποροῦμε νὰ βγοῦμε ἀπὸ αὐτὴν τὴν κατάστασιν, νὰ βροῦμε ἀγορὲς καὶ νὰ φέρωμεν μηχανήματα, ἂν δὲν κάμωμεν τὰ ἀγροτικά μας προϊόντα νόμισμα πληρωμῆς. Τώρα οἱ καπνοπαραγωγοὶ τῆς Μακεδονίας μέμφονται καὶ κατηγοροῦν τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ὅρος εἰς τὴν σύμβασιν μὲ τὸν Τὸμ Πάππας, ὅπως ἦταν εἰς τὸ πρῶτον Διϋλιστήριον, τὸ 30% τοῦ ἀργοῦ πετρελαίου νὰ τὸ προμηθεύεται τὸ Κράτος ἀπ’ ὅπου θέλει, διὰ νὰ τὸ παίρνωμεν ἀπὸ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν. Τὶ θὰ γίνουν, λοιπόν, τὰ προϊόντα μας; Εἶναι ἀδήριτος ἀνάγκη οἱ Ἀνατολικὲς ἀγορές. Καὶ πρέπει νὰ ἀναφέρω εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ καὶ μερικὰ τελευταῖα συμπτώματα ἐπικίνδυνα. Πρῶτον, ἔχω ὑπ’ ὄψει μου πληροφορίας διὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Διεθνοῦς Νομισματικοῦ Ταμείου, εἰς τὴν ὁποίαν περιλαμβάνεται καὶ μία ἔντονος ἐπίκρισις, διότι διατηροῦμεν τὸ καθεστὼς τῶν διμερῶν ἀνταλλαγῶν. Ἐὰν ὑπάρχῃ, ὅμως, ἕνας πνεύμων καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἀναπνέῃ ἡ Ἑλληνικὴ οἰκονομία, εἶναι ἀκριβῶς αὐτὸς ὁ πνεύμων τῶν διμερῶν ἀνταλλαγῶν καί, ἰδιαίτερα, μὲ τὶς Ἀνατολικὲς χῶρες. Δεύτερον, εἶναι ἡ ἀπόφασις–σύστασις ποὺ ἔγινεν ἀπὸ τοὺς ἐκπροσώπους τῶν Κοινοβουλίων τῶν Κρατῶν–μελῶν τῆς Ἀτλαντικῆς συμμαχίας. Εἶπαν καὶ αὐτοὶ ὅτι, τέλος πάντων, πρέπει νὰ καταργήσωμεν αὐτὲς τὶς διμερεῖς ἀνταλλαγές. Καὶ ἡ τρίτη περίπτωσις εἶναι, ὅτι, κατὰ τὶς πληροφορίες μου, ἡ Ἰταλία μᾶς κατηγορεῖ διότι δὲν κάμνομεν ἐξαγωγὴν ἐλαιολάδου. Φαίνεται, ὅτι ἔχουν κἄποιαν κρίσιν αὐτοὶ καὶ μᾶς πιέζουν νὰ βγάλωμεν ἐλαιόλαδον καὶ νὰ φᾶμε ἐμεῖς σπορέλαιον, ἄλλως θὰ πάρουν ἀντίμετρα εἰς βάρος μας. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπίσης θέλω νὰ ἀναφερθῶ εἰς ἓν ἄλλο στοιχεῖον. Ὁ Σοβιετικὸς Πρέσβυς, φεύγοντας πρὶν δύο μῆνες γιὰ τὴν χώραν του, εἰς ἐρώτησιν δημοσιογράφων ἀπήντησεν, ὅτι δὲν βλέπει νὰ εἶναι καλὸν τὸ μέλλον τῶν ἐμπορικῶν ἀνταλλαγῶν μας μὲ τὰς Ἀνατολικὰς χώρας. Φυσικὰ τὸ εἶπεν, ὄχι διότι ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις δὲν θέλει τὶς ἐμπορικὲς ἀνταλλαγὲς μὲ τὴν χώρα μας. Ἐπανειλημμένως τῆς ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ εἴπῃ τὶς ἀπόψεις της ἐπάνω εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Εἶπεν ὁ Πρεσβευτής, ὅτι μὲ τὴν κατάσταση ποὺ δημιουργήθηκε ἀπὸ τὴν σύνδεσίν μας μὲ τὴν Κοινὴ Ἀγορά, τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριόν μας καὶ οἱ ἀνταλλαγές μας μὲ τὶς Ἀνατολικὲς χῶρες δὲν θὰ πᾶνε καλά. Ὁ Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου δὲν συνεφώνησε μὲ τὸν κ. Κοριούκιν καὶ εἶπεν, ὅτι βλέπει καλὸν τὸ μέλλον. Ἐμεῖς θὰ ἠθέλαμεν νὰ μὴ διαψευσθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου, φοβούμεθα ὅμως, ὅτι εἰς πολὺ σύντομον χρονικὸν διάστημα τὸ ἐξωτερικόν μας ἐμπόριον μὲ τὸν Ἀνατολικὸν κόσμον δὲν θὰ πάῃ καθόλου καλά. Πέραν ἀπὸ αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις πιστεύει, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ διοχετεύσῃ τὰ ἀγροτικὰ προϊόντα μας πρὸς τὴν ἀγορὰν τῆς Ε.Ο.Κ. Θὰ κατακτήσῃ, λέγει, τὴν ἀγορὰν τῶν 180 ἑκατομμυρίων ἀνθρώπων. Εἶναι θαυμάσια τὰ λόγια, ὅμως τὰ πράγματα δείχνουν, ὅτι δὲν εἶναι εὔκολος ἡ κατάκτησις αὐτῆς τῆς ἀγορᾶς. Καὶ διὰ νὰ φέρω ἕνα παράδειγμα, τὸ 1962 διεθέσαμεν μόλις 4.000 τόννους ἑσπεριδοειδῶν εἰς τὰς χώρας τῆς Ε.Ο.Κ., ἐνῷ κατὰ τὸν ἴδιον χρόνο ἡ ἐξαγωγὴ μήλων πρὸς αὐτὰς ἦτο κατὰ 50% ὀλιγώτερα ἀπὸ τὸ 1961. Τὰ ἰταλικὰ προϊόντα καταπιέζουν, δὲν ἀφήνουν τὰ ἰδικά μας. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς νὰ ἠμπορῇ ἡ οἰκονομίας μας νὰ βγάλῃ προϊόντα συναγωνιστικά, ὅταν ἡ ἐργασία ἑνὸς ἑλκυστῆρος στοιχίζῃ λ.χ. τὸ διπλάσιον ἀπὸ ὅ,τι εἰς τὴν Ἰταλίαν; Ὅταν, ἐπίσης, πληρώνουν τὸ λίπασμα 30 ἢ 40% ἄνω τῶν διεθνῶν τιμῶν καὶ ὅταν πληρώνουν τοὺς τόσον ὑψηλοὺς δασμοὺς διὰ τὰ γεωργικὰ μηχανήματα, ἔχουν τὰ ἀκριβὰ καύσιμα, τὰ ψυγεῖα τῆς Σκύδρας, λ.χ., ἔμειναν ἀχρησιμοποίητα κατὰ τὰ ⅔ τῆς δυναμικότητός των, διότι τὸ κόστος τῆς συντηρήσεως τῶν νωπῶν προϊόντων ἦτο πολὺ ἀκριβόν. Τὸ χρῆμα, ὅπως καὶ τὸ νερό, εἶναι τὰ ἀκριβότερα ὅλης τῆς Εὐρώπης. Καὶ ἡ συσταθεῖσα πρὸς προστασίαν τῶν ἀγροτῶν νέα ΑΓΡΕΞ, οὐδὲν σχεδὸν ἀπέδωσεν. Αἱ ἀγροτικαὶ βιομηχανίαι, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἴχομεν στηρίξει σοβαρὰς ἐλπίδας, κατέρρευσαν, διότι οἱ Ἀμερικανοὶ ἀντέδρασαν εἰς τὴν χρηματοδότησιν. Τὰ πράγματα δηλαδὴ διὰ τοὺς ἀγρότας εἶναι πάρα πολὺ δύσκολα. Ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν αἱ Ἀνατολικαὶ ἀγοραὶ ἀποτελοῦν τὸν πνεύμονα διὰ τὴν οἰκονομίαν μας. Ἀπὸ τὴν ἄλλην ἡ Δύσις, ζητεῖ νὰ καταργήσωμεν τὰς διμερεῖς συμβάσεις μὲ τὰς Ἀνατολικὰς χώρας. Μέσα εἰς αὐτὰς τὰς Συμπληγάδας κινεῖται ἡ Κυβέρνησις. Ἡ πολιτική της, μονόπλευρου προσανατολισμοῦ καὶ ἡ σύνδεσίς μας μὲ τὴν Ε.Ο.Κ., ὁδηγεῖ τὰς ἐξαγωγάς μας εἰς τὴν καταστροφήν. Ἐπιθυμῶ, ἐπίσης, νὰ ἀναφερθῶ δι’ ὀλίγων καὶ εἰς τὸ θέμα τῶν ἀγροτικῶν χρεῶν. Ὁ ἀγροτικὸς κόσμος, κύριοι βουλευταί, ζῇ εἰς μίαν κατάστασιν ἄγχους λόγῳ τῶν ὑπερβολικῶν του χρεῶν. Πόσα εἶναι τὰ χρέη ἐπακριβῶς δὲν γνωρίζω. Κατὰ μίαν δήλωσιν τοῦ μακαρίτου Ἀδαμοπούλου, τὰ παγωμένα ἀγροτικὰ χρέη κατὰ τὸ 1955 ἦσαν 400 ἑκατομμύρια καὶ κατὰ τὸ 1961 ἀνῆλθον εἰς 1700 ἑκατομμύρια. Κατὰ τοὺς ἰδικούς μου ὑπολογισμούς, βάσει ὡρισμένων στοιχείων ποὺ δίδει ἡ Α.Τ.Ε., τὰ ἀγροτικὰ χρέη ἀνέρχονται εἰς 3.300 ἑκατομμύρια περίπου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει γεγονὸς εἶναι ὅτι ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἔχει ὑπερχρεωθῆ. Ποῖος τώρα εἶναι ὁ λόγος τῆς ὑπερχρεώσεως τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου; Κατὰ μίαν ἄποψιν προβαλλομένην ὑπὸ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος, τὸ φαινόμενον αὐτὸ ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ ἀγρόται προτιμοῦν τὴν βελτίωσιν τοῦ βιοτικοῦ των ἐπιπέδου παρὰ τὴν πληρωμὴν τῶν χρεῶν των. Λὲς καὶ οἱ ἀγρόται δὲν εἶναι ἄνθρωποι, ὥστε νὰ προσπαθοῦν νὰ ἐπιδιώξουν τὴν βελτίωσιν τοῦ βιοτικοῦ των ἐπιπέδου. Κατὰ μίαν ἄποψιν κυβερνητικήν, ἐπίσης, ἡ ἀπροθυμία ἐξοφλήσεως τῶν χρεῶν τῶν ἀγροτῶν, ὀφείλεται εἰς τὰ συνθήματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ μία ἄλλη λέγει, ὅτι θὰ κλονισθῇ ἡ ἰσορροπία τῆς οἰκονομίας, ἐνῷ ἀκριβῶς ἡ ρύθμισίς της θὰ ἀναζωογονήσῃ τὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι οἱ ἀγρόται εἶναι ὑπερχρεωμένοι. Καὶ ἐὰν δὲν ληφθῇ κἄποιο μέτρον σχετικὸν μὲ τὴν ρύθμισιν τῶν χρεῶν των, ἀντιμετωπίζουν τὴν καταστροφήν των χιλιάδες μικρονοικοκυριά. Ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα δικαιολογοῦν τὴν ὑπερχρέωσιν τῶν ἀγροτῶν εἶναι ἀβάσιμα. Τὸ Κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ἔχει ὑποβάλει δύο προτάσεις διὰ τὴν ρύθμισιν τῶν ἀγροτικῶν χρεῶν. Μετὰ μάλιστα τὰς τελευταίας θεομηνίας, τὰς πλημμύρας τοὺς παγετῶνας καὶ τόσα ἄλλα, τὰ ὁποῖα θὰ συντελέσουν εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ κόστους τῶν γεωργικῶν προϊόντων καὶ εἰς τὴν μείωσιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, τὸ πρόβλημα τῆς ρυθμίσεως τῶν ἀγροτικῶν χρεῶν προβάλλει ἔτι ὀξύτερον καὶ ἐπιτακτικώτερον. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἰδία πολιτικὴ ἀντιαγροτικὴ πολιτικὴ ἀκολουθεῖται καὶ εἰς τὸν τομέα τῆς πιστοδοτήσεως τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Τὰ παρεχόμενα ὑπὸ τῆς Α.Τ.Ε. δάνεια μόνον τὸ ἥμισυ τῶν καλλιεργητικῶν ἐξόδων καλύπτουν. Τὰ ὑπόλοιπα δὲ ἔξοδα καλεῖται ν’ ἀντιμετωπίσῃ ὁ ἀγρότης ἐξ ἰδίων καὶ ἐκ τοῦ ἰδιωτικοῦ δανεισμοῦ μὲ τοὺς γνωστοὺς τοκογλυφικοὺς τόκους. Τὸ ὅτι, κ. βουλευταί, ὁ ἀγροτικὸς κόσμος εὑρίσκεται εἰς πρωτοφανῆ δυστυχίαν ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τοῦ ἑξῆς γεγονότος. Κατὰ τὸ πρῶτον 8μηνον τοῦ 1962, ἐκ τῶν προγραμματισθεισῶν πιστώσεων διὰ τὴν ἀγροτικὴν οἰκονομίαν ἀπερροφήθησαν ὑπὸ τῶν ἀγροτῶν μόνον τὰ 40% αὐτῶν. Διατὶ οἱ ἀγρόται ἀρνοῦνται νὰ λάβουν τὰ χρήματα αὐτά; Διότι ἁπλούστατα τὸ ἀποτέλεσμα τῆς προσπαθείας των εἶναι πολλάκις ἀρνητικὸν καὶ πρὸ πάντως ἀβέβαιον. Εἶναι τοῦτο μία μεγάλη ἀπόδειξις τῆς οἰκονομικῆς δυσπραγίας τῶν ἀγροτῶν καὶ τῆς ἀντιλαϊκῆς καὶ ἀντιαγροτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Μένω μόνον, κ. βουλευταί, εἰς αὐτὰ τὰ σημεῖα, ἄλλοι συνάδελφοι, θὰ ἀναφερθοῦν καὶ εἰς ἄλλους τομεῖς τοῦ ἀγροτικοῦ προβλήματος, διότι εἶναι πολλὰ τὰ θέματα τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὴν ἀγροτικὴν οἰκονομίαν. Ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ζῇ εἰς μίαν κατάστασιν ἄγχους καὶ ἀνασφαλείας καὶ ὑφίσταται τρομερὰν τὴν πίεσιν τοῦ ἀστυνομικοῦ κράτους. Ἀπέραντος εἶναι ἡ δυστυχία του. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀντιλαϊκῆς Κυβερνητικῆς πολιτικῆς. Ἐπιτακτικὴ προβάλλει ἡ ἀνάγκη τῆς ρυθμίσεως τῶν ἀγροτικῶν χρεῶν καὶ τῆς λήψεως μέτρων πρὸς ἀνακούφισιν τῶν ἀγροτῶν ἐκ τῶν τελευταίων θεομηνιῶν. Ὁ ΟΓΑ ποὺ ἔχει καὶ ὑπερέσοδα θὰ πρέπει νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς πληγέντας ἀγρότας. Κύριοι βουλευταί, λέγομεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ φεύγουν οἱ ἀγρόται μας ἀπὸ τὴν χώραν μας. Εἶναι δυνατὸν νὰ σταματήσῃ ἡ ἀνεργία καὶ ἡ ὑποαπασχόλησις, εἶναι δυνατὸν νὰ παύσουν νὰ εἶναι ἀναλφάβητοι. Ἀλλὰ ἡ κυβερνητικὴ πολιτικὴ δὲν δίδει ἐλπίδα καὶ διέξοδον. Ἀπὸ τὴν τρομερὰν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται καὶ τὴν ἀπέραντον δυστυχίαν του μόνον οἱ ἀγῶνες τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου θὰ τὸν ἀπαλλάξουν. Τὸ πρόβλημα τοῦ ἐὰν θὰ μπορέσῃ νὰ ζήσῃ ὁ ἀγροτικός μας κόσμος εἶναι ἕνα πρόβλημα ποὺ συνδέεται ἄμεσα μὲ τὸ ζήτημα τῆς καταστάσεως τῶν δημοκρατικῶν ἐλευθεριῶν εἰς τὴν χώραν μας. Ὁ ἀγροτικὸς κόσμος, ὁ ὁποῖος ἀγωνίζεται διὰ τὴν ζωήν του, ἀγωνίζεται διὰ τὴν Δημοκρατίαν. Εὑρίσκεται καὶ θὰ εὑρίσκεται πάντοτε εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τοῦ λαϊκοῦ ἀγῶνος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ἀριστερᾶς).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Σαββόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§56Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡρωϊκοί, κ. συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἀνθέξατε νὰ ἀναμείνητε τὴν ἔλευσίν μου εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ μὲ ἀκούσητε, σᾶς εὐχαριστῶ. Ὀφείλω νὰ εὐχαριστήσω ἰδιαιτέρως τὸν καθηγητήν μου, ἀξιότιμον κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μοὶ ἐδήλωσεν ὅτι, καίτοι εἶναι κουρασμένος, θὰ παρίστατο κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου διὰ νὰ μὲ ἀκούσῃ.

§57Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Δὲν τὸ εἶπον ἐγώ, κ. Σαββόπουλε, τὸ εἶπεν ὁ κ. Βοβολίνης.

§58Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Εἶπον, ὅτι ἔχετε ἀνάγκην ἐργασιοθεραπείας. Ζητεῖτε τὴν ἐξουσίαν διὰ νὰ ἔχητε τὴν μέθοδον τὴν σύγχρονον τῆς θεραπείας. Γνωρίζετε, βέβαια, ὅτι ἡ ἐργασιοθεραπεία, σήμερον ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς βιολογικῶς κεκαμμένους ὀργανισμούς. Δὲν ὁμιλῶ, βεβαίως, ἐν προκειμένῳ, διὰ τὰ φυσικὰ πρόσωπα.

§59Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἤθελα νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἀντίθετος θεωρία, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποίαν ἡ διαρκὴς ἐπαφὴ μεταξὺ ἀτόμων δημιουργεῖ ἕνα εἶδος ἕξεως, ἡ ὁποία πάλιν ἕξις δημιουργεῖ ἀπώθησιν. Τοῦτο, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ συμβῇ καὶ μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ ἀπωθηθῇ ὁριστικῶς ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν. Κύριοι βουλευταί, ἐλάχιστοι συνάδελφοι, ποὺ ἔχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ μὲ ἀκούσητε, ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ἀρχόμενος χθὲς τοῦ λόγου του, εἶπε διὰ τὴν Κυβέρνησιν ὅτι πράγματι ἔπραξεν ἔργα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχω ἀντίθετον γνώμην, ὄχι ἁπλῶς καὶ μόνον ὡς ἁπλοῦς ὀπαδὸς ἑνὸς κόμματος, ἀλλὰ ὡς αὐτόνομος προσωπικότης, ὅτι πράγματι ἡ Κυβέρνησις κ. Καραμανλῆ ἔπραξεν ἔργα. Ἀλλὰ ἐρωτᾶται ἐὰν τὰ ἔργα αὐτὰ ἦσαν πράγματι ἔργα ἀπὸ ἀπόψεως ἱεραρχήσεως τοιαῦτα, ὥστε νὰ ἀποδώσουν εἰς τὴν ἐθνικήν μας οἰκονομίαν. Πράγματι δὲν δέχομαι καὶ ἐγὼ ὅτι, οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν, ἐκ τῶν εὑρισκομένων ἐν τῇ αἰθούσῃ αὕτῃ, εἴτε εἰς τὴν πλευρὰν τῆς Συμπολιτεύσεως, εἴτε εἰς τὴν πλευρὰν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν θέλει νὰ ἐγγραφῇ τὸ ὄνομά του μὲ χρυσᾶ γράμματα εἰς τὴν Ἱστορίαν. Τὸ θέμα εἶναι ἐὰν πράγματι δύναται νὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο. Φοβοῦμαι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ, παρὰ τὴν πραγματικὴν ἐπιθυμίαν ποὺ ἔχει —ὅπως ὅλοι μας ἔχομεν, ἐὰν μᾶς ἀξιώσῃ ὁ Θεός, νὰ ἀντικαταστήσωμεν εἰς τοὺς ὑπουργικοὺς θώκους τοὺς σημερινοὺς Ὑπουργοὺς καὶ τὸ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως— δὲν θὰ ἐγγραφῇ τὸ ὄνομα τῶν ἀποτελούντων αὐτὴν μελῶν της εἰς τὴν ἱστορίαν. Κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ἕνα ἔργον χρειάζεται ἡ ἐφαρμογὴ δύο ἀρχῶν, τῆς λεγομένης οἰκονομικῆς ἢ ἡδονιστικῆς ἀρχῆς καὶ τῆς ἀρχῆς τῆς ἱεραρχήσεως. Καὶ ἐρωτᾶται: Ἡ Κυβέρνησις τῆς ΕΡΕ ἀξιοποίησεν ἐπιτυχῶς τὰς δύο αὐτὰς ἀρχάς; Λυποῦμαι, διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι, ὄχι. Κύριοι βουλευταί, καὶ διὰ νὰ ἀρχίσω ἀπὸ τὸ περισσότερον φλέγον ζήτημα, τὸ ὁποῖον καὶ προεκάλεσε τὴν θέσιν τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος, θὰ ἤθελα νὰ εἴπω ὅτι ἱεραρχικῶς κᾶθε Κυβέρνησις, ὡς πρῶτον μέλημά της πρέπει νὰ θέσῃ τὴν ἄνοδον τῆς ψυχικῆς καὶ πνευματικῆς ὑφῆς τοῦ λαοῦ. Φοβοῦμαι ὅτι εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ δὲν ἔπραξεν ἐκεῖνο ποὺ ἔπρεπε νὰ πράξῃ. Ἕνας πολὺ σοφώτερος ἀπὸ ἡμᾶς ὁ Ἔρασμος εἶπε: Δώσατέ μου δι’ ὀλίγον χρόνον τὴν Διεύθυνσιν τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ ἀναλαμβάνω νὰ διαμορφώσω τὸν κόσμον ὁλόκληρον. Νομίζω, ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ δόγμα τὸ ὁποῖον, βεβαίως, δὲν ἐμφανίζεται διὰ πρώτην φορὰν ἀπὸ τὰ χείλη Εὐρωπαίου σοφοῦ. Τοῦτο ἐλέχθη τὸ πρῶτον ἀπὸ χείλη Ἑλληνικά. Ἐλέχθη ἀπὸ τὸν Πλούταρχον, ὁ ὁποῖος ἐπὶ λέξει εἶπε τὸ ἑξῆς: «Ἓν πρῶτον καὶ μέσον καὶ τελευταῖον ἐν τούτοις κεφάλαιον. Ἀγωγὴ σπουδαία καὶ Παιδεία νόμιμος ἔστω καὶ ταῦτα φορεῖς καὶ συνεργὰ πρὸς ἀρετὴν καὶ εὐδαιμονίαν φημί». Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι βουλευταί, νὰ ἀξιοποιήσωμεν τὸν τόπον μας, ἐὰν δὲν γίνῃ ἡ κατάλληλος καθοδήγησις πρὸς τὸν λαὸν ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι φέρουν τὴν εὐθύνην, ἐὰν δὲν συλλάβουν αὐτοὶ ἐξ ὑπαρχῆς τὴν πραγματικότητα ἀξιοποιήσεως τοῦ τόπου αὐτοῦ. Ἐὰν ἠρωτώμην ποῖον εἶναι τὸ βασικώτερον θέμα, θὰ ἔλεγον, ὅτι εἶναι τὸ θέμα τῆς Παιδείας. Ἐάν, ἐπίσης, ἠρωτώμην θὰ ἔλεγα, ὅτι θεωρῶ περισσότερον βασικὸν τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας, ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Τὶ νὰ τὸ κάμω, ὅταν ἕνας στρατιώτης ἀγωνίζεται, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ διατί. Ἀγωνίζεται μόνον ἀπὸ τὸν φόβον τῆς ποινῆς, ἡ ὁποία πρόκειται, ἐνδεχομένως, νὰ τοῦ ἐπιβληθῇ. Εἷς τοιοῦτος ὀργανισμὸς δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο εἰμὴ ρομπότ. Τέτοιους στρατιώτας, πολίτας δὲν τοὺς θέλομεν. Κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ ἐπιτευχθοῦν ὅλα αὐτά, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ ὁ λαὸς νὰ ἔχῃ ἀνοδικὴν πορείαν κἄπως, πρέπει νὰ εἶναι ὁ φορεὺς τῶν ἰδανικῶν του ἡ Παιδεία. Καὶ φορεὺς τῆς Παιδείας εἶναι τὸ Κράτος διὰ τῶν διδασκάλων, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ εἶναι καὶ τοῖς βίοις ἀδιάβλητοι, τοῖς τρόποις ἀνεπίληπτοι καὶ ταῖς ἐμπειρίαις ἄριστοι. Ἀλλὰ διὰ νὰ εἶναι οὕτω διδάσκαλος πρέπει νὰ δύναται νὰ ζήσῃ. Πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν δυνατότητα νὰ μελετήσῃ, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν νὰ ἐργασθῇ. Διὰ νὰ τὰ ἐπιτύχῃ ὅλα αὐτὰ χρειάζεται τὰ οἰκονομικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα σήμερον, δυστυχῶς δὲν ἔχει. Κατηγορῶ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ε.Ρ.Ε., διότι παρὰ τὰς ὑποσχέσεις της οὐδὲν ἔπραξεν διὰ τὸ θέμα αὐτό. Ἔχω εἰς χεῖράς μου ἀπάντησιν, εἰς σχετικὴν ἐρώτησίν μου, κατατεθεῖσαν πρὸ πολλοῦ, τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι ἐμελέτησε τὰ προβλήματα τῶν Ἐκπαιδευτικῶν καὶ ἐλπίζει, ὅτι λίαν συντόμως θὰ δώσῃ εἰς αὐτὰ τὴν ἐμπρέπουσαν λύσιν. Δὲν τὰ ἔδωσε. Κατηγορῶ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ε.Ρ.Ε., διότι, δὲν ἔδωσε τὴν ἐμπρέπουσαν λύσιν ἐπὶ τῶν προβλημάτων αὐτῶν, ποὺ ἀπασχολοῦν τὴν πλέον συμπαθεστάτην τάξιν τῆς χώρας μας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸν κορμὸν καὶ τὴν βάσιν τοῦ Ἔθνους. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ λέγει ὁ Πλούταρχος καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνει ὁ Πλάτων, τὰ ἑξῆς: «... (ἀναγινώσκει) ...». Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν αὐτὰ καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μεταλαμπαδεύσουν οἱ διδάσκαλοι αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ὁ Πλούταρχος; Κύριοι συνάδελφοι, ὅταν λέγω διδάσκαλον, ἐννοῶ τὸν διδάσκαλον εἰς ὅλας τὰς βαθμίδας τῆς ἱεραρχίας. Ὅλοι, ἀναλόγως τῆς προσφερομένης ἐργασίας πρέπει νὰ ἀπολαμβάνουν. Ἀναφέρω ἕνα συγκεκριμένον παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν μὲ ἕνα διδάσκαλον. Ἐστάλη εἰς τὴν Γενεύην ἀπὸ τὸ Κράτος ἕνας διδάσκαλος διὰ μετεκπαίδευσιν. Πράγματι, ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἐκάθισεν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἐσπούδασε καὶ μετὰ τὸ πέρας τῶν προσθέτων τούτων σπουδῶν του, ἐπανῆλθε. Ξεύρετε ποία εἶναι ἡ ἱκανοποίησις τοῦ διδασκάλου αὐτοῦ διὰ τὶς ἀνώτερες σπουδές του; Εἶναι ὅτι ἀκόμη ταλαιπωρεῖται, δὲν τοῦ ἐδόθη καμμία ἀνωτάτη θέσις καὶ παραμένει Διευθυντὴς εἰς ἕνα Δημοτικὸν Σχολεῖον τοῦ Πειραιῶς. Ἐπίστευσα καὶ πιστεύω, ὅτι ἕνα καλῶς προσφερόμενον τριαντάφυλλον ἔχει μεγαλυτέραν ἀξίαν ἀπὸ μίαν προσφορὰν μπριγιαντιοῦ. Κατηγορῶ τὴν Κυβέρνησιν, διότι μεταχειρίζεται, κατὰ τὸν πλέον ἀπαράδεκτον τρόπον τοὺς ἐκπαιδευτικούς. Πρόσφατον παράδειγμα εἶναι, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπεστράτευσε τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς. Ἐπροτίμησε, δηλαδή, τὴν ὁδὸν τῆς βίας ἀπὸ τὴν ὁδὸν τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν δικαίων αἰτημάτων των.

§60Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ὅλοι, ἀγαπητέ, κ. Σαββόπουλε, σᾶς ἀκούουν μετὰ χαρᾶς, ἀλλὰ ἡμεῖς τὶ χρεωστοῦμεν νὰ ὑφιστάμεθα αὐτά;

§61Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ηὐχόμην, κ. Ἀντιπρόεδρε, τῆς Κυβερνήσεως, νὰ εἴμεθα ἡμεῖς εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν καὶ νὰ ὑφιστάμεθα αὐτὰ τὰ ὁποῖα σεῖς λέγετε, ὅτι ὑφίστασθε αὐτὴν τὴν στιγμήν. Σεῖς ἐγκαταλείψατε καρριέραν παγκοσμίου φήμης καὶ ἄλλοι ἐξ ἡμῶν, ἐγκαταλείψαμεν ἄλλας καρριέρας. Ἤλθαμεν ἐδῶ μόνοι εἴτε ἀπὸ φιλοδοξίαν, εἴτε ἀπὸ μωροφιλοδοξίαν χωρὶς νὰ παρακαλέσῃ οὐδένα τὸ Ἔθνος γονυκλινὲς διὰ νὰ ἔλθωμεν ἐδῶ. Ἄρα πρέπει καὶ νὰ κουραζώμεθα. Ἔλεγον, κ.κ. βουλευταί, ὅτι ἐκτὸς τοῦ θέματος τοῦ ἐμψύχου ὑλικοῦ, ἡ Παιδεία μας ὑποφέρει καὶ ἀπὸ πλευρᾶς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἀπὸ πλευρᾶς σχολικῶν ὀργάνων, ὑποφέρει ἀπὸ μίαν ἰδιόρρυθμον νοοτροπίαν ἡ ὁποία δὲν βαρύνει τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ βαρύνει αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι κατέχουν ἀνώτατα ἀξιώματα εἰς τὴν Παιδείαν. Αὐτοὶ οἱ κύριοι, ἔχουν δημιουργήσει μίαν κάστα ἀποκλείοντες τὴν ἄνοδον νεωτέρων. Ἔλαβον μίαν ἐπιστολὴν ἑνὸς φίλου καὶ ἐξαιρέτου καθηγητοῦ, τοῦ κ. Ἀρκουδόγιαννη, ὁ ὁποῖος ὑπηρετεῖ εἰς τὴν Μέσην Ἐμπορικὴν Σχολὴν Θεσσαλονίκης καὶ ὁ ὁποῖος ἐξέδωκε συγγράμματα τὰ ὁποῖα ἐρευνοῦν ἄριστα τὴν οἰκονομικὴν φιλοσοφίαν ἐντὸς τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς φιλοσοφίας. Αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον, ἡ Κάστα, τὸν καταδικάζει καὶ δὲν τοῦ ἐπιτρέπει νὰ μεταλαμπαδεύσῃ καὶ νὰ ἀξιοποιήσῃ τὰς γνώσεις του εἰς Ἀνώτατον Ἵδρυμα. Ἄλλο ἐλάττωμα τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται εἰς τὴν Παιδείαν μας εἶναι ἡ διασπορὰ τῶν ἁρμοδιοτήτων. Ὡς ἀνέφερε καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ἀλαβᾶνος, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως ἀπέσπασεν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Παιδείας τὴν διεύθυνσιν ἀρχαιοτήτων. Τὸ Ὑπουργεῖον Βιομηχανίας χορηγεῖ διπλώματα ἐπαγγελματικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὸ Ὑπουργεῖον Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας χορηγεῖ διπλώματα τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας χορηγεῖ διπλώματα οἰκοκυρικῆς. Ἀντιλαμβάνεσθε ἐὰν εἶναι δυνατὸν μὲ τὴν πολιτικὴν αὐτὴν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὸν τόπον μας ἐκπαιδευτικὸν σύστημα.

§62Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κατ’ ἀρχήν, ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἐκάματε εἶναι σωστή. Ἀλλὰ εἶναι καὶ ὀλίγον ξεπερασμένη. Διότι πρὸ 3ετίας, κατόπιν μελέτης ἡ ὁποία ἐγένετο καὶ ἡ ὁποία εἶχεν ἀνατεθῆ εἰς λίαν ἔμπειρα πρόσωπα κατελήξαμεν εἰς τὴν συγκέντρωσιν τῶν περισσοτέρων ἁρμοδιοτήτων Παιδείας πάσης φύσεως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας. Ἀφήσατε τὸ θέμα τῆς ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας. Ἡ ἀρχαιολογικὴ ὑπηρεσία ἠμπορεῖ νὰ εἶναι καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας ἢ καὶ νὰ εἶναι ἀνεξάρτητος, αὐτοτελὴς καὶ ὑπὸ τὸν Πρωθυπουργόν. Δὲν εἶναι ἐκπαίδευσις ἡ ἀρχαιολογικὴ ὑπηρεσία. Συνεκεντρώθησαν λοιπὸν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας αἱ περισσότεραι τῶν ἁρμοδιοτήτων ἐξαιρέσει ἐλαχίστων. Δὲν ἦτο δυνατόν, καὶ δὲν ἦτο πρέπον νὰ ἀποσπάσωμεν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας τὴν ἐποπτείαν ἐπὶ ὡρισμένων σχολῶν, σχολῶν τῶν ὁποίων ἡ λειτουργία προϋποθέτει καὶ ἀπαιτεῖ χρῆσιν πλωτῶν μέσων. Καὶ ἔπρεπεν, ἑπομένως, νὰ μείνουν ἐκεῖ αἱ σχολαὶ τῶν ἐμποροπλοιάρχων καὶ αἱ σχολαὶ τῶν μηχανικῶν τῶν ἐμπορικῶν πλοίων. Μένουν ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τοῦ Ὑπουργείου Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας. Δὲν ἦτο εὔκολον τεχνικῶς νὰ γίνῃ ἄλλως. Τὸ ἐξετάσαμεν. Καὶ εἶναι ἐπίσης ἔξω τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας αἱ σχολαὶ ἐργατικῆς μαθητείας. Διότι λειτουργοῦν ἐν πολλοῖς εἰς τὰ ἐργοστάσια, εἶναι ἰδιόρρυθμοι καὶ πρέπει νὰ εἶναι συνυφασμέναι μὲ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐργασίας. Ἀνεξαρτήτως τῶν δύο περιπτώσεων, νομίζω, ὅτι δὲν μοῦ ἔχει διαφύγει τρίτη.

§63Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας κ. Πρόεδρε;

§64Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Εἶναι αἱ σχολαὶ νοσοκόμων. Καὶ εἶναι φυσικόν, διότι ἡ ἄσκησις καὶ σπουδὴ τῶν νοσοκόμων εἶναι συνυφασμένη μὲ τὸ νοσοκομεῖον. Καὶ τὸ νοσοκομεῖον ὑπάγεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας.

§65Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Τῶν νηπιαγωγῶν.

§66Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Τῶν νηπιαγωγῶν εἶναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς σχολὰς τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας, εἶναι τὸ πρόβλημα τὸ καθαρῶς τεχνικὸν καὶ μάλιστα ὄχι τὸ τεχνικὸν διότι αἱ τεχνικαὶ σχολαὶ ὑπάγονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας, ἀλλὰ τὸ πρόβλημα τὸ συνδεδεμένον μὲ τὴν χρησιμοποίησιν μέσων πλωτῶν. Εἰς τὸ θέμα τῶν σχολῶν μαθητείας ὑπάρχει τὸ ἐργοστάσιον τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τύχῃ τῆς ἐποπτείας τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου καὶ τῶν Ἐπιθεωρητῶν τῆς Παιδείας. Καὶ ὑπάρχει τέλος τῶν νοσοκόμων, τῶν ὁποίων ἡ σπουδὴ εἶναι συνυφασμένη ἀρρήκτως μὲ τὰ νοσοκομεῖα.

§67Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, χαίρω διότι συμφωνήσατε μερικῶς μὲ τὰς ἀπόψεις μου. Θὰ χαρῶ ἐπίσης ἐὰν εὑρεθῇ ἡ συνισταμένη ἡ ὁποία θὰ δώσῃ τὴν ὑψηλὴν ἐπίβλεψιν τῆς Παιδείας μας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἤθελα νὰ ὑπενθυμίσω καὶ ἐγὼ τὴν περιπέτειαν τὴν ὁποίαν ὑπέστη τὸ δεύτερον τμῆμα τοῦ τριπτύχου τῆς ἐθνικῆς μας ὑποστάσεως. Καὶ ἐννοῶ τὴν περιπέτειαν τῶν ἱερέων ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀποδοχάς των. Ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ὡμίλησεν ἐκτενέστερα ὁ συνάδελφος κ. Βοβολίνης καὶ δὲν θὰ ἐπεκταθῶ ἐγὼ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Περιορίζομαι εἰς τὸ νὰ ὑπενθυμίσω τὴν περιπέτειαν τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν οἱ ἱερεῖς ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀποδοχάς των. Θὰ ἤθελα νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὁ ὁποῖος ἀρνεῖται καὶ ἀπὸ τὰς δύο πλευρὰς τὰς ὁποίας ἔθιξα τὴν χορήγησιν πιστώσεων, ἤθελα νὰ τὸν ἐρωτήσω μήπως ἀρκεῖται εἰς τὰ κονδύλια τὰ ὁποῖα χορηγεῖ ἐκ τῶν κρατικῶν λαχείων ὁ κ. Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὰ σχολεῖα καὶ εἰς τὰς ἐκκλησίας. Κύριοι συνάδελφοι, ἀνέφερα προηγουμένως περὶ τριπτύχου. Δι’ ἐμὲ τὸ τρίπτυχον τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει τὸ Κράτος καὶ τὴν ἐθνικήν μας ὑπόστασιν, εἶναι πρῶτον, ὁ διδάσκαλος, δεύτερον ὁ ἱερεὺς καὶ τρίτον, τὸ ὄργανον τῆς ἀσφαλείας. Οἱ τρεῖς αὐτοὶ λειτουργοὶ ἀντιπροσωπεύουν τὸ Κράτος. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ὑπάρχῃ Κράτος ἐν τῇ καθαρᾷ ἐννοίᾳ του, ἐπιβάλλεται ὅπως τοὺς τρεῖς αὐτοὺς λειτουργοὺς τοὺς ἐνισχύωμεν οἰκονομικῶς καὶ νὰ μὴ τοὺς καταδικάζωμεν εἰς μαρασμόν. Ἄλλο θέμα διὰ τὸ ὁποῖον κατηγορῶ τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ἡ μέχρι σήμερον ἐφαρμοσθεῖσα ἐκ μέρους της κοινωνικὴ πολιτική. Καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἔξω τῆς αἰθούσης, ὁμιλοῦμεν περὶ ἀποδοχῶν τῶν ἐργαζομένων. Δὲν εἶναι ὅμως μόνον ἐκεῖ τὸ θέμα. Βάσει ὅμως ἑνὸς οἰκονομικοῦ νόμου, δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ κάλυψις τῶν ἀναγκῶν μόνον διὰ τῶν ἀποδοχῶν διότι ἐὰν αὐξήσωμεν σήμερον τὰς ἀποδοχάς μας, τὴν ἑπομένην θὰ δημιουργηθοῦν ἄλλαι ἀνάγκαι αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ καλυφθοῦν παρ’ ὅτι τὴν προηγουμένην ηὐξήσαμεν τὰς ἀποδοχάς μας. Συνεπῶς κακῶς τίθεται τὸ θέμα εἰς τὰς ἀποδοχὰς καὶ μόνον. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματός μου, ὁ κ. Μαρκεζίνης, ὁμιλῶν χθές, ἀνέφερε νέον ὅρον. Εἶπε «νὰ ἐφαρμόσωμεν ἕρπουσαν ἄνοδον πορείας τῶν ἀποδοχῶν». Ἐγὼ ὑποστηρίζω τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὑποστηρίζω ταυτοχρόνως καὶ περιορισμὸν τῆς ἀνοδικῆς πορείας τοῦ τιμαρίθμου. Ἐὰν σταματήσῃ ἡ ἄνοδος αὐτή, τότε καὶ μόνον θὰ ἱκανοποιηθοῦν οἱ μισθοσυντήρητοι. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας μᾶς εἶπον, ὅτι ὁ τιμάριθμος ὄχι μόνον δὲν ηὐξήθη ἀλλὰ ἐμειώθη. Ἀνεφέρθησαν μάλιστα καὶ εἰς στοιχεῖα. Θὰ ὑπενθυμίσω κἄτι ποὺ εἶπε, κἄποτε εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Οὐΐνστων Τσῶρτσιλ: Κἄποτε εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, ἓν μέλος της ἐπετέθη κατὰ τοῦ κ. Τσῶρτσιλ, εἰς τὸν ὁποῖον τοῦ εἶπεν, ὅτι ἕνα κονδύλιον ἑνὸς Α ποσοῦ λιρῶν στερλινῶν κακῶς διετέθη. Ὁ Τσῶρτσιλ ἀπαντῶν τοῦ εἶπεν, ὅτι δὲν εὑρίσκεται ἐν δικαίῳ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἦτο κατὰ πολὺ μικρότερον, ἀναφέρας ἕνα ἀριθμὸν ἀπέχοντα ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τὸν ὁποῖον εἶπεν ὁ βουλευτὴς περίπου 10 φορὰς ὀλιγώτερον. Ὄπισθεν τοῦ κ. Τσῶρτσιλ ἱστάμενος γραμματεύς του, τοῦ εἶπεν εἰς χαμηλὸν τόνον, ὅτι ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς εἶναι ἀνύπαρκτος. Καὶ ὁ μέγας Ἄγγλος πολιτικὸς ἀπήντησεν εἰς τὸν γραμματέα του, ὅτι ἡ ἐξεύρεσις τοῦ ἀληθοῦς ἀριθμοῦ θὰ ἀπῄτει τόσον χρόνον ποὺ ἦτο ἀρκετὸς διὰ νὰ μὴ χαρακτηρισθῇ οὗτος ὡς εὑρισκόμενος ἐν ἀδίκῳ. Οἱ ἀριθμοί, λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅταν λέγωνται κατὰ τοιοῦτον τρόπον μὴ δυνάμενον νὰ ἐλεγχθῇ ἀμέσως, κατὰ τὴν ἐμὴν ταπεινὴν γνώμην, δὲν ἔχουν καὶ τόσην ἀξίαν. Θὰ ἔπρεπε νὰ παρατηρήσωμεν, ὅτι ἀναφορικῶς μὲ τοὺς ἀριθμοὺς ἄλλη εἶναι ἡ στατιστικὴ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἄλλα λέγει ἡ στατιστική, τὴν ὁποίαν ἐκ διαφόρων πηγῶν ἀνεῦρε τὸ Κόμμα τῆς ΕΔΑ, ἄλλοι εἶναι οἱ ἀριθμοὶ ποὺ κατορθώνομεν νὰ ἐξεύρωμεν ἡμεῖς, οἱ ὀλίγοι ρεαλισταὶ Προοδευτικοί. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι καὶ τόσον χειροπιαστὰ ἀποδεικτικὸς ὁ ἀριθμὸς ὅσον ἀποδεικτικὸν καὶ ἁπλὸν εἶναι τὸ νὰ πάρῃ κανεὶς ὡς παράδειγμα τὴν πρώτην τυχοῦσαν νοικοκυράν, ἡ ὁποία θὰ μεταβῇ νὰ κάμῃ τὰ ψώνια τοῦ σπιτιοῦ της. Εἰς ἐμὲ ἐπὶ παραδείγματι — καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ ἀπόδειξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου — μοῦ ἔλεγεν ὁ ἐκ Πειραιῶς φίλος μου κρεοπώλης κ. Μπαρδάκος, ὅτι μὲ τὰ αὐτὰ χρήματα ποὺ πουλοῦσε μίαν ὀκὰν κρέατος πρὸ τινος, πουλάει ἤδη ἕνα κιλόν. Ὅσον λοιπόν, καὶ νὰ αὐξηθοῦν αἱ ἀποδοχαί, ὅσον καὶ ἂν ἀνεβάσωμεν τὰ ἡμερομίσθια δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν κανένα καλὸν ἀποτέλεσμα, ἂν δὲν σταματήσωμεν εἰς ὡρισμένον ὕψος τὸν τιμάριθμον. Δὲν προσφέρομεν θετικὴν ὑπηρεσίαν ἄλλως. Πέραν αὐτῶν ὁ ἐργάτης θέλει κατοικίαν καὶ χαίρω ἰδιαιτέρως διότι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐργασίας μὲ τιμᾷ διὰ τῆς παρουσίας του εἰς τοιαύτην προκεχωρημένην ὥραν. Καὶ ἐπ’ εὐκαιρίᾳ θὰ ἤθελον νὰ τοῦ ὑπενθυμίσω παλαιοτέραν ἐρώτησίν μου εἰς ἣν ἠρώτων τὸν κ. Ὑπουργὸν διατί ἐξετιμήθησαν 95 χιλ. δραχμαὶ αἱ ἐργατικαὶ κατοικίαι, ποσὸν δυσβάστακτον καὶ ὑπερβολικὸν διὰ τοὺς ἐργαζομένους. Κατόπιν τῆς ἀνωτέρω ἐρωτήσεώς μου ἐμειώθη εἰς 65 χιλ. τὸ κόστος ἐργατικῆς κατοικίας. Ὑπάρχουν ἐπίσης, κύριοι συνάδελφοι, πέραν αὐτῶν τῶν θεμάτων, πέραν τοῦ στεγαστικοῦ τοῦ μεταναστευτικοῦ κλπ. καὶ χίλια δύο ἄλλα σοβαρὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα, ἂν δὲν προσπαθήσωμεν νὰ βελτιώσωμεν, πολὺ φοβοῦμαι ὅτι δὲν προσφέρομεν τίποτε. Παράδειγμα. Ἐπὶ ἐρωτήσεώς μου, ὁ παλαιὸς διὰ τοὺς παρισταμένους Ὑπουργὸς Ἐργασίας ἀπαντᾷ δι’ ἐργατοϋπαλλήλους τοῦ ναυστάθμου, τὰ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). Πράγματι εἶναι ἀληθές. Καὶ ἐρωτᾶται δὲν ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ κριθῇ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν τὸ ζήτημα διὰ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς; Ἔχω καὶ ἄλλας ἀπαντήσεις τοῦ Ὑπουργείου Ἐργασίας ἐπὶ ἐρωτήσεών μου, ἀπαντήσεις ὅλας καλοπροαιρέτους ἀλλὰ ἀρνητικὰς διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ κατονομάσῃ. Ἡ Κυβέρνησις ἔπραξε πράγματι ἀρκετὰ ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν. Καὶ κυριώτερον τὸ ζήτημα τῆς ἀσφαλίσεως, ἔστω καὶ ἂν τὴν ἀσφάλισίν των τὴν πληρώνουν ἄλλοι καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐσύρθη διὰ νὰ προβῇ εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ δὲν ἔπραξεν ὅσα ἔπρεπε νὰ πράξῃ διὰ τοὺς ἐργαζομένους τῆς Ἑλλάδος, ἥτις ἔχει μικτῆς μορφῆς οἰκονομίαν. Καὶ πρέπει νὰ πιστεύωμεν, ὅτι ἡ σπονδυλικὴ στήλη τοῦ Ἔθνους εἶναι ἡ ἀγροτικὴ οἰκονομία. Εἶναι δὲ ἀδύνατον νὰ προοδεύσῃ ἄνευ αὐτῆς, νὰ ἐπιτύχωμεν οἰκονομικὴν ἄνοδον. Ἐπέδειξε στοργήν, πράγματι ἡ Κυβέρνησις πρὸς τοὺς ἐργαζομένους καὶ τοὺς ἀγρότας. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐδεὶς εἰς τὴν ἱστορίαν ἀνέλαβεν ἀρχὴν χωρὶς τὴν θέλησιν νὰ ἐπιδείξῃ στοργὴν καὶ χωρὶς προσπάθειαν καλυτερεύσεως τοῦ συνόλου. Ἀλλὰ πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι μὲ τὴν ἀνορθολόγιστον στοργὴν ποὺ δεικνύει ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὰς ἀνωτέρω τάξεις, ὁμοιάζει μὲ καγκουρώ, τὸ γνωστὸν θηλαστικόν, ποὺ ἀπὸ τὴν ἀνορθολόγιστον στοργὴν ποὺ δεικνύει διὰ τὰ παιδιά του, τὰ σφίγγει μέχρι πνιγμοῦ. Ἔκαμε δρόμους ἡ Κυβέρνησις, βεβαίως. Οἱ δρόμοι ὅμως αὐτοὶ συνέδεσαν μόνον τὴν πόλιν μὲ τὸ χωριό, τὸ ὁποῖον, ἀφοῦ ἔμεινεν ἄνευ ἐκπολιτιστικῶν ἔργων, ἐχρησιμοποίησε τοὺς δρόμους μόνον διὰ νὰ ὁδηγήσουν τοὺς κατοίκους του εἰς τὴν μετανάστευσιν καὶ τὸ ἄστυ. Ἀλλά, δὲν εἶναι μόνον τὰ οἰκονομικὰ θέματα. Καὶ τὰ ἐκπολιτιστικὰ ἔργα. Αἱ φθηναὶ τιμαὶ λιπασμάτων δὲν ἀρκοῦν. Ἡ μεταφορὰ τοῦ πολιτισμοῦ εἰς τὸ χωριό, εἶναι βασικὴ προϋπόθεσις διὰ τὴν ἄνοδον τῆς οἰκονομίας τοῦ ἀγρότου. Κύριοι βουλευταί, εἰσήλθομεν εἰς τὴν Ε.Ο.Κ. πρὸς τὸ παρόν, λόγῳ ἀτυχῶν χειρισμῶν, ὡς πτωχοὶ συγγενεῖς. Ἀργότερον ἴσως γίνομεν τακτικοὶ ἑταῖροι. Θὰ πρέπει νὰ ἀντιληφθῶμεν πράγματι, ὅτι ἂν δὲν καταστῶμεν πάνοπλοι, θὰ ὑποστῶμεν μαρασμόν. Μέχρι τοῦδε ὅλοι μας γνωρίζομεν, ὅτι πᾶς τις ἠδύνατο νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Βιομηχανίας νὰ ὑποβάλῃ μίαν αἴτησιν καὶ ἡμῶν βοηθούντων νὰ καταστῇ, ὁ ἀπίθανος αὐτός, βιομήχανος. (Ὁ κ. Παπαληγούρας θὰ μοῦ κάμῃ τὴν τιμὴν νὰ διαβάσῃ αὔριον τὴν ὁμιλίαν μου). Ἐὰν θέλωμεν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀποκτήσωμεν πραγματικὴν βιομηχανίαν, πρέπει αὐτοὶ οἱ ἀπίθανοι νὰ ἀποθάνουν. Τὸ ἐργατικὸν δυναμικόν, ἐφ’ ὅσον διευθύνεται καλῶς, πάντοτε ἀξιοποιεῖται, ἐφ’ ὅσον ἐκ τῶν ἄνω ὑπάρχει ὀρθὴ κατεύθυνσις. Διὰ νὰ μπορέσωμεν νὰ κρατήσωμεν τὰς βιομηχανίας, θὰ πρέπει νὰ ἀξιοποιήσωμεν τὰς πρώτας ὕλας καὶ τὸ ἐργατικὸν δυναμικὸν τῆς χώρας, ἀλλὰ χωρὶς δασμούς. Νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ τὸ ἔχῃ ἀντιληφθῆ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι μέσα εἰς τὴν προσεχῆ 20ετίαν θὰ πρέπει νὰ ἔχῃ ἀπαλλάξει τὸν τόπον ἀπὸ τοὺς δασμούς. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, χθὲς εἰς τὴν ὁμιλίαν σας, εἴπατε, καὶ καλῶς εἴπατε, καὶ εἶναι πρὸς τιμήν σας, ὅτι ἦλθε μία σύμβασις τῆς Ὀλυμπιακῆς εἰς τὴν Βουλὴν καὶ διεμαρτυρήθη ἡ Ἀντιπολίτευσις, διατί δὲν ἔφερεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν σύμβασιν Πάπας. Φοβοῦμαι, ὅτι ἡ σύμβασις τῆς Ὀλυμπιακῆς ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν διότι ὁ κ. Ὠνάσης δὲν ἦτο φίλα διακείμενος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Πρόχειρον παράδειγμα τῶν συλλογισμῶν μου αὐτῶν εἶναι, ἡ ἄρνησις τῆς Κυβερνήσεως νὰ χορηγήσῃ πρὸς τὸν ἀνάδοχον ἄδειαν ἀξιοποιήσεως μιᾶς νησῖδος παρὰ τὴν Λευκάδα. Φοβοῦμαι, ὅτι ὑπάρχει ἀντιδικία Κυβερνήσεως καὶ κ. Ὠνάση, ἐνῷ δὲν ὑπάρχει ἀντιδικία μεταξὺ Πάπας–Κυβερνήσεως. Δι’ αὐτὸ ἡ σύμβασις Ὀλυμπιακῆς ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν ἐνῷ ἡ σύμβασις Πάπας δὲν ἦλθε, καὶ δὲν ἦλθε, διότι οὗτος ἀπολαύει τῶν συμπαθειῶν τῆς Κυβερνήσεως.

§68Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἠξεύρετε πόσον σᾶς τιμῶ καὶ σᾶς ἀγαπῶ, εἶσθε ἄλλωστε καὶ παλαιὸς φίλος καὶ μέλος τοῦ μικροῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος, τὸ ὁποῖον ἀπὸ δεκαετίας ἔχει διαλυθῆ δυστυχῶς. Νομίζω, ὅτι δὲν ἐπροσέξατε ἕνα σημεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι οὐσιῶδες. Ἡ σύμβασις τῆς Ὀλυμπιακῆς ἔπρεπε νὰ περάσῃ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνουν ὡρισμέναι τροποποιήσεις καὶ ἄνευ ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς, τῆς Ἐπιτροπῆς Ἐξουσιοδοτήσεως, ἄνευ νόμου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν, διότι διὰ τῶν περισσοτέρων μεταβολῶν θὰ ἐτροποποιεῖτο νόμος, ἄρα ἦτο ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὸ πράξῃ. Τί ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πέραν τῆς ὑποχρεώσεως ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις; Θὰ ἦτο δυνατὸν ὅπως τὸ ἐπρότεινεν πολλὰς φορὰς νὰ γίνῃ ἡ συμφωνία τῆς Ὀλυμπιακῆς, νὰ τὴν συνάψω, νὰ τὴν ὑπογράψω καὶ νὰ τὴν φέρω ἐδῶ πρὸς ἐπικύρωσιν. Εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς Ὀλυμπιακῆς ἐνόμισα προσωπικῶς ὅταν διεχειρίσθην τὸ ζήτημα, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπογράψω. Μόνον ἕνα σημείωμα ὑπέγραψα, τὸ ὁποῖον ἀφεώρα τὸν τερματισμὸν τῶν διαπραγματεύσεων, διὰ νὰ διαπιστωθῇ ποῦ εἴχομεν φθάσει εἰς τὰς διαπραγματεύσεις διὰ τῶν ἀμοιβαίων ὑποχωρήσεων, ἀλλὰ δὲν εἴχομεν δεσμευθῆ. Ἠμπορούσαμεν νὰ δεσμευθῶμεν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν πάντοτε δεσμεύεται μία Κυβέρνησις. Ὅταν τροποποιῆται ἡ σύμβασις ἔρχεται εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐπικύρωσιν. Αὐτό, τὸ ὁποῖον ἔπραξα εἰς ἐκείνην τὴν περίπτωσιν ἦτο πέραν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὑπεχρεούμην καὶ δι’ αὐτὸ ὑπέστην ἐπίθεσιν. Εἰς τὴν Ἑλλάδα πρέπει νὰ κάμνῃ κανεὶς ὀλιγώτερον ἀπὸ ὅ,τι ὑποχρεοῦται καὶ ὄχι περισσότερον. Δὲν τὸν ἔπεισα ὅμως νὰ δεχθῇ ὀλιγώτερα, τὸν ἔφερα ἐδῶ διὰ νὰ ἀποφασίσητε. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν εἶχον δεσμεύσει ἐνῷ ἐδικαιούμην νὰ δεσμεύσω ὡς Κυβέρνησις, ὡς Κράτος. Καὶ νὰ ἔλθω εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ εἴπω νὰ τὴν κυρώσῃ. Ἐάν, βεβαίως, δὲν ἐκυροῦτο τότε θὰ ὑπῆρχε πολιτικὸν θέμα. Ἀπὸ ἀπόψεως ὅμως διαδικασίας αὐτὸ ἐγένετο πάντοτε. Κατεκρίθην διότι ἔκαμα πάρα πάνω ἀπὸ ὅ,τι ἔπρεπε καὶ ἀπὸ ὅ,τι ὑπεχρεούμην. Εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς συμβάσεως Πάπας δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη κἂν νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλήν. Θὰ παρεκάλουν νὰ ἐξετάσητε τοὺς σχετικοὺς νόμους καὶ νὰ ἴδητε ὅτι δὲν ὑπάρχει ὑποχρέωσις καμμία. Ἐνῷ, εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς Ὀλυμπιακῆς ὑπῆρχε ἀνάγκη, ἡ τροποποίησις τοῦ νόμου τοῦ 1957 νὰ τροποποιηθῇ ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ ὀργάνου, τὸ ὁποῖον εἶχε κυρώσει τὴν τότε σύμβασιν. Εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς Ὀλυμπιακῆς ὑπῆρχεν ἐξουσιοδότησις δι’ ὡρισμένας μεταβολάς. Εἰς τὴν περίπτωσιν, ἀντιθέτως, τῆς συμβάσεως Πάπας, δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη. Ἡ Κυβέρνησις φέρει τὴν εὐθύνην ἔναντι τοῦ τόπου καὶ ἔναντι τῆς Βουλῆς. Καὶ ἦλθε τὸ θέμα ὑπὸ μορφὴν ἐπερωτήσεως. Κατ’ οὐσίαν περὶ τοῦ αὐτοῦ πρόκειται, διότι ἡ ἐπερώτησις ὁδηγεῖ ἐπίσης εἰς ἕνα εἶδος ψηφοφορίας, ἀποφαίνεται ἡ Βουλὴ καὶ ἀποφασίζει. Ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κάμετε τὴν διάκρισιν αὐτὴν καὶ αὐτὸν τὸν συλλογισμόν. Εἰς μὲν τὴν μίαν περίπτωσιν ἦτο ἀνάγκη, ἀδιάφορον ἐὰν ἔκαμα κἄτι πάρα πάνω καὶ τὸ ἔφερα ὄχι πρὸς κύρωσιν, ἀλλὰ πρὸς διαπραγμάτευσιν ἐδῶ, εἰς τὴν ἄλλην περίπτωσιν δὲν ἦτο ἀνάγκη, διότι ἐκ τῶν κειμένων νόμων ἐδικαιοῦτο ἡ Κυβέρνησις νὰ συνάψῃ τὴν συμφωνίαν, ὑφισταμένη τὰς συνεπείας τῆς κριτικῆς ἢ τῆς ἀποδοκιμασίας ἐὰν δὲν ἔπραξα καλῶς. Παρακαλῶ νὰ πιστεύσητε, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ περὶ φιλίας μὲ τὸν Αʹ ἢ τὸν Βʹ, ἢ περὶ ἐλλείψεως φιλίας, δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν πραγματικότητα. Οὔτε φιλία ὑπάρχει, οὔτε ἐχθρότης. Ἡ Κυβέρνησις καὶ εἰδικώτερον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διαχειριζόμεθα τὰ ζητήματα αὐτά, δὲν γνωρίζομεν τὸν κ. Ὠνάσην, οὔτε ὡς φίλον, οὔτε ὡς ἐχθρόν. Δὲν γνωρίζομεν τὸν κ. Πάπας οὔτε ὡς φίλον οὔτε ὡς ἐχθρόν. Εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν ἐκρίθησαν αἱ προτάσεις, ἀσχέτως τοῦ γεγονότος, ὅτι αἱ προτάσεις ἐγένοντο ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὠνάση ἢ ἐκ μέρους τοῦ κ. Πάπα. Φιλίας ὁ κ. Πάπας ἔχει μὲ πλῆθος προσώπων ἐν τῇ Βουλῇ, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουν εἰς τὴν κυβερνητικὴν παράταξιν, ὅπως καὶ ὁ κ. Ὠνάσης ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ φίλους πρόσωπα ἐν τῇ Βουλῇ, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὴν κυβερνητικὴν παράταξιν, ὡς πρὸς τὴν ὁποίαν τὸν ἐθεωρήσατε ἐχθρόν. Δὲν εἶναι ἀκριβῆ αὐτὰ τὰ πράγματα, σᾶς ἔδωσαν πληροφορίας ἐσφαλμένας.

§69Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀποκλείεται αἱ πληροφορίαι μου νὰ εἶναι ἐσφαλμέναι. Ἐγὼ ὅμως ἀνέφερα αὐτὰς τὰς πληροφορίας διὰ τὸ πέραν τῆς συμβάσεως Ὠνάση. Διότι ἐδῶ ἰσχύει τὸ ρωμαϊκὸν ρητόν, ὅτι δὲν φθάνει νὰ εἶναι τιμία ἡ γυνὴ τοῦ Καίσαρος, ἀλλὰ πρέπει νὰ φαίνεται καὶ ὡς τοιαύτη. Διότι ἡ σύμβασις Ὠνάση τὸ πρῶτον ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ 1957. Ἑπομένως εἶχε συζητηθῆ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ σύμβασις Ὠνάση, ἐνῷ δὲν συνέβη τὸ ἴδιον μὲ τὴν σύμβασιν Πάπας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῆς φιλίας μεταξὺ ὡρισμένων προσώπων ἐγὼ ἔχω νὰ εἴπω τοῦτο. Ἐὰν αὔριον εἶχον μίαν θέσιν κενὴν ἐπὶ ἴσοις ὅροις θὰ προτιμοῦσα νὰ τοποθετήσω εἰς αὐτὴν τὸν φίλον μου.

§70Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ὡς γνωρίζετε τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν προέβη εἰς νομικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος τῆς συμβάσεως τοῦ Πάπας, καὶ πιστεύει, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ αὕτη εἰς τὴν Βουλήν, διότι περιλαμβάνει ὅρους ἐκτὸς τῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι πρόκειται περὶ συμβάσεως 110 ἑκατομμυρίων δολλαρίων. Δηλαδὴ συμβάσεως κολοσσιαίας σημασίας.

§71Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διὰ νὰ τελειώνω τὸ θέμα τῶν βιομηχανιῶν ὑπενθυμίζω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐνῷ ἔχομεν Ναυπηγεῖα εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐδόθησαν παραγγελίαι πρὸς ναυπήγησιν πλοίων παρ’ ἰδιωτῶν εἰς τὰ ἰταλικὰ ναυπηγεῖα. Εἰς ἀπάντησίν του τὸ Ὑπουργεῖον λέγει, ὅτι τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς χώρας ἐν σχέσει μὲ τὰς Ἰταλικὰς ἐπανορθώσεις. Καὶ ἐν προκειμένῳ κατηγορῶ τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν ἠσχολήθη μὲ τὸ θέμα τῶν ἐπανορθώσεων μὲ τὴν Ἰταλίαν. Καθὼς καὶ μὲ τὰς ἀποζημιώσεις τὰς ὁποίας ἔχομεν λαμβάνειν ἀπὸ τὴν Γερμανίαν μὲ τὴν ὁποίαν δὲν ἔχομεν ζητήματα ἀκόμη ἐπανορθώσεων, διότι δὲν ἔχει ὑπογραφῆ ἡ ὁριστικὴ εἰρήνη ἀλλὰ ἁπλῶς ἀποζημιώσεις. Ὑπενθυμίζω τὸ δρᾶμα τῶν βομβοπλήκτων καὶ πολεμοπαθῶν. Θὰ ἔπρεπεν οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ νὰ κάμουν ἕνα ταξίδι εἰς τὸ Ἡράκλειον Κρήτης, διὰ νὰ μὴ εἴπω εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ θεωρηθῇ ὅτι τὸ κάμνω διὰ λόγους πολιτικούς, νὰ ἰδοῦν πῶς ζοῦν οἱ βομβόπληκτοι καὶ πολεμοπαθεῖς εἰς τρώγλας. Καὶ νὰ ἐζήτουν μετὰ οἱ ἁρμόδιοι τὰς ἀγορεύσεις τοῦ ἀειμνήστου Θηβαίου καὶ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ κ. Θεοτόκη, ποὺ εἶπεν ὅτι εἶναι ἐθνικὸν καθῆκον νὰ ἀντιμετωπισθῇ τὸ πρόβλημα τῶν βομβοπλήκτων καὶ τῶν πολεμοπαθῶν. Θὰ ἤθελα περαιτέρω νὰ εἴπω ἐλάχιστα διὰ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἔναντι τῶν μεσαίων τάξεων. Γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι αἱ μεσαῖαι τάξεις εἶναι ἐκεῖναι αἵτινες κρατοῦν τὰ ἀστικὰ καθεστῶτα. Καὶ ἡμεῖς λέγομεν ὅτι ἔχομεν ἀστικὸν καθεστώς. Παρετηρήθη ὅτι δι’ ὡρισμένης κακῆς τοποθετήσεως ἐνίων προβλημάτων ὑπονομεύομεν τὰ θεμέλια τῆς τάξεως αὐτῆς καὶ ἔρχεται ἡ ἄκρα ἀριστερὰ νὰ τὰ ὑποστηρίξῃ. Καὶ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: Τὸ ἐνδιαφέρον διὰ τὴν μεσαίαν τάξιν ἀνήκει εἰς τὴν ἀριστερὰν ἢ εἰς ἡμᾶς; Ἄλλο θέμα εἶναι αἱ ἀποδοχαὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Τὸ θέμα τῆς αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν ἀνεπτύχθη ἀπὸ τὸν Ἀρχηγόν μου ἐπαρκῶς. Ἐγὼ ἤθελα νὰ θίξω τὸ ἑξῆς. Οἱ στρατιωτικοὶ συνταξιοῦχοι διαιροῦνται εἰς πατρικίους καὶ πληβείους. Οἱ πρό τινος ἀποστρατευθέντες ἔλαβον ὡρισμένα ἐφ’ ἅπαξ καὶ ὡρισμένην σύνταξιν. Βάσει τοῦ νόμου λαμβάνουν σύνταξιν τὸ 80% τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ μισθοῦ. Ἕνας ὅμως ἀριθμὸς παλαιότερα ἀποστρατευθέντων δὲν ἔχει λάβει τὰς ἀποδοχὰς αὐτάς. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μελετήσῃ τὸ θέμα αὐτό, διότι ὑπάρχουν περιπτώσεις καθ’ ἃς κατώτεροι ἀξιωματικοὶ μὲ ὀλιγώτερα ἔτη ὑπηρεσίας λαμβάνουν σύνταξιν μεγαλυτέραν ἀπὸ ἄλλους ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς ποὺ ἔχουν καὶ περισσότερα ἔτη ὑπηρεσίας. Διὰ νὰ τελειώσω, θὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ διὰ τὴν ἐξωτερικὴν ἐμπορικὴν πολιτικήν. Εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ ἰδίως εἰς τὴν ἐξωτερικὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν δὲν ἰσχύουν αἰσθήματα. Ἰσχύει τὸ συμφέρον. Παλαιότερον εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὅτι μίαν ἡμέραν ἡ Ἀνατολὴ καὶ ἡ Δύσις θὰ φθάσουν εἰς λίαν ἀγαθὰς σχέσεις καὶ ἡμεῖς θὰ μείνωμεν μὲ τὴν συνήθειαν νὰ χαρακτηρίζωμεν οἱ μὲν τοὺς δὲ προδότας. Ἡ πρόβλεψίς μου αὐτὴ ἀρχίζει καὶ παίρνει σάρκα καὶ ὀστᾶ, διότι δίνουν τὰ χέρια οἱ μεγάλοι. Καλὸν ἑπομένως εἶναι νὰ παύσωμεν νὰ δογματίζωμεν. Βεβαίως ἀνήκομεν εἰς τὸ ΝΑΤΟ καὶ ἔχομεν Δημοκρατίαν, πλὴν ὅμως δὲν πρέπει νὰ θέσωμεν τὰ ζητήματα δογματικά. Ὁ κομμουνισμὸς ἔχει ἀποθάνει, ἤδη ἀποθνήσκει καὶ ὁ ἄκρατος κεφαλαιοκρατισμός, καὶ εἰσερχόμεθα εἰς μίαν κοινωνίαν συνθέσεως. Ἂς προσέξωμεν μήπως μείνωμεν ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες ἔξω. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τὸ 1935, ὁ ἀείμνηστος Δαμβέργης ἀπαντῶν εἰς προσφώνησιν Γερμανοῦ, ὁ ὁποῖος εἶχε παίξει τοὺς «Πέρσας» εἰς τὸ Θέατρον Ἡρώδου τοῦ Ἀττικοῦ, τοῦ εἶπεν «ἀγαπᾶτε μας νὰ σᾶς ἀγαπῶμεν». Αὐτὸ ἀποτελεῖ ἕνα δόγμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τηρῆται εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§73ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ θέμα συνέχειαν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Ὥρα 2.30′ π.μ.)