1961.05.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 109η

Δευτέρα 15 Μαΐου 1961

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 7.20′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Παυλόπουλος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Α. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Γκίλλας, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§4Α. ΓΚΙΛΛΑΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Κοκκέβης, Ν. Ἔξαρχος, Ν. Βαρβιτσιώτης, Δ. Παπαμιχαλόπουλος καὶ Ι. Γιαννόπουλος, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ Α. Ν. 1958 τοῦ 1950 «περὶ ἐπανασυστάσεως τοῦ Ταμείου Ἀσφαλίσεως Βουλευτῶν», ὡς οὗτος ἐτροποποιήθη καὶ συνεπληρώθη μεταγενεστέρως». Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 117168)10.5.1961 ἀποφάσεώς του παρέσχε τὴν ἀντεγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου διὰ τὴν ὑπὸ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἐγγύησιν γραμματίων ἐκδόσεως Δ.Ε.Η., πρὸς ἀγορὰν ἀνταλλακτικῶν δευτέρας θερμικῆς μονάδος Πτολεμαΐδος. Ὁ βουλευτὴς Φωκίδος κ. Β. Κρῖκος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Ἐργατῶν Βαρελοποιῶν «ὁ Ἅγιος Κωνσταντῖνος Ἰτέας Φωκίδος», αἰτουμένου ἀπαγόρευσιν τῆς εἰσαγωγῆς βαρελίων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ πρὸς ἀποσόβησιν ὑπαρχούσης ἀνεργίας. Ὁ βουλευτὴς Φωκίδος κ. Δ. Λιανουλόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν θυμάτων ἀμάχου πληθυσμοῦ Πατρῶν πληγέντων παρὰ Γερμανῶν, διαμαρτυρομένων, διότι δὲν συμπεριελήφθησαν εἰς τὸ Νομοσχέδιον περὶ Γερμανικῆς ἀποζημιώσεως καὶ αἰτουμένου ὅπως ληφθῇ καὶ ὑπὲρ αὐτῶν μέριμνα. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ν. Τσακίρη, ἀναπήρου πολέμου 1918 κατοίκου Ἀθηνῶν, αἰτουμένου, ὅπως δοθῇ εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα ἐπανεξετάσεως ὑπὸ τῆς Α.Σ.Υ.Ε. κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Ὑπαλλήλων Καφενείων, Ζαχαροπλαστείων, Γαλακτοπωλείων κλπ., τεχνικοῦ προσωπικοῦ καὶ Τουριστικῶν ἐπαγγελμάτων «Ἡ Ἀνάστασις», αἰτουμένου 1ον τὴν ἐφαρμογὴν τῆς 8ώρου ἐργασίας διὰ τοὺς περιποιητάς, λόγῳ τῆς κοπιώδους ἐργασίας αὐτῶν, 2ον τὴν μείωσιν του ὁρίου ἡλικίας συνταξιοδοτήσεώς των εἰς τὸ 55ον ἔτος τῆς ἡλικίας των κλπ Ὁ βουλευτὴς Καρδίτσης κ. Σ. Ἀλλαμανῆς, καταθέτει ἀναφορὰν Ἐθνικοῦ Ἐργατοϋπαλληλικοῦ Κέντρου Σοφάδων, αἰτουμένου ἄμεσον ἐπέκτασιν τοῦ Ι.Κ.Α. εἰς Σοφάδες, τὴν αὔξησιν τῆς μηνιαίας ἐπιχορηγήσεως ὑπὸ τῆς ἐργατικῆς ἑστίας κλπ. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Α. Σχινᾶς, καταθέτει τηλ) κὴν ἀναφορὰν τοῦ Προσωπικοῦ τοῦ Ὑποκαταστήματος Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, Καλαμάτας, διαμαρτυρομένου διὰ τὴν μὴ ἐφαρμογὴν ὑπὸ τῆς Διοικήσεως τῆς ἀνωτέρω Τραπέζης τοῦ νόμου 3662)1957. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Η. Μπρεδήμας, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Σεβαστῆς Κινανόγλου κατοίκου Βύρωνος, διαμαρτυρομένης κατὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 9607)31.12.59 πράξεως τοῦ Ὑπουργείου Κοινων. Προνοίας, ἐπιτρεπούσης αὐτῇ τὴν ἀνέγερσιν μόνον δύο δωματίων, ἀντὶ τριῶν τοιούτων ἐπιτραπείσης τῆς ἀνεγέρσεως αὐτῶν, βάσει προγενεστέρων ἀποφάσεων τοῦ ἐν λόγῳ Ὑπουργείου. Ὁ βουλευτὴς Καρδίτσης κ. Σ. Ἀλλαμανῆς, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ προσωπικοῦ καταστήματος Ἐθνικῆς Τραπέζης Καρδίτσης, διαμαρτυρομένου διὰ τὴν μὴ ἐφαρμογὴν τοῦ

Ν. 3662)1957.

Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Α. Καλλιδόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου ἐργαζομένων φοιτητῶν – σπουδαστῶν καὶ Συλλόγου Τεχνικῶν Σχολῶν «Ὁ Δημόκριτος», αἰτουμένων 6ωρον ἐργασίαν, αὔξησιν τοῦ ἡμερομισθίου τῶν ἀνηλίκων ἐργαζομένων μαθητῶν εἰς 31 δραχμ. κλπ. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Γ. Μπακατσέλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐργατοϋπαλληλικοῦ Κέντρου Κιλκίς, αἰτουμένου αὔξησιν ἀποδοχῶν ἐργαζομένων, ἀντιμετώπισιν τῆς ἀνεργίας, μείωσιν τοῦ συνταξιοδοτικοῦ ὁρίου ἡλικίας κ.λ.π.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν Νομοθεσίας». Ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας κ. Κ. Ράλλης, ἔχει τὸν λόγον.

§6Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, μετὰ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸν Καταστατικὸν Χάρτην τῆς Χώρας, εἷς τῶν σπουδαιοτέρων νόμων τῆς Πολιτείας εἶναι ὁ ἐκλογικὸς νόμος. Καὶ τοῦτο, διότι περιλαμβάνει τὸ διάγραμμα δράσεως τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου καὶ ἐκφράσεως τῆς λαϊκῆς ἐτυμηγορίας, ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς ὁμαλῆς λειτουργίας τοῦ Δημοκρατικοῦ μας Πολιτεύματος. Αἰσθάνομαι μεγάλην συγκίνησιν διὰ τὴν τιμήν, ἡ ὁποία μοῦ ἐγένετο ἐκ τῆς ἀναθέσεως εἰς ἐμὲ τῆς εἰσηγήσεως τοῦ θεμελιώδους τούτου νόμου. Ἀκόμη, ὅμως, μεγαλυτέρα εἶναι ἡ ἱκανοποίησίς μου, διότι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσηγοῦμαι εἰς ὑμᾶς, διαπνέεται ἀπὸ βαθύτατον αἴσθημα εὐθύνης ἀπέναντι τοῦ μέλλοντος τοῦ τόπου καὶ παρέχει τὰς δυνατότητας ὑγιοῦς ἀνταγωνισμοῦ τῶν κομμάτων πρὸς διεκδίκησιν τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ. Πολλάκις ἔχει λεχθῆ καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὅτι ἡ χώρα πρέπει νὰ ἀποκτήσῃ δίκαιον ἐκλογικὸν σύστημα. Ὡς εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ σημειώσω καὶ ἄλλοτε, ἀποτελεῖ χίμαιραν ἡ ἀναζήτησις ἰδανικοῦ καὶ ἀντικειμενικῶς δικαίου ἐκλογικοῦ συστήματος, διότι οὔτε θεωρητικῶς, ἀλλὰ κυρίως, οὔτε πρακτικῶς, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνευρεθῇ σύστημα ἀποδῖδον ἀκριβοδικαίως τὰς εἰς τὰ δημοκρατικὰ πολιτεύματα ἐκδηλουμένας διαφόρους πολιτικὰς τάσεις. Τινὲς ὑποστηρίζουν, ὅτι δίκαιον ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι τὸ πάγιον, ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι ἡ καθιέρωσις παγίου ἐκλογικοῦ συστήματος δὲν εἶναι εὐχερής, ἐπιτευχθεῖσα εἰς ὀλίγας μόνον χώρας, ὅπως ἡ Ἀγγλία καὶ αἱ Η.Π.Α., ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ὅπου ἐφαρμόζεται ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, δὲν φαίνεται νὰ εἶναι καὶ τόσον δίκαιον. Καὶ τοῦτο, διότι, ὡς γνωστόν, κατὰ τὰς ἀγγλικὰς ἐκλογὰς τόσον τοῦ ἔτους 1951, ὅσον καὶ τοῦ 1955 οἱ Συντηρητικοὶ ὑπολειφθέντες εἰς ποσοστὸν ψήφων εἰς τὰς πρώτας τῶν Ἐργατικῶν, εἰς δὲ τὰς δευτέρας τοῦ συνόλου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐπέτυχον, κατ’ ἀμφοτέρας, σημαντικὴν πλειοψηφίαν εἰς βουλευτικὰς ἕδρας. Ἐπίσης εἰς τὰς Η.Π.Α., δὲν εἶναι σπάνιον τὸ φαινόμενον ἐκλογῆς ὡς Προέδρου, προσώπου μὴ ἐπιτυχόντος τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, ὅπως ὁ μεγάλος Πρόεδρος τῶν Η. Π.Α. Λίνκολν, ὅστις ἐξελέγη μὲ ποσοστὸν ψήφων μικρότερον τοῦ 40%. Ὁμοίως τὸ πρόσφατον παράδειγμα τοῦ Προέδρου Κέννεντυ, ὁ ὁποῖος ἐξελέγη, καίτοι δὲν ἐπέτυχε τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν. Συνεπῶς, τὸ πάγιον ἐκλογικὸν σύστημα μόνον ὡς ἀντικειμενικὸν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ, ἀλλὰ καὶ πάλιν ὑπὸ ὡρισμένας ἐπιφυλάξεις, οὐδέποτε ὅμως ὡς δίκαιον. Περὶ παγίου, ὅμως, ἐκλογικοῦ συστήματος εἰς τὴν χώραν μας μέχρι σήμερον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ λόγος, διότι παλαιὰ παράδοσις, ἀφ’ ἧς ἐγκατελείφθη τὸ σφαιρίδιον, ὡδήγει κἄθε Βουλὴν νὰ ψηφίζῃ νέον ἐκλογικὸν νόμον ἐν ὄψει ἐκλογῶν, πλὴν δύο ἐξαιρέσεων τῆς Βουλῆς 1926– 1928 καὶ τῆς Βουλῆς 1946–1950. Ἡ πρώτη δὲν ἀνεθεώρησε τὸν ἐκλογικὸν νόμον τῆς ἀναλογικῆς, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐξελέγη, ἀλλὰ καὶ πάλιν διὰ νὰ μὴ διασπασθῇ ἡ παράδοσις, μετὰ τὴν διάλυσίν της, ἐπεβλήθη πραξικοπηματικῶς τὸ πλειοψηφικόν, μὲ τὸ ὁποῖον διεξήχθησαν αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1928. Ὁμοίως, ἡ Βουλὴ 1946–1950, λόγῳ ἀδοκήτου διαλύσεώς της, δὲν ἐπρόφθασε νὰ ψηφίσῃ τὸ ἀπὸ τότε καταρτισθὲν σχέδιον περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Ἐκεῖνο τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπισείεται, ἀπὸ διαφόρους ἑκάστοτε κατευθύνσεις ὡς τίμιον, εἰλικρινὲς καὶ δίκαιον, εἶναι ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ ἢ μᾶλλον διὰ νὰ ἀκριβολογῶμεν, ἡ ἀναλογικὴ τοῦ 1946 καὶ 1950. Ἄς ἴδωμεν, ὅμως, τὰ ἀποτελέσματά της κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1950. Πρῶτον, ἀπὸ ἀπόψεως εἰλικρινοῦς καὶ ἐντίμου, ὅπως λέγεται, συμμετοχῆς τῶν κομμάτων εἰς τὸν ἀγῶνα καὶ ἐμφανίσεώς των ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων. Ἐνῷ ἐπρόκειτο περὶ ἐξησθενημένης ἀναλογικῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ συνασπισμοὶ κομμάτων εἶναι ἀδιανόητοι, ἀποτελοῦντες νοθείαν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τούτου, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει εἰς ἀπογραφὴν τῶν δυνάμεων τῶν κομμάτων ἀτομικῶς καὶ οὐχὶ κατὰ σύζευξιν, ἐνεφανίσθησαν ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων ζητοῦντες τὴν ψῆφον των ὡς ἑνιαῖοι πολιτικοὶ ὀργανισμοὶ 9 ἀδιαμφισβητήτως συνασπισμοὶ ὑπὸ διαφόρους συνδυασμοὺς γραμμάτων τοῦ ἀλφαβήτου καὶ κατὰ προτίμησιν Α, Ε. καὶ Π., ὡς π.χ. Π.Α.Π., Π.Α.Ε., Μ. Ε.Α., Ε.Π.Ε.Λ., Ε.Π.Ε.Κ. κλπ. Εἰς τοὺς συνασπισμοὺς αὐτοὺς συνωστίθησαν 24 Κόμματα, μὲ ἰσαρίθμους ἀρχηγούς, εἰς τρόπον ὥστε προστιθεμένων καὶ τῶν 18 αὐτοτελῶν κομμάτων ὁ ἀριθμὸς τῶν συμμετασχόντων εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1950 κομμάτων καὶ ἀρχηγῶν ἀνέρχεται εἰς 42. Δεύτερον ἀπὸ ἀπόψεως δικαίας κατανομῆς τῶν ἑδρῶν ἐσημειώθησαν τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα:

Ἐκ τοῦ πίνακος τούτου παρατηρεῖται, ὅτι λόγῳ τῆς συμμετοχῆς πολλῶν κομμάτων τὰ μὲν μεγάλα ἐπεδοτήθησαν ἀπὸ ἀπόψεως ἀριθμοῦ ἑδρῶν κατὰ ποσοστὸν 30% περίπου, ἐνῷ τὰ μικρὰ ὑπέστησαν φαλκίδευσιν τῶν ἑδρῶν των, ἀπὸ 22% μέχρι 83%. Ἐνταῦθα πρέπει νὰ σημειωθῇ καὶ μία ἄλλη χαρακτηριστικὴ ἀδικία τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Αἱ ἕδραι μιᾶς περιφερείας ἦτο δυνατὸν νὰ δοθοῦν εἰς ἄλλην, ὅπως συνέβη τὸ 1946 μὲ τὴν ἕδρα τῆς Ζακύνθου, ἡ ὁποία περιῆλθεν εἰς τὸν συνδυασμὸν Ἀχαΐας καὶ οὕτω οἱ νησιῶται Ζακύνθιοι ἀντεπροσωπεύοντο εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ βουλευτοῦ τῆς ὀρεινῆς Ἀχαΐας. Τρίτον, ἀπὸ ἀπόψεως Κυβερνητικῆς σταθερότητος καὶ κυβερνήσεων πλειοψηφίας. Ἡ ἐκ τῶν ἐκλογῶν τοῦ ἔτους 1950 προελθοῦσα Βουλὴ διαρκέσασα οὐσιαστικῶς 15 μῆνας, ἔδωσεν ἕξ Κυβερνήσεις διαρκείας 28 ἡμερῶν, 4 μηνῶν καὶ 6 ἡμερῶν, 23 ἡμερῶν, 1 μηνὸς καὶ 20 ἡμερῶν, 8 μηνῶν καὶ μιᾶς ἡμέρας καὶ 3 μηνῶν καὶ 23 ἡμερῶν, ἀντιπροσωπευούσας ἀπὸ πλευρᾶς ποσοστοῦ λαϊκῆς ψήφου ἡ πρώτη 17,24%, ἡ δευτέρα 44,35%, ἡ τρίτη 31,56%, ἡ τετάρτη 50,36%, ἡ πέμπτη 31,56% καὶ ἡ ἕκτη 20,89%. Δέον νὰ σημειωθῇ, ὅτι ἡ τελευταία Κυβέρνησις τοῦ 20,89% διενήργησε τὰς ἐκλογὰς τῆς 9ης Σεπτεμβρίου 1951 μὲ τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Αὐτοὶ ἦσαν κυρίως οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Βουλὴ 1950–1951 ἐψήφισε τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς μὲ ποσοστὸν συμμετοχῆς εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν 17% διὰ τὰ κόμματα καὶ 20% διὰ τοὺς συνδυασμούς. Δὲν θὰ ἤθελα, ὅμως, νὰ κλείσω τὸ θέμα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς πρὶν ἐξετασθῇ τοῦτο καὶ ἀπὸ τετάρτης ἀπόψεως, δηλαδή, ἀπὸ τῆς σκοπιᾶς τῆς πολώσεως. Πολλάκις ἔχει ἐξαρθῆ ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ ὡς τὸ μόνον σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀποκλείει τὴν πόλωσιν. Καὶ ἐν τούτοις, ἐὰν ρίξωμεν μίαν ματιὰν εἰς τὸ ἐγγὺς παρελθόν, εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ ἔτους 1946, θὰ διαπιστώσωμεν, ὅτι ἡ πόλωσις ἦτο ἐπὶ θύραις. Εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας ἀπέσχεν ἡ ἀριστερά, τὰ μὲν κόμματα τῆς δεξιᾶς συνησπίσθησαν εἰς τὴν Ἡνωμένην Παράταξιν Ἐθνικοφρόνων, τοῦ δὲ Κέντρου, εἰς τὴν Ἐθνικὴν Πολιτικὴν Ἕνωσιν, ἐὰν δὲ προσεχώρει εἰς αὐτὴν καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, θὰ εὑρισκόμεθα πρὸ πλήρους πολώσεως, ὑπὸ καθεστὼς ἁπλῆς ἀναλογικῆς.

§7Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίας ἐκλογὰς ἐννοεῖτε;

§8Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ ἐκλογὰς τοῦ 1946.

§9Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς πόλωσις; Τὶ ἐννοεῖτε λέγων πόλωσις;

§10Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν ἔχωμεν δύο συνασπισμοὺς ποὺ διεκδικοῦν τὰς ἐκλογάς, αὐτὸ λέγεται πόλωσις.

§11Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ὅμως, ἡ πόλωσις, ἡ ὁποία δημιουργεῖται σήμερον.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ράλλη, μὴ ἀπαντᾶτε. Δὲν ἐπιτρέπω ἐγὼ διακοπάς.

§13Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἐξηγούμεθα διὰ τὴν πόλωσιν.

§14Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μὲ τὸν συλλογισμὸν αὐτόν, εἰς ὁλόκληρον τὸ παρελθὸν ποὺ ὑπῆρχε πλειοψηφικόν, ὑπῆρχε πόλωσις.

§15Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Αἱ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἐφαρμοσθέντων, κατὰ τὴν τελευταίαν 10ετίαν, ἐκλογικῶν συστημάτων ἐναλλασσόμεναι ἐπιδοκιμασίαι καὶ ἀποδοκιμασίαι τῶν διαφόρων κομμάτων, ἄλλαι πρὸ τῆς ψηφίσεως τῶν ἐκλογικῶν νόμων καὶ ἄλλαι μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν των εἶναι γνωσταί, ὡς ἐπίσης εἶναι γνωστόν, ὅτι ἕκαστον κόμμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔχεται στερρῶς τῶν τελευταίων θέσεών του, εἰς τρόπον, ὥστε ἀπὸ πλευρᾶς ἰδικῆς μου τοὐλάχιστον, νὰ παρέλκῃ πᾶσα προσπάθεια ἀναδρομῆς τῆς συζητήσεως εἰς τὸ παρελθόν. Ἐκεῖ ποὺ ἐφθάσαμεν σήμερον, διὰ τοὺς γνωστοὺς λόγους, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀτενίσωμεν πρὸς τὸ μέλλον. Τὸ μέλλον καὶ ἡ ὁμαλὴ πολιτικὴ ἐξέλιξις τοῦ τόπου ἀπαιτοῦν τὸ νέον ἐκλογικὸν σύστημα νὰ περικλείῃ τὰς ἑξῆς ἀρετάς: Πρῶτον, νὰ ψηφίζεται εἰς χρόνον ἀνύποπτον καὶ ὄχι τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν, εἰ δυνατὸν δὲ νὰ ἰσχύῃ διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς. Δεύτερον, νὰ ἑδραιώνῃ τὴν βάσιμον προσδοκίαν, ὅτι δύναται ἐκ τῶν ἐκλογῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ διεξαχθοῦν βάσει αὐτοῦ, νὰ προέλθῃ αὐτοδύναμος Κυβέρνησις. Αὐτὴ πρέπει νὰ εἶναι, ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας τῆς χώρας, ἡ βασικὴ ἐπιδίωξις παντὸς ἐκλογικοῦ νόμου. Ἐλέχθη, ὅτι σκοπὸς τῶν ἐκλογῶν εἶναι ἡ ἀπογραφὴ τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου. Ἡ ἀπογραφὴ αὕτη εἶναι τὸ μέσον, ὁ μοναδικὸς καὶ ἀναλλοίωτος σκοπὸς τῶν ἐκλογῶν, εἶναι ἡ ἀνάδειξις τῆς ὑπευθύνου Κυβερνήσως τῆς χώρας. Τρίτον, νὰ μὴ ὁδηγῇ εἰς ἀναγκαστικὰς παρανόμους συμβιώσεις. Πράγματι, ὑπὸ τὴν σημερινὴν ἐσωτερικὴν καὶ διεθνῆ κατάστασιν, ἡ πόλωσις τῶν πολιτικῶν δυνάμεων, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἀνυπολογίστους ἐθνικὰς περιπετείας. Τέταρτον, νὰ μὴ ἐνθαρρύνῃ τὸν πολιτικὸν ἀναχωρητισμόν, τὸν πλάνητα βίον καὶ τὴν ἐλευθέραν σκηνοπηγίαν, καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι παρερμηνεύουν καὶ νοθεύουν τὸ Δημοκρατικὸν πολίτευμα. Πέμπτον, νὰ παρέχῃ εἰς ὅσους τὸ δυνατὸν περισσοτέρους Ἕλληνας πολίτας τὴν εὐχέρειαν ἀσκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ των δικαιώματος. Ἄς ἐξετάσωμεν τώρα, ἐὰν τὸ ὑπὸ συζήτησιν σχέδιον νόμου διαθέτῃ τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα. Ὡς κατ’ ἐπανάληψιν ἔχει δηλώσει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ χώρα θὰ ὁδηγηθῇ εἰς ἐκλογὰς μετὰ τὴν πλήρη ἐξάντλησιν τῆς θητείας τῆς παρούσης Βουλῆς. Κατὰ συνέπειαν ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ ἐκλαγικοῦ νόμου μέχρι τῆς ἡμέρας τῶν ἐκλογῶν μεσολαβεῖ ἓν πλῆρες ἔτος, χρονικὸν διάστημα πλέον ἢ ἱκανὸν διὰ τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τὴν ἀποκρυστάλλωσιν τῶν πολιτικῶν σχημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ κατέλθουν εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Ἐξ ἄλλου ἡ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου καθιέρωσις διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος (εἰσάγουσα πολιτικῶς ὑγιᾶς ἀρχήν), ὑπερβαίνει τὰς προσδοκίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶχον προτείνει τοῦτο κατὰ τὰς προπαρασκευαστικὰς ἐργασίας τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος. Συνεπῶς, ὄχι μόνον ἀκολουθεῖται ἡ πρώτη ἀρχή, ἡ ὁποία ἐτέθη προηγουμένως, ἀλλ’ ὑπερπληροῦται ἡ ἐπιδίωξίς της. Ἐν σχέσει μὲ τὸ δεύτερον στοιχεῖον, τὸ προτεινόμενον ἐκλογικὸν σύστημα, παρέχει τὴν βάσιν σοβαρᾶς προσδοκίας, ὡς θὰ ἀναλύσω εἰδικώτερον εἰς τὸ περὶ κατανομῆς τῶν ἑδρῶν μέρος, ὅτι κατὰ τὰς μελλούσας ἐκλογὰς, ὁ τόπος δύναται νὰ ἀποκτήσῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν. Ὁμοίως πληροῖ τὴν τρίτην προϋπόθεσιν, δηλαδή, νὰ μὴ ὁδηγῇ ἀναγκαστικῶς εἰς πόλωσιν. Κάθε Κόμμα καὶ ἰδίᾳ τὰ Κόμματα τοῦ Κέντρου, εἴτε ἑνούμενα, εἴτε κατερχόμενα αὐτοτελῶς εἰς τὰς ἐκλογὰς —πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἐσωτερικήν των ὑπόθεσιν— δύνανται νὰ διεκδικήσουν ἐπὶ ἴσοις ὅροις πρὸς τὰ ἄλλα τὴν κατάληψιν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν, τοῦ χώρου, τὸν ὁποῖον θὰ τοὺς παραχωρήσῃ ὁ λαός. Ἀκόμη καὶ τὰ μικρὰ Κόμματα ἔχουν τὴν δυνατότητα —χωρὶς τὴν ἀνάγκην οὐδεμιᾶς ἑτεροκλήτου συνεργασίας— νὰ ἐπιτύχουν νὰ ἀκούεται ἡ φωνὴ των εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλήν, ὑπὸ τὴν ἀναγκαίαν προϋπόθεσιν, βεβαίως, ὅτι θὰ συγκεντρώσουν, εἰς μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν τοὐλάχιστον, τὰς ψήφους, αἱ ὁποῖαι ἀντιστοιχοῦν εἰς τὸ ἐκλογικὸν μέτρον μιᾶς ἕδρας τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Καὶ ἡ τετάρτη ἀρετὴ περικλείεται εἰς τὸ νομοσχέδιον. Δὲν ἀναφέρομαι καὶ οὔτε ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀναφερθῶ, εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν περιπτώσεις δημιουργίας νέων Κομμάτων καὶ τῶν τουριστικῶν, παλινδρομικῶν ἢ παλιρροιακῶν φαινομένων μεταξὺ πολιτευομένων, διότι δὲν ἀποκλείεται ἀτομικῶς ἐρευνώμεναι αὗται νὰ εἶναι δεδικαιολογημέναι καὶ ἐν ἀπολύτῳ τάξει, ἀλλ’ ἐξετάζω τὸ φαινόμενον ἀπὸ ἀντικειμενικῆς σκοπιᾶς καὶ χωρὶς νὰ ἐπιθυμῶ νὰ τὸ κρίνω ἢ τὸ κατακρίνω, δικαιοῦμαι νὰ ἐκφράσω τὴν ἱκανοποίησίν μου διὰ τὸν ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου τιθέμενον φραγμὸν εἰς τὰς τάσεις αὐτάς. Τέλος ὡς πρὸς τὴν πέμπτην ἐπιδίωξιν, αὕτη διαλαμβάνεται εἰς τὴν περὶ τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, τῶν σωμάτων ἀσφαλείας καὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ τώρα εἰσέρχομαι εἰς τὴν κυρίως ἀνάπτυξιν τῶν διατάξεων τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου νόμου. Αἱ βασικαὶ διατάξεις αὐτοῦ ἀναφέρεται εἰς τὰ ποσοστὰ συμμετοχῆς εἰς τὴν βʹ κατανομήν, εἰς τὴν διάκρισιν αὐτοτελῶν Κομμάτων καὶ συνασπισμῶν, εἰς τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ, τῶν σωμάτων ἀσφαλείας καὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, εἰς τὸν τρόπον καθορισμοῦ τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν καὶ τέλος εἰς τὴν ἀπὸ τῶν μεταπροσεχῶν ἐκλογῶν καθιέρωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἀναλογικόν. Ἡ ἀναλογικὴ εἰς τὰς ἄλλας χώρας, τὰς ὁποίας ἐφηρμόσθη, ἐνεφάνισε τόσην μεγάλην ποικιλίαν συστημάτων καὶ ὑποπαραλλαγῶν αὐτῶν, ὥστε ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ ἀναλογικῆς, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀναφερθῶμεν εἰς συγκεκριμένον σύστημα. Τοιαῦτα συστήματα ἀνεπτύχθησαν καὶ ἐφηρμόσθησαν κατὰ δεκάδας, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ κατατάξωμεν εἰς δύο κατηγορίας, τὰ ἐμπειρικὰ συστήματα, περίπου ἓξ καὶ τὰ κλασικά, ὑποδιαιρούμενα εἰς δύο βασικὰς ὑποκατηγορίας: α) Τὰ συστήματα τῆς ἑνιαίας μεταβιβαστῆς ψήφου, μὲ δέκα περίπου παραλλαγὰς καὶ β) τὰ συστήματα ἐκλογῆς κατὰ συνδυασμοὺς δι’ ἀναλογικῆς κατανομῆς, μὲ ἰσαρίθμους ἐπίσης παραλλαγάς. Εἰς τὴν χώραν μας εἰς ἐκλογὰς μὲ βάσιν τὴν ἀναλογικὴν ἐφηρμόσθησαν τὰ ἑξῆς συστήματος: α) Ἐξησθενημένης ἀναλογικῆς, 1926—Ν. 3363)1926, 1932—Ν. 5493)1932, 1936 Α. Ν. τῆς 30.12.36, 1946—Α. Ν. 1020)1946 καὶ 1950—Α. Ν. 1395)1950, β) ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς,

1951—Ν. 1878)1951 καὶ γ) ἐπηυξημένης ἀναλογικῆς

1958—Ν. 3822)1958.

Ἤδη, γίνεται λόγος καὶ περὶ νέου συστήματος τῆς ἐλαφρῶς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἐτάχθη προσφάτως καὶ ἡ Ε.Δ.Α. ἀπομακρυνομένη ἐκ τῆς δῆθεν παγίας θέσεώς της περὶ ἁπλῆς ἀναλογικῆς.

§16Η. ΗΛΙΟΥ. Ὄχι, ἐγκατελείφθη, διηυκολύνθη ἁπλῶς.

§17Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ὑπὸ κρίσιν σας νομοσχέδιον ἐπανέρχεται διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Πρὶν ἢ ἀναπτύξω τὰς περὶ βʹ κατανομῆς διατάξεις τοῦ σχεδίου νόμου, θὰ ἐπεθύμουν νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς πρώτης κατανομῆς. Καὶ τοῦτο, διότι τόσον εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, κατὰ τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου, ὅσον καὶ κατ’ ἐπανάληψιν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν κατὰ τὸ παρελθόν, ἠκούσθησαν αἰτιάσεις κατὰ τοῦ τρόπου τῆς αʹ κατανομῆς, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀμφιβάλλω θὰ ἐπαναληφθοῦν ὑπὸ τῶν μελλόντων νὰ μὲ διαδεχθοῦν εἰς τὸ βῆμα ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ πρώτη κατανομὴ γίνεται κατὰ τὸ κλασσικὸν σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Εἰς αὐτὴν μετέχουν ὅλα τὰ Κόμματα εἰς μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἡ ὁποία κατὰ βάσιν εἶναι ὁ Νομός, ἀνεξαρτήτως ποσοστοῦ ψήφων καὶ οἱ ἀνεξάρτητοι ἀκόμη λαμβάνουν ἕδραν, ἐφ’ ὅσον οἱ ψῆφοι των συμποσοῦνται εἰς τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου. Ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ ἄρθρου 130 τῆς κωδικοποιήσεως τοῦ 1958, εἶναι κατ’ οὐσίαν ὁμοίαν τοῦ ἀναλόγου ἄρθρου 120 τῆς κωδικοποιήσεως τοῦ 1951 καὶ ἔχει ὡς ἑξῆς:... ..... (ἀναγινώσκει).....». Τὸ ὁποῖον πάλιν ἄρθρον 120 εἶναι ἀντιγραφὴ τοῦ ἄρθρου 107 τοῦ Κ. Ν. 5493 τοῦ ἔτους 1932, μὲ τὴν παραλλαγὴν εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἔλθω εὐθὺς ἀμέσως «..... (ἀναγινώσκει).....». Ἡ διαφορὰ ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου κατὰ τὸ σύστημα τοῦ 1951 καὶ 1958 ἡ διαίρεσις τοῦ συνόλου τῶν ψήφων γίνεται διὰ τοῦ ἀκριβοῦς ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν, ἐνῷ κατὰ τὸ σύστημα τοῦ 1932 εἰς τὸν διαιρέτην προστίθεται μία μονάς. Καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος τῆς μὴ προσθήκης τῆς μιᾶς μονάδος εἰς τὸν διαιρέτην δημιουργεῖται ὁ θόρυβος περὶ ἐγκαταλείψεως τῶν ἀρχῶν τῆς ἀναλογικῆς, περὶ ἀδικιῶν καὶ ἀκόμη περὶ στραγγαλισμοῦ τῆς λαϊκῆς ψήφου. Ἐὰν ἐξετάσωμεν ἀπὸ θεωρητικῆς καὶ πρακτικῆς πλευρᾶς τὸ θέμα, θὰ ἴδωμεν, ὅτι γίνεται «πολὺ θόρυβος διὰ τὸ τίποτε». Εἰς οὐδεμίαν χώραν, πλὴν τῆς Ἑλβετίας καὶ Αὐστρίας ἐφηρμόσθη σύστημα ἀναλογικῆς κατὰ τὸ ὁποῖον προστίθεται μία μονὰς εἰς τὸν διαιρέτην ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν. Κατ’ ἐξαίρεσιν ἡ Ἑλβετία καὶ Αὐστρία ἠκολούθησαν τὸ σύστημα HAGENBACH BISCHOFF, τὸ ὁποῖον, ὅμως, εἶναι τελείως διάφορον εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, διότι ὑπολογίζεται τὸ σύνολον τῶν ψήφων καὶ ὄχι τὰ ἀχρησιμοποίητα ὑπόλοιπα. Οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους οἱ ἰδικοί μας ἐκλογικοὶ νόμοι ἠκολούθησαν τὸ Ἑλβετικὸν σύστημα εἰς τὴν αʹ κατανομὴν ὀφείλονται εἰς τὸ ὅτι ὑπὲρ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς ἤσκησαν πίεσιν κατὰ κανόνα τὰ μικρὰ Κόμματα, ἐλπίζοντα, ὅτι διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ διαιρέτου τὸ πηλίκοιν τὸ ὁποῖον δίδει τὸ ἐκλογικὸν μέτρον θὰ ἦτο μικρότερον καὶ συνεπῶς θὰ ηὐξάνοντο αἱ ἐλπίδες των νὰ μετάσχουν εἰς τὴν αʹ κατανομὴν τῶν ἑδρῶν, ἡ ὁποία ἀπετέλει καὶ τὸν προθάλαμον εἰσόδου εἰς τὴν βʹ κατανομήν. Τοῦτο, ὅμως, ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν ἔχει θεωρητικὸν ἔρεισμα, στερεῖται καὶ μεγάλης πρακτικῆς σημασίας ὡς θὰ ἐπιχειρήσω νὰ ἀποδείξω εὐθὺς ἀμέσως, ἀφοῦ προηγουμένως ἀναφέρω χαρακτηριστικῶς τὸ περὶ ἁπλῆς ἀναλογικῆς νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως Παπαναστασίου (1925) πατρὸς τῆς ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖον ὡς ἐκλογικὴν περιφέρειαν ὥριζε τὸν Νομόν, διὰ δὲ τοῦ ἄρθρου 86 ἔλεγεν ὡς πρὸς τὴν αʹ κατανομὴν «Διαιρεῖται τὸ σύνολον τῶν ἐγκύρων ψηφοδελτίων διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλεκτέων ἐν τῇ περιφερείᾳ, τὸ δὲ πηλίκοιν ἀποδίδει τὸ ἐκλογικὸν μέτρον τῆς περιφερείας, δι’ οὗ διαιροῦνται οἱ ψῆφοι ἃς ἔλαβεν ἕκαστος συνδυασμὸς καὶ ἀπονέμονται ἑκάστῳ τόσαι ἕδραι, ὅσας φορὰς χωρεῖ τὸ ἐκλογικὸν μέτρον εἰς τὴν ἐκλογικὴν δύναμιν». Ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ στηρίζεται εἰς τὴν μαθηματικὴν σχέσιν μεταξὺ τοῦ ἀριθμοῦ ἐγκύρων ψηφοδελτίων καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πρὸς κατανομὴν εἰς ἑκάστην ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἑδρῶν. Ἡ προσθήκη τοῦ σὺν 1 εἰς τὸν βαθμὸν τῶν ἑδρῶν δὲν εἶναι ἁπλῆ ἀναλογική, ἀλλ’ ἐξησθενημένη ἀναλογική. Ἐπὶ πλέον, ὅμως, εἶναι ἄδικος καὶ ἄνισος, διότι ἐφ’ ὅσον τὸ σὺν 1 τίθεται ἀνεξαρτήτως ἀριθμοῦ ἑδρῶν, αὐξάνει τὸν διαιρέτην καὶ συνεπῶς μειώνει τὸ πηλίκοιν καὶ κατ’ ἀκολουθίαν καὶ τὸ ἐκλογικὸν μέτρον καταλήψεως ἕδρας ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς, ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν μικρῶν περιφερειῶν καὶ εἰς βάρος τῶν μεγαλυτέρων κατὰ μαθηματικὴν κλίμακα καὶ πάντως ἀνισομερῶς καὶ αὐθαιρέτως. Διὰ νὰ γίνῃ σαφέστερον χρειάζεται ἀνάλυσις. Ἐὰν διαιρέσωμεν διὰ τοῦ ἀκριβοῦς ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν, π.χ. 100% ψήφων διὰ 2 ἑδρῶν, τὸ μέτρον εἶναι ἑκάστη ἕδρα νὰ ἀναλογῇ πρὸς τὰ 50% τῶν ψήφων. Ἐὰν ὅμως ὑπολογίσωμεν τὸ σὺν 1 τότε ἔχομεν τὴν ἑξῆς ἀπεικόνισιν.

Συνεπῶς, ἡ προσθήκη τοῦ σὺν 1 εἶναι αὐθαίρετος καὶ ἄδικος καὶ θὰ εἶχε νόημα —ἐὰν ἐξευρίσκετο ἔρεισμα— μόνον προκειμένου περὶ ἰσομερῶν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος ἐκλογικῶν περιφερειῶν, π.χ. ἐὰν ἅπασαι αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι ἀνεδείκνυον 5 βουλευτάς. Καὶ αὐτὰ μὲν ὡς πρὸς τὰς αἰτιάσεις διὰ τὴν πρώτην κατανομήν. Καὶ τώρα, ἐπὶ τῆς δευτέρας κατανομῆς: Τὸ ὑπὸ συζήτησιν σχέδιον νόμου μειώνει τὸ ποσοστὸν συμμετοχῆς εἰς τὴν βʹ κατανομὴν τῶν Κομμάτων καὶ συνασπισμῶν, τοῦ νόμου τοῦ 1958, ἀπὸ 25, 35 καὶ 40%, ἀντιστοίχως, εἰς 17, 25 καὶ 30%, δηλαδή, ἐκ τοῦ συστήματος τῆς ἐπηυξημένης ἀναλογικῆς ἐπανέρχεται εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς τοῦ ἔτους 1951. Δὲν νομίζω, ὅτι χρειάζεται εἰδικωτέρα ἀνάπτυξις τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι ὑπαγορεύουν τὴν καθιέρωσιν τοῦ ποσοστοῦ 17%. Ἰσχύουν οἱ αὐτοὶ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ὤθησαν τὴν Κυβέρνησιν τοῦ 1951 νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ ποσοστὸν 10%, τὸ ὁποῖον προέβλεπον τὰ προηγουμένως ἰσχύσαντα συστήματα τῆς ἀναλογικῆς διὰ τὴν συμμετοχὴν τῶν Κομμάτων εἰς τὴν βʹ κατανομὴν καὶ νὰ τὸ ἀναβιβάσῃ εἰς 17%, ὅσον καὶ τὸ νῦν προτεινόμενον. Ὁ σπουδαιότερος λόγος ἀνάγεται εἰς τὴν ἀποφυγὴν τῆς κατατμήσεως τῶν ἑδρῶν μεταξὺ τῶν μικρῶν Κομμάτων, διὰ τῆς παραλλήλου ἐνισχύσεως τῶν συγκριτικῶς ἰσχυροτέρων ὁμάδων, πρὸς τὸν ἀποκλειστικὸν σκοπὸν τῆς ἀποκτήσεως ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως διὰ τὸν τόπον, ἐνῷ ἐκ παραλλήλου διὰ τῆς αʹ κατανομῆς ἐπιτυγχάνεται εἰς τὴν Βουλὴν παρουσία καὶ τῶν μικρῶν Κομμάτων. Χαρακτηριστικὸν εἶναι, ὅτι ἡ προτεινομένη διάταξις εἶναι δημοκρατικωτέρα τῆς ἀντιστοίχου τοῦ νόμου τοῦ 1951. Ἐνῷ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1951 εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν μετεῖχον μόνον τὰ τρία πρῶτα κατὰ σειρὰν εἰς ἀριθμὸν ψήφων, σχετικῶς πλειοψηφήσαντα καθ’ ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν Κόμματα ἢ Συνασπισμοί, ἐφ’ ὅσον συνεκέντρωσαν τὸ 17% κλπ. τοῦ συνόλου τῶν ἐγκύρων ψήφων καθ’ ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν, δηλαδή, τὸ τεκμαρτὸν καὶ πέμπτον Κόμμα ἀπεκλείοντο τῆς βʹ κατανομῆς καὶ ὅταν ἀκόμη εἶχον ὑπερβῆ τὸ ποσοστὸν 17%. Κατὰ τὴν ὑπὸ συζήτησιν διάταξιν οὐδεὶς ἀριθμητικὸς περιορισμὸς τίθεται εἰς τρόπον, ὥστε ἅπαντα τὰ Κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιτύχουν 17%, μετέχουν τῆς βʹ κατανομῆς. Ὡς πρὸς τὸ ποσοστὸν 17%, ὑπάρχει σύμφωνος γνώμη μεγάλου τμήματος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐπίλεκτα στελέχη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶχον προτείνει τοῦτο, διὰ λίαν ἐμπεριστατωμένης καὶ ἠτιολογημένης τροπολογίας, εἰς τὴν προηγουμένην Βουλήν, τὴν ὁποίαν καὶ σᾶς ἀναγινώσκω. «...... (ἀναγινώσκει) ......».

§18Η. ΗΛΙΟΥ. Εἶναι μετὰ τὴν ἀπόρριψιν τῆς ἀρχῆς τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς.

§19Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐμένα δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τὸ ποσοστόν. Μὲ ἐνδιαφέρει τὸ σύστημα καὶ ἡ αἰτιολογία εἶναι πλήρης διατὶ πρέπει νὰ ἰσχύσῃ τὸ 17%. «... (ἀναγινώσκει) ...». Ὁ τρόπος ὑπολογισμοῦ τῶν ψήφων τῶν μετεχόντων εἰς τὴν βʹ κατανομὴν Κομμάτων καὶ ἐξευρέσεως τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου τῆς κατανομῆς αὐτῆς δὲν εἶναι ἀπολύτως ὅμοιος μὲ τὸν προβλεπόμενον ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ 1951, τῆς διαδικασίας τῆς ἰσχυούσης διατάξεως οὔσης πολὺ ἁπλουστέρας ἐκείνης τοῦ Ν. τοῦ 1951, διότι κατ’ αὐτὴν ἡ δευτέρα κατανομὴ γίνεται βάσει δύο μόνον ἀριθμητικῶν πράξεων, δηλαδὴ προστίθενται αἱ εἰς τὴν μείζονα ἐκλογικὴν περιφέρειαν ψῆφοι τῶν μετεχόντων εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν Κομμάτων, τὸ δὲ ἄθροισμα τοῦτο διαιρεῖται διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀδιαθέτων ἑδρῶν. Τὸ πηλίκον τῆς διαιρέσεως ταύτης ἀποτελεῖ τὸ ἐκλογικὸν μέτρον τῆς δευτέρας κατανομῆς. Ἐνῷ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1951 διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου ἀπαιτεῖται νὰ γίνῃ σειρὰ ὁλόκληρος μαθηματικῶν πράξεων δυναμένη νὰ προκαλέσῃ σύγχυσιν. Κατὰ τὸ ἐν λόγῳ σύστημα: 1) ἀθροίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑδρῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς τὰ μετέχοντα εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν Κόμματα καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀδιαθέτων ἑδρῶν τῆς μείζονος ἐκλογικῆς περιφερείας, 2) πολλαπλασιάζεται τὸ ἄθροισμα τῶν ἐγκύρων ψηφοδελτίων, ἅτινα ἔλαβεν εἰς τὴν μείζονα ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἕκαστον τῶν μετεχόντων εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν Κομμάτων ἐπὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν, αἵτινες ἐξευρέθησαν κατὰ τὴν προηγουμένην διαδικασίαν, 3) διαιρεῖται τὸ γινόμενον τοῦ κατὰ τὴν παράγραφον 2 πολλαπλασιασμοῦ διὰ τοῦ ἀθροίσματος τῶν ψήφων τῶν μετεχόντων εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν Κομμάτων. Τὸ πηλίκον τῆς διαιρέσεως ταύτης ἀποτελεῖ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν τὰς ὁποίας δικαιοῦται νὰ λάβῃ ἕκαστον Κόμμα καὶ εἰς τὰς δύο κατανομάς. Πρὸς τελικὴν ἐξεύρεσιν τῶν ἑδρῶν τῆς δευτέρας κατανομῆς δέον ἐκ τοῦ προαναφερθέντος πηλίκου νὰ ἀφαιρεθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑδρῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἕκαστον Κόμμα ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς. Ἀλλὰ τὸ ἰσχῦον σύστημα εἶναι καὶ δικαιότερον, διότι κατανέμει τὴν ἐνίσχυσιν —ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν οὐσίαν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς— ἀναλόγως τῆς δυνάμεως ἑκάστου τῶν μετεχόντων εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν Κομμάτων. Ἰδιαιτέρας σημασίας εἶναι ἡ διάταξις τοῦ σχεδίου νόμου περὶ αὐτοτελῶν Κομμάτων καὶ συνασπισμῶν. Ὡς γνωστόν, αἱ ἰσχύουσαι διατάξεις, δηλαδή, ἡ παράγραφος βʹ τοῦ ἄρθρου 132 τῆς Κωδικοποιήσεως 1958, προβλέπει λεπτομερῶς τὰς περιπτώσεις ἐκείνας κατὰ τὰς ὁποίας ἐπὶ σκοπῷ καταδολιεύσεως τῶν περὶ ποσοστῶν συμμετοχῆς εἰς τὴν βʹ κατανομὴν διατάξεων τοῦ νόμου καὶ ἐξαπατήσεως τῶν ἐκλογέων, διὰ τῆς μεθόδου τῆς συμφωνίας ἐπὶ ἑνὸς μίνιμουμ, ὡς λέγεται, προγράμματος, γίνεται ἡ ἐμφάνισις ὡς αὐτοτελοῦς Κόμματος, μὴ συμπαγοῦς δυνάμεως, ἀλλὰ μᾶλλον πολιτικοῦ πολτοῦ, συστελλομένου, διαστελλομένου καὶ μετασχηματιζομένου κατὰ τὰς περιστάσεις. Βάσει τῆς διατάξεως ταύτης, τὰ περισσότερα τῶν σημερινῶν Κομμάτων διατρέχουν τὸν κίνδυνον νὰ χαρακτηρισθοῦν ὡς συνασπισμοί, ὁπότε θὰ ἀπαιτῆται ἡ ὑπ’ αὐτῶν λῆψις ηὐξημένου ποσοστοῦ διὰ τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν βʹ κατανομήν. Ἐπειδή, ὅμως, ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ ἀποκλείσῃ τὸ ἐνδεχόμενον τοῦτο, διὰ τοῦ σχεδίου νόμου, χορηγεῖ πλήρη ἀμνηστίαν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ προχωροῦσα ἐπιτρέπει καὶ νέες ἀνακατατάξεις εἰς τὰ Κόμματα μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου, θεωρουμένων, κατὰ ἀμάχητον τεκμήριον, ὅλων τῶν ἐν τῇ Βουλῇ δηλωθέντων σχηματισμῶν καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ προέλθουν μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου, ὡς αὐτοτελῶν Κομμάτων. Πρὸς τούτοις, προβαίνει εἰς κατάργησιν τῆς διατάξεως δυνάμει τῆς ὁποίας ἡ ἁπλῆ συμμετοχὴ ὡς ὑποψηφίου εἴς τινα συνασπισμὸν προσώπου, τὸ ὁποῖον διετέλεσεν ἀρχηγὸς ἄλλου Κόμματος, προσδίδει εἰς τὸν πρῶτον τὴν μορφὴν τοῦ συνασπισμοῦ.

§20Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἦτο ἀδίκημα διὰ νὰ ἀμνηστευθῇ;

§21Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐλέχθη, κ. Πρόεδρε, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν. Εἰσέρχομαι τώρα εἰς τὸ θέμα τῆς ἀπογραφῆς. Ἡ δημοσίευσις εἰς τὰς ἐφημερίδας τῶν προσωρινῶν εἰς πραγματικὸν πληθυσμὸν ἀποτελεσμάτων τῆς ἀπογραφῆς τοῦ παρελθόντος Μαρτίου, ἔδωσεν ἀφορμὴν εἰς δημιουργίαν ἀδικαιολογήτου θορύβου, αὐθαιρέτου κατανομῆς βουλευτικῶν ἑδρῶν καὶ φανταστικῆς ἀνατροπῆς καὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐκλογῶν τῆς 11ης Μαΐου 1958, μὲ προφανῆ κίνδυνον δημιουργίας συγχύσεως εἰς τὸν λαόν. Μία ἐφημερὶς μάλιστα ἀνέγραψε διὰ μεγάλων τίτλων: «Τὸ σύνολον τῶν βουλευτῶν τοῦ Νομοῦ Ἀττικῆς θὰ ἀνέλθῃ εἰς 89 ἔναντι 45 σημερινῶν, τῶν Ἀθηνῶν εἰς 50 ἔναντι 26» καὶ οὕτω καθεξῆς καὶ δι’ ἑτέρων τίτλων: «Μόνον 68 βουλευταὶ τῆς Ε.Ρ.Ε. θὰ ἐξελέγοντο εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958, τῆς Ἀντιπολιτεύσεως 132, ἂν ἐφηρμόζετο τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἡ τελευταία ἀπογραφή». Ὡς ἦτο φυσικόν, τόσον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅσον καὶ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ, ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας, ἀντεδράσαμεν κατὰ τῆς προσπαθείας αὐτῆς εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ὅταν ἦλθε πρὸς ἐπεξεργασίαν ἡ σχετικὴ διάταξις δι’ ἀντικειμενικῶν καὶ ἀνεπιδέκτων σοβαρᾶς ἀμφισβητήσεως ἐπιχειρημάτων. Τὸ γεγονὸς τοῦτο εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ τιμηθῶμεν διὰ προσωπικῆς ἐναντίον μας ἐπιθέσεως ἐν κυρίῳ ἄρθρῳ πρωϊνῆς ἐφημερίδος, καὶ δι’ ἑτέρας ἐν κυρίῳ σχολίῳ ἀπογευματινῆς ἐφημερίδος, συνοδευομένης ὑπὸ καταιγισμοῦ κοσμητικῶν ἐπιθέτων. Ἐπαναλαμβάνω, ὁ θόρυβος ὑπῆρξεν ἀδικαιολόγητος, διότι πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, ὡς ἐδήλωσε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς κατανομὴ τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν, βάσει τῆς ἀπογραφῆς τοῦ Μαρτίου 1961, ἀφοῦ βεβαίως, προηγουμένως γίνῃ ἡ ἐπεξεργασία διὰ τὸν προσδιορισμὸν τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ ἑκάστης περιφερείας. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ θὰ διεξαχθοῦν βάσει τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1961, διότι πρόκειται περὶ παγίας διατάξεως, ἐνῷ εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ ἐπακολουθήσουν καὶ ἄλλαι ἀπογραφαὶ καὶ ὡς ἐκ τούτου ὀρθῶς τὸ νομοσχέδιον ὁμιλεῖ περὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς, τῆς ὁποίας τὰ ἐπίσημα ἀποτελέσματα ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον οὐδεμία σκέψις δύναται νὰ γίνῃ, εἶναι ἡ λῆψις ὑπ’ ὄψιν τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ πραγματικοῦ πληθυσμοῦ. Ὁ πραγματικὸς πληθυσμὸς περιλαμβάνει πᾶν πρόσωπον ἀνεξαρτήτως ἐθνικότητος καὶ δημοτικότητος, τὸ ὁποῖον διενυκτέρευσε εἰς ὡρισμένην περιοχὴν τὴν νύκτα τῆς 18ης πρὸς 19ην παρελθόντος Μαρτίου, συνεπῶς, δὲν ὑπάγονται εἰς αὐτὸν οἱ μόνιμοι καὶ νόμιμοι κάτοικοι τῆς περιφερείας, ἀλλὰ καὶ οἱ διερχόμενοι, ὁ δὲ πληθυσμὸς οὗτος εἰς τὰ μεγάλα κέντρα ἀπέχει σημαντικῶς τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ, δηλαδὴ τοὺς δημότας. Εἰδικώτερον, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀπογραφέντων εἰς τὴν περιφέρειαν Πρωτευούσης εἶναι ἐξωγκωμένος, διότι πλὴν τῶν δημοτῶν, δηλαδή, τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ, περιελήφθησαν πολυπληθεῖς κατηγορίαι ἑτεροδημοτῶν, ὡς οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὸν Στρατὸν καὶ τὰ Σώματα Ἀσφαλείας, οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι, οἱ ὑπάλληλοι Νομικῶν Προσώπων Δημοσίου Δικαίου, οἱ φοιτηταὶ καὶ σπουδασταὶ τῶν ἀνωτάτων σχολῶν, ἀκαδημιῶν, ἰνστιτούτων, ᾠδείων, φροντιστηρίων, οἱ ἐξ ἐπαρχιῶν νοσηλευόμενοι εἰς νοσοκομεῖα καὶ κλινικάς, ὡς καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔρχονται εἰς τὴν Πρωτεύουσαν πρὸς ἐπίσκεψιν συγγενῶν ἢ πρὸς διεκπεραίωσιν ἐμπορικῶν ἢ ἄλλων ὑποθέσεων καὶ τέλος μέγας ἀριθμὸς ξένων ὑπηκόων, ὡς οἱ τουρίσται καὶ τὰ μέλη, μετὰ τῶν οἰκογενειῶν των, τῶν ξένων διπλωματικῶν ἀντιπροσωπειῶν καὶ ἀποστολῶν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἤθελε νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1961, ἁπλούστατα ἢ θὰ ἀνέβαλεν αὐτὴν, ἢ τὴν δημοσίευσιν καὶ τῶν προχείρων ἀποτελεσμάτων, διὰ χρόνον μεταγενέστερον τῆς ψηφίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἐξ ἴσου ἀβάσιμος εἶναι ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι θὰ μειωθῇ ἡ εἰς βουλευτὰς δύναμις τῆς Ε.Ρ.Ε., ἐκτὸς ἐὰν πρὸς τὰ κέντρα γίνεται μετακίνησις ἀποκλειστικῶς τῶν πολιτικῶν ἀντιπάλων τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ὑπῆρχε τρόπος νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ πραγματικὸς πληθυσμός, ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἐζημιοῦτο δὲν εἶναι ἡ Ε.Ρ.Ε., ἀλλ’ ἡ ἐπαρχία. Καὶ εἶναι χαρακτηριστικὸν, ὅτι ἐνῷ εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς συνεχίζετο ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως περὶ δῆθεν ἐγκαταλείψεως τῆς ἐπαρχίας, εἰς ἄλλην αἴθουσαν, τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ἐπιτροπῆς, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπρότεινε τὴν σημαντικὴν μείωσιν τῶν ἐκπροσώπων τῆς ἐπαρχίας, διὰ νὰ μὴ ἀκούεται ἐπαρχιακῶς ἡ φωνή της, πρὸς ὄφελος τῶν Ἀθηνῶν. Ἐρωτᾶται, ὅμως, τὶ θὰ συμβῇ, ἐὰν αἱ ἐκλογαὶ διεξαχθοῦν αὔριον. Ποία ἀπογραφὴ θὰ ἰσχύσῃ; Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἐναντίον τῆς ἀπογραφῆς τοῦ ἔτους 1951 νομικὰ καὶ οὐσιαστικὰ ἐπιχειρήματα. Τοῦτο μόνον πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐκ τοῦ πίνακος, τὸν ὁποῖον καταθέτω περὶ τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ τῶν ἀπογραφῶν 1940 καὶ 1951 καταδεικνύεται, ὅτι ἡ διαφορὰ τῶν ἑδρῶν εἶναι ἐν συνόλῳ 7.

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΞ ΝΟΜΙΜΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

ΚΑΤΑ ΤΑΣ ΑΠΟΓΡΑΦΑΣ ΤΩΝ ΕΤΩΝ 1940 ΚΑΙ 1951

ΚΑΤΑ ΕΚΛΟΓΙΚΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ

Ἤτοι χάνουν ἀνὰ μίαν ἕδραν οἱ νομοὶ Κερκύρας, Θεσπρωτίας, Καστοριᾶς, Φλωρίνης, Δράμας, Ἀρκαδίας καὶ ὁ τέως Δῆμος Θεσσαλονίκης, πρὸς ὄφελος τῶν νομῶν Αἰτωλοακαρνανίας, Βοιωτίας, Λαρίσης, Δήμου Ἀθηναίων καὶ ὑπολοίπου πρώην Δήμου Ἀθηναίων. Ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Ν. 2228 τοῦ ἔτους 1952 περὶ πλειοψηφικοῦ τῆς Κυβερνήσεως Κέντρου, καὶ ἂν ἀκόμη ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀπογραφὴ τοῦ ἔτους 1951 ἐξαιροῦνται αἱ περιφέρειαι τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας, Στερεᾶς Ἑλλάδος καὶ Ἠπείρου, δι’ ἅς, ὡς λέγει ὁ νόμος «θὰ ληφθοῦν ὡς βάσις καὶ εἰς περίπτωσιν ταύτην τὰ ἀποτελέσματα τῶν δημοτῶν τῆς ἀπογραφῆς τοῦ ἔτους 1940», τότε πρέπει νὰ παραμείνουν ὡς ἔχουν αἱ ἕδραι τῶν Νομῶν Θεσπρωτίας, Καστοριᾶς, Φλωρίνης καὶ τῆς Κερκύρας ὡς ὑπαγομένης ἐκλογικῶς εἰς τὴν μείζονα περιφέρειαν Ἠπείρου, ὁπότε ἡ διαφορὰ τῆς ἀπογραφῆς 1940 καὶ 1951 εἶναι τρεῖς ἕδραι, καὶ ἀποδεικνύεται ὅτι τὸ ὅλον ζήτημα προεκλήθη πρὸς δημιουργίαν ἐντυπώσεων. Μία ἀπὸ τὰς μεγαλυτέρας ἀρετὰς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὅτι ἐπαναποκαθιστᾷ ὡς ἰσοτίμους πρὸς τοὺς ἄλλους Ἕλληνας πολίτας, μίαν ἐκλεκτὴν μερίδα Ἑλλήνων, τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ τὸν ἀνθὸ καὶ τὴν καρδιὰ τῆς Ἑλλάδος: τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ ἄνδρας τῶν ἐνόπλων δυνάμεων καὶ τῶν σωμάτων ἀσφαλείας. Ὑπὸ οἱανδήποτε πρόφασιν καὶ αἰτιολογίαν, εἶναι ἀπαράδεκτον νὰ στεροῦνται τοῦ ἱερωτέρου δικαιώματος, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως, ὑποχρεώσεως τοῦ πολίτου, Ἕλληνες, διὰ τὸν μοναδικὸν λόγον ὅτι ὑπηρετοῦν τὴν Πατρίδα. Καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκφράσω τὴν ἱκανοποίησίν μου, διότι ἡ Ἀντιπολίτευσις συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως τοῦ κ. Τσιριμώκου, μὲ τιμητικὴν ἐξαίρεσιν τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς, ἐτάχθη ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς καὶ δημοσίους ὑπαλλήλους. Διετύπωσε μόνον παρατηρήσεις ὡς πρὸς τὸν τρόπον ψηφοφορίας. Ἐπ’ αὐτοῦ ὅμως ὑπῆρξε σαφὴς ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν δηλώσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ ὅπως αἱ μέλλουσαι ἐκλογαὶ εἶναι ἀπολύτως ἀδιάβλητοι, καὶ ὅτι θὰ συνεζήτει εἰς τὴν Βουλὴν τὰς σχετικὰς προτάσεις τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου. Εἰσηγοῦμαι εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως ἐξετάσῃ τὰς προτάσεις αὐτάς, ὄχι διότι ὑπάρχει φόβος καταχρήσεων ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων εἰς τὰς ὁποίας ἀνεφέρθη χάριν συντομίας τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀφαιρεθῇ καὶ τὸ τελευταῖον ἐπιχείρημα καὶ ἀπὸ τοὺς πλέον κακοπίστους ἐπικριτάς, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὰς ἐκλογὰς θὰ θελήσουν νὰ ἀμφισβητήσουν τὸ ἀποτέλεσμά των, ἰσχυριζόμενοι, ὅτι δῆθεν ἠσκήθη πίεσις.

§22Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς ὡς εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας δέχεσθε ὅτι τὰ πράγματα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ψῆφον τοῦ Στρατοῦ ἔχουν καλῶς καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει νὰ προτείνῃ τρόπον διορθώσεως, ἀναμένουσα μόνον προτάσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως;

§23Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἀντελήφθητε, τί εἶπον. Ἐγὼ ὑπεστήριζα, ὅτι δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι βάσει τῶν ἰσχυσασῶν διατάξεων, ἡ ψῆφος τοῦ Στρατοῦ θὰ εἶναι ἀδιάβλητος. Ἀλλὰ ἐπειδὴ δὲν θέλω νὰ δώσω εἰς οἱονδήποτε κακόπιστον τὸ ἐπιχείρημα νὰ ἀμφισβητήσῃ μετὰ τὰς ἐκλογὰς τὸ κῦρος αὐτῶν καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ὑπῆρξε διαβλητὴ ἡ ψῆφος τοῦ Στρατοῦ, δι’ αὐτὸ εἰσηγοῦμαι εἰς τὴν Βουλὴν νὰ συζητήσῃ, εὐμενῶς μάλιστα, τὰς προτάσεις τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου. Ἡ τελευταία, κύριοι βουλευταί, οὐσιώδης διάταξις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι, ἡ περὶ ἐπαναφορᾶς διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς τοῦ πλειοψηφικοῦ. Εἶναι γνωστὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, περὶ ἀμέσου καθιερώσεως τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἐπιθυμοῦντος ὁλοκληρωτικὴν ἀναμέτρησιν πρὸς ἐκκαθάρισιν τῆς καταστάσεως, συστήματος περὶ τοῦ ὁποίου, ἄλλωστε, ἔχουν ταχθῆ καὶ εἰς τὸ ἐγγὺς παρελθόν, ἀλλὰ καὶ προσφάτως ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς καὶ ἄλλοι πολιτικοὶ Ἀρχηγοί. Ἐπίσης, εἶναι γνωστοὶ οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ προχωρήσῃ εἰς ἄμεσον ἐφαρμογήν του. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπαναλάβω, εἶναι ὁ ἀδιάβλητος καὶ ἀντικειμενικὸς τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον εἰσάγεται τὸ σύστημα τοῦτο. Δὲν ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν καθιέρωσίν του διὰ τὰς ἀμέσως προσεχεῖς ἐκλογάς, καίτοι τοῦτο θὰ τὴν συνέφερεν ἐν ὄψει τῆς πολιτικῆς δυνάμεως τῶν κομμάτων, ἡ ὁποία κατὰ προσέγγισιν εἶναι γνωστή, ἀλλ’ εἰσηγεῖται τὴν ψήφισίν του εἰς ἐντελῶς ἀνύποπτον χρόνον, στεροῦσα τοὺς ἀντιτιθεμένους παντὸς βασίμου ἐπιχειρήματος. Αὐταὶ εἶναι ἐν γενικαῖς γραμμαῖς, αἱ βασικαὶ ἀρχαὶ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ τὴν ἐπιψήφισιν. Χαρακτηριστικά του εἶναι ἡ τιμία τοποθέτησις τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος τῆς χώρας καὶ ἡ ἀνδρικὴ ἀντιμετώπισίς του. Μακάριοι ἐκεῖνοι ποὺ θὰ τείνουν εὐήκοον οὖς εἰς τὰς ἐκκλήσεις καὶ τὰς παραινέσεις του, ὅταν γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἄξιος συνεργάτης του Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, πρέπει νὰ αἰσθάνωνται ὑπερήφανοι, διότι καὶ εἰς τὸν τομέα αὐτὸν ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκον των ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους. Ἂς ἐπιτραπῇ καὶ εἰς ἐμὲ νὰ θεωρῶ, ὅτι διὰ τῆς εἰσηγήσεως, ἐπετέλεσα τὸ καθῆκον μου ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μὲ ἀπέστειλαν ὡς ἀντιπρόσωπόν των εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Καὶ τώρα, κύριοι βουλευταί, εἰς Ὑμᾶς ἀπόκειται νὰ ἐπιτελέσητε τὸ ἰδικόν σας καθῆκον. Τὸ μέλλον τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, τὸ μέλλον τῆς Δημοκρατίας, τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος, εὑρίσκεται εἰς χεῖρας σας. (Χειροκροτήματα).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας κ. Σ. Ἡλιόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§25Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀκόμη μίαν φορὰν ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὸ μόνιμον πλέον φαινόμενον τῆς τελευταίας 10ετίας. Νὰ φέρεται πρὸς ψήφισιν εἰς τὰς παραμονὰς ἐκλογῶν νέος ἐκλογικὸς νόμος. Τοῦτο ἀποτελεῖ κατὰ κοινὴν ἀναγνώρισιν σοβαρὰν ἀνωμαλίαν, εἰς τὴν ἐξέλιξιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς Χώρας. Ἡ ἀβεβαιότης περὶ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, ἄγει εἰς πλήρη, ἀντικειμενικὴν ἀδυναμίαν διαμορφώσεως τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς. Ἐμποδίζει τὴν δραστηριοποίησιν τῶν πολιτικῶν κομμάτων καὶ δυσχεραίνει τὴν ἐξύψωσιν τοῦ ἐπιπέδου τῶν πολιτικῶν ἀγώνων. Ἀντιθέτως διευκολύνει τὴν ρευστότητα καὶ συχνὰ τὸν καιροσκοπισμὸν καὶ τὴν συναλλαγήν. Πλήρη τῶν ἀπόψεων αὐτῶν ἐπιβεβαίωσιν ἀποτελεῖ τὸ γεγονός, ὅτι ἤδη, σχεδὸν ἀμέσως ἀπὸ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν, κυριαρχεῖ εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῆς πολιτικῆς καὶ ἰδίως τῆς κομματικῆς ζωῆς, μία ἔντονος ἀνησυχία, ἀναζητήσεις ποικίλαι, μετακινήσεις καὶ ἀνακατατάξεις εὐρεῖαι, περὶ τῶν ὁποίων κάμνει ρητῶς μνείαν καὶ ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ ὑπ’ ὄψιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας σχεδίου. Αὐτοῦ τοῦ γεγονότος τὴν ἐξήγησιν θὰ εὕρωμεν, ἐὰν μὲ εἰλικρίνειαν θέλωμεν νὰ ἴδωμεν καὶ νὰ ἐκτιμήσωμεν τὴν πραγματικότητα, πλὴν ἄλλως κυρίως εἰς αὐτὴν τὴν πλήρη, τὴν ἀπόλυτον ἀστάθειαν τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, εἰς τὴν σύγχυσιν καὶ συχνὰ τὴν νόθευσιν τῶν κανόνων καὶ θεσμῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων βασίζεται αὐτὸ τοῦτο τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα, ὁ Κοινοβουλευτισμός. Ἐκεῖνο ποὺ εἶναι περισσότερον ἀνησυχαστικὸν εἶναι, ὅτι ἐνῷ αὐτὸ τὸ φαινόμενον σχεδὸν ἀπὸ ὅλας τὰς πλευρὰς ἔχει ἐπισημανθῆ ὡς ἀνωμαλία, ἔχει, ἐν τούτοις, ὑπὸ διαφορετικὰς συνθήκας ἀπὸ ὅλους σχεδὸν ἐπιχειρηθῆ μία δικαιολόγησίς του, ἄμεσος ἢ ἔμμεσος. Πράγματι, ἰδοὺ τί κατὰ καιροὺς εἶπον οἱ διάφοροι ἡγέται καὶ στελέχη κοινοβουλευτικὰ τοῦ 1952: Ὁ κ. Καραμανλῆς, «ἀντὶ τούτου, ἀλλάσσομεν τὰ διάφορα ἐκλογικὰ συστήματα κατὰ τὰ συμφέροντα τοῦ ἑκάστοτε κυβερνῶντος κόμματος, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀναγκάζωμεν τὰ κόμματα νὰ γίνωνται ἀνακόλουθα, καὶ συνεπείᾳ τούτου ἀνυπόληπτα». Ὁ κ. Παπανδρέου τῷ 1951: «τὸ προτεινόμενον σύστημα ὑπηρετεῖ μόνον εἰδικοὺς προσωπικοὺς σκοποὺς τῶν παλαιῶν κομμάτων... Ἡ ἐξήγησις διὰ τὰ ποσοστὰ εἶναι μόνον, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἀριθμοὶ ἀποτελοῦν τὰ μέτρα τοῦ λάκκου, ὁ ὁποῖος σκάπτεται διὰ τοὺς ἄλλους... Λησμονοῦν, ὅμως, ὅτι ὁ λαός, ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἔχει τὴν κατανόησιν, τὴν εὐαισθησίαν καὶ φιλοτιμίαν καὶ γνωρίζει νὰ τιμωρῇ τὰ τεχνάσματα». Ὁ κ. Νόβας, τὴν 11.11.60, «ἡ Δημοκρατία διέρχεται κρίσιν καὶ δι’ ἄλλους μὲν λόγους, κυρίως, ὅμως, διότι καθιερώθη ἡ ἀνήθικος τακτικὴ τῆς ψηφίσεως εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν ἐκβιαστικῶν ἐκλογικῶν νόμων, πρὸς ὄφελος τοῦ κυβερνῶντος κόμματος. Ἀναπόφευκτος τούτου συνέπεια ὑπῆρξεν ἡ ἀδυναμία συγκροτήσεως βιωσίμων κομμάτων, ἡ ἀποσύνθεσις τῆς δημοσίας ζωῆς καὶ ἡ εἴσοδος τῆς Χώρας εἰς πολιτικὴν ἀνωμαλίαν». Παρὰ ταῦτα, ὑπεστηρίχθη ἡ παράδοξος θεωρία, ὅτι τὸ γενικὸν σύστημα, ὁ ἐκλογικὸς νόμος, ὀφείλει νὰ ἐξυπηρετῇ κἄποιαν σκοπιμότητα, ποὺ προσδιορίζεται ἀπὸ τὰς ἑκάστοτε πολιτικὰς συνθήκας. Κατὰ συνέπειαν, λέγεται, ἐν τῇ ἐκτιμήσει αὐτῶν τῶν συνθηκῶν καὶ ἐν ὀνόματι αὐτῆς τῆς σκοπιμότητος, εἶναι ἀναγκαία ἡ προσαρμογὴ ἑκάστοτε τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, τῶν ἐκλογικῶν νόμων. Καὶ μὲ βάσιν αὐτὴν τὴν θεωρίαν, διακηρύσσεται, ὅτι μέσῳ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου πρέπει νὰ ἐξασφαλίζεται Κυβέρνησις ἰσχυρά, σταθερά, ὁμοιογενής. Δηλαδή, πλειοψηφία κοινοβουλευτικὴ ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος. Περαιτέρω, διὰ νὰ ὑπάρξῃ προφανῶς κοινοβουλευτισμὸς τυπικῶς, ἡ ἰδία σκοπιμότης ἐπιβάλλει νὰ «δημιουργῆται» μέσῳ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἓν ἀκόμη ἰσχυρὸν ἐθνικόφρον κόμμα, ὡς ἀντιπολίτευσις. Καὶ διὰ τὴν ἐπιτυχίαν αὐτῶν τῶν σκοπῶν, ὑποστηρίζεται, πρέπει νὰ λείψῃ ἢ νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ ἐλάχιστον ἡ Ε.Δ.Α. καὶ ἐπίσης νὰ περιορισθοῦν ἢ καὶ νὰ ἐξαφανισθοῦν τὰ ἄλλα μικρότερα κόμματα, μέσῳ πάλιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἀκόμη, ὅτι χρειάζεται νόμος ἀντιπολωτικός, ποὺ νὰ ἐμποδίζῃ τὴν πόλωσιν. Ἰδοὺ αἱ ἐκτεθεῖσαι ἀπόψεις κατὰ καιρούς:

§26Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Τῷ 1955. «Ποῖον σκοπὸν ἔχουν αἱ ἐκλογαί; Ἀπονέμεται διὰ τῶν ἐκλογῶν δικαιοσύνη». Μήπως σκοπὸν ἔχουν αἱ ἐκλογαὶ νὰ καταμετρήσουν τὰς γνώμας, τὴν ἀπογραφὴν τῶν Κομμάτων, τῶν ροπῶν, τῶν κλήσεων; Ἀπαντῶ ἀδιστάκτως, ὄχι. Σκοπός, πρῶτος καὶ κύριος τῶν ἐκλογῶν, εἶναι νὰ προέλθῃ ἐκ τοῦ λαοῦ Κυβέρνησις: Νὰ εἶναι ἰσχυρά, νὰ ἔχῃ κατὰ τρόπον ἀσφαλῆ δεδομένην καὶ ἐξησφαλισμένην θητείαν μακράν. Ὁμοιογενής. Δεύτερος σκοπὸς εἶναι ἡ κατασφάλισις καὶ μειοψηφίας τοιαύτης καὶ τοσαύτης, ὥστε νὰ ἀνταποκρίνεται εἰς τὸν ρόλον της». Τῷ 1955, ὁ κ. Καλλίας, εἰσηγητὴς πλειοψηφίας: «Ἐπιδιώκει, πρῶτον, κυβέρνησιν ἰσχυρὰν καὶ νομίζω, ὅτι τὸ γεγονός, ὅτι τὰ 70% τῶν ἑδρῶν παραχωροῦνται εἰς τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα, πράγματι ἐξασφαλίζει Κυβέρνησιν ἰσχυράν. Ἐπιδιώκει ἀντιπολίτευσιν σοβαράν. Τὸ γεγονός, ὅτι προβλέπει τὴν παραχώρησιν τῶν 30% τῶν ἑδρῶν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις, ἐξασφαλίζει ὁμοίως τὴν ὕπαρξιν σοβαρᾶς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐπιδιώκει Ἀντιπολίτευσιν ἐθνικήν».

§27Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Κύριε συνάδελφε, ἐπειδὴ μὲ ἀνεφέρατε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Δὲν καθορίζεται διὰ τοῦ νόμου ἡ πλειοψηφία, ἀλλὰ διὰ τοῦ λαοῦ, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ἐπειδὴ τότε τὸ σύστημα ἦτο πλειοψηφικόν, κατὰ βάσιν, προεβλέφθη καὶ ἡ ἐκπροσώπησις τῶν μειοψηφιῶν. Ἐνῷ, δηλαδή, κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς πλειοψηφίας θὰ ἐλάμβανε τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα ὅλας τὰς ἕδρας, προέβλεψεν ὁ νόμος καὶ τὴν ἐκπροσώπησιν τῆς μειοψηφίας κατὰ 30%. Πάντως δέ, ἡ διάκρισις μεταξὺ νόμου καὶ λαοῦ, εἶναι ἀκατανόητος. Ὁ λαὸς δίδει τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ ὁ νόμος ὁρίζει τὴν διαδικασίαν καὶ τὸ σύστημα.

§28Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νόημα εἶναι σαφές, κύριε Ὑπουργέ. Ὁμιλεῖτε καὶ λέγετε τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα καὶ λέγετε, ἐπίσης, ἡ μειοψηφία, ἀσχέτως ψήφων λαοῦ, θὰ λαμβάνῃ τὸ 30%. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ 1955, ἔλεγεν: «Αὐτὴν τὴν στιγμήν, κύριοι συνάδελφοι, διερχόμεθα, διὰ πολλοὺς καὶ ποικίλους λόγους, περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλεται ἡ ὕπαρξις σταθερῶν Κυβερνήσεων, δυναμένων νὰ ἔχουν ἐνώπιόν των προοπτικὴν δύο καὶ τριῶν ἢ καὶ τεσσάρων ἐτῶν, διὰ νὰ βαδίσουν ἐπὶ σταθερᾶς γραμμῆς, διὰ νὰ ἔχουν τὴν δυνατότητα ἀποδόσεως, διὰ νὰ προγραμματίσουν τὴν δρᾶσιν των, διὰ νὰ ἀρχίσουν κἄτι τὸ ὁποῖον νὰ ἠξεύρουν, ὅτι ἐὰν τὸ ἀρχίσουν σήμερον, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ συνεχίσουν τὸ ἑπόμενον ἔτος καὶ νὰ τὸ τελειώσουν τὸ μεθεπόμενον ἔτος, διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσουν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἄνευ συνθηκολογήσεων μὲ ἄλλα κόμματα, μὲ τὰ ὁποῖα θὰ συνασπισθοῦν, νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσουν ἔργον εἰς τὸν τόπον». «...Ἡ λύσις τῶν οἰκονομικῶν καὶ κοινωνικῶν προβλημάτων ἀπαιτεῖ ἑνιαῖον πνεῦμα, ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, κομματικὴν ἑνότητα (ὄχι συνεργασίας!!)». «...Μόνον ἡ ἐκ τοῦ πλειοψηφικοῦ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ ἠδύνατο νὰ θέσῃ τὸ Κυπριακόν». Ἀλλὰ καὶ τὸ 1968, ἔλεγεν, ἐπίσης, ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εὑρισκόμενος φυσικὰ ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως, τότε.

§29Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Καὶ τὸ 1955 ἤμουν ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως.

§30Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, καὶ τότε ἐκτός. Ἔλεγε, λοιπόν, ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ 1958: «Ἀντιλαμβάνομαι τὴν σκοπιμότητα τῆς ὑπάρξεως Κυβερνήσεως σταθερᾶς, ἀφοῦ ἐμμένουν πολλοὶ ἐξ ὑμῶν εἰς τὴν πεπλανημένην ἰδέαν, ὅτι ὑπάρχει σταθερὰ Κυβέρνησις βασιζομένη ἐπὶ ἑνὸς κόμματος». Ὑπάρχει μία ἀπόκλισις ἀπὸ τὴν πρώτην ἄποψιν, ὅτι μόνον μονοκομματικὴ Κυβέρνησις ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἰσχυρὰ καὶ ὄχι συνεργασίαι καὶ συμβιβασμοὶ διὰ μέσου περισσοτέρων τοῦ ἑνὸς κομμάτων.

§31Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Μοῦ ἐπιτρέπετε, κ. Ἠλιόπουλε, μίαν διευκρίνισιν; Ὅπως καὶ ὁ κ. Καλλίας, παρενέβη διὰ νὰ διευκρινήσῃ τὰς ἀπόψεις του, ὀφείλω καὶ ἐγὼ νὰ παρέμβω. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπον, ἦτο συνδεδεμένον μὲ τὸ γεγονὸς, ὅτι 2 ἔτη μετὰ τὰς ἐκλογὰς διελύθη τότε ἡ Βουλή. Καὶ εἶπον —καὶ αὐτὴ ἡ φράσις τὴν ὁποίαν ἀνεγνώσατε, ἐλέχθη ἐν συνεχείᾳ πρὸς αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶχον εἴπει προηγουμένως— ὅτι ἔναντι τοῦ ἀγαθοῦ, τὸ ὁποῖον ἀποτελοῦν αἱ σταθεραὶ Κυβερνήσεις, ἀλλὰ αἱ ἀσταθεῖς Βουλαί, εἶναι μεγαλύτερον τὸ ἀγαθὸν τῶν σταθερῶν Βουλῶν, ὥστε καὶ ἐὰν δὲν εἶναι σταθεραὶ αἱ Κυβερνήσεις νὰ ἀποδώσουν αἱ Βουλαὶ 2 καὶ 3 Κυβερνήσεις. Αὐτὰ εἶχον εἴπει. Σήμερον, ὅμως, εὑρισκόμεθα ἐνώπιον τοῦ συνδυασμοῦ ἀμφοτέρων τῶν ἀγαθῶν, τὰ ὁποῖα ἀγαθὰ ἐξησφάλισεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός: Καὶ τοῦ ἀγαθοῦ σταθερᾶς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἔχει τὴν προοπτικὴν τῆς συμπληρώσεως τῆς τετραετίας καὶ τοῦ ἀγαθοῦ σταθερᾶς Κυβερνήσεως. Τὰ δύο ἀγαθὰ ἀποτελοῦν ἄθροισμα. Προτιμῶ τὸ ἄθροισμα, βέβαια, ἀπὸ τὸ ἓν τῶν δύο ἀγαθῶν.

§32Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως, ἔχετε τὰς ἀπόψεις τας. Ἐγὼ λέγω, ποίας σκέψεις διετυπώνατε τότε.

§33Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Αὐτὰς ποὺ σᾶς εἶπα τώρα.

§34Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐπεσήμανα ὅ,τι εἴπατε περὶ τῶν μονοκομματικῶν Κυβερνήσεων. Ἀλλὰ δὲν ἀποκλείεται τὴν συνεργασίαν τῶν κομμάτων, τὴν ὁποίαν πρὸ ἐτῶν εἴχατε ἀποκλείσει. Λέγω, λοιπόν, ὅτι ὑπάρχει κἄποια σύγχυσις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ 1958 ἔλεγεν: «Τονίζω, ὅτι μὲ οἱονδήποτε σύστημα, ἀκόμη καὶ μὲ ἀμιγὲς πλειοψηφικὸν, θὰ ἐδεχόμην τὰς ἐκλογὸς ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι ἡ καθιέρωσις αὐτοῦ τοῦ συστήματος δὲν θὰ ὡδήγει εἰς Λαϊκὸν Μ. (1958 Πρακτ. συνεδρ. 77)18.3.58) σελ. 502 Ἐφ. Συζ. Πιστεύω βαθύτητα, ὅτι μὲ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς θὰ διαλύσωμεν τὸν τόπον». Ἔτσι καὶ ἀπὸ τὴν σκέψιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως συνάγεται, ὅτι ὑπάρχει σκέψις νὰ διαμορφώνῃ ὁ ἐκλογικὸς νόμος, τὰς πλειοψηφίας καὶ τὰς σταθερὰς Κυβερνήσεις. Ἀντιθέτως, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγε τὸ 1951: «Εἶναι παράλογον νὰ διαλύσωμεν μίαν Βουλὴν μὲ θαυμασίαν πολιτικὴν ὁμοιογένειαν..... πρέπει νὰ ἐπιδιωχθῇ ὁ σχηματισμὸς μιᾶς σταθερᾶς Κυβερνήσεως διὰ συνεργασίας τῶν Κομμάτων. Ἄλλως, θὰ ἐπισημοποιηθῇ ἡ χρεωκοπία τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἐκ τῶν ἐκλογῶν. Εἶμαι ἐναντίον τῶν ἐκλογῶν». Εἶναι, λοιπόν, ἐναντίον τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐκεῖνο ποὺ τὸ 1951 ὑπεστήριξε, τὸ ἐπικαλεῖται τὸ 1958 ἀντιστρόφως. Καὶ δυστυχῶς, αἱ διακηρύξεις αὐταὶ δὲν περιωρίσθησαν εἰς τὸν θεωρητικὸν μόνον τομέα. Κατέστησαν κατὰ τὴν τελευταίαν 10ετίαν πραγματικότης εἰς τὴν πολιτικήν μας ζωὴ καὶ ἔχουν προκαλέσει αὐτὴν τὴν ὑπάρχουσαν ἀνωμαλίαν, ἡ ὁποία ὑπογραμμίζεται μὲν σχεδὸν ὡς τοιαύτη ἀπὸ ὅλας τὰς πλευράς, ἀκόμη καὶ ἀπὸ τὴν Κυβερνητικήν, γίνεται, ὅμως, οὐχ’ ἧττον ἐπίκλησις παραλλήλως αὐτῆς τῆς τοὐλάχιστον περιέργου θεωρίας τῆς πολιτικῆς σκοπιμότητος. Ἔτσι, ἐν ὀνόματι αὐτῆς τῆς θεωρίας, καθιερώθη τὸ 1956 μία διαδικασία ἐκλογῆς, ὀνομασθεῖσα «ἐκλογικὸν σύστημα» καὶ «ἐκλογικὸς νόμος» μὲ μοναδικὴν ἐπιδίωξιν νὰ ἐξασφαλισθῇ κοινοβουλευτικὴ πλειοψηφία ὑπὲρ τοῦ Κυβερνῶντος τότε κόμματος. Καὶ ὁ σκοπὸς ἐπέτυχε, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι οἱ συνδυασμοὶ τῆς Ε.Ρ.Ε. ἔλαβον ὀλιγωτέρας ψήφους ἀπὸ τοὺς συνδυασμοὺς τῆς Δ. Ε. καὶ συνεκέντρωσαν μειοψηφίαν εἰς τὸν λαὸν (47%). Ἀλλὰ ἡ «Κοινοβουλευτικὴ πλειοψηφία» αὐτὴ δὲν ἦτο ἰσχυρὰ φαίνεται καὶ ὁμοιογενὴς καὶ τὸ κυβερνητικὸν σχῆμα διελύθη. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τοῦ 1956 δὲν ἦτο πλέον ἱκανὸν νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν «σκοπιμότητα» τῆς στιγμῆς, νὰ δώσῃ πλειοψηφίαν εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε. Καὶ τὸ 1958 κατασκευάζεται ἄλλο, «κατάλληλον». Καὶ διὰ νὰ εἶναι «ἀδιάβλητον», «ἀντικειμενικὸν» ὀργανώνεται καὶ ἡ δευτέρα ἐπιδίωξις: Νὰ ὑπάρξῃ τὸ δεύτερον ἰσχυρὸν ἐθνικόφρον κόμμα, ὡς Ἀντιπολίτευσις. Ἡ προσπάθεια ἐπέτυχε στὸν πρῶτον στόχον, ἀλλὰ ἀπέτυχεν εἰς τὸν δεύτερον. Καὶ ἰδοὺ τὸ ἀποτέλεσμα: Μὲ 47% ἡ Ε.Ρ.Ε. ἔλαβεν 163 ἕδρας τὸ 1956. Μὲ 41% ἡ Ε.Ρ.Ε. ἔλαβεν 173 ἕδρας τὸ 1958. Ἡ λαϊκὴ κυριαρχία ἐθριάμβευσε. Ἔτσι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ 1961. Ἡ συνωμοσία τῆς «πολιτικῆς σκοπιμότητος» συνεχίζεται καὶ ἡ Κυβέρνησις φέρει ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας «νέον ἐκλογικὸν νόμον», διακηρύσουσα, ὅμως, τοὺς αὐτοὺς σκοπούς: Ἰσχυρὰ Κυβέρνησις ἑνὸς Κόμματος—φυσικὰ τῆς Ε.Ρ.Ε.

§35Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. (Ὑπ. Οἰκονομικῶν). Διατὶ διὰ τὴν Ε.Ρ.Ε. Διὰ τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον θὰ πάρῃ τὴν πλειοψηφίαν.

§36Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ λέγω, ποία εἶναι ἡ πραγματικότης. Ἐπιδιώκει πλειοψηφίαν μονοκομματικὴν διὰ τὴν διακυβέρνησιν, ἀνεξαρτήτως ἂν λάβῃ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ ἢ ὄχι.

§37Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Πράγματι, ἐκ τῆς διατυπώσεως τὴν ὁποίαν ἐχρησιμοποίησεν ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας κ. Ράλλης, ἦτο δυνατὸν νὰ συναγάγητε, χωρὶς νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν τοὺς συλλογισμοὺς τοὺς ὁποίους δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀναπτύξῃ, διότι τοὺς ἐθεώρει αὐτονοήτους, νὰ συναγάγητε τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον εἴπατε. Δηλαδή, ὅτι ὁ ἐκλογικὸς νόμος καλὰ καὶ σώνει, θέλει νὰ ἐξασφαλίσῃ πλειοψηφίαν εἰς ἕνα κόμμα, ὥστε αὐτὸ νὰ σχηματίσῃ μονοκομματικὴν Κυβέρνησιν. Ὁ νόμος, ὅμως, ἐπιζητεῖ τοῦτο, ὑπὸ μίαν προϋπόθεσιν. Ποία εἶναι αὐτή; Ἡ προϋπόθεσις εἶναι, ὅτι θὰ τὸ θελήσῃ ὁ λαὸς. Διότι ἐὰν δὲν πάρῃ ἕνα κόμμα ἄνω τοῦ 40% ἢ 45%, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὴν πλειοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἑπομένως νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν. Ἐὰν ἕνα κόμμα πάρῃ 35% —διότι αὐτὸ τὸ παράδειγμα ἐφέρατε καὶ εἶναι ὁλοφάνερα μὴ λογικὸν— θὰ γίνῃ κατανομὴ τῶν ὑπολοίπων 65% εἰς ἕδρας καὶ οὕτω τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον ἐπῆρε 35% μὲ τὸν τίμιον νόμον ποὺ ἐφέραμεν εἰς τὴν Βουλήν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσῃ τὴν πλειοψηφίαν. Μὴ προσπαθῆτε νὰ παρουσιάσετε ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος εἶναι τίμιος ὡς μὴ τίμιον καὶ μὴ ἐπιχειρῆτε τοῦτο, προβάλλοντες ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι, οὔτε λογικά, οὔτε ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν πραγματικότητα.

§38Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὡς πρὸς τοὺς λεπτομερεῖς ἀριθμοὺς θὰ ἔλθουν ἐν συνεχείᾳ, ὁπότε θὰ ἴδωμεν τὰ ἀποτελέσματα. Τώρα λέγω, ὅτι δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν πραγματικότητα αὐτὴ ἡ προϋπόθεσις, ὅτι ἔχετε τάξει, ὅτι πάντως πρέπει νὰ ἔχῃ ἕνα ὑψηλὸν ποσοστὸν ψήφων, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ πλειοψηφίαν εἰς τὴν Βουλήν. Τὰ πράγματα ἔχουν ἀποδείξει, χωρὶς πλειοψηφίαν εἰς ψήφους, τὸ 1958 μὲ τὸ 41% ἐπετύχατε 173 ἕδρας. Ἰδού, ὅτι ἡ προϋπόθεσις αὐτὴ τῆς πλειοψηφίας εἰς ψήφους δὲν ὑπάρχει ἐν τοῖς πράγμασι. Πάντως, σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ἐπιτύχῃ ἡ Ε. Ρ.Ε. πλειοψηφίαν ἐντὸς τῆς Βουλῆς, χωρὶς νὰ ἔχῃ πλειοψηφίαν εἰς ψήφους. Ἐπειδὴ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐζήτησε σύσσωμος νὰ μειωθῇ τὸ ποσοστὸν διὰ τὴν δευτέραν κατανομήν, ὥστε νὰ γίνεται μικροτέρα ἀφαίμαξις ἑδρῶν, ὑπὸ μορφὴν παραχωρήσεως, ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις αὐτὴν τὴν μείωσιν τοῦ ποσοστοῦ, ἥτις ὅμως, εἶναι δῶρον ἄδωρον, διότι δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ τοὺς σκοποὺς τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ μεταβολὴ τῶν ποσοστῶν τὰ ὁποῖα εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ σχεδίου νόμου, συνδυάζεται μὲ ἄλλα πρόσθετα μέτρα. Τὸ πρόσθετον μέτρον εἶναι ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ, τὸ δεύτερον πρόσθετον μέτρον εἶναι ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν, βάσει τῆς νεκρᾶς ἀπογραφῆς τοῦ 1940, ἡ ὁποία θὰ ἰσχύσῃ, ὅπως διαφαίνεται εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Κυβέρνησις διασαφηνίσῃ τὸ θέμα.

§39Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Θέλετε νὰ ἐκμαιεύσητε μίαν δήλωσιν. Θὰ ἦτο διατεθειμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ περιλάβῃ εἰς τὸν νόμον αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε, ἐὰν τοῦτο δὲν ἀπετέλει κἄτι λογικῶς ἄτοπον. Καὶ λογικῶς ἄτοπον, δὲν εἶναι δυνατόν, οὔτε νὰ τὸ ζητῆτε, οὔτε νὰ τὸ ἀποδεχθῇ ἡ Κυβέρνησις. Ἡ ἀπογραφὴ ἐγένετο πρὸ 2 περίπου μηνῶν. Ἡ ἀπογραφὴ χρειάζεται ἕνα ὡρισμένον χρόνον, τὸν ὁποῖον χρόνον δὲν ὁρίζει ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὰ πορίσματα ἐκεῖνα, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν νὰ βασισθῶμεν, διὰ νὰ τὴν καταστήσωμεν ἔγκυρον καὶ ἐπίσημον. Ἡ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ κάμῃ μετὰ ἕν ἔτος ἐκλογάς. Ἀλλὰ πῶς νὰ περιλάβῃ εἰς τὸν νόμον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητεῖτε; Ἐὰν κἄτι τὸ ἀπρόοπτον καταστήσῃ ἀναπόφευκτον, τὴν διενέργειαν ἐκλογῶν μετὰ 40 ἡμέρας καὶ εἴχομεν εἰς τὸν νόμον γράψει, ὅτι θὰ γίνουν ἐκλογαί, βάσει τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1961 ποίαν ἑρμηνείαν νομικὴν θὰ ἐδίδατε; Ἁπλούστατα δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν ἐκλογαί. Τὸ ἠξεύρετε; Ἠμπορεῖ, λοιπόν, νὰ ὑπάρχῃ νόμος τοῦ ὁποίου ἡ ἐφαρμογὴ νὰ καθιστᾷ ἀδύνατον τὸ ἀπρόοπτον γεγονὸς τῆς διενεργείας ἐκλογῶν, τὸ ὁποῖον ἀπρόοπτον γεγονὸς προβλέπει καὶ ἐπιτρέπει τὸ Σύνταγμα. Τὸ Σύνταγμα προβλέπει τὴν δυνατότητα νὰ γίνουν ἐκλογαὶ καὶ πρὸ τῆς λήξεως τῆς 4ετίας διὰ τῆς ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ἀσκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, πῶς θὰ κάμωμεν νόμον, ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο ἀντίθετος πρὸς τὸ Σύνταγμα, εὐθέως ἀντίθετος, διότι θὰ εἶχε μίαν προϋπόθεσιν, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πληρωθῇ παρὰ μόνον μετὰ 6–8 ἢ 9 μῆνας ἢ μετὰ 3 ἔστω, ὄχι ὅμως αὔριον τὸ πρωΐ; Λοιπόν, ζητεῖτε κἄτι, τὸ ὁποῖον ἐὰν ἦτο λογικόν, θὰ τὸ ἀπεδέχετο αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν πρόθεσιν νὰ γίνουν αἱ νέαι ἐκλογαὶ βάσει τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶχε κατὰ νοῦν αὐτοὺς τοὺς δόλους, τοὺς ὁποίους σεῖς συλλαμβάνετε καὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὡς πηγὴν μίαν νοοτροπίαν, τῆς ὁποίας ἡμεῖς στερούμεθα, ἐὰν εἶχε αὐτὸν τὸν δόλον ἡ Κυβέρνησις, δὲν θὰ διενήργει τὴν ἀπογραφήν, οὔτε θὰ ἀνεκοίνωσε τὸ πρῶτον χονδρικὸν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἀνεκοίνωσεν. Ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται ἐν ἀπολύτῳ καλῇ πίστει, ὅ,τιδήποτε καὶ ἂν γράφῃ ὡρισμένη μερὶς τοῦ τύπου καὶ ὅ,τιδήποτε καὶ ἂν λέγῃ ὡρισμένη μερὶς τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ἡ Κυβέρνησις ἐντιμότατα φερομένη εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν —καὶ ὅτι εἶναι ἔντιμος ἡ διαγωγή της τὸ ἀντιλαμβάνεται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς παρὰ τὰς περὶ τοῦ ἀντιθέτου παραδόξους καὶ ὑστερικὰς κραυγὰς— ἐντιμότατα φερομένη διενήργησε τὴν ἀπογραφήν. Ἀλλά, ἐπειδὴ εἶναι Κυβέρνησις, ἔχουσα στοιχειώδη τοὐλάχιστον νοῦν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ υἱοθετήσῃ αὐτὸν τὸν παραλογισμόν, τὸν ὁποῖον σεῖς προτείνετε.

§40Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ θέμα τῆς ἀπογραφῆς, θὰ μὲ ἀπασχολήσῃ εἰς τὴν σειράν του. Ἀλλὰ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἠτύχησε μὲ τὸ ἐπιχείρημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἠθέλησε νὰ στηρίξῃ τὰς ἀπόψεις του, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιληφθῇ εἰς τὸν νόμον διάταξις διὰ τῆς ὁποίας νὰ ὁρισθῇ μὲ ποίαν ἀπογραφὴν θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνεργήσῃ τὰς ἐκλογάς. Ἤδη ἡ Κυβέρνησις, εὑρίσκεται ἐν ἀταξίᾳ ἔναντι τοῦ Συντάγματος. Ἤδη ἡ Κυβέρνησις, εὑρίσκεται ἐν Συνταγματικὴ ἐκτροπή. Διότι τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἑκάστης ἐκλογικῆς περιφερείας, προσδιορίζεται ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῆς. Καὶ σεῖς, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, λέγετε, ὅτι θὰ γίνουν αἱ ἐκλογαὶ μὲ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1940. Αὐτὸ εἶναι πλαστογραφία τῆς πραγματικότητος, διότι ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1940 δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν πραγματικότητα. Εἶναι νεκρά. Δι’ αὐτὸ ἤδη εὑρίσκεσθε ἐν ἐκτροπῇ ἀπὸ τὴν Συνταγματικὴν διάταξιν. Ἐὰν ἠθέλατε, ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρετε τὴν λύσιν. Καὶ τώρα, ἐὰν ἡ πρόθεσίς σας εἶναι εἰλικρινής, εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρητε τὴν πρέπουσαν λύσιν, ἡ ὁποία νὰ εἶναι σύμφωνος μὲ τὴν Συνταγματικὴν διάταξιν. Πέραν, ὅμως, τοῦ θέματος τῆς ἀπογραφῆς, ἡ Κυβέρνησις, ὡς διαμορφώνει τὴν ἐσωτερικὴν ζωὴν τῆς Χώρας, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐλευθέρως ὁ λαὸς νὰ ἐκφράσῃ τὸ φρόνημά του, διότι καλλιεργεῖται μία φοβία ποικίλης μορφῆς, καλλιεργεῖται μία φοβία τοῦ Ἔθνους, τοῦ καθεστῶτος. Ἀλλὰ καὶ ὡρισμένα μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνονται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀποτελοῦν προσβολὴν τοῦ δημοκρατικοῦ καθεστῶτος, καὶ τοιαῦτα μέτρα, ἐξήγγειλαν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, εἰς βάρος πολιτικῶν των ἀντιπάλων, καὶ τὰ μέτρα αὐτὰ εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ μὴ δύναται ἐλευθέρως νὰ ἐκφράσῃ ὁ λαὸς τὸ φρόνημά του. Καὶ ἐδῶ, ἐὰν αἱ προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι εἰλικρινεῖς, θὰ πρέπει νὰ παραχωρήσῃ τὴν θέσιν της εἰς ἄλλην Κυβέρνησιν νὰ διενεργήσῃ τὰς ἐκλογάς. Ὁ ἐκλογικὸς νόμος δὲν εἶναι, δὲν ἐπιτρέπεται ἀπὸ τὸν Σύνταγμα νὰ εἶναι, παρὰ τὸ ὄργανον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐκδηλωθῇ ἡ λαϊκὴ θέλησις διὰ νὰ καταστήσῃ ἐνεργὸν τὴν ἄσκησιν τῶν ἐξουσιῶν, τὰς ὁποίας τὸ Σύνταγμα καθιερώνει ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Καὶ ἡ ἐκδήλωσις αὐτὴ τῆς λαϊκῆς θελήσεως πραγματοποιεῖται μέσῳ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου διὰ τῆς καθολικῆς μυστικῆς καὶ ἐν ἰσοπολιτείᾳ ψηφοφορίας τοῦ λαοῦ πρὸς ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων του ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Σχετικῶς εἶχεν εἴπει ὁ κ. Στεφανόπουλος: Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι συναφὲς μὲ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ συστήματος, διότι συνδέεται μὲ τὴν ἀνάδειξιν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, ἀπὸ τοὺς ὁποίους θὰ πηγάζῃ ἡ Κυβέρνησις. Ὁ ρόλος τῆς Βουλῆς, ὡς ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος, εἶναι σημαντικὸς καὶ δὲν μειοῦται ἐκ τῆς ἐπαυξήσεως τῶν ἁρμοδιοτήτων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ὁ κ. Καραμανλῆς τῷ 1952: Ἡ στενο–εὐρεῖα στερεῖται καὶ νομικῆς καὶ λογικῆς ἠθικῆς βάσεως. Ἐὰν ἡμεῖς εἴμεθα, ὡς ἄνθρωποι, ἀτελεῖς, τοῦτο δὲν σημαίνει, ὅτι θὰ κάμωμεν καὶ νόμους ἀτελεῖς. Ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν νόμους τελείους, ὥστε προσαρμοζόμενοι πρὸς αὐτούς, νὰ γινώμεθα τέλειοι καὶ ἡμεῖς. Ἡ ἐξυπηρέτησις οἱασδήποτε ἄλλης σκοπιμότητος μὲ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, δὲν ἀποτελεῖ παρὰ προσπάθειαν νὰ κατευθύνωμεν δι’ αὐτοῦ τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ πέραν ἢ καὶ ἀντίθετα πρὸς τὴν θέλησίν του. Νὰ τὸν στερήσωμεν τοῦ δικαιώματος νὰ ἀσκῇ τὰς ἀπονεμομένας εἰς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἐξουσίας, Νὰ τὸν ἐμποδίσωμεν νὰ ἐκλέγῃ ὁ ἴδιος τοὺς ἀντιπροσώπους του. Ἐὰν πρέπει νὰ τὴν ὀνομάσωμεν μὲ τὸ ἀληθινό της ὄνομα, ἡ προσπάθεια αὐτὴ ἀποτελεῖ βιασμὸν τῆς λαϊκῆς θελήσεως, περιφρόνησιν πρὸς τὸν λαόν, ἀποτελεῖ αὐτὸ τοῦτο κατάλυσιν τῆς συνταγματικῆς νομιμότητος. Καὶ αὐτό, ἀκριβῶς, δημιουργεῖ τὴν ἀνωμαλίαν, ποὺ κυριαρχεῖ εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ τὴν δημοσίαν μας ζωήν. Ὁμιλοῦμεν περὶ Συντάγματος, περὶ ἀντιπροσωπευτικοῦ συστήματος. Ἐν τούτοις καταπατοῦμεν καθ’ ἡμέραν τὸ Σύνταγμα. Καὶ τὴν λειτουργίαν τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ συστήματος, τοῦ σώματος τῶν ἀντιπροσώπων, ἔχομεν μεταβάλει τῇ δυνάμει «τῆς ἰσχυρᾶς μονοκομματικῆς πλειοψηφίας» καὶ ἐν ὀνόματι τῆς κομματικῆς πειθαρχίας εἰς τύπον κενόν. Ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον, ποὺ ἐγείρεται μόνον του τὸ ἀγωνιῶδες ἐρώτημα: Ἐπαύσαμεν νὰ θεωροῦμεν τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν Κοινοβουλευτικὸν σύστημα ἀναγκαῖον; Ἀλλὰ εἶναι μήπως ἀναγκαία αὐτὴ ἡ ἐκτροπὴ πρὸς ἐπίτευξιν αὐτῶν τῶν ὁμολογουμένων σκοπῶν; Πρῶτον: Ἰσχυρὰ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ κατὰ κόρον ἔχει τονισθῆ, ὅτι τὴν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν δὲν τὴν δίδουν, οὔτε αἱ ἐκλογικαὶ πλαστογραφίαι, οὔτε τὸ ἓν Κόμμα. Μία Κυβέρνησις ἰσχυρά, καθ’ ὃ μέτρον ἠμπορεῖ νὰ δώσῃ λύσεις εἰς τὰ φλέγοντα προβλήματα, ποὺ δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ, ἐὰν ἐκφράζῃ τὴν ἐμπιστοσύνην εὐρείας λαϊκῆς καὶ Κοινοβουλευτικῆς πλειοψηφίας. Αἱ ἰσχυραὶ μονοκομματικαὶ πλειοψηφίαι, ἐνῷ δὲν δίδουν κατὰ κανόνα ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις, νοθεύουν τὸ πολίτευμα καὶ καταδυναστεύουν τὸν ἀντίπαλον πολιτικὸν κόσμον. Πολλὰ περὶ αὐτοῦ μᾶς διδάσκει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τοῦ Κόμματος τῆς Ε.Ρ.Ε. Ἀντιθέτως, κάλλιστα θὰ ἠδύνατο νὰ ὑπάρξουν ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις διὰ τῆς συνεργασίας πλειόνων κομμάτων, μὲ ἱκανοποιητικὰς λύσεις τῶν προβλημάτων τοῦ λαοῦ. Ἰδοὺ διάφοροι ἀπόψεις: Ὁ κ. Μπουρνιᾶς τῷ 1951. «Δὲν εἶναι ἡ δύναμις τῶν ἀριθμῶν ποὺ θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν σταθερὰν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ ἡ ἀπόφασις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου νὰ ὑποτάξῃ τὸ κομματικόν του συμφέρον εἰς τὴν ἀνάγκην μιᾶς εἰλικρινοῦς καὶ τιμίας συνεργασίας, ὅπως ἔγινε τὸ 1926». Ὁμοίως, ὡς ἀνωτέρω ἐξέθεσα, ὑπεστήριξαν ἀναλόγους ἀπόψεις ὁ κ. Κανελλόπουλος καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Δεύτερον. Ἰσχυρὸν Κόμμα Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλά, ἐδίδαξεν ὁ λαός, ὅτι γνωρίζει νὰ ἀντιδρᾷ. Εἶναι ματαία οἱαδήποτε σκευωρία, ποὺ τείνει νὰ γίνῃ ἐκμετάλλευσις εἰς βάρος κομμάτων πρὸς ὄφελος οἱουδήποτε ἄλλου κόμματος. Τρίτον. Γίνεται πολλὴ συζήτησις περὶ «πολώσεως», περὶ «πολωτικῶν», ἢ «ἀντιπολωτικῶν» νόμων ἐκλογικῶν. Διακηρύσσεται, ὅτι ἐκλογικὸν σύστημα «πολωτικὸν» εἶναι πολιτικῶς καὶ ἐθνικῶς θανάσιμον. Καὶ δίδεται ἡ ἐξήγησις, ὅτι τοιοῦτον εἶναι ἐκεῖνο, ποὺ ὁδηγεῖ εἰς ἐνίσχυσιν τῆς Ἄκρας Δεξιᾶς καὶ τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς. Καὶ συνιστᾶται ἡ θέσπισις ἀντιπολωτικοῦ συστήματος, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀναδειχθοῦν δύο ἰσχυρὰ ἐθνικόφρονα κόμματα, μὲ μείωσιν προφανῶς ἢ καὶ ἐξαφάνισιν τῆς Ἀριστερᾶς. Καὶ περὶ τοῦ τελευταίου μὲν τούτου δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω. Θὰ ὁμιλήσῃ ὁ λαὸς περὶ αὐτοῦ. Ἀλλὰ μὲ ἐκπλήσσει ζωηρῶς ἡ διακήρυξις τοιούτων ἀπόψεων. Τὸ σύστημα τοῦ 1958 δὲν ἦτο σύστημα πολωτικὸν ἢ ἀντιπολωτικόν. Ἦτο σύστημα κλοπῆς. Καὶ μὲ ἐκπλήσσει διότι ἀποτελεῖ ἐπιβράβευσιν, συγχωροχάρτι καὶ παραίνεσιν συνεχίσεως, διὰ τὴν νόθευσιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Ὅτι, ὅμως, προέχει, δὲν εἶναι ὑπὲρ τίνος θὰ γίνῃ ἡ κλοπὴ τῶν ψήφων, ἡ πλαστογράφησις τῆς λαϊκῆς θελήσεως ἀλλὰ νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ πλαστογράφησις, νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ συνταγματικὴ νομιμότης, νὰ γίνῃ σεβαστὸν ἀπὸ ὅλους τὸ δόγμα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Καὶ ὑπ’ αὐτὸ μόνον τὸ πρῖσμα θὰ κάμωμεν τώρα ὡρισμένας συγκεκριμένας παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Μὲ τὸ προτεινόμενον ἐκλογικὸν σύστημα, α) Διατηρεῖται ἐκεῖνο τοῦ 1958, τὸ ὁποῖον τόσον ἔχει κατηγορηθῆ ὡς «ἐπαίσχυντον» «ἔκτρωμα» Μεντερὲς» κλπ. Ἡ κατηγορία εἶναι, ὅτι: διὰ τοῦ νόμου ἐπεδιώχθησαν ὡρισμένα ἀποτελέσματα. Περιφρόνησις τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Συνεπῶς, παραμένουν αἱ αὐταὶ ἀθέμιτοι ἐπιδιώξεις μὲ «βελτίωσιν». 1) Μείωσις ποσοτσοῦ εἰς 17% διὰ τὰ αὐτοτελῆ κόμματα, 25% διὰ συνασπισμοὺς 2 κομμάτων, καὶ 30% διὰ συνασπισμοὺς πλειόνων. 2) Συμπληρώνει μὲ ἐπαναφορὰν ἀπὸ τὸ ἐπίσης κατηγορούμενον σύστημα τοῦ 1956 τῆς διατάξεως περὶ χωριστῆς ψήφου τῶν Δημοσίων Λειτουργῶν ἐν γένει καὶ τοῦ στρατοῦ. 3) Προβλέπει πῶς θὰ γίνῃ ὁ καθορισμὸς τῶν ἑδρῶν ἑκάστης ἐκλογικῆς περιφερείας καὶ 4) Καθιεροῖ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα διὰ τὰς μελλούσας ἐκλογάς. Μὲ τὴν γενικὴν παρατήρησιν, ὅτι τίποτε δὲν ἔχει ἀλλάξει εἰς τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς τακτικῆς, ποὺ ἀκολουθεῖται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας ἔκαμα τὴν ἀνωτέρω κριτικήν, προβαίνω εἰς συντόμους παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν καθ’ ἕκαστον θεμάτων, ἐπιφυλασσόμενος νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τῆς κατ’ ἄρθρον συζητήσεως. Θὰ κάμω τώρα ἐπὶ τῶν κατ’ ἰδίαν διατάξεων αὐτῶν, μερικὰς παρατηρήσεις. Ὡς πρὸς τὴν μείωσιν τῶν ποσοστῶν, κ. βουλευταί, ἐὰν θελήσῃ κανεὶς νὰ ἴδῃ ὀρθῶς τὴν Ἑλληνικὴν πραγματικότητα ἀπὸ ἀπόψεως θέσεως τῶν κομμάτων, θὰ δεχθῇ, ὅτι τὰ ποσοστά, τὰ ὁποῖα τὸ σχέδιον νόμου προβλέπει, εἶναι ἀπαγορευτικὰ διὰ τὴν συμμετοχὴν τῶν κομμάτων εἰς τὴν βʹ κατανομήν. Τὸ θέμα ἔγκειται εἰς τὸ κατὰ πόσον θὰ ἐπιτραπῇ ὁ ἀποκλεισμὸς τῶν κομμάτων καὶ ἐὰν θὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸ Κυβερνῶν Κόμμα νὰ καρπωθῇ πρὸς ὄφελός του ψήφους στρεφομένους ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Εἶπεν ὁ κ. Ράλλης, ὅτι τὸ 17% εἶναι τὸ αὐτὸ ποσοστόν, τὸ ὁποῖον προέβλεπε καὶ ὁ νόμος τοῦ 1951. Ἀλλὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, τὸ 17% εἶχε δριμύτατα ἐπικριθῆ κατὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐθεωρήθη ἀπαράδεκτον, τόσον ἀπὸ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ ἀπὸ τὸν κ. Καλλίαν, οἱ ὁποῖοι ἔλεγον τότε, ὅτι διερωτῶνται πῶς ἐφευρέθη, ἐνῷ σήμερον τὸ ἐπαναφέρουν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν καθίσταται δυνατὸν σοβαραὶ μειοψηφίαι λαοῦ (ἀπὸ 500–800 χιλιάδες ψηφοφόροι νὰ ἐκπροσωπηθοῦν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀντιθέτως, πρὸς τὴν διατύπωσιν τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως περὶ διευκολύνσεως τῶν νέων ρευμάτων καὶ μετακινήσεων, διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐμποδίζεται ἡ συνεργασία τῶν πολιτικῶν κομμάτων. Ἀλλὰ τὶ ἄλλο ἀποτελεῖ τὸ σήμερον Κυβερνῶν Κόμμα, παρὰ ἕνα ἄθροισμα διαφόρων Κομμάτων καὶ πολιτικῶν προσώπων; Μήπως σήμερον δὲν ἔχουν εἰσέλθει εἰς αὐτὸ ἕνας μέγας ἀριθμὸς στελεχῶν ἀπὸ ἄλλα κόμματα; Διατὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ καθορίζωνται αὐτὰ τὰ ἀπαγορευτικὰ ποσοστά; Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον εἶναι καὶ ἀνακόλουθον. Ὁ καθορισμὸς ποσοστοῦ διὰ τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν βʹ κατανομήν, ἔχει τὴν βάσιν του εἰς τὸ πλειοψηφικόν. Ἀλλά, ἐὰν δύο ἢ τρία Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐλάμβανον τὸ 51%, εἰς κοινοὺς συνδυασμοὺς μὲ πλειοψηφικόν, θὰ διανοῆσθε ποτὲ νὰ ἀποκλείσετε τὸν σχηματισμὸν ὑπὸ τῶν κοινῶν αὐτῶν συνδυασμῶν κοινοβουλευτικῆς πλειοψηφίας καὶ ἐν συνεχείᾳ καὶ Κυβερνήσεως; Εἶναι, λοιπόν, μία προσπάθεια παρεμποδίσεως τῆς συνεργασίας τῶν κομμάτων διὰ νὰ δοθῇ ἡ εὐχέρεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως σκυλεύσῃ τοὺς ψήφους τῶν μικρῶν κομμάτων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀντιβαίνει πρὸς τοὺς συνταγματικοὺς κανόνας, παρὰ τὰς διαμαρτυρίας τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ καὶ ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον χαρακτηρίζεται ἡ ὕπαρξις ἢ μὴ συνασπισμοῦ κομμάτων, εἶναι ἐπίσης διαβλητός. Εἶναι ἀνάγκη, ὅπως καθορισθῇ σαφῶς ἐν τῷ νόμῳ τὶ εἶναι καὶ τὶ δὲν εἶναι συνασπισμὸς κομμάτων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διενεργηθοῦν αἱ ἐκλογαὶ καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων τὸ οἱονδήποτε δικαστήριον νὰ ἀποφασίσῃ ἐὰν πρόκειται ἢ ὄχι περὶ συνασπισμοῦ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρξουν σαφῆ καὶ καθωρισμένα κριτήρια.

§41Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοεῖτε τὸ Ἐκλογοδικεῖον;

§42Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, ἐὰν πράγματι θέλωμεν νὰ σεβασθῶμεν τὸ δόγμα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ ἐκλεγῇ ἀπὸ τὸν λαὸν εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν τὸ μεγαλύτερον μέρος τῶν βουλευτῶν τῶν διαφόρων κομμάτων. Διότι, νομίζω, ὅτι ἕνας ἀριθμὸς 500–800 χιλ. ψήφων (16% μέχρι 10%) δὲν ἐπιτρέπεται νὰ μὴ ἐκλέξουν βουλευτὰς τοῦ κόμματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον προτιμοῦν οἱ ἐκλογεῖς αὐτοί. Ἀλλὰ διατηροῦνται εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἀπὸ τὸν νόμον τοῦ 1958 αἱ διατάξεις ποὺ ἀφοροῦν τὸν τρόπον τῆς κατανομῆς τῶν ἑδρῶν τῶν κομμάτων. Εἶπεν ὁ κ. Ράλλης κατὰ τὴν ὁμιλίαν του, ὅτι τὰ ἀδιάθετα ὑπόλοιπα τῆς πρώτης κατανομῆς, δὲν ἔχουν, οὔτε θεωρητικὴν ἀξίαν, οὔτε πρακτικὴν ἐπίδρασιν. Πλανᾶται. Διότι ὁ καθορισμὸς τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου μὲ διαίρεσιν τοῦ συνόλου τῶν ψήφων διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν ἑκάστης περιφερείας πλέον ἕν, δικαιολογεῖται ἐκ τοῦ ὅτι αὐτὴ ἡ μονὰς ποὺ προστίθεται, ἀντιπροσωπεύει τὰ μὴ χρησιμοποιούμενα εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν ὑπόλοιπα ψήφων. Ἄλλως τε αὐτὸ τὸ σὺν 1 δὲν εἶναι κἄτι τὸ ὁποῖον ἐφευρέθη εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ ἐφηρμόσθη καὶ εἰς ἄλλας χώρας. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου μελέτην τοῦ 1923 τοῦ ἀειμνήστου Παπαναστασίου, ὁ ὁποῖος ἀναφέρει ρητῶς, ὅτι τὸ σὺν 1 εἶναι τὸ δικαιότερον σύστημα. Ἀλλὰ καὶ πρακτικῶς ὁ τρόπος αὐτὸς καθορισμοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου μὲ τὸ σὺν 1 ἔχει σοβαρωτάτην σημασίαν. Δὲν γνωρίζω ποίους ἀριθμοὺς εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ὁ κ. Ράλλης. Ἀλλὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι βέβαιον, εἶναι, ὅτι ἐὰν αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1958 ἐγένοντο μὲ τὸ σὺν 1 εἰς τὴν αʹ κατανομήν, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχον κατανεμηθῆ 235 ἕδρες, ἐνῷ διὰ τῆς ἐφαρμοσθείσης μεθόδου, εἰς τὴν αʹ κατανομὴν ἔχομεν διάθεσιν μόνον 196 ἕδρες, δηλαδὴ ἀφηρέθησαν 39 ἕδραι εἰς τὴν αʹ κατανομήν, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἕδρας ἐδικαιοῦντο νὰ συμμετάσχουν καὶ τὰ ἄλλα πολιτικὰ κόμματα, τὰ μὴ μετασχόντα τῆς δευτέρας κατανομῆς εἰς τὴν ὁποίαν μετεφέρθησαν αἱ ἕδραι αὐταί.

§43Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Πόσαι, ὅμως, ἕδραι ἐδόθησαν εἰς τὴν βʹ κατανομήν;

§44Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Ἠλιόπουλε, δὲν εἶπον, ὅτι δὲν ἔχει σημασίαν τὸ σὺν 1. Ἔχει καὶ παρέχει. Σημασίαν, ὅμως, ἔχει καὶ τοῦτο. Εἶσθε εἰς θέσιν νὰ μᾶς βεβαιώσητε ἐὰν ὑπῆρξε κανένα πολιτικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπλησίασε εἰς τὸ σὺν 1;

§45Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἔχετε ἀμέσως τὸν ἀριθμόν, κ. συνάδελφε. Τὰ λοιπὰ κόμματα ποὺ δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὴν βʹ κατανομὴν ἀφῆκαν 752 χιλ. ψήφους ἀχρησιμοποιήτους, τὰς ὁποίας καὶ ἔχασαν καὶ συνεπῶς μετετέθησαν ἕδραι πρὸς ὄφελος τῆς Ε.Ρ.Ε.

§46Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Νομίζω, ὅτι τὸ ἐρώτημα ποὺ ἔθεσαν ὁ κ. Γιαννούσης καὶ ὁ κ. Ράλλης, εἶναι ἐρώτημα οὐσιῶδες, διότι λέγετε, ὅτι δὲν ἐχρησιμοποιήθησαν 752 χιλ. ψῆφοι. Ἐάν, λοιπὸν, εἴχομεν τὸ σὺν 1, κατὰ τὶ ποσόν, θὰ ἐμειοῦτο ὁ ἀριθμὸς τῶν 752 χιλιάδων; Θὰ ἐβλέπατε, ὅτι θὰ ἐμειοῦτο κατὰ 30–20 ἢ 50.000.

§47Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὄχι, μὴ βιάζεσθε.

§48Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Δὲν βιάζομαι. Ἔκαμα ὑπόθεσιν, ὅπως ἔκαμε καὶ ὁ κ. Ἡλιόπουλος.

§49Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔκαμα ὑπόθεσιν.

§50Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἐδῶ ὑπάρχει τὸ ἑξῆς: Ποῖα κόμματα θὰ ἠμποροῦσαν νὰ ὠφεληθοῦν τοῦ σὺν ἕνα. Ἴσως 4–5 βουλευταὶ νὰ εἶχον βγῆ εἰς τὴν πρώτην κατανομήν. Καὶ πάλιν ἀπὸ τὰ μεγάλα κόμματα θὰ ἔβγαιναν καὶ ἐλάχιστοι ἀπὸ τὰ μικρά. Φερ’ εἰπεῖν εἰς τὸν Νομὸν Ἀχαΐας ὅπου ἐβγῆκα ἐγώ —δὲν εἶχον κατέλθει εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ τὴν Ε.Ρ.Ε., μετὰ τὰς ἐκλογὰς προσεχώρησα εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε.— ἐπῆρα 12.500 ψήφους, ἐὰν ἦτο τὸ σὺν ἕνα, τὸ μέτρον θὰ ἦτο ἀντὶ 12.000 μόνον 10.500. Δύο βουλευταί, ἦτο δυνατὸν νὰ βγοῦν; Ὄχι. Τὰ μικρὰ κόμματα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ βγάλουν. 2ον βουλευτήν, ἔστω καὶ ἂν ὑπῆρχε τὸ σὺν 1. Τὶ ἠμποροῦσε νὰ συμβῇ; Νὰ μὴ ἔφθανα τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἦτο κάπως ὑψηλότερον, ἀλλὰ τὸ ἔφθασα καὶ οἱ περισσότεροι τὸ ἔφθασαν, διότι κἄποιαν δύναμιν τοπικὴν εἶχεν ὁ καθείς. Συνεπῶς, δὲν ἔχει τόσην οὐσιώδη σημασίαν τὸ σὺν 1. Δὲν ὑπάρχει θεωρητικὰ τοποθέτησις τῆς Κυβερνήσεως ἐναντίον τοῦ σὺν 1. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ συζητήσωμεν. Ἀλλά, τὶ εἶναι τὸ λογικώτερον; Τὸ λογικώτερον εἶναι νὰ γίνῃ ἡ διαίρεσις τοῦ συνόλου τῶν ψήφων διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν. Δι’ αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις ἐπροτίμησεν αὐτό. Δέν εἶπον, ὅτι θὰ ἦτο παράλογον τὸ ἄλλο, ἀλλὰ δι’ αὐτοῦ ὠφελοῦνται ὡρισμένοι τοπικοὶ παράγοντες, ἐνῷ τὰ κόμματα ἐν τῷ συνόλῳ δὲν ὠφελοῦνται ἰδιαιτέρως. Λέγομεν, λοιπόν, ὅτι εἶναι ὀρθότερον νὰ γίνῃ ἡ διαίρεσις μεταξὺ πραγματικῶν ἀριθμῶν, δηλαδή, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀνταποκρίνονται εἰς τὰ πράγματα, ἤτοι τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογέων καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν. Ἡ προσθήκη τῆς μιᾶς ἕδρας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ καὶ σήμερον, ἀλλὰ δὲν εἶναι κατ’ ἀρχὴν λογικῶς τόσον ὀρθή, ὅσον ἡ σχέσις μεταξὺ τῶν δύο πραγματικῶν ἀριθμῶν.

§51Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, σᾶς πληροφορῶ, ὅτι ἐὰν αἱ ἐκλογαὶ ἐγένοντο μὲ τὸ σὺν 1 τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων θὰ ἔπαιρνε ἀκόμη 7 ἕδρας, ἡ ΠΑΔΕ 4 καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα 1. Δηλαδή, 12 ἕδρες, αἱ ὁποῖαι ἐχάθησαν καὶ ἐκ τῶν ὁποίων τὰς 9 ἔλαβεν ἡ Ε.Ρ.Ε. εἰς βάρος αὐτῶν τῶν κομμάτων.

§52Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ διαρκῶς ἡ Συμπολίτευσις ἐπικαλεῖται τὴν Ε.Δ.Α., σᾶς πληροφορῶ, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Ε.Δ.Α. ἀπὸ τὴν βʹ κατανομὴν ἐκέρδισεν 6–7 ἕδρας μόνον, ἐνῷ ἡ Ε.Ρ.Ε. ἐκέρδισε 41 ἕδρας, δηλαδή, τὰς ὁποίας θὰ ἐκαρποῦντο τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐὰν ἐφηρμόζετο τὸ σὺν 1.

§53Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα ἔχει ἀλλοῦ τὴν βάσιν του. Ἐὰν προσθέσωμεν τὴν μονάδα τὰ ὑπόλοιπα εἰς τὴν βʹ κατανομὴν θὰ ἦσαν ὀλιγώτερα. Ἀλλὰ αὐτὸ δὲν ἔχει σημασίαν. Σημασίαν ἔχει τὸ ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔβγαιναν ἀπὸ τὰ ὀλιγώτερα αὐτὰ ὑπόλοιπα, θὰ ἀνῆκαν εἰς τὸ κόμμα ἐκεῖνον, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐκλεγῆ ἀπὸ τὸν λαόν.

§54Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Ζάκκα, κάμνετε λάθος, διότι εἰς τὴν βʹ κατανομὴν καὶ τοῦ 1951 καὶ τοῦ 1958 δὲν ὑπῆρχον ὑπόλοιπα.

§55Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μοῦ κάμνει ἐντύπωσιν, κ. συνάδελφοι, διότι ὁ φίλος κ. Ράλλης ἐπιμένει εἰς τὸ νὰ ἀπομονώσῃ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀξίαν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος τῶν νόμων τοῦ 1951 καὶ 1958 καὶ νὰ κάμῃ τὴν σύγκρισιν μεταξὺ τῶν δύο συστημάτων αὐτῶν. Ἐδῶ, ὅμως, πρόκειται νὰ κάμωμεν νέον νόμον καὶ συνεπῶς θὰ πάρωμεν τὰ διδάγματα τῶν παλαιῶν αὐτῶν νόμων καὶ θὰ κάμωμεν ἕνα καινούργιον νόμον. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ σὺν ἕνα κυρίως ἀφορᾷ τοὺς τοπικοὺς παράγοντας. Ἐγώ, πιστεύω, ὅτι εἶναι ὑπὲρ τοῦ συνόλου, ὑπὲρ τῆς συνθέσεως τοῦ Κοινοβουλίου, εἶναι δημοκρατικώτερον, διότι δὲν ἀφήνει σοβαρὰ ὑπόλοιπα. Ἐὰν ἦτο τὸ σὺν ἕνα εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958, θὰ εἴχομεν μίαν διαφορὰν 12 ἑδρῶν ὑπὲρ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Πόσες φορές, κ. συνάδελφοι, δὲν ἐστάθη μία Κυβέρνησις μὲ μίαν ψῆφον; Αἱ Κυβερνήσεις τοῦ 1951 ἐστέκοντο μὲ δύο καὶ τρεῖς ψήφους καὶ δὲν εἶναι σοβαρὸν νὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ 12 ψήφων; Ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας, ὅτι θὰ ἔχωμεν καὶ μίαν διαφορὰν ἐκ τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, ἰδοὺ ἡ διαφορὰ ὑπὲρ τῆς Ε.Ρ.Ε. Ἐμεῖς δὲν ζητοῦμεν προνόμια. Ζητοῦμεν δημοκρατικὴν μεταχείρισιν ὅλων τῶν κομμάτων καὶ ὄχι τεχνάσματα αὐθαίρετα.

§56Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τοὺς ἀριθμούς, κ. συνάδελφε, προκύπτει, ὅτι αἱ 12 ἕδραι, αἱ ὁποῖαι θὰ προέκυπτον ἐὰν εἴχομεν τὸ σὺν ἕνα αἱ 9 ἕδραι ποὺ θὰ περιείρχοντο εἰς τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, περιῆλθον τελικῶς εἰς τὸ Κόμμα τῆς Ε.Ρ.Ε.

§57Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ράλλην, ἀμφισβητεῖ τοὺς ἀριθμοὺς αὐτούς;

§58Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν ἀμφισβητῶ τίποτε, ἀλλὰ τοῦ λέγω: Ὅτι ἡ σύνθεσις τῆς παρούσης Βουλῆς δὲν θὰ εἶχε μεγάλην διαφοράν, ἐὰν ἴσχυε τὸ σὺν ἕνα. Ἐξ ἄλλου, ὁ κ. Μπακόπουλος τὸ 1958 οὐδεμίαν ἀντίρρησιν προέβαλε κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος δὲν περιελάμβανε τὸ σὺν 1.

§59Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ θὰ ἐπανέλθω καὶ ὅταν ἐν συνεχείᾳ θὰ θίξω τὸ θέμα τῆς δευτέρας κατανομῆς. Τονίζω, ὅμως, ὅτι καὶ μόνον αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν ἀποτελεῖ πλαστογράφησιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως καὶ κλοπὴν ἑδρῶν χάριν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Αὐτὴ ἔγινε, ὄχι κατ’ ἀναλογίαν τῶν ὑπολοίπων ἑκάστου κόμματος, τὰ ὁποῖα δὲν ἐχρησιμοποιήθησαν εἰς τὴν πρώτην κατανομήν, ἀλλὰ βάσει τοῦ συνόλου τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἕκαστον τῶν δύο κομμάτων ποὺ ἔλαβον μέρος εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Ἔτσι μὲ τὰς ψήφους αὐτὰς ἔγινε δύο φορὰς ἐκλογὴ ἀντιπροσώπων. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἐκ τοῦ τρόπου αὐτοῦ κατανομῆς ὑπῆρξεν ἡ νέα καταλήστευσις ἑδρῶν. Ἰδοὺ οἱ ἀριθμοί. Μετεφέρθησαν ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς (τὸ 1958) ἀχρησιμοποίητοι ψῆφοι ἐν συνόλῳ 1.334.000 καὶ 104 ἕδραι. Ἐκ τῶν ψήφων αὐτῶν ἀνῆκον εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε. 306.000, δηλαδὴ τὸ 23% καὶ ἔλαβε βάσει αὐτοῦ τὸ 69% τῶν ἀδιαθέτων ἑδρῶν, δηλαδή, 71 ἕδρας ἐνῷ ἡ ἀναλογία βάσει τῶν ἀχρησιμοποιήτων ὑπολοίπων εἶναι 54 ἕδραι. Ἔλαβε συνεπῶς, ἡ Ε.Ρ.Ε. μὲ τὴν μέθοδον τῆς κατανομῆς, βάσει τοῦ συνόλου τῶν ψήφων, μέθοδον Ἑλληνικῆς, ἐφετικῆς ἐμπνεύσεως, ἐπὶ πλέον 17 ἕδρας ἐκ τῆς δευτέρας κατανομῆς, ἤτοι ἐν συνόλῳ ἐκ τῶν δύο κατανομῶν 26 ἕδρας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνήκουν εἰς αὐτήν. Ἐὰν δὲ εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν μετεῖχον καὶ τὰ ἄλλα κόμματα, ἡ ἀναλογία ὑπὲρ τῆς Ε.Ρ.Ε. θὰ ἦτο σημαντικῶς χαμηλοτέρα.

§60Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Θέλω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Μπακόπουλον, ὁ ὁποῖος διέκοψε διὰ νὰ κάμῃ μίαν παρατήρησιν, ἐν συνεχείᾳ τῶν ὑπολογισμῶν τοῦ κ. εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας διὰ νὰ συναγάγῃ συμπεράσματα, ὅτι ἡ Ε.Ρ.Ε., ἐὰν ἐφηρμόζετο ἕτερος τρόπος δευτέρας κατανομῆς, θὰ ἦτο δῆθεν μειοψηφία μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958. Καὶ ταῦτα πάντα, ἐνῷ γνωρίζει ἢ πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι καὶ οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. εἰσηγητοῦ εἶναι ἀνακριβεῖς καὶ τὸ ἰδικόν του συμπέρασμα τοὐλάχιστον αὐθαίρετον. Νομίζω, ὅτι αἱ ἐντυπώσεις ποὺ ἐπιζητεῖτε νὰ δημιουργήσητε ἐπὶ τοῦ συστήματος δευτέρας κατανομῆς, εἶναι τοὐλάχιστον πλασταί. Καὶ ἐξηγοῦμαι: Εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν τὰ κόμματα, κατὰ λόγον τῆς δυνάμεως ἑκάστου καὶ κατὰ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, παίρνουν πλήρη τὴν δύναμίν του. Ἀπομένουν ὑπόλοιπα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουν μόνον εἰς τὰ κόμματα τὰ μετέχοντα τῆς δευτέρας κατανομῆς, ἀλλὰ ἀνήκουν καὶ εἰς κόμματα μὴ μετέχοντα τῆς δευτέρας κατανομῆς καὶ συνεπῶς, ἐκ τοῦ συστήματος τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, αὐτῆς καθ’ ἑαυτῆς, καταδικάζονται νὰ παραμείνουν ἀχρησιμοποίητα, ὅπως ὑπόλοιπα καταδικάζονται καὶ κατὰ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς νὰ μείνουν εἰς τὴν δευτέραν καὶ τρίτην κατανομὴν ἀχρησιμοποίητα. Τὸ ἐρώτημα γεννᾶται εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν: Ποῖος εἶναι ὁ νόμιμος, ὁ ἠθικὸς καὶ ὁ δίκαιος τρόπος τῆς δευτέρας κατανομῆς; Μέσα εἰς τὴν φύσιν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, παραδεχόμεθα ὅλοι, ὑποθέτω, ὅτι ἐνυπάρχει σαφὴς ἡ πρόθεσις τῆς ἐνισχύσεως τῶν ἰσχυροτέρων κομμάτων. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις τὴν ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, καὶ ἡ λογικὴ λέγει, ὅτι θὰ ἐνισχυθοῦν κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἰσχύος των. Ὅταν, λοιπόν, περισσεύουν 40 ἕδραι, φερ’ εἰπεῖν, διὰ τὴν δευτέραν κατανομὴν καὶ κατανέμονται μεταξὺ δύο ἰσχυρῶν κομμάτων, εἰς τὴν κατανομὴν τὰ δύο κόμματα θὰ μετάσχουν κατὰ λόγον τῆς ἰσχύος ἑκάστου. Οὐδεμίαν δὲ σχέσιν ἔχουν τὰ ὑπόλοιπα, τὰ ὁποῖα εἶναι τυχαῖα καὶ ἐν πολλοῖς ἀφοροῦν κόμματα μὴ μετέχοντα εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Ἐὰν εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν εἰπῇ ἡ Ε.Ρ.Ε., τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον καὶ ἡ Ε.Δ.Α. θὰ πάρουν 50, 30 καὶ 20, εἶναι λογικόν, ἀφοῦ θέλομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν καὶ νὰ ἐνισχύσωμεν τὰ ἰσχυρότερα τρία κόμματα διαμοιράζονται τὰς ἕδρας, αἱ ὁποῖαι ἀπομένουν ἐκ τῶν ὑπολοίπων ἐκείνων τῶν κομμάτων, τοὐλάχιστον νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς καὶ νὰ διανέμωμεν κατὰ σειρὰν ἰσχύος ἑκάστου κόμματος τὰς ὑπολοίπους αὐτὰς ἕδρας. Δευτέρα ἄποψις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ. Προσεπάθησεν ὁ νόμος 1951 νὰ ἐφαρμόσῃ μίαν παράδοξον τακτικὴν δευτέρας κατανομῆς, δι’ ὡρισμένους σκοπούς, τοὺς ὁποίους ἔχει καταγγείλει ἤδη ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου. Ἠναγκάσθη, ὅμως, διὰ τοῦ διατάγματος ποὺ ἐξεδόθη εἰς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου νὰ μπῇ εἰς περιπλόκους καὶ ἀλχημικοὺς ὑπολογισμούς, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ φέρῃ εἰς πέρας αὐτὸ τὸ δυσχερὲς ἔργον μιᾶς πρωτοφανοῦς καὶ ἀδίκου κατανομῆς, ἡ ὁποία σᾶς τονίζω, καὶ ἔχω παραδείγματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπικαλεσθῶ, ὅτι εἶναι δυνατὸν ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις νὰ καταλήξῃ εἰς τὸν διπλασιασμὸν τῶν ἑδρῶν τοῦ τρίτου κόμματος.

§61Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι ἡ παρέμβασις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἁπλῶς ἐπιβεβαιώνει ὅ,τι ἐν ἀρχῇ εἶπον, ὅτι δηλαδὴ εἰς τὴν σκέψιν τῆς Κυβερνήσεως κυριαρχεῖ ἡ ἄποψις, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἔχομεν ἕνα κόμμα σχετικῶς πλειοψηφοῦν, θὰ πρέπει τὸ Κόμμα αὐτὸ νὰ λάβῃ ὁπωσδήποτε τὴν πλειοψηφίαν τῶν ἑδρῶν, ἀσχέτως ποσοστοῦ ψήφων. Κανένα, ὅμως, ἐπιχείρημα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν εὐσταθεῖ καὶ θὰ τὰ ἐξετάσω ἓν πρὸς ἕν, διὰ νὰ ἀποδείξω τὸν ἰσχυρισμόν μου αὐτόν. Πρῶτον, ὅταν λέγωμεν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν δὲν σημαίνει καθόλου, ὅτι ἕνα Κόμμα πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ λάβῃ κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν καὶ νὰ κάμῃ Κυβέρνησιν. Ἡ ἔννοια εἶναι νὰ ἐνισχυθῇ μόνον βάσει συμμετοχῆς εἰς τὴν βʹ κατανομὴν τὸ πρῶτον Κόμμα μὲ παράλληλον ἀποκλεισμὸν τῶν μὴ λαβόντων τὸ ὁριζόμενον ποσοστὸν κομμάτων. Πέραν τούτου, ὅτι δήποτε ἄλλο λεχθῇ εἶναι ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Ἑπομένως, δὲν εὐσταθεῖ ἡ ἄποψις, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἔχομεν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν πρέπει νὰ τὰ πάρωμεν ὅλα, νὰ πάρωμεν ὅ,τι μᾶς λείπει. Δεύτερον, εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι τὰ ἀδιάθετα ὑπόλοιπα εἶναι φυσικὸν νὰ χρησιμοποιηθοῦν ἀπὸ τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ μετάσχουν εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Ἀλλά, ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ ὑπόλοιπα; Ὅταν εἰς τὰς περασμένας ἐκλογὰς περιῆλθον εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν 1.350.000 ψῆφοι. Πρόκειται, συνεπῶς, περὶ ὑπολοίπου ψήφων, ὅταν ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς ἀφορᾷ τὸ ⅓ τῶν ψηφοφόρων; Τρίτον, εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι ἀφοῦ ἀπὸ τὴν δευτέραν κατανομὴν θὰ ἐνισχυθοῦν τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ μποῦν εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, φυσικὸν εἶναι τὸ πλειοψηφοῦν Κόμμα νὰ πάρῃ καὶ τὰς περισσοτέρας ἕδρας. Καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι ὅταν λέγωμεν δευτέραν κατανομὴν ἐννοοῦμεν, ὅτι ἐκεῖνος ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων, ὁ ὁποῖος δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐκλέξῃ ἀντιπρόσωπόν του εἰς τὴν πρώτην κατανομήν, δικαιοῦνται αὐτοὶ οἱ ψηφοφόροι νὰ ἐκλέξουν τὸν ἀντιπρόσωπόν των κατὰ τὴν δευτέραν κατανομήν. Συνεπῶς, δι’ ὅσα ὑπόλοιπα ψήφων δὲν ἐχρησιμοποιήθησαν εἰς τὴν πρώτην κατανομήν, δικαιοῦται ἕκαστον κόμμα νὰ λάβῃ κατ’ ἀναλογίαν ἕδρας εἰς τὴν βʹ κατανομήν. Ἡ Κυβέρνησις, ὅμως, ἐφεῦρε αὐτὴν τὴν μέθοδον διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν πλαστογράφησιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως, ὅπως προκύπτει ἀπὸ τοὺς ἀνωτέρω ἀριθμούς. Ἡμεῖς προετείναμεν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἐπαναλαμβάνομεν τὴν πρότασίν μας, ὅτι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ ἀναγνωρίσῃ εἰς τὸν λαὸν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἀντιπροσώπους του, θὰ πρέπει νὰ δεχθῇ τὸ ἑξῆς, δηλαδή, τὸν ὑποβιβασμὸν τοῦ ποσοστοῦ εἰς 10%– 14% καὶ 17%. Νὰ γίνῃ καθορισμὸς τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου μὲ βάσιν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν σὺν 1, καὶ τέλος ἡ δευτέρα κατανομὴ νὰ γίνῃ βάσει τῶν ἀχρησιμοποιήτων ὑπολοίπων τῆς αʹ κατανομῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀδιαβλήτως ὀρθὴ καὶ σύμφωνα μὲ τὸ Σύνταγμα λύσις. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ κάμω μίαν διασαφήνισιν εἰς τὸν ὑπαινιγμόν, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας κ. Ράλλης, ὅτι δῆθεν τὸ Κόμμα μας ἔπαυσε νὰ ἐπιδιώκῃ τὴν καθιέρωσιν τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς. Ὄχι, κ. συνάδελφε, δὲν ἐγκατελείψαμεν τὴν καθιέρωσιν τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς, διότι πράγματι, τὸ σύστημα αὐτὸ ἐκφράζει τὴν πραγματικὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ. Αὐτὸ ἔγινε διὰ νὰ εὐθυγραμμισθῶμεν μὲ τὰς ἄλλας πτέρυγας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀπεδέχθημεν καὶ τὸν καθορισμὸν τοῦ ποσοστοῦ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, χαμηλοῦ, ὅμως, ὄχι ἀνωτέρου τοῦ 10%. Καὶ τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ θέμα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ. Οὐδέποτε διενοήθημεν νὰ ἀποστερήσωμεν ἀπὸ τὸν στρατὸν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ. Καὶ οἱ στρατιῶτες εἶναι Ἕλληνες πολῖται καὶ ἀσφαλῶς δικαιοῦνται νὰ ψηφίζουν. Εἶναι, ὅμως, ἀνάγκη νὰ ὑπάρξουν καὶ δι’ αὐτοὺς αἱ προϋποθέσεις καὶ αἱ ἐγγυήσεις ποὺ ἀπαιτοῦνται διὰ τοὺς ἄλλους πολίτας. Δηλαδή, ἐκεῖνοι ποὺ θὰ ἔχουν δικαίωμα ψήφου, νὰ καταχωρηθοῦν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Ἂν ὑπῆρχε δυνατότης ἐφευρέσεως διαδικασίας παρεχούσης τοιαύτας ἐγγυήσεις, ἂς τὴν ἐφεύρῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν ἀντιρρήσεις. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει τοιαύτη δυνατότης. Καὶ ἐνῷ εἰς τὸν πολίτην λέγομεν, ὅτι προϋπόθεσις διὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ του δικαιώματος εἶναι ἡ καταχώρησίς του εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, διατὶ δὲν θὰ τὸ ζητήσωμεν αὐτὸ καὶ διὰ τὸν στρατόν; Ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἔχει καθυστερήσει ἡ Κυβέρνησις. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν ἔχει ἀκόμη κωδικοποιήσει τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Δὲν ἔχει γίνει λεξικογράφησις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, ὥστε νὰ δύναται νὰ γίνῃ κἄποιος ἔλεγχος. Ἡ ὀλιγωρία αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἀσυγχώρητος.

§62Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν μικρὰν διακοπήν, φιλολογικοῦ χαρακτῆρος. Θὰ ἤθελα νὰ σᾶς ἐρωτήσω τὸ ἑξῆς: Γίνεται πολλὴ συζήτησις αὐτὸν τὸν τελευταῖον καιρὸν δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγκατεστημένοι εἰς μίαν μεγάλην πόλιν καὶ διατηροῦν τὰ πολιτικά των δικαιώματα ἀλλοῦ, ἢ ἔχουν διπλᾶ πολιτικὰ δικαιώματα, ὅπως συμβαίνει, τοὐλάχιστον μὲ τὸ ἥμισυ τῶν βουλευτῶν. Θὰ ἤθελα νὰ σᾶς παρακαλέσω, ἀσχέτως τοῦ οἱουδήποτε κομματικοῦ συμφέροντος τῆς Ε.Ρ.Ε., τῆς Ε.Δ.Α., ἢ τοῦ Κέντρου, νὰ μοῦ εἴπητε τὴν γνώμην σας, τὶ εἶναι προτιμότερον, νὰ διατηρήσῃ ὁ Ἕλλην, ὅταν ἔρχεται εἰς τὰς Ἀθήνας, τὴν σχέσιν του μὲ τὴν ἐπαρχίαν, ἢ νὰ τὴν κόψῃ; Μὴ λησμονῆτε, ὅτι ζητοῦμεν καὶ ἀπὸ τὸν Ἕλληνα, τὸν ἐγκατεστημένον εἰς τὴν Ἀμερικήν, νὰ διατηρῇ τὸν δεσμόν του μὲ τὴν ἐπαρχίαν. Ἐδόθη, εἴτε τὸ θέλετε, εἴτε ὄχι, τὸ σύνθημα κατὰ τὴν τελευταίαν ἑβδομάδα, ἀπαρνήσεως τῆς ἐπαρχίας. Καὶ ρίπτεται τὸ κέντρον τοῦ βάρους ἐπὶ τυχαίου γεγονότος, ὅτι ὡρισμένα συμφέροντα ἔφεραν κἄποιον εἰς τὰς Ἀθήνας, ἐνδεχομένως, παροδικῶς, ἢ ἔστω καὶ μονίμως, ἀλλὰ μὲ τὴν ἐπιθυμίαν του νὰ διατηρήσῃ τὴν ἐπαφήν του μὲ τὴν ἐπαρχίαν. Θὰ ἤθελα τὴν γνώμην σας ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος, ἀσχέτως τοῦ οἱουδήποτε συμφέροντος τῶν Κομμάτων.

§63Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐθίξατε θέμα πράγματι σοβαρώτατον. Ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε, τὸ θέμα αὐτὸ δὲν μπορεῖ νὰ λυθῇ μὲ τὴν διατήρησιν τυπικῶν δεσμῶν τῶν ἐγκαταλειπόντων τὴν ἐπαρχίαν καὶ ἐγκαθισταμένων εἰς ἄλλους τόπους. Τὸ νὰ συγκρατήσωμεν τὸν κόσμον εἰς τὴν ἐπαρχίαν, δὲν εἶναι θέμα ἐκλογικῶν καταλόγων. Ἐπαναλαμβάνω, τὸ θέμα δὲν λύεται οὕτω. Ἐὰν κατορθωθῇ νὰ δημιουργήσωμεν ζωὴν εἰς τὴν ἐπαρχίαν, ἐὰν δηλαδὴ ἀναζωογονήσωμεν τὴν ἐπαρχίαν, τότε αὐτὸς ποὺ ἔφυγε καὶ ἐγκατεστάθη ἀλλοῦ, θὰ ἐπανέλθῃ ἐκεῖ. Ἀλλὰ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ποὺ ἕνας ἐγκαταλείπει τὴν ἐπαρχίαν καὶ ἐγκαθίσταται εἰς τὰς Ἀθήνας μονίμως καὶ δημιουργεῖ ἐδῶ ἐπαγγελματικὴν στέγην καὶ ἀπασχόλησιν, κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν εἶναι τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα ἐκεῖνο ποὺ θὰ τὸν κάμῃ νὰ διατηρήσῃ τὰς σχέσεις του μὲ τὴν ἐπαρχίαν.

§64Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Συμβαίνει καὶ τὸ ἑξῆς δεδομένον. Βάσει νόμου, οἱ Πρόεδροι Κοινοτήτων, προβαίνουν εἰς τὴν διαγραφὴν ἐκ τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐγκαταλείπουν τὸ χωρίον των πλέον τῆς 2ετίας. Δεύτερον, ἐδῶ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, ἂν δὲν εἶναι ἐγκατεστημένοι ἀπὸ τοῦ ἔτους 1948. Καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον πολὺ μεγάλος ἀριθμὸς πολιτῶν δὲν δύναται νὰ ἀσκήσῃ τὸ ἐκλογικόν του δικαίωμα. Τὸ πρόβλημα εἶναι μέγα, διότι ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐμποδίων, εἶναι πολὺ δύσκολος ἡ μετάβασις εἰς τὴν ἐπαρχίαν πρὸς ἄσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος.

§65Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πράγματι, κ. βουλευταί, ὑπάρχει μέγας ἀριθμὸς ἐγκατεστημένων ἐν Ἀθήναις καὶ ἰδίως εἰς τὴν περιφέρειαν Πρωτευούσης, ὅπου ὁ ἀριθμὸς τῶν κατοίκων ἀπὸ 260.000 ἔφθασεν εἰς τὰς 800.000, δηλαδή, ἐτετραπλασιάσθη. Αὐτὸν τὸν κόσμον εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸν ἀγνοήσωμεν. Ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν Ἐσωτερικῶν ἐζήτησα τὴν σχετικὴν ἐγκύκλιον........

§66Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Σᾶς εἶπα νὰ μοῦ φέρετε συγκεκριμένα περιστατικά.

§67Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ ἡ τακτικὴ τῆς μὴ ἐγγραφῆς εἰς τοὺς καταλόγους, τοὐλάχιστον τῶν Δημοσίων ὑπαλλήλων, δημιουργεῖ προβλήματα. Εἰδικῶς διὰ τοὺς Δημοσίους ὑπαλλήλους, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξευρεθῇ ἕνας τρόπος, ὥστε εἰς κάθε μετάθεσίν των ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν καὶ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον, νὰ παρέχεται εὐχέρεια εἰς αὐτοὺς νὰ μεταφέρουν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα. Ἐξ ἄλλου ἐὰν ἠρκεῖτο ὁ νομοθέτης εἰς μίαν διετῆ ἐγκατάστασιν εἰς τὸν τόπον, ὅπου διαμένει ὁ πολίτης, ὥστε νὰ ἀποκτᾷ δικαίωμα ἐγγραφῆς, δὲν θὰ ὑπῆρχε θέμα, οὔτε διὰ τοὺς Δημοσίους Ὑπαλλήλους, οὔτε διὰ τοὺς ἄνδρας τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, οὔτε διὰ τοὺς λεγομένους ἑτεροδημότας. Καὶ αὐτὸ ἠμπορεῖ καὶ τώρα νὰ γίνῃ μὲ μίαν ἔκτακτον ἀναθεώρησιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Οὕτω, θὰ ἀπέμενε μόνον τὸ θέμα τοῦ στρατοῦ. Ἡ Δύναμις τοῦ Στρατοῦ εἶναι σήμερον περίπου 125.000 ἄνδρες. Ἀλλὰ ἀρκετὸν ποσοστὸν ἐκ τούτων ὑπηρετοῦν εἰς τὸν τόπον ὅπου ἀσκοῦν τὰ πολιτικά των δικαιώματα καὶ ἑπομένως, δύνανται νὰ ψηφίσουν. Μένουν οἱ ὑπόλοιποι. Ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ πολλαὶ ἄλλαι κατηγορίαι πολιτῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀσκοῦν τὰ πολιτικά των δικαιώματα, διότι δὲν ἔχουν τὴν δυνατότητα νὰ μεταβοῦν ἐκεῖ, ὅπου εἶναι ἐγγεγραμμένοι.

§68Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Οἱ στρατιῶται ἀναγκαστικῶς δὲν δύνανται νὰ μεταβοῦν, διότι ἡ Πολιτεία τοὺς ἐπιβάλλει ἀπὸ τὴν Κρήτην π.χ. νὰ ὑπηρετοῦν εἰς Μακεδονίαν.

§69Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ ἀνάλογον καταναγκασμὸν ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι κατηγορίαι ἐργαζομένων. Εἶναι οἱ ἐργαζόμενοι εἰς τὰς μεταφορὰς καὶ εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις κοινῆς ὠφελείας, οἱ ὑπάλληλοι Τραπεζῶν καὶ Νομικῶν Προσώπων Δημοσίου Δικαίου. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἄλλη μεγάλη κατηγορία, τῶν πολιτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκ τῆς σκληρᾶς πραγματικότητος δὲν δύνανται νὰ ὑποβληθοῦν εἰς τὴν δαπάνην μετακινήσεώς των. Ἐκ τοῦ λόγου αὐτοῦ ἐξηγεῖται τὸ φαινόμενον τῆς παρατηρουμένης κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἀποχῆς.

§70Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Διὰ τὸ θέμα αὐτό, καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν συνεζητήσαμεν τὰς διαφόρους περιπτώσεις κατὰ τρόπον σαφῆ. Εἴπατε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὑπάρχουν πολλαὶ κατηγορίαι προσώπων, τὰ ὁποῖα εἴτε καταναγκαζόμενα, εἴτε ἀδυνατοῦν νὰ μεταβοῦν εἰς τὸν τόπον ὅπου εἶναι ἐγγεγραμμένα, δὲν ἀσκοῦν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα. Ἀπαραδέκτως ἀνεμίξατε τὴν περίπτωσιν τῆς ὑποκειμένης ἀδυναμίας τοῦ ψηφοφόρου, ὅπως μεταβῇ εἰς τὸν τόπον ὅπου ἀσκεῖ τὸ ἐκλογικὸν του δικαίωμα διὰ νὰ ψηφίσῃ. Πραγματικῶς, εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἀντιμετωπισθῇ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄλλην περίπτωσιν, δηλαδὴ τῶν στρατιωτῶν, τῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων καὶ τῶν Δικ. Ἀντιπροσώπων, ἔχετε ἀπαγόρευσιν τῆς πολιτείας, δυνάμει θετῆς διατάξεως, ἡ ὁποία δὲν ἐπιτρέπει τὴν μετακίνησιν αὐτήν. Ὅπως εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπιτρέπει τὰς ἀδείας τῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων 10 ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Παρόμοιαι διατάξεις ἀπαγορεύουν εἰς τοὺς Δημοσίους Ὑπαλλήλους καὶ τοὺς Δικαστικοὺς Ἀντιπροσώπους, ὅπως μεταβοῦν τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν εἰς τὸν τόπον ὅπου ἀσκοῦν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα. Ἄρα αὐτὴ αὕτη ἡ Πολιτεία τοὺς ἐμποδίζει. Καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ ἰδία τοὺς ἐμποδίζει, ἔχει χρέος νὰ τοὺς ἐξασφαλίσῃ ὡς τόπον ψηφοφορίας τὸν τόπον ὅπου ἀσκοῦν τὰ καθήκοντά των, ὅπως κάνει καὶ μὲ τοὺς Δικαστικοὺς Ἀντιπροσώπους. Ἄν πάντως ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι κατηγορίαι ψηφοφόρων, οἱ ὁποῖοι ἐξ ἀφορμῆς μέτρων τῆς Πολιτείας κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν δὲν κατορθώνουν νὰ ἀσκήσουν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα, καταθέσατε σχετικὴν τροπολογίαν καὶ ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος αὐτῶν ἐν συνεχείᾳ ἐκείνης τοῦ κ. Μπουρνιᾶ, ὑπὲρ τῆς ψήφου τῶν ναυτιλομένων.

§71Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἐπιχείρημα διὰ τὸν Δικαστικὸν ἀντιπρόσωπον, εἶναι ἀτυχές. Πρῶτον, διότι ὁ Δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος διὰ νὰ ψηφίσῃ, πρέπει νὰ εἶναι ἐκλογεύς. Δεύτερον, δικαιοῦται ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐλέγξῃ τὸ πιστοποιητικὸν ἐγγραφῆς εἰς τοὺς καταλόγους καί, τρίτον, ὑπάρχει ἐξ ἀντικειμένου ἔλεγχος, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ προκύψῃ ἀνωμαλία ὡς πρὸς τὴν ἐλευθέραν ἐκδήλωσιν τοῦ φρονήματός του, οὔτε ὡς πρὸς τὴν περίπτωσιν διπλοψηφίσεώς του. Ἐδῶ, ὅμως, πέραν τῆς ἀνυπαρξίας ἠγγυημένων ἐκλογικῶν καταλόγων καὶ πέραν τῆς ἀνισότητος ἔναντι τῶν ἄλλων πολιτῶν...

§72Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Τὸ ὀρθὸν εἶναι, νὰ καταβάλωμεν προσπαθείας εἰς τὸ νὰ φθάσωμεν νὰ περιλάβωμεν ὅλους καὶ ὄχι τὸ ἀντίστροφον. Ἀντὶ νὰ θελήσετε, ὡς νομοθέτης, νὰ εὕρητε τρόπον, ὥστε πᾶς Ἕλλην νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίζῃ, προσπαθεῖτε νὰ εὕρητε τρόπους, οἱ ὁποῖοι νὰ ἀποκλείουν Ἕλληνας ἀπὸ τοῦ νὰ ἀσκήσουν τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου. Ἐδῶ, θὰ πρέπει νὰ φθάσητε μέχρι τοῦ σημείου νὰ μᾶς ὑποδείξητε καὶ ὀρθῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν σᾶς παρεκάλεσε νὰ μᾶς ὑποδείξητε τρόπους διευρύνσεως καὶ ὄχι ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίζῃ ἕνας τραπεζιτικός, δι’ αὐτὸ νὰ μὴ ψηφίζῃ, οὔτε ὁ στρατιώτης καὶ ὁ δημόσιος ὑπάλληλος. Ἁπλούστατα, νὰ ψηφίζῃ καὶ ὁ στρατιώτης καὶ ὁ δημόσιος ὑπάλληλος καὶ ὁ τραπεζιτικὸς καὶ πᾶς Ἕλλην, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐκτὸς τῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ τὰ πολιτικά του δικαιώματα καὶ δὲν δύναται νὰ ἀπομακρυνθῇ.

§73Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπερίμενα νὰ εἴπητε, ὅτι ἀναζητῶ ἐπιχειρήματα διὰ νὰ θεμελιώσω γνώμην κατὰ τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ. Ὁ βασικὸς ἐκλογικὸς νόμος 5493)1932, προβλέπει ἀναστολὴν τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου ἀπὸ τοὺς στρατευομένους πολίτας. Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ὅταν τὸ 1920 ἐπληροφορήθη τὰ ἀποτελέσματα τῶν πολιτικῶν τμημάτων, δὲν ἐκάθησε νὰ περιμένῃ τὰ ἀποτελέσματα τῶν στρατιωτικῶν.

§74Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἐμνημονεύσατε μία διατύπωσιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν ἢ μᾶλλον, εἰς τὸ κείμενον τοῦ νόμου τοῦ 1958. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἐξ ὀνόματος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κόμματος τῆς ΕΡΕ, νὰ δηλώσω, ὅτι ἡ ἀνακοίνωσις ἐκείνη ὑπῆρξεν ἀποτέλεσμα ἑνὸς ὡρισμένου συμβιβασμοῦ μεταξὺ διαφόρων κομμάτων. Δὲν ἀνταπεκρίνετο εἰς τὴν πίστιν καὶ εἰς τὴν θέλησιν τοῦ πλειοψηφοῦντος κόμματος. Ἐθεώρησεν, ὅμως, τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα καθῆκον του νὰ προβῇ εἰς αὐτὸν τὸν συμβιβασμόν, διὰ λόγους γενικωτέρας πολιτικῆς ἀνάγκης.

§75Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον, διὰ τὸν βασικὸν ἐκλογικὸν νόμον τοῦ 1932.

§76Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Διὰ τὴν ἀναστολὴν τῆς ἰσχύος εἴπατε.

§77Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ 1958...

§78Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Εἴπατε πρίν, καὶ ἀπαντῶ εἰς αὐτὸ ποὺ εἴπατε, ἐπελέξατε τὴν ἔκφρασιν, ὅτι «ἀναστέλλεται». Καὶ βεβαίως ἡ φράσις αὐτή, εἶναι φράσις περιλαμβανομένη εἰς τὸ σχέδιον νόμου, ὡς πρὸς τὸ ὁποῖον εἶχε συμφωνήσει ἡ Ε.Ρ.Ε. τὸ 1958. Καὶ σᾶς δηλῶ, ὅτι ἀπετέλεσε προϊὸν συμβιβασμοῦ. Δεύτερον, ἐπεκαλέσθητε τὴν περίπτωσιν τοῦ 1920, τὴν περίπτωσιν τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Δικαίωμα τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου ἦτο νὰ κρίνῃ ὅπως ἔκρινε, δικαίωμά του ἦτο νὰ νομίζῃ, ὅτι οἱ ἐν ἐπιστρατεύσει εὑρισκόμενοι μακρὰν τῆς Ἑλλάδος, ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, ἴσως νὰ ὑπόκειντο εἰς τὰς ἐπιδράσεις τῶν φανατισμένων ἡγετῶν των, φανατισμένων καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς, ἀλλὰ καὶ κομματικῆς. Καὶ ἴσως ὀρθῶς ἔπραξεν ἀπὸ ἀπόψεως οὐσίας, οὐχὶ ὅμως ἀπὸ ἀπόψεως τύπου, νὰ μὴ περιμένῃ τὰ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα. Ὁ ἴδιος ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, θὰ ἐγνώριζε διατὶ δὲν τὰ ἀνέμενεν. Ἐνθυμεῖσθε ποῖος ἦτο ὁ φανατισμὸς καὶ ἐνθυμεῖσθε πῶς εἶχον τὰ πράγματα. Κατ’ οὐσίαν, εἶχον ἀπομακρυνθῆ ἀπὸ τὸν Στρατὸν οἱ περισσότεροι ἀξιωματικοὶ τῆς ἀντιθέτου παρατάξεως καὶ ἑπομένως ἦτο φυσικὸν νὰ γνωρίζῃ ὁ Ἐλευθ. Βενιζέλος, ὅτι αἱ ψῆφοι ποὺ θὰ ἐδίδοντο ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, θὰ ὑπέκειντο εἰς τὴν ἐπίδρασιν τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἦσαν φανατικοὶ φίλοι του.

§79Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐγὼ ἀνεφέρθην εἰς τὴν διάταξιν τοῦ βασικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἰσχύει ἀπὸ τοῦ ἔτους 1932 καὶ ὁ ὁποῖος ἐν ἄρθρῳ 7 ἀναγράφει, ὅτι ἀναστέλλεται τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τοῦ στρατευομένου τμήματος. Τὸ 1951, ἡ διάταξις αὐτὴ δὲν κατηργήθη, ἀλλ’ ἁπλῶς ἀνεστάλη. Καὶ τότε ὁ νομοθέτης, δηλαδή, ἔκρινεν, ὅτι ἡ βασικὴ ἀρχὴ τῆς μὴ ψήφου τῶν στρατιωτικῶν δὲν πρέπει νὰ καταργηθῇ. Ἁπλῶς τὴν ἀνέστειλε. Δὲν προσπαθῶ, συνεπῶς, νὰ ἀνεύρω ἐγὼ ἐπιχειρήματα αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἀλλὰ κατὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἐκτάκτου διαδικασίας ψηφοφορίας τοῦ Στρατοῦ, συντρέχει τὸ μέγα ἐπιχείρημα, ὅτι δὲν ὑπάρχει τρόπος νὰ ἔχωμεν ἀνεπηρέαστον τὴν ψῆφον τῶν στρατιωτῶν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ποὺ ἠνάγκασε τὸν νομοθέτην νὰ θέσῃ βασικὴν διάταξιν περὶ μὴ ψήφου τοῦ στρατευομένου τμήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἰδοὺ ποῖα τὰ ἀποτελέσματα. Θὰ δώσω ὡρισμένους ἀριθμούς, διὰ νὰ ἴδητε τὴν εἰκόνα τῆς ἀσκήσεως τῶν ἐκλογικῶν δικαιωμάτων τοῦ Στρατοῦ. Τὸ 1956, ἡ Δημοκρατικὴ Ἕνωσις ἔλαβεν εἰς τὰ πολιτικὰ τμήματα τὸ 50% τῶν ψήφων. Εἰς τὰ στρατιωτικὰ τμήματα ἔλαβε μόνον τὸ 19,3%. Ἀντιθέτως ἡ Ε.Ρ.Ε., ἐνῷ εἰς τὰ πολιτικὰ τμήματα ἔλαβε τὸ 46% καὶ κἄτι, εἰς τὰ στρατιωτικὰ τμήματα ἔλαβε τὸ 77,15%.

§80Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Δώσατέ μας, παρακαλῶ, τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ 1951. Τὸ 1956, ἴσως, κἄποιος εἰδικὸς λόγος νὰ ἐπροκάλεσεν αὐτὴν τὴν ψυχολογίαν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔφερον τὴν στολὴν τοῦ στρατιώτου. Εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1951, ἴσχυσεν ἆραγε ἡ αὐτὴ διαφορὰ ψήφων, μεταξὺ πολιτῶν καὶ στρατιωτῶν;

§81Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνέφερον αὐτοὺς τοὺς ἀριθμούς, διότι σήμερον ἔχομεν τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν εἴχομεν τὸ 1956.

§82Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Τὸ 1956 ἦτο οἱονεὶ Λαϊκὸν Μέτωπον.

§83Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, σήμερον ἔχομεν τὴν Κυβέρνησιν Κ. Καραμανλῆ καὶ τὸ 1956 τὴν ἰδίαν Κυβέρνησιν εἴχομεν. Συνεπῶς, νομίζω, ὅτι ἡ σύγκρισις ἐκεῖ θὰ πρέπει νὰ γίνῃ.

§84Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτουν τὸ 1951, ὑπηρέτουν καὶ τὸ 1956, πλὴν τῶν ἀποστρατευθέντων λόγῳ ἡλικίας.

§85Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ δώσητε μίαν ἐξήγησιν...

§86Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἐὰν ἔχετε στοιχεῖα, νὰ τὰ εἴπητε, διὰ νὰ ἴδωμεν πόσον ποσοστὸν ἐπῆρε τὸ Κέντρον, ποῖον ποσοστὸν ἐπῆρεν ὁ Πλαστήρας, πόσον ποσοστὸν ἐπῆρεν ὁ κ. Βενιζέλος.

§87Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ σύγκρισις πρέπει νὰ γίνῃ μὲ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1956, διότι καὶ τότε καὶ τώρα ἔχομεν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Καραμανλῆ. Δὲν ἦτο ἡ ὕπαρξις, δῆθεν, λαϊκοῦ μετώπου, ποὺ ἠνάγκασε τοὺς στρατιώτας νὰ δώσουν τὴν ψῆφον των ὑπὲρ τῆς Ε.Ρ.Ε. Πῶς, π.χ., εἰς τὸν Πειραιᾶ ἡ Δημοκρατικὴ Ἕνωσις ἐπῆρε τὸ 60,7% τῶν ψήφων εἰς τὰ πολιτικὰ τμήματα καὶ εἰς τὰ στρατιωτικά, εἰς τὰ τέκνα, δηλαδή, ἐκείνων ποὺ ἔδωσαν τὴν προτίμησίν των ὑπὲρ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἔλαβον μόνον τὸ 23%, ὁ πατήρ, δηλαδή, καὶ ὁ ἀδελφὸς κλπ., πῶς δὲν ἐπηρεάσθη κατὰ τοῦ λαϊκοῦ μετώπου καὶ ἐπηρεάσθη ὁ υἱός του, ὁ ὁποῖος συνέβη νὰ εἶναι στρατευμένος. Δηλαδή, κ. βουλευταί, ἡ Ε.Ρ.Ε. ἔλαβε σχεδὸν διπλάσιον ἀριθμὸν ψήφων εἰς ποσοστὸν εἰς τὰ στρατιωτικὰ τμήματα, ἐν συγκρίσει μὲ τὰ πολιτικὰ τοιαῦτα. Πῶς, λοιπόν, μὲ τοιαῦτα δεδομένα, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίζητε, ὅτι οἱ στρατιῶται θὰ ἀσκήσουν ἐλευθέρως τὰ ἐκλογικά των δικαιώματα; Μὲ τὴν διάταξιν, συνεπῶς, περὶ ψήφου τῶν στρατιωτῶν, ὄχι ἁπλῶς δὲν ἐξυψώνετε τὸ στρατευμένον τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ τὸ ὑποβιβάζετε, διότι τὸ ἐξαναγκάζετε νὰ πράττῃ ἀντίθετα ἀπ’ ὅ,τι σκέπτεται καὶ τοῦ ὑποβιβάζετε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὴν ἀνθρωπίνην ἀξιοπρέπειαν. Ἐὰν ἐρωτήσητε, κύριοι βουλευταί, τοὺς στρατιώτας, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτουν τότε, πῶς ἐψήφισαν, θὰ σᾶς ἀπαντήσουν ὡς ἑξῆς: Τοὺς ἔβαλαν εἰς τὴν γραμμὴν καὶ μετὰ τὴν ἐπιστροφήν των, ὁ ἐπικεφαλῆς ἀξιωματικὸς ἐζήτησε νὰ τοῦ ἐπιστρέψουν τὰ ψηφοδέλτια, τὰ ὁποῖα δὲν ἔρριξαν εἰς τὴν κάλπην. Εἶναι δυνατόν, κύριοι βουλευταί, μὲ αὐτὰ τὰ δεδομένα νὰ μὴ ὁμιλῶμεν περὶ νοθεύσεως τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος; Ὅσον ἀφορᾷ, λοιπόν, τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ἀστυνομικοὺς κλπ., εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγγραφοῦν εἰς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῆς περιφερείας ὅπου ὑπηρετοῦν. Θὰ μείνῃ μόνον ὁ στρατός, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ψηφίσῃ, παρὰ ἐὰν ὑπηρετῇ εἰς τὸν τόπον τῆς ἐγγραφῆς του, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος νὰ ψηφίσῃ χωρὶς νὰ ἐπηρεασθῇ.

§88Δ. ΙΑΤΡΙΔΗΣ. Ἐὰν εἶναι ἀληθές, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ στρατὸς ἐψήφισεν εἰς τὴν γραμμὴν καὶ ὅτι μετὰ ἐζητήθησαν ἀπὸ τοὺς στρατιώτας τὰ ψηφοδέλτια, τὰ ὁποῖα δὲν ἔρριξαν εἰς τὴν κάλπην, πῶς συνέβη νὰ ὑπάρξουν ψῆφοι καὶ ὑπὲρ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως;

§89Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Μολονότι τὸ 1951 ἦτο ὁ Στρατάρχης Παπάγος ἕως πρὸ ὀλίγου Ἀρχιστράτηγος καί, ἑπομένως, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐνθουσιώδεις, οἱ περισσότεροι ὑπὲρ αὐτοῦ, θὰ ἐπηρέαζον, δὲν μᾶς λέγετε, ἐν τούτοις, τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1951 καὶ μᾶς λέγετε τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1956, ὁπότε εἶχε σχηματισθῇ τὸ Λαϊκὸν Μέτωπον καὶ ἦτο φυσικὸν οἱ στρατιῶται, μέσα εἰς ἕνα πλαίσιον ἐντόνως ἐθνικόν, ὅπως εἶναι ὁ στρατός, νὰ ἀντιδράσουν.

§90Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Στρατάρχης Παπάγος, δὲν ἦτο τότε Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἐπηρεάσῃ τὸν στρατόν, ὁ δὲ Πλαστήρας εἶχεν ἀποχωρήσει πρὸ πολλοῦ ἀπὸ τὸν στρατὸν καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπηρεάσῃ τοῦτον. Τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν μᾶς ὁδηγοῦν εἰς τὸ ἑξῆς ἐκ τῶν δύο συμπερασμάτων, ἢ ὅτι ὁ στρατὸς κατήντησε στρατὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. ἢ ὅτι ὁ στρατὸς πιέζεται, ἐπηρεάζεται καιρίως εἰς τὴν ἄσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ του δικαιώματος, ἀπὸ τὸ κυβερνῶν κόμμα. Τὸ πρῶτον τὸ ἀποκλείω, διότι καὶ ὁ στρατὸς ἐκφράζει τὸ Ἔθνος, τὸν λαόν.

§91Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Διατὶ ἐπαναφέρετε τὸ ζήτημα τῆς ψήφου τῶν ἐνόπλων δυνάμεων καὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων; Ὅπως ἐνθυμεῖσθε, ἐπὶ τῇ καταθέσει τοῦ νομοσχεδίου, ὅλα σχεδὸν τὰ κόμματα ἐνεφανίσθησαν ὡς ἀποκρούοντα τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τῶν δύο αὐτῶν κατηγοριῶν. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐξήγησα προκαταβολικῶς, ὅτι οἱοσδήποτε ὑπαινιγμὸς ἐπὶ τοῦ ἀδιαβλήτου τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, δὲν εἶναι μόνον ἀνυπόστατος, ἀλλὰ καὶ μάταιος, διότι ἡ Κυβέρνησις, ἐνῷ εἶναι ἀποφασισμένη νὰ μὴ ἀποστερήσῃ τὰς κατηγορίας αὐτὰς τῶν πολιτικῶν τοῦ δικαιώματος, τῆς ψήφου, δέχεται οἱανδήποτε ἐγγύησιν, ἡ ὁποία ἤθελε προταθῇ πρὸς κατοχύρωσιν τοῦ ἀδιαβλήτου τῆς ψηφοφορίας. Προέτεινε, μάλιστα, ὁ κ. Μητσοτάκης, ὡρισμένας ἐγγυήσεις, κατόπιν τῶν ὁποίων ὅλα τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πλὴν τῆς ΕΔΑ, συνετάχθησαν ὑπὲρ τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἐπιμένετε, κατόπιν αὐτῶν, καὶ σήμερον νὰ ἀρνῆσθε τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἰς τὸν στρατόν; Ἐὰν ἐπιμένετε, θὰ μείνητε ὡς μόνον κόμμα ἀρνούμενον τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ καὶ θὰ εἶναι εὔκολον νὰ νοηθῇ διατὶ ἀντιστρατεύεσθε κατὰ τῆς ψήφου τῶν ἐπιλέκτων αὐτῶν κατηγοριῶν τῶν ἐκλογέων.

§92Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν, ἐξακολουθῆτε νὰ λέγετε «θὰ καταλύσητε», ἀντιδικεῖτε ἁπλῶς. Καὶ σᾶς λέγω, ὅτι αὐτὸ δὲν «παραιτεῖται ἡ Κυβέρνησις», δι’ ἐμὲ σημαίνει, ὅτι δὲν παραιτεῖται ἡ Κυβέρνησις τῆς σκέψεως νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰς ψήφους τοῦ στρατοῦ, διὰ νὰ νοθεύσῃ τὴν λαϊκὴν θέλησιν.

§93Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Τὸ αὐτὸ συμφέρον νὰ μὴ νοθευθῇ ἡ λαϊκὴ θέλησις ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, τὸ ἔχουν καὶ τὰ ὑπόλοιπα κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα κατὰ ἕνα τρόπον ἀπεδοκίμασαν τὴν τακτικήν σας.

§94Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐδῶ δὲν λέγετε τὴν ἀλήθειαν.

§95Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ὅταν αὐτὸς εἶναι ὁ τρόπος τῆς ἐκφράσεώς σας, ἀσφαλῶς δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§96Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ψηφίσουν, κύριε Ὑπουργέ, ἀλλὰ κατὰ ἕνα τρόπον ἀδιάβλητον. Βρέστε τον, ἂν ὑπάρχῃ, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει.

§97Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Νὰ μᾶς ὑποδείξητε, κύριε συνάδελφε, τὸν τρόπον.

§98Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τέλος, ἐάν, κύριοι βουλευταί, εὑρεθῆτε εἰς ἐκλογικὰ τμήματα ὅπου ψηφίζουν στρατιῶται καὶ ὑπάλληλοι, θὰ διαπιστώσητε πράγματι, ὅτι δὲν προστατεύεται, οὔτε ἡ μυστικότης τῆς ψήφου. Ὁ ἀριθμὸς τῶν φρουρῶν τῶν ἐκλογικῶν τμημάτων, π.χ., ποὺ ἀνέρχεται περίπου, εἰς ὁλόκληρον τὴν Χώραν, εἰς 50 χιλιάδας, οἱ 5 ἢ 6 στρατιῶται ποὺ φρουροῦν κάθε ἐκλογικὸν τμῆμα καὶ ψηφίζουν εἰς τὸ τμῆμα αὐτὸ μὲ ψηφοδέλτιον τῆς περιφερείας των καὶ μὲ κατάστασιν, καὶ τὸ ψηφοδέλτιον αὐτὸ μαζὶ μὲ τὴν κατάστασιν ἀποστέλλεται εἰς τὴν πατρίδα τοῦ ψηφοφόρου, εἶναι προφανές, ὅτι γίνεται γνωστὸν τί ἐψήφισεν. Οἱ διδάσκαλοι τῶν χωριῶν, ψηφίζουν, ἐπίσης, φανερά, διότι εἶναι τὸ μοναδικὸν ψηφοδέλτιον. Ἰδού, λοιπόν, ὅτι βασικὸν ἄλλο μειονέκτημα τοῦ μέτρου, τὸ φανερὸν τῆς ψηφοφορίας. Τοῦτο, ἀντίκειται εἰς τὴν ρητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, κύριοι βουλευταί, εἶναι κρίσιμον τὸ θέμα καὶ δὲν πρέπει νὰ λυθῇ καθ’ ὃν τρόπον προβλέπει τὸ νομοσχέδιον.

§99Γ. ΒΑΛΟΥΡΔΟΣ. Δὲν πρέπει, κύριε συνάδελφε, νὰ παραλείψωμεν, νὰ ἐπισημάνωμεν τὴν ἡλικίαν τῶν μικρῶν στρατευσίμων, ἐθελοντῶν, πῶς καὶ κατά τινα τρόπον θὰ πρέπει νὰ ψηφίσουν.

§100Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν, κύριε συνάδελφε, πολλαὶ περιπτώσεις. Ἐρχόμεθα ἤδη εἰς τὸν καθορισμὸν τῶν ἑδρῶν κατὰ περιφερείας. Κύριοι βουλευταί, τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι ὁ καθορισμὸς γίνεται βάσει τοῦ πληθυσμοῦ ἑκάστης. Λέγω, λοιπόν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1940, παραβιάζει τὸ Σύνταγμα τῆς Ἑλλάδος. «Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ», λέγει τὸ Σύνταγμα. Ἄρα καὶ ὁ νόμιμος καὶ ὁ πραγματικὸς πληθυσμὸς δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Μάλιστα δέ, τὸ Σύνταγμα τοῦ 1927, περιέχει καὶ ἑρμηνευτικὴν διάταξιν, σχετικῶς μὲ τὸν καθορισμὸν τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν κατὰ περιφερείας καὶ βάσει τῶν ἐγγεγραμμένων ἐκλογέων. Ἡμεῖς, σήμερον, εὑρισκόμεθα εἰς αὐτὸ τὸ τραγικὸν φαινόμενον: Ὅτι, δηλαδή, τὸ Κράτος, ἀπὸ τοῦ 1940 μέχρι σήμερον, δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ τὸν ἀριθμὸν τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Χώρας κατὰ περιφερείας. Ἐνῷ εἶχεν ὅλην τὴν δυνατότητα ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα διὰ νὰ ἔχῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀπογραφῆς, τοὐλάχιστον διὰ τὰς ἐκλογάς. Καὶ ὄχι μόνον δὲν ἔκαμε καὶ δὲν κάμει αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ ἔρχεται εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν καὶ μᾶς λέγει, ὅτι δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἔχῃ τὰ πραγματικὰ ἀποτελέσματα τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς. Ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, ὑπάρχουν τοιαῦτα μέσα σήμερον, διὰ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἔχῃ ἐντὸς συντόμου χρονικοῦ διαστήματος τὸν νόμιμον πληθυσμόν, ἔστω, τῆς Χώρας. Διότι, πράγματι, αὐτὴ ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1940 ὁδηγεῖ εἰς τὴν διακωμώδησιν τῆς λειτουργίας τοῦ καθορισμοῦ τῶν ἑδρῶν κατὰ ἐκλογικὰς περιφερείας. Θὰ σᾶς ἀναφέρω μόνον ὀλίγα στοιχεῖα, κύριοι συνάδελφοι, ὅπως προκύπτουν ἀπὸ τὸν παρατιθέμενον πίνακα: Ἕδραι ἐκλογικῶν περιφερειῶν.

Προκύπτει ἐξ αὐτοῦ, ὅτι εἰς πολλὰς περιφερείας, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐγγεγραμμένων εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους εἶναι ἀνώτερος ἀπὸ τὸ σύνολον τοῦ πληθυσμοῦ, κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1940. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἐφαρμόσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1940 καὶ πρέπει αὕτη νὰ ἀποκλεισθῇ διὰ τοῦ νόμου, διότι, ὅπως εἶπον προηγουμένως, διακωμῳδεῖται ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν κατὰ περιφερείας. Διὰ λόγους στοιχειώδους σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν, εἶναι ἀνάγκη νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1940 καὶ πρέπει κἄτι ἄλλο νὰ εὑρεθῇ. Ἡμεῖς ἐπροτείναμεν, ἐπάνω εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, νὰ ἰσχύσουν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1961, ὡς πρὸς τὸν νόμιμον πληθυσμόν. Ἀλλ’ ἐὰν αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ ἰσχύσῃ ὁ πραγματικὸς ἀριθμὸς τοῦ πληθυσμοῦ, ὡς τὸν ἀνεκοίνωσεν ἡ Στατιστικὴ Ὑπηρεσία. Βεβαίως, εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω, ὅτι ἐὰν ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀπογραφὴ μὲ τὸν πραγματικὸν πληθυσμόν, τὰ πράγματα δὲν θὰ συμβοῦν ὡς τὰ περιέγραψεν ὁ συνάδελφος κ. Ράλλης, διότι 35 ἕδραι θὰ μετακινηθοῦν. Ἡ ἄποψις, ὅτι ἡ τυχὸν ἐφαρμογὴ τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1961, πλήττει τὴν ἐπαρχίαν, δὲν εἶναι σοβαρὸν νὰ συζητῆται κἄν. Δὲν ἐνισχύεται ἡ ἐπαρχία μὲ τὸ νὰ τῆς χαρίσωμεν ἕνα βουλευτὴν ἐπὶ πλέον, ἀλλ’ ἀκριβῶς αὐτὴν τὴν πλαστογράφησιν τῆς πραγματικῆς θελήσεως τῶν ἐκλογέων, ποὺ ἐκδηλώνεται μὲ τὸ ἀνισοδύναμον τῆς ψήφου, ἐπισημαίνω, καὶ τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὡς βάσιν τὸ σύστημα τοῦ 1958. Καταλήγομεν, δηλαδή, εἰς τὸ ἕνα μέρος 3.000 νὰ ἐκλέγουν ἕνα καὶ εἰς τὸ ἄλλο 23.000 ψηφοφόροι νὰ ἐκλέγουν ἕνα. Εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ὅτι ὑπάρχει ἰσοδύναμος ψῆφος καὶ εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ διανοῆται τὴν διατήρησιν αὐτῆς τῆς καταστάσεως; Ἐπ’ αὐτοῦ, θὰ ἤθελα νὰ ἀναφέρω μίαν κρίσιν σχετικήν, τὴν ὁποίαν εἶχε διατυπώσει ὁ ἀείμνηστος Ἀνδρέας Μιχαλακόπουλος, κατὰ τὰς Γερουσιαστικὰς ἐκλογὰς τοῦ 1929: «Δὲν ὑπάρχει τίποτε ἀπεχθέστερον εἰς ἕνα ἐκλογικὸν σύστημα ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἐξίσωσιν ποὺ γίνεται τῶν 1.000 πολιτῶν τῆς μιᾶς περιφερείας μὲ τὰς 40.000 ψήφους τῆς ἄλλης». Αὐτά, ἔλεγε τότε, ὅταν ὑπῆρχε σεβασμὸς πρὸς τὴν Δημοκρατίαν καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ. Ὡς πρὸς τὴν θέσπισιν τοῦ πλειοψηφικοῦ διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς, προσπαθῶ νὰ ἴδω τὶ εἶναι ἐκεῖνο, ποὺ ἠνάγκασε τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ αὐτὴν τὴν διάταξιν; Ἐὰν ἀπὸ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, πάρῃ τὴν πλειοψηφίαν, τίποτε δὲν τὴν ἐμποδίζει νὰ ψηφίσῃ εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλὴν τὴν διάταξιν αὐτήν. Ἐὰν πάλιν δὲν πάρῃ τὴν πλειοψηφίαν, ὅπως εὔχομαι, τὶ ἔννοια ἔχει αὐτὴ ἡ διάταξις; Θὰ δύναται ἡ νέα Βουλὴ νὰ τὴν τροποποιήσῃ. Δὲν ἔχει ἑπομένως, κανένα λόγον νὰ βάλῃ αὐτὴν τὴν διάταξιν εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Εἶναι σαφές, ὅτι εἶναι ἐκβιασμὸς καὶ τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ εἶναι ἀπαράδεκτος. Ἐὰν εἴχομεν νομοσχέδιον διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς θὰ ἦτο νοητόν, ἀλλὰ τώρα ποὺ πρόκειται περὶ ἐκλογικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος θὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς εἶναι ἄνευ ἀξίας καὶ πρέπει νὰ διαγραφῇ. Αὐτό, ὅπως καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ποὺ περιλαμβάνονται εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουν εἰς τὴν νόθευσιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως, εἶναι ἀπαράδεκτα. Τὸ ἀπαγορευτικὸν ποσοστόν, τόσον διὰ τὰ κόμματα, ὅσον καὶ διὰ τοὺς συνασπισμοὺς κομμάτων, πρέπει νὰ διαμορφωθῇ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε ὅλα τὰ κόμματα ὑπὸ τὰς αὐτὰς δυνατότητας νὰ δύνανται νὰ προσέλθουν εἰς τὰς κάλπας. Ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν, βάσει τοῦ πηλίκου τῆς διαιρέσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν σὺν ἕνα, ἡ δευτέρα κατανομὴ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, ἀλλὰ βάσει τῶν ὑπολοίπων εἶναι ἐπιβεβλημένα. Διὰ τὴν ψῆφον τῶν ὑπαλλήλων καὶ τοῦ στρατοῦ ἀνέπτυξα τὰς ἀπόψεις μου. Τέλος εἶναι ἀπαράδεκτον ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν νὰ γίνῃ βάσει τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1940. Τελειώνων, κ. βουλευταί, ἐπιθυμῶ νὰ προσθέσω μερικὰς σκέψεις, ὄχι τόσον τοῦ ἀπὸ ὀλίγου μόνον χρόνου εἰσελθόντος εἰς τὴν ἐνεργὸν πολιτικήν, ἀλλὰ τοῦ ἁπλοῦ πολίτου, σκέψεις ποὺ πιστεύω, ὅτι ἐκφράζουν τὰς ἀνησυχίας καὶ τοὺς πόθους τοῦ μεγάλου πλήθους τῶν πολιτῶν. Ζῶμεν εἰς μίαν πολιτικὴν ἀνωμαλίαν, τὴν ὁποίαν ἐκτρέφει καὶ ἐπαυξάνει μία μικρόψυχος στενόκαρδος νοοτροπία, ποὺ παραγνωρίζει τὰ ἀληθινὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Ἡ νοοτροπία αὐτὴ τῶν πολλῶν ὑπευθύνων —διότι ὑπάρχουν, δυστυχῶς, καὶ οἱ ὀλίγοι ποὺ συνειδητῶς δροῦν καταλυτικῶς κατὰ τῆς Δημοκρατίας καὶ περιφρονοῦν τὰ λαϊκὰ συμφέροντα— τοὺς παρασύρει εἰς παραμέλησιν καὶ παρανόησιν τῶν ἀρχῶν τῆς Δημοκρατίας καὶ τῶν θεσμῶν της, χάριν προσκαίρων ἐπιδιώξεων. Ἐπιθυμῶ, λοιπόν, νὰ τονίσω, ὅτι εἰς τὴν βάσιν τῆς ἀληθοῦς Δημοκρατίας ὑπάρχει ἡ κυριαρχία τοῦ λαοῦ καὶ τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα. Αὐτὰ τὰ δικαιώματα πρέπει νὰ ἀποδοθοῦν εἰς τὸν λαόν. Ἡ ἀληθὴς Δημοκρατία στηρίζεται, ὄχι τόσον εἰς τοὺς θεσμούς, ὅσον εἰς τὴν δύναμιν τοῦ λαοῦ. Καὶ ἰσχυροποιεῖται μὲ θετικὰ μέτρα ἱκανοποιήσεως κἄθε φορὰ τῶν βασικῶν αἰτημάτων του καὶ μὲ τὸν ἀπόλυτον σεβασμὸν πρὸς τὰ δικαιώματά του. Ὀφείλομεν ὅλοι νὰ ἀντιδράσωμεν πρὸς οἱονδήποτε στραγγαλισμὸν τῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ, πρὸς οἱανδήποτε αὐθαιρεσίαν εἰς βάρος του. Καὶ καταλήγων, θὰ ὑπενθυμίσω —διότι πρόκειται διὰ τὴν Δημοκρατίαν καὶ διότι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν εὑρίσκονται ἀρκετοὶ συνεργάται του— τοὺς λόγους ἑνὸς ἀγωνιστοῦ τῆς Δημοκρατίας, τοῦ ἀειμνήστου Ἀλ. Παπαναστασίου: «Αἱ λαϊκαὶ ἐλευθερίαι, εἶχεν εἴπει, κατεκτήθησαν καὶ ὑπάρχουν διὰ νὰ προστατεύωνται τὰ ζωτικώτερα συμφέροντα τῆς κοινωνίας καὶ νὰ ὁδηγῶνται εἰς πρόοδον οἱ λαοὶ. Ἄλλως, δὲν εἶναι σοβαρὸν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ δημοσίου δικαίου τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν». Καὶ προσέθετεν: «Ἐὰν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ἀνέχωνται καὶ συνθηκολογοῦν μὲ τὴν βίαν, τὴν νοθείαν καὶ τὴν αὐθαιρεσίαν, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι μᾶς ἀναμένει ἡ πλέον ὠμή, ἡ πλέον ἐξευτελιστικὴ ὑποδούλωσις». Αὐτὰς τὰς ὑποθήκας τοῦ Ἀλεξ. Παπαναστασίου, νομίζω, ὅτι ὀφείλουν νὰ τὰς προσέξουν, ὅσοι ἀγαποῦν πράγματι τὸν λαὸν καὶ πιστεύουν εἰς τὴν Δημοκρατίαν. (Χειροκροτήματα).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλπίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι θὰ θελήσουν νὰ ὁμιλήσουν μετὰ τοὺς εἰσηγητὰς οἱ κ.κ. Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, προκειμένου νὰ ἐκφράσουν τὰς ἀπόψεις των καὶ λάβουν οὕτω θέσιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Φρονῶ, ὅτι τοῦτο θὰ διηυκόλυνε σοβαρῶς, ὄχι μόνον τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ καὶ ἐνδεχομένως, τὴν συνεννόησιν.

§102Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, πρῶτον θὰ πρέπει νὰ ὁμιλήσουν ἐν συνεχείᾳ ὅλοι οἱ εἰσηγηταὶ καὶ ὑπάρχει καὶ εἰσηγητὴς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, ὁ κ. Μητσοτάκης καὶ συνεννοήθημεν, ὅτι θὰ ὁμιλήσῃ εἰς τὴν σειράν του, ὡς εἰσηγητής.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἠρώτησα ἐὰν θέλουν νὰ ὁμιλήσουν οἱ κ.κ. Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, διότι φρονῶ, ὅτι εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ συζητουμένου θέματος νὰ ἐκφράσουν τὰς ἀπόψεις των καὶ εἰ δυνατὸν ἀπ’ ἀρχῆς τῆς συζητήσεως οἱ κ.κ. Ἀρχηγοὶ καὶ ὄχι εἰς τὸ τέλος, διότι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ εἶναι δημιουργική.

§104Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Συμβαίνει νὰ ἀπουσιάζουν οἱ κ.κ. Ἀρχηγοί, πρὸς τοὺς ὁποίους ἀπευθύνεσθε καὶ ἐγὼ σᾶς ὑπενθυμίζω τὸν κ. Μητσοτάκην. Θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω τὸ ἑξῆς, κ. Πρόεδρε: Τέσσαρας ὥρας παρακολουθοῦμεν τὴν συνεδρίασιν. Νομίζω, ὅτι ὑπάρχει μία καταπόνησις τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἐπιμείνετε θὰ γίνῃ, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ἐπὶ τόσον σοβαροῦ θέματος εἶναι δυνατὸν καὶ ἐνδεδειγμένον νὰ γίνεται συνέχεια συζητήσεως ὑπὸ συνθήκας προφανοῦς καταπονήσεως τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἐπιμείνετε, ἐπαναλαμβάνω, θὰ γίνῃ, ἀλλά, νομίζω, ὅτι εἶναι προφανὴς ἡ κατάθλιψις τῆς Βουλῆς.

§105Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπιμένει νὰ συνεχισθῇ ἀπόψε ἡ συζήτησις. Ἐάν, ὅπως λέγει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, ἔχῃ σημειωθῆ καταπόνησις, βεβαίως, νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν. Θὰ ἤθελα, ὅμως, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ λάβω θέσιν ἀπέναντι τοῦ ἄλλου θέματος, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἠρώτησεν ἁπλῶς τοὺς κ.κ. Ἀρχηγούς, βεβαίως, αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἷς τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν παρίσταται, ἐὰν θὰ ὁμιλήσουν ἀπόψε ἢ ἐν πάσῃ περιπτώσει πρὸ τῶν ἄλλων συναδέλφων. Ἡ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ἐπιβάλῃ νὰ ὁμιλήσουν πρὸ τῶν ἄλλων βουλευτῶν, θὰ ἐπεθύμει εἰ δυνατόν, νὰ ἀκούσῃ τὰς γνώμας των, δεδομένου, ὅτι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δίδουν ὡρισμένην γραμμήν. Νὰ ἀκουσθῇ καὶ νὰ γίνῃ γνωστὴ ἡ γραμμὴ αὐτή, νὰ θεμελιώσουν οἱ ἴδιοι οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν θὰ προβάλουν, ὥστε καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶναι δυνατόν, κατὰ τρόπον συστηματικώτερον νὰ συζητήσῃ. Ἐδῶ γίνεται ἕνας οὐσιώδης διάλογος. Ὁ διάλογος αὐτὸς κυρίως πρέπει νὰ εἶναι διάλογος μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔφερε τὸ νομοσχέδιον ἐγκριθὲν ὑπὸ τοῦ συνόλου τῶν βουλευτῶν τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ τῶν ἄλλων κομμάτων. Ὁ διάλογος, λοιπόν, πρέπει νὰ εἶναι μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἄλλων κομμάτων ἐκπροσωπουμένων ὑπὸ τῶν Ἀρχηγῶν των, ἢ βεβαίως, ὑπὸ ἄλλων ἐντεταλμένων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν συμμερίζομαι τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἀμέσως, ὅταν ἠρώτησεν ἐὰν θέλουν οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων νὰ ὁμιλήσουν. Θὰ ἦτο δηλαδή, προτιμότερον μεθαύριον νὰ λάβουν τὸν λόγον οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ γνωρίσῃ κατὰ τρόπον ἀπολύτως σαφῆ καὶ ὑπεύθυνον ποία εἶναι ἡ θέσις τὴν ὁποίαν τὰ Κόμματα λαμβάνουν ἔναντι τοῦ νομοσχεδίου.

§106Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐμμένω πρῶτος, εἰς τὸ αἴτημα νὰ ἀκουσθοῦν ὅλοι οἱ εἰσηγηταί. Δὲν ἐννοῶ διατὶ θὰ γίνῃ ἡ διακοπὴ εἰς τὸν δεύτερον εἰσηγητήν.

§107Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Δὲν ἐγνώριζα, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὑπάρχει ἄλλος εἰσηγητὴς καὶ αὐτὸ μόνον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς τὸ γνωρίζει.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσηγηταὶ δύο ἦσαν, κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου.

§109Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπιθυμῶ νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλήν, ὅτι αὐτὴν τὴν βεβαίωσιν τὴν παρέχω κατόπιν συνεννοήσεως μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Ἐὰν τὸν ὑποκαθιστᾶτε, ἀπαντήσατε.

§110Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ὄχι, δὲν ὑπάρχει θέμα, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, νὰ ἀπαντήσῃ.

§111Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἄξιον τῆς αἰθούσης νὰ δίδωμεν συνέχειαν εἰς αὐτὴν τὴν ὑποτιθεμένην συζήτησιν. Ὁ κ. Μητσοτάκης παρεκάλεσε τὸν κ. Βουρδουμπᾶν νὰ εἶναι εἰσηγητὴς καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ συμφωνήσῃ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως γενικώτερον, ὅτι ἐπὶ τῶν γενικῶν θεμάτων πρέπον θὰ ἦτο νὰ ὑπάρχουν ἑκατέρωθεν δύο εἰσηγηταὶ, ἀκόμη καὶ ὡς θέμα ἀρχῆς. Τὸ νὰ εἶναι δύο εἰσηγηταὶ καὶ ἡ Ε.Δ.Α., ὡς ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις καὶ τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον, ὡς ἡ μείζων ὑπόλοιπος Ἀντιπολίτευσις, νομίζω, ὡς θέμα ἀρχῆς θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ τίθεται ὑπὸ ἀμφισβήτησιν.

§112Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἐδέχθη νὰ διορίσῃ δεύτερον εἰσηγητήν, ἐζήτησεν, ὅμως, νὰ γίνῃ συνεννόησις μεταξὺ τῶν Κομμάτων τοῦ Κέντρου διὰ νὰ ὑποδείξουν ἀπὸ κοινοῦ τὸν δεύτερον εἰσηγητὴν μὲ τὴν πρόσθετον μάλιστα δήλωσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει περιορισθῆ ὁπωσδήποτε εἰς ἕνα εἰσηγητήν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τοῦ κ. Μητσοτάκη, τώρα τὸ πρῶτον πληροφοροῦμαι, ὅτι εὑρέθη εἰσηγητὴς καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει, νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε καὶ ἐγὼ νὰ γνωρίζω, ὅτι ὁ κ. Μητσοτάκης εἶναι εἰσηγητής.

§113Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νομίζω, ὅτι οὐδὲν τῶν ἄλλων Κομμάτων θὰ εἶχεν ἀντίρρησιν νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Μητσοτάκης ὡς εἰσηγητής, ἐκτὸς τοῦ ὅτι καὶ μὴ ἐρωτώμενος θὰ ὑπῆρχεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα. Ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει ἄλλος εἰσηγητής, ἔρχεται ὁ εἰσηγητὴς τοῦ πρώτου κατὰ σειρὰν Κόμματος. Ἡ κοινοβουλευτικὴ τάξις εἶναι αὐτὴ καὶ ἐπιθυμῶ νὰ ἐπαναλάβω τοῦτο, ὡς θέμα ἀρχῆς, νομίζω, ὅτι θὰ χρειασθῇ αὐτὸ διὰ τὴν νέαν περίοδον.........

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σύνοδον.

§115Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. ..... τῆς Βουλῆς καὶ ἑπομένως, δὲν ἔχει μεγάλην σημασίαν διὰ τὸ παρόν, ἀλλὰ εἰς ἀναλόγους συνθήκας κοινοβουλευτικὰς συνήθως, ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ ὑπάρχουν δύο εἰσηγηταὶ ἑκατέρωθεν ἐπὶ σοβαρῶν θεμάτων, εἶναι προφανὲς καὶ διὰ τοῦτο δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ περαιτέρω συνέχεια. Τούτου, δεδομένου, εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν ὁ κ. Μητσοτάκης θὰ λάβῃ τὸν λόγον ὡς εἰσηγητής. Ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ τηρηθῇ ἡ τάξις τῶν Ἀρχηγῶν. Ἐὰν θέλῃ ἡ Ε.Δ.Α. διὰ τοῦ ἐκπροσώπου της νὰ ὁμιλήσῃ καὶ δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν, ἐὰν δὲν τηρηθῇ, θὰ ἐκλέξω τὸν χρόνον τῆς ὁμιλίας μου καὶ δὲν πρόκειται νὰ βραδύνω. Ἡ ἐπιθυμία μου εἶναι νὰ μὴ βραδύνω εἰς ἔκθεσιν προσωπικῶς τῶν γραμμῶν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, πρὸς τὰς ὁποίας ἄλλως τε καὶ αἱ ἀπόψεις τοῦ κ. Μητσοτάκη θὰ ἔχουν συμπέσει, διότι ὁ κ. Μητσοτάκης δὲν ἐκφράζει ἄλλας ἀπόψεις ὡς εἰσηγητής, ἀλλὰ αἱ ἀπόψεις, τὰς ὁποίας θὰ ἐκθέσῃ ταυτίζονται μὲ τὰς ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον.

§116Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Πάντως εἶναι αὐτονόητον, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶχε γίνει γνωστόν, ὅτι ὁ κ. Μητσοτάκης εἶναι εἰσηγητής, ὅτι οἱοσδήποτε τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν τῶν ἄλλων Κομμάτων θελήσῃ νὰ ὁμιλήσῃ πρὸ τοῦ κ. Μητσοτάκη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἀντίρρησιν νὰ ὁμιλήσῃ πρῶτα ὁ κ. Μητσοτάκης, ἀλλὰ δὲν ἔχει ἀντίρρησιν νὰ ὁμιλήσῃ καὶ οἱοσδήποτε ἐκ τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ὁμιλήσῃ καὶ τώρα ἐὰν θέλῃ.

§118Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν εἰς τὴν Βουλήν, σχετικῶς μὲ τὸν καθορισμὸν τῶν εἰσηγητῶν ἢ ὄχι. Θὰ ἤμην καὶ ἐγὼ εὐτυχὴς ἐὰν ὑπῆρχε μία συνεννόησις, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρξε συνεννόησις, ἀλλὰ ὑπῆρξεν ἀπαίτησις ἀπὸ πλείονα Κόμματα τοῦ Κέντρου νὰ ἔχουν εἰσηγητὰς καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ πᾶμε εἰς τρεῖς ἢ τέσσαρας εἰσηγητάς. Δι’ αὐτὸ εἴπομεν νὰ εἶναι ἕνας εἰσηγητὴς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§119Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπάρχει μία κοινοβουλευτικὴ τάξις. Βεβαίως, δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἀτέρμων ὁ ἀριθμὸς τῶν εἰσηγητῶν, οὔτε ἕκαστον Κόμμα νὰ ἔχῃ εἰσηγητὴν καὶ διότι, ὁ ἀριθμὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀπεριόριστος καὶ οἱ δύο εἶναι ἐπαρκεῖς καὶ οἱ τρεῖς θὰ ἦσαν πολλοί, κατ’ ἀνάγκην ὅλοι ὑποκύπτουν εἰς τὸ δικαίωμα τοῦ ἀριθμοῦ.

§120Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Δι’ αὐτὸ εἴπομεν νὰ εἶναι δύο εἰσηγηταί.

§121Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ εἶπον καὶ ἤλπιζα, ὅτι σεῖς κατ’ ἐξοχὴν θὰ τὸ εἴχατε συμμερισθῆ, ὅτι ὑπὸ τὴν δεδομένην σύνθεσιν τῆς Βουλῆς, εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ὑπάρχουν δύο εἰσηγηταί, ὥστε καὶ ἡ Ε.Δ.Α. καὶ τὸ πρῶτον ἐκ τῶν ἄλλων Κομμάτων νὰ δύναται νὰ ὁμιλῇ. Νομίζω, ὅτι εἶναι αὐτονόητον καὶ εἶναι περίεργον, ὅτι τίθεται ὑπὸ ἀμφισβήτησιν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, εἴπατε, ὅτι εἶναι εἰσηγητὴς ὁ κ. Μητσοτάκης. Τοῦτο ὅμως, δὲν προκύπτει ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου. Ἐκεῖνο ποὺ γνωρίζω εἶναι, ὅτι τὴν πρωΐαν μοῦ ἐτηλεφωνήσατε, ὅτι εἶναι ἐξουσιοδοτημένος ἀγορητὴς τοῦ Κόμματός σας ὁ κ. Μητσοτάκης καὶ σᾶς ἀπήντησα, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, θὰ λάβῃ τὸν λόγον ὡς ἐξουσιοδοτημένος ἀγορητὴς τοῦ Κόμματός σας εὐθὺς μετὰ τοὺς εἰσηγητάς.

§123Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐφ’ ὅσον τόσος λόγος περὶ ἐμοῦ γίνεται, ἐπιθυμῶ νὰ διευκρινήσω τὸ θέμα. Ὅταν ἐδόθη εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ὑπῆρξεν αἴτημα ἐκ μέρους τοῦ Κόμματός μας, πέραν τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου τῆς Ε.Δ.Α., ὁ ὁποῖος ὡρίσθη εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἕτερος εἰσηγητής. Ὁ δικαιολογητικὸς λόγος ὑπῆρξεν, ὅτι καθαρῶς πολιτικοῦ θέματος κατ’ οὐδεμίαν λογικὴν εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Ἠλιόπουλος νὰ ἐκφράζῃ τὰς ἀπόψεις τῶν ὑπολοίπων Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ ὑπέμνησα, κ. Πρόεδρε, καὶ θεωρῶ χρέος μου νὰ τὸ εἴπω καὶ ἀπόψε, ὅτι οὐδέποτε ἠμφισβητήθη ἡ ἀρχὴ αὐτὴ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον. Ὅτι δὲν ὑπῆρξε συζήτησις ἐκλογικοῦ νόμου ποτὲ μὲ ἕνα εἰσηγητήν. Καὶ ὑπέμνησα ἀκόμη, ὅτι τὸ 1958, ὅταν αἱ θέσεις εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἦσαν ἀντίστροφοι καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων κατεῖχεν ἀπὸ ἀπόψεως ἀριθμῶν περίπου τὴν θέσιν τῆς σημερινῆς Ε.Δ.Α., ὅταν ἡ Ε.Δ.Α. τὸ 1958 ὑπέβαλεν ἀνάλογον αἴτημα, φυσικὰ ὅλα τὰ ὑπόλοιπα Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν εἶχαν ἀντίρρησιν, ἔσπευσε προθύμως καὶ τὸ ἀπεδέχθη ἡ Ε.Ρ.Ε. καὶ εἶπον εἰς τὸν κ. Βουρδουμπᾶν καὶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, παρόντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι εἶναι ἀκατανόητον σήμερον ἡ Κυβέρνησις, ὅταν τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων......

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ σᾶς εἶδον, κύριε Μητσοτάκη.

§125Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Μὲ εἴδατε, κ. Πρόεδρε, διότι τὸ εἶπον καὶ εἰς σᾶς.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ σᾶς ἀπήντησα, ὅτι εἶναι ἁρμόδιος ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐγὼ ἀποφεύγω νὰ ὑπεισέρχωμαι εἰς τὰς ἁρμοδιότητας τῶν Προέδρων τῶν Ἐπιτροπῶν.

§127Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Καὶ μοῦ εἴπατε νὰ συνεννοηθῶ μὲ τὸν κ. Βουρδουμπᾶν, ὁ ὁποῖος ὄντως εἶναι ἁρμόδιος. Εἴπομεν, ὅτι εἶναι ἀκατανόητον ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς νὰ ἀμφισβητῆται τὸ δικαίωμα εἰς τὰ ὑπόλοιπα Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ ἔχουν εἰσηγητὴν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σημειώσω, ὅτι ἡ τακτικὴ αὐτὴ ἐκφράζει μίαν μόνιμον γραμμήν, τὴν ὁποίαν καὶ τὸ Προεδρεῖον καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀκολουθεῖ εἰς τὰ θέματα αὐτά. Ἐὰν ἀναδράμῃ κανεὶς εἰς ὅλας τὰς εἰσηγήσεις, ἰδιαίτατα τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος, θὰ ἴδῃ, ὅτι καταβάλλεται συστηματικὴ προσπάθεια νὰ πνίγεται, τοὐλάχιστον ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῶν εἰσηγήσεων, ἡ φωνὴ τῶν ὑπολοίπων Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι πάνυ προθύμως δίδετε τὰς εἰσηγήσεις —καὶ ὀρθῶς, βεβαίως, ἀπὸ ἀπόψεως τάξεως καὶ σειρᾶς, δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν ἀντίρρησιν— εἰς τὴν Ε.Δ.Α., ἀλλὰ ἀρνεῖσθε νὰ δώσητε ἀνάλογα καὶ ἴσα δικαιώματα εἰς τὰ ὑπόλοιπα Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ φέρω τὸ θέμα, μοῦ εἴχατε πῆ, ὅτι θὰ ἤμην πρῶτος ὁμιλητής. Μοῦ ἀρκεῖ αὐτό, ἀλλὰ ἔχω χρέος νὰ ἐπισημάνω καὶ νὰ καταγγείλω τὴν τακτικήν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖτε. Θέλετε νὰ μὴ εἶμαι εἰσηγητής; Νὰ μὴν εἶμαι. Δὲν τὸ ζητῶ χάριν καὶ πρὸ παντὸς ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ζητήσω χάριν. Ἀλλ’ ἐπισημαίνω τὸ πολιτικὸν θέμα, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖται καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ θέσω ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ τῆς Ἑλληνικῆς κοινῆς γνώμης.

§128Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ὁ κ. Μητσοτάκης ἀνέφερεν, ὅτι καὶ ἐπὶ παρουσίᾳ μου συνεζήτησεν ἐπὶ τοῦ θέματος μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐζήτησε νὰ ὁρισθῇ ὁ ἴδιος ὡς δεύτερος εἰσηγητής, διὰ νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ἀπόψεις τῶν ὑπολοίπων Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διευκρινήσω, ὅτι τοῦτο ὑπῆρξεν ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλά, δυστυχῶς, τὰ λοιπὰ κόμματα τοῦ Κέντρου δὲν συνεφώνησαν ἐπὶ τοῦ διορισμοῦ τοῦ κ. Μητσοτάκη, τοῦ κ. Κοθρῆ π.χ. ἐπιμένοντος νὰ διορισθῇ ὁ ἴδιος. Συνεπῶς, ὁ κ. Μητσοτάκης, δὲν νομίζω, ὅτι δικαιοῦται νὰ ἰσχυρίζεται, ὅτι διοριζόμενος, τυχὸν ὡς δεύτερος εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας ἐπρόκειτο νὰ εἶναι φορεὺς τῶν ἀπόψεων ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πέραν τῆς Ε. Δ.Α., ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ.

§129Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν εἶπον τέτοιο πρᾶγμα.

§130Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Εἴπατε, ὅτι πρέπει νὰ ἀπηχήσητε τὰς ἀπόψεις τῆς ὑπολοίπου Ἀντιπολιτεύσεως.

§131Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Εἶπον, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ εἶμαι φορεὺς τῶν ἀπόψεων τοῦ Κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω. Ἐάν, ὅμως, δὲν ὑπῆρχε κανεὶς εἰσηγητὴς ἀπὸ τὰ ὑπόλοιπα Κόμματα, δὲν θὰ ὑπῆρχε φορεὺς τῶν ἀπόψεων τῶν ὑπολοίπων Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐμένα, κ. Πρόεδρε, μοῦ εἶπε πράγματι ὁ κ. Βουρδουμπᾶς: συνεννοηθῆτε μὲ τὰ ὑπόλοιπα Κόμματα. Τοῦ ἀπήντησα, ὅτι εἶναι θέμα καθαρῶς ἀρχῆς. Σεῖς, ὡς Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἔχετε οὐσιαστικὴν ἁρμοδιότητα ἀναμφισβητήτως ἐπὶ τοῦ θέματος, διότι εἶναι ζήτημα τάξεως τῶν κοινοβουλευτικῶν συζητήσεων καὶ αἱ συζητήσεις εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν δὲν εἶναι ἄσχεται μὲ τὰς συζητήσεις εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἕτερος εἰσηγητής. Θέλετε νὰ μὴ βάλετε ἐμένα; Βάλετε ὅποιον ἄλλον νομίζετε. Ἀλλὰ θὰ ὑπάρξῃ καὶ ἕτερος εἰσηγητὴς ἀπὸ τὰ ὑπόλοιπα Κόμματα.

§132Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Εἶχε προηγηθῆ τηλεφώνημα τοῦ κ. Κοθρῆ, ἀπαιτοῦντος νὰ εἶναι εἰσηγητής. Ὁ κ. Κοθρῆς εἰσηγητής, σεῖς εἰσηγητής. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλα Κόμματα, ἄρα καὶ ἄλλοι εἰσηγηταί. Ἄλλως τε ἐνθυμεῖσθε πολὺ καλά, ὅτι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὡμιλήσατε ὡς εἰσηγητὴς σχεδόν.

§133Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τὶ θὰ πῇ «σχεδόν»; Ἐδῶ πρέπει νὰ καταλάβωμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχουν σχεδὸν καὶ περίπου.

§134Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν κατετέθη τὸ νομοσχέδιον, πράγματι ἐτηλεφώνησα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ μὲ ὁρίσῃ ὡς εἰσηγητήν. Ὁ κ. Βουρδουμπᾶς μοῦ εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἕνας εἰσηγητής. Ἀπήντησα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ὅτι καὶ ἐπὶ ἄλλων νομοσχεδίων σοβαρῶν, ἐτηρήθη πάντοτε ἡ ἀρχὴ τῶν πολλαπλῶν εἰσηγητῶν. Συγκεκριμένως δέ, ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου τοῦ 1956 ὑπῆρξαν........

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει καμμίαν ἀξίαν ἡ συζήτησις αὐτή;

§136Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐτέθη τὸ θέμα, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἀντίρρησις νὰ ὁμιλήσῃ εἷς ἐκ τῶν συναδέλφων ὡς εἰσηγητὴς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλὰ τὸ θέμα, ἀφέθη ἐκκρεμὲς διὰ νὰ ρυθμισθῇ ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, συναινοῦντος καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἀνεγνώρισε τὸ δίκαιον καὶ εὔλογον τοῦ αἰτήματος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤδη δὲν ὑπάρχει πλέον θέμα. Τὸ θέμα εἶναι ἐὰν ὁ κ. Μητσοτάκης θὰ ὁμιλήσῃ ἀπόψε ἢ ὄχι.

§138Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἦλθεν ἡ σειρὰ τοῦ κ. Μητσοτάκη νὰ ὁμιλήσῃ, αὐτὸ τὸ θέμα ἔληξε. Νέον θέμα εἶναι: Θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις; Νομίζω, ὅτι ὅλοι κατεπονήθημεν καὶ ἀναφέρομαι εἰς τὴν ὑποκειμενικὴν αἴσθησιν τοῦ κόπου τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§140ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ θέμα Ἡμερησίας διατάξεως, ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 11.45′ μ.μ.)