1961.06.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 135η

Τετάρτη 21 Ἰουνίου 1961

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 7.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Τ. Μιχαηλίδης καὶ Α. Παπαδόπουλος ζητοῦν τρίμηνον ἄδειαν ἀπουσίας, προκειμένου οὗτοι νὰ ἀναχωρήσουν εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐγκρίνεται, ἐγκρίνεται.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῶν αἰτουμένων ἀδειῶν. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Κακογιάννης καὶ Δ. Μερλόπουλος ζητοῦν μηνιαίαν ἄδειαν ἀπουσίας, προκειμένου οὗτοι νὰ ἀναχωρήσουν εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐγκρίνεται, ἐγκρίνεται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῶν αἰτουμένων ἀδειῶν. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Χ. Μπούσιος καὶ Β. Μπρακατσούλας ζητοῦν 15θήμερον ἄδειαν ἀπουσίας, προκειμένου νὰ ἀναχωρήσουν εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐγκρίνεται, ἐγκρίνεται.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῶν αἰτουμένων ἀδειῶν. Ἐκ μέρους τῆς Ε.Δ.Α. ἀπηυθύνθη πρὸς τὸ Προεδρεῖον, ἐπιστολὴ μετὰ σχετικοῦ σημειώματος ἀναφερομένου εἰς τὰ βασικὰ πορίσματα τῶν θέσεων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τοῦ σχεδίου τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἡ ἐπιστολὴ καὶ τὸ σημείωμα τῆς Ε.Δ.Α. ἔχουν οὕτω: «Πρὸς Τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς Κύριε Πρόεδρε, Συνοψίζομεν εἰς τὸ συνημμένον σημείωμα τὰ βασικὰ πορίσματα τῶν θέσεων τοῦ συνόλου τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τοῦ σχεδίου ἐκλογικοῦ νόμου. Τὸ σχέδιον τοῦτο ἐκ κατασκευῆς καὶ ἐκ προμελέτης προοριζόμενον νὰ καταδολιευθῇ, παραμορφώσῃ καὶ περιγράψῃ τὴν θέλησιν τοῦ κυριάρχου λαοῦ διατηρεῖ εἰς ἀκέραιον τὰ ἀπαράδεκτα αὐτὰ διὰ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, γνωρίσματά του καὶ μετὰ τὰς τροποποιήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο δεκταὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, χαρακτηρισθεῖσαι μάλιστα ὑπ’ αὐτῆς ὡς παραχωρήσεις. Παραχωρήσεις, βεβαίως, οὔτε ἡ Ἀντιπολίτευσις ζητεῖ, οὔτε προκειμένου περὶ διαφυλάξεως τῆς θελήσεως τοῦ κυριάρχου λαοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ, ὅτι κάμνει ἡ Κυβέρνησις. Ἁπλῶς θὰ ἔκαμνε τὸ στοιχειῶδες καθῆκον της. Διότι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ζητεῖ προνομιακὴν μεταχείρισιν, ἀλλὰ κατάργησιν ἢ μᾶλλον περιορισμὸν τῶν ἀπαραδέκτων προνομίων καὶ ἀνισοτήτων, τὰς ὁποίας καθιερώνει ὑπὲρ αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις. Τὰ περιεχόμενα εἰς τὸ συνημμένον σημείωμα αἰτήματα, ἐφ’ ὅσον ἐγένοντο δεκτὰ κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ περιορίσουν τὸν καλπονοθευτικὸν καὶ ἀντισυνταγματικὸν χαρακτῆρα τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ τὸν μετατρέψουν εἰς ἕνα στοιχειωδῶς τίμιον καὶ γενικῶς παραδεκτὸν ἐκλογικὸν νόμον. Κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως στιγμὴν ἀπευθύνομεν ἔντονον ὄχλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸν δρόμον τῆς ἀνωμαλίας καὶ ἐφιστῶμεν κατὰ τὸν πλέον ἔντονον τρόπον τὰς πελωρίας εὐθύνας, τὰς ὁποίας ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐπωμίζεται. Ἐν Ἀθήναις τῇ 20 Ἰουνίου 1961 Ὁ Κοινοβουλευτικὸς Ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Δ.Α.

ΗΛΙΑΣ ΗΛΙΟΥ

Ι. Ἐκλογικαὶ περιφέρειαι. Αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι πρέπει νὰ συμπτυχθοῦν εἰς τὸν ἀριθμὸν τοὐλάχιστον τῶν ἐκλογῶν 1956. Διότι ὑπὸ σύστημα ἀναλογικῆς ὁ μικρὸς ἀριθμὸς ἑδρῶν εἰς χωριστὰς περιφερείας καθιστᾷ ἀνεφάρμοστον τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογήν. Οὕτω, παραμένουν σοβαρὰ ὑπόλοιπα ψήφων ἀχρησιμοποίητα εἰς τὴν αʹ κατανομήν, δεδομένου δέ, ὅτι ἡ βʹ κατανομὴ γίνεται, οὐχὶ βάσει τῶν ὑπολοίπων, καταλήγει, ὥστε μέγας ἀριθμὸς ψήφων ἀποδυναμοῦται καὶ ἐξουδετεροῦται ἐξ ἀρχῆς λόγῳ τῶν μικρῶν περιφερειῶν.

Ἐξ αὐτῶν τῶν ἑδρῶν ἔλαβεν ἡ Ε.Ρ.Ε. ἕδρας 50. ΙΙ. Βʹ Κατανομή. Μετὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς αʹ κατανομῆς, βάσει ἐκλογικοῦ μέτρου ἐξευρισκομένου διὰ τῆς διαιρέσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν σὺν 1, περιορίζεται, βεβαίως, ὁ ἀριθμὸς τῶν μεταφερομένων εἰς τὴν βʹ κατανομὴν ἑδρῶν. Ἐν τούτοις, ὁ ἀριθμὸς οὗτος δύναται νὰ παραμείνῃ ὑψηλός, ἐὰν κατέλθουν εἰς τὰς ἐκλογὰς συνδυασμοὶ πλείονες τῶν τοῦ ἔτους 1958. Ἐξ ἄλλου ἡ μέθοδος τῆς κατανομῆς, οὐχὶ βάσει τῶν ἀχρησιμοποιήτων εἰς τὴν αʹ κατανομὴν ὑπολοίπων, ἀλλὰ βάσει τοῦ συνόλου τῶν ψήφων, εὐνοεῖ μεγάλως καὶ ἀδίκως εἰς βάρος τῶν ἄλλων μετεχόντων εἰς τὴν βʹ κατανομὴν Κομμάτων τὸ πρῶτον Κόμμα, τὸ ὁποῖον ἄλλως ἔχει ἤδη εὐνοηθεῖ εἰς τὴν αʹ κατανομὴν δι’ ἐξαντλήσεως εἰς αὐτὴν τοῦ μεγαλυτέρου σχετικῶς ἀριθμοῦ τῶν ψήφων του. Ἐπιβάλλεται ὅθεν, ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος 1951 διὰ τὴν βʹ κατανομήν. ΙΙΙ. Ποσοστὰ διὰ συμμετοχὴν εἰς βʹ κατανομήν.

IV. Ψῆφος τοῦ Στρατοῦ — ὑπαλλήλων κλπ. Κατ’ ἀρχὴν ἐβεβαιώθη ἀπὸ τὴν συζήτησιν, ὅτι αἱ ἀντιρρήσεις μας διὰ τὴν ψῆφον τῆς κατηγορίας ταύτης τῶν ἐκλογέων, ἀφοροῦν τὴν μὴ ὕπαρξιν τῶν ἀπαραιτήτων προϋποθέσεων, διὰ τὴν ἀνεπηρέαστον ἄσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ των δικαιώματος. Πέραν τούτου ἐθεωρήσαμεν ὡς ἐλαχίστην ἐγγύησιν ὡρισμένα μέτρα διαδικασίας διὰ τὴν ψηφοφορίαν τῶν ἐκλογέων τούτων. Παραμένει βάσιμον τὸ αἴτημα, τὸ ζήτημα τοῦ ψηφοδελτίου. Οὕτω, ἐφ’ ὅσον ἐγένετο δεκτὸν καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα τῆς κατηγορίας ταύτης τῶν ἐκλογέων εἶναι περιωρισμένον, ἀποκλεισθείσης τῆς ἐκλογῆς ὑποψηφίων (μὴ ἐπιτραπέντος σταυροῦ προτιμήσεως), ἐπιβάλλεται ψηφοδέλτιον περιέχον μόνον Κόμματα, χορηγούμενον εἰς αὐτοὺς ἐντὸς τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος. Τοῦτο θὰ ἀποκλείσῃ ἐπηρεασμὸν τῶν ἐκλογέων τούτων, εἴτε δι’ ἐφοδιασμοῦ των διὰ ψηφοδελτίων, ἔξωθεν, εἴτε δι’ ἐλέγχου ἐκ τῶν ὑστέρων τῶν μὴ χρησιμοποιηθέντων ψηφοδελτίων. V. Ἀπογραφὴ–Ἐκλογεῖς. Εἰς τὸ θέμα τοῦ πληθυσμοῦ τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν συνδυαζόμενον μὲ τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους ἐμφανίζεται σοβαρωτάτη ἀνωμαλία. α) Ἐκλογικοὶ κατάλογοι. Ἐκ τῶν ἐτησίων ἐκδόσεων Στατιστικῆς ἐπὶ τῆς ἐξελίξεως τοῦ πληθυσμοῦ εἰς τὴν χώραν προκύπτει, ὅτι τὸ ποσοστὸν τοῦ ἐνηλίκου πληθυσμοῦ (δικαιουμένου εἰς ψῆφον), ἐν σχέσει πρὸς τὸ σύνολον (πραγματικὸς πληθυσμός), κυμαίνεται ἀπὸ 56,5% (1951) μέχρι 60,9% (1958). Κατὰ ταῦτα ἐπὶ πληθυσμοῦ 8.173.000 ἔτους 1958, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐνηλίκων (60,0% κατ’ ἀνώτατον ὅριον) ἀνέρχεται εἰς 4.977.356. Ἔναντι τούτων, ὅμως, ἐμφανίζονται ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους (στατιστικὴ ἐκλογῶν 1958) ἐν συνόλῳ 5.119.148, ἤτοι ἐγγεγραμμένοι πλέον τοῦ συνόλου τῶν ἐνηλίκων 141.791. Ἐξ ἄλλου εἰς τὸ σύνολον τοῦ πληθυσμοῦ 8.357.000 (κατὰ τὴν ἀπογραφὴν 1961) ἀναλογοῦσιν ἐνήλικες (60,9%) 5.089.413. Ἀπὸ τοῦ 1958 μέχρι 1961 ἐνεγράφησαν νέοι ἐκλογεῖς μόνον εἰς Ἀθήνας 160.000. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι κατὰ τὸ αὐτὸ διάστημα εἰς τὴν ὑπόλοιπον χώραν ἔχουν ἐγγραφῆ τοὐλάχιστον 150.000, ἔχομεν σύνολον νέων ἐγγεγραμμένων ἐκλογέων 320.000, οἵτινες προστιθέμενοι εἰς τοὺς 5.119.148 ἐγγεγραμμένους τοῦ ἔτους 1958, ἀναβιβάζουν τὸ σύνολον τῶν νέων ἐκλογέων εἰς 5.439.148, ἤτοι μεγαλύτερον τοῦ ἀναλογοῦντος, ὡς ἄνω ἀριθμοῦ τῶν 5.089.413 κατὰ 359.735 τοὐλάχιστον, οἱ ὁποῖοι φέρονται ὡς ἐπὶ πλέον τοῦ κανονικοῦ ἐγγεγραμένοι. Τοῦτο δεικνύει μίαν σοβαρὰν ἀνωμαλίαν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, ἐὰν μάλιστα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἱκανὸς ἀριθμὸς δικαιουμένων, δὲν ἔχει ἐγγραφῆ εἰς ἐκλογικοὺς καταλόγους καὶ συνεπῶς οἱ ἐπὶ πλέον ἐγγεγραμμένοι ὑπερβαίνουν σημαντικῶς τοὺς 360.000. 6) Καθορισμὸς ἑδρῶν κατὰ ἐκλογικὰς περιφερείας. Αʹ Ἀπογραφὴ Ἐβεβαιώθη πλήρως κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι οὔτε ἡ ἀπογραφὴ τοῦ ἔτους 1940, οὔτε ἐκείνη τοῦ 1951 ἀνταποκρίνεται εἰς καμμίαν πραγματικότητα, οὔτε ὡς πρὸς τὸν πραγματικόν, οὔτε ὡς πρὸς τὸν νόμιμον πληθυσμόν. Ἐκ τοῦ λόγου τούτου διεσαφηνίσθη πλήρως, ὅτι βάσει τῶν δημοσιευθέντων ἀποτελεσμάτων τῆς ἀπογραφῆς τοῦ ἔτους 1961 πρέπει νὰ μεταφερθοῦν 35 περίπου ἕδραι ἀπὸ ἐκλογικὰς περιφερείας, εἰς τὰς ὁποίας ἔχουν κατανεμηθῆ μέχρι σήμερον, εἰς ἄλλας περιφερείας καὶ δὴ εἰς Ἀθήνας. Ἡ περιωρισμένη ἐφαρμογὴ τῆς ἀπογραφῆς ἔτους 1951 οὐδόλως βελτιώνει τὴν ὑφισταμένην ἀνωμαλίαν. Οὕτω παραμένει ἡ εἰς εὐρεῖαν ἔκτασιν κατάργησις τοῦ ἰσοδυνάμου τῆς ψήφου, ἀφοῦ εἶναι βέβαιον, ὅτι μὲ τὴν διατήρησιν τῆς ὑφισταμένης σήμερον καταστάσεως, ἡ μὲν Αʹ περιφέρεια Ἀθηνῶν θὰ ἔχῃ ἐκλογικὸν μέτρον 23.000 ψήφους, ἡ δὲ Βʹ περιφέρεια Ἀθηνῶν 32.000 ψήφους κ.ο.κ. VI. Ἡ διάταξις περὶ πλειοψηφικοῦ Νὰ ἀπολειφθῇ, ὡς ἀσκοῦσα ἀπαράδεκτον ἐπηρεασμὸν ἐπὶ Κομμάτων, βουλευτῶν τῆς παρούσης καὶ τῆς μελλούσης νὰ ἐκλεγῇ Βουλῆς, ἐπὶ ὑποψηφίων καὶ ἐκλογέων. VII. Ἑτεροδημόται. Ἐβεβαιώθη πλήρως, κατὰ τὴν συζήτησιν, ὅτι σημαντικὸς ἀριθμὸς ἐκλογέων ἔχει μετακινηθῆ ἀπὸ τὴν ἐκλογικήν του περιφέρειαν, ὄχι προσωρινῶς, ἀλλὰ λόγῳ ὁριστικῆς καὶ μονίμου ἐγκαταστάσεώς των εἰς ἄλλην περιφέρειαν μέχρι καὶ ἐπὶ 13 ἔτη. Εἶναι διὰ τοῦτο ἀνεπίτρεπτον νὰ ἐμποδίζεται ἡ ἐγγραφὴ τούτων εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχουν ἐγκατασταθῆ μονίμως, διὰ τοῦτο καταλήγει τελικῶς εἰς ἀποκλεισμὸν μεγάλου ἀριθμοῦ ἐκλογέων ἀπὸ τοῦ νὰ ψηφίσουν.

Ἐν Ἀθήναις τῇ 20 Ἰουνίου 1961

ΗΛΙΑΣ ΗΛΙΟΥ

Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Παυλόπουλος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§8Α. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Γραμματ.). (Ἀναγινώσκει). Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Η. Ἠλιοῦ, Ι. Εὐαγγελίδης, Δ. Καρακουλουξῆς, Α. Βουλόδημος, Μ. Σβώλου, Ε. Πρωϊμάκης, Π. Γλιγλῆς, Κ. Χιωτάκης, Ι. Σιαφλέκης, Ν. Καθαροσπόρης, Α. Χονδρονάσιος, Σ. Καρασάββας, Ι. Ἀθητάκης, Ο. Ἀντώνογλου, Γ. Αὐγερόπουλος, Ι. Γαβριηλίδης, Ε. Γιαρρένης, Δ. Γιαχνῆς, Κ. Δεσποτόπουλος, Α. Παπαδόπουλος, Ι. Δραγονέτης, Α. Παπαθανασίου, Γ. Εὐαγγέλου, Δ. Παπαθανασόπουλος, Β. Ἐφραιμίδης, Φ. Περισοράτης, Ι. Ζαΐμης, Γ. Πρίφτης, Σ. Ἠλιόπουλος, Ε. Ρήγας, Β. Θανασέκου, Ν. Σκοπούλης, Α. Κακογιάννης, Ε. Σκούρας, Μ. Κανιάρης, Γ. Σπηλιόπουλος, Π. Καπνίσης, Δ. Σπυρίδης, Κ. Σωτηρίου, Γ. Κατσίμπας, Α. Τσιάντος, Δ. Κελτεμλίδης. Κ. Τσιγάρας, Δ. Κεραμιτσιόγλου, Α. Τσιπώρης, Ν. Κιτσίκης, Χ. Φιλίππου, Ι. Κοντουδάκης, Μ. Χριστογεῶργος, Α. Κολαμπᾶς, Μ. Κύρκος, Κ. Κωνσταντάρας, Γ. Βαλοῦρδος, Α. Λασκαρίδης, Δ. Μερλόπουλος, Ε. Μπενᾶ, Γ. Ἀράπης, Χ. Μπούσιος, Δ. Παινέζης, Β. Μπρακατσούλας, Α. Τσιάρας, Α. Μπριλλάκης, Χ. Παγώνης, Γ. Παπαγεωργίου καὶ Ι. Παπαδημητρίου, καταθέτουσιν πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Δημοτικοῦ καὶ Κοινοτικοῦ Κώδικος (Ν.Δ. 2888)54) καὶ τοῦ Κώδικος περὶ προσόδων τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων (Δ. 24.9.1958)». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Σ. Κωτιάδης, Δ. Μανέντης, Α. Παπαχρήστου, Σ. Πολυζωγόπουλος, Σ. Ἀλιπράντης, Δ. Βρανόπουλος, Δ. Μπαμπάκος, Γ. Σαμαρᾶς, Α. Γκίλλας, Λ. Μπουρνιᾶς, Δ. Βουρδουμπᾶς, Ν. Ἔξαρχος, Ι. Γιαννόπουλος καὶ Π. Λιαροῦτσος, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 127 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς καὶ προσθήκης μεταβατικῶν διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ε. Παπαδογιάννης καὶ Ε. Γαλενιανός, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 127 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς καὶ προσθήκης μεταβατικῶν διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ἀλλαμανῆς, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας».

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ἄρθρον 1. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου ἔχει τὸν λόγον.

§10Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ἡ ἀποψινὴ συνεδρίασις προορίζεται μᾶλλον πρὸς δηλώσεις καὶ ὄχι πρὸς ἀγορεύσεις, διότι τὸ θέμα, ἀπὸ ἀπόψεως διατυπώσεως τῶν γνωμῶν τῶν Κομμάτων, εἶναι ἐξηντλημένον κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, εἶναι ἡ 18η συνεδρίασις.

§12Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἐπεθύμουν, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, νὰ προβῶ εἰς δηλώσεις ἐκ μέρους τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον εἶναι δύο ἐκλογικοὶ νόμοι. Ὀνομάζονται 2 ἄρθρα, ἀλλὰ εἶναι 2 ἐκλογικοὶ νόμοι. Εἶναι ἐκλογικὸς νόμος τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς καὶ τὸ πλειοψηφικὸν διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς. Τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον, ἐὰν διέθετε σήμερον πλειοψηφίαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἠδύνατο, ἑπομένως, νὰ ψηφίσῃ τὸν ἐκλογικὸν νόμον τῆς προτιμήσεώς του, θὰ ἐψήφιζεν, ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας, ἁπλῆν ἀναλογικήν. Ὑπεμνήσθη ἀπὸ συναδέλφους, ὅτι ἐπανειλημμένως εἰς τὸ παρελθὸν διεκήρυξα, ὅτι δύο εἶναι τὰ ἀδιάβλητα ἐκλογικὰ συστήματα: ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ καὶ τὸ πλειοψηφικόν. Καὶ τοῦτο θεωρῶ ἀκριβές. Ἀλλὰ εἶχον προσθέσει πάντοτε, ὅτι δὲν ἀρκεῖ ἕνα σύστημα νὰ εἶναι ἀδιάβλητον, διὰ νὰ προτιμηθῇ, πρέπει, ἐπίσης, νὰ ἀνταποκρίνεται καὶ εἰς τὰς γενικωτέρας συνθήκας, νὰ εἶναι ἐπίσης καὶ ὠφέλιμον. Καὶ ἐξήγησα πάντοτε, ὅτι εἶναι μὲν ἀδιάβλητον τὸ πλειοψηφικόν, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι δὲν εἶναι κατασκεύασμα ὑπὸ παραγγελίαν, ἀλλὰ εἶναι ἀπρόσωπον ἐκλογικὸν σύστημα, ὑπὸ τὰς σημερινὰς, ὅμως, συνθήκας ὁδηγεῖ εἰς πόλωσιν καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶναι ὠφέλιμον καὶ δὲν πρέπει νὰ προτιμηθῇ. Μεταξὺ τῶν δύο ἀδιαβλήτων συστημάτων, διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα, τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον προτιμᾷ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τὴν ὁποίαν ἀνέκαθεν ἐλάβαμεν καὶ τὴν ὁποίαν σήμερον ἐπαναλαμβάνομεν. Κατὰ συνέπειαν, ὁ δεύτερος ἐκλογικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος περιέχεται εἰς τὸ ἄρθρον 3, ὁ νόμος τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ διὰ τὴν διαδικασίαν καὶ διὰ τὴν οὐσίαν του, δὲν γίνεται δεκτός. Ἔρχομαι εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον, εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Μὴ δυνάμενοι νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν, δεχόμεθα τὴν ἀρχὴν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Τὸ θέμα τῆς ἀρχῆς γίνεται δεκτόν. Ἐπίσης, εἴχαμεν δηλώσει, ἀμέσως μετὰ τὴν ἀνακοίνωσιν τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, ὅτι θεωροῦμεν τὸ 17% ἀντιπολωτικὸν καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἴχομεν ἀντίρρησιν. Κατὰ μείζονα λόγον, θεωροῦμεν ἀντιπολωτικὸν τὸ 15%, τὸ ὁποῖον ὡρίσθη κατόπιν. Εἴχομεν, ὅμως, προσθέσει, ὅτι ἐὰν ἐκ τῶν ἄλλων Κομμάτων ἐζητεῖτο μείωσις τῶν ποσοστῶν, θὰ εἴμεθα σύμφωνοι. Καὶ ὅταν ἐζητήθη, ἐδηλώσαμεν, ὅτι καὶ ἡμεῖς τὴν ὑποστηρίζομεν. Ἀλλὰ δὲν ἐξαρτῶμεν ἀπὸ αὐτὴν τὴν μείωσιν, τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις, τυχόν, ἐμμείνῃ εἰς τὸ 15%, ἡμεῖς θὰ ψηφίσωμεν καὶ τὴν ἀρχὴν καὶ τὸ ποσοστόν, τὸ ὁποῖον θεωροῦμεν ἀντιπολωτικόν. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἡμεῖς διετυπώσαμεν ἔντονον διαφωνίαν, εἶναι τὸ θέμα τῆς βʹ κατανομῆς. Ὁ ὑπολογισμὸς τῆς βʹ κατανομῆς, ὅπως ὁρίζεται εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἐλήφθη ἀπὸ τὸν ἐκλογικὸν νόμον τοῦ 1958. Ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα, ὅμως, τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1958, διεπιστώθη, ὅτι αὐτὸς ὁ ὑπολογισμὸς τῆς βʹ κατανομῆς ἀποτελεῖ καταπλεονέκτησιν τοῦ πρώτου Κόμματος, εἰς βάρος τῶν ἄλλων Κομμάτων, τὰ ὁποῖα, ἐπίσης, μετέχουν τῆς βʹ κατανομῆς. Διὰ τοῦτο δὲν τὸν ἀποδεχόμεθα. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμείνῃ εἰς τὴν βʹ κατανομὴν τοῦ νόμου τοῦ 1958, τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον, δι’ αὐτὸν τὸν οὐσιώδη λόγον, θὰ καταψηφίσῃ τὸ ἄρθρον 1. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 2, τὸ ἐψηφίσαμεν εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν. Θὰ συζητήσωμεν τώρα καὶ ὡρισμένας βελτιώσεις του, αἱ ὁποῖαι ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ γίνουν δεκταί. Κύριε Πρόεδρε, αὐταὶ εἶναι συνοπτικῶς αἱ ἀπόψεις τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Ἠλιοῦ, ἔχει τὸν λόγον.

§14Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ Ε.Δ.Α., ἐμμένει ἀνέκαθεν καὶ παγίως εἰς τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Ἐφθάσαμεν, ὅμως, ἤδη εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, ἐκ δὲ τῆς μέχρι τώρα διαδικασίας προκύπτει, ὅτι δὲν ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἡ ἀρχὴ αὐτή. Κατόπιν τούτου, ὑπεβάλαμεν ἐγγράφως καὶ θὰ ἀναπτύξωμεν ἐπὶ ἑκάστου ἄρθρου ἢ ἐπὶ ἑκάστης παραγράφου τῶν δύο πρώτων ἄρθρων ποὺ οὐσιαστικῶς ἀποτελοῦν πλείονα τοῦ ἑνὸς ἄρθρα συνερραμένα ἐπὶ τῷ αὐτῷ, θὰ ἀναπτύξωμεν τὰς ἀπόψεις μας καὶ θὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν ἐπὶ τῶν διατάξεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι τροποποιούμεναι κατὰ τὰς ἀπόψεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶναι δυνατὸν νὰ καταστήσουν τὸ ψηφισθὲν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν σχέδιον νόμου, ὀλιγώτερον ἄνισον καὶ περισσότερον σύμφωνον πρὸς τὰς θεμελιώδεις ἀρχὰς τοῦ πολιτεύματος, τὴν ἀρχὴν τοῦ σεβασμοῦ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ πρυτανεύσῃ καὶ εἰς τὴν ἀνάδειξιν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ζορμπᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§16Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ χθὲς περατωθεῖσα πολιτικὴ συζήτησις, ἦτο ὠφέλιμος, διότι κατέδειξε κατὰ κἄποιον τρόπον τὸν προσανατολισμὸν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων αἱ ὁποῖαι θὰ ἀντιταχθοῦν εἰς τὸν προσεχῆ ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Τὰ συμπεράσματα τῆς πολιτικῆς αὐτῆς συζητήσεως ὀφείλουν νὰ ἐπηρεάσουν, ἐν ὄψει τῆς ψηφίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, τὰς κρίσεις μας καὶ ἀποφάσεις μας ἐπ’ αὐτοῦ. Δι’ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι πιστεύομεν εἰς τὴν ἀνάγκην ὑπάρξεως κεντρώων δυνάμεων, θεωροῦμεν, ὅτι ἡ ὕπαρξις ἰσχυρῶν πολιτικῶν δυνάμεων Κέντρου, εἶναι ἐθνικὴ ἀνάγκη διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἤρεμος λύσις καὶ ἤρεμος ἐξέλιξις εἰς τὰ πολιτικὰ πράγματα τῆς χώρας. Διότι, ἐὰν ὁδηγηθῶμεν εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς μὲ τὰς ψυχώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐξεδηλώθησαν κατὰ τὴν τερματισθεῖσαν πολιτικὴν συζήτησιν, τότε τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν αὐτῶν δυνατὸν νὰ ἀποβοῦν ὀλέθρια διὰ τὴν τύχην τῆς χώρας. Ὡς ἔμφρονες πολιτικοὶ ἄνδρες καὶ ὡς ἔμφρονες νομοθέται, ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν τὸ ἐθνικὸν συμφέρον τὴν στιγμὴν αὐτήν, καθ’ ἣν πρόκειται νὰ δώσωμεν τὴν τελικὴν μορφὴν εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν ἐκλογικὸν νομοσχέδιον.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1, κ. συνάδελφε.

§18Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ὁμιλῶ, κ. Πρόεδρε, καὶ λέγω, ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ τόπου ἐπιβάλλει, ὅπως διὰ τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου βοηθήσωμεν τὴν συγκρότησιν ἰσχυρᾶς πολιτικῆς δυνάμεως Κέντρου, ἡ ὁποία νὰ τεθῇ μεταξὺ τῶν δύο ἄκρων δυνάμεων. Νομίζω, συνεπῶς, ὅτι δὲν θὰ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὰ ποσοστὰ συμμετοχῆς εἰς τὴν βʹ κατανομήν, ὡς ταῦτα ὁρίζονται εἰς τὸ ἄρθρον 1. Ἢ θὰ δεχθῇ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἄποψιν τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν βʹ κατανομὴν 4 Κομμάτων, ἢ θὰ πρέπει νὰ διευκολύνῃ τὰς δυνάμεις τοῦ Κέντρου, διὰ τῆς μειώσεως τῶν ποσοστῶν ἔτι περαιτέρω διὰ τὰ αὐτοτελῆ Κόμματα. Ἐὰν τοῦτο δὲν θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις, θὰ πρέπει, τοὐλάχιστον, νὰ δεχθῇ τὴν μείωσιν τῶν ποσοστῶν, προκειμένου περὶ Συνασπισμοῦ Κομμάτων, εἰς τὸ ποσοστόν, τὸ ὁποῖον εἶχε προτείνει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸ ὁποῖον μεταγενεστέρως ἀνεκάλεσε. Θεωρῶ ὡς ἐθνικὴν ἀνάγκην τὴν ἐνίσχυσιν τῶν κεντρώων δυνάμεων καὶ τὴν συγκρότησιν συντεταγμένης ἰσχυρᾶς πολιτικῆς δυνάμεως, ποὺ θὰ ὀρθωθῇ μεταξὺ τῶν δύο ἄκρων δυνάμεων πρὸς ἐξισορρόπησιν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1, ἔχω νὰ διατυπώσω ἀκόμη τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ παράγραφος 4 αὐτοῦ, ἡ ὁποία λέγει «τὰ μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου δηλωθέντα εἰς τὴν Βουλὴν Κόμματα, θεωροῦνται ὡς αὐτοτελῆ, ἀποκλειομένης ὡς πρὸς αὐτὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τῆς παραγράφου 6 τοῦ ἄρθρου 132 τοῦ αὐτοῦ ὡς ἄνω Β. Διατάγματος», θὰ πρέπει ἐλαφρῶς νὰ τροποποιηθῇ, ὥστε ἡ διάταξις αὐτὴ τελικῶς νὰ μὴ ἰσχύσῃ ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου, ἀλλὰ νὰ δοθῇ ἕνα περιθώριον 10–15 ἡμερῶν, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν ἐντὸς αὐτοῦ, νὰ γίνουν πολιτικαὶ ἀνακατατάξεις τῶν δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀντιπαραταχθοῦν εἰς τὸν ἐκλογικὸν στίβον. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἡ διάταξις αὐτὴ τροποποιηθῇ, ὡς τὴν ἐζήτησεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, δηλῶ, ὅτι καὶ ἐγὼ θὰ ψηφίσω τὸ ἄρθρον αὐτό, τὸ ὁποῖον, ὡς προεῖπε καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου ἀποτελεῖ ὁλόκληρον τὸν μέλλοντα νὰ ἰσχύσῃ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ἐκλογικὸν νόμον.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Κύρκος, ἔχει τὸν λόγον. (Ὁ κ. Κύρκος προχωρεῖ πρὸς τὸ βῆμα). Κύριε Κύρκο, εἰς τὸ βῆμα διὰ μίαν τροπολογίαν;

§20Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς λέγει, ὅτι οἱ ρήτορες ὁμιλοῦν ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἔχει δίκαιον ὁ κ. Πρόεδρος ἰσχυριζόμενος, ὅτι ἐπὶ μιᾶς συζητήσεως εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν καὶ προκειμένου περὶ ἑνὸς ἄρθρου, θὰ εἶχε κανεὶς πολὺ ὀλίγα πράγματα νὰ παρατηρήσῃ. Ἀλλά, δὲν πρόκειται περὶ ἑνὸς οἱουδήποτε νομοσχεδίου. Πρόκειται περὶ ἐκλογικοῦ νόμου, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ βεβαιωθῆτε, ὅτι εἰς τὸ βῆμα δὲν μὲ φέρει ἄλλος λόγος, παρὰ ἡ βαθεῖα συνείδησις τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὅλοι, προκειμένου νὰ ψηφίσωμεν τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Καὶ τὸ χρέος, τὸ ὁποῖον ἔχομεν καὶ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, εἶναι νὰ προικίσωμεν πράγματι τὸν τόπον μὲ ἕνα ἐκλογικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐλευθέραν καὶ πρὸ παντὸς τὴν ἀνεπηρέαστον ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§21ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, κ. συνάδελφε.

§22Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ἀκούω μίαν φωνήν, ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Συμπολιτεύσεως, λέγουσαν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ μόνον περὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου. Ἀλλ’ ἡ φωνὴ, φαίνεται, δὲν ἤκουσε προηγουμένως τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, κ. Παπανδρέου, λέγοντα, ὀρθῶς, ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ εἶναι εἰς τὴν οὐσίαν ὁλόκληρος ὁ ἐκλογικὸς νόμος. Ὅταν, λοιπόν, ὁμιλοῦμεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1, ὁμιλοῦμεν κυρίως εἰπεῖν ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διότι αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔχει νὰ κάμῃ κανεὶς ἐπὶ τῶν ἄλλων ἄρθρων εἶναι παρατηρήσεις δευτερευούσης μᾶλλον σημασίας, αἱ οὐσιαστικαὶ παρατηρήσεις εἶναι, αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔχει νὰ κάμῃ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1. Ἔλεγα, λοιπόν, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ χρέος μας. Εἶπεν ὁ πρὸ ὀλίγου ὁμιλήσας συνάδελφος κ. Ζορμπᾶς, ὅτι ἐκ τῆς πλευρᾶς τοῦ Κέντρου δὲν διετυπώθη ἀντίρρησις, ὡς πρὸς τὸ ποσοστὸν τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Λάθος. Διετυπώθη ἀντίρρησις, καὶ ἀντίρρησις σοβαροτάτη. Τοῦτο μὲν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν, ὁ ὁποῖος εἰς οὐδεμίαν στιγμὴν ἐδέχθη τὸ ποσοστὸν 15%. Τοῦτο δὲ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μίαν θέσιν εἰς τὸ Κέντρον, κατέχοντες τὴν ἀριστερὰν τοῦ Κέντρου καὶ οἱ ὁποῖοι ἐπίσης δὲν ἐδέχθησαν τὸ ποσοστὸν 15% διὰ τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ καθιερωθῇ ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ καὶ ὑπεχωρήσαμεν εἰς τὴν ἑτέραν ἄποψιν, ὄχι διότι τὴν ἀποδεχόμεθα, δὲν τὴν ἀποδεχόμεθα, ἀλλὰ διότι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπετέλῃ συγκερασμὸν ἀπόψεων μὲ τὴν ἀποδοχὴν τοῦ 10%, προκειμένου περὶ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Δὲν θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ ὅσων εἶπον, διὰ νὰ ἀποκρούσω τὰς εἰς βάρος τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, κατηγορίας, ὅτι διασποῦν τὰς πολιτικὰς δυνάμεις. Ἀπέδειξα κατηγορηματικῶς καὶ ἀπέδειξα διὰ τῆς ἐπικλήσεως τῶν ἱστορικῶν γεγοντόνων ἀπὸ τοῦ 1920 μέχρι σήμερον, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν καὶ πᾶν σύστημα συνᾴδον πρὸς αὐτό, διασπᾷ τὰς πολιτικὰς δυνάμεις, ἐνῷ ἡ ἀναλογικὴ προκαλεῖ τὴν συγκέντρωσιν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων. Καὶ δὲν ἠκούσθη καμμία ἀντίρρησις, διότι καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀκουσθῇ, διότι ἐὰν ἠκούετο θὰ προσέκρουεν εἰς τὴν ἱστορικὴν πραγματικότητα. Εἶναι δεδομένον, ὅτι ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ συγκεντρώνει τὰς πράγματι ὑπαρχούσας πολιτικὰς δυνάμεις. Ἀνακινεῖ τὰς μικρὰς φιλοδοξίας ὡρισμένων τοπικῶν παραγόντων, οἱ ὁποῖοι ἔχοντες μίαν μικρὰν πολιτικὴν δύναμιν ἐπηρεάζουν δι’ αὐτῆς ὁλόκληρον τὴν ἐξέλιξιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ τόπου. Ἀντιθέτως, ἡ ἀναλογικὴ ἐκμηδενίζει ὅλα αὐτά. Διότι καὶ 5.000 ψήφους, ἐὰν διαθέτῃ κανεὶς εἰς τὴν ἐπαρχίαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ αὐθαδιάζῃ διὰ τῆς ἀναλογικῆς, ὡς αὐθαδιάζει διὰ τὸ πλειοψηφικόν. Αὐτὸ δὲν εἶναι μεμονωμένον φαινόμενον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται εἰς μίαν ἐπαρχίαν, ἡ ὁποία ἐκλέγει τρεῖς βουλευτάς, ἀλλὰ εἶναι φαινόμενον, τὸ ὁποῖον παρατηρεῖται γενικώτερον ἰδίως εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, λόγῳ τῆς ἀπὸ 80 ἔτη, ἐπὶ πλέον τῶν ἄλλων περιφερειῶν, ἀσκήσεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἐλευθέρου πολίτου. Ἐνῷ αἱ νέαι χῶραι ἔχουν βραχύτερον χρόνον ἐλευθέρου βίου καὶ δὲν κατωρθώθη ἐκεῖ ἀκόμη νὰ δημιουργηθοῦν τζάκια πολιτικά. Ἐπειδή, συνεπῶς, τὸ φαινόμενον αὐτὸ ὑπάρχει, δι’ αὐτὸ λέγω, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ συγκεντρώνει πράγματι τὰς πολιτικὰς δυνάμεις καὶ ἀφήνει ἐλεύθερον τὸ στάδιον εἰς τοὺς ἀξίους πολιτικοὺς ἄνδρας. Ὁ κ. Παπανδρέου εἶχεν εἴπει ἄλλοτε τὸ ἑξῆς καὶ τὸ ἀσπάζομαι καθ’ ὁλοκληρίαν: Ὅτι διὰ τῆς ἀναλογικῆς, κανεὶς πολιτικὸς ἄξιος τοῦ ὀνόματός του δὲν λείπει ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Εἶναι βεβαίως δυνατὸν νὰ παρεισφρύουν καί τινες, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν ἀποστολήν των. Ἀλλὰ ὡς ἄξιοι τοῦ ὀνόματός των καὶ ὡς πραγματικοὶ ἐκπρόσωποι τοῦ λαοῦ, ὡς δυνάμενοι νὰ ἐκφράσουν τὰς ἐπιθυμίας του, αὐτοὶ εὑρίσκουν, διὰ τῆς ἀναλογικῆς, τὴν ἐλευθερίαν τῆς εἰσόδου εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Δὲν τὴν εὑρίσκουν ὅμως μὲ τὸ πλειοψηφικόν, καὶ γνωρίζετε διατί. Δι’ ὃ καὶ ἐπανέρχομαι καὶ πάλιν διατυπώνων ἱκεσίαν, ἂν θέλετε. Μειώσατε τὸ ποσοστὸν τοῦ 15%. Τίνα λόγον ἔχετε νὰ ἐπιμείνετε εἰς αὐτό; Ποῖος εἶναι ὁ λόγος, οἱ ὁποῖος σᾶς ἀναγκάζει νὰ διατηρήσητε τὸ 15%; Θὰ ἤμουν ἕτοιμος ἀκούων εὔλογον τινὰ λόγον, νὰ παραιτηθῶ πάσης ἀντιρρήσεως, ἀλλὰ δὲν τὸν ἤκουσα. Δι’ αὐτὸ ἐθεώρησα, ὅτι εἶχα καθῆκον νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἄποψιν αὐτὴν διὰ τελευταίαν φοράν. Καὶ ἡ φωνὴ αὐτὴ εἶναι φωνὴ εἰλικρινής, διότι δὲν προέρχεται ἐξ ἰδιοτελείας καὶ τὸ γνωρίζετε. Δὲν ἀφορᾷ τὸ 15%, τὴν παράταξιν, μὲ τὴν ὁποίαν συνειργάσθην τὸ 1958 καὶ μὲ τὴν ὁποίαν θὰ συνεργασθῶ καὶ πάλιν, ἐὰν ἀποφασίσω νὰ ἐκθέσω ὑποψηφιότητα. Ὑπάρχει κανείς, ὁ ὁποῖος νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι ἡ Ε.Δ.Α. μὲ συμμάχους, ὡς ὁ ὁμιλῶν, ὅπως καὶ ὅλοι ὅσοι συνεφώνησαν μαζύ της, τὸ 1958, ὅτι ἡ Ε.Δ.Α. θὰ εἰσέλθῃ, ὁπωσδήποτε εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, εἴτε τὸ ποσοστὸν εἶναι 15%, εἴτε 17%; Συνεπῶς ἡ προσπάθειά μου περὶ μειώσεως τοῦ ποσοστοῦ εἰς 10% δὲν προέρχεται ἐκ λόγων ἰδιοτελείας, ἀλλὰ ἐκ λόγων καλῆς πίστεως, διότι αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει τὸ συμφέρον τοῦ τόπου. Καὶ ὅταν τὸ ποσοστὸν ἀπὸ 15% μειωθῇ εἰς 10% ἢ εἰς 12%, διότι αὐτὸ τὸ τελευταῖον ὅριον, τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίχθη, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, τότε δὲν εἶναι βεβαίως δυνατὸν νὰ ἰσχύσῃ τὸ ποσοστὸν 25%, διὰ τοὺς συνδυασμοὺς δύο Κομμάτων καὶ τὸ 30% διὰ τοὺς συνδυασμοὺς πλειόνων τῶν δύο Κομμάτων. Γνωρίζετε, ὅτι τὸ 25% ἡ Κυβέρνησις τὸ εἶχε μειώσει εἰς 20% καὶ ὅταν αὐτὸ ἐχαρακτηρίσθη ὑπό τινων, ὡς παραχώρησις, ἡ Κυβέρνησις ὑπεστήριξεν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ παραχωρήσεως, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἀνασταθμίσεως τῶν σχέσεων, ἐκείνων ποὺ ὑπηρετοῦν τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους καὶ καταλήγουν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους ἐπιβάλλει τὴν μείωσιν τοῦ ποσοστοῦ ἀπὸ 25% εἰς 20%. Διατί νὰ ἀνακληθῇ αὐτό; Τί ἐμεσολάβησεν, ὥστε τὴν προηγουμένην ἡμέραν τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν μείωσιν τοῦ ποσοστοῦ καὶ τὴν ἑπομένην τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν ἀνάκλησιν τῆς μειώσεως; Τίποτε δὲν συνέβη, ὥστε νὰ δικαιολογῆται μία τοιαύτη ὑπαναχώρησις τῆς Κυβερνήσεως. Συνεπῶς, κ. συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι, ὡς πρὸς μὲν τὸ ποσοστὸν διὰ τὰ αὐτοτελῆ Κόμματα, πρέπει νὰ φθάνωμεν εἰς τὸ 10% μάξιμουμ, διὰ δὲ τὰ ποσοστὰ τῶν συνδυασμῶν δύο Κομμάτων εἰς τὸ 14% ἐὰν θέλετε καὶ διὰ τὰ ποσοστὰ τῶν πέραν τῶν δύο Κομμάτων εἰς τὸ 20%. Καὶ αὐτὰ εἶναι ὑψηλὰ ποσοστά, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ προβληθῶ, ἀλλά, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ κάμω μίαν πρότασιν, ἡ ὁποία νὰ ἠμπορῇ νὰ συντελέσῃ εἰς τὸν συγκερασμὸν τῶν ἑκατέρωθεν ἀπόψεων. Ταῦτα, ὡς πρὸς τὸ θέμα τῶν ποσοστῶν. Ἀλλὰ ὑπάρχει τὸ θέμα τῆς βʹ κατανομῆς. Εἰς τὸ θέμα τῆς βʹ κατανομῆς αἱ ἀντιρρήσεις μας εἶναι σημαντικώτεραι ἢ μᾶλλον ἐξ ἴσου σημαντικαὶ καὶ πρὸς τὰς ἀντιρρήσεις, τὰς ὁποίας προεβάλομεν προκειμένου περὶ τῶν ποσοστῶν. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. συνάδελφοι, αἱ ἴδιαι ψῆφοι νὰ ὑπολογίζωνται καὶ εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν καὶ εἰς τὴν βʹ κατανομήν. Οὔτε λογικὸν εἶναι, οὔτε πρὸς τὴν γνησιότητα τῆς ἐκφράσεως τῆς λαϊκῆς θελήσεως ἀνταποκρίνεται. Ἠκούσατε δέ, πρὸ ὀλίγου, μετὰ πόσης θέρμης ὡμίλησε περὶ τούτου καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, ὁ Πρόεδρος κ. Παπανδρέου. Ἄς ἐπαναφέρωμεν ἐν ἰσχύϊ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου τοῦ 1951 διὰ νὰ ἐκλείψῃ ἡ βαρεῖα κατηγορία, ἡ ὁποία πλανᾶται εἰς τὴν δημοσίαν γνώμην, εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπιδιώκει, διὰ τῆς βʹ κατανομῆς, νὰ ὑποκλέψῃ τὰς ψήφους τῶν ἄλλων Κομμάτων. Ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Κυβερνήσεως κατεβλήθη προσπάθεια διὰ νὰ πεισθῶμεν, ὅτι ἡ βʹ κατανομή, γινομένη ὅπως ὁ νόμος αὐτός, τὸ σχέδιον νόμου ὁρίζει, ἢ γινομένη ὅπως ὁρίζεται εἰς τὸν νόμον τοῦ 1951, δὲν παρουσιάζει μεγάλας διαφορὰς καὶ μᾶλλον εὐνοεῖ τὰ μικρότερα Κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ μετάσχουν τῆς βʹ κατανομῆς εἰς βάρος τοῦ σχετικῶς πλειοψηφοῦντος Κόμματος. Καὶ ἠρώτησα τὴν προηγουμένην φορὰν καὶ ἐπαναλαμβάνω τὴν ἐρώτησιν καὶ αὐτὴν τὴν φοράν. Ἐὰν ὄντως αὐτὸ συμβαίνῃ, διὰ ποῖον λόγον ἡ Κυβέρνησις δέχεται νὰ τελῇ ὑπὸ τὸ βάρος αὐτῆς τῆς κατηγορίας, ὅτι δὲν ἀποβλέπει διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ δὴ διὰ τῶν διατάξεων αὐτῆς, παρὰ εἰς τὸ νὰ ὑποκλέψῃ τὰς ψήφους τῶν ἄλλων Κομμάτων, καὶ διὰ τῶν ψήφων αὐτῶν νὰ ἀναδείξῃ ἰδικούς της βουλευτάς; Διατί τὸ δέχεται, ἐνῷ εἶναι εὔκολος ἡ ἀπαλλαγή της ἀπὸ τῆς κατηγορίας αὐτῆς, διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῆς προτάσεως καὶ ὑπὸ ἄλλων συναδέλφων καὶ ἀπὸ ἡμᾶς ὑποβαλλομένης νὰ ἰσχύσῃ ὁ τρόπος κατανομῆς, ὁ ὁριζόμενος ἀπὸ τὸν νόμον τοῦ 1951; Καὶ τρίτον, κ. συνάδελφοι, ὑπάρχει ἕνα θέμα. Ἡ ἀναλογική, εἴτε ἁπλῆ, εἴτε ἐνισχυμένη, δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν στενὴν περιφέρειαν. Ἡ ἀναλογικὴ προϋποθέτει εὐρεῖαν περιφέρειαν. Ὅσον δὲ εὐρυτέρα ἡ περιφέρεια, τόσον περισσότερον ριζικὴ καὶ ἀποτελεσματικὴ ἡ λειτουργία τοῦ νόμου τῆς ἀναλογικῆς. Ἀναλογικὴν συζητοῦμεν αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἔστω καὶ ἐνισχυμένην. Διὰ ποῖον λόγον τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας ἀπὸ 45 νὰ τὰς κάμωμεν 56 ἢ ἀπὸ 42 ὅσαι ἦσαν...

§23Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. 41.

§24Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἀπὸ 41 θὰ τὰς κάμωμεν 56; Διὰ ποῖον λόγον; Διὰ ποῖον λόγον θὰ διατηρήσωμεν αὐτὸ τὸ σύστημα περιφερειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐκλέγουν ἕνα βουλευτήν; Πῶς νὰ λειτουργήσῃ ἡ ἀναλογικὴ μὲ ἕνα βουλευτήν; Πῶς νὰ λειτουργήσῃ ἡ ἀναλογικὴ μὲ δύο βουλευτάς; Δὲν νοεῖται ἀναλογικὴ μὲ τόσον μικρὰς περιφερείας. Κἄποτε, κ. συνάδελφοι, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν διεξήχθη σκληρότατος ἀγών. Ὄχι περὶ τὴν αὔξησιν τῶν περιφερειῶν ἀπὸ 41 εἰς 56, ἀλλὰ περὶ τὴν ἀποκοπὴν ἀπὸ μίαν περιφέρειαν, ἑνὸς τμήματος. Καὶ συνήφθη, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἀγὼν σκληρότατος, μεταξὺ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀφ’ ἑνός, καὶ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀφ’ ἑτέρου, διὰ τὴν ἀποκοπὴν ἀπὸ τῆς περιφερείας τῆς Θεσσαλονίκης τοῦ σημερινοῦ — ὄχι τοῦ σημερινοῦ, τοῦ τότε Νομοῦ τοῦ Κιλκίς. Καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, χαρακτηρίζον τότε τὴν προσπάθειαν αὐτὴν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὡς προσπάθειαν καταδολιεύσεως τῆς ψήφου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἔρριψεν ὅλον τὸ βάρος του ἐναντίον τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ περιφέρεια τοῦ Κιλκισίου ἐπρόκειτο νὰ ἀποτελέσῃ ἰδιαίτερον Νομόν. Καὶ ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ —καὶ τότε τὸ εἶπον καὶ σήμερον τὸ ἐπαναλαμβάνω — δὲν ἠδυνάμην, βεβαίως, νὰ γνωρίζω τὰς ἐνδιαθέτους σκέψεις τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀλλ’ ἡ πρότασις περὶ ἀποκοπῆς τῆς περιφερείας αὐτῆς καὶ τῆς ὑπαγωγῆς της εἰς ἰδιαίτερον Νομόν, ἦτο ἐπιβεβλημένη ἐκ τῶν πραγμάτων, διότι ἡ περιφέρεια Θεσσαλονίκης ἦτο τόσον εὐρεῖα καὶ περιελάμβανε τόσον ἐκτεταμένην ἀγροτικὴν περιοχήν, ὥστε ἦτο ἀδύνατον εἰς ἕνα συνδυασμὸν νὰ διατρέξῃ τὴν περιφέρειαν αὐτὴν προεκλογικῶς καὶ νὰ ἐπικοινωνήσῃ μὲ τὸν λαὸν τῶν διαφόρων τμημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπήγοντο εἰς τὴν ἐκλογικὴν αὐτὴν περιφέρειαν. Καὶ ὅμως διὰ τὴν μὴ ἀποκοπὴν τῆς περιφερείας αὐτῆς καὶ τὴν μὴ ἀνακήρυξίν της εἰς ἰδιαίτερον Νομόν, διεξήχθη, μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὁμηρικὴ πάλη μεταξὺ τοῦ Κόμματος Φιλελευθέρων, ἀφ’ ἑνός, καὶ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀσκοῦντος τότε τὴν ἐξουσίαν. Καὶ ἐφθάσαμεν μέχρι τοῦ σημείου, αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀπεκλήθη — δὲν γνωρίζω διὰ ποῖον λόγον — ἀπεκλήθη «μπακλαβαδοποίησις», νὰ ἀποτελέσῃ ἔναυσμα ἐσωτερικοῦ διχασμοῦ — ποῖον; Ἡ ἀνακήρυξις μιᾶς περιφερείας εἰς ἰδιαίτερον Νομόν! Τώρα ἐρχόμεθα, καὶ τὰς 41 περιφερείας τὰς κάμνομεν 56. Καὶ τὰς κάμνομεν 56 διὰ νὰ τοποθετήσωμεν μεταξὺ τῶν 41 καὶ τῶν 56 καὶ 10 ἢ 12 περιφερείας, αἱ ὁποῖαι ἐκλέγουν ἀπὸ ἕνα ἕως τρεῖς βουλευτάς, αἱ ὁποῖαι, δηλαδή, περιφέρειαι, ἐν τῇ οὐσίᾳ, ἀνατρέπουν τὴν βάσιν τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς. Διατί, κ. συνάδελφοι; Τίς ὁ λόγος νὰ τὸ κάμωμεν; Διατί νὰ μὴ διατηρήσωμεν τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας, ὅπως ἦσαν προηγουμένως, ὥστε πράγματι νὰ ἠμπορέσῃ νὰ λειτουργήσῃ τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς; Αὐτὰς τὰς προτάσεις, γενικῶς, θὰ ἤθελον νὰ κάμω. Τελευταία στιγμὴ εἶναι. Τὴν πλειοψηφίαν ἔχετε καὶ θὰ ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον. Ἐὰν ἐπιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις θὰ τὸ ψηφίσητε τὸ πρῶτον ἄρθρον ὡς ἔχει. Ἐγὼ κάμνω μίαν ἔκκλησιν: Ὁ τόπος αὐτός, κ. συνάδελφοι, πρέπει νὰ ἐπανεύρῃ τὴν γαλήνην του. Ὁ τόπος αὐτὸς πρέπει νὰ ἐπανεύρῃ τὴν ἠρεμίαν του. Δὲν ἀντέχει, ὁ τόπος μας, εἰς αὐτὸν τὸν ἀδιάκοπον διχασμόν. Τὸ 1924 ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, ὅταν δὲν ὑπῆρχον εἰς τὴν αἴθουσαν βουλευταί, οὔτε ἕνας βουλευτής, τῆς ἀντιθέτου παρατάξεως, ἡ ὁποία εἶχεν ἀπόσχει, ὁ ὁμιλῶν, καίτοι θῦμα τῆς μεγάλης τότε ἐθνικῆς καταστροφῆς, εἶχε τὴν συνείδησιν τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ ἔθνους καὶ αἰσθανόμενος τὴν ἐπιταγήν, ἡ ὁποία ἐκ ταύτης προήρχετο, δι’ ἐμέ, νὰ κατασιγάσω τὰ πάθη μου καὶ πάντα ἄλλον ὑπολογισμὸν καὶ νὰ ἀποβλέψω μόνον εἰς τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους ἀπὸ τὴν ἰδίαν αὐτὴν θέσιν διεκήρυξα, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὸν ἐμφύλιον σπαραγμόν, εἰς τὴν ἐμφύλιον διένεξιν καὶ νὰ δοθῇ πᾶσα ἱκανοποίησις εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, διὰ νὰ ἐπανέλθῃ ἐδῶ, διὰ νὰ ὑπάρξῃ πράγματι λειτουργία τοῦ Κοινοβουλίου, δημοκρατική. Αὐτὸ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἠσθάνθην τότε, αὐτὸ τὸ καθῆκον αἰσθάνομαι καὶ αὐτὴν τὴν ὥραν, νὰ κάμω ἔκκλησιν πρὸς σᾶς. Δὲν ἔχετε νὰ ζημιώσετε τίποτε, ἐὰν δεχθῆτε τὴν παρατήρησιν αὐτήν. Ἔχετε, ὅμως, νὰ κερδίσετε μέγα κέρδος, ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ ἀπαλλαγῆτε ἀπὸ τῶν κατηγοριῶν, αἱ ὁποῖαι πλανῶνται εἰς βάρος σας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ θὰ ἠδύνασθε νὰ εἴπητε, καὶ νὰ τὸ εἴπητε μὲ ὑπερηφάνειαν καὶ νὰ σᾶς χειροκροτήσωμεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι πράγματι ἐπροικίσατε τὸν τόπον μὲ ἕνα ἐκλογικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει τὴν γνησίαν, ἐλευθέραν καὶ πρὸ παντὸς ἀνεπηρέαστον ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω, πρὸς τὴν Βουλήν, τὴν ἑξῆς δήλωσιν τοῦ κ. Η. Μπρεδήμα: Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων: Κύριε Πρόεδρε, Δηλῶ, ὅτι παραμένω, ἐφ’ ἑξῆς, ἀνεξάρτητος βουλευτὴς ἀπὸ παντὸς Κόμματος, δηλωθέντος εἰς τὴν Βουλὴν ἢ εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον. Ἐν Ἀθήναις τῇ 21 Ἰουνίου 1961 Μετὰ τιμῆς

Ὁ δηλῶν

Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ

Βουλευτὴς Ἀθηνῶν Ὁ κ. Σ. Ἠλιόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§26Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ συνάδελφος ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Δ.Α., διὰ τὴν θέσιν της, γενικῶς, ἔναντι τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, ἐπιθυμῶ νὰ κάμω ὡρισμένας παρατηρήσεις ἐπὶ ἑνὸς συγκεκριμένου θέματος, προβληθὲν ἤδη διὰ μιᾶς τροπολογίας μας, ἡ ὁποία εἶχεν ὑποβληθῆ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν καὶ περιλαμβάνεται εἰς σημείωμα, περὶ τῶν παρατηρήσεών μας, ἐπὶ τοῦ διαμορφωθέντος ἤδη κειμένου τοῦ νομοσχεδίου, τὰς ὁποίας ἐδώσαμεν ἤδη εἰς τὸ Προεδρεῖον. Σήμερον εἶδον, ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη ὑπεβλήθη καὶ ὑπὸ συναδέλφου τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, τοῦ κ. Ἀλλαμανῆ. Πρόκειται περὶ τοῦ θέματος τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια, προκειμένου περὶ τῆς ἀναλογικῆς, εἴτε ἁπλῆς, εἴτε ἐνισχυμένης, πρέπει νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρεῖα, διότι ὁ περιορισμὸς δὲν συμβαδίζει μὲ τὴν ὕπαρξιν τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς. Ὑπάρχει, συνεπῶς, διὰ τῆς καθιερώσεως περιωρισμένου πληθυσμοῦ ἐκλογικῶν περιφερειῶν, νόθευσις τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Ἐλέχθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου τοῦ 1958, διὰ τοῦ ὁποίου ὡρίσθησαν αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι εἰς 55, εἶναι ἀδιάβλητος, διότι, τάχα, ἐλήφθη ὡς βάσις ἡ περιφέρεια τοῦ Νομοῦ. Πρῶτον, τὸ σύστημα αὐτό, κατὰ Νομόν, δὲν ἔχει τηρηθῆ ἀπολύτως. Διότι, εἰς τὰς Ἀθήνας, Πειραιᾶ, Θεσσαλονίκην κλπ., δὲν ἐλήφθη, ὡς βάσις, ὁ Νομός, λόγῳ τοῦ μεγάλου πληθυσμοῦ τῶν ἀντιστοίχων Νομῶν. Ἐνῷ, λοιπόν, τοῦτο ἔγινε διὰ τοὺς μεγάλους Νομούς, ἀντιστοίχως ἔγινε μία κατάτμησις τῶν μικρῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν, μέχρι σημείου νὰ ὑπάρξουν ἐκλογικαὶ περιφέρειαι μὲ μίαν μόνον ἕδραν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ εἴπωμεν, ὅτι δὲν εἶναι διαβλητόν. Εἰς ὅλας τὰς ἐκλογὰς μὲ ἀναλογικήν, δηλαδή, τὸ 1956, ὅτε τὰς ἐκλογὰς ἔκαμεν ἡ Ε.Ρ.Ε. τὸ 1951, 1950, 1946 καὶ εἰς ὅλας τὰς προπολεμικὰς ὑπῆρχον 41 ἐκλογικαὶ περιφέρειαι. Μὲ τὸν νόμον τοῦ 1958 τὸ πρῶτον γίνεται αὐτὴ ἡ κατάτμησις, ὥστε ἔχομεν μίαν περιφέρειαν μὲ μίαν ἕδραν, τρεῖς μὲ δύο, δέκα τρεῖς μὲ τρεῖς καὶ πέντε μὲ τέσσαρες. Ἡ κατάτμησις εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ προσπορίσῃ ὡρισμένον ἀριθμὸν βουλευτῶν εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε. πέραν πάσης ἀναλογίας ψήφων εἰς τὰς περιφερείας αὐτὰς μὲ τὸν μικρὸν ἀριθμὸν ἑδρῶν, διότι δὲν ὑπῆρξε δυνατότης ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Οὕτω, ἐπὶ τῶν 22 αὐτῶν περιφερειῶν, ἐπὶ συνόλου ἑδρῶν 66 ἡ Ε.Ρ.Ε. ἔλαβε τὰς 50, ἤτοι τὸ 75%, ἐνῷ εἰς τὰς ὑπολοίπους περιφερείας ἔλαβε τὸ 51% τῶν ἑδρῶν ἐν συνόλῳ. Ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν θέλῃ νὰ ἐπιδείξῃ καλὴν πίστιν καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς ὀρθὰς ἀρχὰς τῆς ἐκφράσεως τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, νὰ δεχθῇ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας τοῦ 1956, διότι ἄλλως δὲν δύναται νὰ ἀπομακρυνθῇ ἡ ὑπόνοια ἐπιδιώξεως ἀθεμίτων σκοπῶν.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Πρίφτης ἔχει τὸν λόγον.

§28Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου, ἐπεκρίθη ὁ τρόπος, καθ’ ὃν διενεργεῖται ἡ δευτέρα κατανομὴ τῶν ἑδρῶν καὶ ἐτονίσθη ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ, ὑπάρχει καταπλεονέκτησις τοῦ πρώτου πλειοψηφοῦντος Κόμματος, ἔναντι τῶν ἄλλων ποὺ εἰσέρχονται εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Μετὰ δὲ τὴν προσθήκην τοῦ σὺν 1, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτυγχάνεται εἰς εὐρύτερον πλαίσιον ἡ ἄμεσος ἐκλογή, κατὰ τὴν αʹ κατανομήν, ὑφίσταται ἔτι μεγαλυτέρα ἀνάγκη νὰ ἀντιμετωπισθῇ τὸ θέμα τῆς δευτέρας κατανομῆς καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸν τρόπον ποὺ ὡρίζετο διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1951, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐζήτησαν ὅλα τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τοῦτο δὲ διὰ νὰ μὴ γίνῃ καὶ πάλιν χρησιμοποίησις τοῦ ἰδίου ὄγκου ψήφων, ποὺ ἐχρησιμοποιήθησαν εἰς τόσον εὐρεῖαν κλίμακα κατὰ τὴν πρώτην κατανομήν. Ἕνα ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον προκύπτει, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ποσοστῶν διὰ τὰ αὐτοτελῆ Κόμματα καὶ τοὺς συνασπισμούς. Ἡ ἀντιφατικὴ ἐπιχειρηματολογία ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, ἡ ὁποία διετυπώθη ὑπὸ μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπαναφέρει τὸ θέμα καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ πλησιάσωμεν πρὸς χαμηλότερα ποσοστὰ διὰ νὰ δοθῇ ἡ δυνατότης νὰ διεκδικηθῇ ἡ λαϊκὴ ψῆφος ἀπὸ ὅλα τὰ Κόμματα μὲ ἴσους ὅρους. Ἡ πρότασίς μας εἶναι 10% διὰ τὰ αὐτοτελῆ Κόμματα, 14% διὰ τὰ δύο Κόμματα καὶ 17% διὰ τὸν Συνασπισμὸν Κομμάτων, μὲ τὴν δήλωσιν, ὅτι τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ ἄρνησιν τῆς ἀρχῆς ποὺ ὑπεστηρίξαμεν περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν δεχθῇ νὰ γίνῃ βʹ κατανομὴ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1951 καὶ ἐξακολουθῇ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ ὕψος τῶν ποσοστῶν, τότε δὲν θέλει τὴν ἐπιψήφισιν νόμου, θέτοντος ἴσους ὅρους διὰ τὴν ἀναμέτρησιν, ἀλλὰ ἐπιδιώκει νόμον μὲ κυρίαρχον χαρακτῆρα, ἤτοι τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ πρώτου πλειοψηφοῦντος Κόμματος, τὴν πλεονέκτησιν τοῦ πρώτου Κόμματος εἰς βάρος ψήφων, ὄχι Κομμάτων, μὴ μετεχόντων εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, ἀλλὰ Κομμάτων μετεχόντων, ἀκόμη δυνάμει τοῦ νόμου, εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Ἠλιοῦ ἔχει τὸν λόγον.

§30Η. ΗΛΙΟΥ. Ὁ κ. Πρίφτης μὲ ἀπήλλαξε τῆς ἀνάγκης νὰ ἐπιμείνω ἐπὶ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ θέματος τῶν ποσοστῶν. Πιστεύομεν, ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικὰ καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι ἀνεπίτρεπτα, τόσον διὰ τὰ Κόμματα, ὅσον καὶ διὰ τοὺς συνασπισμούς, διότι ἀλλοιώνουν τὴν λαϊκὴν θέλησιν καὶ τὴν χρησιμοποιοῦν κατὰ τρόπον ἀντίθετον πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ ἐκλογέων. Δι’ αὐτό, ὑπενθυμίζομεν, ὅτι τὰ ποσοστὰ 10%, 14%, 17%, εἶναι ποσοστά, γενόμενα δεκτὰ κατὰ τὴν ἐνώπιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ ὅλα τὰ Κόμματα καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐπιμένομεν εἰς αὐτὰ τὰ ποσοστά. Κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν κατ’ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, κατεθέσαμεν ἡμεῖς, καὶ σήμερον βλέπομεν κατατεθειμένην ὁμοίαν, ἴσως, ὄχι μὲ τὰς αὐτὰς λέξεις, ἀλλὰ μὲ τὸ αὐτὸ πνεῦμα, μίαν τροπολογίαν τοῦ συναδέλφου κ. Ἀλλαμανῆ, σχετικῶς πρὸς τὸ θέμα αὐτὸ τὸ ἀπαράδεκτον, τὸ ὁποῖον ἐξευτελίζει τὸν πολιτικὸν βίον, τὸ ὁποῖον, ἐπὶ τέλους, καταβιβάζει τοὺς εἰς ἀδυναμίαν ἢ ἐξάρτησιν τελοῦντας ἐκλογεῖς, καὶ ἀποτελεῖ ἀπαράδεκτον ἐκβίασίν των, τὸ θέμα διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως, διὰ χειρογράφων ψηφοδελτίων, διὰ πολυχρώμων σταυρῶν καὶ διὰ μιᾶς σειρᾶς ἄλλων ἐνδεικτικῶν γνωρισμάτων, τοῦ ποῖος ψηφοφόρος παρεβίασε τὴν μυστικότητα τῆς ψηφοφορίας. Νομίζω, ὅτι εἶναι ζήτημα ἠθικῆς τάξεως, διὰ τὴν Βουλήν, νὰ δεχθῇ, εἴτε τὴν τροπολογίαν τὴν ἰδικήν μας, εἴτε τοῦ κ. Ἀλλαμανῆ, εἶναι εἰς τὸ ἴδιον πνεῦμα, ἀνεξαρτήτως διατυπώσεως, καὶ νὰ λήξῃ κἄτι, τὸ ὁποῖον μᾶς καταβιβάζει εἰς χαμηλότατον ἐπίπεδον, ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ζάκκας ἔχει τὸν λόγον.

§32Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα τὸν λόγον, διὰ νὰ κάμω μερικὰς παρατηρήσεις, ἀκόμη ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ διὰ νὰ ἐπαναλάβω ἄλλας, τὰς ὁποίας εἶχον κάμει. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ, ὡς συνταγματικὸν νομοσχέδιον, ἐκλογικὸν αὐτό, ἢ οἱονδήποτε ἄλλο, τὸ ὁποῖον σκοπὸν θὰ εἶχε νὰ μεταβάλῃ καὶ νὰ διαστρέψῃ τὴν ψῆφον τῶν ἐκλογέων. Αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον, ἀντιτίθεται πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ οὐδεὶς σεβόμενος τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ καὶ τοὺς πολίτας καὶ τὸ δικαίωμά των, εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ τὸ δεχθῇ. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον θὰ μποροῦσα νὰ δεχθῶ, εἶναι εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν νὰ μετέχῃ πᾶν Κόμμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιτύχῃ 5 ἕδρας εἰς τὴν Ἐπικράτειαν, κατὰ τὴν πρώτην κατανομήν. Τώρα, ἂς ἔλθωμεν εἰς τὰ ὅσα κατεσκευάσθησαν εἰς τὸ νομοθέτημα. Προσετέθη ἡ μονὰς διὰ τὸν καθορισμὸν τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου. Ἔτσι, βέβαια, μπορεῖ κανεὶς νὰ εἴπῃ, ὅτι αἱ δυνάμεις τοῦ κάθε Κόμματος θὰ ἀξιοποιηθοῦν πληρέστερον. Ἡ πρώτη ἐντύπωσις εἶναι αὐτή. Ἂς ἐξετάσωμεν, ὅμως, τὸ πρᾶγμα, κάπως βαθύτερον καὶ προσεκτικώτερον. Ἐπῆρεν ἕνα Κόμμα πολλὰς ψήφους. Μὲ τὴν μονάδα, ἡ ὁποία προστίθεται, εἰς τὴν κάθε περιφέρειαν, ἐλπίζει νὰ πάρῃ πολλὰς ἕδρας ἀπὸ τὴν πρώτην κατανομήν, διότι γίνεται μικρότερον τὸ πηλίκον, τὸ ἐκλογικόν. Ἔρχεται ὕστερον τὸ ἴδιον Κόμμα καὶ λέγει, ὅτι εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ἐγὼ θὰ ὑπολογίσω ὅλας τὰς ψήφους μου. Τί σημαίνει τοῦτο; Ἂν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι κάμνομεν καὶ πολλὰς περιφερείας δι’ ὀλίγους βουλευτάς, ὥστε νὰ ὑπάρχουν ηὐξημένα, κατὰ πολύ, ἀδιάθετα ὑπόλοιπα, σημαίνει, ὅτι θὰ ἔλθῃ τὸ Κόμμα αὐτὸ πάλιν, θὰ ὑπολογίσῃ ὅλην του τὴν ἐκλογικὴν δύναμιν, διὰ νὰ πάρῃ ἀπὸ τὴν δευτέραν κατανομήν, ὅπως ἀναφέρεται εἰς μίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὑπ’ ὄψει μας, περισσοτέρας ἕδρας. Ηὐξημένα τὰ ὑπόλοιπα κατὰ περιφέρειαν, ποῦ ἠκούσθη, ποτέ, ἐφαρμογὴ ἀναλογικῆς μὲ περιφέρειαν μιᾶς ἕδρας, μὲ περιφέρειαν δύο ἑδρῶν, τριῶν ἢ τεσσάρων ἑδρῶν. Θὰ πρέπει ἡ περιφέρεια νὰ περιλαμβάνῃ ἀριθμὸν ἑδρῶν ὅσος καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν τριῶν Κομμάτων. 4 ἢ 5 Κόμματα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐμφανίζονται σήμερον τὰ σπουδαιότερα. Δὲν μποροῦμε νὰ λέγωμεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόζωμεν ἀναλογικὴν μὲ περιφερείας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔχουν ὀλιγωτέρους τῶν 5 ἢ 4 βουλευτῶν νὰ ἐκλέξουν. Ἀλλὰ δὲν τὸ θέλει αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις. Ἐλπίζω νὰ θελήσῃ νὰ μὴ εἶναι τόσον ἀντίθετος μὲ τὴν λογικήν. Ἐλπίζω νὰ θελήσῃ νὰ μὴ ἔχῃ τὸ νομοθέτημά της τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς προσπαθείας ἁρπαγῆς ψήφων. Θέλει καὶ τὸν τρόπον τῆς κατανομῆς, τῆς δευτέρας, μὲ τὸν ὑπολογισμὸν ὅλων τῶν δυνάμεων τῶν ἐκλογικῶν, εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Αὐτὸ εἶναι ἀπολύτως ἀντισυνταγματικόν. Διότι, προσθέσατε τὴν μονάδα καὶ ἐλαττώσατε τὸ ἐκλογικὸν μέτρον. Χρησιμοποιοῦνται, ὡς ἐκ τούτου, κατὰ τὸ πλεῖστον, εἰς τὴν πρώτην κατανομήν, αἱ δυνάμεις αἱ ἐκλογικαὶ καὶ κατόπιν, λέγομεν, ἐχρησιμοποιήθησαν κατὰ τὸ πλεῖστον αἱ ψῆφοι αὐταὶ καὶ ἐδόθησαν καὶ εἰς τὴν πρώτην κατανομήν. Τώρα θὰ ἔλθωμεν, ἐκ τῆς χρησιμοποιήσεως, πάλιν, διὰ νὰ δώσωμεν ἕδρας περισσοτέρας ἀπὸ τὴν δευτέραν κατανομήν. Αὐτὸ εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ γίνῃ δεκτὸν τοιοῦτον πρᾶγμα, καὶ ὕστερα νὰ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν νὰ εἴπωμεν, ὅτι καὶ τὸ Σύνταγμα σεβόμεθα καὶ δὲν κάμνομεν ἁρπαγὴν ὀφθαλμοφανῆ. Πῶς εἶναι δυνατὸν αὐτὸ νὰ γίνῃ δεκτόν; Κατὰ τρόπον νὰ ἔρχεται εἰς ἁρμονίαν μὲ τὸ Σύνταγμα, μὲ τὴν λογικὴν καὶ μὲ τὴν ἐντροπὴν ἀκόμη. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσω ποτὲ τὸ ἄρθρον αὐτό.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀλλαμανῆς ἔχει τὸν λόγον.

§34Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, μολονότι συνάδελφοι προλαλήσαντες ἠσχολήθησαν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν εἶχα τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω, ἐπιθυμῶ νὰ τὴν ἀναπτύξω διὰ ὀλίγων. Βεβαίως, τὴν τοποθέτησιν τοῦ Κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ἔναντι τοῦ ἄρθρου 1, ἔκαμεν, ἤδη, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, ὁ κ. Παπανδρέου. Ὑποστηρίζω, ὅτι ἡ τροπολογία μου συνάπτεται καὶ μὲ τὸ ἄρθρον 1 καὶ μὲ τὰς βασικὰς ἀντιρρήσεις, τὰς ὁποίας διετύπωσεν ὁ κ. Παπανδρέου, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς δευτέρας κατανομῆς. Πράγματι, διὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἐπιτυγχάνεται νὰ ἐμφανίζεται δῆθεν σύστημα ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἐνῷ, κατ’ οὐσίαν, πρόκειται περὶ πλειοψηφικοῦ. Διατί; Διότι, διὰ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὑπὸ κρίσιν, τὴν θεσπίζει, εἰσάγει, ἐπωφελεῖται τῶν ἑδρῶν τῶν ἀδιαθέτων, τὸ πρῶτον Κόμμα, κατ’ Ἐφετεῖον, τὰ δὲ ἑπόμενα Κόμματα εἰσερχόμενα εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν λαμβάνουν ἕδρας ὀλιγωτέρας ἀπὸ ὅ,τι θὰ ἐλάμβανον μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Ἰδού, λοιπόν, ὅτι μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ καταλήγομεν εἰς τὸ παραλογισμόν: Ἐνῷ, δῆθεν, διακηρύσσομεν, ὅτι τὰ Κόμματα, τὰ ἐπιτυγχάνοντα νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, θὰ ἐνισχυθοῦν ἐκ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, πράγματι χάνουν καὶ τὴν δύναμιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θὰ ἐλάμβανον μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Ἰδοὺ διατὶ πρόκειται περὶ φενάκης, πρόκειται περὶ ἐμπαιγμοῦ. Δὲν εἶναι ἐκλογικὸν σύστημα ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Εἶναι κάτι ἄλλο, ἰδιότυπον, τὸ ὁποῖον ἐγγίζει τὸ πλειοψηφικόν, ἀλλὰ δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν. Ἰδού, κ. βουλευταί, διὰ ποῖον λόγον ἡ τροπολογία μου συνάπτεται στενῶς μὲ τὸ ἄρθρον 1 καὶ μὲ τὰς βασικὰς ἀντιρρήσεις τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου. Ἐὰν αὕτη ἀπόψε δὲν γίνῃ δεκτή, δὲν πρόκειται νὰ τύχῃ ὁ νόμος τῆς ἰδικῆς μας ἐπιδοκιμασίας, διότι ἐὰν μείνῃ, ὡς ἔχει, εἶναι ὅ,τι δήποτε ἄλλο πλὴν ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι ἁπλῶς, εἰς τὴν θεωρίαν, διεθνῶς παραδεδεγμένον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν πρακτικὴν ὅλων τῶν κοινοβουλευτικῶν δημοκρατικῶν πολιτευμάτων, ἀνέκαθεν, καὶ παγίως καθιερωμένον, ὅτι εἰς τὸ πλειοψηφικὸν ἡ περιφέρεια πρέπει νὰ εἶναι στενή, ἐπιβάλλεται νὰ εἶναι στενή, ἐνῷ τὸ ἀντίθετον συμβαίνει εἰς τὴν ἀναλογικήν. Καὶ ἡ ἐξήγησις εἶναι ἁπλῆ: Εἰς τὸ πλειοψηφικὸν ὁ ἐκλογεὺς ψηφίζει πρόσωπα καὶ ὄχι Κόμματα. Κατ’ ἀκολουθίαν, πρέπει καὶ ἡ περιφέρεια νὰ εἶναι στενή, διὰ νὰ τοῦ εἶναι γνωστὰ τὰ πρόσωπα. Καὶ δεύτερον, ἐπειδὴ εἰς τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι δυνατὸν μὲ μίαν ψῆφον, ὁλόκληρος ὁ συνδυασμὸς νὰ κερδίσῃ ἢ νὰ χάσῃ, ἐνδιαφέρει, διὰ νὰ ὑπάρχῃ στοιχειώδης δικαιοσύνη εἰς τὸ πλειοψηφικόν, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑδρῶν νὰ εἶναι μικρός. Προκειμένου ὅμως, περὶ ἀναλογικῆς, εἶναι γνωστόν, ὅτι ὁ ἐκλογεὺς ψηφίζει Κόμμα, κατὰ πρῶτον λόγον, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον ψηφίζει πρόσωπα ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐκδηλώνει τὴν προτίμησίν του διὰ τοῦ σταυροῦ, τὸν ὁποῖον θέτει εἰς τὸ ὄνομα τοῦ ἑνὸς ἢ πλειόνων ὑποψηφίων τοῦ αὐτοῦ συνδυασμοῦ. Συνέπεια αὐτοῦ εἶναι, ὅτι εἰς ὅλα τὰ συστήματα τῆς ἀναλογικῆς, δὲν ἠμπορεῖ ὁ ἐκλογεὺς νὰ βάλῃ τὸ ὄνομα ὑποψηφίου ἄλλου συνδυασμοῦ εἰς τὸ ψηφοδέλτιον ποὺ ρίπτει εἰς τὴν κάλπην. Τὸ ἀντίθετον συμβαίνει εἰς τὸ πλειοψηφικόν. Εἶναι φανερόν, ὅτι τὰ δύο συστήματα διαφέρουν βασικά. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἡ περιφέρεια εἰς μὲν τὸ πλειοψηφικὸν πρέπει νὰ εἶναι στενή, εἰς δὲ τὴν ἀναλογικὴν εὐρεῖα. Αὐτὸ δὲν εἶναι δογματικῶς καθιερωμένον. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αὐτὸ τὸ ἔχει θεσπίσει καὶ ἡ διεθνὴς πρακτική, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἑλληνικὴ πρακτική. Καὶ ἔρχομαι τώρα, κ. συνάδελφοι, εἰς τὴν ἀναλογικήν, ὡς ἐφηρμόσθη μεταπελευθερωτικῶς, τὸ 1946, 1950, 1951, 1956. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, μὲ τὸ τριφασικὸν σύστημα, μὲ τὸ ὁποῖον ἐνεκαινίασε τὴν πολιτικὴν δραστηριότητά της, ἡ πολιτικὴ παράταξις ποὺ κατέχει τὴν ἐξουσίαν, εἰς πλείονας περιφερείας ἴσχυσεν ἡ ἁπλῆ ἀναλογική. Ἔχομεν, λοιπόν, ἐκλογὰς μεταπελευθερωτικῶς, εἰς τὰς ὁποίας ἴσχυσεν ἡ ἁπλῆ ἢ ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική. Εἰς ὅλας τὰς εὐκαιρίας, τὰς ἐκλογικάς, καὶ ὅταν ὁ νόμος ἀπετέλεσεν ἀντικείμενον μερίμνης καὶ μελέτης καὶ εἰσήγησις τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, τοῦ σημερινοῦ κυβερνῶντος Κόμματος, εἰς τὰς τέσσαρας αὐτὰς ἐκλογικὰς εὐκαιρίας, ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια ἦτο ὁ Νομός, ὡς προεβλέπετο ἀπὸ τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν τῆς χώρας ἐν ἔτει 1936. Ἀγνοοῦμεν τὸν Νομὸν ποὺ ἐδημιουργήθη ἔκτοτε, ἰδίᾳ κατὰ τὴν περίοδον τῆς κατοχῆς καὶ μετέπειτα. Καὶ ἐνῷ τὰ πράγματα, παγίως, ἀπ’ ὅλας τὰς παρατάξεις, καὶ ἀπὸ τὴν κυβερνῶσαν σήμερον, οὕτως ἐφηρμόζοντο μέχρι τοῦ 1956, ἐμφανίζεται ἡ καινοτομία τοῦ 1958. Ὑποστηρίζω, κ. βουλευταί, ὅτι ἡ Ε.Ρ.Ε., ἐν τούτῳ, δὲν ἐσημείωσε παλινωδίαν. Τὸ 1958, τὸ σύστημα, καθ’ ὃ διακηρύσσει καὶ ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου — καὶ ἀπ’ ὅλους ἀνεγνωρίσθη —, ἦτο σύστημα διακομματικόν. Συνεπῶς, ὄχι ἀναλογικὸν σύστημα. Ἦτο σύστημα πολωτικόν, σύστημα, ἐν τῇ οὐσίᾳ, πλειοψηφικόν. Δι’ ὃν λόγον ἔχει νόημα ἡ διχοτόμησις τοῦ Νομοῦ, καὶ ἡ παραγνώρισις τοῦ ἰσχύσαντος παγίου καθεστῶτος, ἐπὶ τῆς ἀναλογικῆς τῆς ἁπλῆς ἢ ἐνισχυμένης κατὰ τὰς τέσσαρας ἐκλογικὰς εὐκαιρίας, ποὺ ἐμνημόνευσα. Ἰδοὺ διατὶ σήμερον, ὁπότε ἡ Κυβέρνησις ἐπανέρχεται εἰς τὴν ἀναλογικὴν οὔτε κἂν τοῦ 17% τοῦ 1951, ἀλλὰ εἰς τὴν ἀναλογικὴν τοῦ 15%, δὲν μαρτυρεῖ ἁπλῶς μόνον μίαν ἀντινομίαν, κραυγάζουσαν — ἐνῷ εἰσάγει ἀναλογικήν, θεσπίζει στενὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν — ἀλλὰ διαπιστοῦται μία παλινωδία τοῦ κυβερνῶντος Κόμματος. Τὸ ἴδιον Κόμμα, τὸ 1956, εἰσάγει τὴν ἀναλογικὴν καὶ καθιεροῖ τὸν Νομὸν ὡς ὑφίσταται πρὸ τοῦ πολέμου, ὡς τὸν ἐγνώρισαν οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι τοῦ 1946, 1950, 1951. Καὶ εἰς τὸ 1961 καινοτομεῖ, παλινωδεῖ, αἱ ἐνῷ εἰσάγει τὴν ἀναλογικήν, διχοτομεῖ 10 Νομούς. Κύριοι βουλευταί, ὁ σκοπὸς εἶναι διαφανής. Γνωρίζει, ἡ Κυβέρνησις, ὅτι παλινωδεῖ. Γνωρίζει, ὅτι γνωρίζομεν τὴν παλινωδίαν αὐτὴν καὶ θὰ τὴν καταγγείλωμεν. Ὅμως, ψυχραίμως, προχωρεῖ εἰς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Τὴν λαφυραγώγησιν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῶν ἀντικυβερνητικῶν, οἱ ὁποῖοι ὀξέως ἀντιτίθενται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ ἐκλέξῃ ἰδικούς της βουλευτάς. Ἐκεῖ καταλήγει ἡ διχοτόμησις τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν. Δι’ ὅλους ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ διὰ πολλοὺς ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς πολίτας, εἶναι σαφές, ὅτι ἡ διχοτόμησις 10 Νομῶν σημαίνει ἐμπλουτισμὸν τοῦ ἁμαρτωλοῦ ταμείου τῆς δευτέρας κατανομῆς διὰ 15 καὶ πλέον ἑδρῶν. Καὶ ἀφοῦ προηγουμένως ἔχει μεριμνήσει διὰ τὴν νομοθετικὴν λαφυραγώγησιν τοῦ ἁμαρτωλοῦ ταμείου, φροντίζει, διὰ τῆς διχοτομήσεως τῶν περιφερειῶν, νὰ τὸ ἐμπλουτίσῃ μὲ περισσοτέρας ἕδρας. Ἰδοὺ διατί, κ. βουλευταί, νομίζω, ὅτι ἡ διχοτόμησις τῶν περιφερειῶν, — ἀσυμβίβαστος μὲ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀναλογικῆς, ὡς θεωρητικῶς ἐγένετο παραδεκτή, ὡς παγίας καὶ διεθνῶς ἔχει καθιερωθῆ καὶ τέλος, ὡς ἔχει παγίως ἐφαρμοσθῆ, μεταπολεμικῶς, καὶ προπολεμικῶς, εἰς τὴν Ἑλλάδα, — καὶ εἰς τὴν ἁπλῆν καὶ εἰς τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν καὶ εἰς τὴν ἀναλογικήν, τὴν ὁποίαν ἡ κυβερνῶσα παράταξις καθιέρωσε τὸ 1956, ἰδού, ἐπαναλαμβάνω, διατί ἡ διχοτόμησις τῶν περιφερειῶν, συνδυαζομένη μὲ τὸν τρόπον τῆς δευτέρας κατανομῆς, ἡ ὁποία καθιστᾷ ψευδώνυμον τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, ὁδηγεῖ εἰς ὀξυτάτην ἀντίθεσιν, ἀπὸ τῆς ἰδικῆς μας, τοὐλάχιστον, πλευρᾶς, πρὸς τὸ ἄρθρον αὐτό, καί, κατ’ ἀκολουθίαν πρὸς τὸ σύνολον τοῦ νόμου. Καὶ ἤδη, ἔρχομαι εἰς ἄλλην τροπολογίαν μου, ἐπὶ τῆς ὁποίας μὲ ἐπρόλαβεν ὁ κ. Ἡλιοῦ, ἀναπτύξας, παράλληλα, ἰδικήν του τροπολογίαν. Ἐὰν κατέθεσα τὴν ἰδικήν μου τροπολογίαν, τὸ ἔπραξα διὰ νὰ ἔχω τὴν εὐκαιρίαν νὰ καταγγείλω, ἐνώπιον τῶν κ.κ. συναδέλφων καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι εἰς τὸν τόπον αὐτὸν θεσμοθετεῖται ἡ κατ’ οὐσίαν κατάργησις τῆς συνταγματικῆς ἐπιταγῆς, περὶ μυστικότητος τῆς ψηφοφορίας, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἔχῃ ἐμμέσως καταλυθῆ ἡ οὐσία τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος τῶν Ἑλλήλων πολιτῶν, ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς ἐλευθέρας ἐκδηλώσεως τῆς θελήσεώς του. Κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας, μετὰ τὰς ἐκλογάς, ἑκατοντάδες ἀντιπρόσωποι τῶν πολιτευτῶν καὶ Κομμάτων ἐπισκέπτονται τὰ γραφεῖα τῶν Πρωτοδικείων, φέροντες δέσμας ψηφοδελτίων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὰ ἀκριβῆ ἀντίγραφα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶχον πρὸ τῆς ἐκλογῆς δώσει εἰς τοὺς ψηφοφόρους, σημαδεμένα, διὰ νὰ κάμουν παραβολὴν καὶ ἐξακριβώσουν, ἂν ἀπέδωσεν ὁ ἐκβιασμὸς ἢ ἡ συναλλαγή. Αὐτὰ εἶναι γνωστὰ εἰς πάντας. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅταν συμβαίνουν τέτοια πράγματα, νὰ ὁμιλοῦμεν περὶ ἐλευθέρας καὶ μυστικῆς ψηφοφορίας, διότι, ἐν τῇ πραγματικότητι ἔχει καταργηθῆ ἡ μυστικότης τῆς ψηφοφορίας, τοῦθ’ ὅπερ ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει, σημαίνει κατάργησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ κυρίαρχου λαοῦ νὰ ἐκλέγῃ ἐλευθέρως καὶ ἀβιάστως τοὺς βουλευτὰς καὶ τὰς Κυβερνήσεις του. Τὸ κακόν, ἐξ ἄλλου, ἐπετάθη ἀφ’ ἧς ὁ κρατικὸς μηχανισμὸς ἔχει ὑποταχθῆ εἰς τὸ Κόμμα καὶ ἐν ὄψει, μάλιστα, τῆς σημαντικῆς ἐπεκτάσεως τῶν ἁρμοδιοτήτων τοῦ μεταπολεμικοῦ Κράτους καὶ ἐντεῦθεν τοῦ ἐπηρεασμοῦ τῆς ἰδιωτικῆς καὶ δὴ τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τῶν πολιτῶν παρὰ τῶν φορέων τῆς κρατικῆς ἐξουσίας. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ἡ καθιέρωσις παρὰ τῶν ἐκλογικῶν νόμων τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλογέως νὰ χρησιμοποιῇ ἐκτὸς τοῦ ἐντύπου ἢ δακτυλογραφημένου καὶ τὸ χειρόγραφον ψηφοδέλτιον ἀποτελεῖ τὴν ἀφετηρίαν ἢ καὶ τὴν ρίζαν τοῦ κακοῦ, ὅμως, εἶναι ἀληθές, ἐπίσης, ὅτι σωρεία θετικῶν διατάξεων τῶν τελευταίων, ἰδίᾳ, ἐκλογικῶν νόμων, διευρύνει τὰς δυνατότητας τῆς παραβιάσεως τῆς μυστικότητος τῆς ψηφοφορίας, διὰ τῆς νομίμου χρησιμοποιήσεως διακριτικῶν σημείων εἰς τὸ ψηφοδέλτιον χωρίς, ἀκριβῶς, διότι εἶναι νόμιμος ἡ χρησιμοποίησις αὐτῶν νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἀκύρωσις τῶν ψηφοδελτίων αὐτῶν, μολονότι σαφῶς καθιστοῦν ταῦτα φανερὰν τὴν ψηφοφορίαν. Ἐνδεικτικῶς θὰ ἀναφέρω τὰς διατάξεις ἐκείνας, αἵτινες ἐπιτρέπουν, πρῶτον, τὴν μνείαν τῶν ὀνοματεπωνύμων τῶν ὑποψηφίων κατὰ διάφορον σειρὰν τῆς τοιαύτης τῆς καθοριζομένης, διὰ τῆς οἰκείας ἀποφάσεως τοῦ πρωτοδικείου, περὶ ἀνακηρύξεως τῶν ὑποψηφίων, τὴν μνείαν τινὸς ἢ τινῶν μόνον ἐκ τῶν ὑποψηφίων τοῦ συνδυασμοῦ, τὴν τοποθέτησιν τοῦ ὀνόματος πρὸ ἢ μετὰ τὸ ἐπώνυμον, τὴν μνείαν καὶ ὀνομάτων ὑποψηφίων ἄλλων συνδυασμῶν, καὶ τέλος, τὴν χρησιμοποίησιν μολυβδίδος ἢ μελάνης ποικίλων χρωματισμῶν καὶ ταῦτα πάντα ἐπὶ ψηφοδελτίων, φερόντων τὴν ὀνομασίαν καὶ τὸ ἔμβλημα τοῦ συνδυασμοῦ, ὡς ἐπίσης καὶ ἐπὶ λευκῶν τοιούτων. Τέλος, ἐπιτρέπονται, χωρὶς νὰ συνεπάγωνται ἀκυρότητα, ἐγγραφαὶ καὶ διαγραφαὶ ὑποψηφίων καὶ τοποθέτησις πλειόνων ψηφοδελτίων τοῦ αὐτοῦ συνδυασμοῦ ἐντὸς ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ φακέλλου, καὶ δεύτερον, τὴν σημείωσιν τοῦ σταυροῦ, προτιμήσεως δεξιὰ ἢ ἀριστερὰ τοῦ ὀνοματεπωνύμου τοῦ ὑποψηφίου ἢ καὶ ἑκατέρωθεν καὶ δὴ τὴν σημείωσιν αὐτοῦ διὰ μολυβδίδος ἢ μελάνης ποικίλων χρωματισμῶν, τὴν σημείωσιν σταυρῶν διαφορετικῶν διαστάσεων καὶ σχημάτων καὶ τὴν σημείωσιν, ὡσαύτως, πλειόνων σταυρῶν τῶν ἐπιτρεπομένων. Καθίσταται πρόδηλον, ὅτι ὑπὸ τὸ κράτος τῶν ἀνωτέρω διατάξεων εἶναι δυνατὸν εἷς ὑποψήφιος ἢ ἕνα Κόμμα νὰ δημιουργήσῃ ἄνω τῶν χιλίων παραλλαγῶν τῆς εἰκόνος τοῦ ψηφοδελτίου οὕτως ὥστε νὰ δύναται, ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς, τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν, νὰ διαπιστώνῃ, ἂν ὁ συγκεκριμένος ἐκλογεὺς ἐψήφισε σύμφωνα μὲ τὴν ἐκβιαστικὴν ἢ συνδυασμένην μὲ οἰκονομικὸν ἀντάλλαγμα ἀπαίτησίν του, γενομένην δὲ ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς, καθ’ ὅσον οὐδένα διατρέχει κίνδυνον ἀκυρώσεως αὐτῶν τῶν ἁμαρτωλῶν ψηφοδελτίων, καίτοι εἶναι ὁλοφάνερον, ὅτι ἡ ψηφοφορία εἶναι φανερά.

§35Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Θεωρεῖτε ἀναγκαῖον, εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς περιπτώσεις, νὰ θεωροῦνται ἄκυρα; Εἰς πολλὰς περιπτώσεις συμβαίνει νὰ μὴ προσέχουν καὶ φοβοῦμαι μήπως καταστοῦν πολλὰ ψηφοδέλτια ἄκυρα.

§36Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, αὐτὴν τὴν ἀνησυχίαν τὴν ἔχω καὶ ἐγώ. Νομίζω, ὅμως, ὅτι μὲ σύστημα ἀναλογικῆς ἡ πρωτοβουλία τῆς ἐκτυπώσεως καὶ τῆς διανομῆς ψηφοδελτίων μέχρι καὶ τῆς τελευταίας καλύβης, ἀνήκει εἰς τὰ Κόμματα. Δὲν ἀφήνεται, λοιπόν, ὑπὸ τὸ σύστημα αὐτό, ἡ πρωτοβουλία εἰς τὸν ψηφοφόρον. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ φθάσω εὐθὺς ἀμέσως εἰς τὰ συμπεράσματά μου διὰ νὰ μὴ ἐνοχλῶ καὶ τὸν κ. Πρόεδρον, ὅστις ἐπιμένει νὰ ἐξαγγείλῃ, ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὸ πέρας τῆς ὁμιλίας μου.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος, κ. Ἀλλαμανῆ, δὲν ἀνησυχεῖ. Ὁ Πρόεδρος εὔχεται.

§38Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Τὸ ἐρώτημα, κ. συνάδελφοι, εἶναι, ἐὰν ναὶ ἢ ὄχι μὲ αὐτὰς τὰς διατάξεις δύναται ἕνας ψηφοφόρος νὰ κάμῃ χιλίας παραλλαγὰς ψηφοδελτίων τοῦ αὐτοῦ συνδυασμοῦ. Καὶ ἂν ναί, εἶναι δυνατόν, ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, νὰ θέσῃ ὑπὸ δοκιμασίαν χιλίους ὀπαδούς του, μᾶλλον ἢ χιλίους μὴ ὀπαδούς του!!! Τί προτείνω, κ. συνάδελφοι, διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μὲ τὴν συναίσθησιν, ὅτι τὸν ἐθωρακίσαμεν ἔναντι τῶν ψυχολογικῶν ἐκβιασμῶν εἰς τὴν προσεχῆ ἐκλογικὴν ἀναμέτρησιν; Πρῶτον, νομίζω, ὅτι μὴ εἰσαγομένου συστήματος ἀναλογικοῦ, ἠμποροῦμε νὰ πᾶμε καὶ εἰς τὸ χειρόγραφον, ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἀναλογικῆς ἐνδείκνυται μόνον τὸ ἔντυπον ἢ τὸ δακτυλογραφημένον ἢ καὶ τὸ πολυγραφημένον ψηφοδέλτιον. Τοῦτο, διότι, ὡς γνωρίζετε, μέχρι καὶ τοῦ τελευταίου χωρίου ἔχει διαδοθῆ ἡ γραφομηχανὴ εἰς τὰ κοινοτικὰ γραφεῖα ἰδίᾳ. Δεύτερον, ψηφοδέλτια, τὰ ὁποῖα ἀναφέρουν μικρότερον ἀριθμὸν ἀνακηρυχθέντων ὑποψηφίων ἢ διάφορον σειρὰν τῶν ὑποψηφίων, νὰ εἶναι ἄκυρα. Ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ τῶν ἐν συνεχεία προτάσεών μου ἐπιθυμῶ νὰ ἀναφερθῶ καὶ εἰς πρόσφατον ἄρθρον τοῦ διαπρεπεστέρου συγχρόνου Ἕλληνος νομομαθοῦς, μὲ τὴν γνωστὴν πλουσίαν κοινοβουλευτικὴν δρᾶσιν του, τοῦ κ. Ἀλεξάνδρου Βαμβέτσου, δημοσιευθέντος εἰς τὴν ἐφημερίδα «Βῆμα» πρὸ 15ημέρου περίπου. Τρίτον, πέραν τούτου, κ. βουλευταί, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἰσχύοντος νόμου, περὶ ἐγγραφῶν, προσθηκῶν, διαγραφῶν κλπ., εἶναι καταπληκτική. Ἐνῷ, δηλαδή, ἄλλοτε δὲν ἐπετρέποντο, σήμερον ἐπιτρέπονται πάντα τὰ ἀνωτέρω καὶ τὰ ψηφοδέλτια εἶναι ἔγκυρα!!! Περαιτέρω, ὅσον ἀφορᾶ τὸν σταυρόν, θὰ εἶναι ἁπλούστερον νὰ εἴπωμεν, ὅτι τίθεται πρὸ τοῦ ὀνόματος μὲ μολύβι μαῦρο ἢ μπλὲ σκοῦρο. Δὲν θὰ εἶναι τοῦτο πρὸς θάνατον, κ. βουλευταί, ἐὰν ὑπάρξουν καὶ μερικὰ ἄκυρα, διότι πρέπει οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι νὰ ἀποκτήσουν, τέλος πάντων, καὶ κἄποιον παιδαγωγικὸν χαρακτῆρα. Ἀκόμη προτείνω, κ. βουλευταί, ὅτι θὰ πρέπει ἀκυρότης νὰ ἐπαγγέλλεται, ὅταν ὑπάρχουν πλείονα ψηφοδέλτια ἐντὸς τοῦ φακέλλου, ἔστω καὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ συνδυασμοῦ. Τέλος, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ νομικὸν καθεστὼς τῶν νόμων τοῦ 1950 καὶ 1956, κατὰ τὸ ὁποῖον ὅταν εἰς τὸ αὐτὸ ψηφοδέλτιον ἀναφέρωνται ὀνόματα ὑποψηφίων μὴ ἀνηκόντων εἰς τὸν αὐτὸν συνδυασμὸν νὰ εἶναι ἄκυρα. Διότι, διὰ τῆς ἰσχυούσης διατάξεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, καθιεροῦται, ὅτι καὶ εἰς ἣν περίπτωσιν συμβαίνει αὐτό, πάλιν δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀκυρότης. Συμπεραίνων ὑποστηρίζω, ὅτι διατηρούμεναι, ἐν ἰσχύϊ, αὐταὶ αἱ διατάξεις, κ. συνάδελφοι, τὰς ὁποίας ἀνέφερα, ὁδηγοῦν εἰς τὴν κατάλυσιν τῆς συνταγματικῆς ἐπιταγῆς περὶ τῆς μυστικότητος τῆς ψηφοφορίας καὶ τὴν νόθευσιν εἰς εὐρεῖαν κλίμακα, τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος. Καὶ αὐτὴν τὴν εὐθύνην, τὴν βαρεῖαν, καταλογίζω εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν πλειοψηφίαν της.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κ. Μητσοτάκης.

§40Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διετυπώθησαν αἱ ἀπόψεις τῶν Κομμάτων καὶ τῶν συναδέλφων καὶ ἐνετοπίσθησαν τὰ θέματα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1. Συνεπῶς, δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς συζήτησιν ἐπὶ τῶν θεμάτων αὐτῶν. Θὰ ἐπανέλθω, ὅμως, εἰς τὸ θέμα τῆς δευτέρας κατανομῆς, θέμα, τὸ ὁποῖον τὸ Κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον, ἔθεσεν ὡς θέμα πρωταρχικῆς σημασίας. Εἶναι, κ. Πρόεδρε, ὄντως καίριον θέμα καὶ διὰ τὴν ἱστορίαν τοῦ πράγματος, πρέπει νὰ ἀναπτυχθῇ, ὅτι ἡ ἐπιπρόσθετος τροπολογία τοῦ «σὺν ἕνα» δὲν μεταβάλλει τὴν ἀδικίαν ποὺ περιέχει ἡ διάταξις τῆς δευτέρας κατανομῆς. Θὰ καταθέσω, κ. Πρόεδρε, εἰς τὰ πρακτικά, δύο πίνακας, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποδεικνύουν, ὅτι καὶ μὲ τὸ «σὺν ἕνα» οὐδεμία μείωσις, ἐπὶ τὰ χείρω, ἐπέρχεται, ἐν σχέσει μὲ τὸν νόμον τοῦ 1958. Πέραν τῆς δευτέρας κατανομῆς, κ. Πρόεδρε, ὑπάρχει καὶ ἡ τρίτη κατανομή, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κατακορύφωσιν τῆς ἀδικίας. Ἀφοῦ, δηλαδή, τὸ μέγιστον Κόμμα λάβει τὸ μεγαλύτερον μέρος τῆς δευτέρας κατανομῆς, ἔρχεται κατόπιν ἡ τρίτη κατανομὴ καὶ λαμβάνει ἐννέα ἐπὶ πλέον. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι ἐπιδίωξίς μας πρέπει νὰ εἶναι μέσα εἰς τὴν αὐτὴν ἐφετειακὴν περιφέρειαν τὰ Κόμματα νὰ προσεγγίσουν. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἀναμείνωμεν τὴν ἀπάντησιν τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἤθελα, ἐπίσης, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐπισημάνω καὶ ἕνα δεύτερον θέμα. Πρόκειται διὰ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Ἀλλαμανῆς, καὶ ὁ ὁποῖος, οὐσία, τὸ ἐξήντλησεν. Θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος διετύπωσε τήν, κατ’ ἀρχήν, συμφωνίαν του μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ἀλλαμανῆ. Εἶναι βέβαιον, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι γίνονται πλεῖσται καταστρατηγήσεις τῆς μυστικότητος τῆς ψηφοφορίας, διὰ τῆς περιγραφῆς, τὴν ὁποίαν περιέγραψεν ὁ κ. Ἀλλαμανῆς. Γνωρίζετε καὶ γνωρίζομεν ὅλοι μας, ὅτι οἱ κομματάρχαι ἔχουν μαζύ των 10 μολύβια διαφόρου χρώματος καὶ ἀναλόγως τῆς περιπτώσεως δίδουν τὸ ἀνάλογον μολύβι διὰ νὰ ἐλέγχουν τὸν ψηφοφόρον. Ἀκόμη καὶ ὁ ἄνδρας, προκειμένου νὰ ἐλέγξῃ τὴν γυναῖκα του.

§41Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Καὶ σεῖς θέλετε, κ. Μητσοτάκη, νὰ μὴ ἐλέγξῃ ὁ ἄνδρας τὴν γυναῖκα του; (Γέλωτες).

§42Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Νὰ τὴν ἐλέγξῃ, ἀλλὰ ὄχι διὰ τοῦ χρώματος τοῦ μολυβιοῦ. Ἐπὶ τοῦ θέματος, κ. συνάδελφοι, θὰ ἤθελα νὰ θέσω ὑπ’ ὄψει τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἕνα παράδειγμα. Ἐπὶ 200–300 ψηφοφόρων εἰς ἕνα ἐκλογικὸν τμῆμα, πόσους νομίζετε, ὅτι θὰ πάρῃ ὁ κομματάρχης; Δὲν νομίζω, μὲ τὸν σκληρότατον ἀγῶνα ποὺ γίνεται, ὅτι θὰ πάρῃ περισσότερον ἀπὸ 100. Ὅταν, λοιπόν, ὑπάρχουν χίλιαι περίπου τοιαῦται παραλλαγαὶ ὁ κομματάρχης δύναται νὰ ἐλέγξῃ τὰς 100 ψήφους.

§43Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Μᾶς κοροϊδεύουν ὅλους μας.

§44Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὑπάρχουν, κ. Παπαρρηγόπουλε, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς γελοῦν, ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ οἱ περισσότεροι, οἱ ὁποῖοι ἐκβιάζονται. Ἀφοῦ, λοιπόν, κ. συνάδελφοι, ἐλεγχθῇ τὸ ψηφοδέλτιον ἀπὸ τὸν οἱονδήποτε ἄλλον. Ἐρωτῶ, λοιπόν, τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ μὴ ὑπάρχουν αἱ ὑπερβασίαι αὐταὶ νὰ μᾶς εἴπῃ, ποίας ἐκ τῶν τροπολογιῶν δύναται, ἐπὶ τῶν θεμάτων τούτων, νὰ δεχθῇ. Τέλος, κ. Πρόεδρε, ἤθελα νὰ ὑπενθυμίσω ἕνα θέμα, τὸ ὁποῖον ἔθιξα ἐν ἀρχῇ, καὶ τὸ ὁποῖον ἐνθυμεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Πρόκειται, κ. Πρόεδρε, ἀναφορικῶς μὲ τὴν παράγραφον 4. Ποῖον δηλαδὴ Κόμμα θεωρεῖται αὐτοτελές. Θὰ ἐνθυμῆσθε, ὅτι ὁ συνάδελφος, κ. Μπακόπουλος, ὑπέβαλε τροπολογίαν, ἡ ὁποία ηὔρυνεν, κ. Ὑπουργέ, τὸ ἰδικόν σας ἐδάφιον. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν νὰ μὴ ὑπάρχουν ἄκαμπτα κριτήρια ποὺ θὰ ὁδηγοῦν εἰς ἀδικίαν ἢ εἰς τὴν ἀνάγκην τὸ πρῶτον τμῆμα τοῦ Ἀρείου Πάγου νὰ περιγράψῃ τὸν νόμον καὶ νὰ ἀποδώσῃ τὸ δίκαιον. Αὐτὴ ἡ διάταξις ἐννοεῖται, ὅταν ὑπάρχῃ σημαντικὸς ἀριθμὸς βουλευτῶν, ἀνηκόντων εἰς ἕνα Κόμμα. Ἀλλά, ὅταν ἕνα Κόμμα ἔχῃ 2, 3 ἢ 4 βουλευτάς, διατί νὰ ἰσχύῃ αὐτὴ ἡ δρακόντειος διάταξις; Θὰ πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὸν Ἄρειον Πάγον νὰ κρίνῃ κατ’ οὐσίαν καὶ κατὰ συνείδησιν, διότι, ἂν ἰσχύσουν τὰ τυπικὰ κριτήρια, πιθανὸν νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς ἀδιέξοδον. Καταχωροῦνται οἱ κατατεθέντες πίνακες:

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΚΛΟΓΩΝ ΤΟΥ 1958

Μὲ τὸν ὑπολογισμὸν (+ 1) εἰς πρώτην κατανομὴν καὶ μὲ δύο Κόμματα: Ε.Ρ.Ε., Ε.Δ.Α.

Συνολικά:

Τὰ τελικὰ ἀποτελέσματα μὲ τὸ σὺν 1 τῶν ἐκλογῶν 1958 ἐφ’ ὅσον θὰ εἰσήρχετο καὶ τὸ Κόμμα Φιλελευθέρων εἰς τὴν βʹ κατανομήν:

Ἐνῷ χωρὶς τὸ (+1) θὰ εἴχομεν:

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§46Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κατ’ ἀρχὴν ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου διετύπωσε τὴν ἄποψιν τοῦ Κόμματός του, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἀνεξαρτήτως τῆς γενικωτέρας τοποθετήσεώς του, ὑπὲρ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἀποδέχεται τὴν ἀρχὴν τῆς ἐνισχύνης ἀναλογικῆς τοῦ ψηφιζομένου, εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, νομοσχεδίου, ὅπως ἐπίσης ἀποδέχεται καὶ τὸ ποσοστὸν συμμετοχῆς εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, ὡς κατ’ ἐξοχὴν ἀντιπολωτικόν. Διετύπωσεν, ὅμως, ἐν συνεχείᾳ ἀντίρρησιν ἀρχῆς, ὅπως τὴν ἐχαρακτήρισεν, ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς δευτέρας κατανομῆς, ἀπὸ τὴν μεταβολὴν καὶ μεταρρύθμισιν τοῦ ὁποίου ἐξήρτησε καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου 1. Νομίζω, ὅτι καὶ ἡ ἄποψις τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου καὶ ἡ συνάρτησις ἐπιψηφίσεως ἢ μὴ τοῦ βασικοῦ ἄρθρου ἀπὸ τὴν παραδοχὴν ἢ μὴ τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ τρόπου τῆς δευτέρας κατανομῆς εἶναι ἀδικαιολόγητος καὶ θὰ ἐξηγήσω διατί. Πρὶν ἐξηγήσω τὰ τῆς δευτέρας κατανομῆς, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπανέλθω εἰς 2 κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἔθιξαν, τὸ μὲν ἕν ὁ κ. Μητσοτάκης, τὸ δὲ ἄλλο ὁ κ. Ἡλιόπουλος. Πρόκειται, κατ’ ἀρχήν, περὶ τῆς γνωστῆς καὶ μνημονευθείσης διατάξεως τῶν συνασπισμῶν. Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις, ὅπως εἶναι διατυπωμένη, εἶναι διατυπωμένη κατὰ τὸν ὀρθότερον καὶ δικαιότερον τρόπον. Ἐγὼ προσεπάθησα νὰ τὴν κάμω περισσότερον συγκεκριμένην, ἀλλά, διὰ τῆς προσπαθείας, προσέκρουσα εἰς τὴν περίπτωσιν τῶν μικρῶν Κομμάτων δυνάμεως δύο βουλευτῶν. Καὶ θὰ ἐνθυμεῖσθε ἐπ’ αὐτοῦ, τὰς παρατηρήσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον μετὰ ὥριμον σκέψιν, κατέληξα νὰ διατηρηθῇ ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ θὰ ἐκτιμηθῇ εὐρέως ἡ τυχὸν προσπάθεια περιγραφῆς τῆς συνεργασίας. Εἶναι ἀτυχὴς ἡ περίπτωσις Κόμματος 3 ἐν συνόλῳ βουλευτῶν καὶ ὅμως, ἐὰν ἐκ τῶν 3 βουλευτῶν προσχωρήσουν οἱ 2 εἰς συνεργασίαν, διατὶ δὲν εἶναι συνασπισμὸς Κομμάτων ἡ σύμπραξις τῶν δύο βουλευτῶν ἐπὶ συνόλου 3; Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι λίγο σκληρόν.

§47Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ὅταν, μάλιστα, ὁ Ἀρχηγὸς ἠμπορῇ νὰ πάῃ εἰς ἄλλο Κόμμα.

§48Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Δι’ αὐτό, νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὴν κρίσιν καὶ ἐκτίμησιν τοῦ ἁρμοδίου ἀνωτάτου συμβουλίου...

§49Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβερν.). Καὶ αὑτὴν τὴν περίπτωσιν θὰ κρίνῃ οὐσιαστικῶς.

§50Η. ΗΛΙΟΥ. Ὁ ἀριθμὸς εἶναι μεγάλος.

§51Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἡ δυσκολία παρουσιάζεται εἰς αὐτὰς τὰς περιπτώσεις, ποὺ ὠνόμασεν ὁ κ. Μητσοτάκης, διότι διὰ Κόμματα ποὺ διαθέτουν ἕνα σημαντικὸν ἀριθμὸν βουλευτῶν, δὲν ἀνακύπτει θέμα. Ἐὰν ἀπὸ ἕνα Κόμμα, ποὺ διαθέτει 30, 40 καὶ 50 βουλευτάς, φύγουν 3 ἢ 4 βουλευταί, δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὸ νὰ προσδώσῃ τὴν μορφὴν τῆς συνεργασίας.

§52Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἀντελήφθην καλῶς, ἡ γνώμη σας ἔχει θέσιν ἑρμηνευτικῆς δηλώσεως, ὅτι ὁ Ἄρειος Πάγος καὶ τὸ Ἐκλογοδικεῖον καὶ οἱονδήποτε ἄλλο ὄργανον, θὰ ἔδει νὰ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ ἂν ὑπάρχῃ συνασπισμός. Θὰ πρέπει νὰ κρίνουν εὐρέως καὶ ὄχι μὲ στενὴν δικαστικὴν κρίσιν.

§53Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Κάμνω τὴν δήλωσιν, διότι θὰ πρέπει τὰ Κόμματα, πρὶν ἀχθοῦν ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, νὰ γνωρίζουν ὑπὸ ποῖον πνεῦμα θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις, διότι, ἐὰν φθάσουν ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ εὑρεθοῦν ἐνώπιον μιᾶς κρίσεως ἀρνητικῆς, θὰ περιέλθουν εἰς ἀδιέξοδον.

§54Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ κρίνουν κατὰ τὴν στενὴν δικαστικὴν κρίσιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν εὐρεῖαν πολιτικὴν κρίσιν.

§55Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ Ἐκλογοδικεῖον θὰ ἀναζητήσῃ, ἐὰν εἶναι δολίως συγκεκαλυμμένος συνασπισμός. Εἶναι δυνατὸν νὰ προσχωρήσῃ μέγας ἀριθμὸς βουλευτῶν εἰς ἕνα Κόμμα καὶ νὰ ἔχῃ εἰλικρινῶς προσχωρήσῃ καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ δόλος συγκεκαλυμμένου συνασπισμοῦ. Ἑπομένως, ὁ ἀριθμός, ὁ μέγας ἀριθμός, εἶναι μόνον ἔνδειξις· δὲν εἶναι ἀπόδειξις.

§56Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Εἶναι ἔνδειξις τῆς περιγραφῆς.

§57Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σύμφωνοι.

§58Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐὰν εἶναι μέγας ὁ ἀριθμὸς εἶναι ἔνδειξις τῆς περιγραφῆς τῆς διατάξεως περὶ συνασπισμοῦ.

§59Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν εἶναι ἀπόδειξις, εἶναι ἔνδειξις.

§60Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν καθιερώθη, εἰς τὸν νόμον, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἕνα ἀσφαλὲς κριτήριον, διότι αἱ διατάξεις περὶ ἀποδείξεως τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθοῦν εἰς μίαν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν ἀναθέσαμεν εἰς ἕνα τμῆμα τοῦ Ἀρείου Πάγου. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἰς τὴν διάταξιν ἔχει περιληφθῆ σαφῶς, τί ἀποτελεῖ περιγραφὴν τοῦ νόμου.

§61Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι ἕνα μαχητὸν τεκμήριον.

§62Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἀμάχητον δὲν εἶναι, ἀλλὰ εἶναι τεκμήριον. Ἕνα δεύτερον θέμα, εἶναι ὁ ὑπαινιγμός, ὁ ὁποῖος ἐγένετο διὰ τὴν δῆθεν ἀνάκλησιν τοῦ ποσοστοῦ 20%. Τὸ 20%, κ. συνάδελφοι, τοῦ συνασπισμοῦ τῶν δύο Κομμάτων, κατὰ σαφῆ δήλωσίν μου ἐνώπιον τοῦ Σώματος, προσεφέρθη κατόπιν αἰτήσεως τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ἀπουσιάζοντος κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἐκτὸς μάλιστα τῆς Ἑλλάδος. Μάλιστα ὑπῆρξεν ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἡ προσφορὰ τοῦ 20% θὰ ὑπεβοήθει τὴν ἐν γένει προαγωγὴν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας καὶ προσεφέρθη πρὸς ἱκανοποίησιν συγκεκριμένου αἰτήματος. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ ἡ δήλωσίς μου εἶναι σαφὴς καὶ κατηγορηματική. Ἀμέσως μετὰ τὴν δήλωσίν μου ἠγέρθη ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος κατηγορηματικῶς ἀπέκρουσε τὴν πατρότητα τῆς προτάσεως καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει δέχεται τὴν προταθεῖσαν τροπολογίαν. Τοῦτο ἐνέχει τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἀποδοκιμάζει τὴν καθιέρωσίν της, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἐκλάβει, ὅτι κατὰ τὴν ἐκτίμησιν ἑνὸς τῶν κυρίων Ἀρχηγῶν τοῦ Κέντρου, ὅτι αὕτη θὰ προῆγε τὰ πολιτικὰ πράγματα. Πέραν αὐτῶν, τὴν ἑπομένην, ὁ φιλικῶς προσκείμενος πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν Τύπος, ὡμίλησε περὶ νέας κυβερνητικῆς παγίδος εἰς βάρος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ εἰδικώτερον εἰς βάρος τοῦ Κέντρου, ὁπότε ἡ ἐμμονὴ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν τροπολογίαν, τὴν ἀπαράδεκτον, διὰ τὸ Κέντρον, θὰ ἐξελαμβάνετο, ὅτι ἀποτελεῖ πράγματι παγίδαν εἰς βάρος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τοιαύτην εὐθύνην δὲν εἶχε καμμίαν διάθεσιν νὰ ἐπωμισθῇ ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ ἐπιβάλῃ μίαν διάταξιν, ἡ ὁποία θεωρεῖται ἐπικίνδυνος ἀπὸ ἐκείνους, χάριν τῶν ὁποίων προσεφέρθη. Κατόπιν τούτου, ἦλθεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐδήλωσε σαφῶς, ὅτι ἡ τροπολογία αὐτὴ δὲν πρόκειται νὰ ἐνσωματωθῇ εἰς τὴν σχετικὴν διάταξιν. Δὲν πρόκειται, λοιπόν, περὶ ὑπαναχωρήσεως. Εἶναι δυνατὸν νὰ πρόκειται περὶ παρανοήσεως μεταξὺ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι δυνατὸν νὰ πρόκειται περὶ ὑπαναχωρήσεως τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, πάντως δὲν πρόκειται περὶ κυβερνητικῆς ὑπαναχωρήσεως. Ἔρχομαι, κ. βουλευταί, εἰς τὸ θέμα τῆς δευτέρας κατανομῆς. Ἐπ’ αὐτοῦ εἶναι ἀστήρικτος ἡ θέσις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἰδίᾳ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, τὸ ὁποῖον ἐξαρτᾷ καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἀπὸ τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ τρόπου τῆς δευτέρας κατανομῆς, ἐνῷ, ἀνέτως, θὰ ἠδύνατο νὰ ψηφίσῃ τὸ ἄρθρον, ἐφ’ ὅσον, ὡς λέγει, σύμφωνα μὲ τὴν ρητὴν ἐπιφύλαξιν ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς δευτέρας κατανομῆς, ἡ ὁποία, ἄλλωστε, δὲν περιλαμβάνεται κἂν εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ θὰ ἀποδείξω διατί εἶναι ἄστοχοι καὶ ἀστήρικτοι αἱ ἀπόψεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς δευτέρας κατανομῆς. Ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτοβούλως προσφέρει τὸ σὺν ἕνα εἰς τὴν πρώτην κατανομήν, διὰ τὸ ὁποῖον, ὡμολογήθη τοὐλάχιστον, ὅτι ἐπαυξάνει τὰς ἕδρας, αἱ ὁποῖαι κατανέμονται εἰς τὴν πρώτην κατανομήν, ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν ἀποδίδει ἰδιαιτέραν σημασίαν εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Ὅταν λέγω αὐτοβούλως, δὲν ἐννοῶ, ὅτι προσφέρει χαριστικῶς τι, ἀλλά, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὅτι δὲν εἶχεν ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἐπίμονον αἴτημα ἀπὸ οὐδεμιᾶς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ αὐτὸς ὁ νόμος τοῦ 1951 δὲν εἶχε διάταξιν περὶ τοῦ σὺν ἕνα, θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποφύγῃ κανεὶς συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, παρὰ ταῦτα, ὅμως, ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγε τὸ σὺν ἕνα καὶ ἐμείωσεν αὐτομάτως εἰς τὸ ἥμισυ τὰς ἕδρας, τὰς μεταφερομένας πρὸς δευτέραν κατανομήν. Αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ὑπολογίζει ἐπὶ τῆς δευτέρας κατανομῆς. Ἔρχομαι εἰς τὸ σύστημα τῆς δευτέρας κατανομῆς, τὸ ὁποῖον κατεπολεμήθη κατὰ ἕνα τρόπον, μᾶλλον, ἀνεύθυνον, ἀσχέτως, ἐπαναλαμβάνω, τῆς διαφορᾶς τῶν ἀπόψεων, αἱ ὁποῖαι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν. Φρονῶ, ὅτι εἶναι ἄδικον, ὅταν λέγωμεν, ὅτι εἶναι ἐσφαλμένος, δῆθεν, ὁ τρόπος τῆς δευτέρας κατανομῆς τοῦ νομοσχεδίου. Πρῶτον, διότι οὐδεὶς ἠμπορεῖ νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ὁ τρόπος τῆς δευτέρας κατανομῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτιμηθῇ καὶ νὰ κριθῇ μὲ κριτήρια ἄλλου ἐκλογικοῦ νόμου, δὲν ἠμπορεῖ νὰ κριθῇ μὲ κριτήρια τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἀλλὰ μὲ τὰ κριτήρια τῆς ἐνισχυμένης. Ἀφ’ ἧς ἐνεφανίσθη ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ ἔταξεν ἕνα ὡρισμένον σκοπόν, νὰ κατανείμῃ εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν τὰς 250 ἕδρας καὶ νὰ ἀφήσῃ 50 ἕδρας διὰ τὴν δευτέραν κατανομήν. Ἡ διαφορά μας ποία εἶναι; Ἐὰν θὰ τὰς διανείμωμεν, κατὰ λόγον τῆς ἰσχύος ἢ ἐὰν θὰ τὰς διανείμωμεν κατὰ ἕνα τρόπον ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Νομίζω, ὅτι, ἀφοῦ ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική, εἰς τὴν πρώτην φάσιν, φαλκιδεύει δικαιώματα ἄλλων κομμάτων, ἐπαναλαμβάνω, ἐν ὀνόματι τῆς ἀρχῆς τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, διότι θέλομεν νὰ ὑπάρχουν ὡρισμένα Κόμματα περισσότερον ἐνισχυμένα, δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν βʹ φάσιν νὰ ὁμιλῶμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Πρὸς ἀπόδειξιν τούτου, ἐπικαλοῦμαι, ὅ,τι συνετελέσθη μέχρι σήμερον. Πότε ἐνεφανίσθη ἡ ἀρχή; Τὸ 1951. Πότε ἐπανελήφθη; Τὸ 1958. Τί συνέβη εἰς τὴν περίοδον αὐτήν; Προεκλογικῶς αἱ ἁρμόδιαι ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου, οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, αἱ ἁρμόδιαι Κυβερνήσεις, συνεζήτησαν τὸν νόμον περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Ἀπεκρυσταλλώθη, κατετέθη, εἰσήχθη εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἀνετέθη εἰς τοὺς εἰσηγητὰς ἡ μελέτη, ἔγιναν αἱ εἰσηγήσεις, ἐψηφίσθη εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ συνεζητήθη καὶ ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Εἰς ὅλα αὑτὰ τὰ στάδια τί ἔγινε μὲ τὴν βʹ κατανομήν; Ὁ Ὑπουργὸς τοῦ 1951, ὁ παρὼν κ. Μπακόπουλος, ἐμελέτησε, συνειργάσθη, ὑπέδειξε καὶ ἀπεκρυστάλλωσε σύστημα βʹ κατανομῆς ὅπως τοῦ 1958 καὶ εἶχε τὸ χρέος νὰ τὸ κάμῃ, ἐφ’ ὅσον ἐφήρμοζε σύστημα ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἄλλως δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ ὁμιλῇ περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Τὸ ἤγαγεν εἰς τὴν Κυβέρνησίν του, ἡ ὁποία τὸ ἀπεδέχθη ὡς σύστημα. Τὸ ἔφερον εἰς τὴν Βουλήν, ἐψηφίσθη εἰς αʹ ἀνάγνωσιν καὶ εἶναι ἀπορίας ἄξιον, κατὰ ποῖον τρόπον μετεμορφώθη τὸ σύστημα τῆς βʹ κατανομῆς τοῦ 1958 εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπεκρυστάλλωσεν ὁ νόμος τοῦ 1951. Ἦλθε τὸ 1958, ὁ αὐτὸς τρόπος δευτέρας κατανομῆς ἐνεκρίθη καὶ ἐψηφίσθη ἀπὸ τὸ 90% τῆς Βουλῆς, εἰς τρόπον, ὥστε σήμερον νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν ἀντιρρήσεις ὡρισμένων, οἱ ὁποῖοι μόλις πρὸ 3 ἐτῶν τὸν ἐψήφισαν. Πάντως, δὲν εἶναι θεμιτὸν νὰ χαρακτηρίζεται ὡς περίεργος καὶ ὕποπτος. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῶν περιφερειῶν, ὁ κ. Ἀλλαμανῆς προῆλθεν εἰς ὀξυτάτους χαρακτηρισμοὺς κατὰ τῆς διατάξεως, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας. Ἐγὼ σέβομαι τὴν ἄποψίν του, νομίζω, ὅμως, ὅτι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ χρησιμοποιήσῃ ἀνευθύνως ὀξεῖς χαρακτηρισμοὺς κατὰ τῆς διατάξεως, ἡ ὁποία οὐδόλως καθιερώθη τὸ πρῶτον ἀπὸ τοῦ 1958, ἀλλὰ προγενεστέρως καὶ ἀναμφιβόλως εἶναι ὑγιεστάτη. Οὐδεὶς ἠμπορεῖ νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀποφασίζεται ἡ ἵδρυσις ἑνὸς νόμου, ἐκτιμῶνται ὡρισμέναι τυπικαὶ προϋποθέσεις, αἱ ὁποῖαι συνθέτουν ἕνα σύνολον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει καὶ ὑπαγορεύει τὴν ἀνάγκην τῆς συστάσεως τοῦ νόμου. Συνεπῶς, ὑπάρχει μία αὐτοτέλεια, μία αὐτονομία εἰς κάθε νομόν, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς σοβαρῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητήσῃ. Καὶ λέγομεν, ὅτι οἱ 50 νομοὶ τῆς χώρας, πλὴν τῆς ἐξαιρέσεως τῶν δύο μεγάλων κέντρων, εἶναι δίκαιον νὰ ἀποτελοῦν καὶ ἰδιαιτέρας ἐκλογικὰς περιφερείας. Οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ὑγιεστέρα ἄποψις. Εἶναι ἄλλο θέμα, ἐὰν ὑπάρχῃ προσωπικὴ περίπτωσις, τόσον τοῦ κ. Ἀλλαμανῆ, ὅσον καὶ ἐμοῦ, περὶ συνενώσεως ἢ διασπάσεως τῶν νομῶν μας. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀμφισβητήσῃ κανεὶς σοβαρῶς, ὅτι τὸ γενικὸν μέτρον τῆς καθιερώσεως ἐκλογικῶν περιφερειῶν, βάσει τῆς νομαρχιακῆς διαιρέσεως, εἶναι ἀδιάβλητον. Διαβλητὸν καὶ περίεργον εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἑνώνει αὐθαιρέτως δύο νομούς, π.χ., τὰ Τρίκαλα μὲ τὴν Καρδίτσαν ἢ τὴν Φλώριναν μὲ τὴν Καστοριάν, ἐνῷ δὲν ἑνώνει τὴν Πιερίαν μὲ τὴν Ἠμαθίαν ἢ τὰς Σέρρας μὲ τὴν Δράμαν. Βεβαίως ὑπάρχουν σποραδικαὶ περιπτώσεις μεμονωμέναι, ὅπως εἶναι τῆς Λευκάδος μὲ τὸν ἕνα βουλευτήν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ μοναδικὴ ἐξαίρεσις ἐπικυρώνει τὸν κανόνα. Ἀλλὰ ἐρωτῶ, ἐπειδὴ ὁ κ. Ἀλλαμανῆς εἶχε τὴν ἔμπνευσιν τῆς τροπολογίας αὐτῆς, ἐρωτῶ συγκεκριμένως, διατί πρέπει τὰ Τρίκαλα, ποὺ εἶναι ἕνας τεράστιος νομός, νὰ ἔχουν βουλευτάς, ἀπὸ κοινοῦ, μὲ τὴν Καρδίτσαν; Καὶ διατί θὰ εἶναι παράδοξον καὶ ἁμαρτωλόν, ὅπως εἶπε, νὰ ἐκλέγῃ ἕκαστος τῶν νομῶν αὐτῶν τοὺς βουλευτάς του;

§63Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς βʹ κατανομῆς.

§64Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Νομίζω, ὅτι ὑπάρχει παραδοξολογία εἰς τὴν ἄποψιν αὐτήν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, σᾶς βεβαιῶ εἰλικρινά, ὅτι ἀπόλυτος καὶ σταθερὰ πεποίθησίς μου εἶναι, ὅτι εἶναι ὀρθὴ καὶ συνεπὴς ἡ διάταξις, ὅπως περιλαμβάνεται εἰς τὸ σχέδιον νόμου. Θὰ ἦτο εὐκταῖον καὶ διὰ τὰ μεγάλα ἀστικὰ κέντρα νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἡ ἐξαίρεσις. Ἀλλὰ ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι πρόκειται περὶ περιφερειῶν, αἱ ὁποῖαι συγκεντρώνουν ἑκατοντάδας χιλιάδων ψήφων. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὰς περιοχὰς αὐτάς, καὶ ἰδίᾳ εἰς μίαν περίπτωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν μία ψῆφος νὰ κρίνῃ τὴν τύχην ἑκατοντάδων χιλιάδων ψήφων. Κύριοι συνάδελφοι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ συνάδελφος κ. Ἀλλαμανῆς καὶ ὁ κ. Μητσοτάκης, ἐγὼ δὲν θὰ εἶμαι ἐκεῖνος, ποὺ θὰ ἀμφισβητήσω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκδηλωθῇ μεμονωμένη προσπάθεια διασπάσεως τοῦ μυστικοῦ τῆς ψηφοφορίας δι’ οἱουδήποτε τεχνάσματος. Καὶ σποραδικῶς συμβαίνουν τοιαῦτα. Τοῦτο, ὅμως, εἶναι θέμα καθαρῶς ἐνδοκομματικόν, διότι ἐνδοκομματικῶς ἀναπτύσσεται αὐτὴ ἡ δραστηριότης, ὅπου σποραδικῶς ἀναπτύσσεται. Δὲν εἶναι, εὐτυχῶς, θέμα παρατάξεων. Δεύτερον, πιστεύω, ὅτι ὁ Ἕλλην ἐκλογεὺς ἔχει τόσον ἀναπτυχθῆ καὶ ἔχει ἀποκτήσει συνείδησιν τῆς ψήφου, ὥστε δὲν εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εὐχερῶς θὰ συναλλαγῇ πρὸς οἱανδήποτε πλευράν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, αἱ διατάξεις αὐταί, ἴσχυσαν ἀπὸ μακροῦ καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ἐκινδύνευσεν ἡ μυστικότης τῶν ἐκλογῶν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων αὐτῶν. Νομίζω, ὅμως, ὅτι ἐκ μόνης αὐτῆς τῆς τροπολογίας δὲν θὰ ἤξιζε νὰ μεταβάλωμεν τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἐψηφίσθη. Αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ δεχθῶ καὶ τὴν τροπολογίαν αὐτὴν καὶ νὰ παρακαλέσω, ὅπως τὸ ἄρθρον ψηφισθῇ, ὅπως ἔχει.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἠλιόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§66Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος, κ. βουλευταί, τὸ ὁποῖον ἐξέθεσα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τῆς κατατμήσεως, δηλαδή, τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν, ἐπανέρχομαι, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ κατανοητὸν ποίας συνεπείας ἔχει αὐτὴ ἡ κατάτμησις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέφερεν ὡς παράδειγμα παραδοξολογίας, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζεται, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἕνωσις τῶν ὑφισταμένων ἐκλογικῶν περιφερειῶν, τῶν περιφερειῶν Τρικάλων καὶ Λαρίσης, ἐξέλεξεν τὸ πλέον ἀτυχὲς παράδειγμα.

§67Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἀνέφερα τὴν ἰδικήν μου περιφέρειαν, Φλωρίνης καὶ ὄχι Λαρίσης.

§68Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε ὡς παράδειγμα Τρικάλων καὶ Καρδίτσης.

§69Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Καρδίτσης καὶ Φλωρίνης–Καστορίας.

§70Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω, καὶ αἱ δύο εἶναι μικραὶ περιφέρειαι. Καὶ αἱ δύο περιφέρειαι μαζὶ ἐκλέγουν 7 βουλευτάς, ἑπομένως, εἶναι μικραὶ περιφέρειαι καὶ συνεπῶς, καλῶς ἦσαν ἡνωμέναι. Προκειμένου περὶ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς εἶναι ἐπιβεβλημένον διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἡ δυνατότης ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Αὐτό, ἀκριβῶς, τὸ παράδειγμα ποὺ ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐνῷ ἔχομεν εἰς τὴν περιφέρειαν Καστορίας–Φλωρίνης 7 ἕδρας, τὰς ὁποίας ἔλαβε καὶ τὰς 7 ἡ Ε.Ρ.Ε., τὶ σημαίνει; Ὅτι εἰς δύο ἐκλογικὰς περιφερείας δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀναλογικὴ ἐκλογή, ἐνῷ ἐὰν εἶχε γίνει μὲ ἡνωμένας τὰς περιφερείας Καστορίας–Φλωρίνης, θὰ ἐλάμβανε 5 ἕδρας ἡ Ε.Ρ.Ε., συνεπῶς, ἔλαβε 2 ἕδρας πάρα πάνω. Θὰ ἀναφέρω καὶ τὰς περιφερείας Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας. Διατὶ ἡ Βοιωτία νὰ χωρισθῇ ἀπὸ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ Νομοῦ Ἀττικῆς; Καὶ ἐδῶ ἔλαβε 6 ἕδρας ἡ Ε.Ρ.Ε., ἀντὶ νὰ λάβῃ 5. Ὁ Νομὸς Φωκίδος, διατὶ νὰ χωρισθῇ ἀπὸ τὸν Νομὸν Φθιώτιδος; Εἰς τὸν Νομὸν Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος ἔχωμεν ἐκλογὴν 5 ἑδρῶν ὑπὲρ τῆς Ε.Ρ.Ε., ἐνῷ μὲ ἡνωμένας τὰς περιφερείας θὰ ἐλάμβανε 4.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐμπήκατε εἰς τὰ χωράφια τοῦ κ. Κρίκου.

§72Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν Νομὸν Ἀργολιδο–Κορινθίας ἐξελέγησαν 7, ἐνῷ θὰ ἐξελέγοντο 5. Εἰς τὸν Νομὸν Ἄρτης–Πρεβέζης–Λευκάδος ἐξελέγησαν 6, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἐκλεγοῦν 3 ἢ 4. Εἰς τὸν Νομὸν Ἰωαννίνων–Θεσπρωτίας ἐξελέγησαν 7, ἐνῷ θὰ ἔπρεπε νὰ ἐκλεγοῦν 6.

§73Β. ΚΡΙΚΟΣ. Θέλετε, κ. συνάδελφε, ἡ μεγαλυτέρα περιφέρεια νὰ ἀποβαίνῃ εἰς βάρος τῆς μικροτέρας;

§74Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, μὲ αὐτὸν τὸν χωρισμὸν τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν, ὅπως ἴσχυεν ἀνέκαθεν, προκειμένου περὶ ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, ἀκόμη καὶ τὸ 1956, ὅτε τὰς ἐκλογὰς ἐνήργησεν ἡ ἰδία ἡ Ε.Ρ.Ε. καὶ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ εἰσηγήθη ἡ Ε.Ρ.Ε. καὶ τότε ἀκόμη ἴσχυσαν αἱ 41 ἐκλογικαὶ περιφέρειαι εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν. Μὲ αὐτήν, λοιπόν, τὴν κατάτμησιν τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν, ἐκέρδισε μὲ ἀπόλυτον ἀκρίβειαν 12 ἕδρας ἡ ΕΡΕ. Ἀναφέρω τὸν γενικὸν ἀριθμόν, ὅτι ἐκ τῶν 66 ἑδρῶν, αἱ ὁποῖαι ἀντιστοιχοῦν εἰς τὰς περιφερείας αὐτὰς ἀπὸ 1–4 ἕδρας, ἐκ τῶν 66 ἑδρῶν ἔλαβεν ἡ Ε.Ρ.Ε. τὰς 50, δηλαδή, τὸ 75% ἔναντι τοῦ 51% ποὺ ἀντιστοιχοῦν εἰς τὰς ἄλλας ἐκλογικὰς περιφερείας. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πεισθῇ κανείς, ὅτι ἡ κατάτμησις δὲν ἔγινε μὲ αὐτὸν τὸν μελετημένον σκοπόν, καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ δικαιολογία καὶ νὰ ἀνευρεθῇ μὲν αὐτὴ ἡ ὡραία, τὴν ὁποίαν διεκήρυξεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἔτσι ἔπρεπε νὰ γίνουν αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι, ἐνῷ καθ’ ὅλην τὴν ἱστορίαν τῶν Ἑλληνικῶν ἐκλογῶν ὑπῆρξεν......

§75Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Πρῶτον, ἀπηύθυνε ἕνα ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον σημαίνει, ὅτι δὲν παρηκολούθησε ἐπαρκῶς τὴν ὁμιλίαν μου. Διατὶ ἆραγε νὰ ἑνώσωμεν δύο Νομοὺς ποὺ ἔχουν πρὸ πολλοῦ δημιουργηθῆ; Ἡ ἀπάντησις ἐδόθη διὰ μακρῶν, διότι ἔχομεν ἀναλογικὴν καὶ ἡ ἀναλογικὴ εὐνοεῖ τὴν εὐρεῖαν, ἰδοὺ ἡ ἀπάντησις ἡ ὁποία διὰ μακρῶν ἀνεπτύχθη καὶ τὴν ὁποίαν συναντᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς ὅλα τὰ θεωρητικὰ δοκίμια περὶ ἐκλογικῶν συστημάτων.

§76Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Νὰ σᾶς ἐξηγήσω. Δὲν ἠθέλησα νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἐχρησιμοποιήσατε φράσεις, ὅπως «δογματικῶς» καὶ ὅπως «ἀπολύτως». Εἰς τὴν ἀναλογικὴν ἐπιβάλλεται ἡ μεγάλη περιφέρεια, αὐτοὶ εἶναι ὑπολογισμοί τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν πολιτευομένων, δὲν εἶναι ὑπολογισμοὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς περιφερείας. Ἐγὼ ἐκτιμῶ τὴν ἀνάγκην τῆς περιφερείας, σεῖς ἐκτιμᾶτε τὴν ἀνάγκην τοῦ πολιτικοῦ. Διατὶ εἶναι ἀπαραίτητον εἰς τὴν ἀναλογικὴν νὰ εἶναι περιφέρεια 10 Νομοὶ ἢ δύο Νομοί;

§77Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἴδια. Διαπιστώνω, ὅτι δὲν παρηκολουθήσατε ἐπαρκῶς τὴν ὁμιλίαν μου. Δεύτερον, ἔκαμεν ἕνα ὑπαινιγμὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι προσέδωσα ὀξύτητα εἰς τὸ θέμα, διότι ἐνδεχομένως, μὲ ἀφορᾷ ὡς πολιτευόμενον εἰς Νομόν, ὁ ὁποῖος ἦτο ἡνωμένος μὲ τὸν Νομὸν Τρικάλων. Θὰ εἶχα νὰ ἀπαντήσω τὸ ἑξῆς: Συνέβη ἀφ’ ὅτου πολιτεύομαι νὰ ἔχω ἐκλεγῆ βουλευτὴς καὶ μὲ ἡνωμένους τοὺς δύο Νομοὺς καὶ μὲ χωριστοὺς τοὺς δύο Νομούς. Καὶ ἀκόμη ἐγὼ θὰ ἐπρότεινον συμβιβαστικῶς διὰ νὰ λήξῃ αὐτὸ τὸ θέμα, τὸ δῆθεν προσωπικὸν καὶ τοῦ κ. Μακρῆ καὶ τὸ ἰδικόν μου, νὰ γίνῃ δεκτὸν Νομοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τρεῖς ἕδρας, ἢ ὀλιγωτέρας, νὰ προσκολῶνται εἰς τὸν γειτονικὸν Νομόν, ὅπως παλαιότερον.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1. Δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1; Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἠγέρθησαν οἱ περισσότεροι, συνεπῶς, τὸ ἄρθρον 1 γίνεται δεκτὸν ὡς ἔχει. Πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 2 θὰ ἤθελα νὰ σᾶς κάμω μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν εἴθισται νὰ κάμω πάντοτε εἰς τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ἑκάστης συνόδου. Ὡς γνωρίζετε ἡ λήγουσα σύνοδος, ἦτο ἡ μακροτέρα μεταπολεμικὴ σύνοδος. Συνῆλθεν εἰς ἑκατὸν τριάκοντα συνεδριάσεις, διήρκεσαν δὲ κατὰ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ αἱ συνεδριάσεις αὐταὶ 620 ὥρας. Νομίζω, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ ἑκάστοτε, νὰ ἐνισχύσῃ, δηλαδή, ἰδιαιτέρως τὸ ἐργασθὲν προσωπικὸν κατὰ τὰς συνεδριάσεις, θὰ τὸ ἐγκρίνητε καὶ τώρα.

§79ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§80Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε.......

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ξεύρω τὶ θὰ μοῦ εἴπητε, διὰ τὸ κατώτερον προσωπικόν.

§82Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Μάλιστα, κ. Πρόεδρε, δι’ ὅλους, ἀλλὰ ἰδιαιτέρως διὰ τὸ κατώτερον προσωπικόν.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπέδειξα πάντοτε αὐτὴν τὴν προτίμησιν καὶ προεκάλεσε κάποιαν ἀντίδρασιν.

§84Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ὅσα εἴπατε κατ’ ἀρχήν, εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι, ἐσημείωσα, ὅμως, δύο τινὰ ἀπὸ ὅσα εἴπατε. Πρῶτον, ὅτι ἡ λήγουσα σύνοδος, ἡ παροῦσα, εἶναι ἡ μακροτέρα ὅλων.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταπολεμικῶς.

§86Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Καὶ οὐσιαστικῶς ἡ μακροτέρα.

§87Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δεχόμεθα καὶ τὸ οὐσιαστικῶς, διὰ νὰ προτείνω κἄτι οὐσιαστικόν. Εἴπατε, ὅτι ζητεῖτε τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς νὰ ἀμείψετε τοὺς ὑπαλλήλους, ὅπως καὶ εἰς τὸ παρελθόν. Τὸ οὐσιαστικὸν εἶναι νὰ τοὺς ἀμείψητε κἄπως περισσότερον, δοθέντος, ὅτι ἡ σύνοδος εἶναι ἡ μεγαλυτέρα. Αὐτὸ εἶναι τὸ δίκαιον καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ σωστό. (Χειροκροτήματα).

§88Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Συμμερίζομαι ἀπολύτως τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλφου κ. Μπακοπούλου. Ἡ ἐργασία, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεβλήθησαν οἱ ὑπάλληλοι, ὁ μόχθος μᾶλλον εἰς τὸν ὁποῖον ὑπεβλήθησαν, ἦτο, ἴσως μόχθος μεγαλύτερος ἐκείνου, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπεβλήθημεν ἡμεῖς, διότι ἄλλωστε ἡμεῖς ἔχομεν ἐκλεγῆ, εἶναι καθῆκον μας νὰ ἐργαζώμεθα καὶ κατὰ τρόπον βαρύ, ἐνῷ ἐκεῖνοι δὲν ἔχουν ἐκλεγῆ, ἔχουν διορισθῆ.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ πάντως συνεφώνησα μὲ τὸν κ. Κύρκον διὰ πρώτην φοράν.

§90ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ εἰς τὰ ὄργανα τῆς τάξεως καὶ τοὺς ὁπωσδήποτε βοηθήσαντας εἰς τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς κατὰ τὰς νυκτερινὰς συνεδριάσεις.

§91Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἀλλὰ ὅπως λέγουν οἱ κ.κ. συνάδελφοι, ἡ ἐνίσχυσις νὰ δοθῇ καὶ εἰς τὰ ὄργανα τῆς τάξεως, διότι ὑπεβλήθησαν εἰς πρόσθετον κόπον.

§92ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§93Η. ΗΛΙΟΥ. Εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι. Σὲ ἕνα πρᾶγμα διαφωνοῦμεν, μὲ τὴν διατύπωσιν τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι μὲ τὴν ἐμμονὴν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τὴν ἐπιδειχθεῖσαν κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου 1 θὰ πρόκειται καὶ περὶ διορισμοῦ βουλευτῶν, ἐπίσης καὶ ὄχι περὶ ἐκλογῶν.

§94Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι συνιστᾷ εἰς ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, νὰ μεριμνήσητε καὶ διὰ τὸ ζήτημα τῆς συντάξεως. Διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ ἡ Βουλή.........

§95ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§96Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Δὲν εἶπα αὐτό, διὰ τὰ ὄργανα τῆς τάξεως εἶπα καὶ ὄχι διὰ συντάξεις.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς, ἡ Βουλὴ ἐγκρίνει ὁμοφώνως, ὅπως εἰς τὸ προσωπικὸν τῆς Βουλῆς τὸ ἐργασθὲν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς τῆς Γʹ Συνόδου καὶ λόγῳ τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν, εἰς ἅς τοῦτο ὑπεβλήθη ἐκ τῶν νυκτερινῶν καὶ μακρῶν συνεδριάσεων, χορηγηθῇ ἐφ’ ἅπαξ ἀποζημίωσις κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ κ. Προέδρου, εἰς βάρος τοῦ Κεφ. 3 ἄρθρον 1 τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξόδων τῆς Βουλῆς, χρήσεως 1961. Οἱ ἡμερομίσθιοι, ἐν προκειμένῳ δύνανται νὰ ἐξομοιωθοῦν μὲ Γραφεῖς. Ἄρθρον 2. Ἡ κ. Λ. Π. Τσαλδάρη, ἔχει τὸν λόγον.

§98Λ. ΤΣΑΛΔΑΡΗ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ νὰ τοῦ ὑπενθυμίσω ἕνα θέμα, τὸ ὁποῖον τοῦ εἶχα θέσει ὑπ’ ὄψιν ἐπὶ τῆς παραγράφου 1 τοῦ ἄρθρου 2, διὰ τῆς ὁποίας ἐρρυθμίσθη ἡ ψηφοφορία τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Εἶχα παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐὰν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διευκολυνθοῦν αἱ σύζυγοι καὶ αἱ ἔγγαμοι θυγατέρες τῶν ὑπαλλήλων, αἱ ὁποῖαι παρακολουθοῦν αὐτοὺς εἰς τὸν τόπον ὅπου ὑπηρετοῦν. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο ἀπολύτως δίκαιον νὰ διευκολυνθοῦν. Θὰ ἤθελα ἐπίσης νὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου ὁ κ. Λαυρεντίδης ὑπέβαλεν μίαν τοιαύτην πρότασιν διὰ τὰς οἰκογενείας τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι δύσκολον νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τόσας δαπάνας, ἐὰν εἶναι ἐγγεγραμμέναι εἰς ἄλλον Δῆμον ἢ εἰς ἄλλην Κοινότητα, φυσικὰ ἀποδεικνυομένου, ὅτι ἔχουν ἐκλογικὸν δικαίωμα. Θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς δώσῃ μίαν ἀπάντησιν ἐπ’ αὐτοῦ.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Ἐφραιμίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§100Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατ’ ἀρχὴν ἡμεῖς εἴμεθα ἀντίθετοι πρὸς τὴν προταθεῖσαν τροπολογίαν ὑπὸ τῆς συναδέλφου κ. Τσαλδάρη. Πέραν, ὅμως, αὐτῶν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ σημειώσωμεν ὡρισμένα σημεῖα ἐπὶ τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2. Ὡς γνωστόν, τὸ ἄρθρον 2 ἀφορᾷ τὴν ψῆφον τῶν στρατιωτικῶν. Αἱ διαπιστώσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν, νομίζομεν, ὅτι ὑπῆρξαν αἱ ἑξῆς. Πρῶτον, ὅτι οὐδεμία παράταξις εἶναι ἐναντίον τῆς ἀσκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος ἀπὸ τὰ τέκνα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὰ ὁποῖα ὑπηρετοῦν εἰς τὸ στράτευμα, ἀλλὰ καὶ δευτέρα διαπίστωσις, ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς ἰδιαιτέρως συνθήκας, ἡ ἄσκησις τοῦ ἐκλογικοῦ αὐτοῦ δικαιώματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ κατὰ τρόπον ἀδιάβλητον καὶ ἀνεπηρέαστον καὶ ὅτι ἑπομένως, λόγῳ αὐτοῦ τοῦ γεγονότος, τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, πρέπει νὰ ὑπογραμμισθῇ ἰδιαιτέρως ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας, ὑπῆρξεν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς ἰδικῆς μας ἀντίρρησις εἰς τὸ νὰ ἔχουν δικαίωμα εἰς τὰς ἐκλογὰς αὐτὰς οἱ στρατιωτικοί. Ἐπειδὴ ὅμως, αἱ παρατάξεις αἱ ἄλλαι ἀπεδέχθησαν κατ’ ἀρχὴν τὸ ἄρθρον 2 καὶ ἐπειδὴ ὑπῆρξε δήλωσις προσωπικὴ καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀποδεχθῇ ὁσασδήποτε τροποποιήσεις τοῦ ἄρθρου 2 εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ, δηλαδή, τὴν διαδικασίαν τῆς ἀσκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος, ὥστε καὶ ἐὰν ἀκόμη δὲν ἐξαφανισθῇ οἱαδήποτε ὑπόνοια, οἱαδήποτε περίπτωσις ἐκβιάσεως τῆς θελήσεως τῶν στρατιωτικῶν, τοὐλάχιστον νὰ ἐξασφαλισθοῦν, ὅσον γίνεται περισσότεραι ἐγγυήσεις. Εἶναι γεγονός, ὅτι κατόπιν τῆς δηλώσεως αὐτῆς, ἡ Κυβέρνησις ἀπεδέχθη ὡρισμένας τροποποιήσεις, ἀλλὰ εἶναι ἐπίσης γεγονός, ὅτι αἱ τροποποιήσεις αὐταὶ ἀπέχουν πολὺ ἀπὸ τοῦ νὰ ἐξασφαλίσουν τὸ ἀδιάβλητον καὶ ἀνεπηρέαστον τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ. Εἰδικώτερον ὑπῆρξε μία τροπολογία ἰδική μας, ἡ ὁποία, χωρὶς νὰ λύῃ ὁριστικῶς τὸ θέμα, διότι καὶ μετὰ τὴν ἀποδοχήν της θὰ ὑπάρχῃ τὸ θέμα, ὅτι δὲν θὰ ἀσκηθῇ τὸ δικαίωμα τὸ ἐκλογικὸν ἀπὸ τοὺς στρατιωτικοὺς κατὰ τρόπον ἀδιάβλητον, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει, εἶναι δυνατὸν νὰ περιορίσῃ τὴν νοθείαν εἰς τὸ θέμα αὐτό. Ἡ τροπολογία μας, κ. Πρόεδρε, ἀναφέρεται εἰς τὸ θέμα τοῦ ψηφοδελτίου. Ὅταν τὸ πρῶτον προεβλήθη ἡ τροπολογία, ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐὰν εἰς τὸ ψηφοδέλτιον ἀναγράφονται, ὄχι τὰ ὀνόματα τῶν ὑποψηφίων, ἀλλὰ τὰ Κόμματα, θὰ ὑπάρξῃ κίνδυνος εἰς τὰς περιπτώσεις ἐκείνας, ὅπου ὑπάρχει καὶ ἀριθμὸς ἀνεξαρτήτων ὑποψηφίων καὶ ὅτι ἑπομένως τὸ ψηφοδέλτιον θὰ πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἔκτασιν μιᾶς βίβλου. Ἀλλά, νομίζομεν, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὁ κίνδυνος αὐτός, ἐὰν θὰ ὑπάρξῃ, θὰ τὸν ἀντιμετωπίσωμεν μόνον εἰς ὡρισμένας μεγάλας ἐκλογικὰς περιφερείας καὶ συγκεκριμμένως, Ἀθηνῶν, Πειραιῶς, Θεσσαλονίκης. Εἶναι βέβαιον, ὅτι εἰς τὰς μικρὰς περιφερείας ὑπάρχει ἕνας ἐλάχιστος ἀριθμὸς ἀνεξαρτήτων ὑποψηφίων καὶ ἑπομένως, κατὰ τίποτε δὲν θὰ παρεμποδίσῃ τὴν διαδικασίαν τοῦ ψηφοδελτίου, ὅπως τὴν προτείνομεν ἡμεῖς, ἐὰν ἀντὶ νὰ ἀναφέρῃ ὀνόματα ὑποψηφίων, ἀναφέρει ὀνόματα Κομμάτων. Ἐξ ἄλλου διευκολύνεται ἡ περίπτωσις αὐτὴ καὶ ἀπὸ τὸ γεγονός, ὅτι ἤδη ὡς ἔχει τὸ σχέδιον τοῦ νόμου οἱ στρατιωτικοὶ δὲν χρησιμοποιοῦν τὸν σταυρόν, ἑπομένως δὲν ψηφίζουν ὑποψήφιον, ἀλλὰ ψηφίζουν Κόμματα. Ποῖος, ἑπομένως, εἶναι ὁ λόγος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηριζομένη ἡ Κυβέρνησις ἀρνεῖται νὰ δεχθῇ αὐτὴν τὴν τροπολογίαν, ὅταν εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁπωσδήποτε θὰ ἐξασφαλίσῃ περισσοτέρας ἐγγυήσεις ἀπὸ ὅσας θὰ ἐξασφαλίζῃ ὡς ἔχει σήμερον τὸ ἄρθρον 2; Νομίζομεν, κ. Πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ τροπολογία, διότι ἐὰν γενικὰ εἰς τὸ θέμα τὸ ἐκλογικὸν πρέπει νὰ καταβληθῇ προσπάθεια, ὥστε εἴτε εἶναι ἀδιάβλητοι αἱ ἐκλογαί, εἴτε δὲν εἶναι, νὰ φαίνεται, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὅτι κατεβλήθη προσπάθεια νὰ εἶναι ἀδιάβλητοι, εἰδικώτερον εἰς τὸ θέμα τῆς ψήφου τῶν στρατιωτικῶν. Ἡ προσοχὴ αὐτή, νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι περισσότερον ἐντεταμένη, διότι, κ. Πρόεδρε, εἰς τὰ πολιτικὰ μας πράγματα, νομίζω, ὅτι δὲν ὑπῆρξεν περίπτωσις, ὅπου νὰ ἐψήφισεν ὁ στρατὸς καὶ κατὰ τὴν περίπτωσιν αὐτὴν νὰ μὴ ἐδημιουργήθησαν ἀνωμαλίαι. Ὅπως δὲν ὑπάρχει πολιτικὸς Ἀρχηγὸς καὶ τῆς παρούσης Βουλῆς καὶ ἄλλων Βουλῶν, ὁ ὁποῖος, ὅταν ἦτο εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ πολὺ περισσότερον μετὰ τὰς ἐκλογὰς νὰ μὴ εἶχεν ἀναφέρει περιπτώσεις ἐκβιάσεως τῆς θελήσεως τῶν στρατιωτικῶν, κατὰ τὴν ἐνάσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος. Ἑπομένως, καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς διὰ νὰ μειωθῇ τὸ διαβλητὸν οὕτως ἢ ἄλλως τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ λόγῳ τῶν συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπικρατοῦν εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτὴν τῶν ἐκλογέων, νομίζομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει δικαίωμα καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀπορρίψῃ τὴν προτεινομένην τροπολογίαν.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ζορμπᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§102Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ὡς διετυπώθη ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἰς τὸ ἄρθρον 2, διευκολύνει τὴν διπλοψηφίαν καὶ τὴν νοθείαν τῶν ἐκλογῶν. Διευκολύνει ἀκόμη ἀφελεῖς τινὰς δημοσίους ὑπαλλήλους, κυρίως, νὰ ὑποπέσουν εἰς παράπτωμα καὶ νὰ διωχθοῦν μετεκλογικῶς. Δι’ αὐτό, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τὴν διατυπώσωμεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἵνα ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀποτρέψωμεν τὴν διπλοψηφίαν καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ προφυλάξωμεν τοὺς ἀφελεῖς αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ νὰ ὑποπέσουν εἰς ἀδίκημα, διότι λέγει ἡ τροπολογία αὐτή, ὅτι οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι θὰ ψηφίσουν βάσει καταστάσεων. Ὑπάρχουν, ὅμως, περιφέρειαι, ὅπως εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὰς ἐπαρχίας ἀκόμη, ὅπου ὑπηρετοῦν ἐντόπιοι δημόσιοι ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῆς περιφερείας καὶ ἐκεῖνοι ποὺ ἔχουν ἐκλογικὰ βιβλιάρια θὰ ψηφίσουν βάσει τοῦ βιβλιαρίου, ἐκεῖνοι ποὺ δὲν ἔχουν βιβλιάριον, ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς καταλόγους καὶ αὐτοὶ θὰ ψηφίσουν δύο φοράς, μίαν μὲ τὸ βιβλιάριόν των καὶ μίαν φορὰν μὲ τὴν ταὐτότητά των, βάσει καταστάσεως. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προβλεφθῇ ἡ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ καταστάσεις νὰ συνταχθοῦν κατὰ τρόπον ἀδιάβλητον, δηλαδή, νὰ περιλάβουν μόνον τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ἐγγεγραμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ψηφίσουν, ὥστε αὐτοὶ νὰ ψηφίσουν ἅπαξ μόνον διὰ τοῦ βιβλιαρίου των ἢ μόνον διὰ τῆς ἐγγραφῆς των εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῆς περιφερείας των. Διότι, ἐὰν ἀφήσωμεν τὴν διάταξιν αὐτήν, ὅπως εἶναι διατυπωμένη, θὰ διευκολύνωμεν τὴν διπλοψηφίαν καὶ αὐτὸ θὰ εἶναι εἰς βάρος τῆς ἐγκυρότητος τῶν ἐκλογῶν καὶ θὰ προκληθῇ νοθεία. Παρακαλῶ, λοιπόν, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν μοῦ κάμνει τὴν τιμὴν νὰ προσέχῃ τὴν παρατήρησιν αὐτήν, ἡ ὁποία ἐν τούτοις, εἶναι ζωτική, διότι ἀφορᾷ τὸ κῦρος τῶν ἐκλογῶν, νὰ διατυπώσῃ τὴν διάταξιν αὐτήν, οὕτως ὥστε εἰς τὰς καταστάσεις αὐτὰς νὰ περιληφθοῦν μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ψηφίζουν. Κατὰ δεύτερον λόγον, συντάσσομαι μὲ τὴν ἄποψιν καὶ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ἡ ἀξιότιμος κ. Τσαλδάρη, διότι εἶναι πράγματι σωστή. Ὑπάρχει δημόσιος ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος ὑπηρετεῖ εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Πρωτευούσης καὶ μετέφερε τὴν οἰκογένειάν του εἰς τὰς Ἀθήνας. Αὐτὸς θὰ ψηφίσῃ εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν Ἀθηνῶν, θὰ εἶναι, ὅμως, ὑποχρεωμένη ἡ σύζυγος καὶ τὰ τέκνα του νὰ φύγουν κατὰ τὴν περίοδον τῶν ἐκλογῶν νὰ πᾶνε νὰ ψηφίσουν εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Διασπᾶται οὕτως ἡ οἰκογένεια καὶ δημιουργοῦνται καὶ δαπάναι εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις τῆς κ. Τσαλδάρη, θὰ πρέπει νὰ γίνῃ δεκτή. Καὶ τώρα, ἔρχομαι εἰς τὴν διάταξιν, καθ’ ἣν οἱ διὰ καταστάσεων ψηφίζοντες θὰ προσκομίζουν τὰς ταὐτότητάς των καὶ βάσει αὐτῶν, θὰ ψηφίζουν. Ἐλέχθη προχθὲς ἐνταῦθα καὶ σχολιάζεται σήμερον ἀπὸ ἀπογευματινὴν ἐφημερίδα, ὅτι αἱ ἐκδοθεῖσαι νέαι ταὐτότητες μέσα εἰς ζελατίνην, φέρουν χαρακτηριστικὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα προδίδουν τὴν πολιτικὴν τοποθέτησιν τοῦ φέροντος τὴν ταὐτότητα. Αὐτό, θὰ εἶναι ἐνδεικτικόν, κυρίως, δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσουν διὰ καταστάσεων, ὅπως εἶναι οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι κλπ. Ἐὰν αἱ ταὐτότητες, πράγματι φέρουν αὐτὰ τὰ χαρακτηριστικά, θὰ προδίδουν τὴν μυστικότητα τῆς ἐκλογῆς. Παρακαλῶ, τὸν κ. Ὑπουργόν, νὰ μᾶς δώσῃ ἐξηγήσεις ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, ἐὰν δηλαδή, ὑπάρχουν ταὐτότητες μὲ τοιαῦτα χαρακτηριστικὰ σημεῖα.

§103Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Κανελλοπούλου, σχετικῶς μὲ τὴν ὀφειλομένην ἀμοιβὴν εἰς τὰ ὄργανα τῆς τάξεως, ἐγὼ ἀντελήφθην, ὅτι ἔκαμε πρότασιν περὶ συντάξεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον, δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ πράξῃ. Ἐπειδὴ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐνομίσθη, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ἀντίθετοι πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δηλοῦμεν, ὅτι εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι νὰ δοθῇ καὶ εἰς τὰ ὄργανα τῆς τάξεως καὶ εἰς πάντας τοὺς ὁπωσδήποτε βοηθήσαντας εἰς τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς, κατὰ τὰς νυκτερινὰς συνεδριάσεις, ὅ,τι θὰ δοθῇ καὶ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς τελευταίους τούτους, θὰ τὸ ἐξετάσω μετ’ εὐνοίας, πάντως, ὅμως, ἀντιμετωπίζονται ὡρισμέναι δυσχέρειαι. Ὁ κ. Γ. Αὐγερόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§105Γ. ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, καὶ συγκεκριμένως ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, ἐπρότεινεν ὡρισμένας τροπολογίας, ὥστε ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ, ὅπως εἶπε, νὰ καταστῇ ἀδιάβλητος. Εἰδικώτερον, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπρότεινεν, ὅπως οἱ στρατιῶται ψηφίσουν ἀτομικῶς εἰς τὰ ἐκλογικὰ πολιτικὰ τμήματα. Ἐπίσης, ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ δεχθῇ προτάσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ὑπέβαλεν ὡρισμένας προτάσεις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μᾶς ἀνέγνωσε τὴν τροπολογίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία κατ’ οὐσίαν, ἦτο ἡ τροπολογία ἡ ἰδική μας. Ἀλλ’ ὅταν ἔφθασεν εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ θέματος, ἀφῆκε τὴν πόρταν ἀνοικτὴν διὰ τὴν καταδολίευσιν τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ. Δηλαδή, ἀφήνει τοὺς στρατιώτας νὰ ψηφίζουν, ὅπως τὴν παλαιὰν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπῆρξε μία καταδολίευσις τοῦ φρονήματος τοῦ στρατοῦ. Ἡμεῖς προτείνομεν, ὁ στρατὸς νὰ ψηφίζῃ μὲ ἑνιαῖον ψηφοδέλτιον, τὸ ὁποῖον νὰ περιλαμβάνῃ ὅλα τὰ Κόμματα καὶ τὸ ὁποῖον θὰ σφραγίζεται ἀπὸ τὸν δικαστικὸν ἀντιπρόσωπον, καθὼς καὶ ὁ φάκελλος καὶ ἐν συνεχείᾳ θὰ εἰσέρχεται εἰς τὸ παραβὰν καὶ θὰ σβήνῃ τὰ Κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν θέλει νὰ ψηφίσῃ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπε, τὶ θὰ γίνῃ μὲ τοὺς ἀνεξαρτήτους. Καὶ μὲ τὴν δικαιολογίαν αὐτὴν ἐπανέφερε τὸ παλαιὸν σύστημα. Ἡμεῖς, νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ ἰδική μας τροπολογία, ἐὰν θέλωμεν πράγματι νὰ κρατήσωμεν τὸν στρατὸν εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς του.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπριλλάκης, ἔχει τὸν λόγον.

§107Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον 2 ἀφορᾷ καὶ τὸ θέμα τῆς ἀπογραφῆς. Ἐπανέρχομαι, ὡς εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ τονίσω καὶ εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν, ἐπὶ ὡρισμένων βασικῶν θεμάτων. Τὸ πρῶτον θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν διηυκρινίσθη εἰσέτι, εἶναι ἐὰν εἰς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν ἐπιμένῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἰσχύσῃ ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1951, ὡς πρὸς τὸν νόμιμον πληθυσμόν, θὰ ἰσχύσῃ αὕτη ἀνεξαρτήτως τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1951 ἔχει ἀκυρωθῇ, θὰ ἤθελα ἐπὶ τοῦ προκειμένου μίαν σαφῆ ἀπάντησιν ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ. Δεύτερον θέμα, εἶναι ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1961. Ἡμεῖς ἐπιμένομεν, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ πρέπει νὰ εἶναι κατὰ τοιοῦτον τρόπον διατυπωμένη, ὥστε ἐὰν δὲν ἔχουν ἐκδοθῆ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1961, ὡς πρὸς τὸν νόμιμον πληθυσμόν, μέχρι τῆς ἡμέρας τῶν ἐκλογῶν, νὰ ἰσχύσῃ ὁ πραγματικὸς πληθυσμὸς τῆς ἀπογραφῆς αὐτῆς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὁ πραγματικὸς πληθυσμὸς τοῦ 1961, εἶναι πολὺ πλησίον τῆς πραγματικότητος. Διότι τὰ ἐρωτήματα κατὰ τὴν τελευταίαν ἀπογραφὴν ἐτέθησαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ὁ ἀπογραφόμενος νὰ δηλώνῃ ἁπλῶς εἰς ποῖον Δῆμον εἶναι δημότης καὶ ὄχι ἐὰν εἶναι κάτοικος πέραν τῆς διετίας εἰς τὴν πόλιν τὴν ὁποίαν ἀπογράφεται. Εἶναι γνωστόν, ὅτι μέγας ἀριθμὸς ἐκ τῶν κατοίκων τῶν Ἀθηνῶν, διὰ λόγους συναισθηματικούς, καίτοι ψηφίζουν ἐπὶ 10ετίαν καὶ πλέον εἰς Ἀθήνας, διατηροῦν καὶ τὴν δημότευσίν των εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, θὰ ἔχωμεν ἕνα νόμιμον πληθυσμόν, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν πραγματικότητα. Δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι ὁ πραγματικὸς πληθυσμὸς εἶναι πλησιέστερος πρὸς τὴν πραγματικότητα. Ἡμεῖς, λοιπόν, ἐπιμένομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἰσχύσῃ ὁ πραγματικὸς πληθυσμός. Ἐάν, ὅμως, ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ νὰ ἰσχύσῃ ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1951, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Συντονισμοῦ νὰ μᾶς δηλώσῃ περὶ ποίας ἀπογραφῆς ὁμιλεῖ.

§108Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. (Ὑπουρ. Συντονισμοῦ). Κύριε Πρόεδρε, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ, ἢ μή, τὸ θέμα συνεζητήθη ἐπαρκῶς κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν καὶ ἐκρίθη. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἐπανέλθωμεν. Θὰ ἤθελον, ὅμως, νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐὰν ἕνας πολίτης, διὰ λόγους συναισθηματικούς, θέλῃ νὰ εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς τὸ δημοτολόγιον τοῦ χωρίου, ἀπὸ τὸ ὁποῖον προέρχεται, αὐτὸ νομίζω, θὰ πρέπει νὰ τὸ ὑποθάλψωμεν καὶ ὄχι νὰ τὸ καταπολεμήσωμεν.

§109Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν εἶπον αὐτό...

§110Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. (Ὑπουρ. Συντονισμοῦ). Παρακαλῶ μὴ διακόπτετε. Τὸ εἶπον, χωρὶς νὰ θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος, διότι τὸ θέμα συνεζητήθη καὶ ἐκρίθη. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄλλην πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησεν ὁ κ. Μπριλλάκης, προθύμως θὰ τὴν δώσω. Πράγματι, νομίζω, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρίφτης κατ’ ἰδίαν μὲ παρεκάλεσε νὰ τοῦ διαθέσω τὰ στοιχεῖα τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1951, τοῦ εἶπον δέ, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, διότι εἶναι χειρόγραφα τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀπογραφῆς τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ τοῦ 1951. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δοθοῦν. Προσέθεσα δέ, ὅτι ἐὰν ἤθελε νὰ ἔχῃ τίποτε συγκεκριμένα στοιχεῖα νὰ μοῦ δώσῃ ἕνα σημείωμα, τὸ ὁποῖον ἔχω ἐδῶ καὶ μοῦ εἶπεν, ὅτι θὰ ἤθελεν ἀπὸ τὴν Στατιστικὴν Ὑπηρεσίαν νὰ τοῦ δοθοῦν οἱ ἀριθμοὶ τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ τῆς Χώρας κατὰ ἐκλογικὴν περιφέρειαν, βάσει τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1951. Ἐζήτησα, λοιπόν, πληροφορίας ἀπὸ τὴν Στατιστικὴν Ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία μοῦ ἔδωσεν ὑπεύθυνον σημείωμα, τὸ ὁποῖον λέγει τὰ ἑξῆς: Ὅτι κατὰ ἐκλογικὴν περιφέρειαν ὁ νόμιμος πληθυσμὸς τοῦ 1961 εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀναφέρεται εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ράλλη εἰς τὴν σελίδα 6 τῶν πρακτικῶν τῆς 15ης Μαΐου. Συνεπῶς, οἱ ἀριθμοὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι δημοσιεύονται εἰς τὴν σελίδα 6 τῶν πρακτικῶν τῆς 15ης Μαΐου, εἶναι οἱ ἀριθμοὶ τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ κατ’ ἐκλογικὴν περιφέρειαν, βάσει τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1961, μὲ τὰς ἑξῆς δύο ἀσημάντους διαφοράς. Εἰς τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ κ. Ράλλη περιέχονται 6 ἄτομα ἐπὶ πλέον εἰς τὸν Νομὸν Ἕβρου καὶ εἰς τὸ σύνολον τῆς Ἑλλάδος, δὲν περιλαμβάνονται 2.036 ἄτομα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὁ νόμιμος πληθυσμὸς τοῦ Ἁγίου Ὄρους. Μὲ αὐτὰς τὰς δύο διαφορὰς κατὰ τὰ λοιπὰ εἶναι ἀκριβεῖς οἱ ἀριθμοὶ αὐτοί.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔχει τὸν λόγον.

§112Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, ὡς πρὸς τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν κατέθεσεν ἡ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Τσαλδάρη, πληροφορῶ τὸ Σῶμα, ὅτι καὶ τὸ Ὑπουργεῖον εἶχεν ἑτοίμην σχετικὴν τροπολογίαν, δὲν περιελήφθη, ὅμως, εἰς τὸ Σῶμα τοῦ σχεδίου νόμου, διότι εἶχεν ἀποφασισθῆ νὰ μεταφερθοῦν αἱ διατάξεις, ὅπως ἀκριβῶς προΐσχυσαν. Ἐν ὀνόματι αὐτῆς τῆς ἀρχῆς, λυποῦμαι, ἀλλὰ δὲν θὰ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν αὐτήν. Ἐνόμισεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι εἰς τὴν ψῆφον τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, δὲν θὰ πρέπει νὰ ἀπομακρυνθῇ τῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι προΐσχυσαν κατὰ τοὺς προγενεστέρους ἐκλογικοὺς νόμους. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ζορμπᾶς, παρετήρησεν ὡρισμένας δυσχερείας, κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἀπόψεών του ἐπὶ τῶν ταὐτοτήτων καὶ εἶπεν, ὅτι ἔχει δημιουργηθῆ θέμα διακριτικῶν γνωρισμάτων εἰς τὰς ταὐτότητας αὐτάς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχει δημιουργηθῆ καὶ περαιτέρω θόρυβος εἰς τὸν Τύπον καὶ συγκεκριμένως εἰς μίαν ἀπογευματινὴν ἡμερησίαν ἐφημερίδα καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις δὲν παρέσχε τὰς ἀπαιτουμένας ἐξηγήσεις. Θὰ ἐνθυμῆσθε κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, ὅτι ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, ἀκριβῶς, διὰ νὰ καταθέσω ὡρισμένα ἔγγραφα καὶ διὰ νὰ παράσχω ὡρισμένας ἐξηγήσεις, ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, ἀπὸ τῆς πλευρᾶς, ὅμως, τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς, διὰ τῆς μεθόδου τοῦ θορύβου ἠμποδίσθην νὰ παράσχω τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα αὐτὴ εἶχε ζητήσει καὶ ἐκ τῶν ὁποίων στοιχείων, θὰ προέκυπτε, πρῶτον, ὅτι δὲν ὑπάρχουν ταὐτότητες μὲ διακριτικὰ γνωρίσματα. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ Κ. Δ. θὰ ἐλάμβανον, γνῶσιν, ὅτι πρόκειται περὶ ὑπηρεσιακοῦ γνωρίσματος, οὐδεμίαν ἔχοντος σχέσιν μὲ τὰ φρονήματα τῶν πολιτῶν. Θὰ εἶχα ἐπίσης τὴν εὐκαιρίαν χθὲς νὰ ἀναγνώσω καὶ τὸ κείμενον τῆς διαταγῆς μου πρὸς τὴν Νομαρχίαν Καβάλας, τὴν ὁποίαν εἶχεν μνημονεύσει προχθὲς ὁ κ. Μπριλλάκης καὶ τὴν ὁποίαν προκαταβολικῶς διέψευσα, ἐκ τοῦ περιεχομένου, τῆς ὁποίας θὰ προέκυπτεν ἡ συκοφαντικὴ ποιότης τῶν κατηγοριῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπεδόθησαν εἰς βάρος τοῦ Ὑπουργείου μου, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε ἐξέδωκε παρομοίαν διαταγήν. Ἡ δὲ μνημονευθεῖσα λέγει τὰ ἀντίθετα, ἀκριβῶς, τῶν ὅσων ἐπεκαλέσθη ἡ Ε.Δ.Α. Καὶ πρὸς συγκάλυψιν τῆς συκοφαντίας ἐθορύβησεν χθές. Πάντως, ἀπὸ πλευρᾶς ἐκλογικοῦ νόμου, βεβαιῶ, ὅτι ταὐτότης ζελατίνης μὲ γνωρίσματα χαρακτηριστικὰ δὲν ὑπάρχει οὐδεμία. Δυσχέρεια ὑπάρχει καὶ δυστυχῶς, ἔχομεν καὶ γνωμάτευσιν τοῦ Χημείου, ὅτι ἡ διάτρησις τῆς ταὐτότητος τοῦ ψηφοφόρου, θὰ κινδυνεύσῃ σὺν τῇ παρόδῳ τοῦ χρόνου νὰ καταστρέψῃ τὴν ταὐτότητα, διότι ἀφ’ ἧς στιγμῆς γίνῃ ἡ διάτρησις θὰ καταστραφῇ ἡ ταὐτότης. Δυστυχῶς, δὲν εἶναι δυνατὸν ἄλλως γενέσθαι, παρὰ νὰ πᾶμε εἰς τὴν διάτρησιν, διότι καὶ ἐγὼ ἀποδίδω ἰδιαιτέραν σημασίαν εἰς τὸ διακριτικὸν γνώρισμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ ταὐτότης τοῦ ψηφίσματος, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἀποκλεισθῇ οἱαδήποτε σκέψις καὶ οἱαδήποτε διάθεσις πρὸς διπλοψηφίαν.

§113Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκφράσω μίαν γνώμην ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, διὰ νὰ διευκολύνω τὴν κατάστασιν. Μήπως, ἀντὶ τῆς διατρήσεως τῶν ταὐτοτήτων καὶ διὰ νὰ περισωθοῦν αὗται ἀπὸ τὴν καταστροφήν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ θέσωμεν, ἐπὶ παραδείγματι, μίαν ἀνάγλυφον σφραγῖδα ἢ μίαν κάψουλαν;

§114Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Αὐτὸ νὰ τὸ ἀποσαφηνίσωμεν, διότι θὰ ἀποτελέσῃ ἐξουσιοδότησιν διὰ τὸ Διάταγμα. Ἀντὶ τῆς διατρήσεως νὰ γίνεται διὰ κάψουλας, ὅπως λέγει ὁ κ. Τούμπας. Δὲν εἶναι δύσκολον αὐτό. Ἡ ὑπηρεσία ἠμπορεῖ νὰ πάρῃ 8–10.000 μηχανήματα.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγώ, νομίζω, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ μείνωμεν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ νόμου.

§116Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ τὰ «Δ.Κ.» δὲν ἔδωσε καμμίαν ἐξήγησιν ὁ κ. Ὑπουργός. Ὑπάρχουν ταυτότητες, αἱ ὁποῖαι φέρουν τὸ «Δ.Κ.», ὑπάρχουν ταὐτότητες ποὺ δὲν φέρουν τὸ «Δ.Κ.», τοὐλάχιστον ὅσας εἴδομεν, εἶναι ταὐτότητες ἀριστερῶν ἢ θεωρουμένων ὡς ἀριστερῶν.

§117Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι προσχώρησις εἰς τὸ Δημοκρατικὸν κέντρον.

§118Η. ΗΛΙΟΥ. Ὁ ἀγαπητὸς κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, ὀνειρεύεται πάρα πολλὰς προσχωρήσεις. Τοῦ τὸ εὔχομαι, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω ἐὰν θὰ πραγματοποιηθῇ.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος, ἔχει «Δ.Κ.».

§120Χ. ΠΙΠΙΛΗΣ. Ἐὰν θέλετε νὰ σᾶς δώσω τὴν ἰδικήν μου. (Ἐπιδεικνύει τὴν ταὐτότητά του εἰς τὸν κ. Ἠλιοῦ).

§121Η. ΗΛΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι χειρόγραφον. Κατὰ Διαταγὴν Ὑπογράφει. Αἱ ἄλλαι εἶναι ἔντυποι «Δ.Κ.» = δρῶν κομμουνιστής. Ἐὰν εἶναι ἄλλο τι ὑπηρεσιακὸν γνώρισμα, ἂς μᾶς τὸ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργός, τὶ εἶναι. Διότι ἢ γίνεται διάκρισις τῶν πολιτῶν διὰ λόγους μυστικοὺς καὶ ἐπιτρέπεται κἄθε ὑποψία, ἢ δὲν γίνεται διάκρισις τῶν πολιτῶν, ὁπότε δὲν ὑπάρχουν ὑπηρεσιακοὶ λόγοι ποὺ νὰ μὴ ἠμποροῦν νὰ ἀνακοινωθοῦν. Ἂς μᾶς εἴπῃ περὶ τίνος πρόκειται.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ ὁρίστε, δώσατε μίαν ἀπάντησιν εἰς αὐτὸ διὰ νὰ τελειώνωμεν.

§123Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν μοῦ ἀπήντησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὸ θέμα ποὺ ἔθεσα τῆς ἀποφυγῆς τῆς διπλοψηφίας ἀπὸ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Δηλαδή, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρετοῦν, νὰ μὴ γραφοῦν καὶ εἰς τὴν κατάστασιν. Νὰ κάμετε μίαν δήλωσιν κ. Ὑπουργέ, ὅτι θὰ δώσετε σχετικὰς ὁδηγίας.

§124Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἀπήντησεν, ἐὰν δέχεται ἢ δὲν δέχεται καὶ διατί, τὴν παρ’ ἡμῶν προταθεῖσαν τροπολογίαν ὅ,τι ἀφορᾷ τὰ ψηφοδέλτια τῶν στρατιωτικῶν. Ὅτι δηλαδή, πρέπει εἰς αὐτὰ τὰ ψηφοδέλτια νὰ ἀναγράφεται τὸ Κόμμα καὶ ὄχι οἱ ὑποψήφιοι. Δὲν πρόκειται νὰ ἀναπτύξω ἐκ νέου τὴν τροπολογίαν, διότι εἶναι γνωστή. Πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μία ἀπάντησις, διότι ἀπὸ τὴν ἀπάντησιν καὶ πρὸ παντὸς ἀπὸ τὴν αἰτιολογίαν τῆς ἀπορρίψεως ἢ μὴ ἀπορρίψεως τῆς τροπολογίας θὰ φανῇ ἡ ἀξία τῆς Πρωθυπουργικῆς δηλώσεως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ὁποιαδήποτε τροπολογία, ἡ ὁποία θὰ διευκολύνῃ καὶ θὰ κατοχυρώνῃ τὸ ἀνεπηρέαστον τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, πρόκειται νὰ μὴ ἀποδεχθῇ.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, βλέπω, ὅτι ἀντὶ συνεδριάσεως ἐγίναμεν γραφεῖον πραγματογνωμόνων τώρα. (Συνεχίζεται ἡ ἐπίδειξις τῆς ταὐτότητος τοῦ κ. Πιπιλῆ).

§126Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν τὸν παριστάμενον κ. Ὑπουργὸν τοῦ Συντονισμοῦ, ἐπειδὴ εἶναι ἡ τελευταία συζήτησις, ἡ ὁποία διεξάγεται ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, νὰ μᾶς παράσχῃ πληροφορίας περὶ τῆς πορείας τοῦ ἐλέγχου τῶν στατιστικῶν στοιχείων, ὅσον ἀφορᾷ τὸν νόμιμον πληθυσμόν. Καὶ ἐπίσης, νὰ μᾶς παράσχῃ πληροφορίας ὡς πρὸς τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ γίνῃ ὁ ἔλεγχος τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ. Θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι μετὰ πάροδον δύο μηνῶν περίπου ἀφ’ ὅτου ἀνέκυψε τὸ θέμα διὰ πρώτην φοράν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ μᾶς παράσχῃ τὰς πληροφορίας αὐτάς, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς μίαν γνώμην περὶ τῆς δυνατότητος τῆς πραγματοποιήσεως τῆς ἐπαγγελίας, ἡ ὁποία περιλαμβάνεται εἰς τὸν νόμον.

§127Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπαντῶν, ἐθεώρησεν ἀρκετὸν νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ θέμα ἔχει λυθῆ ὡς πρὸς τὸν νόμιμον καὶ τὸν πραγματικὸν πληθυσμὸν καὶ ἁπλῶς εἶπεν, ὅτι τὸ γεγονός, ὅτι οἱ ἐπαρχιῶται διετήρησαν τὴν δημοτικότητά των εἰς τὴν ἐπαρχίαν εἶναι εὐχάριστον. Οὐδεμία ἀντίρρησις κ. Ὑπουργέ. Ἀλλὰ ἐρωτῶ τὸ ἑξῆς: Εἶναι νόμιμος πληθυσμὸς τῶν Χανίων ὁ ἀριθμὸς τῶν χιλιάδων διαμενόντων ἐν Ἀθήναις καὶ ψηφιζόντων ἐν Ἀθήναις καὶ κατοικούντων ἐν Ἀθήναις ἀπὸ 10 καὶ 15 ἐτῶν; Δηλαδὴ θὰ προστεθοῦν εἰς τὸν νόμιμον πληθυσμὸν τῶν Χανιωτῶν αὐτοί; Μὲ γειά τους, μὲ χαρά τους. Καὶ ἐγὼ διατηρῶ τὴν δημοτικότητα τῶν Χανίων, ἀλλὰ ἔχω καταγραφῆ ὡς δημότης Χανίων, ὡς κάτοικος τοῦ Νομοῦ Χανίων, ἐνῷ δὲν εἶμαι. Καὶ εἶναι χιλιάδες αὐτοί. Εἶναι θέμα οὐσίας καὶ ὄχι συναισθηματικόν. Εἶναι νόμιμος πληθυσμὸς ἑνὸς Νομοῦ ὁ ἀριθμὸς τῶν κατοίκων τῶν ἄνω τῶν 10 ἐτῶν διαμενόντων ἐν Ἀθήναις; Εἰς αὐτὸ τὸ ἐρώτημα δὲν ἀπαντᾶτε καὶ αὐτὸ εἶναι ἕνα οὐσιωδέστατον ἐρώτημα. Ἕνα δεύτερον θέμα. Ὡμιλήσατε περὶ χειρογράφου, ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ καταθέσετε τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1951 καὶ ὅτι ὁ νόμιμος πληθυσμὸς τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1951 εἶναι χειρόγραφος ἀκόμη. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι ἐπίσημον ἔντυπον ὡς πρὸς τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1951 εἶναι μόνον ὁ πραγματικὸς πληθυσμός. Αὐτὸν ἔχει ἐκδώσει, τὸν πραγματικὸν πληθυσμὸν ἡ στατιστικὴ ὑπηρεσία. Τὸν νόμιμον πληθυσμὸν δὲν τὸν ἔχει ἐκδώσει. Σεῖς λέγετε κἄτι πάρα πάνω. Ὅτι εἶναι χειρόγραφος. Δηλαδή, ποία ἐγκυρότης ὑπάρχει ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ σημεῖον; Εἶναι ἀκατανόητον νὰ δηλώνῃ Ὑπουργός, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐπικεκυρωμένος ὁ νόμιμος πληθυσμός, παρὰ μόνον εἰς χειρόγραφον. Δηλαδή, εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ κανεὶς ἔλεγχος. Περαιτέρω, κ. Ὑπουργέ, εἰς τὴν ἐκτύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου μετὰ τὴν αʹ ἀνάγνωσιν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑπογραφὴν ἔχει προστεθῆ «πλὴν τῶν διὰ τῆς παραγράφου 5 τοῦ ἄρθρου 82 τοῦ νόμου 2228)52 ἐξαιρουμένων περιφερειῶν καθορισθησομένων εἰδικώτερον διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος». Τὶ ἐννοεῖ αὐτό, καθορισθησομένου διὰ Β. Δ.; Δηλαδή, δὲν εἶναι καθωρισμέναι αἱ περιφέρειαι αὗται, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐξαιρεθοῦν τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1951 καὶ θὰ ἰσχύσῃ ὡς πρὸς αὐτὰς ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1940; Διότι αὐτὸ δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸ ἀρχικὸν κείμενον.

§128Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. (Ὑπουρ. Συντονισμοῦ). Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἀρχίσω ἀπὸ τὸ τέλος. Ἡ διάταξις, ἡ ὁποία ἔχει τεθῆ εἰς τὸ σχέδιον ὡς ἐτροποποιήθη μετὰ τὴν αʹ συζήτησιν, εἶναι ταὐτόσημος μὲ τὴν διάταξιν, ἡ ὁποία περιέχεται εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον τοῦ 1954 καὶ εἶναι γνωστοὶ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1951 εἰς ὡρισμένας περιφερείας. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐγκυρότητα τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1951, διερωτῶμαι, ἐὰν ἀμφισβητῇ τὴν ἀκρίβειαν τῶν χειρογράφων στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Στατιστικὴ Ὑπηρεσία, διατὶ μεθαύριον ὁ κ. Μπριλλάκης, δὲν θὰ ἀμφισβητήσῃ καὶ τὴν ἀκρίβειαν τῶν χειρογράφων στοιχείων τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1961 καὶ τῶν ἄλλων; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ ἐν ἀμφιβόλῳ ἡ καλὴ πίστις τῆς Στατιστικῆς Ὑπηρεσίας εἰδικῶς διὰ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1951. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις, ἡ Διοίκησις ἐν τῇ εὐρυτέρᾳ ἐννοίᾳ τῆς λέξεως, δὲν θεωρεῖ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1951 ὡς ἀποδίδουσαν ὀρθῶς τὸν νόμιμον πληθυσμὸν καὶ δι’ αὐτὸ ὁ νόμος κυρώνει τὴν ἀπογραφὴν αὐτήν. Ὡς πρὸς τὸ ποῖον εἶναι τὸ στοιχεῖον τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ εἶναι σαφὲς ἀπὸ ὅλας τὰς κειμένας διατάξεις. Νόμιμος πληθυσμὸς εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν Δημοτῶν. Τοῦτο εἶναι σαφές καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ, ἀλλ’ οὔτε καὶ νὰ συζητηθῇ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. Μητσοτάκη, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε, ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχον εἴπει ὅταν ἠγόρευεν ὁ ἴδιος καὶ ἔθεσεν ἀνάλογον ἐρώτημα τότε. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι σύμφωνα καὶ μὲ αὐτὰ ποὺ εἶχεν εἴπει τότε ὁ ξένος πραγματογνώμων τοῦ Ο.Η.Ε. — δὲν ὑπάρχει νεώτερον στοιχεῖον— ἔχομεν βασίμους ἐλπίδας, πρόβλεψιν, ὅτι ὁ μὲν πραγματικὸς πληθυσμὸς θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ δημοσιευθῇ ἐντὸς τοῦ Ὀκτωβρίου, ὁ δὲ νόμιμος ἐντὸς τοῦ Δεκεμβρίου, ὡς εἶχον εἴπει.

§129Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κατὰ ποῖον τρόπον, κ. Ὑπουργέ;

§130Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. (Ὑπουρ. Συντονισμοῦ). Παρακαλῶ μὴ μὲ διακόπτετε. Ὁ δὲ ἔλεγχος προχωρεῖ σύμφωνα μὲ τοὺς κανόνας τῆς Στατιστικῆς. Καὶ εἶχεν ἐξηγηθῆ ὑπὸ τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν πρόκειται, βεβαίως, διὰ τὸν νόμιμον πληθυσμὸν νὰ γίνῃ λεξικογραφικὸς ἔλεγχος τῶν δελτίων ἀπογραφῆς μὲ τὰ δημοτολόγια, ἀλλὰ ἐνδεχομένως, νὰ γίνῃ μία δειγματοληπτικὴ ἔρευνα. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀπάντησις εἶχε δοθῆ εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου ἀπὸ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἐργασία, καθὼς μοῦ ἀνέφερεν ὁ Γενικὸς Διευθυντὴς τῆς Στατιστικῆς Ὑπηρεσίας πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, προχωρεῖ κατὰ τρόπον, ὥστε αἱ ἡμερομηνίαι, τὰς ὁποίας ἀνέφερον ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ θεωρηθῇ, ὅτι δύνανται νὰ τηρηθοῦν.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔχετε ἄλλο τι νὰ προσθέσητε;

§132Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Οὐδέν, κ. Πρόεδρε.

§133Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. (Ὑφ. Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, εἰδοποιήθην, διότι δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπασχοληθῇ ἡ Βουλὴ μὲ τὸ θέμα τῆς ἀγορεύσεως τῆς προχθεσινῆς, τοῦ κ. Ἡλιοῦ, τῆς σχετιζομένης μὲ τὸ θέμα τῶν ταὐτοτήτων.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλύθη τὸ θέμα αὐτό.

§135Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ὄχι, κ. Πρόεδρε, δέν ἐλύθη.

§136Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. (Ὑφ. Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἤδη πρὸ μιᾶς ὥρας προέβην εἰς δηλώσεις διὰ τοῦ τύπου. Ἐπειδὴ, ὅμως, εἰδοποιήθην, προσῆλθον, ἀκριβῶς, διὰ νὰ διαφωτίσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, διότι κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν, δὲν μοῦ παρεσχέθη ἡ εὐχέρεια.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ χθεσινὴ συζήτησις, δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν σημερινήν. Σήμερον συζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου.

§138Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. (Ὑφ. Ἐσωτερικῶν). Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, κ. Πρόεδρε, τὴν σχέσιν ἢ τὴν μὴ σχέσιν τῆς χθεσινῆς συζητήσεως μὲ τὴν ἀποψινὴν συζήτησιν. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἀπόψε ἔφερε τὸ ζήτημα ἐξ ἀπροόπτου, ὡς μὲ εἰδοποίησαν, ὁ κ. Ἡλιοῦ.

§139Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δύο λέξεις, διὰ νὰ σᾶς διευκολύνω. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ ὀλίγου ἐκυκλοφόρησεν ἓν εἶδος ταὐτότητος, δὲν ἠξεύρω ἐὰν περὶ αὐτοῦ πρόκειται νὰ ὁμιλήσητε. Ἀποτελεῖ θέμα γενικωτάτου ἐνδιαφέροντος καὶ πρέπει νὰ εὐχαριστήσωμεν τὸν κ. Ὑφυπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι θέλει νὰ παράσχῃ ὑπευθύνους πληροφορίας.

§140Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. (Ὑφ. Ἐσωτερικῶν). Σᾶς εὐχαριστῶ πολύ. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἐνόμιζον, ὅτι ὁ κ. Ἡλιοῦ θὰ διέπραττε διὰ δευτέραν φορὰν τὴν ἀσέβειαν αὐτὴν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Τὸ λεχθὲν εἶναι ἀπολύτως ψευδές. Αἱ ταὐτότητες τοῦ νέου τύπου, τὰ δελτία μᾶλλον τῶν ταὐτοτήτων νέου τύπου, οὐδὲν σημεῖον διακριτικὸν φέρουν, οὔτε ἐπὶ τῆς προσθίας, οὔτε ἐπὶ τῆς ὀπισθίας ὄψεως. Ὑπογράφονται παρὰ τῶν Διοικητῶν ἢ τῆς Διοικήσεως Χωροφυλακῆς ἢ τῆς Ἀσφαλείας. Κατὰ τοὺς κανονισμοὺς τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, λόγῳ τοῦ ὅτι προσωπικῶς ἢ ὁ Διοικητὴς τῆς Ἀσφαλείας ἢ τῆς Χωροφυλακῆς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπογράφῃ ὅλας τὰς ταὐτότητας, διότι, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι μέγας ὁ ἀριθμὸς —6 ἑκατομμύρια ταὐτότητες προγραμματίζονται διὰ τὴν μίαν 5ετίαν— κατὰ τοὺς κανονισμοὺς τῶν Σωμάτων κατ’ ἐξουσιοδότησιν, κατὰ διαταγὴν δέ, κατὰ τὸν τύπον τῶν κανονισμῶν τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, ὑπογράφει ὁ ἐντεταλμένος ἀξιωματικὸς τῆς αὐτῆς ὑπηρεσίας. Κατὰ συνέπειαν, παραπλεύρως εἰς τὸ «Διοικητὴς Ἀσφαλείας» ἢ εἰς τὸ «Διοικητὴς Ἀσφαλείας» εἶναι τὸ «Κ.Δ.» κατὰ διαταγήν.

§141Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει αὐτό, μὲ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγομεν.

§142Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. (Ὑφ. Ἐσωτερικῶν). Ἐπαναλαμβάνω, ὅταν ἀπόπειρα παραπλανήσεως ἀποτολμᾶται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, γενομένη κατ’ αὐτὸν τὸν χονδροειδῆ τρόπον, ἐδῶ ὅπου πρέπει νὰ ἐπικρατῇ ὑψηλὸν πνεῦμα εὐθύνης, — ἀφίνω νὰ τὰ χαρακτηρίσητε, συμπεραίνω, ὅμως— ὅταν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἀποτολμᾶτε τοιαύτη παραποίησις τῆς ἀληθείας, βάναυσος, ἐπαναλαμβάνω, παραποίησις τῆς ἀληθείας, ἀντιλαμβάνεσθε τὶ συμβαίνει ἔξω τοῦ Κοινοβουλίου αὐτοῦ;

§143Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν λόγον.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρεκάλουν ἡ ἀτμόσφαιρα νὰ μείνῃ ἤρεμος, ὡς ἦτο καὶ πρότερον.

§145Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἐὰν τὸ θέμα σηκώνῃ ἀνάφλεξιν. Δὲν πρόκειται, ὅμως, διὰ τῆς ἀναφλέξεως νὰ κερδηθῇ τίποτε. Ἐδῶ πρόκειται νὰ διαφωτισθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ λαός. Σᾶς παρουσιάζω τὴν ταὐτότητα, ἡ ὁποία δὲν ἔχει «ΚΔ», κατὰ διαταγήν, ἀλλὰ «ΔΚ» καὶ εἶναι ἔντυπον. Καταβάλλεται προσπάθεια κἄπως νὰ συσκοτίζεται, διότι τίθεται ἐπ’ αὐτοῦ ἡ σφραγίς. «ΚΔ» εἶχεν ἡ ταὐτότης τοῦ συναδέλφου κ. Πιπιλῆ, χειρόγραφον ποὺ σημαίνει κατὰ διαταγήν. Ἐδῶ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ καὶ προβολὴ εἰς τὸν κινηματογράφον μεγεθύνσεως. Θὰ δημοσιευθῇ μεγέθυνσις. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§146Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. (Ὑφ. Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, δὲν δέχομαι κἂν νὰ ἐπιστήσῃ οὐδεμίαν προσοχήν. Ἤδη ἔδωσα εἰς τὸν τύπον τὰς ταὐτότητας.

§147Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Τὶ εἶναι αὐτὸ τὸ ὕφος, δηλαδή;

§148Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. (Ὑφ. Ἐσωτερικῶν). Ὁμιλεῖτε, κ. Μπριλλάκη, περὶ ὕφους, ὅταν ἀναφέρεσθε εἰς τὴν πολιτείαν καὶ τὴν ὁποίαν πολιτείαν θέλετε σεῖς νὰ ἐμφανίσητε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ θέτῃ διακριτικὰ στοιχεῖα, προκειμένου περὶ τῶν δελτίων τῶν ταὐτοτήτων; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διανοηθῇ πολίτης Ἕλλην, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Πολιτεία νὰ ἐκδώσῃ ταὐτότητας μὲ διακριτικὰ στοιχεῖα. Λυποῦμαι πάρα πολύ διὰ τὸ βαρὺ ἀτόπημά σας. Ἤδη ἔδωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας τὰς ταὐτότητας τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, Ναυάρχων, Στρατηγῶν, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ὑπογράφουν οἱ ἁρμόδιοι διοικηταί, ἀλλὰ κατὰ διαταγήν, «ΚΔ».

§149Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει τὸ γεγονὸς αὐτὸ μὲ αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγομεν ἡμεῖς.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις.

§151Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. (Ὑφ. Ἐσωτερικῶν). Οὔτε νὰ τὸ διανοῆσθε, οὔτε νὰ τὸ ἐπικαλῆσθε.

§152Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπιθυμία ὁλοκλήρου τῆς αἰθούσης νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ἠρέμως.

§153Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. (Ὑφ. Ἐσωτερικῶν). Βεβαίως.

§154Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ θὰ ἦτο εὐκταῖον, ἐὰν ἐγένετο ἐντόπισις τῆς συζητήσεως εἰς τὸ συγκεκριμένον περιστατικόν, τὸ ὁποῖον εἶναι πράγματι, ἄξιον ἐξακριβώσεως. Αἱ εὐκαιρίαι τῶν συγκρούσεων ὑπῆρξαν πολλαὶ εἰς τὸ παρελθὸν καὶ κανεὶς δὲν ἐπιθυμεῖ τὴν ὑποτροπήν. Ἀπόψε, ἄλλως, τε, νομίζω, ὅτι θὰ ἐγίνοντο ἀτελῶς, διότι ὅλοι ἔχουν καταπονηθῆ. Θέτω ὑπ’ ὄψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ Ἀσφαλείας τὴν ταὐτότητα αὐτὴν καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις περὶ τῶν γραμμάτων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς αὐτήν. Μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν θὰ ἐπέλθῃ διευκρίνισις.

§155Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. (Ὑφ. Ἐσωτερικῶν). Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν ταὐτότητα τοῦ κ. Κ. Δεσποτοπούλου. Ὑπογράφεται ἀπὸ τὴν Ὑποδιοίκησιν Γενικῆς Ἀσφαλείας.

§156Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Δὲν ὑπάρχει ἄλλη ταὐτότης; Κύριε Μπριλλάκη, ἡ ἰδική σας ταὐτότης τὶ λέγει; Κανεὶς ἀπὸ σᾶς δὲν ἔβγαλε ταὐτότητα;

§157Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔβγαλα καὶ οὔτε παίρνω αὐτὴν τὴν ταὐτότητα.

§158Η. ΗΛΙΟΥ. Ὁ λαὸς θὰ μᾶς κρίνῃ.

§159Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. (Ὑφ. Ἐσωτερικῶν). Πιστεύω, ὅτι σεῖς ἀναφέρεσθε εἰς τὸ «Υ». Ἡ σφραγὶς καλύπτει τὸ «Υ». Εἶναι ἐξώφθαλμον, ὅτι ἡ σφραγὶς ἐκάλυψε τὸ «Υ» καὶ φαίνεται τὸ «Δ» μόνον.

§160ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ε.Δ.Α.) Ἠθελημένως ἔγινεν αὐτό.

§161Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. (Ὑφ. Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἀφήνω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ ἐκτιμήσῃ ἐὰν εἶναι δυνατὸν ἠθελημένως ὁ Διοικητὴς νὰ ἐκάλυψε τὸ «Υ». Λυποῦμαι πάρα πολὺ διὰ τὸ βαρὺ ἀτόπημα, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπέπεσεν ὁ Κοινοβουλευτικὸς ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Δ.Α.

§162Η. ΗΛΙΟΥ. Παύσατε τὰ περὶ ἀτοπήματος. Ἀτόπημα εἶναι αὐτὸ ποὺ κάμνετε σεῖς. Ἀφήσατε νὰ διευκρινισθῇ ἡ περίπτωσις αὐτή.

§163Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. (Ὑφ. Ἐσωτερικῶν). Εἰς οὐδεμίαν, ἐπαναλαμβάνω, ταὐτότητα, ἐκ τῶν ἑκατομμυρίων ταὐτοτήτων, ὑπάρχει διακριτικόν τι σημεῖον. Παρεποιήθη δὲ τὸ «κατὰ διαταγήν», ἤτοι τὸ «Δ.Κ.». Ὅπου πηγαίνει ἡ σφραγίς, πιθανὸν νὰ ἐξαφανίζεται τὸ «Υ» ἀπὸ τὸ «Δ», δηλαδή, Ὑποδιοίκησις Γενικῆς Ἀσφαλείας.

§164Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελον νὰ ὑπαγορεύσω ὀλίγα τινά, σχετικῶς, διὰ νὰ καταχωρηθοῦν εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά. Θὰ μεγεθύνωμεν τὰς ταὐτότητας αὑτὰς διὰ νὰ τὰς δώσωμεν διὰ φωτοτυπίας εἰς τὰς ἐφημερίδας. Αἱ ταὐτότητες τῶν ἀριστερῶν ἔχουν κάτωθι τοῦ τίτλου, ὁ Διοικητὴς κλπ., ἕνα «Δ» ἔντυπον καὶ ἓν «Κ» ἔντυπον. Εἰς τὴν ταὐτότητα τὴν ὁποίαν σᾶς ἐμφανίζομεν τὸ μὲν «Δ» εἶναι ἀκριβῶς παραπλεύρως καὶ εἰς τὸ δεξιὸν τοῦ Στέμματος, τοῦ ἐθνοσήμου, τῆς σφραγῖδος, τὸ δὲ «Κ» εἶναι εἰς τὸ δεξιόν, τοῦ ἐσωτερικοῦ τίτλου τῆς σφραγίδος. Εἶναι εὐδιάκριτα καὶ ἔντυπα. Αὐτὰ εἶναι τὰ κεφαλαῖα «ΔΚ». Δὲν σημαίνουν δὲ «Διαταγὴν Κατά», ἀλλὰ σημαίνουν «δρῶν κομμουνιστής». Καὶ ἄλλαι ταὐτότητες, ὅταν συμβαίνῃ νὰ μὴ ὑπογράφωνται ἀπὸ τὸν Διοικητὴν τοῦ Τμήματος, ἀλλὰ ἀπὸ ἄλλον ἀξιωματοῦχον, τῇ ἐντολῇ τοῦ παραπλεύρως τοῦ τύπου εἰς ὅλα τὰ ἔντυπα, ὡς γνωστὸν γράφουν «ἀ.α.» ἀντ’ αὐτοῦ. Τὸ «Κ.Δ.» σημαίνει κατὰ διαταγήν. Τὸ «Δ.Κ.» δὲν σημαίνει, διαταγὴν κατά, ἀλλὰ σημαίνει κἄτι ἄλλο. Ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι σημαίνει «δρῶν κομμουνιστής», δεδομένου, ὅτι τὸ «Δ.Κ.» εὑρίσκεται μόνον εἰς τὰς ταὐτότητας τῶν ἀριστερῶν. Σεῖς ὑποστηρίζεται, ὅτι σημαίνει ἄλλο τι. Εἰπῆτε μας τὶ σημαίνει. Ἐὰν σημαίνῃ, ὅτι εἶναι διακριτικόν, τότε ἐπιβεβαιώνετε διὰ τῆς σιωπῆς σας ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγομεν.

§165Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. (Ὑφ. Ἐσωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, ἐτόνισα, ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐπικαλοῦνται οἱ συνάδελφοι τῆς Ἀριστερᾶς, εἶναι ψευδέστατα καὶ ἀναληθέστατα. Οὐδὲν διακριτικὸν σημεῖον ὑπάρχει εἰς τὰς ταὐτότητας. Οἱ βουλευταὶ τῆς Ε.Δ.Α. λαβόντες γνῶσιν τῶν δηλώσεών μου, ἐκ τῶν ὁποίων προκύπτει, ὅτι ἀπεκαλύφθη ἡ σκόπιμος παραποίησις τῆς πραγματικότητος, ἐπιχειροῦν ἤδη ἐγκαταλείποντες τὸ «Δ.Κ.» νὰ δημιουργήσουν ὑπὸ τὴν κάλυψιν τῆς σφραγίδος τῶν ταὐτοτήτων μῦθον περὶ τὸ γράμμα τοῦ «Υ» καὶ «Δ». Ἀντιλαμβάνομαι τὴν δύσκολον θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ κοινοβουλευτικὸς ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Δ. Α. Ἀναφέρει ἀνακριβῆ πράγματα. Θέλει νὰ μετατοπίσῃ τὸ θέμα ἀλλοῦ. Καὶ πάλιν δηλῶ, ὅτι αἱ ταὐτότητες δὲν φέρουν οὐδὲν διακριτικὸν σημεῖον.

§166Η. ΗΛΙΟΥ. Πῶς μπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ δημόσιος βίος, ὅταν ἐμφανίζεται ἕνα ἐπίσημον ἔντυπον ἐσφραγισμένον καὶ ὑπογεγραμμένον καὶ παρὰ τὸ κατάδηλον τοῦ πράγματος ὁμιλοῦν περὶ ἄλλων καὶ ἀγνοοῦν τὸ πασίδηλον, τὸ ὁποῖον θὰ περιαχθῇ εἰς ὅσους ἀπὸ τῶν κ.κ. συναδέλφων θέλουν νὰ πληροφορηθοῦν περὶ τῆς ἀληθείας τοῦ πράγματος; Ὁμιλοῦν καὶ λέγουν, ὅτι ἐξηφανίσθη τὸ «Υ». Δὲν ξεύρω ἐὰν ὑπάρχῃ τὸ «Υ». Ξεύρω, ὅτι ὑπάρχει ἕνα «Δ» καὶ ἕνα «Κ». Ἐὰν ὑπάρχῃ, Ὑποδιοίκησις δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω τὸ «Κ» τὶ σημαίνει. Ἐκτὸς ἐὰν εἶναι Ὑποδιοίκησις Καλαντζῆ. Τὸ ζήτημα ἀξίζει τὸν κόπον, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ὥραν ποὺ θὰ ἀρχίσωμεν νὰ βάζωμεν ὁ ἕνας εἰς τὸ κούτελον τοῦ ἄλλου σφραγῖδες, δὲν ξεύρω ποῦ θὰ πᾶμε.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Πρίφτης, ἔχει τὸν λόγον.

§168Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, προχωροῦμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου 2 καὶ τελοῦμεν ἐν ἀγνοίᾳ τῶν ἀναφερομένων εἰς τὴν στατιστικὴν ζητημάτων, σχετικῶς μὲ τὸν νόμιμον πληθυσμὸν τῆς Χώρας, κατὰ τὴν Ἀπογραφὴν τοῦ 1961. Ὁ κ. Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ εἶπεν, ὅτι καίτοι τὰ στοιχεῖα δὲν ἔχουν δημοσιευθῆ, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τεθοῦν εἰς τὴν διάθεσίν μας. Ἀπηυθύνθην εἰς τὴν Στατιστικὴν Ὑπηρεσίαν, καὶ μᾶς ἐδηλώθη, ἐκ μέρους τοῦ διευθυντοῦ, ὅτι μόνον κατόπιν ἐντολῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δοθοῦν τὰ στοιχεῖα τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ κατὰ Νομόν, ὅπως εἶχε ζητηθῆ. Μέχρι σήμερον τὴν πρωΐαν ποὺ τὰ ἐζητήσαμεν, καίτοι εἶχε δοθῆ σχετικὸν σημείωμα εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, δὲν ἔχει δοθῆ ἐντολὴ εἰς τὴν Στατιστικὴν Ὑπηρεσίαν, νὰ μᾶς δώσῃ τὰ στοιχεῖα τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ καὶ ἐπιπροσθέτως, δὲν κατωρθώθη νὰ ἀνευρεθῇ, οὔτε ὁ ἀναζητούμενος κ. Ὑπουργὸς, διὰ νὰ δώσῃ τὴν ἐντολήν. Ἀνέφερον τὸ στοιχεῖον τοῦτο, διὰ νὰ καταστῇ σαφές, ὅτι καὶ ἡ παρατήρησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2, ἐπὶ τῆς παραγράφου τῆς ἀφορώσης τὴν ἀπογραφήν, γίνεται, χωρὶς νὰ εἶναι δυνατὸν, τοὐλάχιστον διὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, νὰ εἶναι ἐν γνώσει της τὸ οὐσιῶδες στοιχεῖον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κρίνῃ κανείς.

§169Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. (Ὑπουρ. Συντονισμοῦ). Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ ἦτο, ἴσως, παρὼν ὁ κ. Πρίφτης, ὅταν ἀπήντησα ἐπὶ τοῦ ἐρωτήματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ὁ κ. Μπριλλάκης. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ἔδωσα, ἦτο πλήρης εἰς τὸ σημείωμα, τὸ ὁποῖον μοῦ εἶχε δώσει ἰδιοχείρως ὁ κ. Πρίφτης. Ἄν θέλετε, νὰ ἐπαναλάβω τὴν ἀπάντησιν.

§170Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ τελειώνωμεν, ἀκριβῶς, ἐπειδὴ δὲν εἶναι θέμα μακρᾶς συζητήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ μακρὰ συζήτησις, θέλω μόνον νὰ εἴπω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ εἶναι καὶ πάλιν φειδωλὸς καὶ περὶ πολλοῦ ποιεῖται τῶν μυστικῶν του. Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν νὰ μάθωμεν κατὰ ποῖον τρόπον γίνεται ὁ ἔλεγχος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς λέγει, ὅτι γίνεται κατὰ τοὺς κανόνας τῆς Ἐπιστήμης, ἀλλὰ δὲν θέλει νὰ εἴπῃ πῶς γίνεται. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ὁ καλλίτερος τρόπος συνεννοήσεως Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως.

§171Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. (Ὑπουρ. Συντονισμοῦ). Δὲν ἔχει δίκαιον ὁ κ. Μητσοτάκης, διότι ὅσας πληροφορίας ἠθέλησε, τὰς ἔλαβεν ἀπὸ τὸν Γενικὸν Διευθυντὴν τῆς Στατιστικῆς Ὑπηρεσίας, ὁ ὁποῖος τοῦ ἔδωσε ὅλας τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἤθελε. Τὸ νὰ μεταφέρωμεν εἰς τὴν Βουλὴν μίαν συζήτησιν τεχνικήν, νομίζω, ὅτι δὲν ἐνδείκνυται.

§172Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κάμνετε λάθος, κ. Ὑπουργέ, δὲν μετέβην, παρὰ ἀρχικῶς, διὰ νὰ λάβω πληροφορίας. Ἡ ἀπάντησις ἦτο, ὅτι δὲν ὑπῆρχον πληροφορίαι, δὲν εἶχον ληφθῆ ἀποφάσεις. Σήμερον, ὑποθέτω, ὅτι ἔχουν ληφθῆ. Ἄν, λοιπόν, ἔχουν ληφθῆ, πέστε μας πῶς θὰ γίνῃ ὁ ἔλεγχος.

§173Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. (Ὑπουρ. Συντονισμοῦ). Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, παρεσχέθησαν ὅλαι αἱ πληροφορίαι περὶ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ γίνῃ ἡ ὅλη διαδικασία, μέχρι τῆς ἐκδόσεως τῶν ἀποτελεσμάτων, εἰς τὸν κ. Μητσοτάκην, ἀπὸ τὸν κ. Γενικὸν Διευθυντήν. Δὲν πρόκειται ἐγώ, προσωπικῶς, νὰ ἀναμιχθῶ. Τὸ ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ζητήματα τεχνικά, καθαρῶς ἐπιστημονικά, τῆς Στατιστικῆς Ὑπηρεσίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀφήσει πλήρη ἐλευθερίαν νὰ κινηθῇ, βάσει τῆς στατιστικῆς ἐπιστήμης.

§174Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς λέγει, ὅτι παρεσχέθησαν ὅλαι αἱ πληροφορίαι. Τὸν πληροφορῶ, ὅτι οὐδεμία πληροφορία μοῦ παρεσχέθη.

§175Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιθυμῶ νὰ ἔχω μίαν ἐπιβεβαίωσιν ἢ διάψευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ ἐπὶ τῆς ἀκολούθου πληροφορίας, τὴν ὁποίαν ἔχω. Ὅτι, δηλαδή, αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰ ἀπογραφικὰ δελτία ἐξ ὅλης τῆς χώρας συνεκεντρώθησαν, ὅτι ὡλοκληρώθη ἡ ἐργασία τῆς ἐξακριβώσεως τοῦ πραγματικοῦ πληθυσμοῦ καὶ ὅτι ἤρχισεν ἡ συγκέντρωσις τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ. Ἐπ’ αὐτῆς τῆς πληροφορίας ἐπιθυμῶ νὰ ἀκούσω ἕνα ναὶ ἢ ἕνα ὄχι.

§176Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Καίτοι δὲν ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαντήσω...

§177Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Τί εἶναι αὐτὰ ποὺ λέγετε, κ. Ὑπουργέ; Πῶς ὁμιλεῖτε ἔτσι;

§178Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Θὰ ἀπαντήσω, ἐάν, ὅταν καὶ ὅπως κρίνω ἐγώ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, παρέχω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πληροφορίαν τὴν ἰδίαν, τὴν ὁποίαν εἶχον παράσχει καὶ πρὸ ἑνὸς ἢ δύο μηνῶν, ὅταν ἔγινε λόγος ἐπὶ τοῦ θέματος, ὅτι καὶ ὁ ἔλεγχος τῶν δελτίων ὡς πρὸς τὸν νόμιμον πληθυσμόν, θὰ προχωρῇ, παραλλήλως, πρὸς τὸν ἔλεγχον τὸν ἄλλον. Δὲν σημαίνει, ὅτι ἐπειδὴ ἴσως ἤρχισεν ὁ ἔλεγχος τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ, ὅτι ἐτελείωσεν ὁ ἔλεγχος τοῦ πραγματικοῦ πληθυσμοῦ.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου ἀγορητοῦ, ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 κηρύσσεται περαιωμένη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι).

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠγέρθησαν οἱ περισσότεροι. Συνεπῶς, τὸ ἄρθρον 2 ἐγένετο δεκτόν. Ἄρθρον 3. Ὁ κ. Η. Ἠλιοῦ ἔχει τὸν λόγον.

§181Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὅπως ὀρθῶς ἐτόνισε καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἀποψινῆς συνεδριάσεως ἐδῶ, τὸ ἄρθρον 3 ἀποτελεῖ ἕνα δεύτερον ἐκλογικὸν νόμον, ἀνατρέποντα τὸν πρῶτον καὶ μέλλοντα νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰς ἄλλας ἐκλογάς. Κύριε Πρόεδρε, ἡμεῖς εἴμεθα ἀντίθετοι καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ, ἔστω καὶ ἂν ἄδολος ὑπετίθετο, ὅτι ἦτο ὁ σκοπός του, διότι εἴμεθα ἀντίθετοι εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Πιστεύομεν, ὅτι εἰς κοινωνίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι διῃρημέναι εἰς τάξεις, ὑπάρχουν ἀφ’ ἑαυτῶν περισσότεροι πολιτικοὶ σχηματισμοί, οἱ ὁποῖοι δὲν δημιουργοῦνται ἔτσι ἀπὸ ἰδιοτροπίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προβάλλουν, ἑαυτόν, ὡς ἡγέτην, εἴτε τῶν ὀπαδῶν, ἀλλ’ εἰς ὡρισμένας κοινωνίας εἶναι οἰκονομικὴ ἀνάγκη, ὅτι ἐκφράζουν, ἐν τελικῇ ἀναλύσει, συμφέροντα, συγκρουόμενα, ἐν πολλοῖς, συνυπάρχοντα, ἐν πολλοῖς, καὶ διὰ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ εὑρίσκεται, χάριν τῆς ὁμαλότητος, τρόπος, ὥστε νὰ ἀλληλοεπηρεάζωνται, νὰ ἐπιδροῦν ἀμοιβαίως, χωρὶς νὰ δημιουργοῦνται συγκρούσεις βίαιαι. Ἐκ τοῦ λόγου τούτου προκύπτει, ὅτι μόνον σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶναι παραδεκτὸν εἰς τοιαύτας κοινωνίας, εἶναι τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει τὴν ἐκπροσώπησιν ὅλων τῶν συμφερόντων καὶ ὅλων τῶν τάξεων. Αὐτὰ εἶναι τοσούτῳ μᾶλλον ἀληθῆ, καθ’ ὅσον τὸ πλειοψηφικόν, ὅταν ἡ δύναμις τοῦ χρήματος, τοῦ τρόπου τῆς διαφωτίσεως, τοῦ κρατικοῦ μηχανισμοῦ, εὑρίσκεται εἰς τὰς χεῖρας ὀλιγαρχικῶν οἰκονομιῶν, ἀπολήγει εἰς τὸ νὰ θέσῃ εἰς τὸ περιθώριον τῆς δημοσίας ζωῆς τὰς ἐργατικὰς τάξεις, τὰ ἐργαζόμενα στρώματα, νὰ καταστήσῃ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ὑποχείριον τῶν ὠργανωμένων μεγάλων συμφερόντων. Ἑπομένως, ἡμεῖς, διὰ λόγους ἀρχῆς, εἴμεθα ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου. Εἴμεθα ὅμως, κατὰ κύριον λόγον, ἐναντίον τῆς διατάξεως, ἰδίως. Διότι, ὅπως τίθεται σήμερον, τείνει νὰ προλάβῃ καὶ νὰ ἐκβιάσῃ καὶ νὰ ἐκθέσῃ. Νὰ προλάβῃ ἀδυναμίαν τῆς μελλούσης Βουλῆς νὰ ψηφίσῃ αὐτὸ τὸ σύστημα. Νὰ ἐκβιάσῃ βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι τελοῦντες ὑπὸ τὸ κράτος προσφάτων ταλαιπωριῶν ἐκλογικῆς ἀναμετρήσεως, δὲν θὰ ἤθελαν νὰ ἀντιμετωπίσουν ἀμέσως νέας ἐκλογὰς καὶ νὰ τοὺς ἀναγκάσῃ, ἄκοντας, νὰ ἐνισχύσουν μίαν Κυβέρνησιν μειοψηφίας, διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ διάλυσις καὶ νέαι ἐκλογαὶ λάβουν χώραν. Τρίτον, κατὰ ἕνα σύστημα, τὸ ὁποῖον, ἀτυχῶς, ὄχι μόνον ἀκολουθεῖται, ἀλλὰ ἀποκορυφώνεται τὸν τελευταῖον καιρὸν εἰς τὴν χώραν μας, καὶ ἔχει ἐκθέσει ἔτι περαιτέρω εἰς ἐκδήλους, εἰς φανερὰς πολιτικὰς ἐνεργείας, εἰς ἀνάμιξιν εἰς τὴν πολιτικὴν τῶν ἀνευθύνων παραγόντων. Διότι, δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο, αὐτὴ ἡ διάταξις, περὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ σήμερον, παρὰ τὸ ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν μοῦ ἀρέσῃ, ἔχω δώσει ἤδη τὸ διάταγμα τῆς διαλύσεως τῆς μὴ ἐκλεγείσης ἀκόμη Βουλῆς εἰς τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εὐνοῶ, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀλλοιώνει βαθύτατα τὰ σκιώδη ἀπομεινάρια τοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον κἄποτε, ἦτο τὸ πολίτευμα τὸ Συνταγματικόν, τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ξεύρω ποῖον χαρακτηρισμὸν θὰ ἔπρεπε, κατ’ ἀκριβολογίαν, νὰ πάρῃ, ἀλλὰ ἐπὶ τέλους ἔχει μερικὰ ἐπιχρίσματα εἰς τὴν πρόσοψιν, ἐπιτρέποντα σκιωδῶς, μίαν ἀντιπαράθεσιν, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀπόψεων καὶ μίαν δημοσίαν συζήτησιν καὶ διάλογον. Πιστεύω, ὅτι ἐὰν ἡ πλειοψηφία τῆς ἑπομένης Βουλῆς εἶχε τὴν στερρὰν ἀπόφασιν νὰ καθιερώσῃ τὸ πλειοψηφικόν, θὰ εἶχε πάντοτε τὴν εὐκαιρίαν νὰ τὸ καθιερώσῃ. Πιστεύω, ὅτι εἶναι κακὴ ἐκτίμησις τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος ἡ δημιουργία αὐτὴν τὴν στιγμὴν προϋποθέσεων ὀξύνσεως. Πιστεύω, ὅτι τὸ πλειοψηφικόν, δὲν καθιεροῦται διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ. Πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις τότε εἰς τὴν θέσιν αὐτήν, διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πλειοψηφικόν. Ἀλλὰ γίνεται δι’ ἄλλους σκοπούς. Διὰ νὰ χρησιμοποιηθῇ ὡς ὅπλον, ὡς εἶπον, πιέσεως, καὶ ὡς ὅπλον διευρύνσεως ρευμάτων ἐξωπολιτικῶν παραγόντων καὶ ὁμάδων καὶ Κομμάτων. Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, συνώψισα ἤδη διὰ ἐλαχίστων ὅσα ἐξεθέσαμεν καὶ κατὰ τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν καὶ κατὰ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, καὶ τασσόμεθα ἀπολύτως, κατηγορηματικῶς ἐναντίον τοῦ πλειοψηφικοῦ, τὴν καθιέρωσιν τοῦ ὁποίου καταγγέλλομεν ὡς ἐγκυμονοῦσαν κινδύνους διὰ τὴν ἡσυχίαν τοῦ τόπου.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Κύρκος ἔχει τὸν λόγον.

§183Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἡ ἀντίθεσίς μου, κ. Πρόεδρε, πρὸς τὸ πλειοψηφικόν, εἶναι ριζικὴ καὶ ὀξυτάτη. Καὶ ἐννοῶ νὰ ἐξαντλήσω τὸ χρέος, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ καταπολεμήσω τὸ πλειοψηφικόν. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἐπαναλάβω ἐνώπιον ὑμῶν μίαν ἱστορικὴν ἀλήθειαν. Ὁσάκις ἐφηρμόσθη εἰς τὸν τόπον μας τὸ πλειοψηφικόν, ὑπῆρξεν ἀφορμὴ ἐμφυλίου διχασμοῦ. Ἐπισημαίνω τὰ συμβάντα μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1933. Εἶχε, βεβαίως, προπαρασκευασθῆ τὸ ἔδαφος διὰ τὰ ἄκρως ἐπικίνδυνα ἐθνικῶς περιστατικά, τὰ ὁποῖα συνέβησαν μὲ τὴν κατάργησιν τῆς ἀναλογικῆς τὸ 1928 καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ.

§184Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπ. Συντ.). Τὸ 1928 εἴχαμεν πλειοψηφικόν. Ἐσεῖς εἴπατε ἀναλογικήν.

§185Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Εἶπον, κ. Ὑπουργέ, μὲ τὴν κατάργησιν τῆς ἀναλογικῆς καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Τὸ 1928, ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ὅταν ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν εὗρεν ἐν ἰσχύϊ τὸν νόμον τῆς ἀναλογικῆς, τὸν ὁποῖον κατήργησεν διὰ Α.Ν. καὶ ἐπανέφερε τὸ πλειοψηφικόν. Ἡ ἐπαναφορὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ, τὸ 1928, ἀπετέλεσεν, ὡς εἶπον προηγουμένως, τὴν προπαρασκευὴν διὰ νὰ συμβοῦν τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν μετὰ τὴν ἐφαρμογήν του καὶ αὖθις τὸ 1933. Τί συνέβη τὸ 1933; Πρέπει νὰ ἀνακαλέσω εἰς τὴν μνήμην σας τὰ περιστατικὰ αὐτά. Τὴν νύκτα τῆς Κυριακῆς, καθ’ ὃν χρόνον ἐξήγοντο τὰ ἐκλογικὰ ἀποτελέσματα κατελύθη ἡ ἔννομος τάξις. Τὴν Δευτέραν οἱ καταλύσαντες τὴν ἔννομον τάξιν ἀπεχώρησαν. Ἔγινε μία προσωρινὴ Κυβέρνησις ἀπὸ στρατιωτικούς, οἱ ὁποῖοι παρέδωσαν τὴν ἐξουσίαν εἰς τὸν νικητὴν τῶν ἐκλογῶν, εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ 1933 ἔγιναν αὐτά, ὄχι τὸ 1935.

§187Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Μάλιστα τὸ 1933. Ἐπισημαίνω, λοιπόν, ἓν ἀποτέλεσμα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἡ στάσις, ἡ ὁποία ἔγινε πρὶν ἐξαχθοῦν τὰ ἀποτελέσματα, γνωστὴ ὑπὸ τὸ ὄνομα, τὸ Κίνημα τῆς 5ης Μαρτίου. Ἐπακολουθεῖ πρὸ τῆς συμπληρώσεως διετίας, τὸ κίνημα τῆς 1ης Μαρτίου 1935. Τί ἐσήμανε τὸ κίνημα τῆς 1ης Μαρτίου; Εἶναι γνωστὸν καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιμείνω ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐμφύλιος πόλεμος. Καὶ θὰ ἐπαναλάβω αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον ἄλλην μίαν φοράν: Ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει νὰ ἀναρτήσῃ τὴν προσωπογραφίαν τοῦ τότε Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, τοῦ Παναγῆ Τσαλδάρη. Διότι, ἐάν, κατὰ τὸ κίνημα αὐτό, δὲν ὑπῆρξαν, παρὰ τρία μόνον θύματα, αὐτὸ ὀφείλεται εἰς τὸν ἀείμνηστον Παναγῆ Τσαλδάρη. Καὶ ἐὰν αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγομεν, ὅτι «ἐθυσίασε τὴν ζωήν του ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους» ἔχει κἄποιαν ἀξίαν, ὁ ἀείμνηστος Παναγῆς Τσαλδάρης, ἐθυσίασεν πράγματι τὴν ζωήν του ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους καὶ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Διότι ἀπέθανεν ὑπὸ τὸ βάρος τῶν εὐθυνῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνέκυπτον δι’ αὐτὸν ὡς Πρωθυπουργὸν ἐκείνην τὴν στιγμήν. Καὶ κατώρθωσε νὰ περιστείλῃ τὰ πράγματα καὶ νὰ ἔχωμεν τρία μόνον θύματα. Ἐν ᾧ δὲν γνωρίζω ποῖος θὰ ἦτο ὁ ἀριθμὸς τῶν θυμάτων, ἐὰν δὲν ἦτο Πρωθυπουργὸς ὁ Παναγῆς Τσαλδάρης. Ὑπάρχει, λοιπόν, τὸ ἱστορικῶς ἐξηκριβωμένον εἰς τὸν τόπον μας, ὅτι ὁσάκις ἐφηρμόσθη, εἰς τὸν τόπον μας, τὸ πλειοψηφικόν, ἐπῆλθεν ἐμφύλιος διχασμός. Θέλετε, τώρα, νὰ καθιερώσητε, ἀπὸ τοῦδε, τὸ πλειοψηφικόν, διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς καὶ ὄχι μόνον διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς καὶ ἐφεξῆς ἐκλογάς. Σεῖς ἀπὸ τοῦδε θὰ προσδιορίσητε ποῖον σύστημα θὰ ἰσχύσῃ διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς καὶ ἐφεξῆς ἐκλογάς, δηλαδὴ εἰς τὴν αἰωνιότητα; Σεῖς θὰ τὸ προσδιορίσητε ἀπὸ τοῦδε; Κύριοι, δὲν εἶναι σοβαρὰ πράγματα αὐτά. Καὶ προκειμένου περὶ τοιούτων ζητημάτων ὀφείλομεν νὰ σοβαρευώμεθα. Ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ γενόμενον τὸ 1932. Καὶ ἀπεδέχθην καὶ ἐγὼ τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι πράγματι τὸ 1932 συνέβη αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐπιχειρεῖται νὰ καθιερωθῇ σήμερον. Ἀλλά, ὅταν βαθύτερον πως ἐξήτασα τὸ πρᾶγμα, εἶδον, ὅτι δὲν συνέβη τὸ 1932 ἐπακριβῶς ὅ,τι ἐπιχειροῦμεν νὰ καθιερώσωμεν σήμερον. Τὸ 1932 ἐψηφίσθη νόμος, καθιερῶν τὸ πλειοψηφικὸν διὰ τὰς ἐκλογὰς τὰς ἐπικειμένας, ὄχι τὰς μεταπροσεχεῖς, ἀλλὰ τὰς ἐπικειμένας, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι ὁ νόμος περιώριζε τὴν ἰσχύν του μόνον εἰς τὰς ἐπικειμένας ἐκλογάς. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἐξεφράσθην ἐπαρκῶς, διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ ὑποστηρίξω. Εἶναι, λοιπόν, ριζικὴ ἡ ἀντίθεσίς μου πρὸς τὸ πλειοψηφικόν. Πρῶτον, ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι τὸ πλειοψηφικόν, ὁδηγεῖ εἰς ἐμφύλιον διχασμόν, ἀναποτρέπτως, μοιραίως, ἀναμφισβητήτως, μαθηματικῶς. Δεύτερον, διότι δὲν εἶναι βάσιμος ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ζητεῖται νὰ καθιερώσωμεν τὸ πλειοψηφικόν. Δίδει τὸ πλειοψηφικὸν τὴν ἰσχυρὰν ὁμοιογενῆ Κυβέρνησιν, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὴν ὁποίαν δὲν δίδει τὸ οἱοδήποτε ἄλλο σύστημα, τῆς ἁπλῆς, ἢ τῆς ἐνισχυμένης; Δίδει τὴν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν; Ἡ ἀπάντησις εἶναι, ἐπίσης, ἀδιαμφισβητήτως ἀρνητική, διότι τὸ πλειοψηφικὸν ὁδηγεῖ εἰς συνασπισμοὺς τῶν Κομμάτων. Καὶ ὅταν λέγω συνασπισμούς, δὲν θέλω νὰ διέλθῃ ἐκ τῆς σκέψεώς σας, ὅτι ὑποστηρίζω μέτωπα, ἢ ὅ,τι δήποτε ἄλλο. Εἶναι δυνατὸν ποτὲ Κόμματα, προκειμένου νὰ ἀντιμετωπίσουν ἕνα Κόμμα ἰσχυρότερον ἀπὸ ὅ,τι εἶναι τὸ κάθε ἕνα ἐξ αὐτῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιλέξουν τὴν αὐτοκτονίαν των; Γνωρίζετε κανένα νὰ θέλῃ νὰ αὐτοκτονήσῃ; Μόνον ὅταν ὁδηγηθῇ κανεὶς εἰς συσκότισιν φρενῶν, καταφεύγει εἰς τὸ ἀπονενοημένον αὐτὸ διάβημα. Θὰ γίνῃ, λοιπόν, κατ’ ἀνάγκην, συνασπισμὸς τῶν Κομμάτων. Καὶ ἐάν, ἔναντι τοῦ ἄλφα Κόμματος — δὲν ὁμιλῶ διὰ τὸ Κόμμα τῆς Ε.Ρ.Ε., τὸ ὁποῖον σήμερον εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐξουσίαν — τὸ ὁποῖον καθιερώνει τὸ πλειοψηφικόν, ἐπικρατήσῃ ὁ συνασπισμός; Ποῦ εἶναι, τότε, ἡ ὁμοιογενὴς Κυβέρνησις; Ἐπανέλαβον πλειστάκις τὸ ἐρώτημα καὶ δὲν ἔτυχον ἀπαντήσεως. Καὶ ἐν τούτοις, ἐξακολουθοῦν νὰ ὑποστηρίζουν, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν δημιουργεῖ ἰσχυρὰς ὁμοιογενεῖς Κυβερνήσεις. Δὲν τὸ ἀκούω δὲ διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Τὸ ἀκούω 40 χρόνια τώρα. Ἐπαναλαμβάνω τὸ ἐρώτημα ἐπὶ 40 ἔτη. Καὶ ὅμως δὲν τυγχάνω ἀπαντήσεως. Τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ κανεὶς δὲν μοῦ δίδει ἀπάντησιν. Ἐρωτῶ: Ἐὰν ἐπικρατήσῃ ὁ συνασπισμὸς θὰ ὑπάρχῃ ὁμοιογενὴς Κυβέρνησις; Ὄχι. Θὰ ὑπάρξῃ Κυβέρνησις τοῦ συνασπισμοῦ; Ναί! Διατί, λοιπόν, ἔρχεσθε ἐδῶ καὶ ἰσχυρίζεσθε ὅτι ἡ ἀναλογικὴ εἶναι ἀντεθνικὸν σύστημα, ἐνῷ τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι ἐθνικὸν καὶ δίδει ἰσχυρὰν ὁμοιογενῆ Κυβέρνησιν; Ποῦ τὰ εὑρίσκετε αὐτά; Σᾶς φέρω τὸ παράδειγμα τοῦ 1933. Δὲν κατῆλθε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα μόνον του. Κατῆλθεν ἐν συνασπισμῷ. Δὲν κατῆλθε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων μόνον του. Κατῆλθεν εἰς συνασπισμὸν καὶ ἐλέγετο Ἐθνικὸς Συνασπισμός. Ἐπεκράτησεν ὁ συνασπισμὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ εἴχομεν Κυβέρνησιν Συνασπισμοῦ. Σᾶς φέρω τὸ παράδειγμα τοῦ 1928, ὅταν ὁ Βενιζέλος εὑρίσκετο ἐν ὅλῃ τῇ λάμψει τῆς δημοκρατικότητος καὶ τῆς λαϊκῆς του δυνάμεως. Τότε δὲν κατῆλθεν ὁ Βενιζέλος μόνος εἰς τὰς ἐκλογάς, ἀλλὰ ἐν συνασπισμῷ μὲ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς τότε Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἐν συνασπισμῷ μὲ τὴν τότε Προοδευτικὴν Ἕνωσιν. Καὶ ὅταν, κύριοι, τὸ 1951–52 εἰσήγετο τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικόν, ὑπεστήριζον καὶ πάλιν ἀπὸ τὴν ἰδίαν αὐτὴν θέσιν, αὐτὰ τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζω καὶ σήμερον, διότι καὶ τότε ἤκουον, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν δίδει ἰσχυρὰς μονοκομματικὰς Κυβερνήσεις. Καὶ ἀπηύθυνον καὶ τότε τὸ ἐρώτημα: Κύριοι, ἐὰν ἐπικρατήσῃ ὁ συνασπισμὸς Βενιζέλου–Πλαστήρα, θὰ ἔχωμεν ὁμοιογενῆ Κυβέρνησιν, ἢ θὰ ἔχωμεν συμμαχικὴν Κυβέρνησιν; Πῶς, λοιπόν, ὑποστηρίζομεν, ὅτι μὲ τὸ πλειοψηφικὸν δημιουργοῦνται ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις; Ὁλόκληρος, ὅμως, ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ἕνας ὕμνος τῶν ἰσχυρῶν ὁμοιογενῶν Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦνται διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ.

§188Β. ΒΥΖΑΣ. Νὰ παύσουν νὰ ὑπάρχουν πολλὰ Κόμματα.

§189Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Πῶς εἴπατε;

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. συνάδελφε. Ἐγὼ εἶμαι 4 ὧρες εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν, ἐνῷ σεῖς ἐβγήκατε καὶ ἐκαπνίσατε.

§191Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἀείποτε ὑπεστήριξα καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι τὰ πολλὰ Κόμματα δημιουργοῦνται ἀπὸ τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ὄχι ἀπὸ τὴν ἀναλογικήν. Καταλάβετέ το. Σᾶς εἶπον, διὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 1ης Νοεμβρίου... (Διαμαρτυρίαι, θόρυβος).

§192Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἐκαταλάβαμε.

§193Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Χαίρω πολύ, διότι τὸ ἐκαταλάβατε. Ἀλλά, ἀφοῦ τὸ ἐκαταλάβατε, διατὶ δὲν τὸ ἐφαρμόζετε;

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρεκάλεσα νὰ τελειώνωμεν. Εἶμαι κατάκοπος. Τὸ λέγω αὐτὸ διὰ τὸν κ. Παπαρρηγόπουλον, διὰ νὰ μὴ σᾶς διακόπτῃ. Ἄλλωστε καὶ σεῖς...

§195Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Μὴ στενοχωρῆσθε διὰ τὴν ὑγείαν μου. Δὲν παθαίνω τίποτε.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Στενοχωροῦμαι διὰ τὴν ἰδικήν μου ὑγείαν.

§197Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Λέγω, λοιπόν, ὅτι τὴν 1ην Νοεμβρίου 1920, ὅταν ἦτο ἄγνωστος ἡ ἀναλογικὴ εἰς τὸν τόπον μας, μόνον ὁ Γούναρης ὡμίλησε δι’ αὐτήν......

§198Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Καὶ τὸ 1920 τὸ εἶχεν ὑποστηρίξει.

§199Μ. ΚΥΡΚΟΣ. ... 16 Κόμματα κατῆλθον εἰς τὰς ἐκλογάς, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσουν τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Δὲν ὑπῆρχε, λοιπόν, ἀναλογική. Ἦτο ἄγνωστος ἡ ἀναλογική. Ὑπὸ τὸ καθεστὼς τοῦ πλειοψηφικοῦ ἐδημιουργήθησαν τὰ 16 Κόμματα. Ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ πλειοψηφικοῦ γίνεται, αὐτομάτως ἀρχηγὸς Κόμματος, καθένας ποὺ διαθέτει ὡρισμένην δύναμιν εἰς τὴν περιφέρειάν του ἀρκεῖ νὰ τὸ θελήσῃ. Διότι, ποῖος ἐξ ἡμῶν, τῶν ἀνηκόντων εἰς αὐτὴν ἢ ἐκείνην τὴν παράταξιν ἔχων τὴν εὐθύνην, εἰς μίαν ὡρισμένην περιφέρειαν, τοῦ ἀγῶνος, δὲν θὰ ἔσπευδεν νὰ τὸν παρακαλέσῃ νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὸν συνδυασμόν του διὰ νὰ ἔχῃ τὴν ὑποστήριξιν τῶν ὀκτὼ χιλιάδων, φέρ’ εἰπεῖν, ψήφων, ὅταν ἡ νίκη ἐξαρτᾶται καὶ ἀπὸ μίαν μόνον ψῆφον; Θὰ τὸν ἐδέχεσθο καὶ σεῖς καὶ οἱοσδήποτε ἄλλος, ὄχι πλέον ὡς ὑποψήφιον βουλευτήν, ἀλλὰ ὡς ἀρχηγὸν Κόμματος. Εἶναι τόσον ἁπλοῦν τὸ πρᾶγμα διὰ νὰ τὸ ἀντιληφθῇ πᾶς ἄνθρωπος καλῆς πίστεως. Ἀφήσατε, λοιπόν, τὴν δικαιολογίαν, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν δημιουργεῖ ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις καὶ διαλύει τὸν πολυκομματισμὸν καὶ ἀναζητήσατε νὰ εὑρῆτε ἄλλον λόγον. Καὶ εἴπατέ μοι κατόπιν, ποῖος εἶναι ὁ λόγος αὐτός. Τὸν ἐζήτησα καὶ τὴν ἄλλην φοράν, ἀλλὰ σιγὴ ἐπεκράτησεν εἰς τὴν παράταξίν σας καὶ οὐδεμία ἀπάντησις ἐδόθη. Εἴπατέ μου, λοιπόν, ἐὰν φύγῃ αὐτὸς ὁ λόγος, ποῖος ὑπάρχει διὰ νὰ θέλετε τὴν διάταξιν περὶ πλειοψηφικοῦ; Ἀπευθύνω τὸ ἐρώτημα καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀφαιρουμένου τοῦ ἐπιχειρήματος, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν δημιουργεῖ ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις, ποῖος λόγος ὑπάρχει;

§200Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Πάντως, ὄχι οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ἠλιοῦ.

§201Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐπιθυμῶ, κ. Πρόεδρε, εἰς μίαν καλόπιστον συζήτησιν, ποὺ κάμω ἐδῶ, νὰ μοῦ εἴπητε, ἐὰν αὐτοὶ ποὺ ὑποστηρίζουν περὶ τῶν ὅσων περιέχονται εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν εἶναι βάσιμοι. Ἐὰν αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές, ποῖος εἶναι ὁ λόγος, ποὺ θέλετε νὰ εἰσαχθῇ τὸ πλειοψηφικὸν διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς; Ὀφείλετε τὴν ἀπάντησιν αὐτήν. Τὴν ὀφείλετε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διότι παρακολουθεῖ τὰς συζητήσεις ποὺ κάνομεν ἐδῶ. Διατί, εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς θὰ ἰσχύσῃ ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ καὶ εἰς τὰς μεταπροσεχεῖς τὸ πλειοψηφικόν; Ἀλλά, δὲν δίδετε τὴν ἐξήγησιν. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω, ὅμως, ἐγώ, διατὶ δὲν δίδετε τὴν ἐξήγησιν: Διότι, εἶναι ἀνομολόγητοι οἱ σκοποί, τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκετε. Ἀλλὰ αὐτοὶ οἱ ἀνομολόγητοι σκοποὶ εἶναι τόσον διαφανεῖς, ὥστε νὰ μὴ ἠμποροῦν νὰ διαφύγουν τῆς προσοχῆς τῆς ἰδικῆς μας. Διότι, ἐὰν ἔχετε σεῖς μίαν ἐμπειρίαν περὶ τὰ ἐκλογικὰ πράγματα, δὲν στερούμεθα καὶ ἡμεῖς τῆς στοιχειώδους ἐμπειρίας διὰ νὰ μὴ βλέπωμεν εἰς τί ἀποβλέπει ἡ διάταξις περὶ πλειοψηφικοῦ. Ἡ διάταξις περὶ πλειοψηφικοῦ ἀποβλέπει πρῶτον, αὐτὸ εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, νὰ δημιουργήσῃ μίαν ἐπίδρασιν ἐπὶ τοῦ λαοῦ, μίαν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς ψυχολογίας τῆς προεκλογικῆς, ἡ ὁποία θὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως. Καὶ πράγματι, ἡ ψυχολογία τοῦ πλειοψηφικοῦ ἐφ’ ὅσον δημιουργεῖται προεκλογικῶς, ἐνισχύει τὸ σχετικῶς ἰσχυρότερον Κόμμα.

§202Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι ἀναδρομικόν, ἐνῷ φαίνεται μελλοντικόν.

§203Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Μάλιστα.

§204Β. ΚΡΙΚΟΣ. Εἴμεθα τὸ ἰσχυρότερον Κόμμα.

§205Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἠμφεσβήτησα τὴν δύναμιν τοῦ Κόμματός σας, κ. συνάδελφε, ἐγὼ ἠμφεσβήτησα τὸ ὕψος τῆς δυνάμεως καὶ εἶπον, ὅτι τὸ 41% δὲν ἦτο τὸ ὕψος τῆς δυνάμεώς σας, ἀλλὰ προϊὸν ἑνὸς ὄχι ἠθικοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Λοιπόν, πρῶτος λόγος ἡ ἀναδρομικότης. Λόγος δεύτερος ἀφορᾷ ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι τῆς Συμπολιτεύσεως. Πῶς νὰ τὸ κάνωμεν; Ἀφοῦ μετεβλήθη τὸ σύστημα τοῦ 1958 θὰ ὑπάρξουν μελλοθάνατοι, ἀπὸ τὴν παράταξίν σας. Καὶ εἶναι φυσικόν, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐπεκαλέσθην προηγουμένως, νὰ μὴ θέλουν οἱ μελλοθάνατοι αὐτοὶ νὰ αὐτοκτονήσουν καὶ νὰ θέλουν νὰ ἀναζητήσουν στέγην ἀλλαχοῦ.

§206Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ζωὴν μετὰ θάνατον. (Γέλωτες, γέλωτες).

§207Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Μάλιστα. Ἔρχεται, ὅμως, ὁ νόμος καὶ λέγει εἰς τοὺς μελλοθανάτους: Νὰ παραμείνετε συμπαγεῖς. Διότι, ἐὰν κανεὶς ἀπὸ σᾶς ἀναζητήσῃ ἀλλοῦ στέγην, δυνατὸν νὰ ἔχῃ μίαν προσωρινὴν ζωὴν ὀλίγων ἡμερῶν, ἀλλὰ ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα τὸν περιμένει ὁριστικὸς θάνατος. Καὶ τοὺς λέγει: Εἶναι προτιμότερον νὰ ὑποστῆτε τὸν θάνατον εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ διαρκέσῃ πολύ, διότι θὰ ἔλθω ἐγὼ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, μὲ τὸ πλειοψηφικόν, καὶ θὰ σᾶς ἐπαναφέρω εἰς τὴν ζωήν. Ἀλλά, ἐὰν αὐτὸ ἔχῃ σημασίαν δι’ ὑμᾶς δὲν ἔχει ἀξίαν δι’ ἐμέ. Ἀξίαν ἔχει ὁ τρίτος λόγος, ὁ ὁποῖος βάλλει εὐθέως κατὰ τῶν δημοσίων ὀργάνων, τὰ ὁποῖα ἤδη ἔχουν καταπτοηθῆ μέχρι σημείου, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δημόσια ὄργανα, ἀλλὰ νὰ εἶναι ὄργανα κομματικά. Μία ἐλπὶς ὑπάρχει νὰ ἀναπνεύσουν τὰ δημόσια ὄργανα. Νὰ ἀπαλλαγοῦν ἀπὸ αὐτὴν τὴν καταθλιπτικὴν πίεσιν, ἡ ὁποία ἀσκεῖται εἰς βάρος των ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Κόμματος. Νὰ ὑπάρξῃ δι’ αὐτὰ τὸ ὅραμα τῆς δυνατότητος νὰ δημιουργηθῇ μετεκλογικῶς μία Κυβέρνησις, ἔστω Κυβέρνησις Συνασπισμοῦ, ἡ ὁποία, παραμένουσα εἰς τὴν ἐξουσίαν, νὰ ἀφήσῃ τὰ ὄργανα τὰ δημόσια νὰ ἐπιτελοῦν, εὐσυνειδήτως, τὴν ὑπηρεσίαν των, ὡς ὄργανα τοῦ Κράτους καὶ ὄχι ὡς ὄργανα τοῦ Κόμματος. Νὰ εἶναι πράγματι ὄργανα τοῦ Κράτους καὶ ὄχι ὄργανα τοῦ Κόμματος. Εἶναι θλιβερὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον θὰ εἴπω, ἀλλὰ αὐτὴ ἡ ἐπίδρασις τοῦ Κόμματος ἐπὶ τῶν δημοσίων ὀργάνων ἔχει φθάσει μέχρι ποῦ σημείου, ὥστε ἄνθρωποι ἀνωτάτης καὶ πνευματικῆς καὶ κοινωνικῆς στάθμης, νὰ αἰσθάνωνται ἑαυτοὺς ἀνισχύρους νὰ παλαίσουν κατὰ τῆς ἐπιβουλῆς αὐτῆς, ἡ ὁποία ἀσκεῖται εἰς βάρος των. Ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐβγῆκαν καὶ ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι, ἐπανειλημμένως, μετέσχον τῶν εὐθυνῶν τῆς διακυβερνήσεως τοῦ τόπου, μετεβλήθησαν εἰς ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν δύνανται νὰ αἰσθανθοῦν ἐν ἑαυτοῖς τὴν ἀξιοπρέπειαν, ἡ ὁποία θὰ τοὺς ἐπέβαλε τὴν ἀπάντησιν: «Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς παραρτήματα τῆς ἀσφαλείας, ἡμεῖς εἴμεθα αὐτόνομος Ὀργανισμὸς καὶ ἐννοοῦμεν, ὡς Ὀργανισμός, νὰ ἐπιτελέσωμεν τὸ καθῆκον μας». Μέχρι αὐτοῦ τοῦ σημείου ἔχομεν φθάσει. Καὶ μοῦ ὁμιλεῖτε ὕστερα περὶ τῶν κατωτέρων ὀργάνων, περὶ τῶν ἐπαρχιακῶν ὀργάνων τοῦ δημοσίου; Ὑπάρχουν παραδείγματα, καταπληκτικά. Ἐγώ, ὡς βουλευτής, ἔλαβον ἐπιστολήν, εἰς τὴν ὁποίαν μοῦ ἀναφέρονται τὰ ἑξῆς: «Ὑπηρέτησα τὸ Κράτος ὡς χωροφύλαξ — προσέξατε, κύριοι, ὑπηρέτησα τὸ Κράτος ὡς χωροφύλαξ — ἔλαβον μέρος εἰς ὅλας τὰς μάχας, κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἐμφυλίου πολέμου, ποὺ ἔλαβε τὸ τμῆμα χωροφυλακῆς, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπηρέτουν. Ἀπελύθην. Ἐζήτησα καὶ ἐπέτυχον μίαν ἡμερομίσθιον ἐργασίαν, καὶ δὲν ἐπρόλαβα νὰ ὑπηρετήσω εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν 2 μῆνας καὶ ἀπελύθην. Καὶ ὅταν ἠρώτησα τὸν προϊστάμενον τῆς ὑπηρεσίας, διατί μὲ ἀπολύετε, μήπως δὲν ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου, μήπως παρημέλησα τίποτε; Διότι, μόνον εὐχαριστίας μοῦ ἐξεφράζατε, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν προσέφερα μέχρι τοῦδε». Καὶ ὁ προϊστάμενος, μοῦ ἀπήντησε: «Τὸ γραφεῖον τοῦ βουλευτοῦ τάδε ἀνεκάλυψεν, ὅτι διωρίσθητε ἄνευ τῆς μεσολαβήσεώς του, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀπολύεσθε. Τακτοποιήσατε τὴν θέσιν σας πρὸς τὸ πολιτικὸν γραφεῖον τοῦ βουλευτοῦ διὰ νὰ ἐπαναδιορισθῆτε».

§208ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Παραμύθια.

§209Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐπίπεδον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται σήμερον ὁ κρατικός μας μηχανισμός. Πῶς θέλετε, ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, νὰ κινηθῇ ὁ κρατικός μας μηχανισμὸς κατὰ τρόπον ἀμερόληπτον ἔναντι ὅλων τῶν πολιτικῶν μερίδων, αἱ ὁποῖαι θὰ λάβουν μέρος εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς; Ἐάν, ἐκ τοῦ συστήματος τοῦ ἐκλογικοῦ, ἐδημιουργεῖτο εἰς αὐτοὺς ἡ πεποίθησις, ὅτι δὲν πρόκειται μετεκλογικῶς νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις, ὡς μονοκομματικὴ Κυβέρνησις, ἀλλὰ νὰ ὑπάρξῃ μία Κυβέρνησις συνασπισμοῦ, τότε δὲν εἶναι μόνον τὸ καθῆκον πλέον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπηχήσῃ εἰς τὴν ψυχὴν τῶν δημοσίων ὀργάνων, εἶναι καὶ τὸ συμφέρον: «Πῶς θὰ ἐκτεθῶ, ἐγώ, κομματικῶς, τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν αὐτός, εἰς βάρος τοῦ ὁποίου θὰ ἐκτεθῶ, αὔριον εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι Κυβέρνησις;» «Καὶ ποία θὰ εἶναι ἡ ἐξέλιξίς μου μέσα εἰς τὴν δημοσιοϋπαλληλικὴν ἱεραρχίαν, ἐὰν ἐκ τῶν ἰδίων μου πράξεων δώσω τὸ δικαίωμα νὰ μὲ στιγματίσουν ὡς ὄργανον κομματικόν;». Ἰδοὺ πῶς θὰ σκεφθοῦν τὰ δημόσια ὄργανα καὶ ἰδοὺ πῶς, ὑπὸ τὸ Κράτος ἑνὸς συστήματος ἐγγυωμένου ἐξ ἑαυτοῦ τὴν ἐλευθερίαν, τὴν γνησιότητα, τὸ ἀνεπηρέαστον τῆς ἐκδηλώσεως τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, ὑπὸ τὸ κράτος ἑνὸς τοιούτου συστήματος, ἀποκαθίσταται ἔν τινι μέτρῳ καὶ ἡ ὁμαλὴ λειτουργία τοῦ κρατικοῦ μηχανισμοῦ. Συνεπῶς, μὲ τὴν διάταξιν αὐτήν, κ. συνάδελφοι, δὲν σκοπεῖται ἄλλο τι, παρὰ αὐτά, τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξα προηγουμένως. Ἡμεῖς, δηλαδή, ἐγώ, διότι ἄτομον εἶμαι, ἀνεξάρτητος εἶμαι, ἐγὼ δὲν θὰ ἐψήφιζον διάταξιν πλειοψηφικοῦ μὲ κανένα τρόπον, θὰ κατεπολέμων τὴν διάταξιν, τοῦ πλειοψηφικοῦ ἀπὸ οἱονδήποτε καὶ ἐὰν ὑπεβάλετο καὶ ἀπὸ οἱονδήποτε καὶ ἐὰν ὑπεστηρίζετο. Καὶ θὰ τὴν κατεπολέμων μετὰ λόγου, ὅπως μετὰ λόγου τὴν κατεπολέμησα καὶ δι’ ὅσων εἶπον εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ δι’ ὅσων ὑπεστήριξα ἀπόψε. Τὸ ὅτι μετὰ λόγου κατεπολέμησα τὸ πλειοψηφικόν, ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὅτι κανένα τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα προσεκόμισα διὰ νὰ τὸ καταπολεμήσω δὲν εὗρεν ἀπάντησιν. Λοιπόν, θὰ καταπολεμήσω τὸν νόμον τὸν πλειοψηφικόν, ὁπωσδήποτε, καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθῇ. Τὸν κατεπολέμησα σήμερον μετὰ περισσοτέρας ἐπιμονῆς διὰ τοὺς σκοπούς, εἰς τοὺς ὁποίους ὀφθαλμοφανῶς ἀποβλέπει, διότι εἶναι δυνατόν, παρ’ ὅσα ἐγὼ ὑπεστήριξα, νὰ ὑπάρξουν καὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι νὰ ἐξακολουθοῦν, καλοπίστως, νὰ ὑποστηρίζουν, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι καλλίτερον ἀπὸ τὴν ἀναλογικήν, ἀλλὰ προσκομίζουν καὶ τὰ ἐπιχειρήματά των. Ἐδῶ δὲν προσκομίζεται κανένα ἐπιχείρημα, διότι, τὰ προσκομιζόμενα ἀνατρέπονται. Ἀντιθέτως δὲ εἶναι διαφανεῖς οἱ σκοποί, τοὺς ὁποίους ἀνέλυσα προηγουμένως, καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν θὰ καταψηφίσω τὸ ἄρθρον αὐτὸ τοῦ νομοσχεδίου.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει νὰ προσθέσῃ τίποτε;

§211Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ὄχι.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἠγέρθησαν οἱ περισσότεροι, συνεπῶς, τὸ ἄρθρον 3 γίνεται δεκτὸν ὡς ἔχει. Ἄρθρον 4, ὁ κ. Ι. Τούμπας ἔχει τὸν λόγον.

§213Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον 4 θεσπίζει τὴν ἐξαίρεσιν αὐτήν, τὸν σταυρὸν τῶν Ἀρχηγῶν Κομμάτων. Εἶναι μία καινοφανὴς διάταξις, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν γνώμην μου, δημιουργεῖ πολλὰς ἀνωμαλίας καὶ πολλοὺς κινδύνους. Πρῶτον, ἀπὸ ἀπόψεως συνταγματικῆς, εἶναι σαφῶς ἀντισυνταγματικὴ ἡ διάταξις αὐτή. Διότι τὸ ἄρθρον 66 τοῦ Συντάγματος ἐν συναρτήσει μὲ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Συντάγματος, δηλοῖ ρητῶς, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ περίπτωσις ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι νὰ μὴ ἐκλέγωνται ἀπὸ τὸν λαόν, ἀλλὰ νὰ ἐκλέγωνται διὰ νόμου. Τὸ ἄρθρον 4 σαφῶς ἐκλέγει ὡρισμένους κυρίους διὰ τοῦ νόμου. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας δέ, ὅτι ὑπάρχει ἕνας μέγας κίνδυνος νὰ παραμείνῃ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει καὶ νὰ περιγραφῇ ἀπὸ ἕνα μεγάλον ἀριθμὸν βουλευτῶν. Σᾶς πληροφορῶ δέ, ὅτι ἤδη εἶναι ἕτοιμοι 12 βουλευταὶ νὰ συμπήξουν ἕνα Κόμμα καὶ κἄθε ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος θὰ εἶναι Ἀρχηγὸς ἕνας ἐκ τῶν 12 μελῶν, τὴν ἑπομένην ὁ ἄλλος, τὴν μεθεπομένην ὁ ἄλλος καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, εἰς τὴν παροῦσαν περίοδον τῆς Βουλῆς, ἐντὸς 10 ἡμερῶν, θὰ ὑπάρχουν δέκα νέοι Ἀρχηγοί. Ἐξητάσθη ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται αὐτό, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω. Ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι ἐφ’ ὅσον ὁ νόμος τὸ ἐπιτρέψει αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ποῦ θὰ πᾶμε πλέον; Θὰ πᾶμε εἰς τόνον φαιδρότητος, κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς δὲν εἶναι εἰς τὴν πρόθεσιν οὔτε ἡμῶν, οὔτε τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, οὔτε καὶ τῆς Κυβερνήσεως.

§214Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Πρὶν ἀπαντήσω ἐπὶ τῆς ὅλης προτάσεως, θέλω νὰ δώσω μίαν διευκρίνισιν, διότι νομίζω, ὅτι οἱοσδήποτε ἡρμήνευσε τὴν διάταξιν, τὴν ἡρμήνευσε κατὰ ἕνα ποσοστὸν αὐθαίρετον. Ἡ διάταξις, ὅπως ἐγένετο δεκτή, ἔχει ὡς ἑξῆς: «Οἱ κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς ἀναγνωρισθέντες ὡς Ἀρχηγοὶ Κομμάτων κατὰ τὴν Εʹ περίοδον...», δηλαδή, μέχρις ἀπόψε.

§215Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Ὄχι ἀπόψε, ἀλλὰ μέχρι τὸν Μάϊον τοῦ 1962.

§216Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Μάλιστα, μέχρι τὸν Μάϊον τοῦ 1962. Κατὰ ποῖον τρόπον νομίζετε σεῖς, ὅτι θὰ καταστρατηγηθῇ ἡ διάταξις αὐτή;

§217Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Νὰ σᾶς ἐξηγήσω. Ἐὰν 12 βουλευταὶ μετὰ τρεῖς ἡμέρας συμπήξουν ἕνα νέον Κόμμα, ἂς τὸ ὀνομάσωμεν Κόμμα τῆς Περιγραφῆς, ἂν καὶ θὰ εἶναι ἀπερίγραπτον, καὶ κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν εἶναι Ἀρχηγὸς ὁ κ. Τούμπας π.χ., τὴν ἑπομένην ἐκλεγῇ ὁ ἄλλος, τὴν μεθεπομένην ἐκλεγῇ ὁ τρίτος κλπ., ἐντὸς 12 ἡμερῶν εἰς τὴν Εʹ περίοδον τῆς Βουλῆς, θὰ ἔχετε 12 νέους ἀρχηγούς, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἔχουν ἀνάγκην σταυρῶν. Αὐτὸ εἶναι σύμφωνον μὲ τὸν νόμον. Ἔτσι εἶναι. Ἐπίσης, εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθοῦν κίνδυνοι καὶ ἀνωμαλίαι καὶ εἰς τὰς σχέσεις ἐντὸς ἑνὸς Κόμματος. Ὅταν ἕνας Ἀρχηγὸς δὲν ἔχῃ ἀνάγκην σταυρῶν, βγαίνει ἄνευ σταυρῶν καὶ δίδει τοὺς σταυρούς του εἰς ἕνα ἄλλον. Αὐτὸ ἀποτελεῖ περιγραφὴν τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ ἔχῃ μίαν καθολικὴν ψῆφον διὰ νὰ ἐκλεγῇ ἕνας βουλευτής. Πέραν τούτου, εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἕνα συνασπισμὸν Κομμάτων. Παραδείγματος χάριν, εἰς ἕνα νομόν, εἰς τὰς Ἀθήνας, ἐὰν παρίστανται τρεῖς Ἀρχηγοὶ Κομμάτων, οἱ ὁποῖοι νὰ ἐκλέγωνται ἄνευ σταυρῶν, ἕκαστος δὲ ἐξ αὐτῶν νὰ παραχωρῇ τοὺς σταυρούς του εἰς ἕνα φίλον του, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον 6 ὑποψήφιοι ἔχουν ἤδη καταλάβει τὰς 6 πρώτας θέσεις. Ἐὰν δὲ εἶναι τρεῖς Ἀρχηγοὶ ὑποψήφιοι καὶ ἐκλεγοῦν δύο, τότε θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον τοῦ κλήρου; Ἀλλὰ πάλιν τὸ Σύνταγμα δὲν λέγει, ὅτι ἡ ἐκλογὴ γίνεται διὰ κλήρου, ἀλλὰ διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας, μυστικῆς ψηφοφορίας. Νομίζω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ καταργηθῇ τὸ ἄρθρον 4 καὶ νὰ παραμείνωμεν εἰς τὰ ἰσχύοντα, ὡς εἶναι σήμερον, ἤ, ἐν ἐσχάτῃ ὑποχωρήσει, νὰ δεχθῶμεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱ διατελέσαντες ἄλλοτε Πρωθυπουργοί, —καὶ αὐτὸ κἄτι σημαίνει, διὰ νὰ γίνῃ κανεὶς Πρωθυπουργός,— οἱ διατελέσαντες Πρωθυπουργοὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλέγωνται ἄνευ σταυροῦ, καὶ μόνον αὐτοί. Πρέπει νὰ τὴν προσέξετε τὴν διάταξιν αὐτήν.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μήπως τυχὸν ἡ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διευκολύνει τὴν συζήτησιν;

§219Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ ἐκφέρωμεν καὶ τὰς ἰδικάς μας γνώμας προτοῦ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον δὲν ἠξεύρομεν τί θὰ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§220Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἡ σοφία τῆς πείρας σας ἠμπορεῖ νὰ βοηθήσῃ εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ Ὑπουργοῦ.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§222Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον ὁμιλεῖ περὶ δύο κατηγοριῶν προσώπων, περὶ τῶν διατελεσάντων Πρωθυπουργῶν καὶ περὶ τῶν Ἀρχηγῶν Κομμάτων, ὅσοι ἔχουν ἀναγνωρισθῆ κατὰ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει μία εὐτυχεστέρα διατύπωσις, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἰδιότητα τῶν Ἀρχηγῶν, εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ἀπὸ τὸ ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ, διότι τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ὁμιλεῖ περὶ Ἀρχηγῶν ἀνεγνωρισμένων, κατὰ τὸν Κανονισμόν, εἰς αὐτὴν τὴν περίοδον. Ἑπομένως, καὶ ἐὰν τὶς ἦτο Ἀρχηγὸς εἰς τὴν παρελθοῦσαν περίοδον, ἢ εἰς οἱανδήποτε παρελθοῦσαν περίοδον, κατὰ μὲν τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς θὰ ἐθεωρεῖτο Ἀρχηγός, κατὰ δὲ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου, δὲν θεωρεῖται Ἀρχηγός. Ἰδοὺ ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἤθελον νὰ κάμω. Τὸ νομοσχέδιον κάμει ἐπιτυχῶς τὴν διάκρισιν αὐτήν. Θὰ ἐξετάσω τὸ νομοσχέδιον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς πρώην Πρωθυπουργούς. Κύριε Πρόεδρε, καὶ κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην ἐπὶ τῆς θέσεως τῶν πρώην Πρωθυπουργῶν. Εἰς τὴν παρελθοῦσαν περίοδον εἶχε γίνει συζήτησις ἐπὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, καὶ εἶχε συζητηθῆ τὸ ἄρθρον, ποῖοι εἶναι οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, οἱ ὁποῖοι, κατὰ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, θὰ εἶχον δικαίωμα νὰ λαμβάνουν τὸν λόγον. Καὶ ἐγεννήθη ἀντίρρησις καὶ τότε περὶ τῶν πρώην Πρωθυπουργῶν. Κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς συζητήσεως εἶχον ὁμιλήσει ὑπὲρ τῆς διατυπώσεως τοῦ ἄρθρου 3 καὶ εἶχον εἰδικεύσει τὸ θέμα λέγων, τί ἐννοοῦμεν «μὲ τὸ πρώην Πρωθυπουργός». Διότι, ἄνθρωποι εἴμεθα, δὲν γνωρίζομεν τὰ πρόσωπα, γνωρίζομεν τὰ πράγματα καὶ δὲν πρέπει νὰ νομοθετοῦμεν ἀορίστως. Εἶχον ὑπ’ ὄψει μας, κατὰ τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου ἐκείνου, τοῦ ὁμιλοῦντος περὶ ἀρχηγῶν, τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μας καὶ ἤδη Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κ. Κανελλόπουλον. Ὅταν ὡμίλουν, ὁ κ. Κανελλόπουλος, τότε δὲν ἦτο παρὼν εἰς τὴν αἴθουσαν, ἦλθε ἀργότερον. Εἶπον τότε, ὅτι ἐλπίζω, ὅτι διερμηνεύω τὸ αἴσθημα τῆς τιμῆς καὶ ἐκτιμήσεως ὅλου τοῦ Σώματος καὶ ὅλων τῶν πτερύγων εἰς τὸ πρόσωπον καὶ τὴν ἱστορίαν τοῦ κ. Κανελλοπούλου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μᾶς ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὴν δέουσαν τιμὴν πρὸς τὸν κ. Κανελλόπουλον, θεσπίζοντες τὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ οἱ πρώην Πρωθυπουργοὶ καὶ ἐπρόκειτο περὶ τοῦ κ. Κανελλοπούλου, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχουν τὸ προνόμιον τὸ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον εἶχον οἱ ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων. Ὅταν ὁ κ. Κανελλόπουλος ἦλθεν εἰς τὴν Βουλήν, κατεπολέμησε τὴν διάταξιν αὐτὴν καὶ τότε προσέθεσα, ὅτι μπορεῖ αὐτὸς ἀπὸ μετριοφροσύνην — καὶ εἶναι ἕνα χαρακτηριστικὸν τοῦ ἰδικοῦ του προσωπικοῦ χαρακτῆρος — ἀλλὰ ἐν τῇ ἀπουσίᾳ του ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ διὰ χειροκροτημάτων, τὰ ὁποῖα ἐξεδήλωσεν εἰς τοὺς λόγους μου, χειροκροτήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀφεώρουν τοὺς λόγους μου, ἀλλὰ τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Κανελλοπούλου, εἶχεν ἐκδηλώσει τὴν τιμήν, τὴν ἁρμόζουσαν πρὸς τὸ πρόσωπόν του. Καὶ σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ αὐτῆς τῆς πραγματικῆς καταστάσεως. Ἄλλος Πρωθυπουργὸς δὲν ὑπάρχει, μὴ ἀρχηγὸς Κόμματος, πλὴν τοῦ κ. Κανελλοπούλου. Νομίζω, ὅτι ἡ προσωπικότης τοῦ κ. Κανελλοπούλου ἡ καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον τόσον ὁμοφώνως ἀναγνωρισθεῖσα ἀπὸ τὴν τότε Βουλήν, δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὸν κ. Κανελλόπουλον, κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἀντίληψιν κατερχόμενον εἰς ἐκλογὰς μὲ ἀναλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ὑποψηφίου ἀπαιτεῖ σταυροὺς καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον καὶ ἀξιοπρεπὲς καὶ δι’ ἡμᾶς νὰ θεσπίσωμεν, ὅτι ὁ κ. Κανελλόπουλος θὰ πρέπει νὰ κατέλθῃ εἰς τὸ πεζοδρόμιον, ἀνταγωνιζόμενος μὲ τοὺς συνυποψηφίους του. Κατὰ συνέπειαν, μὲ τὴν σκέψιν αὐτὴν καὶ ἀναφερόμενος ἀκριβῶς εἰς τὴν περίπτωσιν, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ καλύψῃ τὸ ἄρθρον αὐτὸ τὸ δεχόμεθα εὐχαρίστως. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῶν Ἀρχηγῶν. Κύριε Πρόεδρε, γεννᾶται ἕνα πρῶτον θέμα, ἡ διάταξις περὶ τῶν Ἀρχηγῶν Κομμάτων, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Εʹ Περιόδου εἶναι ὀρθή. Δὲν νομίζω, ὅμως, ὅτι Ἀρχηγοὶ διατελέσαντες Ἀρχηγοὶ Κομμάτων κατὰ τὸν Κανονισμόν, δηλαδή, ἡγούμενοι 10 βουλευτῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον καὶ ἀποδοκιμασθέντες ἀπὸ τὸν λαόν, ὅτι ἔχουν δικαίωμα νὰ λέγουν, ὅτι εἶναι Ἀρχηγοί. Ἀρχηγὸς Κόμματος θὰ εἴπῃ, ὅτι ἔχω ἕνα ἀριθμὸν ἐκλογέων, ἱκανὸν νὰ ἀναδείξῃ 10 βουλευτὰς εἰς τὸ κοινοβούλιον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἀναδεικνύει γενικῶς τὸ Κοινοβούλιον. Ἀλλὰ διότι ὑπῆρξεν Ἀρχηγὸς Κόμματος ἀποδοκιμασθεὶς ἀπὸ τὸν λαὸν καὶ θέλει νὰ διατηρῇ τὴν Ἀρχηγίαν, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, καὶ διὰ τοῦτο ἐχαιρέτισα εὐχαρίστως τὴν διαφορὰν τῆς διατυπώσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἀπὸ τὴν διατύπωσιν τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καθορίζει ἐκλογὴν βάσει τοῦ συστήματος ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς μὲ σταυρὸν καὶ μὲ Συνασπισμούς, μὲ τὴν διάταξιν αὐτὴν ὑποβοηθεῖ τὴν πολυαρχηγίαν. Δὲν θέλω νὰ καταλήξω εἰς τὸ ἄκρον ἄωτον, τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ι. Τούμπας, ὁ ὁποῖος ἐν τῇ γενναιότητι τῆς στρατιωτικῆς του σταδιοδρομίας, ἐμνημόνευσε καὶ μίαν ἀκραίαν περίπτωσιν, ἀλλὰ διὰ νὰ καταδείξῃ τὸ ἄτοπον τῆς διατάξεως αὐτῆς. Λέγομεν, ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἔχει τὸ μειονέκτημα, ὅτι βοηθεῖ τὸν πολυκομματισμόν. Καὶ ἐρχόμεθα δι’ αὐτῆς τῆς διατάξεως νὰ ἐνισχύσωμεν, τοὐλάχιστον τὴν πολυαρχηγίαν. Τὸ νὰ ὑπάρχουν Ἀρχηγοὶ ἄνευ ὀπαδῶν, τότε εἶναι ἀκόμη περισσότερον ἀδικαιολόγητος ἡ διάταξις αὐτή. Πρέπει νὰ κάμωμεν κἄτι τὸ σοβαρόν. Ὄχι νὰ λέγωμεν καὶ ἐγὼ Ἀρχηγὸς καὶ σὺ Ἀρχηγός. Σήμερον δὲ εἰς τὸ Κόμμα τὸ ἰδικόν μας ὑπάρχουν δύο Ἀρχηγοί, οἱ ὁποῖοι ἦσαν Ἀρχηγοὶ εἰς τὴν παροῦσαν περίοδον. Ὁ κ. Ἀλλαμανῆς καὶ ὁ κ. Νόβας.

§223Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ὄχι δὲν εἶναι.

§224Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦσαν ἐκπρόσωποι καὶ κατὰ τὰ παραδεχθέντα καὶ εἰς τὴν παρελθοῦσαν περίοδον καὶ εἰς τὴν σημερινήν, οἱ κοινοβουλευτικοὶ ἐκπρόσωποι τῶν Κομμάτων θεωροῦνται Ἀρχηγοί.

§225Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι ἀρχηγοί. Δὲν ἀρκεῖ νὰ εἶναι ἢ νὰ μὴ εἶναι Ἀρχηγοί, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχουν ἀναγνωρισθῇ ἀπὸ τὸν Κανονισμὸν ὡς Ἀρχηγοί. Συνεπῶς, περὶ τοῦ κ. Ἀλλαμανῆ καὶ τοῦ κ. Νόβα, δὲν γεννᾶται θέμα.

§226Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σιωπηρῶς ἔχουν ἀναγνωρισθῆ. Διότι εἶχον ἀναγνωρισθῆ ὡς κοινοβουλευτικοὶ ἐκπρόσωποι καὶ εἶχον τὰ προνόμια. Ὁ δὲ κ. Ἀλλαμανῆς ἦτο Ἀρχηγὸς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὁ κ. Ἀλλαμανῆς ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν θέλει αὐτὸ τὸ προνόμιον καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ ὁ κ. Νόβας, ἐὰν δὲν εἶχε λόγους νὰ ἀπουσιάζῃ ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν, θὰ ἔκαμε τὴν ἰδίαν δήλωσιν. Ἀλλὰ φαντασθῆτε τὸ ἄλλο. Πηγαίνομεν εἰς τοὺς Συνασπισμούς. Εἶναι ἀδύνατον νὰ πραγματοποιηθοῦν Συνασπισμοί, τοὐλάχιστον εἰς τὰς μεγάλας ἐκλογικὰς περιφερείας Ἀθηνῶν, Πειραιῶς, Θεσσαλονίκης, ἐὰν διατηρηθῇ αὐτὴ ἡ διάταξις. Διότι Συνασπισμὸς θὰ εἴπῃ νὰ συνεργασθοῦν ἐκλογικῶς εἰς τοὺς ἰδίους Συνασπισμοὺς διάφορα Κόμματα. Φαντασθῆτε τὶ θὰ συμβῇ εἰς τὰς Ἀθήνας. Δὲν πρόκειται, βέβαια, περὶ τῆς Ε.Ρ.Ε., διότι δὲν πρόκειται νὰ κάμῃ Συνασπισμόν. Ἀλλά, ἴσως, τὸ Κέντρον θεωρητικῶς νὰ κάμῃ Συνασπισμόν, ἐγώ, βέβαια, ἀτομικῶς, ἀποκλείω τὸν συνασπισμὸν καὶ δι’ ἡμᾶς τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον. Δὲν ξεύρομεν, ὅμως, τὶ θὰ γίνῃ. Πῶς θὰ γίνῃ, λοιπόν, ὁ συνασπισμὸς αὐτός; Λέγει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ Κέντρον, νὰ ἑνωθῇ. Ἐὰν ἑνωθοῦμεν 4–5 Κόμματα, οἱ Ἀρχηγοὶ αὐτῶν θὰ θέλουν ὅλοι νὰ μποῦν εἰς τὰς Ἀθήνας. Κάθε Ἀρχηγὸς θὰ διαθέτῃ μίαν ἐκλογικὴν δύναμιν, ἡ ὁποία, καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὸ ἄτομόν του θὰ τοῦ δίδῃ τὴν εὐχέρειαν, χωρὶς σταυροὺς νὰ ἐκλεγῇ καὶ ἐὰν δὲν ἔχῃ αὐτὴν τὴν ἀνάγκην νὰ δώσῃ τοὺς σταυροὺς εἰς τοὺς φίλους του. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν αὐτὸ νὰ τὸ κάμῃ ὁ νόμος. Θὰ δεχθῶμεν, βεβαίως, τὴν διάταξιν διὰ τοὺς πρώην Πρωθυπουργούς. Ἐὰν ἐμνημόνευσα προσωπικῶς τὸν κ. Κανελλόπουλον, τὸ ἔπραξα, ὄχι διότι ὁ κ. Κανελλόπουλος ἔχει ἀνάγκην τῆς ἀναγνωρίσεως καὶ τῆς ἐκτιμήσεως ἀπὸ μέρους ἡμῶν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀπολύτως, ἀλλὰ διότι μοῦ ἀρέσει νὰ λέγω τὰ σῦκα σῦκα καὶ τὴν σκάφη σκάφη. Ἔτσι θὰ πρέπει νὰ λέγωμεν, ὅτι κάμωμεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα δι’ αὐτὸ τὸ πρόσωπον. Νὰ ξέρῃ καὶ ὁ λαὸς τὶ κάμωμεν. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τοὺς Ἀρχηγοὺς Κομμάτων, ἐὰν μὲν ἡγοῦνται συνδυασμῶν αὐτοτελῶν τοῦ ἰδικοῦ των Κόμματος, ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον εἶπα, ὅτι καὶ προσωπικῶς ὁ κ. Κανελλόπουλος, καίτοι δὲν εἶναι σήμερον Ἀρχηγὸς αὐτοτελοῦς Κόμματος, δὲν πρέπει νὰ κατέρχεται εἰς τὸ πεζοδρόμιον νὰ ζητῇ σταυρούς. Ἔτσι ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ οἱουδήποτε Κόμματος, τὸ ὁποῖον, τονίζω, ἔχει τὴν δύναμιν νὰ ἐμφανισθῇ εἰς τὸν λαὸν αὐτοτελῶς, καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ, δὲν πρέπει καὶ ἐκεῖ ὁ Ἀρχηγὸς νὰ εὑρίσκεται εἰς συναγωνισμὸν μὲ τοὺς συνυποψηφίους, ζητῶν σταυρὸν προτιμήσεως. Ἀλλὰ πέραν τούτου, νομίζω, ὄχι. Δηλαδή, ἐὰν ὁ Ἀρχηγὸς Κόμματος εἶναι εἰς συνδυασμὸν ἰδικοῦ του Κόμματος, μάλιστα, ἀλλὰ εἰς συνασπισμὸν Κομμάτων, ὄχι. Καὶ ἑπομένως, ἡ γενικὴ αὐτὴ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου ποὺ λέγει, ὅτι λαμβάνει τὸ σύνολον τῶν σταυρῶν τοῦ συνδυασμοῦ εἰς τὸ ψηφοδέλτιον, εἰς τὸ ὁποῖον περιλαμβάνεται, πρέπει νὰ διορθωθῇ, ἐφ’ ὅσον ὁ συνδυασμὸς αὐτὸς εἶναι συνδυασμὸς αὐτοτελοῦς Κόμματος, τοῦ ὁποίου αὐτὸς εἶναι Ἀρχηγός. Αὐτὰ ἤθελα νὰ εἴπω, κ. Πρόεδρε.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγώ, νομίζω, ὅτι εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Τούμπα, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἔχω γνώμην ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ προσπαθῶ νὰ εὕρω, μήπως ἠμποροῦμεν, διὰ τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ παρεμποδίσωμεν τὴν περιγραφήν.

§228Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κ. Πρόεδρε, πρὶν συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος, νὰ ἐκφράσω τὰς θερμὰς εὐχαριστίας μου εἰς τὸν ἀξιότιμον καὶ ἀγαπητὸν συνάδελφον κ. Μπακόπουλον, δι’ ὅσα περὶ ἐμοῦ εἶπε. Πρέπει νὰ σᾶς βεβαιώσω, κ. συνάδελφε, ὅτι τὰ ὅσα εἴπατε, βαθύτατα μὲ συγκινοῦν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον προέρχονται ἀπὸ διακεκριμένον βουλευτὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ ὅ,τι ἐπράξατε δὲν ἦτο αὐτονόητον. Κάλλιστα, θὰ ἠμποροῦσαν καὶ οἱ βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως νὰ μὴ συμπαθοῦν ἢ νὰ μὴ ἔχουν εἰδικώτερον ψυχικὸν δεσμὸν μὲ τὸν Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶναι ἁπλοῦν μέλος τοῦ Κόμματος. Πάντως, ἐὰν δὲν θὰ ἦτο αὐτονόητος διὰ τοὺς βουλευτὰς τῆς Συμπολιτεύσεως, ἡ ἐκδήλωσις εἰς τὴν ὁποίαν προέβητε ἔτι ὀλιγώτερον αὐτονόητος ἦτο διὰ τοὺς βουλευτὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δι’ αὐτό, σᾶς ἐκφράζω τὴν εὐγνωμοσύνην μου. Θὰ ἤθελα, ὅμως, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι προσωπικῶς θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἔχω ἀνάγκην σταυρῶν. Εἰς τὰς περισσοτέρας ἐκλογάς, εἰς τὰς ὁποίας κατῆλθον, νομίζω εἰς ὅλας, πλὴν τῶν τελευταίων ἐκλογῶν, δηλαδή, εἰς τὰς πέντε ἐκ τῶν ἓξ ἐκλογῶν, ἢ μᾶλλον εἰς τὰς τέσσαρας, διότι τὸ 1952 εἴχομεν πλειοψηφικόν, ἐξελέγην πάντοτε μὲ σταυρόν. Κατ’ ἐξοχὴν εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου περιφέρειαν —καὶ αἰσθάνομαι βαθυτάτην εὐγνωμοσύνην ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων τοῦ Νομοῦ Ἀχαΐας — ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Θεσσαλονίκην. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, κατὰ τὸ 1946, ὁπότε μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, εἴχομεν κατέλθει μαζὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ εἴμεθα καὶ οἱ τρεῖς ὑποψήφιοι καὶ ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ ἐν Ἀθήναις, οἱ δύο δέ, ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ἐγώ, καὶ εἰς τὰς Πάτρας. Ὁ κ. Βενιζέλος ἦτο ὑποψήφιος καὶ εἰς τὰς Σέρρας. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναλογικῆς ἐπετρέπετο αὐτὸ καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ ἐπιτρέπεται. Τότε, λοιπόν, εἴχομεν ἐκλεγῆ καὶ εἰς τὰς τρεῖς περιφερείας. Προτιμῶ, προσωπικῶς, νὰ ἔχω ἀνάγκην σταυρῶν. Δὲν εἶμαι ὁ διατυπώσας τὴν σκέψιν, εἴτε εἰς τὸν συνάδελφόν μου Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, εἴτε εἰς αὐτὸν τοῦτον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως διετυπώθη ἡ διάταξις ὡς ἔχει. Ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπέδιδα σημασίαν, εἶναι οἱαδήποτε διατύπωσις καὶ ἐὰν ἐδίδετο εἰς τὸ ἄρθρον, νὰ εἶναι ἡ διάταξις σαφής, διότι ἐπέρασα ἀπὸ μίαν ἐκλογήν, ἡ ὁποία πράγματι ἦτο περίεργος δι’ ἐμέ, ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1956. Τότε, κατὰ λάθος, δὲν εἶχε σαφῶς διατυπωθῆ τὸ πρᾶγμα καὶ ὅλοι οἱ ἐκλογεῖς τοῦ Νομοῦ μου ἐνόμιζον, ὅτι δὲν εἶχον ἀνάγκην σταυρῶν, διότι ὁ νόμος, ὡς ἔγραψαν τότε αἱ ἐφημερίδες, διὰ τοὺς τέως Πρωθυπουργοὺς ὥριζεν, ὅτι δὲν ἔχουν ἀνάγκην σταυροῦ καὶ οὐδεὶς εἶχε διαβάσει, ὅτι ἀπηλλάσσοντο τῆς ἀνάγκης σταυροῦ οἱ τέως Πρωθυπουργοί, ἐφ’ ὅσον ἦσαν Πρωθυπουργοὶ Κοινοβουλευτικῶν Κυβερνήσεων. Αὐτὸ δὲν εἶχεν ἀναγνωρισθῆ ἀπὸ κανένα, διότι δὲν εἶχε γραφῆ κἂν εἰς τὰς ἐφημερίδας. Καὶ παρὰ ταῦτα, ἐξελέγην πρῶτος βουλευτὴς τοῦ Νομοῦ μου μὲ σταυρούς, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι εἰς ὡρισμένας περιοχὰς τοῦ Νομοῦ μου εἶχε γίνει σύγχυσις καὶ ἐπίστευον, ὅτι δὲν εἶχον ἀνάγκην σταυροῦ. Ἑπομένως, θὰ ἤθελα νὰ δηλώσω ἐνώπιον ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, ὅτι δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἰσηγήθην εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὴν διατύπωσιν τῆς διατάξεως, ὡς ἔχει. Θὰ προετίμων νὰ ἔχω ἀνάγκην σταυρῶν, ἀλλὰ δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ κρίνω ἐγὼ τὸ θέμα. Θὰ παρακαλέσω νὰ τὸ κρίνετε σεῖς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Μητσοτάκης, ἔχει τὸν λόγον.

§230Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ ἐγένετο δεκτὴ χωρὶς οὐσιαστικῶς νὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν. Ἦτο ἀργὰ τὴν νύκτα ὅταν ἐπροτάθη μία τροπολογία καὶ διετυπώθη πιθανῶς, βιαστικά. Ἐπηκολούθησε μία συζήτησις ἐν συνεχείᾳ, ἡ ὁποία εἶναι γνωστὴ εἰς τὸ Σῶμα καὶ σήμερον ἡ διάταξις αὐτὴ πρέπει νὰ τύχῃ πλήρους ἀναλύσεως καὶ συστηματικῆς ἐπεξεργασίας. Ἐν πρώτοις, κ. συνάδελφοι, πρέπει νὰ τὴν ἑρμηνεύσωμεν, ὅπως εἶναι διατυπωμένη. Ἡ διάταξις εἶναι σαφὴς καὶ δὲν ἐπιδέχεται, νομίζω, κανενὸς εἴδους ἑρμηνείαν, ἢ παρερμηνείαν. Λέγει, ὅτι: «Οἱ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς ἀναγνωρισθέντες ὡς Ἀρχηγοὶ Κομμάτων κατὰ τὴν παροῦσαν περίοδον κ.λ.π.». Ποῖοι εἶναι οἱ ἀναγνωρισθέντες ὡς Ἀρχηγοὶ Κομμάτων; Δὲν εἶναι, κ. συνάδελφοι, καὶ εἶναι λάθος νὰ πιστεύεται μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον δέκα βουλευτὰς εἰς τὴν παροῦσαν Βουλήν, εἶναι καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν προηγουμένων Βουλῶν, οἱ ὁποῖοι ἐξελέγησαν ἁπλῶς βουλευταὶ εἰς τὴν παροῦσαν. Ὅσοι εἶχον ὁπωσδήποτε εἰς τὸ παρελθὸν ἀναγνωρισθῆ Ἀρχηγοί, διατηροῦν κατὰ τὸν Κανονισμόν, ὡς γνωστόν, τὴν ἰδιότητα τοῦ Ἀρχηγοῦ καὶ εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν καὶ κατὰ συνέπειαν ἐμπίπτουν εἰς τὴν διάταξιν. Εἶναι ἀχάριστος ἡ ἀναφορὰ εἰς πρόσωπα καὶ δὲν θὰ τὴν κάμω, ἀλλὰ ἐπικαλοῦμαι ὅλους σας, ὅσοι γνωρίζετε τὰ πράγματα, νὰ ἐρευνήσητε, διὰ νὰ ἴδητε πόσοι εἶναι αὐτοί. Κατὰ συνέπειαν, δὲν ἔχει δίκαιον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅταν ἀποκλείῃ ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ τοῦ νόμου τὴν περίπτωσιν τοῦ κ. Ἀλλαμανῆ. Ὁ κ. Ἀλλαμανῆς ἦτο Ἀρχηγὸς εἰς τὴν περασμένην Βουλήν, ἦτο διάδοχος τοῦ ἀειμνήστου Καρτάλη καὶ Ἀρχηγὸς δεκαπέντε βουλευτῶν. Εἰσῆλθεν εἰς τὴν Βουλὴν ὡς Ἀρχηγός. Ἐὰν ἠθέλησε νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἰδιότητα τοῦ Ἀρχηγοῦ, αὐτὸ εἶναι ἄλλη ὑπόθεσις, δὲν ἐμποδίζεται πάντως νὰ ἔχῃ τὸ πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον ἄλλωστε ὁ ἴδιος δὲν ζητεῖ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλη ὑπόθεσις. Κατὰ συνέπειαν, ὅλοι οἱ Ἀρχηγοὶ εἶναι μέσα. Δεύτερον, δὲν ἔχει δίκαιον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅταν ἐπιχειρῇ διάκρισιν μὴ στηριζομένην πουθενά, μεταξὺ Ἀρχηγῶν καὶ ἐκπροσώπων. Οἱ ἐκπρόσωποι εἶναι Ἀρχηγοί, δὲν ἔχει καμμίαν σημασία, ἐὰν ὀνομάζωνται Κοινοβουλευτικοὶ ἐκπρόσωποι οἱ Ἀρχηγοί. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, εἶναι ἀνεγνωρισμένοι Ἀρχηγοί. Κατὰ συνέπειαν, ἂς προσδιορίσωμεν, πρῶτον, τὸ εὖρος τῆς διατάξεως αὐτῆς, διὰ νὰ ἴδωμεν τὰς πιθανὰς συνεπείας, τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ. Κύριοι συνάδελφοι, προσωπικῶς πιστεύω, ὅτι εἶναι μία διάταξις, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἀπὸ κανένα βουλευτήν. Δὲν εἶναι τὸ θέμα προσωπικόν. Δὲν γνωρίζω, ποῖος τὴν ζητεῖ καὶ ποῖος τὴν ἀποκρούει. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω ἐγώ, εἶναι ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ καθιερώσωμεν τὸν θεσμὸν τοῦ ἀριστίνδην βουλευτοῦ, διότι περὶ αὐτοῦ ἐν τῇ οὐσίᾳ πρόκειται. Καὶ δὲν πηγαίνω εἰς τὴν περιγραφὴν ποὺ ἀνέφερεν ὁ κ. Τούμπας, ἡ ὁποία εἶναι εὐχερεστέρα καὶ κανεὶς κανονισμὸς τοῦ κ. Προέδρου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ἐμποδίσῃ.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἁπλῶς ἔρριψα μίαν ἰδέαν. Ἂν θὰ ἠδυνάμεθα, δηλαδή, διὰ τοῦ Κανονισμοῦ νὰ ὁρίσωμεν, ὅτι Ἀρχηγοὶ Κομμάτων εἶναι οἱ συγκεντροῦντες αὐτὴν ἢ ἐκείνην τὴν ἰδιότητα. Δὲν ἐκφράζω γνώμην ἐπὶ τῆς οὐσίας, διότι ἄλλωστε δὲν δικαιοῦμαι ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ.

§232Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν σᾶς κατακρίνω, εἶπα, ὅτι οὐδεὶς Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν πορείαν αὐτήν. Ἄλλως τε διὰ νὰ τροποποιηθῇ ὁ Κανονισμός, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ Βουλή. Πάντως τὸ κακόν, κύριοι, δὲν διορθώνεται. Προσωπικῶς πιστεύω, ὅτι εἶναι ζήτημα γοήτρου τοῦ Κοινοβουλίου καὶ σοβαρότητος ὅλων ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι εὑρισκόμεθα ἐδῶ, ὅταν φθάσωμεν οὕτω εἰς τὸ νὰ πιστεύσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι οἱ Ἕλληνες βουλευταὶ συζητοῦν νὰ συμπίξουν διαφόρους ὁμάδας διὰ νὰ γίνουν Ἀρχηγοὶ καὶ νὰ μὴ χρειάζονται σταυροὺς διὰ τὴν ἐκλογήν των. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ ἀπάδει τῆς σοβαρότητός μας καὶ θὰ δημιουργήσῃ χίλια προβλήματα. Ὑποθέσωμεν, ὅτι ἕνα Κόμμα περιλαμβάνει τρεῖς Ἀρχηγοὺς καὶ τὸ Κόμμα αὐτὸ παίρνει μίαν ἕδραν, ποῖος θὰ τὴν πάρῃ;

§233Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἀντιλαμβάνομαι τὸ θέμα ἀπὸ ἀπόψεως οὐσιαστικῆς, ἀλλά, τεχνικῶς, ὑπάρχει ἡ λύσις, διότι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀναγνωρίζεται ὡς Ἀρχηγὸς καὶ ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ἀνάγκην σταυρῶν, ἀναγράφεται πρῶτος. Θὰ ὁρισθῇ ὑπὸ τῶν Κομμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ καταρτίσουν τὸ ψηφοδέλτιον, ἡ σειρά. Ἑπομένως, ὁ πρῶτος εἶναι ποὺ θὰ λάβῃ τὴν θέσιν.

§234Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Διὰ νὰ λέγῃ πάντως αὐτὸ ὁ νόμος, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θέλει συμπλήρωσιν. Ἂν ἀφήσητε τὴν διάταξιν ὡς ἔχει εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ, ὥστε ὁ νόμος νὰ διορίζῃ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων καὶ ὁ λαὸς νὰ τοὺς στερῇ τῆς ψήφου. Τὸ θέμα ἀπησχόλησεν καὶ τὰς προηγουμένας Βουλάς, ἀλλὰ ποτὲ δὲν ἐσκέφθη καμμία Βουλὴ νὰ δώσῃ εἰς τὸ θέμα αὐτὴν τὴν εὐρύτητα. Μέχρι σήμερον συνεζητεῖτο νὰ ἐκλέγεται ἄνευ σταυρῶν ὁ Ἀρχηγός, ὁ ὁποῖος κατήρχετο εἰς τὰς ἐκλογὰς ἢ ἀκόμη οἱ διατελέσαντες Πρωθυπουργοί. Τὸ νὰ φθάσωμεν, ὅμως, εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε ὁ καθ’ ἕνας, ὁ ὁποῖος θὰ ὀνομασθῇ Ἀρχηγὸς νὰ ἐκλέγεται πάντοτε, εἴτε τὸν θέλει, εἴτε ὄχι ὁ λαός, αὐτό, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτον. Ἄλλωστε ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν, ὅτι καὶ ὁ ἴδιος προσωπικῶς, δὲν θὰ ἤθελεν νὰ ἐκλεγῇ. Οἱ ἰδικοί μας τοὐλάχιστον βουλευταὶ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, κ.κ. Ἀλλαμανῆς καὶ Νόβας, ὄχι μόνον δὲν τὸ ζητοῦν, ἀλλὰ ἐπιμόνως ἀγωνίζονται νὰ μὴ ὑποστοῦν αὐτὴν τὴν μείωσιν. Ποῖος ἐπὶ τέλους, τὴν θέλει τὴν διάταξιν αὐτήν, καὶ ποῖα εἶναι τὰ ὑπὲρ αὐτῆς ἐπιχειρήματα; Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους ἡμεῖς ζητοῦμεν τὴν διαγραφὴν τῆς διατάξεως αὐτῆς, καὶ θὰ ἀπευθυνθῶμεν πρὸς τὴν ψῆφον τῶν κ. συναδέλφων, διὰ νὰ λύσῃ τὴν διαφοράν, ἡ ὁποία ἀνέκυψεν.

§235Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἀνεξαρτήτως τῆς τελικῆς ἀπαντήσεως, τὴν ὁποίαν θὰ δώσω, ἀφοῦ ἀκούσω καὶ τοὺς ἄλλους συναδέλφους, θέλω νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Μητσοτάκην. Ἡ διάταξις, ὡς διετυπώθη, εἶναι ὑγιεστάτη, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἐκτίμησιν. Δὲν εἶναι ὑγιὴς ἡ νοοτροπία τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἡ ὁποία ἐνδεχομένως, νὰ πρυτανεύσῃ ἀπὸ οἱανδήποτε πλευράν, πρὸς τὴν κατεύθυνσιν καὶ αὐτῆς ἀκόμη τῆς ἡγεσίας ἑνὸς Κόμματος. Ἡ διάταξις, ὡς διετυπώθη, ἐπρόκειτο νὰ ἀναφερθῇ εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος, ὄχι μόνον δὲν ἐζήτησε τὴν διάταξιν, ἀλλὰ ὅπως εἶναι διατυπωμένη ἡ διάταξις ἀπεκλείετο ὁ κ. Κανελλόπουλος. Τόση, λοιπόν, ἦτο ἡ ἔλλειψις σχέσεως τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου μὲ τὴν διάταξιν.

§236Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Οὐδεὶς τὸ διενοήθη.

§237Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Ἐγὼ ἤθελα νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν.

§238Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Καὶ ἡμεῖς συμφωνοῦμεν.

§239Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Θὰ εἶχε σημασίαν, ἐὰν μία διάταξις θὰ ὠφείλετο εἰς τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ἀπουσίαν σταυρῶν, μόνον διὰ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον, ὁ ὁποῖος ἐπέμεινεν ἐξ ὑπαρχῆς, ὅτι ἔχει ἀνάγκην καὶ θέλει νὰ μετάσχῃ τῆς ψηφοφορίας μὲ ὑποχρέωσιν σταυρῶν. Ἐγὼ προσωπικῶς θεωρῶ, ἐπαναλαμβάνω, τὴν διάταξιν ὡς ὑγιεστάτην καὶ τοῦτο, διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους: Ὅταν ἀναγορεύεται κανεὶς Ἀρχηγὸς καὶ κατέρχεται εἰς τὰς ἐκλογὰς ὡς Ἀρχηγός, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαγωνίζεται μετὰ τῶν ἰδικῶν του συνυποψηφίων διὰ τὴν κατάκτησιν σταυρῶν. Διὰ δὲ τοὺς τέως Πρωθυπουργούς, νομίζω, ὅτι ἀποτελεῖ χρέος τῆς αἰθούσης αὐτῆς, νὰ ἐξασφαλίσωμεν διὰ παντὸς μέσου καὶ τρόπου τὴν παρουσίαν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, τῶν ὁποίων ἡ περιωπὴ κατὰ ἕνα τρόπον διασφαλίζει καὶ κατοχυρώνει τὴν ὅλην στάθμην τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Συνεπῶς, αὐταὶ ἦσαν αἱ προθέσεις, ὅταν προχθὲς, ὅταν ἐν ἀκαρεὶ ἐγένετο δεκτὴ ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Χίου. Τώρα ἀνακύπτουν κατὰ τὴν διατύπωσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὰ θέματα αὐτά, διατύπωσιν, ἡ ὁποία καὶ προκαλεῖ ὡρισμένους δισταγμοὺς καὶ ὡρισμένους κινδύνους. Θὰ ἤθελον νὰ ἀντιμετωπισθῇ μὲ μίαν ἐπεξηγηματικὴν δήλωσιν, ἂν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ πρόβλημα, εἰς τρόπον, ὥστε τὸ δικαίωμα αὐτὸ νὰ δίδεται μόνον εἰς τὸν ἐπικεφαλῆς οἱουδήποτε Κόμματος ἢ Συνασπισμοῦ, ἡγέτην. Διότι, ἄλλως, ὑπάρχει κίνδυνος νὰ προχωρήσωμεν εἰς γενικὴν κατάργησιν τοῦ προνομίου, μηδὲ τῶν πρώην Πρωθυπουργῶν ἐξαιρουμένων. Διότι ἡμεῖς ἠθέλαμεν νὰ κάμωμεν μίαν διάταξιν πρὸς ὄφελος ὡρισμένων Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἄλλως ἡ Κυβέρνησις προτιμᾶ νὰ καταργηθῇ οἱονδήποτε προνόμιον καὶ οἱ πάντες καὶ αὐτοὶ ἀκόμη οἱ διατελέσαντες Πρωθυπουργοὶ νὰ ἐκλέγωνται μὲ σταυρούς.

§240Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Χρειάζεται διάταξις νόμου. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ διὰ τοιαύτης δηλώσεως.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βρανόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§242Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι ποὺ δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μὲ τὰς ἀπόψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἔχω σοβαρὰς ἐπιφυλάξεις, ἐὰν θὰ πρέπει νὰ ἐκλέγωνται οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων ἄνευ σταυροῦ προτιμήσεως. Ἔχω τὰς ἐπιφυλάξεις αὐτάς, διότι ὅταν ἀπαιτοῦνται σταυροὶ προτιμήσεως διὰ νὰ ἐκλεγῇ τις ὡς ἁπλοῦς βουλευτής, κατὰ μείζονα λόγον θὰ πρέπει νὰ ἔχουν ἀνάγκην σταυρῶν προτιμήσεως οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, διὰ νὰ διαπιστωθῇ ἐὰν ὁ λαὸς τοὺς θέλῃ. Τὸ νὰ συγκεντρωθοῦν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν 10 βουλευταὶ καὶ νὰ ἀναγνωρίσουν ἕνα Ἀρχηγόν, εἶναι ἄλλο πρᾶγμα καὶ ἄλλο ἐὰν ὁ λαὸς τοὺς ἀναγνωρίζῃ ὡς Ἀρχηγούς. Θὰ ἠδυνάμην νὰ δεχθῶ ἐξαίρεσιν διὰ τοὺς διατελέσαντας Πρωθυπουργούς, ὄχι διὰ νὰ φανῶ εὐχάριστος εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διότι, ὅταν κανεὶς φθάσῃ εἰς τὸ ὕπατον ἀξίωμα τῆς Πολιτείας, δηλαδὴ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, δικαιοῦται νὰ τύχῃ κάποιας προτιμήσεως, ὄχι ὅμως καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων. Κύριε Πρόεδρε, ἐνθυμεῖσθε εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅταν ἐψηφίζετο τὸ νομοσχέδιον «περὶ Δημοτικῶν Ἀρχόντων», ἐτόνισαν δύο Ἀρχηγοὶ Κομμάτων, ὅτι οἱ Ἀρχηγοὶ Συνδυασμῶν ἔχουν ἀνάγκην σταυρῶν προτιμήσεως, διὰ νὰ ἐκλεγοῦν Δήμαρχοι. Ὅταν διὰ νὰ ἐκλεγῇ τις Δήμαρχος ἔχῃ ἀνάγκην σταυρῶν προτιμήσεως, πολλῷ μᾶλλον πρέπει νὰ ἀπαιτοῦνται σταυροὶ προτιμήσεως, προκειμένου νὰ γίνῃ τὶς Ἀρχηγὸς Κόμματος. Θὰ πρέπει, κ. Πρόεδρε, νὰ πᾶμε εἰς τὸν ἐκλογικὸν στίβον καὶ ἐκεῖ νὰ ἀναδειχθοῦν, ἀπὸ τὸν λαόν, ποῖοι θὰ πρέπει νὰ εἶναι Ἀρχηγοὶ Κομμάτων.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ζορμπᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§244Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πράγματι, ἐγὼ εἰσηγήθην τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 4 ὡς τροπολογίαν, διότι πιστεύω, ὅτι οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν εὐθύνην καὶ τὴν διεύθυνσιν ὅλου τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος καὶ θὰ περιέρχωνται ὁλόκληρον τὴν Χώραν διὰ τὴν παρακολούθησίν του, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παραμελήσουν τὰ ἰδικά των συμφέροντα εἰς τὴν ἰδιαιτέραν των ἐκλογικὴν περιφέρειαν καὶ νὰ μὴ ἀγωνισθοῦν διὰ τὴν ἰδικήν των ἐκλογήν. Διὰ τὸ κῦρος τῶν Κομμάτων ἔκαμα αὐτὴν τὴν πρότασιν. Εἶναι δυνατὸν ἕνας Ἀρχηγὸς Κόμματος νὰ φέρῃ 180 βουλευτὰς καὶ αὐτὸς νὰ μὴ ἐκλεγῇ βουλευτής. Εἶναι ὀρθόν, ὅμως, αὐτό; Ἀπὸ αὐτὰς τὰς σκέψεις ὁρμώμενος ἔκαμα τὴν πρότασίν μου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδέχθη τὴν πρότασίν μου καὶ διετύπωσε τὴν σχετικὴν διάταξιν, ἡ ὁποία ἐτέθη εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἄρθρον 4. Ἐὰν τώρα τροποποιηθῇ ἡ διάταξις διὰ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων καὶ παραμείνῃ μόνον εἰς τὸν Πρωθυπουργόν, ἔχει καλῶς. Ἐάν, ὅμως, παραμείνῃ διὰ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, διατὶ νὰ περιορισθῇ εἰς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων τοὺς ἀναγνωρισθέντας κατὰ τὴν παροῦσαν περίοδον καὶ νὰ μὴ ἐπεκταθῇ δι’ ὅλους τοὺς διατελέσαντας Ἀρχηγοὺς Κομμάτων; Διατὶ αὐτὴ ἡ ἄνισος μεταχείρισις; Θὰ πρέπει νὰ ἰσχύσῃ δι’ ὅλους τοὺς Ἀρχηγοὺς Κομμάτων. Αὐτὸ ἐπιβάλλει ἡ δικαιοσύνη.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀλλαμανῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§246Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ὅπως θὰ ἐνθυμῆσθε, κ. Πρόεδρε, εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ δηλώσω, ὅτι τὴν διάταξιν αὐτὴν τὴν ἀποκρούω, ὅσον ἀφορᾷ ἐμέ, διότι τὸ θεωρῶ ἀπαράδεκτον νὰ ἔχῃ ὁ Ἀρχηγὸς αὐτὸ τὸ προνόμιον, ἔναντι τῶν συνυποψηφίων του. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐδήλωσε τότε, ὅτι δὲν μὲ περιλαμβάνει ἡ διάταξις αὐτή. Θὰ ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἤμην ἀνεγνωρισμένος Ἀρχηγὸς καὶ ἐκαλούμην νὰ ὁμιλήσω πάντοτε ὡς Ἀρχηγὸς Κόμματος. Ὅταν ἐγώ, διὰ γενικωτέρους ἐθνικοὺς λόγους, παρῃτήθην τῆς ἰδιότητός μου αὐτῆς καὶ προσεχώρησα εἰς τὴν Νέαν Πολιτικὴν Κίνησιν ὑπὸ τὸν κ. Νόβαν καὶ σήμερον εἰς τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον ὑπὸ τὸν κ. Παπανδρέου, ἀπεφάσισα νὰ παραμείνω πλέον ὡς ἁπλοῦς βουλευτής. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ σήμερον νὰ γίνῃ, εἶναι νὰ διατυπωθῇ σαφῶς ἡ διάταξις, ὥστε νὰ μὴ ἐπέλθῃ σύγχυσις καὶ θεωρηθῇ, ὅτι περιλαμβάνομαι καὶ ἐγώ. Δι’ αὐτό, νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὴν διάταξιν «ὅσοι διετήρησαν τὴν ἰδιότητα τοῦ Ἀρχηγοῦ μέχρι λήξεως τῆς περιόδου».

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Ἠλιοῦ, ἔχει τὸν λόγον.

§248Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐδηλώσαμε κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, ἐδηλώσαμε καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τοῦ νόμου τοῦ 1958, ὅτι ἡμεῖς θεωροῦμεν ἀπαράδεκτον καὶ ἀντιδημοκρατικὸν τὸ νὰ ὑπάρχουν βουλευταὶ ἐκλεγόμενοι, χωρὶς ν’ ἀναβαπτίζωνται εἰς τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ ἐπὶ τῇ βάσει παλαιῶν τεκμηρίων. Ὅσον ὑψηλοτέρα εἶναι ἡ θέσις τὴν ὁποίαν κατέλαβον εἰς τὸ παρελθὸν, εἴτε ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ Ἀρχηγοῦ Κόμματος, διότι δὲν εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ἔχῃ διατελέσῃ καὶ Πρωθυπουργὸς, εἶναι μεγάλη καὶ ὑψηλὴ ἡ ἰδιότης τοῦ Ἀρχηγοῦ Κόμματος, εἴτε τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅσον ὑψηλοτέρα εἶναι ἡ θέσις, τόσον περισσότερον ὑποτίθεται, ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι ἀρκετὸς ἀριθμὸς ψηφοφόρων ἐγκρίνει νὰ ἐπανέλθουν καὶ τοὺς δίδει εἰσιτήριον νὰ ἐπανέλθουν τοὐλάχιστον ὡς ἁπλοῖ βουλευταί. Εἴμεθα, δηλαδή, ὑπὲρ τοῦ νὰ μὴ ἀπαλλάσσεται κανείς, οὔτε πρώην Πρωθυπουργοί. Δὲν εἶχον λάβει τὸν λόγον, διότι δὲν ἤθελον νὰ θεωρηθῇ, ὅτι θὰ ἐστρέφετο μία τοιαύτη παρέμβασις ἐναντίον τοῦ προσώπου τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐφ’ ὅσον ὁ ἴδιος κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ προετίμα νὰ μὴν ἐξαιρεθῇ, νὰ ἔχῃ ἀνάγκην σταυρῶν — τὸ τονίζω αὐτὸ τὸ πρᾶγμα — ἐκφέρομεν τὴν γνώμην μας. Τονίζω καὶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα: Ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Ἀρχηγὸς Κόμματος ἢ ὁ πρώην Πρωθυπουργός, ἀπαλλασσόμενος τῶν σταυρῶν, νὰ ἐκλέγῃ πλέον αὐτὸ καὶ ὄχι οἱ ἐκλογεῖς, τὸν δεύτερον ἢ τὸν τρίτον. Διότι ἡ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, σημαίνει καὶ δυνατότητα μεταβιβάσεως τοῦ συνόλου ἢ μέρους τῶν σταυρῶν εἰς ἄλλον καὶ δημιουργεῖται μία κατάστασις. Νομίζω, ὅτι ἐπὶ τέλους ἠμπορεῖ νὰ μεμφώμεθα τὴν Ἀγγλίαν, ὅτι ἔχει ἀναχρονιστικοὺς κοινοβουλευτικοὺς θεσμοὺς καὶ ὅτι διατηρεῖ τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων, παρὰ τῇ Βουλῇ τῶν Κοινοτήτων, ἀλλά, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προσθέσωμεν, νὰ ἐγκαταστήσωμεν, ἐδῶ, εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, καὶ μίαν Βουλὴν προσωπικοτήτων, ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα, ἐξ ἐπαγγέλματος, θὰ ἐκλέγωνται, εἴτε Ἀρχηγοὶ Κόμματος, εἴτε πρώην Πρωθυπουργοὶ καὶ μάλιστα μὴ κοινοβουλευτικῶν Κυβερνήσεων, ὅπως εἶναι ὁ κ. Κιουσόπουλος, ὁ κ. Γεωργακόπουλος, ὁ κ. Πουλίτσας. Ἐάν, λοιπόν, ἄνευ σταυρῶν, ἐκλέγωνται, ἐὰν πολιτευθοῦν, εἰσέρχονται ὡς πρῶτοι ἐπιτυχόντες τοῦ συνδυασμοῦ των καὶ τοῦτο εἶναι κἄτι τί τὸ ὁποῖον εἶναι μόνον πρὸς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν. Θὰ ἤθελον, τελικῶς, νὰ διευκρινήσω, καὶ κἄτι τί, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅπως διετυπώθη κατὰ τρόπον ἀπόλυτον, ὅτι οἱ ἐκπρόσωποι τῶν Κομμάτων εἶναι Ἀρχηγοὶ Κομμάτων, εἶναι ἔξω πάσης λογικῆς. Ἐὰν ἕνα Κόμμα τὸν Ἀρχηγόν του, τὸν ὀνομάζει ἐκπρόσωπον ἢ τὸν ὀνομάζει γραμματέα ἢ πρόεδρον, εἶναι ἄλλο πρᾶγμα. Ἀλλά, ὑπάρχοντος Ἀρχηγοῦ, διότι κωλύεται οὗτος, νὰ θεωρῆται ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ Κόμματος Ἀρχηγός, εἶναι ἐξωφρενικόν.

§249Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὄχι βεβαίως. Ἡ παρατήρησίς μου ἀφεώρα τοὺς ἐκπροσώπους Κομμάτων, τοὺς ἔχοντας θέσιν Ἀρχηγοῦ, εἴτε ὀνομάζονται Πρόεδροι Κομμάτων, εἴτε Γραμματεῖς.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Θεοτόκης ἔχει τὸν λόγον.

§251Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ συζητούμενον θέμα ἔχει μίαν πλευρὰν οὐσίας καὶ μίαν πλευρὰν νομικήν. Ἡ πλευρὰ οὐσίας εἶναι, ὅτι ἡ ἐπιθυμία τῆς διατάξεως καὶ ἡ πρόθεσις τοῦ νομοθέτου θὰ ἦτο, ὡρισμένα πρόσωπα, ἀναλώσαντα τὴν ζωήν των εἰς τὸν δημόσιον στῖβον, τιμητικῶς νὰ δύνανται πάντοτε μὲ ὡρισμένον προνόμιον, νὰ συμμετέχουν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Μὲ ἄλλους λόγους νὰ ἐκλέγωνται κατὰ τρόπον ἀνετώτερον. Ἐπὶ τῆς οὐσιαστικῆς αὐτῆς διατάξεως θὰ εἶχον νὰ κάμω δύο παρατηρήσεις. Ἡ μὲν μία ἀφορᾷ, καὶ πιστεύω, ὅτι δύναμαι νὰ προεξοφλήσω, διότι γνωρίζω τὸ ἦθος καὶ τὸ ἀνάστημα τῶν ἐνδιαφερομένων πολιτικῶν ἀνδρῶν, ὅτι οἱ ἴδιοι, κ. Πρόεδρε, ἀναμφισβητήτως προτιμοῦν νὰ τελοῦν ὑπὸ τὴν ἰσότιμον κρίσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἀσφαλέστατα δὲν ἐπιδιώκουν νὰ ἔχουν ἐκ τοῦ νόμου προνόμια, τὰ ὁποῖα νὰ χρησιμοποιήσουν διὰ νὰ εἶναι πάντοτε εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Εἰς ἄλλα Κράτη γίνεται προσπάθεια, ἐκεῖνοι ἐκ τῶν δημοσίων ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν εἰς τὰ ὕψιστα ἀξιώματα ἀνελλιπῶς νὰ μετέχουν τῶν Βουλῶν, νὰ μετέχουν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐπιτυγχάνεται διὰ νομικῆς κατοχυρώσεως, κ. Πρόεδρε, ἀλλὰ ἀποτελεῖ φροντίδα τῶν ἰδίων Κομμάτων, τῶν ἰδίων κομματικῶν ἀστερισμῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἀνήκουν αἱ προσωπικότητες αὐταί. Δι’ αὐτό, κ. Πρόεδρε, διὰ νὰ μιμηθῶμεν, ἐὰν θέλετε νὰ παρουσιάσωμεν ἐδῶ τὸ παράδειγμα τῆς Ἀγγλίας, εἴτε τῆς Γαλλίας, εἴτε τῶν Σκανδιναυϊκῶν χωρῶν, εἴτε τῆς Ἰταλίας, εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐπιλέγονται ὡρισμέναι περιφέρειαι, διὰ νὰ πολιτεύωνται αἱ ἔξοχοι προσωπικότητες τῶν διαφόρων πολιτικῶν Κομμάτων, εἰς τρόπον ὥστε ὄχι διὰ νομικῆς κατοχυρώσεως, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τοῦ λαοῦ των, τὸν ὁποῖον ἐκπροσωποῦν, νὰ ἔρχωνται εἰς τὴν Βουλήν, εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Αὐτὴ πράγματι εἶναι ἡ δημοκρατικὴ σκέψις, εἶναι ἡ κοινοβουλευτικὴ βάσις, εἶναι ἡ κυρία βάσις τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ τῆς λαϊκῆς ἐκπροσωπήσεως. Ἀλλὰ τὴν συζήτησιν δὲν τὴν ἀντιλαμβάνομαι καὶ λυποῦμαι, ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαφωνήσω μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ εἰς τὴν ἐπιχειρηματολογίαν του. Διότι, κ. Πρόεδρε, ἐδῶ λησμονεῖται, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ ὀφθαλμοφανῶς συγκρίνεται μὲ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Ἡ διάταξις αὐτὴ προβλέπει διάφορον τρόπον ἐκλογῆς μεταξὺ τῶν κοινῶν βουλευτῶν καὶ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων ἢ τῶν τέως Πρωθυπουργῶν. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν διΐσταται μὲ τὴν βασικὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν καὶ δὲν εἶναι δικαίωμα τῆς παρούσης Βουλῆς νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ θεωρήσῃ, ὅτι ὀρθῶς νομοθετεῖ διάταξιν, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς πλήρη ἀντίθεσιν μὲ ρητὴν συνταγματικὴν διάταξιν τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους καὶ λέγει, ὅτι πάντες ἐκλέγονται κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ διαφορετική, ἐκ τοῦ νόμου, μέθοδος ἐκλογῆς ὡρισμένων προσωπικοτήτων, ἔστω καὶ ἂν αὐταὶ θὰ ἔπρεπεν, ὡς ἐκ τῆς πολιτικῆς των θέσεως καὶ ὡς ἐκ τῆς ἱστορίας των καὶ τῆς συμβολῆς των εἰς τὸν δημόσιον βίον, νὰ μετέχουν πάντοτε τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ θελήσῃ νὰ ἀφήσῃ ἐλευθέραν τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὸ νὰ κρίνῃ ἐπὶ τῆς διατάξεως αὐτῆς. Καὶ τοῦτο, διότι πιστεύω, ὅτι παρὰ τὴν ἀρίστην προαίρεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία προτείνει τὴν διάταξιν αὐτήν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καλυφθῇ ἡ ἀντισυνταγματικότης τῆς διατάξεως καί, ἀσφαλέστατα, δὲν θὰ πρέπει νὰ ὑποτιμηθῇ καὶ τὸ ἦθος καὶ τὸ ἀνάστημα τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους ἡ διάταξις αὐτὴ ἐπιθυμεῖ νὰ εὐεργετήσῃ καὶ οἱ ὁποῖοι, κατὰ πᾶσαν περίπτωσιν ἐπιθυμοῦν νὰ ἔχουν τὴν ἐπιβράβευσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§252Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὸ συνταγματικὸν θέμα, διότι, ἂν εἰσηρχόμην εἰς τὸ θέμα αὐτό, θὰ ἔπρεπε νὰ θεωρήσωμεν ἀμφίβολον τὴν νομιμότητα τῆς παρουσίας ὡρισμένων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, τὴν συνταγματικὴν ἐγκυρότητα τῆς παρουσίας ὡρισμένων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλ’ ἠγέρθην διὰ νὰ δηλώσω ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οἱ βουλευταὶ τοῦ κυβερνῶντος Κόμματος εἶναι ἀπολύτως ἐλεύθεροι νὰ ἀντιμετωπίσουν τὸ θέμα ὅπως νομίζουν, ὅπως πιστεύῃ ἡ συνείδησίς των. (Χειροκροτήματα).

§253Π. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλω νὰ δηλώσω, πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι οὐδόλως συμφωνῶ πρὸς τὰ ὅσα διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας συνάδελφος κ. Θεοτόκης. Θεωρῶ τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 4 ὡς ἀπολύτως ὀρθὴν καὶ ὡς τιμῶσαν τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων καὶ τοὺς διατελέσαντας Πρωθυπουργοὺς καὶ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εὑρίσκει πλήρη δικαίωσιν τῆς κοινῆς γνώμης. Εἰδικώτερον εἰς τὸ δεύτερον σκέλος τῆς διατάξεως ταύτης, τὴν ἀφορῶσαν τὸν κ. Κανελλόπουλον, πέραν τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ συνάδελφος κ. Μπακόπουλος, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἕνας Ἀρχηγὸς Κόμματος καὶ πρώην Πρωθυπουργὸς νὰ ἀντιμετωπίζῃ εἰς τὸ πεζοδρόμιον τοὺς ὑποψηφίους βουλευτάς, πέραν τῶν λόγων αὐτῶν, ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἕτερος σοβαρὸς λόγος ἐπιβάλλει ὅπως μὴ ἔχῃ ἀνάγκην σταυροῦ ὁ κ. Κανελλόπουλος. Εἶναι γνωστόν, ὅτι βεβαρυμένος μὲ τὰ καθήκοντα τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι βεβαρυμένος καὶ μὲ πολλὰ ἄλλα καθήκοντα καὶ ὡς ἐκ τούτου θεωρῶ ἀπολύτως ὀρθὴν τὴν διάταξιν ὡς ἔχει καὶ θὰ ψηφίσω αὐτήν.

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Παπαρρηγόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§255Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ κηρύσσομαι ὑπὲρ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 4 ὡς ἔχει. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ὅπου ἰσχύει ἡ ἀναλογικὴ εἰς οἱανδήποτε χώραν, τὸ Κόμμα καθορίζει τὴν σειρὰν τῶν ὑποψηφίων, τῶν ὁποίων ἐπὶ κεφαλῆς εἶναι ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος καὶ ἐν συνεχείᾳ τὰ ἐπίλεκτα μέλη τοῦ Κόμματος. Εἶναι γνωστόν, ἐπίσης, ὅτι πρῶτος εἰς τὴν σειρὰν τῶν ψηφοδελτίων εἶναι ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος καὶ συνεπῶς δὲν δύναται νὰ τεθῇ ζήτημα ἀντισυνταγματικότητος. Κατὰ συνέπειαν, ὡς πρὸς ἐμέ, ἡ διάταξις αὕτη εἰς ἀμφότερα τὰ σκέλη, εἶναι ἀπολύτως ὀρθή, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη διὰ σταυρῶν προτιμήσεως ὁ ψηφοφόρος νὰ ἐκφράζῃ τὴν ἐμπιστοσύνην του πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος.

§256Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς διατάξεως, διότι μὲ ἀφορᾷ, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἔχω γνώμην. Θὰ ἐπεθύμουν μόνον νὰ προβῶ εἰς μίαν παρατήρησιν, ὅτι, ἐὰν ἐπρόκειτο οἱ Ἀρχηγοὶ αὐτοτελῶν Κομμάτων ἢ συνασπισμῶν ἢ πρώην Πρωθυπουργοὶ νὰ ἔχουν ἀνάγκην σταυρῶν, ἡ διάταξις αὐτὴ θὰ πρέπει νὰ συνδυασθῇ ἀπαραιτήτως μὲ πολυσταυρίαν. Διότι, δὲν νοεῖται ἡ ἀντιδικία τοῦ Ἀρχηγοῦ μὲ φίλους του διὰ τὸν ἕνα σταυρόν.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει νὰ προβῇ εἰς καμμίαν δήλωσιν;

§258Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπουργ. Ἐσωτερικῶν). Θὰ συμφωνήσω μὲ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4, ὡς εἶναι διατυπωμένον, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν.

§260ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἠγέρθησαν οἱ ὀλιγώτεροι, κ. Πρόεδρε.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ κρίνω. Ἠγέρθησαν οἱ περισσότεροι, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τῶν κυρίων Ὑπουργῶν. Διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ ὅμως ἀμφισβήτησις, θὰ προχωρήσω εἰς ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν. Καλοῦνται ὡς ψηφολέκται, οἱ κ.κ. Ε. Εὐστρατιάδης καὶ Δ. Κωστῆς.

§262Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διευκρινισθῇ, τί πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον.

§264Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὄχι, ὑπάρχει ἀπωτέρα πρότασις. Ἡ ἀπωτέρα πρότασις εἶναι, νὰ μὴ χρειάζωνται σταυροὺς οἱ τέως Πρωθυπουργοὶ καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι νὰ χρειάζωνται. Παρακαλοῦμεν νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχει κατατεθῆ.

§266Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τὴν προτείνομεν τώρα. Προτείνω, ὡς ἀνωτέραν πρότασιν, τὴν ἰδικήν μας πρότασιν. Ἐπίσης, προτείνομεν ὁμοφώνως νὰ ἰσχύσῃ ἐξαίρεσις διὰ τοὺς τέως Πρωθυπουργοὺς καὶ Ἀρχηγούς.

§267Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὑπάρχει τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ νόμου τοῦ 1958, τὸ ὁποῖον προϋποθέτει, Ἀρχηγοὶ καὶ τέως Πρωθυπουργοὶ συμπλεκτικῶς.

§268Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἡμεῖς δεχόμεθα καὶ πέραν τοῦ προϊσχύοντος ἄρθρου, νὰ τεθῇ νέα διάταξις, ἡ ὁποία νὰ λέγῃ, ὅτι οἱ διατελέσαντες Πρωθυπουργοὶ δὲν ἔχουν ἀνάγκην δυνάμεως.

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φοβοῦμαι, ὅτι δὲν εἶναι ἀπωτέρα πρότασις.

§270Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Σεῖς, ὡς Πρόεδρος, γνωρίζετε, ἐὰν εἶναι ἀπωτέρα.

§271Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ διακόψωμεν ἐπὶ 5 λεπτά.

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν ἐπὶ 5 λεπτά.

(Ὥρα 1 π.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 1.10′ π.μ.)

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§274Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ μὴ συνεχισθῇ αὐτὴ ἡ συζήτησις, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὸ Σῶμα τὴν διατύπωσιν τῆς διατάξεως ὡς ἑξῆς: «Ἀρχηγοὶ Κομμάτων, κατερχομένων αὐτοτελῶς εἰς ἐκλογὰς ἢ Ἀρχηγοὶ Συνασπισμῶν, ὁ Ἀρχηγὸς μόνον, ὡς καὶ οἱ διατελέσαντες τέως Πρωθυπουργοί, ἀλλὰ ἐκλεγέντες βουλευταί...».

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Ἡλιοῦ ἔχει τὸν λόγον.

§276Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ Ε.Δ.Α. ἔχει νὰ κάμῃ τὴν ἑξῆς δήλωσιν: Τὰς ἀπόψεις της ἐπὶ τοῦ συγκεκριμένου θέματος τὰς ἐξέθεσεν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ ἐπισημάνω, καὶ νὰ καταγγείλω εἶναι τοῦτο: Ὅτι πελώριες διατάξεις, αἱ ὁποῖαι παραμορφώνουν τὴν λαϊκὴν θέλησιν, ἐπέρασαν ἀσυζητητί. Ὅτι τὰ μικροσυμφέροντα ἔγιναν ἀντικείμενον ἀναταραχῆς. Ἑπομένως, ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας ἡ Ε.Δ.Α. κάμει τὴν δήλωσιν, ὅτι δὲν θὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν περαιτέρω συζήτησιν, καθὼς καὶ εἰς τὴν διεξαχθησομένην ψηφοφορίαν καὶ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου καὶ ἀποχωρεῖ.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ;

§278ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 4 ἐγένετο δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. (Ἀκολούθως γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6). Δεκτὸν τὸ ὡς ἄνω σχέδιον νόμου εἰς βʹ συζήτησιν καὶ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη;

§280ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἄρθρον τὸ σχέδιον νόμου «Περὶ τροποποιήσεως συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας», ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§282ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§283ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν. (Ὥρα 1.20′ π.μ.)