1961.03.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 76η

Τρίτη, 7 Μαρτίου 1961

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 7.10′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Παυλόπουλος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Α. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Κ. Μακρῆς, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§4Κ. ΜΑΚΡΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ Ν. Δ. 3966)1959 καὶ ἀντικαταστάσεως συμπληρώσεως τῆς παρ. Αʹ τοῦ ἄρθρου 4 τῆς παρ. 1 τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ Ν. Δ. 10)16 Σεπτεμβρίου 1926 κ.λ.π. καὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Κ. Ν. 4952)31 «περὶ ὀργανώσεως τῆς Κεντρικῆς Πρεσβευτικῆς καὶ Προξενικῆς Ὑπηρεσίας τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου κ. λ. π.». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ Α. Ν. 1518 τοῦ 1950 «περὶ ἐπανασυστάσεως τοῦ Ταμείου Ἀσφαλίσεως Βουλευτῶν, ὡς οὗτος ἐτροποποιήθη καὶ συνεπληρώθη μεταγενεστέρως». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Π. Γυιόκας, Ι. Σπαθάρης, Κ. Τζιτζικώστας καὶ Α. Βογιατζῆς, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ Γερμανίας Συμβάσεως «περὶ παροχῶν ὑπὲρ Ἑλλήνων ὑπηκόων ὑπὸ ἐθνικοσοσιαλιστικῶν μέτρων διώξεως» καὶ ἄλλων τινῶν συναφῶν διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Κόπανος, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ γεωργικῶν κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Κοθρῆς, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῆς κειμένης Νομοθεσίας «περὶ προστασίας τῶν πολεμιστῶν καὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 23)56 πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Μίχας καὶ Δ. Κόπανος, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῆς κειμένης Νομοθεσίας «περὶ προστασίας τῶν πολεμιστῶν καὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 23)56 πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ν. Ἔξαρχος καὶ Χ. Γκαργκάνας, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῆς κειμένης Νομοθεσίας «περὶ προστασίας τῶν πολεμιστῶν καὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 23)1956 πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου». Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας κ. Π. Σταυρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Μουριᾶς Εὐρυτανίας, αἰτουμένων καταβολὴν ἀποζημιώσεων συνεπείᾳ τῶν ὑδροηλεκτρικῶν ἔργων Ἀχελώου. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Π. Σταυρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Ξηρᾶς Νεοχωρίου Μεσολογγίου, αἰτουμένου, ὅπως ἐπεκταθῇ ἡ ἀσφάλισις τοῦ Ι. Κ.Α. καὶ εἰς τὴν περιοχὴν Νεοχωρίου. Ὁ βουλευτὴς Λασηθίου κ. Ε. Κοθρῆς, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Δημάρχου Ἱεραπέτρας, αἰτουμένου ὅπως ἡ Ἱεράπετρα προτιμηθῇ δι’ ἵδρυσιν Κρατικοῦ Σταθμοῦ Ἐρεύνης προβλημάτων τομάτας. Ὁ βουλευτὴς Χίου κ. Ν. Ζορμπᾶς, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἔκκλησιν Ὀργανώσεων τῆς Χίου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀναθεωρήσῃ τὴν στάσιν της ἔναντι τῶν ἐκπαιδευτικῶν, ἵνα ἀπερίσπαστοι ἐπιδοθῶσιν εἰς τὸ ἱερὸν ἔργον των. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Θέρμων Σερρῶν, διὰ τοῦ καὶ εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς κοινοποιηθέντος ὑπ’ ἀριθ. 124)11.2.61 ἐγγράφου του πρὸς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ὁμάδα τῆς Ἑνιαίας Δημοκρατικῆς Ἀριστερᾶς, ἐπέστρεψεν ὡς ἀπαράδεκτον τὴν ὑπ’ ἀριθ. 827 ἐρώτησιν τῶν βουλευτῶν τῆς ΕΔΑ, ἀφορῶσαν τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν ἰαματικῶν πηγῶν τῆς Κοινότητός του. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Κατούνης Λευκάδος, διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 122)61 ἀναφορᾶς του πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, διεβίβασεν ἀντίγραφον τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 121)61 ἐγγράφου του πρὸς τὴν Ἑνιαίαν Δημοκρατικὴν Ἀριστεράν, δι’ οὗ καθιστᾷ γνωστόν, ὅτι δὲν ἀποδέχεται τὸ ἐνδιαφέρον της ὑπὲρ τῆς Κοινότητός του.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Κύριοι βουλευταί, ἐπειδὴ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας παρουσιάσθη ἀπροόπτως ἕνα σοβαρὸν κώλυμα καὶ δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ παραστῇ κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν, δι’ αὐτὸ θὰ συζητηθοῦν αἱ ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας, νομοτύπως ἄλλως τε, ἐφ’ ὅσον εἶναι ἀναγεγραμμέναι εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. Κ. Μητσοτάκη, σχετικῶς μὲ τὸν τρόπον χρησιμοποιήσεως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς χορηγηθείσης ὑπὸ τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως βοηθείας πρὸς ἀνακούφισιν τῶν πληγέντων ἀγροτῶν Κρήτης, διαγράφεται, λόγῳ ἀπουσίας τούτου.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Τσιπώρης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἐρωτήσεως, σχετικῶς μὲ τὴν προμήθειαν καυσοξύλων τῶν πεδινῶν περιοχῶν Θεσσαλίας κλπ.

§7Α. ΤΣΙΠΩΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχουν ἐκδοθῆ διάφοροι δασικαὶ διαταγαί, αἱ ὁποῖαι ἀπαγορεύουν εἰς τοὺς πεδινοὺς πληθυσμοὺς τῆς Δυτικῆς Θεσσαλίας νὰ μεταβαίνουν εἰς τὰς ὀρεινὰς καὶ ἡμιορεινὰς περιοχὰς διὰ νὰ προμηθεύωνται καυσόξυλα, τὰ ὁποῖα τοὺς εἶναι ἀπαραίτητα, διότι αὐτὰ μεταχειρίζονται ὡς καύσιμα. Ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργόν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, πῶς ἀντιμετωπίζει τὸ ζήτημα τοῦτο.

§8Δ. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑφυπ. Γεωργίας). Τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας ἠρώτησε τὸ ἁρμόδιον Δασαρχεῖον, ἐὰν ἐξέδωκε τοιαύτας ἀπαγορευτικὰς διαταγὰς καὶ ἀπήντησεν ἀρνητικῶς. Ἑπομένως, ἰσχύουν αἱ γενικαὶ ἐκ τοῦ νόμου διατάξεις. Ἡ ὑλοτομία εἶναι ἐλευθέρα καὶ γίνεται ἀτελῶς, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι θὰ τηρηθοῦν ὡρισμένοι ὅροι, διὰ νὰ μὴ καταστρέφωνται τὰ δάση. Τοιοῦτοι περιορισμοὶ εἶναι, ὅπως ἡ ὑλοτομία γίνεται καθ’ ὡρισμένας ἡμέρας τοῦ ἔτους καὶ ὑπὸ τὴν παρακολούθησιν τῶν δασικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὅτι ἡ συγκέντρωσις τῶν καυσοξύλων θὰ γίνεται μόνον ἀπὸ τὰ κατακείμενα ἢ ἀπὸ τὰ δένδρα τὰ ὁποῖα ὑποδεικνύουν οἱ δασικοὶ ὑπάλληλοι. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου δύνανται νὰ προμηθεύωνται καυσόξυλα οἱ πεδινοὶ πληθυσμοί, τὰ ὁποῖα ἐλευθέρως μεταφέρουν οἱ κάτοικοι τῆς ὀρεινῆς καὶ ἡμιορεινῆς περιοχῆς εἰς τὰς πόλεις καὶ τὰ χωρία.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Εὐαγγελίδης ἔχει τὸν λόγον, ἐπὶ ἐρωτήσεως, σχετικῶς μὲ τὴν λῆψιν μέτρων διὰ τὴν ἀνακάλυψιν καὶ ἀξιοποίησιν ὑπογείων ὑδάτων ἐν Τήνῳ κλπ.

§10Ι. ΕΥΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ κάτοικοι τῆς νήσου Τήνου, ζητοῦν νὰ γίνουν ἔρευναι διὰ τὴν ἀνεύρεσιν ὑπογείων ὑδάτων εἰς τὴν τοποθεσίαν Λειβαδερὴ τῆς Κοινότητος Βαλτάρου, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς ὕψος 400 μέτρων ὑπὲρ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θαλάσσης καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ βοηθήσῃ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ὅλης περιοχῆς καὶ τὴν ἄνοδον τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τῶν κατοίκων. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργόν, νὰ μᾶς πληροφορήσῃ τὰς ἀπόψεις του ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§11Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Ἐξ ἀφορμῆς ἄλλης ἐρωτήσεως ὁμοίας, εἶχα δώσει σχετικὰς πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν. Ἐνετάλη εἰδικὸς γεωλόγος νὰ μεταβῇ εἰς Τῆνον καὶ νὰ ἐξετάσῃ τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν ζητοῦν οἱ κάτοικοι νὰ γίνουν ἔρευναι, ὅπως ἐπίσης θὰ ἐξετάσῃ ὁμοίας περιπτώσεις εἰς ἄλλα νησιὰ καὶ ἀναμένομεν τὴν ἔκθεσίν του διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν πρέπει νὰ γίνουν γεωτρήσεις. Ἄλλως τε, ἔχει καταρτισθῇ εὐρύτερον πρόγραμμα κατασκευῆς λιμνοδεξαμενῶν, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀρδεύωνται πολλαὶ περιοχαί.

§12Ι. ΕΥΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Ἡ ἔκθεσις θὰ ὑποβληθῇ δι’ ὅλας τὰς νήσους τῶν Κυκλάδων ἢ τμηματικῶς;

§13Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Τμηματικῶς.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐρώτησις τῶν κ.κ. Δ. Παπαθανασοπούλου, Α. Κολαμπᾶ καὶ Γ. Σπηλιοπούλου, σχετικῶς μὲ τὴν ἐξέτασιν αἰτημάτων τοῦ λαοῦ τῆς ἐπαρχίας Ὀλυμπίας κλπ., διαγράφεται, λόγῳ ἀπουσίας τούτων. Ὁ κ. Π. Γλιγλῆς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἐρωτήσεως, σχετικῶς μὲ τὴν λῆψιν μέτρων ὑπὲρ τῶν ἐλαιοπαραγωγῶν Λέσβου κλπ.

§15Π. ΓΛΙΓΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἐρώτησις αὕτη, καίτοι κατετέθη ἀπὸ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον, ἐν τούτοις, δὲν ἔχασε τὴν ἐπικαιρότητά της. Πρόκειται περὶ τῆς δεινῆς οἰκονομικῆς κρίσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ Λέσβου, τινὲς τῶν ὁποίων στεροῦνται καὶ αὐτοῦ τοῦ ἄρτου, διότι ἐφέτος ἡ παραγωγὴ των ἐπλήγη ἀπὸ τὸν δάκον. Ἐξ αἰτίας τούτου, πολλοὶ τῶν κατοίκων τῆς Λέσβου καταφεύγουν εἰς τὰ ἀστικὰ κέντρα ἢ καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, πρὸς ἐξεύρεσιν ἐργασίας. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργόν, ὅπως διατάξῃ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν καὶ χορηγήσῃ δάνεια πέραν τῶν συνήθων καλλιεργητικῶν εἰς τοὺς κατοίκους Λέσβου, τῶν ὁποίων ἐπλήγη ἡ ἐλαιοπαραγωγή. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς ἔλαβε τοιοῦτον μέτρον, ἀλλὰ πάντως ἀπὸ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν δὲν χορηγοῦνται δάνεια εἰς τοὺς ὀφειλέτας παλαιῶν δανείων. Δὲν γνωρίζω τὶ ἀπεφάσισεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν συγκέντρωσιν τοῦ ἐλαίου, ἄλλως τε παρῆλθεν ἡ ἐποχὴ τῆς συγκεντρώσεως.

§16Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, ὅπως φαίνεται καὶ ἀπὸ τὴν ἔγγραφον ἀπάντησιν, τὸ Ὑπουργεῖον ἀντιμετώπισε τὸ θέμα τῆς λήψεως μέτρων διατροφῆς καὶ ἔδωκεν ἐντολὴν εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν νὰ χορηγήσῃ δάνεια εἰς ἐκείνους, τῶν ὁποίων ἐπλήγη ἡ ἐλαιοπαραγωγή, πέραν τῶν συνήθων καλλιεργητικῶν. Ἐὰν ὁ κ. συνάδελφος, ἔχῃ συγκεκριμένας περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Τράπεζα δὲν ἐχορήγησε δάνεια εἰς ὑποχρέους, νὰ μοῦ ὑποβάλῃ κατάστασιν διὰ νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα. Ὡς πρὸς τὴν τιμὴν συγκεντρώσεως, αὕτη καθωρίσθη μεγαλυτέρα ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐζήτησαν οἱ παραγωγοί, οἱ ὁποῖοι ὅμως δὲν παραδίδουν τὸ ἔλαιον μὲ τὴν τιμὴν τῶν 16,50 δραχμῶν τῶν 5 βαθμῶν, ὅπως ὡρίσθη.

§17Π. ΓΛΙΓΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς ὑποβάλω συγκεκριμένην κατάστασιν, ἀλλὰ πάντως τὸ ὑποκατάστημα Λέσβου δὲν χορηγεῖ δάνεια εἰς τοὺς καθυστεροῦντας δάνεια τοῦ 1956. Οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ δὲν παραδίδουν τὸ ἔλαιον εἰς τὴν συγκέντρωσιν, λόγῳ τῆς ηὐξημένης ὀξύτητός του.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 6. Διαγράφεται. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 7. Ἀναβάλλεται. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 8. Διαγράφεται. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 9. Ἀναβάλλεται. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 10. Ἀναβάλλεται. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 11. Ὁ κ. Π. Γλιγλῆς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἐρωτήσεώς του, δι’ ἧς ζητεῖ νὰ πληροφορηθῇ, ἐὰν θὰ ματαιωθῇ ἡ ἐξαγγελθεῖσα εἰσαγωγὴ σπορελαίου κλπ.

§19Π. ΓΛΙΓΛΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργόν, νὰ πληροφορήσῃ τὸ Σῶμα πόσοι τόννοι σπορελαίου καὶ ἐλαιολάδου εἰσήχθησαν ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, αὐτὸ ἀποτελεῖ ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου Ἐμπορίου.

§21Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ἡ ἐρώτησις δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας, ἐπιθυμῶ νὰ πληροφορήσω τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι ἡ παραγωγὴ ὑπέστη τεραστίας ζημίας κατὰ τὸ τρέχον ἔτος καὶ ἐνῷ ὑπελογίζαμεν, ὅτι θὰ ἀνέλθῃ εἰς 90.000 τόννους, τελικῶς ἀνῆλθε μόνον εἰς 60.000 τόννους. Κατὰ συνέπειαν, προέκυψεν ἀνάγκη εἰσαγωγῆς διὰ τὴν κάλυψιν τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν κατοίκων τῶν πόλεων, ἀλλὰ καὶ τῶν κατοίκων τῆς ὑπαίθρου.

§22Π. ΓΛΙΓΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ κατάστασις ὀφείλεται εἰς ὑπαιτιότητα τῆς Κυβερνήσεως. Πέρυσιν ἐκλιπαρούσαμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς συγκέντρωσιν. Ἀλλά, πέραν αὐτοῦ, ἡ τιμὴ τῶν εἰσαχθέντων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐλαίων εἶναι 15 δραχμάς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀκινητοποίησε τὴν ἀγορὰν τῆς Μυτιλήνης. Τὰ λάδια τῆς Μυτιλήνης...

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, δευτερολογεῖτε, παρὰ τὸν Κανονισμόν. Θὰ ὁμιλήσῃ προτοῦ εἰσέλθωμεν εἰς τὰς ἐπερωτήσεις, ἐπὶ δεκάλεπτον καὶ ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ὁ κ. Κ. Δεσποτόπουλος, διὰ νὰ εἰσηγηθῇ μίαν πρότασιν νόμου. Εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸν Κανονισμὸν καὶ τὸ Προεδρεῖον, εἶχεν ἤδη δώσει τὸν λόγον εἰς τὸν κ. Κ. Δεσποτόπουλον, διὰ σήμερον.

§24Κ. ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ διετίας τὸ Κόμμα μας κατέθεσε πρότασιν νόμου, περὶ κηρύξεως τῆς λήξεως τῆς ἀνταρσίας: «..... (ἀναγινώσκει) .....».

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Δεσποτόπουλε, θὰ παρεκάλουν, νὰ μὴ εἶναι τόσον ἐμφανὴς ἡ ἀνάγνωσις τοῦ κειμένου. Εἶναι ὑπὲρ τὸ δέον ἐμφανής. Σεῖς, καὶ χειριστὴς καλὸς τοῦ λόγου εἶσθε, καὶ τὸν Κανονισμὸν γνωρίζετε.

§26Κ. ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ κάμνω, κ. Πρόεδρε, διὰ νὰ δυνηθῶ ἐντὸς τοῦ δεκαλέπτου νὰ τερματίσω.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὶ νὰ κάμωμεν. Δὲν λέγει ὁ Κανονισμὸς τοιοῦτον πρᾶγμα.

§28Κ. ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μου, κατ’ ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 49 τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ εἰσηγηθῶ διὰ βραχυτάτων τὴν περὶ ἧς πρόκειται πρότασιν: Κατὰ τὴν περίοδον —μακρυνὴν εὐτυχῶς πλέον— τῆς ἐσωτερικῆς ἀναταραχῆς, τὸ Κράτος ἔθεσεν, ὡς γνωστόν, εἰς ἐφαρμογὴν ἔκτακτα νομοθετήματα ηὐξημένης ὅσον καὶ συνήθους τυπικῆς δυνάμεως, διὰ τῶν ὁποίων ἐπεδιώκετο ἡ ἀποτελεσματικωτέρα ἄμυνά του κατὰ τῆς «ἀνταρσίας». Ἡ διάρκεια τῆς ἰσχύος τῶν ἐκτάκτων ἐκείνων νομοθετημάτων ἦτο προσωρινή. Προσωρινὴ ὄχι μόνον κατὰ ἑρμηνευτικὸν συμπερασμὸν συναγόμενον ἐκ τῆς φύσεως καὶ τοῦ προορισμοῦ των, ἀλλὰ καὶ δυνάμει ρητῆς διαμνημονεύσεως τῆς προσωρινότητός των εἰς αὐτὰ ταῦτα τὰ κείμενα τῶν νομοθετημάτων. Πράγματι, τὰ προβλεπόμενα ἔκτακτα μέτρα ἐπιβάλλονται καὶ θέλουν ἰσχύῃ, κατὰ στερεότυπον ἔκφρασιν τῶν σχετικῶν νομοθετημάτων, «διαρκούσης τῆς ἀνταρσίας». Τὸ περιεχόμενον τῆς διατυπώσεως αὐτῆς καὶ ὁ συγκεκριμένος σκοπὸς τῶν δρακοντείων αὐτῶν μέτρων ἀναπτύσσονται σαφῶς καὶ ἀπεριφράστως εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν ποὺ συνοδεύει τὸ Ν. Δ. 687)48 καὶ ἡ ὁποία λέγει τὰ ἑξῆς: «... Κατὰ τοὺς προσεχεῖς (τότε) μῆνας, σοβαρὸς ἀριθμὸς ἐκ τῶν ἐν ἐκτοπίσει τελούντων, συμπληρώνουσι τὸ ἀνώτατον ὅριον ἐκτοπίσεως καὶ συνεπῶς τὰ ἄτομα ταῦτα πρέπει νὰ ἀφεθοῦν ἐλεύθερα. Ἡ ἀναρχοκομμουνιστικὴ ὅμως ἀνταρσία συνεχίζεται ἔντονος καὶ ἡ ἀπόλυσις τούτων θὰ ἐσήμαινεν ἐν τοῖς πράγμασι ἐνίσχυσιν τοῦ συμμοριακοῦ ἀγῶνος, διὰ τῆς ἐντάξεως μεγάλου μέρους τῶν ἀπολυθησομένων. Δι’ ὃ ἐπιβάλλεται, ὅπως δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς Δημοσίας Ἀσφαλείας νὰ παρατείνωσιν ἑκάστοτε καὶ ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ ἀνταρσία τὴν ἐκτόπισιν τῶν εἰρημένων ἀτόμων καὶ πέραν τῶν 24 μηνῶν». Εἶναι, ἑπομένως, πλέον ἢ σαφές, ὅτι ὁ νομοθέτης ἀπέβλεπε διὰ τοῦ ἀνωτέρω ἐκτάκτου μέτρου, νὰ ἐμποδίσῃ τὴν διόγκωσιν τῶν ἐνόπλων δυνάμεων τῆς «ἀνταρσίας». Ταύτης ἀντικειμενικῶς καὶ πασιδήλως τερματισθείσης πρὸ δωδεκαετίας, ἄνευ οἱασδήποτε γενικῆς ἢ σποραδικῆς ὑποτροπῆς, θὰ ἔπρεπε, κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν αὐτοῦ τούτου τοῦ νομοθέτου, νὰ παύσῃ καὶ ἡ ἰσχὺς τῶν ἐκτάκτων ἐκείνων μέτρων τῶν μετ’ αὐτῆς συνδεομένων. Ὅμως, μετὰ τόσα ἔτη ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς «ἀνταρσίας», τὰ νομοθετήματα ἐκεῖνα εὑρίσκουν ἀτυχῶς ἀκόμη ἐφαρμογήν. Μία Διοίκησις μισαλλόδοξος προσφεύγει εἰς αὐτὰ ἀδιστάκτως, διότι νομίζει, ὅτι δι’ αὐτῶν προστατεύονται ἀποτελεσματικώτερον τὰ συμφέροντα τῆς κρατούσης καταστάσεως. Ἀφ’ ἑτέρου, ἡ Δικαιοσύνη ἐδίστασε μέχρι τῆς στιγμῆς νὰ ἀπαλλάξῃ πλήρως τὸν λαόν, διὰ μιᾶς θαρραλέας νομοθεσίας, ἀπὸ τὸ παρασυνταγματικὸν καθεστὼς τῶν Ψηφισμάτων καὶ ἐκτάκτων νόμων, ἀποκαθιστῶσα εἰς τὸ ἀκέραιον τὴν ἰσχὺν τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν τῆς χώρας. Ἔκρινεν, ὅτι τὴν πρωτοβουλίαν καὶ τὴν εὐθύνην δι’ αὐτὸ ἔπρεπε νὰ ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλή, ἄνευ οὐδεμιᾶς σχεδὸν ἐκ μέρους αὐτῆς νομολογιακῆς πιέσεως ὑπὲρ τῆς δημοκρατικῆς συνταγματικῆς τάξεως. Οὕτω, κατὰ τὴν μέχρι τοῦδε νομολογίαν τῶν Δικαστηρίων, ἐκράτησεν ἡ ἄποψις, ὅτι δὲν ἀρκεῖ ὁ πραγματικός, ἀντικειμενικὸς καὶ πασίδηλος τερματισμὸς τῆς ἐνόπλου ἀνταρσίας, ἀλλ’ ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἡ λῆξις αὐτῆς νὰ κηρυχθῇ ἐν τῷ συνόλῳ της διὰ νόμου! Μία τοιαύτη ἀντίληψις, μὴ στηριζομένη εἰς οὐδεμίαν ρητὴν διάταξιν νόμου, οὐδὲν ἄλλο σημαίνει, τοὐλάχιστον κατὰ τὸ Διεθνὲς Δίκαιον, παρὰ ὅτι τὰ Δικαστήρια τῆς Χώρας ἐξομοιώνουν τὴν ἔνοπλον ἐκείνην ἐσωτερικὴν ἐξέγερσιν πρὸς μίαν «ἐμπόλεμον κατάστασιν», δι’ ὃ καὶ κρίνουν, ὅτι τὸ Κράτος βαρύνεται μὲ τὴν ἁρμοδιότητα τῆς λήψεως ἀποφάσεως πρὸς κήρυξιν διὰ νόμου τῆς λήξεως τῆς «ἀνταρσίας», ὡσὰν νὰ ἐπρόκειτο περὶ κλασσικοῦ πολέμου, ὁ ὁποῖος νομικῶς δύναται νὰ διαρκῇ καὶ ἄνευ ἐχθροπραξιῶν, μέχρι τῆς τυπικῆς διὰ νόμου κηρύξεως τῆς λήξεώς του! Ἀλλὰ καὶ τοιαύτη πρᾶξις ἂν τυχὸν ἀπῃτεῖτο —πρᾶγμα ποὺ δὲν εἶναι ὀρθὸν— δύναται βασίμως νὰ θεωρηθῇ, ὅτι καὶ ὁ ὅρος αὐτὸς πληροῦται διὰ τῶν Β. Δ. τῆς 21.12.1949 καὶ 9)11 Φεβρουαρίου 1950. Πράγματι, ἡ ὑπ’ ἀριθ. 15)1945 Συντ. Πρᾶξις, συμπληροῦσα τὸ ἄρθρον 91 τοῦ Συντάγματος, ἐπέτρεψε τὴν κήρυξιν τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου καὶ εἰς περιπτώσεις διαταράξεως τῆς δημοσίας τάξεως. Ἑπομένως, ἡ διὰ τῶν ἀνωτέρω Β. Διαταγμάτων ἄρσις τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου, ἐπιβληθέντος δυνάμει τῆς ρηθείσης Συντ. Πράξεως πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς «ἀνταρσίας», ἀπετέλει ἀναμφισβήτητον νομοθετικὴν διακήρυξιν τῆς λήξεως αὐτῆς. Πέραν τούτου, ἡ Ἑλλὰς οὔτε κατὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Διεθνοῦς Συμβάσεως τῆς Ρώμης τοῦ 1950 «περὶ προασπίσεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῶν θεμελιωδῶν ἐλευθεριῶν κλπ.», οὔτε κατὰ τὴν κύρωσιν αὐτῆς, διὰ τοῦ νόμου 2329)59 προέβη εἰς ἐπιφύλαξίν τινα ἀναγομένην εἰς τὴν περαιτέρω ἰσχὺν τῶν ἐκτάκτων νόμων τῶν συνδεομένων μὲ τὴν διάρκειαν τῆς «ἀνταρσίας». Οὔτε καὶ ἀκολούθως καὶ μέχρι σήμερον προέβη εἰς οἱανδήποτε δήλωσιν πρὸς τὸν Γενικὸν Γραμματέα τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης περὶ ὑπάρξεως ἐν Ἑλλάδι «κινδύνου ἀπειλοῦντος τὴν ζωὴν τοῦ Ἔθνους», δικαιολογοῦντος τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἀντιτιθεμένων πρὸς τὴν Σύμβασιν ἐκτάκτων νόμων. Καὶ τοῦτο, ὅθεν, ἀποτελεῖ πρόσθετον ἐπιβεβαίωσιν τῆς μὴ ὑπάρξεως «ἀνταρσίας» καὶ διεθνῆ δέσμευσιν περὶ τῆς εἰς τὸ ἀκέραιον ἐφαρμογῆς τῆς ἐν λόγῳ Συμβάσεως ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, πρὸς τερματισμὸν τῆς διφορουμένης ταύτης καταστάσεως, τὴν ὁποίαν καλλιεργεῖ σκοπίμως ἡ Κυβέρνησις, τὸ Κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω κατέθεσε τὴν παροῦσαν πρότασιν νόμου «περὶ κηρύξεως τῆς λήξεως τῆς ἀνταρσίας». Ἀληθῶς, πέραν αὐτῆς ἢ ἐκείνης τῆς νομικῆς κατασκευῆς, ὁ κοινὸς πολίτης δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐννοήσῃ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρῆται διαρκοῦσα μία ἔνοπλος ἐμφύλιος σύρραξις, ἡ ὁποία ἔχει λήξει πρὸ δωδεκαετίας. Ὁ ἁπλοῦς ἄνθρωπος, ὁ διαθέτων τὸν κοινὸν νοῦν, ἀκόμη ὀλιγώτερον δύναται νὰ συλλάβῃ, πῶς συμβαίνει τὸ Κράτος, τὸ αὐτὸ Κράτος, εἰς ἄλλα μὲν νομοθετήματά του, ὅπως εἰς τὸν νόμον 2058)52 «περὶ μέτρων εἰρηνεύσεως» ἢ εἰς τὸν νόμον 1854)51 «περὶ συντάξεων» νὰ ὁρίζῃ, ὅτι ἡ «ἀνταρσία» ἔληξε (πρᾶγμα ποὺ θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ λεχθῇ, ἔστω καὶ εἰς εἰδικὰ θέματα, ἂν δὲν ἦτο ἀληθές), εἰς ἄλλας δὲ ἐκδηλώσεις του νὰ δέχεται, ὅτι ἡ αὐτὴ «ἀνταρσία» συνεχίζεται. Κορωνίδα τῆς ἀσυλλήπτου αὐτῆς ἀντιφατικότητος ἀποτελεῖ τὸ Διάταγμα τῆς 17)9–20.9.59 «περὶ ἐκδόσεως ἑνὸς ἀναμνηστικοῦ γραμματοσήμου ἐπὶ τῇ συμπληρώσει δεκαετίας ἀπὸ τῆς νικηφόρου λήξεως τοῦ συμμοριτοπολέμου. Τὸ πρᾶγμα θὰ ἐχαρακτηρίζετο ὡς ἀστεῖον, ἐὰν δὲν ἦτο τραγικόν. Ἀληθῶς, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι δυνατόν, δώδεκα ἔτη μετὰ τὴν οὐσιαστικὴν λῆξιν τῆς ἐνόπλου ἐμφυλίου συρράξεως καὶ τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος τοῦ 1952, ἡ χώρα νὰ ἐξακολουθῇ νὰ εὑρίσκεται ὑπὸ δυαδικὸν Συνταγματικὸν Δίκαιον. Διότι αὐτὸ σημαίνει ἡ παράλληλος πρὸς τὸ Σύνταγμα ἰσχὺς Ψηφισμάτων καὶ ἐκτάκτων νόμων, ἀντικειμένων πρὸς βασικὰς διατάξεις τοῦ καθολικοῦ Συνταγματικοῦ Χάρτου τῆς Χώρας. Ὅταν ὑπάρχουν Ἕλληνες πολῖται ἐστερημένοι τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας των ἐπὶ 10, 12 καὶ 15 ἔτη, ἄνευ δικαστικῆς ἀποφάσεως, ἀλλὰ διὰ Πράξεως διοικητικοῦ ὀργάνου, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποστηριχθῇ σοβαρῶς, ὅτι τηρεῖται τὸ Σύνταγμα ἐν τῇ οὐσίᾳ του. Ὅταν διὰ τὴν ἔκδοσιν νέας ἐφημερίδος ἢ περιοδικοῦ ἀπαιτῆται προηγουμένη ἄδεια τοῦ Ὑπουργείου Τύπου ἢ ἄδεια τῆς Ἀστυνομίας διὰ τὴν ἔκδοσιν καὶ κυκλοφορίαν βιβλίων ἢ ἄλλων ἐντύπων, τότε ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ Συντάγματος φενακίζεται πασιδήλως. Καὶ δὲν ἐξήντλησα τὰς περιπτώσεις τῆς περιέργου συνταγματικῆς δυαδικότητος, ὑπὸ τὴν ὁποίαν τελοῦμεν. Διότι καὶ περὶ τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι καὶ συνεταιρίζεσθαι, ἀνάλογος νόθος κατάστασις ἐπικρατεῖ. Πάντως, ὁ προτεινόμενος νόμος εἰς μερικὴν μόνον θεραπείαν τῆς καταστάσεως αὐτῆς ἀποβλέπει. Εἶναι δὲ τόσον δίκαιος, τόσον σύμφωνος πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ τὰς βάσεις τοῦ Δημοκρατικοῦ μας Πολιτεύματος, τόσον ἐθνικῶς συμφέρων, ὥστε θέλομεν νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία θὰ καταλήξῃ νὰ τὸν ἀποδεχθῇ, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον πλησιάζομεν πρὸς τὰς ἐκλογάς, αἵτινες δὲν νοεῖται πλέον νὰ διεξαχθοῦν ὑπὸ τὸ καθεστὼς τῶν ἐκτάκτων μέτρων, στηριζομένων εἰς τὸ φαρισαϊκὸν πλᾶσμα τῆς νομικῆς διαρκείας μιᾶς ἀνυπάρκτου ἐν τῇ πραγματικότητι «ἀνταρσίας».

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Δεσποτόπουλε, λυποῦμαι, ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι αὐτὸ τὸ πρᾶγμα γίνεται διὰ τελευταίαν φοράν. Ὁ γραπτὸς λόγος ἀπαγορεύεται καὶ τὸ γνωρίζετε. Εἶναι ρητὴ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ Κανονισμοῦ.

§30Κ. ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ἔθιμον.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει κανὲν ἔθιμον. Τοὐναντίον, ἐπεμβαίνω πάντοτε εἰς παρομοίας περιπτώσεις. Σήμερον, ἐπειδὴ ἡ πτέρυξ σας ἔλαβε τὸν λόγον, ἐπὶ τοῦ ἐν λόγῳ θέματος καὶ ἐπειδὴ τοῦτο εἶναι ἐπίμαχον, δὲν ἠθέλησα νὰ σᾶς διακόψω, διὰ νὰ κατηγορηθῶ ἐπὶ ἀδιαλλαξίᾳ. Διὰ τὸ μέλλον, ὅμως, δηλῶ, ὅτι δὲν θὰ ἐπιτρέψω τὸν γραπτὸν λόγον εἰς οὐδένα. Εἶναι ρητή, ἐπαναλαμβάνω, ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ ὁποία τὸν ἀπαγορεύει.

§32Ι. ΕΥΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Καὶ διὰ τοὺς ὑπουργούς.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὶ θέλετε νὰ πῆτε; Νὰ ἀντιλέξητε εἰς τὸν Πρόεδρον; Κάμνει ὁ Πρόεδρος μίαν σύστασιν διὰ τὸ μέλλον, ἀφοῦ ἐπέτρεψεν εἰς τὸν βουλευτὴν τῆς παρατάξεώς σας νὰ κάμῃ ἐκεῖνο ποὺ ἐπεθύμει, τὶ θέλετε νὰ εἴπητε σεῖς τώρα; καὶ ὑπὸ ποίαν ἰδιότητα;

§34Ι. ΕΥΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Βεβαίως, κ. Πρόεδρε, αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, εἴθισται νὰ γίνεται εἰς τὴν Βουλήν, νὰ ὁμιλοῦν δηλαδὴ οἱ ρήτορες ἀπὸ στήθους καὶ οὐχὶ ἀπὸ χειρογράφου.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἴθισται. Ἐρωτήσατε τὸν κ. Στεφανόπουλον, ὁ ὁποῖος εἶναι παραπλεύρως ὑμῶν καὶ παλαιὸς κοινοβουλευτικός. Σεῖς εἶσθε νέος βουλευτής. Μὴ λέγετε ἀνακριβείας. Οὐδέποτε εἴθισται αὐτό.

§36Ι. ΕΥΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ συνεχίσω; Ἂν θέλετε νὰ ὁμιλήσετε σεῖς, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Ἀλλὰ ἤθελον νὰ εἴπω, ὅτι ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἀσφαλείας καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐργασίας καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν —οὐχὶ δὲ περὶ θεμάτων ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, διὰ τὰ ὁποῖα αἱ δηλώσεις εἶναι ὀρθὸν νὰ γίνωνται ἀπὸ χειρογράφου διὰ λόγους εὐνοήτους— ὡμίλησαν ἀπὸ χειρογράφου καὶ διὰ μακρῶν. Τοῦτο ἤθελα νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ὁ ὁποῖος πιθανὸν νὰ μὴ κατεῖχε τὴν ἕδραν τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἀλλὰ νὰ εὑρίσκετο ἐπ’ αὐτῆς ἄλλο τι ἐκ τῶν ἀξιοτίμων μελῶν τοῦ Προεδρείου. Καὶ ὅτι, μολονότι ἐγένετο ὑπόμνησις τότε ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, ὅτι γίνεται κατάχρησις αὐτοῦ τοῦ πράγματος, δὲν ὑπῆρξε καμμία ἀντίδρασις. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, λέγω, ὅτι ὁ κ. Δεσποτόπουλος, εἰπών, ὅτι ἐγένετο χρῆσις εἰς τὸ παρελθὸν τῆς μεθόδου αὐτῆς, δηλαδή, τῆς ἀπὸ χειρογράφου ἀναγνώσεως τοῦ λόγου, δὲν εὑρίσκετο μακρὰν τῆς πραγματικότητος.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δηλαδή, θέλετε νὰ εἴπητε, ὅτι κακῶς ἐγὼ ἔκαμον τὴν σύστασιν εἰς τὸν κ. Δεσποτόπουλον; Ἄλλως δὲν ἔχει νόημα ἡ ἀγόρευσίς σας. Ἐγὼ δὲν ἐκπροσωπῶ ἐν προκειμένῳ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλά, ὡς Πρόεδρος, θὰ σᾶς εἴπω τοῦτο: Ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὀφείλει ἀπὸ χειρογράφου νὰ ὁμιλῇ, ἐνίοτε δὲ καὶ οἱ ἄλλοι ὑπουργοί, ὅταν προβαίνουν εἰς δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι δεσμεύουν τὴν Κυβέρνησιν. Δι’ αὐτὸ καὶ τὸ ἐπιτρέπει ἐν προκειμένῳ ὁ Κανονισμός. Εἶναι διάφορον τὸ ἕνα θέμα ἀπὸ τὸ ἄλλο. Καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος ἐνίοτε, ὅταν προβαίνω εἰς δηλώσεις, ἀναγκάζομαι ἐνίοτε νὰ τὰς ἔχω γραπτάς, διότι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅταν προβαίνῃ εἰς δηλώσεις ἢ ἀνακοινώνει τι, πρέπει νὰ εἶναι σαφὲς καὶ συγκεκριμένον ἐκεῖνο ποὺ λέγει. Ἄλλο πρᾶγμα, ὅμως, αἱ δηλώσεις τριῶν λεπτῶν καὶ ἄλλο νὰ καθιερώσωμεν τὰς ἐγγράφους εἰσηγήσεις τοῦ νομοσχεδίου. Αὐτὸ ἀποκλείεται. Καὶ νομίζω, ὅτι ἔληξεν ἡ συζήτησις. Θέλει ἐπ’ αὐτοῦ νὰ ὁμιλήσῃ κανείς; Διότι ἀπὸ οὐδένα ἀφαιρῶ τὸν λόγον, ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Συνέχεια συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεως περὶ ἐπαρχιῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ἔχει τὸν λόγον.

§38Η. ΗΛΙΟΥ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπερωτᾶται, κ. Πρόεδρε;

§39Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς θὰ τελειώσωμεν ἀπόψε;

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἐπιτρέπεται. Τὸ Κόμμα τῆς ΚΕΑ μοῦ ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ ὁμιλήσουν δύο βουλευταί. Θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸ Κόμμα τῆς ΕΔΑ, πόσοι ἐξ αὐτοῦ θὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως; Δηλώσατέ μου παρακαλῶ, κ. Ἡλιοῦ, πόσοι θὰ ὁμιλήσουν ἐκ τοῦ Κόμματός σας, διὰ νὰ κάμω ἕνα νέον πίνακα ἀγορητῶν.

§41Η. ΗΛΙΟΥ. Μόνον ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω ἐκ μέρους τῆς ΕΔΑ.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δηλαδή, θὰ ὁμιλήσουν οἱ κύριοι Στεφανόπουλος, Πολυχρονίδης, Ἡλιοῦ, Νόβας, Τσιριμῶκος, Ζορμπᾶς, Τσιάρας καὶ ὁ κ. Μέρος ἐκ μέρους τοῦ τέως Ἀγροτικοῦ Κόμματος, ποὺ εἶχε σχετικὴν ἐπερώτησιν, καὶ τρεῖς κυβερνητικοὶ βουλευταί. Πάλιν ὑπερέβημεν τοὺς 10. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν μίαν λύσιν;

§43Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ἐκ μέρους τῆς πρώην Ἀγροτικῆς Ὁμάδος.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχουν καταθέσει ἐπερώτησιν ὡς πρώην Ἀγροτικὸν Κόμμα.

§45Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μέλη τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, τῆς Φιλελευθέρας Ἀγροτικῆς Ἑνώσεως καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἰδιότητα θὰ ὁμιλήσῃ.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω οὐδένα λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ.

§47Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν παραπονοῦμαι, ἀλλὰ ταῦτα διὰ τὴν τάξιν.

§48Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς παρατηρήσεως τὴν ὁποίαν ἐκάματε, κ. Πρόεδρε, θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω καὶ Ὑμᾶς καὶ τὴν Βουλήν, ἐπειδὴ πολλὰ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ θίξω, εἶναι τεχνικά, καὶ ἔχουν ἀνάγκην νὰ παρασταθοῦν καὶ δι’ ἀριθμῶν, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω χρῆσιν σημειώσεων, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀγορεύσεώς μου. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ κυριωτέρα πλευρὰ τοῦ συζητουμένου θέματος εἶναι ἡ ἀγροτικὴ οἰκονομία. Εἶναι δὲ ἡ πλευρὰ αὕτη ἡ κυριωτέρα, διότι, ὡς εἶναι γνωστόν, ἡ γεωργία ἀποτελεῖ τὸν κύριον παράγοντα τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, ἀλλὰ καὶ διότι, καὶ κυρίως τοῦτο, σημαντικωτάτη εἶναι ἡ ἐπίδρασις αὐτῆς εἰς τὴν οἰκονομίαν τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ χώρου, τὸν ὁποῖον ὀνομάζομεν ἐπαρχίαν. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὰς συζητήσεις περὶ τῆς ἀγροτικῆς οἰκονομίας καὶ τῆς γεωργικῆς πολιτικῆς διαπράττονται πολλὰ σφάλματα, τὸ βασικώτερον ὅμως τούτων εἶναι, ὅτι δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν αἱ φυσικαὶ συνθῆκαι τῆς χώρας καὶ ἐντεῦθεν αἱ γενικώτεραι ἀδυναμίαι τῆς γεωργίας μας, ὡς ἐκ τοῦ σφάλματος δὲ τούτου, δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἀκριβῆ ἐκτίμησιν τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐφαρμοζομένης πολιτικῆς. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι γνωσταὶ αἱ φυσικαὶ συνθῆκαι τῆς χώρας μας. Ἐδάφη πτωχὰ καὶ μὴ γόνιμα. Ἀνεπάρκεια ὕδατος ἐκ βροχοπτώσεων καὶ ἀνεπάρκεια ἐπιφανειακὴ ὑδάτων, ὀρεινὴ διαμόρφωσις τῆς χώρας, ἐπὶ πλέον δὲ γεωργικὸς ὑπερπληθυσμὸς μὲ στενότητα τῆς καλλιεργησίμου γῆς. Ἔχομεν βεβαίως καὶ μίαν εὔνοιαν. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἡ εὔνοια, ὅτι ἔχομεν εὔκρατον καὶ γλυκὺ κλῖμα. Τὸ γεωργικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως ἐπιδιώκει νὰ ἐξουδετερώσῃ ἢ νὰ ἀμβλύνῃ τὰς φυσικὰς ἀδυναμίας τῆς χώρας καὶ ἀντιθέτως νὰ ἐκμεταλλευθῇ εὐνοίας, τὰς ὁποίας παρέχει τὸ κλῖμα. Ἔχω ἐπανειλημμένως ἐκθέσει ποῖαι εἶναι αἱ βασικαὶ ἐπιδιώξεις τῆς γεωργικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Μὲ ἁδρὰς γραμμὰς θὰ τὰς ἐπαναλάβω. Ἀποβλέπομεν εἰς τὴν ἐντατικοποίησιν τῆς γεωργίας, εἰς τὴν ἐπίδοσιν ὡς καλλιεργείας οἰκονομικῶν ἀποδοτικωτέρων, διὰ τῆς ἀναδιαρθρώσεως τῶν ἤδη ὑφισταμένων καλλιεργειῶν. Εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς κτηνοτροφίας. Εἰς τὴν ἐπέκτασιν τῶν ἀρδεύσεων. Ἡ ἄρδευσις περισσοτέρων ἐδαφῶν θὰ μᾶς δώσῃ τὴν δυνατότητα νὰ προβῶμεν εἰς ἔτι περαιτέρω ἐντατικοποίησιν καὶ ἀναδιάρθρωσιν τῶν καλλιεργειῶν καὶ νὰ ἐπιδοθῶμεν εἰς καλλιεργείας ὡς ὁ βάμβαξ, τὰ ὀπωροκηπευτικά, τὰ τεῦτλα κλπ., αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀποδοτικώτεραι καὶ ἀπασχολοῦν πολλαπλάσιον ἀριθμὸν ἐργατικῶν χειρῶν τῆς ὑπαίθρου. Ἡ προώθησις τῆς καλλιεργείας τῶν ὀπωροκηπευτικῶν μὲ ἐκμετάλλευσιν —ἐπαναλαμβάνω— τῶν φυσικῶν εὐνοιῶν τοῦ εὐκράτου κλίματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπιτρέπει νὰ ἔχωμεν προϊόντα ἐξαιρετικῆς ποιότητος, δυνάμενα, ἐφ’ ὅσον προσαρμοσθοῦν πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἀπὸ ἀπόψεως εἰδῶν καὶ ποικιλιῶν, νὰ ἀποτελέσουν σοβαρὸν παράγοντα εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἐξαγωγῶν μας. Καὶ τέλος, ἕνας ἄλλος τομεὺς τοῦ γεωργικοῦ προγράμματος, εἶναι τὸ πρόγραμμα τῆς ὀρεινῆς, τῆς ἡμιορεινῆς καὶ τῆς νησιωτικῆς οἰκονομίας, ὁ ὁποῖος τομεὺς ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς πράγματι χαμηλῆς οἰκονομίας τῶν περιοχῶν αὐτῶν. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, οἱ ἐπερωτῶντες δὲν ἠμφισβήτησαν τὴν ὀρθότητα τῆς γεωργικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, μάλιστα δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἓν ἐκ τῶν νεοπαγῶν Κομμάτων, ἡ ΚΕΑ, διὰ τοῦ προγράμματος τὸ ὁποῖον πρὸ ἡμερῶν ἀνεκοίνωσεν, διὰ τοῦ Τύπου, σχεδὸν ἀκολουθεῖ τὸ γεωργικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως.

§49Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀντέγραψαν.

§50Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Ἐγὼ δὲν λέγω αὐτό. Πολὺ περισσότερον δίδει, πιστεύω, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ καὶ ἄλλως, ἐφ’ ὅσον —ἐπαναλαμβάνω— ἔχομεν νὰ κινηθῶμεν ἐντὸς ὡρισμένων ἀδυναμιῶν καὶ εὐνοιῶν τῆς φύσεως. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν ἐπερωτώντων καὶ ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ἀνελθόντων εἰς τὸ βῆμα ἠμφισβήτησε τὴν ὀρθότητα τῆς γεωργικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἠμφισβητήθησαν τὰ ἀποτελέσματα τῆς πολιτικῆς ταύτης. Πιστεύω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι πλέον καρποφόρος θὰ ἦτο ἡ συζήτησις, ἐὰν κατὰ πρῶτον λόγον ἐξητάζετο ἡ ἀποτελεσματικότης τῶν ληφθέντων μέτρων καὶ διατεθέντων μέσων διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν μορφήν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐξειλίχθη ἡ συζήτησις, δηλαδὴ τῆς ἀμφισβητήσεως τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ἐφαρμοσθέντος γεωργικοῦ προγράμματος, νομίζω, ὅτι διεπράχθη πάλιν ἕνα λάθος, τὸ λάθος, ὅτι δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ γεωργικὰ προγράμματα, ὅταν μάλιστα, ὡς τὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιδιώκουν μεταβολὴν καλλιεργειῶν καὶ ἐπιδόσεων εἶναι προγράμματα βαθμιαίας ἀποδόσεως. Μόνον ὅστις δὲν γνωρίζει τὴν ζωὴν τῆς ὑπαίθρου, τὴν νοοτροπίαν τοῦ χωρικοῦ καὶ τὰς συνθήκας τῆς γεωργίας, ἠμπορεῖ νὰ ἀξιοῖ ἀποτελέσματα ἄμεσα καὶ ἐντυπωσιακὰ ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς γεωργικοῦ προγράμματος. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρόκειται εὐκόλως νὰ πείσητε τὸν σιτοκαλλιεργητὴν νὰ μεταβληθῇ ἀμέσως καὶ εἰς κτηνοτρόφον, νὰ ἀγοράσῃ ζῶα, νὰ καλλιεργήσῃ κτηνοτροφικὰ ψυχανθῆ καὶ νὰ περιορίσῃ τὴν σιτοκαλλιέργειαν. Δὲν ἠμπορεῖτε εὐκόλως νὰ πείσητε τὸν ἰδιοκτήτην πορτοκαλεῶν, τῶν ὁποίων αἱ ποικιλίαι δὲν εἶναι κατάλληλοι πρὸς ἐξαγωγήν, νὰ μεταβάλῃ τὰ ἕτοιμα ἤδη δένδρα καὶ νὰ τὰ μετατρέψῃ δι’ ἐμβολιασμοῦ εἰς δένδρα παράγοντα ποικιλίας καταλλήλους πρὸς ἐξαγωγήν. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ πείσητε τὸν Θεσσαλὸν καλλιεργητὴν μέσα εἰς τὰς καλλιεργείας του νὰ περιλάβῃ καὶ τὴν νέαν καλλιέργειαν τῶν τεύτλων. Ἠξεύρετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἰς τὴν Δανίαν διὰ νὰ μετατραπῇ ἡ οἰκονομία ἀπὸ γεωργικὴ εἰς κτηνοτροφικήν, ἐχρειάσθησαν ἀρκεταὶ δεκάδες ἐτῶν; Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ ἐπερώτησις δὲν ἠσχολήθη μὲ τὴν ἀποτελεσματικότητα τῶν ἐφαρμοσθέντων μέτρων καὶ τῶν διατεθέντων μέσων διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ γεωργικοῦ προγράμματος, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς τὰ ἐκθέσω ἐν ὀλίγοις, ἀκριβῶς διὰ νὰ δυνηθῆτε νὰ κρίνητε περὶ τῆς ἀποτελεσματικότητος τῶν μέτρων αὐτῶν. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ πρώτη Κυβέρνησις Κ. Καραμανλῆ, ἀντιληφθεῖσα, ὅτι ἡ ἀγροτικὴ πίστις εὑρίσκεται ἐν στασιμότητι, κατώρθωσε νὰ κατανικήσῃ ὅλους τοὺς ψυχολογικοὺς δισταγμοὺς καὶ ἐμπόδια καὶ νὰ ἀναπτύξῃ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου, ὥστε νὰ ἱκανοποιοῦνται κατὰ τὸ μέγιστον αἱ ἀνάγκαι τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου καὶ εἰς πολλοὺς κλάδους τὸ σύνολον. Θὰ σᾶς ἀναφέρω τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα διετέθησαν δι’ ὅλας τὰς ἐκδηλώσεις τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Κατὰ τὸ 1954 μὲ 1955 τὰ καλλιεργητικὰ δάνεια, τὰ δάνεια ἐπὶ ἐνεχύρῳ καὶ ἡ χρηματοδότησις γενικῶς ἀνήρχετο εἰς 2.573.000.000. Κατὰ τὸ καλλιεργητικὸν ἔτος 1959–60, διὰ τὰ ἴδια δάνεια διετέθησαν 4.463.000.000. Διὰ δὲ τὸ ἡμερολογιακὸν ἔτος 1960 διετέθησαν 4.510.000.000. Διὰ νὰ σᾶς δώσω δὲ πλήρη τὴν εἰκόνα τῆς σημειωθείσης προόδου εἰς τὴν ἀγροτικὴν πίστιν, θὰ σᾶς ἀναφέρω χαρακτηριστικῶς τὰ δάνεια τὰ χορηγούμενα διὰ τὰς κυριωτέρας τῶν καλλιεργειῶν. Καπνὸς κατὰ στρέμμα: Τὸ 1955 ἐδίδοντο 115–130 δραχμαί, εἰς τὸ 1959–60, 200 μὲ 400 δραχμαί. Σταφίς: Τὸ 1955 ἐδίδοντο 170–185 δραχμαί, τὸ 1959– 1960, 470–500 δραχμαί. Βάμβαξ: Τὸ 1955, 45–140 δραχμαί, εἰς τὸ 1959–60, 370–400 δραχμαί. Διὰ τὴν ἀγελάδα, τὸ 1950–55 ἐδίδετο δάνειον 400 δραχμῶν, τὸ 1959 –60, 1.800 δραχμαὶ κατὰ κεφαλήν. Πέραν δὲ τούτου, ὅπως γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, ἐδόθη ἰδιαιτέρα σημασία εἰς τὰ μεσομακροπρόθεσμα δάνεια, τὰ ὁποῖα συντελοῦν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς τῶν ἀγροτῶν. Ἕως τὸ 1955 ἡ ΑΤΕ διέθετε διὰ μεσοπρόθεσμα δάνεια ποσὸν γύρω εἰς τὰ 150 ἑκατ. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνῆλθε τὸ 1958 εἰς 750 ἑκατ., τὸ 1959 εἰς 1.010 ἑκατ., τὸ 1960 εἰς 1.100 ἑκατ. Διὰ τὸ 1961 ἔχει προγραμματισθῆ ἡ χορήγησις ποσοῦ, τὸ ποσὸν τῶν 1.300–1.400 ἑκατ. δραχμῶν. Σημειώνω δὲ ἰδιαιτέρως, ὅτι ἀπὸ τὸ 1959 σημαντικὰ ποσὰ δι’ ὡρισμένους κλάδους τῆς γεωργίας καὶ τῆς κτηνοτροφίας διετέθησαν καὶ διατίθενται δάνεια μὲ χαμηλὸν τόκον 2% καὶ μὲ χρόνον ἐξοφλήσεως 8 ἔτη. Εἰς τὸ 1960 διετέθησαν διὰ τοὺς σκοποὺς τούτους 400 ἑκατ. καὶ διὰ τὸ 1961 ἐπρογραμματίσθησαν 500 ἑκατ. Ἀνέφερον προηγουμένως, ὅτι μία ἐκ τῶν κυριωτέρων ἐπιδιώξεων τοῦ ἀγροτικοῦ προγράμματος εἶναι ἡ ἐπέκτασις τῶν ἀρδεύσεων καὶ ἡ ἐκτέλεσις γενικῶς ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων. Ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν δημοσίων ἐπενδύσεων, κατὰ τὴν 6ετίαν 1955–60, διετέθησαν δι’ ἔργα ἐγγειοβελτιωτικὰ γύρω εἰς τὰ 2 δισεκατ. Πέραν τούτου, διὰ τοῦ προγράμματος τῶν μικρῶν κοινωφελῶν ἔργων, ἐξετελέσθησαν ἔργα γεωργικά, τὸ τονίζω αὐτό, διότι εἰς τὸ πρόγραμμα τῶν μικρῶν κοινωφελῶν ἔργων περιλαμβάνονται καὶ ἄλλα ἔργα ἐκτὸς τῶν γεωργικῶν, ἐξετελέσθησαν, λέγω, ἔργα γεωργικὰ 16.500 (κυρίως ἀρδευτικὰ) καὶ διετέθησαν πιστώσεις 925 ἑκατ. Πέραν τῆς χρηματοδοτήσεως διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων, πρέπει νὰ σᾶς πληροφορήσω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι σημαντικὴ ὑπῆρξεν ἡ χρηματοδότησις τῆς γεωργίας διὰ διάφορα ἄλλα ἔργα καὶ ἐργασίας, τόσον ἐκ τῶν δημοσίων ἐπενδύσεων, ὅσον ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ δημοσίου καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ταμείου Γεωργίας καὶ Κτηνοτροφίας καὶ Δασῶν. Χαρακτηριστικῶς ἀναφέρω, ὅτι τὸ σύνολον αὐτῶν τῶν ποσῶν ποὺ διετέθησαν διὰ τοὺς ἄνω σκοπούς, ἀνῆλθεν ἐκ τῶν τριῶν πηγῶν, ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν δημοσίων ἐπενδύσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ταμείου Γεωργίας, Κτηνοτροφίας καὶ Δασῶν, ἀνῆλθεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 1.875.000.000 δραχμῶν περίπου. Πέραν αὐτῶν, κύριοι συνάδελφοι, ἐλήφθη πρόνοια διὰ τὸν ἐποικισμὸν τῶν παραμεθορίων περιοχῶν. Κατὰ τὴν 5ετίαν αὐτὴν διετέθησαν 240 ἑκατ. διὰ τὸ πρόγραμμα τοῦτο. Ἐπίσης, ἐλήφθη ἰδιαιτέρα μέριμνα διὰ τὰ μέσα τῆς παραγωγῆς. Ἀναφέρω χαρακτηριστικῶς τὰ λιπάσματα, τὰ ὁποῖα διατίθενται εἰς μικρὰς τιμάς, διότι ἐπιδοτοῦνται ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου προϋπολογισμοῦ. Διὰ τοῦ μέτρου τούτου καὶ τῆς εὐρείας πιστοδοτήσεως ἐκ μέρους τῆς ΑΤΕ, κατέστη δυνατὸν νὰ αὐξηθῇ ἡ κατανάλωσις τῶν λιπασμάτων ἀπὸ 400 χιλ. τόννων, κατὰ τὸ 1955 εἰς 700 χιλιάδας τόννους, κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Δὲν πρέπει δὲ νὰ λησμονῶμεν, ὅτι πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς παραγωγῆς εὐθηνῶν λιπασμάτων, ἱδρύεται τὸ ἐργοστάσιον τῶν ἀζωτούχων λιπασμάτων καὶ ἀπεφασίσθη ἡ ἵδρυσις τοῦ νέου ἐργοστασίου φωσφορικῶν λιπασμάτων καὶ δὴ φωσφορικῆς ἀμμωνίας, δι’ ἣν διεξάγονται διαπραγματεύσεις. Ἕτερα μέτρα εἶναι τὰ μέτρα, κύριοι συνάδελφοι, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν, διὰ τὴν συντήρησιν, διακίνησιν, ἐπεξεργασίαν καὶ συσκευασίαν τῶν γεωργικῶν προϊόντων γενικῶς. Σᾶς ὑπομιμνήσκω τὰ ὅσα ἔγιναν διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς παραγωγῆς τῶν ὀπωροκηπευτικῶν. Κέντρα διαλογῆς εἰς τὰ περισσότερα σημεῖα τῆς χώρας. Ἐργοστάσια χυμῶν, ψυκτικαὶ ἐγκαταστάσεις εἰς τὴν περιοχὴν τῆς μεγάλης παραγωγῆς τῶν ροδακίνων, τὴν Σκύδραν καὶ Νάουσαν. Παραγγελία 400 βαγονίων ψυγείων. Ἵδρυσις τῆς μεγάλης λαχαναγορᾶς Ἀθηνῶν, καθὼς καὶ μελέτη διὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς λαχαναγορᾶς Θεσσαλονίκης. Καὶ διὰ τὴν κτηνοτροφίαν, τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν ἦσαν ἐξαιρετικά. Ἡ πρώτη προσπάθεια εἶναι ἡ βελτίωσις τοῦ ζωϊκοῦ κεφαλαίου. Διὰ τὴν ἐπιδίωξιν ταύτην, πλὴν τῶν ἄλλων μέτρων, ὡς ἀνέφερον προηγουμένως, διατίθενται δάνεια ὑπὸ ἐξαιρετικοὺς ὅρους (διάρκεια 8 ἐτῶν καὶ ἐπιτόκιον 2%) διὰ τὴν ὑπὸ τῶν ἀγροτῶν προμήθειαν βελτιωμένων παραγωγικῶν ζώων. Κατόπιν ἀκολουθεῖ ἡ βελτίωσις τῶν συνθηκῶν διατροφῆς τῶν ζώων. Κύριοι συνάδελφοι, γνωρίζετε, ὅτι τὸ κυριώτερον μέσον τῆς διατροφῆς τῶν ζώων εἶναι τὸ χόρτον καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἰς εὐρεῖαν ἔκτασιν ἐπιδοτοῦμεν τὴν καλλιέργειαν τῶν κτηνοτροφικῶν ψυχανθῶν. Ἐπίσης, ἐλήφθησαν μέτρα διὰ τὴν καλυτέραν ἐπεξεργασίαν τῶν ζωοκομικῶν προϊόντων. Τυροκομεῖα καὶ γαλακτοκομεῖα ἱδρύονται καθ’ ὅλην τὴν χώραν. Ἐπιδοτοῦμεν τὴν ἵδρυσιν τῶν ὀρεινῶν καὶ τῶν πεδινῶν τυροκομείων. Ἐπίσης, ἐκτὸς τῶν ἐργοστασίων συμπυκνώσεως γάλακτος εἰς τὴν Λαμίαν καὶ Τρίκαλα, προωθοῦνται αἱ ἐργασίαι τῆς ἱδρύσεως 7 μεγάλων τυροκομείων εἰς Κωπαΐδα, Θεσσαλονίκην, Σέρρας, Δράμαν, Ἑρμιονίδα, Καβάλαν καὶ Σῦρον. Ὁμοίως, ἐπρογραμματίσθη ἡ ἵδρυσις 6 μεγάλων τυροκομείων εἰς Ἕβρον, Τρίκαλα, Λάρισαν καὶ εἰς τὴν περιοχὴν τῆς Ἀττικῆς. Κύριοι συνάδελφοι, διὰ τὴν ἀναδιάρθρωσιν τῶν καλλιεργειῶν ἐλήφθη τὸ τῆς ἐπιδοτήσεως τῶν καλλιεργειῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἐθεωρήθησαν καὶ πράγματι εἶναι αἱ πλέον προσοδοφόροι. Ἀνέφερον προηγουμένως τὴν ἐπιδότησιν τῶν καλλιεργειῶν τῶν κτηνοτροφικῶν ψυχανθῶν. Πρέπει νὰ σημειώσω καὶ τὴν ἐπιδότησιν τῆς καλλιεργείας τοῦ βάμβακος, μὲ 80 δραχμὰς κατὰ στρέμμα ποτιστικῆς καλλιεργείας καὶ 50 δραχμὰς κατὰ στρέμμα ξηρικῆς καλλιεργείας. Πέραν αὐτῶν, ἐδόθη ἰδιαιτέρα σημασία εἰς τὸν τομέα τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν ἀγροτῶν. Τὸ πρόγραμμα τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν ἀγροτῶν, καὶ διὰ τοὺς ἐνήλικας καὶ διὰ τοὺς ἀνηλίκους ἀγρότας ἐφαρμόζεται ὑπὸ τῶν γεωπόνων τῶν γεωργικῶν ἐφαρμογῶν. Τριακόσιοι ὀγδόντα εἶναι αὐτοὶ τομεάρχαι τῶν γεωργικῶν ἐφαρμογῶν καὶ 190 περίπου ὑπάλληλοι τῆς ἀγροτικῆς οἰκονομίας διατίθενται διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προγράμματος αὐτοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν ἀγροτῶν. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, καὶ εἰς ἔμψυχον ὑλικὸν αἱ Κυβερνήσεις τοῦ Κ. Καραμανλῆ κατέβαλον ἰδιαιτέραν προσπάθειαν διὰ τὴν ἐπάνδρωσιν τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας. Ὑπομιμνήσκω, ὅτι κατὰ τὸ 1956 προσελήφθησαν 525 γεωπόνοι καὶ 125 δασολόγοι, ἐν συνεχείᾳ δὲ 100 κτηνίατροι. Πρὸ ἔτους, ὁμοίως, ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεφασίσθη ἡ πρόσληψις 250 γεωπόνων καὶ 30 νέων τεχνικῶν. Ἤδη δέ, ἀπεφασίσθη ἡ πρόσληψις καὶ ἑτέρων 100 κτηνιάτρων. Τέλος, κύριοι συνάδελφοι, σᾶς ἀναφέρω τὸν νέον ὀργανισμὸν τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας, ὁ ὁποῖος προβλέπει τὴν ἵδρυσιν ὑπηρεσιῶν καὶ κυρίως ἱδρυμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξυπηρετήσουν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς. Ἄς ἴδωμεν, ὅμως, ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμοσθείσης πολιτικῆς. Τὸ κυριώτερον τῶν προϊόντων μας, κύριοι συνάδελφοι, ὁ σῖτος, παρουσίασε κατὰ τὴν τελευταίαν 5ετίαν αὔξησιν τῶν στρεμματικῶν ἀποδόσεων. Ἀπὸ 118 κιλὰ κατὰ στρέμμα ηὐξήθη ἡ ἀπόδοσίς του εἰς 150 κιλά. Τοῦτο εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς εἰς 1.750.000 τόννους περίπου, ἔναντι 1.200.000 τόννων τοῦ 1954, μὲ μικρὰν ἐπέκτασιν τῶν καλλιεργουμένων ἐκτάσεων, ἐνῷ αἱ καλλιεργούμενοι ἐκτάσεις μεταξὺ τῶν ἐτῶν 1954–59 ηὐξήθησαν μόλις κατὰ τὸ 10%. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ὅπως ἐπανειλημμένως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν, τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ἐφαρμοζόμενον ἀπὸ τοῦ ἔτους 1959, ἀποβλέπει εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν σιτοκαλλιεργουμένων ἐκτάσεων, ὄχι βεβαίως μὲ περιορισμὸν καὶ μείωσιν τῆς παραγωγῆς. Ἡ παραγωγὴ εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρηθῇ εἰς τὰ σημερινὰ ἐπίπεδα, ἐφαρμοζομένων πλέον ἐντατικῶν μεθόδων καλλιεργείας. Ὁ περιορισμὸς δὲ τῶν σιτοκαλλιεργουμένων ἐκτάσεων ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν ἐκτάσεων, αἱ ὁποῖαι νὰ διατεθῶσιν εἰς ἄλλας καλλιεργείας καὶ κυρίως εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν κτηνοτροφικῶν ψυχανθῶν, τῶν ὁποίων ἡ καλλιέργεια, ὡς εἶπον, εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν καλλιτέραν διατροφὴν τοῦ ζωϊκοῦ κεφαλαίου, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν περαιτέρω ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγικῆς κτηνοτροφίας. Δύναμαι δὲ νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλήν, ὅτι αἱ ἐνδείξεις, ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ προγράμματος αὐτοῦ, εἶναι λίαν εὐνοϊκαί. Ἐκ τῶν συγκεντρωθέντων στοιχείων διὰ τὴν σπορὰν τοῦ τρέχοντος γεωργικοῦ ἔτους 1960 –61 προκύπτει, ὅτι παρουσιάζεται μείωσις τῆς σπαρείσης ἐκτάσεως κατὰ 900 χιλ. στρέμματα, (σημειωτέον, ὅτι καὶ κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος ἐσημειώθη μείωσις κατὰ 400 χιλ. στρέμματα), τὰ δὲ κτηνοτροφικὰ ψυχανθῆ παρουσιάζουν σημαντικὴν αὔξησιν. Οὕτω, ἐνῷ κατὰ τὸ 1960 ἐκαλλιεργήθησαν 1.680.000 στρέμματα μὲ κτηνοτροφικὰ ψυχανθῆ, κατὰ τὸ 1961 ἐκαλλιεργήθησαν 2.236.000 στρέμματα, ἤτοι ἔχομεν αὔξησιν τῶν καλλιεργουμένων ἐκτάσεων μὲ κτηνοτροφικὰ ψυχανθῆ, κατὰ 550 χιλ. στρέμματα περίπου. Ὁ βάμβαξ ἐσημείωσεν ἐξαιρετικὴν αὔξησιν. Ἀπὸ 1.300.000 στρέμματα τοῦ 1959, τὸ 1960 ἐκαλλιεργήθησαν 1.680.000 στρέμματα, μὲ ἀντίστοιχον αὔξησιν τῆς παραγωγῆς εἰς 200.000 τόννους περίπου συσπόρου βάμβακος. Ὁμοίως, ἡ σουλτανίνα, τὰ ἑσπεριδοειδῆ, τὰ μῆλα, τὰ ροδάκινα, ἡ μηδική, παρουσιάζουν αὔξησιν εἰς τὴν παραγωγήν. Ἀλλὰ ἐκεῖ ποὺ εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἰδιαιτέρα μνεία εἶναι ἡ σημειουμένη αὔξησις τῆς κτηνοτροφικῆς παραγωγῆς. Εἰς τὸ 1955 εἰς τρεχούσας δραχμὰς ἡ κτηνοτροφικὴ παραγωγὴ ἀνήρχετο εἰς 6.030.000.000, εἰς τὸ 1959 ἀνῆλθεν εἰς 7.500.000.000 περίπου. Κατὰ δὲ τὸ 1960 παρουσιάζεται αὔξησις —δὲν ἔχομεν ἀκριβῆ στοιχεῖα ἀκόμη— περίπου κατὰ 2,6%. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἐπειδὴ ἔγινε πολὺς λόγος περὶ τοῦ γεωργικοῦ εἰσοδήματος ἐν τῷ συνόλῳ, θὰ σᾶς ἀναφέρω τὰ στοιχεῖα τῆς ἐξελίξεως αὐτοῦ, ἐν σχέσει μὲ τὸ 1954. Ἡ αὔξησις μεταξὺ 1954 καὶ 1959 (τὰ στοιχεῖα τοῦ 1960 δὲν ἔχουν συγκεντρωθῆ ἀκόμη), ὑπερβαίνει εἰς τρεχούσας δραχμὰς τὸ 46%, εἰς σταθερὰς δὲ δραχμὰς τὸ 21%. Χαρακτηριστικῶς ἀναφέρω, ὅτι τὸ γεωργικὸν εἰσόδημα τὸ 1954 ἦτο 17 δισεκατ. εἰς σταθερὰς καὶ τρεχούσας δραχμάς, διότι αὐτὸ τὸ ἔτος λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὡς βάσις. Τὸ 1955 ἀνῆλθεν εἰς 18.700.000.000 περίπου εἰς σταθερὰς δραχμὰς καὶ εἰς 19.200.000.000 εἰς τρεχούσας δραχμάς. Εἰς τὸ 1956 ἀντιστοίχως 19.283.000.000 καὶ 22.794.000.000. Εἰς τὸ 1957, 21.851.000.000 καὶ 24.111.000.000. Τὸ 1958, 20.317.000.000 καὶ 24.025.000.000. Τὸ 1959, 21 δισεκατ. μὲ 25 δισεκατ. 320 ἑκατ.

§51Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸ 1960, κ. Ὑπουργέ;

§52Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Δὲν ἔχουν συγκεντρωθῆ τὰ στοιχεῖα. Κύριοι συνάδελφοι, οἱ ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐπικρίναντες τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἐνόμισαν, ὅτι ἠδύναντο νὰ στηρίξουν τὰς ἐπικρίσεις των εἰς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ γεωργικοῦ εἰσοδήματος. Καὶ πρῶτον μὲν παρέλειψαν, ἐνῷ ἐγνώριζον, νὰ ἀναφέρουν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ἐξέλιξις τοῦ γεωργικοῦ εἰσοδήματος οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι σταθερῶς ἀνοδικὴ καὶ μὲ τὸν αὐτὸν ρυθμὸν αὐξήσεως. Εἶναι φυσικόν, μετὰ τὴν γενικὴν βελτίωσιν τῶν ὅρων τῆς παραγωγῆς νὰ παρατηρῆται μείωσις τοῦ ρυθμοῦ αὐξήσεως, διότι τὰ περιθώρια τῆς περαιτέρω βελτιώσεως τῶν μέσων καὶ μεθόδων παραγωγῆς, νὰ σμικραίνουν καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν δύνανται νὰ ἔχουν ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα εἶχον κατὰ τὴν πρώτην περίοδον. Ἡ γεωργικὴ παραγωγὴ τῆς χώρας κατεστραμμένη ἀπὸ τὴν Κατοχὴν καὶ τὸν συμμοριτοπόλεμον, διατεθέντων τῶν μέσων, παρουσίασε σημαντικὸν ρυθμὸν αὐξήσεως, ὁ ὁποῖος καὶ εἶναι φυσικόν, δὲν εἶναι δυνατὸν μετὰ τὴν πρώτην φάσιν, νὰ ἐξακολουθῇ νὰ εἶναι εἰς τὸ αὐτὸ ὕψος. Ἔπειτα ἐγένετο, δὲν πιστεύω ἠθελημένως, τὸ ἑξῆς σφάλμα, ὅτι ἐλήφθη διὰ τὴν σύγκρισιν ὑπ’ ὄψιν τὸ ἔτος 1957. Διατὶ εἶναι σφάλμα; Πρῶτον, διότι διὰ τὴν σύγκρισιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ παραγωγὴ ἑνὸς γεωργικοῦ ἔτους, ὡς εἶναι γνωστόν, τὸ γεωργικὸν εἰσόδημα ἐπηρεάζεται ἀποφασιστικῶς ἀπὸ τὸν παράγοντα «καιρικαὶ συνθῆκαι». Προκειμένου δὲ περὶ τῆς χώρας μας σπουδαῖον ρόλον παίζει εἰς τὴν σύνθεσιν τοῦ γεωργικοῦ εἰσοδήματος ἡ ἐλαιοπαραγωγή, ἡ ὁποία εἶναι ηὐξημένη κατὰ 100% καθ’ ἕκαστον δεύτερον ἔτος. Ἐὰν συμβῇ, λοιπόν, νὰ ληφθῇ ὡς βάσις ἕνα ἔτος, τὸ ὁποῖον ἔχει αἰχμὴν ἢ πρὸς τὰ ἄνω ἢ πρὸς τὰ κάτω καὶ συμπέσῃ μάλιστα τὸ ἔτος αὐτὸ νὰ εἶναι μικρᾶς ἐσοδείας ἐλαίου, τότε καταλήγομεν νὰ λαμβάνωμεν ὡς μέτρον συγκρίσεως ἔτος ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ σύγκρισις. Εἰς τὸ 1957 εἴχομεν ἐξαιρετικὰς καιρικὰς συνθήκας καὶ μεγάλην ἐλαιοεσοδείαν. Πρέπει νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι γενικῶς ἡ ἐσοδεία τοῦ 1957 ὄχι μόνον ἀπὸ πλευρᾶς τοῦ ἐλαίου, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῶν ἄλλων προϊόντων, ὅπως τῆς κορινθιακῆς σταφίδος, τῆς σουλτανίνας, ἦτο ἐξαιρετική. Διὰ νὰ κάμωμεν ὀρθὴν σύγκρισιν πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας τοὐλάχιστον δύο ἔτη, διότι μόνον οὕτω θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συγκεράσωμεν τὰς τυχὸν μειώσεις ἢ αὐξήσεις ἐκ τῶν καιρικῶν συνθηκῶν ἢ ἐκ τοῦ γεγονότος τοῦ εἰδικοῦ διὰ τὴν Ἑλλάδα τῆς ἐσοδείας τῆς ἐλαιοκαλλιεργείας. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν μέσην παραγωγὴν τῶν δύο ἐτῶν 1956 καὶ 1957 καὶ τὴν συγκρίνομεν μὲ τὰ ἑπόμενα ἔτη, τότε τὰ ἀποτελέσματα τῆς συγκρίσεως δὲν θὰ εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνήγαγαν οἱ ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὸ εἰσόδημα τῆς διετίας 1956–57, ἀποτιμώμενον εἰς δραχμὰς τρεχούσας ἀγοραστικῆς δυνάμεως, ἀνέρχεται εἰς 23.562.000.000 καὶ εἰς σταθερὰς δραχμὰς τοῦ 1954 εἰς 20.655.000.000. Σημειωτέον, ὅτι εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν καὶ τὸ 1956 ἦτο ἔτος ἐξαιρετικῆς γεωργικῆς παραγωγῆς. Ἀντιστοίχως, κατὰ τὴν διετίαν 1958– 1959 τὸ γεωργικὸν εἰσόδημα (κατὰ μέσον ὅρον) εἰς τρεχούσας δραχμὰς ἀνέρχεται εἰς 24.338.000.000 καὶ εἰς σταθερὰς δραχμὰς εἰς 21.002.000.000. Δηλαδή, εἰς τὰς δύο περιπτώσεις παρουσιάζεται ἡ αὔξησις τοῦ γεωργικοῦ εἰσοδήματος, κατὰ μὲν τὴν διετίαν 1958–59, ὡς πρὸς τὴν ἀξίαν 3,3%, ὡς πρὸς δὲ τὸν ὄγκον 1,6%. Ὅπως εἶπα προηγουμένως, δὲν ὑπάρχουν τὰ στοιχεῖα τοῦ 1960, παραδέχομαι ὅμως, ὅτι εἴχομεν μείωσιν τῆς παραγωγῆς κατὰ τὸ 1960. Ποῦ ὀφείλεται αὐτό, κύριοι συνάδελφοι; Πρῶτον, εἰς τὰς δυσμενεστάτας καιρικὰς συνθήκας. Δεύτερον, εἰς τὸ ὅτι ἡ παραγωγὴ τοῦ ἐλαίου ἔπεσεν εἰς ἐπίπεδα πολὺ χαμηλά, λόγῳ τῶν καιρικῶν ἐπίσης δυσμενῶν συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτησαν, ἰδίᾳ κατὰ τοὺς φθινοπωρινοὺς μῆνας. Δηλαδή, ἐνῷ ὑπελογίζετο, ὅτι ἡ παραγωγὴ θὰ ἀνήρχετο εἰς 90 χιλ. περίπου τόννους, φαίνεται, ὅτι δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ παραγωγὴ παρὰ μόνον γύρω εἰς τοὺς 60 χιλιάδας τόννους. Ἔπειτα, ἔχομεν τὸ ἐξαιρετικὸν γεγονὸς τῆς προσβολῆς τῆς καλλιεργείας τῆς σουλτανίνας εἰς τὴν Κρήτην ἀπὸ τὸν περονόσπορον, ἕνεκεν τοῦ ὁποίου ἡ παραγωγὴ τῆς σουλτανίνας ἔπεσεν ἐν τῷ συνόλῳ της κάτω τῶν 30 χιλ. τόννων, ἔναντι συνήθως 50 ἕως 52 χιλ. τόννων καὶ ἀναμενομένης παραγωγῆς 60 χιλ. τόννων. Δὲν εἶναι δυνατόν, λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ θέλωμεν νὰ εἴμεθα ἀντικειμενικοί, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὸ ἔτος 1960, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπὸ τόσον δυσμενεῖς συνθήκας ἐξηλίχθη ἡ γεωργικὴ παραγωγή, διὰ νὰ συνάγωμεν ἐντυπώσεις. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἄλλος τομεὺς εἰς τὸν ὁποῖον ἐστράφη ἡ ἐπίθεσις τῶν ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι τὰ ἐγγειοβελτιωτικὰ ἔργα. Καταβάλλεται προσπάθεια νὰ μειωθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κωνσταντίνου Καραμανλῆ, εἶναι Κυβέρνησις ἐντόνου δραστηριότητος μὲ ἐξαιρετικὰ ἀποτελέσματα εἰς ὡρισμένους τομεῖς. Καὶ λέγουν οἱ ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως: Κατεσκευάσατε φράγματα καὶ δὲν ἀρδεύονται αἱ γαῖαι. Δυστυχῶς, τοῦτο λέγεται καὶ ἐκ μέρους τεχνικῶν. Οἱ τεχνικοί, κύριοι συνάδελφοι, ἔπρεπε νὰ γνωρίζουν —καὶ τὸ γνωρίζουν— ὅτι ἡ μελέτη τῆς κατασκευῆς τῶν ἀρδευτικῶν δικτύων ποὺ χρειάζονται διὰ νὰ ἀξιοποιηθοῦν τὰ κατασκευασθέντα φράγματα ἀπαιτεῖ παραλλήλως τὴν μελέτην τῶν ὑδρολογικῶν, ἐδαφολογικῶν στοιχείων, τῶν οἰκονομικοτεχνικῶν, ἀκόμη δέ, καὶ κυρίως τοῦτο προσέξατε, ἀπαιτεῖ τὸν καταρτισμὸν λεπτομερῶν τοπογραφικῶν διαγραμμάτων, τῶν ὁποίων ἡ σύνταξις ἀπαιτεῖ μακρὸν χρόνον. Δηλαδή, προκειμένου περὶ τῆς πεδιάδος τῆς Θεσσαλονίκης, ἀπαιτεῖται πλήρης τοπογράφησις ἑνὸς ἑκατ. στρεμμάτων, διότι τόση εἶναι ἡ ἔκτασις ποὺ πρόκειται νὰ ἀρδευθῇ ἀπὸ τὰ ἔργα τοῦ Ἀλιάκμονος καὶ τοῦ Ἀξιοῦ. Οἱ τεχνικοὶ τὸ γνωρίζουν, οἱ μὴ τεχνικοὶ ἴσως νὰ μὴ τὸ γνωρίζουν, ὅτι ἐκτὸς τῆς μελέτης τῶν ἀρδευτικῶν δικτύων πρέπει νὰ γίνῃ μελέτη ἀποστραγγιστικῶν καὶ ὁδικῶν ἀκόμη δικτύων. Παραγνωρίζουν ἀκόμη, ὅτι αἱ δυσχέρειαι γεννῶνται μετὰ τὴν κατασκευὴν τῶν βασικῶν ἔργων. Τὰ δίκτυα τὰ ἀρδευτικὰ καταλαμβάνουν μεγάλην ἔκτασιν εἰς μῆκος. Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὰ δίκτυα τῆς πεδιάδος τῆς Θεσσαλονίκης, τὰ ἀρδευτικά, θὰ εἶναι μήκους 5.800 χιλιομέτρων, τὰ ἀποστραγγιστικὰ θὰ εἶναι τοῦ αὐτοῦ μήκους, τὰ ὁδικὰ θὰ εἶναι 6.000 χιλιομέτρων μήκους.

§53Η. ΗΛΙΟΥ. Κοντήνατε τοὺς δρόμους, κ. Ὑπουργέ, ὄχι 6.000 χιλιόμετρα.

§54Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Κύριοι συνάδελφοι, ὅταν ὁμιλῶ περὶ ὁδικῶν δικτύων, ἐννοῶ δίκτυα ἐντὸς τῶν ἀρδευομένων ἐκτάσεων. Παραλλήλως πρὸς κάθε ἀρδευτικὸν δίκτυον, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἕνας δρομᾶκος διὰ νὰ κυκλοφοροῦν οἱ παραγωγοί. Ὁ κ. Κιτσίκης δὲν γνωρίζει τὴν ὕπαιθρον, ἀλλὰ ὁ κ. Ἡλιοῦ τὴν γνωρίζει. Δίπλα εἰς τὸ αὐλάκι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἕνας δρόμος, διότι ἄλλως δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κάμετε χρῆσιν τοῦ νεροῦ.

§55Ν. ΚΙΤΣΙΚΗΣ. Οἱ ἀριθμοί σας δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, κ. Ὑπουργέ.

§56Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ τὰ κάμνουν οἱ χωρικοί.

§57Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Ἤκουσα κἄτι, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Γιαννόπουλος, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύεται, ὅτι οὔτε ὁ κ. Γιαννόπουλος —δὲν τὸ ἠξίουν ἄλλωστε— τὸ γνωρίζει, διότι δὲν εἶναι τεχνικός. Γνωρίζετε, ὅτι, προκειμένου περὶ τῶν μεγάλων ἀρδευτικῶν δικτύων δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ φτιάσῃ ὁ κάθε χωρικός, κύριοι συνάδελφοι, τὸ δρομάκι. Ἐφ’ ὅσον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ὠφεληθοῦν ἐκ τῶν ἀρδευτικῶν ἔργων δὲν ἀποδέχονται τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων — ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῶν κυρίων συναδέλφων ἐπ’ αὐτοῦ. Χρειάζεται νὰ κινηθῇ ἡ διαδικασία, ἡ Διοικητικὴ καὶ ἡ Δικαστική, τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, δηλαδὴ οἱ ἐξ ὑμῶν νομικοί, πόσον χρόνον ἀπαιτεῖ ἡ διαδικασία αὐτή. Προηγουμένως, πρέπει νὰ γίνουν κτηματολογικοὶ πίνακες. Φαντασθῆτε κτηματολογικοὺς πίνακας εἰς τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν ἀνέφερον προηγουμένως, προκειμένου διὰ τὴν πεδιάδα τῆς Θεσσαλονίκης.

§58Κ. ΤΣΙΓΑΡΑΣ. Αὐτὸ γίνεται θεωρητικῶς.

§59Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Διατὶ γίνεται θεωρητικῶς, κ. συνάδελφε; Πρέπει νὰ σᾶς πληροφορήσω τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ διαδικασία τῆς ἀπαλλοτριώσεως ἡ Διοικητικὴ καὶ Δικαστικὴ εἰς ἓν δίκτυον τῆς πεδιάδος τῆς Θεσσαλονίκης, ἀπῄτησε 10 μῆνας, εἰς δὲ τὰ λοιπὰ δίκτυα τῆς αὐτῆς περιοχῆς 12 καὶ 13 μῆνας. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸν Μέγδοβα καθυστέρησεν ἡ κατασκευὴ τῶν δικτύων καὶ ἠναγκάσθημεν νὰ λύσωμεν τὴν δημοπρασίαν διὰ τὸν λόγον, ὅτι οἱ παραγωγοὶ τῶν περιοχῶν ποὺ ἔμελλον νὰ ἀρδεύσουν τὰ κτήματά των ἀντέδρασαν κατὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων καὶ μᾶς ἠμπόδισαν. Ἠναγκάσθημεν νὰ κάμωμεν τὴν διοικητικὴν καὶ δικαστικὴν διαδικασίαν τῆς ἀπαλλοτριώσεως, προκειμένου περὶ τριῶν ζωνῶν, ἐκτάσεως 50.000 στρεμμάτων. Πληροφορῶ, ὅτι οἱ διάδικοι εἰς τὰς ἀπαλλοτριώσεις ἀνέρχονται εἰς 4.000. Αἱ δυσκολίαι, λοιπόν, διὰ τοὺς μὴ τεχνικούς, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι γνωσταί, οἱ δὲ μὴ τεχνικοί, οἱ μὴ εἰδικοὶ πρέπει νὰ τὰς πληροφορηθοῦν διὰ νὰ ἀντιληφθοῦν, ὅτι αἱ δυσχέρειαι διὰ τὴν ἀξιοποίησιν τῶν κατασκευασθέντων φραγμάτων εἶναι τεράστιαι. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἀξιοποίησις τῶν ἐδαφῶν δὲν εἶναι δυνατὴ μόνον μὲ τὴν κατασκευὴν τῶν ἀρδευτικῶν δικτύων. Χρειάζεται καὶ ἀναδασμὸς καὶ συστηματοποίησις ἐδαφῶν, ἄνευ τῆς ὁποίας εἶναι δυνατὸν ἀντὶ ὠφελείας τὸ ὕδωρ νὰ προκαλέσῃ ζημίαν. Καὶ αὐτὰ δὲν τὰ παραλείπομεν, ὅπως θὰ εἴπω ἐν συνεχείᾳ. Κύριοι συνάδελφοι, αἱ δυσχέρειαι περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ὡμίλησα προηγουμένως, παρουσιάζονται εἰς ὅλας τὰς χώρας τοῦ κόσμου, ὀφείλονται δὲ εἰς τὸ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταβληθῇ ἡ νοοτροπία τῶν χωρικῶν νὰ ἀποδεχθοῦν τὰ ἔργα. Τῆς μεταβολῆς τῆς νοοτροπίας τῶν χωρικῶν καὶ αἱ δυσχέρειαι ἐξακολουθοῦν νὰ παρουσιάζωνται.

§60Ι. ΓΙΑΛΩΦΑΣ. Δὲν ἔχουν ἀντιρρήσεις οἱ χωρικοί, οὔτε προκαλοῦν δυσκολίας.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Γιαλώφα, μὴ διακόπτετε. Ἀπὸ ποῖον ἐζητήσατε τὸν λόγον;

§62Ι. ΓΙΑΛΩΦΑΣ. (Ἐπιχειρεῖ νὰ συνεχίσῃ ὁμιλῶν, ἐγειρόμενος)......

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθίστε κάτω, κ. συνάδελφε. Πρέπει νὰ εἴμεθα εὐπρεπεῖς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ νὰ σεβώμεθα τὸν Κανονισμόν.

§64Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Δὲν τοὺς ἀρέσουν αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω, κ. Πρόεδρε, καὶ δι’ αὐτὸ διακόπτουν. Συνεχίζω, κύριοι συνάδελφοι. Ἔχοντες τὴν πεῖραν τῶν ὅσων ἔγιναν εἰς ἄλλας χώρας διὰ διοικητικῶν καὶ νομοθετικῶν μέτρων, προσεπαθήσαμεν νὰ ὑπερνικήσωμεν τὰς δυσχερείας τὰς ὁποίας ἀνέφερον καὶ δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι ὑπερενικήθησαν αἱ δυσκολίαι καὶ ἤδη προχωρεῖ ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἀρδευτικῶν ἔργων μὲ ρυθμὸν ἱκανοποιητικόν. Θὰ σᾶς ἀναφέρω μερικὰ στοιχεῖα, ἀφορῶντα τὰς περιοχὰς περὶ τῶν ὁποίων ἔγινε λόγος ἐκ μέρους τῶν ἐπερωτώντων. Δηλαδή, διὰ τὰ ἔργα Ἀχελώου, Ἀλιάκμονος, κάτω Ἀχελώου καὶ Μέγδοβα. Τὰ φράγματα τοῦ Ἀξιοῦ καὶ Ἀλιάκμονος ἐπερατώθησαν εἰς τὸ 1958. Ἡ διαδικασία τῶν ἀπαλλοτριώσεων ἐπερατώθη ἤδη ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους διὰ δίκτυα 700.000 στρεμμάτων. Κατεσκευάσθησαν δίκτυα εἰς τὴν πεδιάδα Θεσσαλονίκης ἐπὶ 32.000 στρεμμάτων καὶ ἐδημοπρατήθησαν καὶ εὑρίσκονται ἐν πλήρει ἐκτελέσει δίκτυα ἐπὶ 668.000 στρεμμάτων. Ἡ προοπτικὴ δὲ τῆς ἀποπερατώσεως, εἶναι ἡ ἑξῆς: «Ἐντὸς τοῦ 1961 δίκτυα ἐπὶ 120.000 στρεμμάτων, ἐντὸς τοῦ 1962 δίκτυα ἐπὶ 240.000 στρεμμάτων, ἐντὸς δὲ τῶν ἐτῶν 1963 –64 ἐπὶ ἐκτάσεως 608.000 στρεμμάτων. Τὸ φράγμα τοῦ Ἀχελώου ἐπερατώθη τὸ 1958. Προωθήθη ἡ διαδικασία τῆς ἀποπερατώσεως ἐπὶ 240.000 στρεμμάτων. Ἐδημοπρατήθησαν καὶ εὑρίσκονται ἐν ἐκτελέσει δίκτυα ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐκτάσεως, μὲ προοπτικὴν ἀποπερατώσεως ἐντὸς τοῦ 1961 ἐπὶ 45.000 στρεμμάτων, ἐντὸς τοῦ 1962 ἐπὶ 80.000 στρεμμάτων καὶ ἐντὸς τῶν ἐτῶν 1963–64 ἐπὶ 195.000 στρεμμάτων. Διὰ τὸ ἔργον τοῦ Μέγδοβα, σᾶς ἀνέφερα προηγουμένως τὰς δυσχερείας καὶ τὴν ἀντίδρασιν τῶν χωρικῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὡλοκληρώθη ἡ προδικασία τῆς ἀποπερατώσεως καὶ ἤδη ἡ ὑπόθεσις εὑρίσκεται ἐνώπιον τοῦ Προέδρου Πρωτοδικῶν, διὰ τὸν καθορισμὸν τῆς τιμῆς ἀποπερατώσεως. Ὑπολογίζεται, ὅτι ἐντὸς τοῦ 1961 θὰ ἔχωμεν δίκτυα 10.000 στρεμμάτων, ἐντὸς τοῦ 1962, 20.000 στρεμμάτων, ἐντὸς τοῦ 1963, 50.000 στρεμμάτων καὶ τοῦ 1964, 60 χιλ. στρεμμάτων. Ἀλλά, πέραν αὐτῶν, κύριοι συνάδελφοι, ἀνεξαρτήτως τῶν δυσχερειῶν τούτων, πρέπει νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλήν, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1955 καὶ ἐντεῦθεν ἡ ἀρδευομένη ἔκτασις ηὐξήθη κατὰ ἓν ἑκατομμύριον στρέμματα. Δηλαδή, ἔναντι 3.100.000 στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα ἠρδεύοντο εἰς τὸ 1955, ὑπολογίζεται, ὅτι τὸ 1960 ἀρδεύονται 4.100.000 στρέμματα. Ὑπολογίζεται δέ, ὅτι θὰ ἀνέλθουν αἱ ἀρδευόμεναι ἐκτάσεις κατὰ τὸ 1964 εἰς 6.400.000 στρέμματα καὶ κατὰ τὸ 1960 εἰς 9.700.000 στρέμματα. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ 1955 καὶ τοῦ 1959, δηλαδή, ἡ αὔξησις τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου στρεμμάτων, ὀφείλεται, κυρίως, εἰς τὰ μεσαῖα ἔργα καὶ τὰ ἐκτελούμενα ἀτομικῶς ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ ὑπὸ τῶν Νομαρχιακῶν Ταμείων. Ἐπὶ πλέον, πρέπει νὰ σημειώσω, ὅτι ἐκ τῶν ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων γενικῶς προέκυψαν καὶ τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα: Ἀπεξηράνθησαν καὶ ἀπεδόθησαν εἰς τὴν καλλιέργειαν 115.000 στρέμματα καὶ ἀπεστραγγίσθησαν 700.000 στρέμματα. Ἔγινε προστασία ἐπὶ 800.000 στρεμμάτων καὶ ἀναδάσωσις χερσαίων ἐκτάσεων ἐπὶ 300.000 στρεμμάτων. Εἶπον, προηγουμένως, περὶ τοῦ ἀναδασμοῦ. Πρέπει νὰ σημειώσω, ὅτι ὁ ἀναδασμός, ὁ ὁποῖος γενικῶς ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐξουδετέρωσιν τοῦ πολυτεμαχισμοῦ, προκειμένου περὶ ἀρδευτικῶν δικτύων, ἐπιβάλλεται καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον. Διὰ τὸν λόγον, ὅτι πρέπει ἡ ζημία, ἡ ὁποία γίνεται ἐκ τῆς καταλήψεως τῶν ἐδαφῶν διὰ τῆς κατασκευῆς τῶν δικτύων, νὰ μὴ ἐπιπέσουν μόνον ἐπὶ τῶν παροχθίων ἰδιοκτητῶν, ἀλλ’ ἐπὶ ὅλων τῶν ἰδιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ὠφεληθοῦν ἐκ τῶν ἔργων. Ἀκόμη δέ, εἶναι ἀπαραίτητος ὁ ἀναδασμός, διὰ τὴν συστηματοποίησιν τῶν ἐδαφῶν καὶ διὰ τὴν καλλιτέραν χρῆσιν αὐτῶν. Πρέπει νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι, παρὰ τὰ γλίσχρα μέσα, τὰ ὁποῖα διαθέτει τὸ Κράτος, κατὰ τὸ 1960, εἰς τὴν πεδιάδα Θεσσαλονίκης ἔγινεν ἀναδασμὸς ἐπὶ 120.000 στρεμμάτων, προβλέπεται δὲ διὰ τὸ 1961 ἀναδασμὸς ἐπὶ 400.000 στρεμμάτων. Ἐπίσης, ἤρχισεν ἡ ἐργασία τῆς συστηματοποιήσεως τῶν ἐδαφῶν, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν καλλιτέραν ἀπόδοσιν τῶν ἀρδεύσεων. Τέλος, κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ τὸ ἑξῆς: Ἡ λειτουργία καὶ ἡ συντήρησις τῶν ἔργων καὶ ἡ ἀνάληψις μέρους τῶν δαπανῶν τόσον τῆς λειτουργίας καὶ συντηρήσεως, ὅσον καὶ τῆς κατασκευῆς, ὀρθὸν εἶναι νὰ γίνεται παρὰ τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ ὠφελουμένων ἀπὸ τὰ ἔργα. Διὰ νὰ γίνῃ τοῦτο ἐχρειάσθη μία μεγάλη προσπάθεια, βάσει τοῦ νόμου τοῦ ψηφισθέντος κατὰ τὸ 1958, τοῦ 3881. Ἐπετεύχθη ἐντὸς τοῦ 1960 νὰ συσταθοῦν εἰς τὴν περιοχὴν τῶν δικτύων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα προηγουμένως, 38 τοπικοὶ Ὀργανισμοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν περιφέρειαν μελλουσῶν νὰ ἀρδευθοῦν ἐκτάσεων 760.000 στρεμμάτων. Πληροφορῶ δὲ τὴν Βουλήν, ὅτι οἱ ὀργανισμοὶ αὐτοί, διὰ συμβάσεων τὰς ὁποίας συνῆψαν μετὰ τῆς Α.Τ.Ε., ἀνέλαβον ἐκ τῆς δαπάνης τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων τὴν πληρωμὴν 505 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν χρηματοδότησιν τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα μελλοντικῶς πρόκειται νὰ γίνουν. Ἀλλά, κυρίως ἡ ὀργάνωσις αὐτῶν τῶν ἐνδιαφερομένων θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν καλυτέραν λειτουργίαν καὶ συντήρησιν τῶν ἔργων καὶ ἀξιοποίησιν αὐτῶν. Οἱ Ὀργανισμοὶ βοηθοῦνται ἀπὸ κρατικὰ ὄργανα καὶ γεωπόνους. Πρέπει νὰ σημειώσουν, ὅτι κατὰ περιοχὰς συνιστᾶται μεγαλύτερος Ὀργανισμός, γενικὸς Ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος ἀναλαμβάνει τὴν ἐκτέλεσιν ὡρισμένων ἔργων, ὅπως τὴν συστηματοποίησιν τῶν ἐδαφῶν. Ἀλλὰ ἐλέχθη, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἔργων, ἢ μᾶλλον ἡ δαπάνη τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων ὑπερβαίνει τὰ προϋπολογισθέντα ποσά. Ὁμολογῶ, ὅτι ἡ δαπάνη τῆς κατασκευῆς τῶν φραγμάτων, κυρίως ὑπερβαίνει τὰ προϋπολογισθέντα ποσά. Γνωρίζετε, ὅτι ἡ μελέτη ἔγινε παρὰ Ἀμερικανικῆς Ἑταιρείας καὶ ἐπρόκειτο περὶ ἔργων, τὰ ὁποῖα διὰ πρώτην φορὰν γίνονται εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐκ τῶν δύο, λοιπόν, αὐτῶν λόγων, δεδικαιολογημένη ἦτο ἡ ὑπέρβασις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ μὴ δημιουργοῦνται ἐντυπώσεις, πρέπει νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι τὰ φράγματα ἀντιστοιχοῦν μόλις εἰς τὸ 8% τῆς ἀξίας τῶν ἔργων. Ἡ μεγάλη δαπάνη εἶναι τῶν δικτύων. Πράγματι, δὲ καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν δικτύων αὐτῶν ἔχομεν μίαν ὑπέρβασιν, ὀφειλομένην ὅμως ποῦ; Εἰς τὸ ὅτι ἀπεφασίσθη πρῶτον, ὅλα τὰ δίκτυα νὰ ἐπενδυθοῦν, τὰ δὲ τριτεύοντα δίκτυα νὰ γίνουν κατὰ τὸ νέον σύστημα τῶν καναλέττων. Ἔπειτα εἰς τὸν ἀρχικὸν προϋπολογισμὸν δὲν εἶχον περιληφθῆ αἱ δαπάναι συστηματοποιήσεως ἐκ 350 δραχμ. κατὰ στρέμμα, ὁ ἀναδασμὸς καὶ αἱ δαπάναι τῶν ἀπαλλοτριώσεων. Καὶ αὐτὰ ὅλα μαζί, ἀποτελοῦν τὸ 24% τῶν δαπανῶν. Κύριοι συνάδελφοι, μὲ ὅλας τὰς λεπτομερείας τὰς ὁποίας σᾶς ἀνέφερον, ὑποθέτω, ὅτι δὲν μένει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι αἱ δυσκολίαι τῆς ἀξιοποιήσεως τῶν πραγμάτων εἶναι τεράστιαι καὶ ὅτι λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει τῶν δυσχερειῶν αὐτῶν καὶ τῆς μέχρι τοῦδε προόδου καὶ τῆς προβλεπομένης τοιαύτης, ὑποθέτω, ὅτι θὰ ὁμολογῆται ἐκ μέρους ὅλων σας, ὅτι δὲν ἐπῆλθε καμμία καθυστέρησις. Ἐλέχθη ἀκόμη ἐκ μέρους τοῦ κ. Κιτσίκη, ὅτι δὲν προεβλέφθη, ὅτι ἡ Γιουγκοσλαβία εἶναι δυνατὸν νὰ κρατήσῃ τὰ ὕδατα τοῦ Ἀξιοῦ. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ, ὅμως, ἐγένετο πρόβλεψις ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων. Προβλέπεται κατασκευὴ φραγμάτων εἰς τὸν Ἁλιάκμονα, ὥστε ἡ παροχὴ ὕδατος νὰ εἶναι ἐπαρκής, διὰ τὴν ἱκανοποίησιν ὅλων τῶν ἀναγκῶν τῆς πεδιάδος τῆς Θεσσαλονίκης, ἐὰν συμβῇ αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀπειλεῖται ὡς κίνδυνος ἐκ μέρους τῆς Γιουγκοσλαβίας. Ἀκόμη δὲ προεβλέφθη, ὥστε τὰ δίκτυα νὰ δύνανται νὰ ἑνωθοῦν μὲ τὴν προσαγωγὸν τοῦ Ἀλιάκμονος, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρξῃ καμμία διαταραχὴ ἢ ἔλλειψις ὕδατος εἰς τὴν πεδιάδα Θεσσαλονίκης. Καὶ ἔρχομαι, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ τελευταῖον μέρος, εἰς τὴν ὀρεινὴν οἰκονομίαν. Εἰς τὰς περιοχὰς αὐτὰς τῆς ὀρεινῆς, ἡμιορεινῆς καὶ νησιωτικῆς οἰκονομίας, τὰ προβλήματα εἶναι πολλαπλᾶ. Εἶναι ἀφ’ ἑνὸς προβλήματα ἐντάσεως τῆς γεωργικῆς, δασικῆς καὶ κτηνοτροφικῆς παραγωγῆς, εἶναι προβλήματα κοινωνικά, ἀφ’ ἑτέρου δὲ προβλήματα διαβρώσεως ἐδαφῶν καὶ ἀνασχέσεως αὐτῶν, εἶναι ἀκόμη προβλήματα ἀναπτύξεως τῆς βιοτεχνίας ἢ οἱασδήποτε ἄλλης ἐπιδόσεως, δυναμένης νὰ παράσχῃ συμπληρωματικὸν εἰσόδημα. Τὰ προβλήματα τῆς ὀρεινῆς οἰκονομίας, κ. συνάδελφοι, ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας, ἀντεμετωπίσθησαν κατὰ δύο τρόπους, πρῶτον, μὲ ἓν πρόγραμμα μακρᾶς πνοῆς καὶ δεύτερον, μὲ πρόγραμμα ἀμέσου ἀντιμετωπίσεως. Εἰς τὸ πρόγραμμα μακρᾶς πνοῆς ἐφηρμόσαμεν τὸν πολυθρύλητον περιφερειακὸν καθολικὸν προγραμματισμόν. Ἐπελέξαμεν 7 λεκάνας ἀπορροῆς καὶ μελετῶμεν τὰ προβλήματα τῶν περιοχῶν αὐτῶν καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν, ὄχι, ἐπαναλαμβάνω, μόνον ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς γεωργίας, τῆς κτηνοτροφίας, τῆς δασικῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς κοινωνικῆς, τῆς ἐκπαιδευτικῆς καὶ τῆς βιοτεχνικῆς. Εἶναι πρότυπος ἡ μελέτη αὐτή, ἡ ὁποία θὰ συντελέσῃ καὶ διὰ νὰ μᾶς δώσῃ τὰ ἀκριβῆ συμπεράσματα περὶ τῶν ἐφαρμοστέων μέτρων διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν περιοχῶν, ἀλλὰ θὰ συντελέσῃ ἀκόμη καὶ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν στελεχῶν διὰ τὴν σύνταξιν καὶ ἐφαρμογὴν τοιούτων προγραμμάτων. Ἀλλὰ δὲν παρελείψαμεν ἀκόμη νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς ἀνάγκας τῆς ὀρεινῆς περιφερείας καὶ μὲ ἄμεσα μέτρα. Καί, ὡς γνωρίζετε, ἀπὸ τοῦ 1960 ἤρχισεν ἐφαρμοζόμενον ἓν πρόγραμμα ὀρεινῆς περιοχῆς. Διετέθησαν κατὰ τὸ 1960 ἐκ τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν δημοσίων ἐπενδύσεων 98 ἑκατομμύρια δραχμαί. Τὰ ποσὰ αὐτὰ κυρίως διετέθησαν δι’ ἐπιδοτήσεις πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων ἐκ μέρους τῶν ἰδιωτῶν ὀρεινῶν περιοχῶν ἀναπτύξεως τῆς γεωργίας καὶ διὰ τὴν προμήθειαν κυρίως ζώων πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς κτηνοτροφίας. Διετέθησαν, ἐπίσης, δι’ ἐπιδοτήσεις μικρῶν ὀρεινῶν τυροκομείων ἢ κτηνοτροφικῶν κτισμάτων ἢ ἀτομικῶν φρεάτων καὶ δεξαμενῶν. Πληροφορῶ τὴν Βουλήν, ὅτι διετέθησαν διὰ τὴν κατασκευὴν πεζουλίων καὶ ἀναβαθμίδων, ἐπιδοτήσεις διὰ 30.000 στρέμματα. Ἐπεδοτήθη ἡ ἀγορὰ 4.300 μικρῶν καὶ μεγάλων ζώων, 800.000 δενδρυλλίων καὶ 1.000 ἀντλητικῶν συγκροτημάτων. Καὶ τὸ πρόγραμμα ἐξακολουθεῖ ἐντατικώτερον κατὰ τὸ 1961, καθ’ ὃ διετέθησαν πιστώσεις ἐκ τῶν δημοσίων ἐπενδύσεων 110 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Πληροφορῶ δὲ τὴν Βουλήν, ὅτι ἰδιαιτέρα σημασία ἀποδίδεται εἰς τὴν κατασκευὴν εἰς τὰς περιοχὰς αὐτάς, ὅπως ἔλαβον ἀφορμὴν ἀπαντῶν εἰς μίαν ἐρώτησιν τοῦ συναδέλφου κ. Δεσποτοπούλου νὰ εἴπω, λιμνοδεξαμενῶν διὰ τὴν ἄρδευσιν ἔστω καὶ μικρῶν ἐκτάσεων, ἀπαραιτήτων, ὅμως, διὰ τὴν διατροφὴν τοῦ πληθυσμοῦ τῶν περιοχῶν αὐτῶν. Σχετικὸν εἶναι μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ὀρεινῶν περιοχῶν καὶ τὸ πρόγραμμα τῆς δασοπονίας. Ἐπ’ αὐτοῦ, κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ ἐπεκταθῶ εἰς λεπτομερείας, ὁ συνάδελφός μου ὁ κ. Θανόπουλος, ἔχων τὴν ἁρμοδιότητα ἐπὶ τῶν δασῶν, θὰ ἔχῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκθέσῃ ἐνώπιον ἡμῶν τὸ πρόγραμμα τῆς δασοκομίας. Κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ τὸν ἀπέραντο τομέα τῆς γεωργίας, ἐπεσήμανα καὶ ἐξέθεσα τὰ κυριώτερα προβλήματα καὶ τὰ κυριώτερα ἐπιτεύγματα τῆς ἐφαρμοσθείσης πολιτικῆς. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀδικαιολόγητος ὁ τόνος τῆς ἀπαισιοδοξίας, ὁ ὁποῖος ἠκολουθήθη ἐκ μέρους τῶν ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δυνάμεθα νὰ βεβαιώσωμεν, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα εἶναι ἱκανοποιητικά. Ἔθεσεν ἡ Κυβέρνησις τὰ θεμέλια μιᾶς περαιτέρω ἀναπτύξεως τοῦ ἀγροτικοῦ εἰσοδήματος καὶ τῆς ἀγροτικῆς οἰκονομίας. Ὅταν τὰ ἔργα περαιωθοῦν καὶ θὰ περαιωθοῦν συντόμως, τὰ ἔργα ἰδίως τὰ ἀρδευτικά, τὰ ἀποτελέσματα θὰ εἶναι ἐξαιρετικά. Ἐλπίζομεν καὶ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι πολὺ συντόμως ἡ ἀγροτικὴ οἰκονομία θὰ παρουσιάζῃ ἄνοδον πολὺ μεγαλυτέραν ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν παρουσίασε μέχρι τοῦδε, χάρις εἰς τὰ ἐκτελεσθέντα καὶ ἐκτελούμενα ἔργα. Ἂς τὸ εὐχηθῶμεν, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἂς ἐλπίσωμεν, ὅτι καὶ μὲ τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ, θὰ ἐπιτευχθοῦν τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα. (Χειροκροτήματα).

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Στεφανόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§66Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, χρήσιμος καὶ ἐπωφελὴς ἀπέβη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀνισομεροῦς ἀναπτύξεως τῆς ἐπαρχίας ἔναντι τοῦ κέντρου. Καὶ τὰ σχετικὰ γεγονότα ἐξετέθησαν, δύναμαι νὰ εἴπω, καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ ἀντικειμενικότητος, καὶ ἡ συζήτησις ἐκρατήθη εἰς ὕψος ἀνάλογον μὲ τὴν σοβαρότητα τοῦ θέματος. Ἀνεγνωρίσθη, δηλαδή, γενικῶς, ὅτι ὑπάρχει τραγικὴ καθυστέρησις τῆς ἐπαρχίας ἔναντι τοῦ κέντρου καὶ ἐπὶ πλέον κακομεταχείρισις ἐκ μέρους τῆς πολιτείας, τῆς ἐπαρχίας ἔναντι τοῦ κέντρου. Οἱ ἀριθμοί, οἱ ὁποῖοι ἐδόθησαν εἶναι ἀρκετοί, ὥστε νὰ πιστοποιήσουν τὴν ὑφισταμένην κατάστασιν. Δὲν τὸ ἀμφισβητεῖ, οὔτε ἡ Κυβέρνησις, μὲ τὴν ὁποίαν διαφωνοῦμεν ἐπὶ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα αὕτη θεωρεῖ ὡς ἐνδεδειγμένα πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς ἀφορήτου καταστάσεως. Ὡς πρὸς τὰ γεγονότα, λοιπόν, εὑρέθημεν σύμφωνοι. Ἕνα μόνον γεγονὸς ἠμφισβητήθη, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐπεκαλέσθην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, περὶ τῆς καταναλώσεως κατὰ κεφαλὴν τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος. Καὶ εἴπομεν, ὅτι ὑπάρχει τεραστία ἀπόστασις μεταξὺ ἐπαρχίας καὶ πρωτευούσης, διότι εἶναι 10πλασία ἡ κατανάλωσις κατὰ κάτοικον τῆς πρωτευούσης, ἔναντι τῆς ὑπαίθρου. Ἐν τούτοις εἴδομεν παραδόξως εἰς τὸν Τύπον ἐκ μέρους τῆς Δ.Ε.Η. ἀνακοίνωσιν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ 10πλασίας καταναλώσεως, ἀλλὰ περὶ 2πλασίας. Δηλαδὴ, ἦλθεν ἡ Δ.Ε.Η. νὰ διαψεύσῃ ἕνα βουλευτήν, ὁ ὁποῖος ἐν συνειδήσει καὶ ὑπευθύνως ἔδωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ἀριθμούς, οἱ ὁποῖοι ἀποδεικνύονται ἐκ τῶν πραγμάτων ἀκριβεῖς καὶ ἐπεδίωξεν, ἀντιθέτως, νὰ παραπλανήσῃ καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν λαὸν ἐπὶ τοῦ σοβαρωτάτου θέματος αὐτοῦ. Διότι, εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ ἠλεκτρικὸν ρεῦμα ἀποτελεῖ δι’ ὅλους μας τὸ κύριον μέσον διὰ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ ἐξύψωσιν τῆς ὑπαίθρου, διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἦλθεν ἐπισήμως ἡ Δ.Ε.Η. καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχετε δίκαιον σεῖς ποὺ ἰσχυρίζεσθε αὐτὰ τὰ πράγματα, διότι ἡ κατανάλωσις εἰς μὲν τὴν πρωτεύουσαν εἶναι 1.300.000.000 περίπου κιλοβατῶρες, εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα εἶναι 576.000.000 κιλοβατῶρες, συνεπῶς, εἶναι 2,3 ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἐπαρχίας καὶ πρωτευούσης. Πρωτοφανὴς ὑπολογισμός, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ, ἐπαναλαμβάνω, προσπάθειαν παραπλανήσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δὲν ὑπῆρξε ποτὲ περίπτωσις στατιστικῆς, προκειμένου περὶ καταναλώσεως ρεύματος, ἡ ὁποία νὰ δίδεται εἰς ἀπολύτους ἀριθμούς. Πρό τινος ἐδόθη ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ὁ πίναξ τῆς καταναλώσεως τοῦ ρεύματος εἰς τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς ἔχει ὑπερήφανον θέσιν, τὴν προτελευταίαν, πρὸ μόνον τῆς Τουρκίας. Καὶ ἐδόθη, ὅπως πάντοτε μὲ τὴν κατανάλωσιν τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος κατὰ κάτοικον. Ἄλλως τε, ὁ ὑποφαινόμενος ρητῶς εἶπεν, διακόπτων τὸν κ. Ζίγδην, ὁ ὁποῖος ἐπεβεβαίωσε τὸ γεγονός, ὅτι ἡ ἀνὰ κάτοικον κατανάλωσις τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος εἶναι 10πλασία εἰς τὰς Ἀθήνας, ἔναντι τῆς ἐπαρχίας. Καὶ πράγματι, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι 1.300.000.000 κιλοβατῶρες καταναλίσκονται ἀπὸ 1.500.000 ἀνθρώπους, ἐνῷ εἰς τὴν ἐπαρχίαν διὰ 6.500.000 καταναλίσκονται 576.000.000 κιλοβατῶρες καὶ κάμετε ἕνα ἄλλον ὑπολογισμόν, θὰ ἴδητε, ὅτι εἶναι 10πλασία εἰς τὰς Ἀθήνας ἡ κατανάλωσις κατὰ κάτοικον, ὅπως ἄλλως τε εἶχον τονίσει, δηλαδὴ 866 κιλοβατῶρες εἰς τὴν πρωτεύουσαν καὶ 87 κιλοβατῶρες εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Τὸ πρᾶγμα ἔχει σημασίαν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Δ.Ε.Η., τῆς Δημοσίας αὐτῆς ἐπιχειρήσεως, ἡ ὁποία ἀντὶ νὰ διαφωτίσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐπὶ τῆς πραγματικῆς καταστάσεως διὰ νὰ ληφθοῦν τὰ ἐνδεδειγμένα μέτρα, ἀντιθέτως, ἔρχεται μὲ τοὺς ψευδεῖς ἀριθμοὺς καὶ τὰς παραπλανητικὰς ἀνακοινώσεις νὰ ἐμφανίσῃ τὴν κατάστασιν ὡς καλῶς ἔχουσαν. Ἐξ ὄνυχος τὸν λέοντα, κύριοι βουλευταί. Ὅταν δι’ ἕνα τοιοῦτον λεπτομερειακὸν θέμα μᾶς δίδῃ τοιαύτας παραπλανητικὰς βεβαιώσεις ἡ Δ.Ε.Η., ἀντιλαμβάνεσθε δι’ ἄλλα σοβαρώτερα καὶ σημαντικώτερα ἂν θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὰς βεβαιώσεις της. Ἀλλὰ ἂς ἀφήσωμεν τὸν τόνον αὐτόν, διότι ὁ τόνος τῆς ὀργῆς δὲν προσήκει εἰς τὴν συζήτησιν αὐτήν. Καὶ ἂς ἐπανέλθωμεν εἰς τὸν ἤρεμον τόνον, ὁ ὁποῖος ἐδόθη, τόσον ἀπὸ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅσον καὶ ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος τῆς ἀνισότητος ἀναπτύξεως μεταξὺ ἐπαρχίας καὶ πρωτευούσης. Ἀνεγνωρίσθη γενικῶς καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, δηλαδὴ ἀπὸ τοὺς Ὑπουργούς, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν, ὅτι ὑπάρχει τεραστία διαφορά, τεραστία ἀνισότης μεταξὺ ἐπαρχίας καὶ πρωτευούσης, μεταξὺ κέντρου καὶ περιφερείας. Καὶ εἶπεν ἐγκυρότατος ὁμιλητής, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔθιξε τὸ θέμα γενικώτερον, ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς Προεδρίας, ὅτι τὸ φαινόμενον αὐτὸ εἶναι παγκόσμιον, εἶναι διεθνές. Τὶ θέλετε νὰ σᾶς κάμωμεν: Εἰς αὐτὸ παρακολουθοῦμεν τὰ μεγάλα καὶ πολιτισμένα ἔθνη. Πρέπει νὰ εἴμεθα σχεδὸν ὑπερήφανοι διὰ τὸ γεγονός, ὅτι τοὐλάχιστον εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἐμφανιζόμεθα εἰς τὴν ἰδίαν μοῖραν εἰς τὴν ἰδίαν σειρὰν μὲ κράτη προηγμένα. Δὲν νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς μὲ τὰ παραδείγματα τὰ ὁποῖα μᾶς ἀνέφερεν, ὅτι κατώρθωσε νὰ μᾶς πείσῃ. Τὸ φαινόμενον τῆς ἀνίσου ἀναπτύξεως μεταξὺ πρωτευούσης καὶ ἐπαρχίας ἀναμφιβόλως, εἶναι φαινόμενον παλαιόν, ὅπως εἶναι καὶ φαινόμενον παγκόσμιον. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα, ὅτι οὐδέποτε ἡ διαφορὰ τῆς ἀνισότητος αὐτῆς προσέλαβε τὴν τραγικὴν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν ἔχει προσλάβει, ἰδίως, κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἰς τὴν πατρίδα μας. Οἱ ἀριθμοί, ὅπως εἶπον, τὸ βεβαιώνουν, ὅπως καὶ τὰ παραδείγματα τῶν ξένων κρατῶν, τὰ ὁποῖα, ἀκριβῶς, ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας. Αὐτά, ἀκριβῶς, ἔρχονται νὰ διαψεύσουν τοὺς ἰσχυρισμούς του. Μᾶς ἔφερε τὰ παραδείγματα τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἰταλίας. Νομίζομεν, ὅτι ἡ ἁπλῆ διαπίστωσις δὲν εἶναι ἀρκετὴ νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἀποδείξῃ τοὺς ἰσχυρισμούς του. Ἄς ἴδωμεν τὰς ξένας περιπτώσεις. Ἔχομεν παράδειγμα λ.χ. τῆς Ἀγγλίας, ἡ ὁποία, ὁσάκις παρουσιάσθησαν τοιαῦτα φαινόμενα, εἴτε λόγῳ τῆς κρίσεως τοῦ γαιάνθρακος, εἴτε ὑπερβολικῆς συγκεντρώσεως κρίσεως καὶ μαρασμοῦ τῶν περιφερειῶν, ἔσπευσεν ἀμέσως νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν πολιτικὴν τῶν ζωνῶν ἀναπτύξεως καὶ ἐπέτυχε καταπληκτικά, πράγματι, ἀποτελέσματα. Ἐπέτυχε νὰ ἐξαγάγῃ ἀπὸ τὸν μαρασμὸν ὁλοκλήρους ἐπαρχίας. Ἔχομεν ἀκόμη τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας καὶ τὸ παράδειγμα τῆς Ἰταλίας εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἀναφερθῶ περαιτέρω. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι εἰς ὅλα τὰ ἄλλα κράτη, ποὺ ἀνέφερεν, ὁσάκις ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἐπαρχίας καὶ κέντρου φθάνῃ εἰς ὡρισμένον βαθμόν, ἀμέσως ἀνησυχοῦν αἱ Κυβερνήσεις καὶ λαμβάνουν τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα πρὸς ἀντιμετώπισιν καὶ δὲν σταυρώνουν τὰ χέρια, οὔτε ἀντιμετωπίζουν μὲ μακαριότητα τὰ φαινόμενα αὐτά. Καὶ αὐτὰ μὲν διὰ τὸ παράδειγμα τῆς Ἀγγλίας. Ἀλλὰ ἔχομεν καὶ τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας, εἰς τὸ ὁποῖον ἰδιαιτέρως ἀνεφέρθη ὁ κ. Ὑπουργός. Καὶ ἐκεῖ μεταξὺ τοῦ κέντρου καὶ τῶν βορειοανατολικῶν περιφερειῶν καὶ ἀντιθέτως τῶν Νοτίων καὶ Δυτικῶν περιφερειῶν, ἐνεφανίσθη μία διαφορὰ ἀναπτύξεως, μία καθυστέρησις εἰς τὰς ἐν λόγῳ περιφερείας. Ἐν τούτοις αὐταὶ αἱ ἀνισότητες ἐκίνησαν ἀμέσως τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔσπευσε νὰ ἱδρύσῃ Ἰνστιτοῦτα περιφερειακῆς οἰκονομίας καὶ νὰ ἐπιδιώκῃ δι’ αὐτοῦ τὴν ἀνάπτυξιν περιφερειακῶν οἰκονομιῶν καὶ διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπιτευχθῇ ἀναζωογόνησις τῆς γεωργίας καὶ ἀναζωογόνησις τῆς ἐπαρχίας. Ἔχομεν ἀκόμη τὸ παράδειγμα τῆς Ἰταλίας, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν, ἐπίσης, ὁ κ. Ὑπουργός. Τὸ ἀνέφερεν ἁπλῶς, χωρὶς ὅμως καὶ νὰ ἐξαγάγῃ τὰ ἀναγκαῖα συμπεράσματα. Διότι καὶ ἐκεῖ, ἐφ’ ὅσον διεπιστώθη ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς Κεντρικῆς καὶ Βορείου Ἰταλίας καὶ τῆς Νοτίου Ἰταλίας, ἔσπευσεν ἡ Κυβέρνησις καὶ εἰδικὸν πρόγραμμα νὰ καταρτίσῃ καὶ εἰδικὸν ὀργανισμὸν νὰ δημιουργήσῃ. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε ποία εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ παραδείγματος τῆς Ἰταλίας καὶ τοῦ ἰδικοῦ μας θὰ σᾶς δώσω μερικοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους ἔλαβον ἀπὸ μίαν τελευταίαν μελέτην τοῦ Καθηγητοῦ Φραντζέσκο Βίττο, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὸ μέσον ἀτομικὸν ἐθνικὸν εἰσόδημα τῆς Ἰταλίας εἰς 100, τότε τῆς Μεσαίας καὶ Κεντρικῆς Ἰταλίας φθάνει 126, τῆς δὲ Νοτίου Ἰταλίας εἰς τὸ 56. Εἶναι μία διαφορὰ 70 μονάδων, τοὐτέστι μία διαφορὰ 1: 2. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά, ἡ ὁποία προεκάλεσε τὴν ἀνησυχίαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν λῆψιν ἐξαιρετικῶν καὶ δραστηρίων μέτρων. Ποία εἶναι ἡ διαφορὰ εἰς τὸν τόπον μας; Ἀπὸ τοὺς ἀριθμούς, οἱ ὁποῖοι ἀνεφέρθησαν καὶ εἰς τὴν Βουλήν, ποὺ προκύπτουν ἐκ τῶν Ἐθνικῶν Λογαριασμῶν, γενικῶς μεταξὺ ἀστικοῦ καὶ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ ἡ διαφορὰ εἶναι μεταξὺ 146 καὶ 440 δολλάρια περίπου, δηλαδὴ 1 πρὸς 3. Ἀλλὰ οἱ γενικοὶ αὐτοὶ ἀριθμοὶ ὡς μέσοι ὅροι εἶναι ἀπατηλοὶ καὶ μᾶς ἀποκρύπτουν τὴν πραγματικότητα. Διότι εἶναι βέβαιον, ὅτι ὑπάρχουν περιφέρειαι, ὅπως ἐγράφη καὶ διεπιστώθη καὶ ἀπὸ ἐρεύνας ἀκόμη ξένων προσωπικοτήτων, ὅτι ὑπάρχουν περιφέρειαι εἰς τὴν Χώραν μας, αἱ ὁποῖαι ὡς εἰσόδημα δὲν ἔχουν παρὰ μόνον 85 δολλάρια κατ’ ἔτος. Ὑπάρχουν δὲ καὶ ἄλλαι περιφέρειαι εἰς τὰς ὁποίας τὸ εἰσόδημα φθάνει μόνον εἰς τὰ 33 δολλάρια ἐτησίως, δηλαδὴ εἰς 85 δραχμὰς μηνιαίως.

§67Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ἀποτελοῦν πλήρη παρεξήγησιν τοῦ θέματος τὸ ὁποῖον ἀναλύεται. Ἡμεῖς ὁμιλοῦμεν περὶ τῆς διαφορᾶς μεταξὺ τῆς πρωτευούσης τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ ὁλοκλήρου τῆς ἄλλης Ἑλλάδος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως εἶπε, μὴ ἀνησυχῆτε, διότι αὐτὰ συμβαίνουν καὶ εἰς Παρισίους. Μᾶς ἀνέφερεν, ὅτι τὸ ἴδιον πρόβλημα παρατηρεῖται εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὴν Ἰταλίαν. Ἀλλὰ εἰς τὴν Ἰταλίαν δὲν ὑπάρχει θέμα ἀνάλογον μὲ τὸ ἰδικόν μας. Ἄλλο πρόβλημα ἀντιμετωπίζουν ἐκεῖ, εἶναι ἡ ἄνισος μεταχείρισις μεταξὺ δύο τμημάτων τῆς χώρας καὶ δὲν ὑπάρχει ὁ ὑδροκεφαλισμὸς τῆς Ρώμης. Οὔτε καὶ εἰς τὸ Παρίσι ὑπάρχει ὑδροκεφαλισμός, διότι τὸ Παρίσι εἶναι πρωτεύουσα αὐτοκρατορίας.

§68Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἔλθω καὶ ἐκεῖ, κ. συνάδελφε. Ἀνέφερεν ἐπὶ πλέον καὶ τὸ παράδειγμα τοῦ Παρισιοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐπὶ 6 Γάλλων ὁ ἕνας κατοικεῖ εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ἀκριβῶς, περίπου, ὅπως συμβαίνει καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας. Οὐχ ἧττον, ὅμως, εἰς τὸ Παρίσι δὲν ὑπάρχει κακομεταχείρισις τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὴν Ἑλλάδα, τῶν ἐπαρχιῶν. Ἐὰν δὲν περιωρίζετο μόνον εἰς τοὺς ἀριθμοὺς τῶν κατοίκων καὶ μᾶς ἔδιδε μερικοὺς ἀκόμη ἀριθμούς, ὅπως π.χ. πόσοι δημόσιοι ὑπάλληλοι ὑπάρχουν εἰς τὸ Παρίσι καὶ πόσοι ὑπάρχουν εἰς τὰς Ἀθήνας, τότε θὰ ἐβλέπομεν τὴν τραγικὴν διαφοράν. Τὸ 27% τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων εὑρίσκονται εἰς τὸ Παρίσι, ἐνῷ εἰς τὰς Ἀθήνας τὸ 45%. Καὶ ἂν θέλετε ἀπὸ πλευρᾶς ἀναπτύξεως βιομηχανικῆς τὸ 23% τοῦ βιομηχανικοῦ δυναμικοῦ εὑρίσκεται εἰς τὸ Παρίσι, ἐνῷ εἰς τὰς Ἀθήνας τὸ 60%. Ἀντιλαμβάνεσθε ἐξ αὐτοῦ ποία τραγικὴ διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῶν χωρῶν τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργός, καὶ τῆς Ἑλλάδος. Ἡ διαφορὰ αὐτὴ διεπιστώθη κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ κινήσῃ, χωρὶς καμμίαν ἀμφιβολίαν, τὸ ταχύτερον τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς ἀπαραδέκτου καὶ ἐπικινδύνου καταστάσεως. Διότι τὸ φαινόμενον αὐτὸ τῆς ἀνίσου ἀναπτύξεως τῆς ἐπαρχίας καὶ τοῦ κέντρου, εἶναι θέμα βασικὸν διὰ τὴν ὅλην ἀνάπτυξιν τοῦ ἐθνικοῦ μας Ὀργανισμοῦ. Ὅταν τὸ περασμένον ἔτος, ἔλαβε χώραν συζήτησις ἐπὶ τῆς γενικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὑποφαινόμενος ἐτόνισε τὰ ἑξῆς, ὁμιλῶν πρὸς τὴν Βουλήν: Εἰς τὴν Ἑλληνικὴν οἰκονομίαν, εἶπον τότε, παρατηρεῖται τὸ ἑξῆς περίεργον καὶ ἀντιφατικὸν φαινόμενον, ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν πολλαπλασιάζεται τὸ συνάλλαγμα, συσσωρεύονται αἱ καταθέσεις καὶ σταθεροποιεῖται τὸ νόμισμα καὶ αἱ τιμαί. Ἐπὶ πλέον ἐκτελοῦνται ἀναμφισβητήτως πολλὰ ἔργα, οὐχ ἧττον, ὅμως, ὁ ρυθμὸς τῆς ἀναπτύξεως εἶναι βραδύτατος καὶ ἀνεπαρκὴς εἰς τρόπον, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ Χώρα ἀκόμη τελεῖ ἐν ὑποαναπτύξει. Τὸ φαινόμενον αὐτὸ ζητεῖ κἄποιαν ἐξήγησιν καὶ ἐγὼ τοὐλάχιστον ἔλεγον τότε, ὅτι τὴν ἐξήγησιν τὴν ἀναζητῶ εἰς τὴν ἀνισότητα καὶ εἰς τὴν ἀνισομέρειαν τῆς ἀναπτύξεως, ἡ ὁποία ὑφίσταται κατὰ χῶρον καὶ κατὰ κλάδον εἰς τὴν ἐθνικήν μας οἰκονομίαν, εἰς τὴν ἀνισομέρειαν καὶ ἀνισότητα ἀναπτύξεως μεταξὺ πρωτευούσης καὶ ἐπαρχιῶν, μεταξὺ ἀστικῶν κέντρων καὶ ὑπαίθρου, μεταξὺ ἀστικῶν καὶ ἀγροτικῶν τάξεων. Εἶναι ἀπόρροια τῆς κακῆς ποιοτικῆς καὶ ποσοτικῆς συνθέσεως καὶ κατανομῆς τῶν ἐπενδύσεων. Δὲν ἐννοοῦμεν δὲ μόνον τὰς κρατικὰς ἐπενδύσεις, διότι καὶ ἐκεῖ τὸ 90% ποὺ ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐπανέρχεται κατὰ κἄποιον τρόπον εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ἀλλὰ ἐννοῶ καὶ τὰς ἰδιωτικάς, αἱ ὁποῖαι εἶναι τὰ ⅔ τῶν γενικῶν ἐπενδύσεων. Εἰς τὴν κακὴν ποσοτικὴν καὶ ποιοτικὴν σύνθεσιν, ἐπαναλαμβάνω, τῶν ἐπενδύσεων, ὅπως καὶ εἰς τὴν ἔλλειψιν ἀποτελεσματικότητος αὐτῶν. Καὶ ἔλεγον ἀκόμη, ὅτι ἀποτέλεσμα τοῦ φαινομένου τούτου εἶναι ἡ εἰσοδηματικὴ ἀνισότης, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα νὰ θέτῃ μεγάλας μάζας εἰς τὸ περιθώριον τῆς συναλλακτικῆς μας ζωῆς. Ἐξ αὐτοῦ προκύπτει μία ἀνισορροπία εἰς τὴν ἐθνικήν μας οἰκονομίαν καὶ μία ἀποκέντρωσις τοῦ ἐπιχειρηματικοῦ πνεύματος. Ἐπ’ αὐτῶν δὲν θὰ μὲ διαψεύσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος μᾶς ἐπανέλαβεν ἀπόψε διὰ πολλοστὴν φορὰν τὸ πρόγραμμα τὸ ἀγροτικὸν τῆς Κυβερνήσεως. Μᾶς ἐνδιαφέρει τὸ πρόγραμμά σας. Εἴπατε, ὅτι κατά τινα τρόπον ἐναρμονίζεται μὲ τὸ ἰδικόν μας. Δὲν θέλομεν ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ νὰ ἀντιδικήσωμεν. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον διαφωνοῦμεν εἶναι ἡ ἐφαρμογή του, ἡ ὁποία δὲν ἀπέδωσε σοβαρὰ ἀποτελέσματα. Εἶναι ἐπίσης, καὶ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθητε πρὸς ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Καὶ εἰς αὐτὸ δὲν εἴμεθα μόνον ἡμεῖς ποὺ διαφωνοῦμεν. Διαφωνεῖ καὶ αὐτὸς ὁ πρῶτος οἰκονομικός σας σύμβουλος. Ἐννοῶ τὸν διοικητὴν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ὅστις εἶπε καθαρὰ καὶ ἀπεριφράστως, ὅτι ἀπέτυχεν ὁ γενικὸς προγραμματισμὸς εἰς τὴν γεωργίαν, ὅπως τὸν ἐφήρμοσεν ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἐπανέλθω μετὰ ταῦτα. Λέγω, λοιπόν, ὅτι σύμφωνα μὲ τὰ δεδομένα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, τὸ 48% τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ, τὸ ἥμισυ περίπου τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ, δὲν συμμετέχει παρὰ μόνον εἰς τὸ 30% τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Καὶ οἱ ὀρεινοὶ καὶ ἡμιορεινοὶ πληθυσμοί, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὸ ⅓ τοῦ γεωργικοῦ μας πληθυσμοῦ, συμμετέχουν μόνον εἰς τὸ ⅕ τοῦ συνολικοῦ γεωργικοῦ εἰσοδήματος. Ἐξ αὐτοῦ ἀντιλαμβάνεσθε ποῖαι εἶναι αἱ καταπληκτικαὶ διαφοραὶ καὶ ἀνικανότητες αἱ ὁποῖαι, ἀκριβῶς, καθιστοῦν εἰς τὴν χώραν αὐτὴν ἀδύνατον τὴν γενικωτέραν ἐξέλιξιν τῆς ἀναπτύξεως κατὰ ρυθμὸν ἀνεκτὸν καὶ συνεχῆ. Αὐταὶ αἱ ἀνισότητες ἀποτελοῦν ἐμπόδιον διὰ τὴν κανονικὴν ἄνοδον τῆς οἰκονομίας μας καὶ μέγα ἐμπόδιον εἰς τὴν ἐκβιομηχάνισιν τῆς χώρας. Δὲν εἶναι δυνατὸν κανένα πρόγραμμα ἐκβιομηχανίσεως νὰ ἐπιτύχῃ, ὅταν δὲν συμμετέχῃ εἰς τὴν συναλλακτικὴν ζωὴν τὸ μεγαλύτερον μέρος τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας. Οἱανδήποτε προσπάθειαν ἀναπτύξεως καὶ ἐκσυγχρονισμοῦ τῆς βιομηχανίας μας, δὲν ἠμπορεῖ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀπὸ τὰ πρῶτα βήματα νὰ καταστῇ διεθνῶς ἀνταγωνιστική. Κατ’ ἀκολουθίαν δὲν ἠμπορεῖ ἀπὸ τὴν πρώτην φάσιν νὰ βασίζεται ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς. Θὰ βασισθῇ ἐπὶ τῆς ἐσωτερικῆς καταναλωτικῆς ἀγορᾶς. Ἀλλὰ τὴν ἐσωτερικὴν ἀγορὰν ἀποτελεῖ κατ’ ἐξοχὴν ὁ γεωργικὸς κόσμος, ὁ ὁποῖος ἐν τούτοις στερεῖται ἐπαρκοῦς ἀγοραστικῆς δυνάμεως. Ἀποτελεῖ, ἑπομένως, ματαίαν προσπάθειαν ἡ ἐφαρμογὴ οἱουδήποτε προγράμματος ἀναπτύξεως τῆς βιομηχανίας μας, ἂν προηγουμένως δὲν θελήσωμεν κατὰ ἕνα τρόπον νὰ προωθήσωμεν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπαρχίας καὶ τοῦ ἀγρότου. Κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις...

§69Ι. ΖΑΪΜΗΣ. Ἀπουσιάζει ἡ Κυβέρνησις, κ. Πρόεδρε.

§70Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλῶ διὰ τὴν Βουλήν. Μᾶς εἶπεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι εἶναι ἱκανοποιημένη, διότι τοὐλάχιστον παρακολουθοῦμεν καὶ εἴμεθα εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς τὰ Κράτη, πλέον ἐξελιγμένα. Εἶναι τοῦτο δι’ αὐτὴν μία ἱκανοποίησις καὶ ἔχει ἐξ αὐτοῦ περιέλθει εἰς μακαριότητα. Τὶ θέλετε νὰ κάμωμεν, μᾶς λέγει. Δὲν πρόκειται νὰ ἔχῃ ἐξαιρετικὰς συνεπείας. Ἀντιθέτως, ἐγὼ ὑποστηρίζω, ὅτι ἡ τοιαύτη ἀνισότης θὰ ἔχῃ δυσμενεστάτας συνεπείας δι’ ὁλόκληρον τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐθνικοῦ μας ὀργανισμοῦ. Λέγει ἕνας μεγάλος οἰκονομολόγος, ὅτι, ὅταν ὑπάρχῃ συμφόρησις τοῦ κέντρου τὰ ἄκρα καταδικάζονται εἰς παράλυσιν καὶ ἀμφότερα τὰ φαινόμενα ταῦτα ὁδηγοῦν εἰς διαταραχὴν καὶ ἀποκέντρωσιν ὁλοκλήρου τοῦ οἰκονομικοῦ ὀργανισμοῦ. Αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ αὐτὸ συνέβη εἰς τὸν τόπον αὐτόν, διότι ἐάν, ἐπαναλαμβάνω, τόσοι, πραγματικῶς συναντῶνται, τόσοι εὐνοϊκοὶ παράγοντες ἐπὶ τοῦ πεδίου τοῦ νομισματικοῦ, ἐπὶ τοῦ πεδίου τοῦ συναλλαγματικοῦ, ἐπὶ τοῦ πεδίου τῶν ἔργων, ἀπὸ τῆς ἄλλης πλευρᾶς θὰ συνομολογήσητε, ὅτι εἶναι ὅλως ἀνεπαρκὴς ὁ ρυθμὸς τῆς ἀναπτύξεως εἰς τὸν τόπον μας. Ἀλλὰ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐρωτήσητε, τὶ πρέπει νὰ γίνῃ; Θὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὸ πρῶτον μέτρον, ἀπὸ τὸν προγραμματισμόν. Ἀπὸ τὰ λεγόμενα περίφημα περιφερειακὰ προγράμματα.

§71Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Χωρὶς ἐκπρόσωπον τῆς Κυβερνήσεως, θὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν;

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰδοποιήθη καὶ θὰ ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§73Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀσχέτως τῆς ἀπόψεως τοῦ ἐπὶ τοῦ βήματος ἀξιοτίμου κ. συνάδελφου, εἶναι ζήτημα τάξεως ἀπέναντι τῆς Βουλῆς. Ἐπερώτησις νὰ συζητῆται ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Κυβερνήσεως; Τὶ εἶναι αὐτά;

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδού, παρίσταται αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ Ὑπουργὸς κ. Τσάτσος.

§75Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ κύριον μέρος τῆς ἀγορεύσεώς μου ἀφεώρα ὑμᾶς κ. Ὑπουργέ, διότι σεῖς μόνον καὶ πρὸς τιμήν σας, τὸ θέμα αὐτὸ τὸ συνελάβετε καὶ τὸ ἐξητάσατε ἀπὸ τῆς γενικῆς αὐτοῦ πλευρᾶς. Διότι ὁ συνάδελφός σας τῆς Γεωργίας, ἀπόψε κατηνάλωσε δύο ὥρας διὰ νὰ ἐπαναλάβῃ διὰ πολλοστὴν φορὰν τὸ γεωργικὸν πρόγραμμα τὸ τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον γνωρίζομεν, ὅπως γνωρίζομεν, ὅμως, καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ. Ἔλεγα, προκειμένου περὶ τοῦ περιφήμου περιφερειακοῦ προγραμματισμοῦ εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 27ης Νοεμβρίου 1959, ὅταν ἐγένετο μία γενικὴ συζήτησις ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, δηλαδή, πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους περίπου, ἔλεγα, λέγω, τὰ ἑξῆς πρὸς τὴν Βουλήν: «Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι τὸ πρόγραμμα, ὅπως καταρτίζεται εἰς τὸ κέντρον, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἀντίληψιν τῶν ἀναγκῶν τῶν περιφερειῶν, δὲν γίνεται ἡ κατάλληλος κατανομὴ τῆς ἀναπτύξεως εἰς τὸν χῶρον καὶ ἐξ αὐτοῦ ἀπορρέουν τὰ κακὰ περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα (τότε). Τὸ αὐτὸ βέβαια συμβαίνει καὶ εἰς τὰ κράτη ποὺ ἔχουν μίαν ὑπερβολικὴν συγκέντρωσιν, ὅπως λ.χ. εἰς τὴν Γαλλίαν. Δι’ αὐτὸ, ὅμως, ἔφθασαν ἐκεῖ εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ πρόγραμμα δὲν ἔπρεπε νὰ καταρτίζεται εἰς τὸ κέντρον, ἀλλὰ θὰ πρέπει κατὰ πρῶτον λόγον νὰ καταρτίζεται εἰς τὰς περιφερείας ἐν συνεργασίᾳ μὲ τοὺς τοπικοὺς παράγοντας, δηλαδή, μὲ συμμετοχὴν τοῦ λαϊκοῦ στοιχείου. Πρέπει, λοιπόν, πρῶτον, νὰ μελετηθῇ κατὰ περιφερείας ποῖαι εἶναι αἱ ἀνάγκαι καὶ ποῖαι αἱ δυνατότητες τῆς ἀναπτύξεως καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἐρχώμεθα εἰς τὸ κέντρον, ἔνθα θὰ ἐναρμονίζωνται τὰ περιφερειακὰ προγράμματα. Τοιουτοτρόπως θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν, μία ἐξίσωσις τοῦ κέντρου καὶ τῶν ἐπαρχιῶν, θὰ ὑπάρξῃ μία ἐξισορρόπησις ἀναπτύξεως, πρὸς ὅλας τὰς κατευθύνσεις, διότι ἀντιθέτως, διὰ τῆς καθυστερήσεως τῶν ἄκρων δημιουργεῖται μία ἀνισορροπία ἀναπτύξεως, μὲ ἐπιζημίους συνεπείας δι’ ὁλόκληρον τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν». Αὐτὰ ἔλεγον πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτος, σήμερον περιφερειακὸς προγραμματισμὸς κατέστη ἕνα σύνθημα τῆς μόδας, ἰδίως ἀφότου ὁ διοικητὴς τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος εἰς ὁμιλίαν του ἀνέφερε περὶ περιφερειακῶν προγραμμάτων. Θὰ ἤθελα ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὑπάρχει διαφορά, τοὐλάχιστον ἀπὸ ἀπόψεως ἀρχῆς, μεταξὺ αὐτῶν ποὺ ὑποστηρίζω ἐγὼ καὶ ἐκείνων ποὺ ὑποστηρίζει ὁ κ. Ζολώτας. Ἐν τούτοις ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, ὑπέστη μία ἄδικον ἐπίθεσιν ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. Ἐξιφούλκησεν ἐναντίον του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ κατηγόρησε τὸν κ. Ζολώτα, ὅτι ἀποφαίνεται κλεισμένος εἰς τοὺς τοίχους τοῦ γραφείου του καὶ χωρὶς νὰ εὑρίσκεται εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν πραγματικότητα. Καὶ εἰς τὸ τέλος, μετὰ τὴν κονταρομαχίαν ἔσπευσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας νὰ διαδηλώσῃ τὴν ἱκανοποίησίν του, διότι ἐπιτέλους ἐξηνάγκασεν εἰς ὁμολογίαν τὸν κ. Ζολώταν. Ὡμολόγησέν τι ὁ κ. Διοικητής; Ὡμολόγησεν, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθοῦν τὰ ἐθνικὰ προγράμματα καὶ κατόπιν νὰ ἐπακολουθήσουν ἐφαρμοζόμενα τὰ περιφερειακὰ προγράμματα ἀναπτύξεως. Κύριοι βουλευταί, ὅσοι ἀνεγνώσατε, καὶ ὅλοι θὰ ἀνεγνώσατε τὰς προτάσεις τοῦ κ. Ζολώτα, θὰ ἴδητε, ὅτι ὁ κ. Ζολώτας δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ προβῇ εἰς καμμίαν τοιούτου εἴδους ὁμολογίαν, διότι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς εἶχε ξεκαθαρίσει τὸ ζήτημα καὶ εἶχε τονίσει, ὅτι τὰ ἐθνικὰ προγράμματα πρέπει νὰ προηγοῦνται. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ ἐθνικὸν πρόγραμμα νὰ ἀποδώσῃ, ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ καὶ πρόγραμμα περιφερειακόν. Συνεπῶς δὲν ἐπέτυχε καμμίαν νίκην ὁ κ. Ὑπουργός. Ἀντιθέτως, καταδεικνύει, ὅτι δὲν παρερμήνευσεν ἁπλῶς, ὅπως κακῶς εἶπε καὶ ὁ κ. Διοικητής, ἀλλὰ ὅτι, ἁπλούστατα ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἀνέγνωσε κἂν τὰς προτάσεις τοῦ κ. Ζολώτα. Εἶπε, λοιπόν, ὁ κ. Ζολώτας, ὅτι πρέπει μετὰ τὸν ἐθνικὸν προγραμματισμὸν νὰ ἔλθωμεν εἰς τὰ περιφερειακὰ προγράμματα ἀναπτύξεως, διότι εἶναι περιωρισμένος καὶ ἀνεπαρκὴς ὁ ἀριθμὸς τῶν προγραμμάτων ἀναπτύξεως οἰκοδομικῶν, τεχνικῶν, ὀργανισμῶν. Κατ’ ἀκολουθίαν, ἐνῷ συμφωνεῖ ἐπὶ τοῦ ἄνωθεν προγράμματος, διαφωνεῖ ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ. Ἡμεῖς προχωροῦμεν πέραν αὐτοῦ καὶ λέγομεν, ὅτι ἐὰν τοῦτο εἶναι ὀρθὸν ὡς πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα, δὲν πρέπει νὰ παραβλεφθῇ τοῦτο, ποὺ ἀποτελεῖ θέμα ἀρχῆς, ὅτι σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ζητοῦμεν τὰ περιφερειακὰ προγράμματα, δὲν εἶναι μόνον ἡ ἀνεπάρκεια τῶν παραγόντων οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως, ἀλλὰ εἶναι κἄτι ἐπὶ πλέον: εἶναι ἡ ἐξισορρόπησις ἀναπτύξεως μεταξὺ τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τοῦ κέντρου. Βεβαίως καταλήγομεν εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα ἀδυναμίας ἀναπτύξεως, δι’ ἄλλους ὅμως λόγους. Ἀλλὰ ἐκεῖ ποὺ διαφωνοῦμεν μὲ τὸν κ. Διοικητὴν εἶναι τοῦτο. Ὁ κ. Ζολώτας ἀπὸ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν περιφερειακῶν προγραμμάτων, λέγει, ὅτι ἀναμένει τὴν ἀξιοποίησιν τοῦ πλεονάζοντος ἐργατικοῦ δυναμικοῦ τῆς ὑπαίθρου. Τοῦτο εἶναι μεγάλη πλάνη. Ἡ Φ.Α.Ο. ἀπὸ τοῦ 1948 διὰ μελέτης της ἔχει ἀποφανθῆ —καὶ δεχόμεθα τὸ συμπέρασμα αὐτὸ— ὅτι ἡ γεωργικὴ παραγωγή μας εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ κάλλιστα μὲ τὸ 60% τοῦ πληθυσμοῦ, τὸ δὲ 40% τοῦ πληθυσμοῦ ἔρχεται νὰ διαμοιράσῃ τὴν ἀπόδοσιν τὴν ὁποίαν ἐπιτυγχάνουν τὰ 60% τοῦ πληθυσμοῦ. Ἡ ἀνάπτυξις τῆς γεωργίας προϋποθέτει τὴν μηχανοποίησιν ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὸ μέγα θέμα τοῦ κόστους τῆς παραγωγῆς. Τὸ μεγαλύτερον θέμα εἰς τὸ ὁποῖον προσκόπτει ἡ ἀνάπτυξις τῆς οἰκονομίας μας καὶ μᾶς ὁδηγεῖ εἰς τὴν σημερινὴν τραγικὴν κατάστασιν, λόγῳ τῆς ἀδυναμίας ἐξαγωγῆς τῶν προϊόντων μας εἶναι τὸ θέμα τοῦ κόστους τῆς παραγωγῆς. Ἡ μάχη τοῦ κόστους τῆς παραγωγῆς δι’ ἡμᾶς πρέπει νὰ εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ πρωτεύοντα προβλήματα τοῦ προγράμματος ἀναπτύξεως μακροπροθέσμου ἢ βραχυπροθέσμου. Ὅπως κρίσιμον, ἐπίσης, θέμα εἶναι τὸ θέμα τῆς ἀπορροφήσεως τῶν πληθυσμιακῶν πλεονασμάτων. Ἡ μηχανοποίησις τῆς γεωργίας εἶναι ἀπαραίτητος καὶ προϋποθέτει ἀποβολὴν ἀπὸ τὴν γεωργικὴν οἰκονομίαν μεγάλων μαζῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ πρέπει νὰ στραφοῦν εἰς ἄλλας ἀπασχολήσεις καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου ἡ μέχρι σήμερον ἐφαρμοζομένη πολιτικὴ ἀπέτυχεν ἀπολύτως. Δὲν ἀρκοῦν, ὅμως, τὰ περιφερειακὰ οἰκονομικὰ προγράμματα, καταρτιζόμενα ὑπὸ τὰς συνθήκας ποὺ ἐξεθέσαμεν. Χρειάζεται ἐπὶ πλέον, κατόπιν αὐστηρᾶς ἐπιλογῆς, ἡ δημιουργία ἀνὰ τὸν Ἑλληνικὸν χῶρον, εἰδικῶν κέντρων, κέντρων ἕλξεως, πόλων ἀναπτύξεως. Τὶ ἐννοοῦμεν δι’ αὐτῶν; Θὰ ἐπικαλεσθῶ ἕνα Γάλλον Καθηγητὴν Εἰσηγητὴν ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ἰσορρόπου ἀναπτύξεως ἐπαρχίας καὶ κέντρου, ὁ ὁποῖος ἐκλήθη ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του εἰς τὴν Γαλλίαν. Πρόκειται περὶ τοῦ Καθηγητοῦ κ. Μυλλώ, ὁ ὁποῖος γράφει τὰ ἑξῆς, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐφαρμογὴν καὶ δι’ ἡμᾶς. «Πιστεύω, λέγει, πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ θέματος τούτου τοῦ μαρασμοῦ καὶ τῆς ἀπογυμνώσεως τῆς ἐπαρχίας, τὴν υἱοθέτησιν τῆς ἀρχῆς τῆς ἀναπτύξεως πόλων. Δὲν ἀρκεῖ νὰ ρίπτωμεν εἰς μίαν καθυστερημένην περιοχὴν ἰσχυρὰς ἐπιχορηγήσεις καὶ ἐπενδύσεις. (Ὅπως ἰσχυριζόμεθα καὶ ἡμεῖς, ὅτι πράττομεν). Διὰ νὰ ἀντιστρατεύσωμεν τὸ ρεῦμα τῆς καταπτώσεως, θὰ πρέπει, ἀντιθέτως, νὰ ἐνισχύσωμεν εἰς σημεῖα εὐνοϊκὰ τὴν δημιουργίαν πόλων ἀναπτύξεως, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποτελοῦν βασικὰς βιομηχανίας, αἵτινες διὰ τῆς οἰκονομικῆς των ἀναπτύξεως θὰ συνεπάγωνται καὶ τὴν ἵδρυσιν ἑτέρων τοιούτων. Οἱ πόλοι αὐτοὶ θὰ πρέπει νὰ ἱδρύωνται μακρὰν ἀπὸ τὸ Κέντρον». Καὶ ἐν συνεχείᾳ προσδιορίζει ποῖοι εἶναι οἱ πόλοι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀναγκαῖοι διὰ τὴν Γαλλίαν. Αὐτὸ σημαίνει, ὅτι δὲν ἀρκεῖ καὶ ἡμεῖς νὰ καταρτίζωμεν περιφερειακὰ προγράμματα καὶ νὰ κάμνωμεν μεγαλυτέρας χορηγήσεις καὶ ἐπενδύσεις εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Θὰ πρέπει ταὐτοχρόνως νὰ ἐπιλέξωμεν δύο ἢ τρία κέντρα εἰς διαφόρους περιοχάς, εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα λ.χ., εἰς τὴν Θεσσαλίαν, εἰς τὴν Πελοπόννησον, τὰ ὁποῖα θὰ μεταβληθοῦν εἰς νέα κέντρα ἕλξεως κεφαλαίων ἐργατῶν, ἐργοστασίων. Συνήθως λαμβάνεται ἐν προκειμένῳ ὡς βάσις ἕνας ποταμὸς καὶ δόξα τῷ Θεῷ, ἀφθονοῦν οἱ ποταμοὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὁ ὁποῖος διευθετεῖται καὶ ἀξιοποιεῖται, ὥστε νὰ δημιουργῆται ἕνα μεγάλο οἰκονομικὸν συγκρότημα διὰ τὴν δεδομένην περιφέρειαν. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι ἡ συρροὴ εἰς τὴν Πρωτεύουσαν, ἡ ὁποία προεκάλεσε τὴν ἀνησυχίαν καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἑλληνικοῦ προγραμματισμοῦ, καὶ τὴν ὁποίαν προσεπάθησε νὰ μᾶς τὴν μεταδώσῃ ὁ κ. Μαῦρος, ἡμᾶς δὲν μᾶς ἀνησυχεῖ. Ἐκεῖνο ποὺ μᾶς ἀνησυχεῖ εἶναι τοῦτο: Ἐὰν ἡ κοσμοσυρροὴ αὐτή, ἐὰν ἡ ἀστυφιλία γίνεται εἰς ἕνα καὶ μόνον κέντρον, ἐὰν γίνεται μόνον εἰς τὰς Ἀθήνας, ὅπου ἔρχεται σήμερον ἕνας πληθυσμὸς ἀναζητῶν μίαν ἐργασίαν καὶ εἰς τὸ τέλος καταλήγει εἰς τὴν ἀλητείαν. Ἐὰν δημιουργήσωμεν 3–4 ἰσχυροὺς πόλους, ὡς προανέφερα, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ συρροὴ τοῦ πληθυσμοῦ εἰς τὰ διάφορα κέντρα, δὲν θὰ εἶναι ἀνησυχητική. Εἶναι σύμφωνος μὲ τὴν ἀντίληψιν τῆς οἰκονομικῆς, βιομηχανικῆς καὶ τεχνικῆς προόδου καὶ ἐν γένει τοῦ ρυθμοῦ τῆς ἐκβιομηχανίσεως. Δὲν πρέπει, ὅμως, νὰ δημιουργοῦμεν ἐργοστάσια σποραδικῶς, ἔστω εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ θὰ πρέπει νὰ ἐπιλέξωμεν ὡρισμένας μόνον περιοχάς, εἰς τὰς ὁποίας θὰ δημιουργήσωμεν συγκεκροτημένα κέντρα. Τότε μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀντιστρατεύσωμεν τὸν ροῦν τῆς ἀποκεντρώσεως τῆς ἐπαρχίας. Τότε μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ σταματήσωμεν τὴν κοσμοσυρροὴν εἰς τὴν Πρωτεύουσαν. Ἐὰν αὐτὰ τὰ πράγματα γίνουν, νομίζω, ὅτι δὲν δικαιολογεῖται κατ’ ἀρχὴν ἡ ἀπαισιοδοξία. Ἀντιθέτως, θὰ συμβῇ ἐὰν συνεχισθῇ ἡ ὑπάρχουσα κατάστασις. Αὕτη οὐδαμοῦ δικαιολογεῖ τὴν μακαριότητα τὴν ὁποίαν ἐπέδειξεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, μακαριότητα, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ εἰς ἀδράνειαν καὶ ἀπροθυμίαν. Αὐτὴ ἡ μακαριότης μὲ ἀνησυχεῖ, διότι ἐὰν συνεχισθῇ ὁ σημερινὸς ἄρυθμος τρόπος τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως καὶ ἐπιδεινωθῇ ἡ ὑπάρχουσα διαφορὰ μεταξὺ κέντρου καὶ ἐπαρχίας, θὰ καταλήξωμεν, ἀναμφιβόλως, εἰς τὸ νὰ ἀπονεκρώσωμεν τὴν ἐπαρχίαν, ἀλλὰ καὶ ταὐτοχρόνως νὰ καταδικάσωμεν καὶ τὰς Ἀθήνας εἰς ἕνα ὑδροκεφαλισμόν, ὁ ὁποῖος δίκην καρκινώματος, θὰ καταφάγῃ ἐντὸς ὀλίγου ὁλόκληρον τὸ ἐθνικόν μας σῶμα. Ἐὰν ἐπ’ αὐτοῦ δὲν ληφθοῦν ἐγκαίρως μέτρα καὶ δὲν ἐγκαταλείψῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν μακαριότητα ποὺ ἐπιδεικνύει, ἀδιαφοροῦσα διὰ τὸ φαινόμενον αὐτό, τὸ ὁποῖον κατὰ σύμπτωσιν εἶναι φαινόμενον διεθνές, ταχέως θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ ἐκπλήξεων. Ὅσοι γνωρίζουν τὴν ὕπαιθρον, γνωρίζουν εἰς ποίαν κατάστασιν ἀπογνώσεως εὑρίσκεται ὁ πληθυσμὸς αὐτός. Τὶ νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν πληθυσμὸν τῆς ὑπαίθρου; Ὅτι δὲν γίνονται ἔργα, ὅτι δὲν γίνονται ἐπενδύσεις, ὅτι δὲν γίνεται αὔξησις τοῦ συναλλάγματος; Ὅλα αὐτὰ γίνονται. Ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι μηδαμινὸν ἢ ἀντίθετον. Διὰ νὰ χωλαίνῃ ὅμως, σοβαρώτατα ὁ οἰκονομικὸς μηχανισμός, σημαίνει, ὅτι κἄτι βαθύτερον συμβαίνει. Διότι, ἐὰν δὲν ἀξιοποιοῦνται σήμερον οἱ ἐν λόγῳ εὐμενεῖς παράγοντες, μὴ ἀναμένετε, ὅτι θὰ ἴδητε ταχέως τὰ ἀποτελέσματα τῶν προσπαθειῶν σας. Ἐὰν δὲν μεταβάλετε πολιτικὴν καὶ τρόπον ἐργασίας, ἀκολουθοῦντες τὰς ὑποδείξεις ποὺ σᾶς ἔκαμα, νὰ εἶσθε βέβαιοι, παρὰ τὴν οἱανδήποτε προσπάθειαν ποὺ θὰ καταβάλετε, θὰ συνεχισθῇ ὁ μαρασμὸς ποὺ ὑπάρχει σήμερον εἰς τὴν ὕπαιθρον καὶ ὁ ὁποῖος θὰ ὁδηγήσῃ εἰς τραγικὰς συνεπείας καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ Ἔθνος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§76Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρόκειται νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν παρὰ μόνον ἐπ’ ὀλίγον, διὰ νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, κ. Στεφανόπουλον. Θέλω, ἐν πρώτοις, νὰ ἀποσαφηνίσω κἄτι. Ἐπειδὴ ἀπὸ προχθὲς λέγεται, ὅτι ἔχω μακαριότητα ἔναντι τῶν θεμάτων τῆς ἐπαρχίας, θέλω νὰ ἀποσαφηνίσω τὴν θέσιν μου. Δὲν ἔχω κανὲν αἴσθημα μακαριότητος. Ἔχω πλήρη ἐπίγνωσιν τῆς κρισιμότητος καὶ τῆς σοβαρότητος τοῦ θέματος. Ὑπάρχει θέμα ἐξισορροπήσεως ἐπαρχίας καὶ κέντρου, ὑπάρχει θέμα τονώσεως τῆς ἐπαρχίας, ὑπάρχει κρίσιμον καὶ εἶναι χρέος Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως νὰ εὕρουν τὰς καλλιτέρας δυνατὰς λύσεις διὰ τὴν ἀντιμετώπισίν του. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον, ἀπαντῶν εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κ.κ. συναδέλφους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι, ὅτι εἰς ὡρισμένα σημεῖα, τὰ ὁποῖα καὶ ἀπεσαφήνισα, τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἔδωσα καὶ αἱ κρίσεις τὰς ὁποίας ἐξήγαγον ἐξ αὐτῶν, δὲν εἶναι προσηρμοσμέναι πρὸς τὴν πραγματικότητα. Ὑπῆρξε κἄποια ὑπερβολή. Ἀντιλαμβάνομαι, ὅτι διὰ τὴν παρουσίασιν τοῦ θέματος καὶ μάλιστα ἀπὸ σκοπιᾶς ἀντιπολιτευτικῆς, ἔπρεπε νὰ δοθῇ μία ἔμφασις εἰς τὰ σκιερὰ σημεῖα, ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ δοθῇ καὶ μία ἔμφασις ἀπὸ τῆς ἰδικῆς μας πλευρᾶς εἰς ἐκεῖνα τὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἐπαναφέρουν τὸ θέμα εἰς τὰς φυσικάς του διαστάσεις. Ὑπάρχουν σημεῖα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ μᾶς ἀνησυχήσουν καὶ διὰ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ παλαίσωμεν, ὥστε νὰ ἀποτραποῦν τὰ ἐξ αὐτῶν δεινά. Ὅσον ἀφορᾶ τὰ περιφερειακὰ προγράμματα, ἐτόνισα, νομίζω, ἀρκετὰ σαφῶς, ὅτι ὀρθὴ εἶναι ἡ εἰσήγησις περὶ περιφερειακῶν προγραμμάτων, ὡς ἑνὸς σταδίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπακολουθήσῃ τὸ στάδιον τοῦ γενικοῦ προγραμματισμοῦ. Ἀπὸ ἀπόψεως λογικῆς σειρᾶς σκέψεως, πρέπει νὰ ὑπάρξῃ πρῶτον, ὁ γενικὸς προγραμματισμός, ὁ ὁποῖος χαράσσει καὶ τὴν γενικὴν πολιτικὴν καὶ τὴν γενικὴν κατεύθυνσιν.

§77Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς διαφωνεῖ ἐπ’ αὐτοῦ.

§78Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει διαφωνία εἰς αὐτό. Ἀλλὰ διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν προγραμμάτων αὐτῶν θὰ ἀντλήσωμεν ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν, ὅλο τὸ ὑλικόν, τὸ ὁποῖον χρειάζεται διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἀνασυγκροτήσεως. Τὰ περιφερειακὰ προγράμματα πρέπει νὰ ἀντλοῦν τὸ ὑλικόν των ἀπὸ τὴν ἰδίαν τὴν περιφέρειαν. Συμφωνῶ, ἑπομένως, μὲ ὡρισμένους ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας συναδέλφους, ὅτι πρέπει οἱ περιφερειακοὶ παράγοντες νὰ ἔχουν βαρύνουσαν γνώμην καὶ συμφωνῶ μὲ τὴν σκέψιν τοῦ κ. Στεφανοπούλου, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξουν, ὄχι μόνον περιφερειακὰ προγράμματα, ἀλλὰ καὶ πολλὰ κέντρα ἕλξεως. Ἀπορῶ μόνον, διατὶ αὐτὴν τὴν σκέψιν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἀποδεχόμεθα, ὡς σκέψιν ἰδικήν του δὲν δέχεται καὶ αὐτὸς ὡς σκέψιν ἰδικήν μας, ἀφοῦ εἰς τὸ πενταετὲς πρόγραμμα ἀναφέρεται ἡ ἑξῆς φράσις: «Βασικῶς ἐπιδιώκεται, ἡ δημιουργία μεγαλυτέρων οἰκονομικῶν (βιομηχανικῶν, γεωργικῶν κ.λ.π.) κέντρων, ὡς πόλων ἕλξεως τῆς οἰκονομικῆς δραστηριότητος εἰς ἑκάστην περιοχήν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐν αὐτῇ διαθεσίμων πόρων καὶ τοῦ εὐρυτέρου περιβάλλοντος αὐτῆς». Εἰς τὴν πρόθεσιν τῶν συντακτῶν τοῦ πενταετοῦς προγράμματος ὑπῆρξε καὶ αὐτὴ ἡ σκέψις, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ κ. Στεφανόπουλος καὶ ἡ ὁποία πράγματι εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν ἐξισορρόπησιν ἐπαρχίας καὶ κέντρου. Ὀρθῶς ἐλέχθη ἀπὸ τὸν κ. Στεφανόπουλον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἀνησυχῇ ἡ εἰσροὴ τῶν πληθυσμῶν ἀπὸ τὴν ὕπαιθρον εἰς τὰς πόλεις, ἐὰν αἱ πόλεις αὐταὶ εἶναι πολλαὶ εἰς μίαν χώραν. Πρέπει νὰ μᾶς ἀνησυχῇ ἡ ὕπαρξις ἑνὸς μόνον κέντρου, ὁπότε προκαλεῖται ἀναιμία τῆς ἐπαρχίας καὶ ὑπερτροφία τοῦ ἑνὸς μεγάλου αὐτοῦ κέντρου. Ἐπ’ αὐτοῦ εἴμεθα σύμφωνοι καὶ δι’ αὐτὸ εἰς τὸ πρόγραμμα γίνεται λόγος περὶ πόλων ἕλξεως. Ὡς ὀρθῶς ἐλέχθη ἀπὸ πολλοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ εἴμεθα καὶ ἡμεῖς ἀπολύτως σύμφωνοι, τὰ προγράμματα αὐτὰ δὲν θὰ πρέπει νὰ ἔχουν μόνον οἰκονομικὸν περιεχόμενον, ἀλλὰ καὶ διοικητικὸν καὶ πολιτιστικὸν περιεχόμενον. Εἰς αὐτό, ὅπως εἶπον, εἴμεθα σύμφωνοι καὶ δὲν πρέπει ἑπομένως νὰ ἀσκηθῇ ἔλεγχος ἐπ’ αὐτοῦ. Πρέπει νὰ ἀσκηθῇ ἔλεγχος ἐπὶ ἐκείνων τῶν σημείων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχουν διαφωνίαι. Αἱ διαφωνίαι ποῦ ὑπάρχουν; Κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, οὔτε εἰς τοὺς σκοπούς, οὔτε εἰς τὰς ἀπόψεις ποὺ ἀνεπτύχθησαν ὑπάρχουν, ὑπάρχουν εἰς τὴν ἐμφάνισιν ἐκτάσεως τῶν ὑφισταμένων δεινῶν ἢ τῶν ὑφισταμένων κινδύνων. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ἐδώσαμεν ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας πλευρὰν μίαν σκιαγράφησιν τῆς καταστάσεως μέσα εἰς τὰ πραγματικὰ ὅρια καὶ νομίζω, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ὑπερέβαλεν. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ εἶναι ἡ διαφωνία μας. Καὶ ἤθελον καὶ κἄτι ἄλλο νὰ προσθέσω. Εἴπατε, ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι κἄτι βαθύτερον συμβαίνει, ἀφοῦ ὅλα τὰ μέτρα δὲν ἀπέδωσαν. Βεβαίως, κἄτι βαθύτερον συμβαίνει. Ἀρκεῖ τὸ γεγονός, ὅτι αὐτὰ δὲν συμβαίνουν ἐδῶ, ἀλλὰ ὅτι τὸ φαινόμενον εἶναι παγκόσμιον καὶ ὅτι εἶναι συνυφασμένον μὲ τὴν νομοτέλειαν τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς....

§79Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τῆς βιομηχανικῆς, ναί.

§80Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Διατὶ λέγετε, ὅτι εἶναι φαινόμενον παγκόσμιον; Δὲν ὑπάρχει περίπτωσις ἄλλου Κράτους, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ μίαν πόλιν ὑδροκέφαλον καὶ μίαν ἀναιμικὴν ἐπαρχίαν. Γνωρίζετε ἄλλα Κράτη εἰς τὴν Εὐρώπην, τὴν Ἀμερικὴν ἢ τὴν Ἀσίαν, ποὺ νὰ παρουσιάζουν τὴν εἰκόνα τῆς Ἑλλάδος; μιᾶς καὶ μόνον πόλεως, ποὺ ἀπορροφᾷ τὸ μέγιστον τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς καὶ μιᾶς ὑπαίθρου χωρὶς ἀξίας λόγου πόλεις, χωρὶς οἰκονομικὴν ὑπόστασιν; Δὲν εἶναι παγκόσμιον τὸ φαινόμενον, εἶναι ἑλληνικόν.

§81Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Δὲν ἠμπορῶ νὰ παραδεχθῶ αὐτὴν τὴν περιγραφὴν τοῦ ἑλληνικοῦ χώρου. Διότι, ὑπάρχει καὶ ἡ Θεσσαλονίκη, ἡ ὁποία ἔχει περισσότερον ἀπὸ ἕνα ἑκατομμύριον κατοίκους καὶ ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἕνα μεγάλον κέντρον, καὶ δὲν εἶναι μόνον αἱ Ἀθῆναι καὶ ἡ Θεσσαλονίκη, ἀλλὰ ἔχομεν καὶ 2–3 ἄλλας πόλεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι σχετικοὶ πόλοι ἕλξεως.

§82Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Φθίνουν, σιγὰ–σιγά.

§83Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Βεβαίως, ὑφίστανται μίαν κάμψιν ἀπὸ 100ετίας. Πρέπει αὐτὸ τὸ πρόβλημα νὰ τὸ ἀντιμετωπίσωμεν. Βεβαίως, κἄτι βαθύτερον συμβαίνει. Ἀλλὰ διότι ἀκριβῶς αὐτὸ ποὺ συμβαίνει εἶναι κἄτι βαθύτερον, πρέπει νὰ ἀντιληφθῶμεν, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ καὶ νὰ θεραπευθῇ τὸ κακὸν μέσα εἰς σύντομον χρονικὸν διάστημα. Καὶ δὲν γνωρίζω, ἐὰν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπέλθουν μέσα εἰς τὴν ὅλην λειτουργίαν τῆς κοινωνικῆς μας ζωῆς βαθύταται μεταβολαί, πρὶν ἢ ἔχωμεν καὶ μεταβολὴν τῆς θέσεως αὐτοῦ τοῦ προβλήματος. Αὐτὸ δὲν τὸ γνωρίζω. Δηλαδή, τὸ πρόβλημα ὑπερβαίνει ὄχι μόνον τὰ ἑλληνικὰ ὅρια, ὑπερβαίνει ὅλο τὸ παρὸν καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸ ἀπώτερον μέλλον. Αὐτὰ δὲν τὰ λέγω διὰ νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει θεραπεία. Δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ὑπάρχει πρόβλημα εἰδικῶς διὰ τὴν ἐπαρχίαν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀντιμετωπίσωμεν. Ἁπλῶς τὸ λέγω, διὰ νὰ ἐξηγήσω, ὅτι δὲν ἠμποροῦν μέσα θεραπευτικὰ νὰ εὑρεθοῦν ἄμεσα, εἰς προβλήματα τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀκριβῶς ἕνα ἀπέραντον βάθος. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Γʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Β. Κρῖκος).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Στεφανόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§85Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας Κυβερνήσεως, δὲν μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μὲ παρακολουθήσῃ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, καίτοι ἀνεφέρθην εἰς αὐτὸν γενικῶς καὶ πρὸ πάντων, διότι, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει συλλάβει τὸ συζητούμενον θέμα ἀπὸ τῆς βάσεώς του. Νομίζω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἐμείναμεν σύμφωνοι ἐπὶ τῆς διαπιστώσεως τῆς ἀφορήτου καταστάσεως καὶ σύμφωνοι ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν. Ἀνέφερα μόνον μίαν διαφωνίαν μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ΔΕΗ. Θὰ συνομολογήσητε, ὅτι εἶχον δίκαιον καὶ αὕτη εἶχεν ἄδικον. Ἐν τούτοις, ὅμως, ὅταν φθάσωμεν εἰς τὴν σύγκρισιν μὲ τὰς ἄλλας χώρας, τότε πλέον ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡμεῖς δὲν ὑπερβάλλομεν, ἀλλὰ ὅτι σεῖς ἀντιθέτως ὑποτιμᾶτε τὰ γεγονότα καὶ οὕτω εὑρίσκεσθε ἐν μακαριότητι. Ἐπειδὴ ἀναφέρατε τὸ παράδειγμα τῆς Ἰταλίας, εἶπον ἤδη ποῖαι εἶναι αἱ διαφοραὶ τοῦ εἰσοδήματος τῆς Ἰταλίας μὲ τὴν Ἑλλάδα. Σᾶς πληροφορῶ, ὅτι ἀνέφερα ἐπίσης καὶ τὴν Γαλλίαν καὶ τὸ Παρίσι, τὸ ὁποῖον εἰδικῶς ἐμνημονεύσατε καὶ εἶπον, ὅτι ἔχετε δίκαιον νὰ ὁμιλῆτε περὶ τοῦ πληθυσμοῦ ποὺ συγκεντρώνεται εἰς τὸ Παρίσι. Ὅπως λένε οἱ Γάλλοι, ἕνας ἐπὶ τῶν 6 Γάλλων διαμένει εἰς τὸ Παρίσι —αὐτὸ συμβαίνει, περίπου, καὶ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἑλλάδος— μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι ἡ ἐπαρχία ἡ ἑλληνικὴ ὑφίσταται ἀπὸ τὴν Πολιτείαν μας μίαν κακομεταχείρισιν, τὴν ὁποίαν δὲν ὑφίσταται ἡ Γαλλικὴ ἐπαρχία. Καὶ σᾶς ἔδωσα δύο μόνον ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους ἠμπορεῖτε νὰ ἐλέγξητε διὰ νὰ ἴδητε ἐὰν εἶναι ἀκριβεῖς. Πόσοι δημόσιοι ὑπάλληλοι ὑπάρχουν ἐν Ἀθήναις καὶ πόσοι δημόσιοι ὑπάλληλοι ὑπάρχουν στὸ Παρίσι. Τὰ 27% τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων εὑρίσκονται εἰς τὸ Παρίσι, ἐνῷ τὰ 45% τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων εὑρίσκονται εἰς τὰς Ἀθήνας. Καὶ ἐπὶ τοῦ βιομηχανικοῦ δυναμικοῦ ἀκόμη εἶπον, ὅτι τὸ 23% εὑρίσκεται εἰς τὸ Παρίσι, ἐνῷ τὰ 60% εἰς τὰς Ἀθήνας. Οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ ἀποδεικνύουν, ὅτι ἡμεῖς δὲν ὑπερβάλλομεν. Ἀλλὰ ὑμεῖς ὑποτιμᾶτε. Ἐφ’ ὅσον μένομεν σύμφωνοι ἐπὶ τῶν βασικῶν στοιχείων, εἶναι προφανές, ὅτι ἡ σύγκρισις μὲ τὰ ἄλλα Κράτη ἀποδεικνύει, ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν δίκαιον καὶ ὄχι σεῖς. Ὡμιλήσατε περὶ τῶν μέτρων καὶ μᾶς εἴπατε, ὅτι εἰς ἕνα πρόγραμμα ἑκατοντάδων σελίδων ὁμιλεῖ κἄπου καὶ περὶ κέντρων, περὶ πόρων ἀναπτύξεως. Συνήθως δι’ αὐτὰ ὁμιλοῦν καὶ αἱ ἐφημερίδες καθημερινῶς εἰς τὰ διάφορα ἄρθρα των. Ἀλλὰ ἄλλα σεῖς ἐννοεῖτε καὶ ἄλλα ἡμεῖς. Δὲν ἀπετέλεσεν, ὅμως, τοῦτο πραγματικὸν πρόγραμμα, διότι δὲν μᾶς ἐξεθέσατε ἐνταῦθα σαφεῖς ἀντιλήψεις περὶ περιφερειακῶν προγραμμάτων καὶ περὶ κέντρου ἀναπτύξεως. Μᾶς ἀνεφέρατε μόνον μίαν φράσιν, ἡ ὁποία ἀναγράφεται εἰς τὸ 5ετὲς πρόγραμμα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἔχετε συνειδητοποιήσει ἀκόμη τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ ἐπαρχία, οὔτε τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἔχετε ὡς Κυβέρνησις νὰ παύσετε νὰ κακομεταχειρίζεσθε τὴν ἐπαρχίαν, ἀλλὰ ἀντιθέτως νὰ τὴν ἐνισχύσετε. Διότι εἶπον, ἡ μὴ παράλληλος ἀνάπτυξις ἐπαρχίας καὶ κέντρου θὰ σημάνῃ σὺν τῷ χρόνῳ παράλυσιν ὁλοκλήρου τοῦ ἐθνικοῦ μας ὀργανισμοῦ. Εἶπον ἀκόμη, ὅτι, οἱονδήποτε πρόγραμμα καὶ ἐὰν ἐμφανίσητε ἐκβιομηχανίσεως, δὲν πρόκειται, κ. Ὑπουργέ, νὰ ἀποδώσῃ, διότι κατ’ ἀνάγκην ἡ βιομηχανία θὰ στηριχθῇ κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ἀγοράν. Δὲν δέχομαι, ὅτι ἠμπορεῖτε τὸ πρῶτον ἔτος νὰ τὴν καταστήσητε διεθνῶς ἀνταγωνιστικήν. Θὰ βασισθῆτε, κατ’ ἀνάγκην, εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ἀγοράν, τὴν ὁποίαν ἀποτελεῖ κυρίως τὸ τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον ὅλοι μας διαπιστώνομεν, ὅτι στερεῖται ἐπαρκοῦς χρήματος, στερεῖται ἐπαρκοῦς ἀγοραστικῆς δυνάμεως. Ὅταν αὐτὰ τὰ φαινόμενα διαπιστώνωμεν, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ρίψωμεν μίαν κραυγὴν κινδύνου καὶ νὰ σᾶς μεταφέρωμεν τὸν πόνον καὶ τὴν ἀπόγνωσιν τῆς ὑπαίθρου. Σᾶς προσθέτω, ὅτι ἐὰν δὲν ληφθοῦν μέτρα βασικὰ καὶ ὄχι μέτρα συμπτωματικὰ ἁπλῆς ἀντιμετωπίσεως προχείρου καὶ σπασμωδικῆς, ὄχι μὲ ἔργα ἐδῶ καὶ ἔργα ἐκεῖ ὅπου ρίπτεται μία φωνὴ διαμαρτυρίας, ἀλλὰ μὲ βασικὰς μεταβολὰς ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ προγραμματισμοῦ καὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ὁσαδήποτε εὐνοϊκὰ στοιχεῖα καὶ ἂν ἐξασφαλίσετε εἰς τὸ μέλλον, αὐτὰ δὲν πρόκειται νὰ ἀποβοῦν εὐεργετικὰ διὰ τὴν οἰκονομίαν μας. Ἀντιθέτως, παρὰ τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἐπικαλεῖσθε, τὰ ὁποῖα πρῶτος ὡμολόγησα, ὅπως εἶναι ἡ αὔξησις τῶν καταθέσεων, τοῦ συναλλάγματος, τὰ ἔργα, ἡ νομισματικὴ σταθερότης, παρ’ ὅλα αὐτὰ δὲν θὰ ἴδωμεν τὴν γενικωτέραν κατάστασιν βελτιουμένην, διότι ὑπάρχει ἡ ἄνισος ἀνάπτυξις κατὰ χῶρον καὶ κατὰ κλάδον, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἀντιμετωπίσητε, ἐὰν δὲν χαράξετε μίαν σαφῆ καὶ θετικὴν πολιτικήν. Ἐὰν δὲν πράξητε αὐτό, ματαιοπονεῖτε. Ἡ ἐπαρχία θὰ διατρέξῃ κινδύνους τραγικούς, ἀλλὰ κινδύνους ἐξ ἴσου τραγικοὺς θὰ διατρέξῃ καὶ ἡ ἐθνική μας οἰκονομία. Θὰ παραμείνωμεν ὡς Ἕλληνες μὲ μίαν λέξιν ὑποανάπτυκτοι, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν κάμετε καὶ ὅσας δήποτε κρατικὰς ἐπενδύσεις καὶ ἐὰν ρίψετε εἰς τὴν ἐπαρχίαν.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Πολυχρονίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§87Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Κύριε Πρόεδρε, ποία σειρὰ πρόκειται νὰ τηρηθῇ διὰ τοὺς ἀγορητάς, οἱ ὁποῖοι θὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως; Θὰ τηρηθῇ ἡ σειρὰ τῶν ὀνομάτων, ὡς ταῦτα ἐμφαίνονται ἀπὸ τὴν χρονολογίαν τῆς ὑποβληθείσης ἐπερωτήσεως, ἢ θὰ τηρηθῇ ὁ κατάλογος τὸν ὁποῖον συνήθως τηρεῖ τὸ Προεδρεῖον;

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, νομίζω, ὅτι ἐγένετο ἤδη μία συμφωνία μεταξὺ τῶν Κομμάτων. Νομίζω, ὅτι σεῖς ἀνήκετε εἰς τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον. Ἐὰν θέλετε νὰ ἀθετήσητε τὴν συμφωνίαν, εἶναι δικαίωμά σας καὶ τὸ Προεδρεῖον δὲν ἔχει κανένα λόγον ἐπεμβάσεως. Κατὰ τὴν συμφωνίαν, ἡ ὁποία ἐγένετο μεταξὺ τῶν Κομμάτων, οἱ ρήτορες θὰ λαμβάνωνται κατὰ σειράν, εἷς ἐξ ἑκάστου Κόμματος. Ἡ συμφωνία μέχρι τοῦδε ἐτηρήθη. Καὶ ἤδη ἢ ἡ συμφωνία ἰσχύει, ὁπότε θὰ τηρηθῇ μέχρι τέλους, ἢ δὲν θέλετε νὰ ἰσχύσῃ, ὁπότε παύει ὑφισταμένη. Τοῦτο, ὅμως, πρέπει νὰ μοῦ τὸ εἴπητε, ὥστε νὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον.

§89Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν συμφωνίαν πρέπει νὰ ὁμιλήσουν δύο ἀπὸ κἄθε Κόμμα.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λησμονεῖτε φαίνεται, κ. συνάδελφε, ὅτι ἀνήκετε εἰς τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον. Ἐκ τοῦ Κόμματός σας ὡμίλησαν ἤδη τρεῖς. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, ἐὰν δὲν θέλετε νὰ τηρηθῇ ἡ συμφωνία τῶν Κομμάτων, τότε τὸ Προεδρεῖον δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἐμποδίσῃ ἀπὸ τοῦ νὰ ὁμιλήσητε. Ὁ κ. Π. Πολυχρονίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§91Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα τῆς ἐπαρχίας, ἀναμφισβητήτως πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ τὸ κύριον μέλημα τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ὀρθῶς, ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ ὑπεστήριξεν, ὅτι αὐτὴ πρέπει νὰ εἶναι ἡ τοποθέτησις τοῦ ζητήματος τούτου, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι καὶ ὁ ἴδιος καὶ οἱ συνάδελφοί του ἐν τῇ Κυβερνήσει, ποὺ παρενεβλήθησαν κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς παρούσης ἐπερωτήσεως, δὲν κατώρθωσαν νὰ τηρήσουν τὴν ὀρθὴν αὐτὴν γραμμήν. Τὸ θέμα τῆς ἐπαρχίας —χωρὶς νὰ ἀνήκω εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀπαισιοδόξων ἀνθρώπων— ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι πολὺ εὐρυτέρας σημασίας ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησεν ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ εἰς αὐτό. Ἀποτελεῖ ἓν θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ὑπερβολὴ ἐὰν ὑποστηριχθῇ, ὅτι ἐγγίζει τὰ ὅρια ἀκριβῶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν ἐπιβίωσίν μας ὡς Ἔθνους. Μὲ τοιαύτας σκέψεις καὶ μὲ πλήρη συνείδησιν τῆς σημασίας τοῦ θέματος, ἐπιθυμῶ νὰ διαβεβαιώσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι ἐὰν ἐζήτησα νὰ λάβω τὸν λόγον, δὲν τὸ ἔπραξα διὰ νὰ ἀντιμετωπίσω τὸ θέμα μὲ πνεῦμα διεπόμενον ἀπὸ κομματικὴν διάθεσιν, ἀλλὰ τὸ πράττω ὠθούμενος ἀπὸ τὸν πόνον, τὸν ὁποῖον αἰσθάνομαι διὰ τὴν ἐπαρχίαν καὶ τὴν ὕπαιθρον καὶ μὲ τὴν μόνην φιλοδοξίαν νὰ συμβάλλω θετικῶς εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν αὐτοῦ τοῦ μεγάλου προβλήματος. Δὲν πρόκειται νὰ χρησιμοποιήσω οὔτε ἀριθμούς, οὔτε στατιστικὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ὑπόκεινται συνήθως εἰς ἀμφισβητήσεις καὶ προκαλοῦν ἀσκόπους συζητήσεις. Δὲν πρόκειται, ἀκόμη, νὰ προβῶ εἰς παραλληλισμούς, ἐν σχέσει μὲ ὅ,τι συμβαίνει εἰς ἄλλας χώρας, διότι τοιαύτη προσπάθεια μετατοπίζει τὴν συζήτησιν ἀπὸ τὴν οὐσίαν της. Θὰ ἀκολουθήσω θετικώτερον τρόπον ἀναπτύξεως τῶν σκέψεών μου, ὁ ὁποῖος θὰ δώσῃ τὴν πραγματικὴν εἰκόνα τοῦ δράματος ποὺ διέρχεται ἡ ὕπαιθρος καὶ ἡ ἐπαρχία. Ὡς πρὸ ὀλίγου ἀνεπτύχθη, ἀποτελεῖ σήμερον κοινὴν ἀναγνώρισιν, ὅτι διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ θέματος πρέπει νὰ ἀκολουθηθοῦν περιφερειακὰ προγράμματα. Τοῦτο ἔχει σημασίαν, ὅτι, κατὰ τρόπον σαφῆ καὶ ἀπολύτως συγκεκριμένον πρέπει νὰ ἀντιμετωπισθοῦν αἱ ἀνάγκαι τῆς ὑπαίθρου. Μὲ αὐτὴν τὴν βασικὴν σκέψιν θὰ χρησιμοποιήσω καὶ ἐγὼ ἓν διαμέρισμα τῆς Ἑλλάδος, κατοικούμενον ἀπὸ 500.000 περίπου, διὰ νὰ ἀφήσω τὰ γεγονότα νὰ ὁμιλήσουν τὶ ἔγινεν ἐκεῖ διὰ τὴν ἀξιοποίησιν τῆς ὑπαίθρου καὶ διὰ τὸ σταμάτημα τοῦ φαινομένου ποὺ ὁδηγεῖ ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει εἰς τὴν συγκέντρωσιν ὅλου τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου εἰς τὴν πρωτεύουσαν. Καὶ τὸ διαμέρισμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἑνιαῖον γεωγραφικὸν καὶ οἰκονομικὸν σύνολον, εἶναι ἡ ἰδιαιτέρα μου πατρίς, ἡ Κρήτη. Τοῦτο προσφέρεται διὰ νὰ παρουσιάσῃ ἐκ τῶν πραγμάτων τὸ μέτρον τοῦ κρατικοῦ ἐνδιαφέροντος διὰ τὴν ἐπαρχίαν καὶ τὴν ὕπαιθρον. Εὐθὺς μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν, τὸ Ἰνστιτοῦτον Ροκφέλλερ εἶχε φιλοδοξήσει νὰ μελετήσῃ εἰς ὡρισμένα Κράτη τὸν ὑπάρχοντα ἐπίγειον καὶ ὑπόγειον πλοῦτον καὶ νὰ ὑποδείξῃ τὴν δυνατότητα ἀξιοποιήσεώς του. Ἡ Κρήτη ἐπελέγη ὡς ἡ περιφέρεια τῆς Ἑλλάδος ποὺ προσφέρεται διὰ τοιαύτην μελέτην. Ἦλθον συνεργεῖα ἐξ εἰδικῶν καὶ κατόπιν ἐπιτοπίου καὶ μακροχρονίου ἐξετάσεως διετυπώθη σαφὴς καὶ πλήρης μελέτη περὶ τοῦ τρόπου ἀξιοποιήσεως τῆς Κρήτης. Τὸ συμπέρασμα τῆς μελέτης ἦτο, ὅτι θὰ ἦτο εὐχερὲς ἐὰν ἐγίνετο ἀξιοποίησις τοῦ ἐπιγείου καὶ ὑπογείου πλούτου διὰ νὰ διατραφῇ διπλάσιος ἀριθμὸς τοῦ ὑπάρχοντος. Ὡς ἦτο φυσικόν, διὰ τὸν τόπον μας, οὐδόλως ἀνεγνώσθη ἡ μελέτη αὐτὴ καὶ τὸ ἀναφέρω ὡς χαρακτηριστικὸν παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἔρχεται νὰ δώσῃ τὸ μέτρον τοῦ κρατικοῦ ἐνδιαφέροντος, ἀκόμη καὶ διὰ τὴν περίπτωσιν ποὺ ξένοι ἠθέλησαν νὰ ἐνδιαφερθοῦν, οἱ ὁποῖοι βεβαίως οὐδεμίαν συνέχειαν ἔδωσαν, ἀφοῦ τὸ Κράτος ἐπέδειξε τὴν ἀδιαφορίαν αὐτήν. Καὶ τώρα, κατὰ τρόπον χαρακτηριστικὸν θὰ ἐξετάσω τοὺς πλέον παραγωγικοὺς τομεῖς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργήσουν κἄποιαν ἀνεκτὴν κατάστασιν ἐὰν ἠξιοποιοῦντο καὶ τὰ ὅσα θὰ εἴπω θὰ ἀποτελέσουν ἀπάντησιν ἐὰν ὅσα ἐξαγγέλλονται περὶ προγραμμάτων καὶ ἔργων, ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν πραγματικότητα. Εἶναι γνωστόν, ὅτι τὰ πρῶτα ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ συντελέσουν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ὑπαίθρου, εἶναι τὰ ἐγγειοβελτιωτικά, ἰδίᾳ δὲ τὰ ἔργα ἀρδεύσεως. Εἶναι ἀκόμη γνωστόν, ὅτι, ἐνῷ εἰς ὅλας τὰς ἄλλας περιφερείας τῆς Ἑλλάδος τὰ ἔργα αὐτὰ ἔχουν ὑπεραπόδοσιν 600–700 δραχμῶν κατὰ στρέμμα, εἰς τὴν Κρήτην ἡ ὑπεραπόδοσις εἶναι τριπλασία. Θὰ ἀνέμενε κανείς, ὅτι ὄχι χάριν τῶν 500.000 κατοίκων τῆς Κρήτης, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ γενικώτερον συμφέρον τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, θὰ ἐπεδεικνύετο ἐνδιαφέρον εἰς τὸν βασικὸν αὐτὸν τομέα. Τὶ ἔγινεν ἐπ’ αὐτοῦ; Λυποῦμαι, διότι δὲν παρίστανται οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ νὰ μὲ διακόψουν, ἐὰν θὰ ἔλεγά τι τὸ ἀνακριβές. Διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ ὁ Κρητικὸς λαὸς πληροφορεῖται ἀπὸ τοῦ 1953, ὅτι ἐκπονοῦνται μελέται ἀπὸ μεγάλους ξένους καὶ ἑλληνικοὺς οἴκους, ἀλλὰ εἰς μάτην ἀναμένομεν νὰ τὰς ἴδωμεν. Ἐν τῷ μεταξύ, αἱ ἀναμενόμεναι αὐταὶ μελέται, συνεχῶς ἀπὸ τοῦ 1953 ἀποτελοῦν τὴν μόνιμον αἰτιολογίαν διὰ τὴν μὴ ἐκτέλεσιν παρομοίων ἔργων, ὥστε κατὰ Ἰανουάριον ποὺ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξαγγέλλει τὸ πρόγραμμα ἐπενδύσεων, ἡ Κρήτη νὰ ἀπουσιάζῃ ἀπὸ τὸ πρόγραμμα αὐτό. Διὰ 4–5 ἔργα τοῦ Νομοῦ Χανίων ὑπάρχουν μελέται. Δύο ἐξ αὐτῶν εἶχεν ἀρχίσει ἡ ἐκτέλεσις προπολεμικῶς καὶ θὰ ἀνέμενέ τις τοὐλάχιστον αὐτὰ νὰ ὁλοκληρωθοῦν, ἐφ’ ὅσον χιλιάδες στρέμματα θὰ ἠξιοποιοῦντο. Τὶ ἔγινε διὰ τὰ ἔργα αὐτά; Τὸ ἐπιμαρτυροῦν τὰ γεγονότα καὶ θὰ δοκιμάσητε ὄχι κατάπληξιν, ἀλλὰ ἀγανάκτησιν, ὅταν ἀκούσητε. Λυποῦμαι, ὅτι δὲν παρίσταται ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας νὰ μὲ ἀντικρούσῃ εἰς ὅσα θὰ εἴπω καὶ τὰ ὁποῖα, κατὰ τρόπον ἀνάγλυφον, δίδουν τὸ μέτρον τῆς κρατικῆς ἀστοργίας πρὸς τὴν ἐπαρχίαν. Θὰ ἀναφέρω χαρακτηριστικῶς τὸ ἔργον τῆς Ἁγίας Μαρίνης Χανίων. Ἡ ἐκτέλεσίς του ἤρχισε πρὸ δεκαετίας καὶ ἐδαπανήθη ποσὸν 2 ἑκατ. Εἴχομεν τὴν βεβαιότητα, ὅτι θὰ ὁλοκληροῦτο ἡ ἐκτέλεσις τοὐλάχιστον διὰ νὰ μὴ καταστραφῇ τὸ ἡμιτελὲς ἔργον. Καὶ πράγματι, ἀπὸ τοῦ 1953 ἀρχίζουν συνεχεῖς ὑποσχέσεις, ὅτι ἐπρογραμματίσθη ἡ ἐκτέλεσις, τὴν τελευταίαν ὅμως στιγμὴν σταματᾷ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε παρέχει τὴν χρηματοδότησιν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Ἔτσι περνοῦν τὰ χρόνια μὲ τὸν ἐπαναλαμβανόμενον συνεχῶς προγραμματισμὸν τοῦ ἔργου, χωρὶς ὅμως νὰ παρέχεται ἡ χρηματοδότησις διὰ τὴν ἐκτέλεσίν του. Καὶ ἐνῷ συμβαίνουν ταῦτα, ἐξαίφνης πληροφορούμεθα νέαν αἰτιολογίαν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας, διὰ τὴν μὴ ὁλοκλήρωσιν τοῦ ἔργου. Ἰσχυρίζεται, ὅτι προκύπτει τὸ θέμα, μήπως αἱ πηγαὶ ποὺ ἐξυπηρετοῦν τὸ ἔργον τοῦτο εἶναι αἱ αὐταὶ μὲ κἄποιο ἄλλο ἔργον παραπλήσιον, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελεσθῇ. Καὶ ὅτι πρέπει νὰ μελετηθῇ καὶ πάλιν τὸ θέμα ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας τεχνικοὺς ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς. Ἀποφαίνονται οἱ Ἕλληνες τεχνικοί, ὅτι δὲν ὑφίσταται παρόμοιον ζήτημα καὶ ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ συνεχισθῇ τὸ ἔργον. Κατόπιν τούτου, ἐμείναμεν μὲ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι παρεκάμφθη καὶ τὸ ἐμπόδιον αὐτὸ καὶ ὅτι θὰ προγραμματισθῇ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας καὶ θὰ προχωρήσῃ ἡ ἀποπεράτωσις. Αἰφνιδίως ὅμως πληροφορούμεθα, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ στηριχθῇ εἰς τὰς ἀπόψεις τῶν Ἑλλήνων τεχνικῶν καὶ ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἐπανεξετασθῇ τὸ θέμα ἀπὸ μίαν ἑταιρείαν ἰδιωτικήν, ὀνόματι ΝΑΠΠΕΝ, ἀλλὰ ἐπληροφορήθημεν ταὐτοχρόνως, ὅτι διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἐπανεξέτασις ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν αὐτὴν ἀπῃτεῖτο ἕνα ποσὸν ὅσον περίπου θὰ ἐστοίχιζεν ἡ ἀποπεράτωσις ὁλοκλήρου τοῦ ἔργου. Κατόπιν αὐτοῦ, ἐσπεύσαμεν νὰ κάμωμεν διαβήματα, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐκλιπαρήσωμεν ἀκόμη τὸν ἁρμόδιον ὑπουργόν, διὰ νὰ μὴ γίνῃ ἡ ἐπανεξέτασις αὐτὴ ἀπὸ τὴν ἰδιωτικὴν αὐτὴν ἑταιρείαν καὶ μὴ διατεθῇ τὸ μέγα αὐτὸ ποσὸν τῆς ἐπανεξετάσεως, ἀλλὰ νὰ προχωρήσῃ τὸ ἔργον μὲ τὴν μελέτην τῶν Ἑλλήνων τεχνικῶν, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς ἐθεωρούσαμεν ὡς εἰδικοὺς καὶ ἱκανωτάτους. Δυστυχῶς, δὲν εἰσηκούσθησαν τὰ διαβήματά μας, οὔτε καὶ ἐγένετο ἀποδεκτὸν τὸ αἴτημά μας καὶ ἀνετέθη, τέλος, ἡ ἐπανεξέτασις εἰς τὴν ἰδιωτικὴν αὐτὴν ἑταιρίαν ΝΑΠΠΕΝ. Ἡ ἑταιρία αὐτὴ ἀρχίζει τὰς μελέτας, διὰ νὰ περνοῦν τὰ χρόνια καὶ τίποτε νὰ μὴ γίνεται. Κἄποτε, ἐπὶ τέλους, ἐτελείωσε καὶ ἡ μελέτη τῆς ἑταιρείας αὐτῆς, ἀλλὰ παραδόξως ἐπληροφορήθημεν, ὅτι οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ ἐθεώρησαν, ὅτι καὶ ἡ μελέτη αὐτὴ δὲν ἔπρεπεν οὔτε κἂν νὰ ἀναγνωσθῇ, διότι προέβλεπε τὴν μελέτην ἐκτελέσεως ὑδροηλεκτρικοῦ ἔργου εἰς τὴν περιοχὴν αὐτὴν καὶ ὅτι τὸ θέμα τῶν ὑδροηλεκτρικῶν ἔργων θὰ ἀπετέλει γενικὴν μελέτην δι’ ὁλόκληρον τὴν χώραν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Βιομηχανίας. Ἔκτοτε, ἡ μελέτη αὐτή, διὰ τὴν ὁποίαν, ὡς ἀνέφερον, διετέθη ποσὸν ὅσον θὰ ἦτο ἀρκετὸν διὰ νὰ ἀποπερατωθῇ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀνέφερον, ἐτέθη εἰς τὸ χρονοντούλαπον τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας καὶ ἐν συνεχείᾳ τοῦ Ὑπουργείου Βιομηχανίας, τὸ δὲ ἔργον παραμένει ἡμιτελές, καταστρεφόμενον. Πρὸ αὐτῆς τῆς καταστάσεως ἠναγκάσθην νὰ προβῶ εἰς διαβήματα προσωπικῶς πρὸς τὸν ἴδιον τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὴν παράκλησιν νὰ ἐκδηλώσῃ τὸ ἐνδιαφέρον του καὶ νὰ σταματήσῃ κἄποτε ὁ ἐμπαιγμὸς τόσων ἐτῶν. Ὑπὸ τὴν πίεσιν αὐτὴν ἔρχεται τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας καὶ προγραμματίζει καὶ πάλιν τὸ ἔργον μὲ τὰς προϋπαρχούσας μελέτας τῶν Ἑλλήνων τεχνικῶν καὶ διαβιβάζει τὴν σχετικὴν πρότασίν του εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ, διὰ τὴν χρηματοδότησιν καὶ ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ, ὅμως, ἀπορρίπτει ἐκ νέου τὴν χρηματοδότησιν, διότι θεωρεῖ τὴν μελέτην τῶν Ἑλλήνων τεχνικῶν ὡς μὴ πλήρη. Ἀκολουθοῦν νέα διαβήματα πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπεμβαίνων προσωπικῶς τερματίσῃ τὴν ἐξοργιστικὴν πλέον αὐτὴν τακτικὴν ἐπὶ τοῦ ἔργου τούτου. Παρὰ ταῦτα, ὅμως, τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ ἐμμένει εἰς τὰς ἀπόψεις του καὶ τελικῶς ἀρνεῖται ἐκ νέου τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Ἔχω εἰς χεῖρας μου, κύριοι συνάδελφοι, ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας εἰς ἀπάντησιν τῶν ἐν λόγῳ διαβημάτων μας καὶ τὸ ὁποῖον πλήρως πιστοποιεῖ τὰ γεγονότα αὐτά. Ἐπειδὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πράξωμεν ἄλλως, ἐμείναμεν μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι τοὐλάχιστον τὸ ἑπόμενον ἔτος τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ θὰ χρηματοδοτήσῃ τὸ ἔργον. Ἀλλὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος, κύριοι συνάδελφοι, ἐξαγγέλλεται ἡ ἀναδιοργάνωσις τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων, ὅτε ὅλα τὰ προεκτεθέντα χάνουν τὴν συνέχειάν των, διὰ νὰ εὑρισκώμεθα σήμερον εἰς τὴν ἀναμονὴν νέας μελέτης, ποὺ διετάχθη νὰ γίνῃ!!

§92Δ. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑφυπ. Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, παρακαλῶ, μίαν διακοπήν. Ἀναφέρεσθε εἰς ὡρισμένον καὶ συγκεκριμένον ἔργον. Δυστυχῶς, δὲν ἔχομεν τὴν στιγμὴν αὐτὴν τὰ ἀπαιτούμενα στοιχεῖα διὰ νὰ σᾶς δώσωμεν πλήρη καὶ συγκεκριμένην ἀπάντησιν. Πέραν τῆς ἐλλείψεως εἰς τὸν τόπον μας ἀντικειμενικῶν δυσκολιῶν, εἰς τὰς ὁποίας περιλαμβάνεται καὶ ἡ ἔλλειψις τεχνικῶν, εἰς τὰς ὁποίας δυσκολίας προσέκρουσεν ἡ ταχεῖα ἐκτέλεσις ἔργων, δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸν τόπον ὀρθολογιστικὴ ὀργάνωσις τῶν τεχνικῶν μας ὑπηρεσιῶν. Ἀνήκει, νομίζω, ἡ τιμὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Κ. Καραμανλῆ, διὰ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῶν τεχνικῶν μας ὑπηρεσιῶν, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν ἤδη νὰ προχωρῶμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ὅλων τῶν προγραμματισθέντων καὶ προγραμματιζομένων βασικῶν καὶ ἀπαραιτήτων ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων. Δὲν ἀρνοῦμαι, βεβαίως, τὴν ἀλήθειαν τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα δίδετε, ὅπως καὶ τὸ ἱστορικὸν τοῦ ἔργου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνεφέρατε, ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγνωρίσητε καὶ σεῖς, ὅτι μέχρι τῆς ψηφίσεως τοῦ σχετικοῦ νόμου διὰ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῶν τεχνικῶν ὑπηρεσιῶν, ὑπῆρχον ἀναμφισβήτητοι τεχνικαὶ δυσκολίαι, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ ἐπιτυχῶς ἀντιμετώπισε.

§93Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐγὼ ἀναφέρομαι εἰς συγκεκριμένον ἔργον, εἰς ἐκτυπωθείσας ἐπανειλημμένως μελέτας καὶ προγραμματισμοὺς τοῦ ἔργου αὐτοῦ. Συνεπῶς, τὰ ὅσα λέγονται ἀφοροῦν περιπτώσεις, διὰ τὰς ὁποίας δὲν ὑπῆρχον μελέται. Πάντως, διὰ νὰ κατατοπισθῆτε ἐπὶ τοῦ ἐξωφρενικοῦ τῆς συγκεκριμένης περιπτώσεως τῶν ἔργων τῆς Ἁγίας Μαρίνης, δὲν ἔχω παρὰ νὰ σᾶς προσφέρω τὴν εἰς χεῖρας μου σχετικὴν γνωμάτευσιν τοῦ παλαιμάχου τῶν ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων τῆς Ἑλλάδος κ. Τσαλίκη, ὅστις, μετὰ ἐπιτόπιον ἐξέτασιν τῶν ἔργων τούτων, κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ Ἀπριλίου 1956, καταλήγει εἰς τὰ κάτωθι ἐπὶ λέξει: «Τὴν παροῦσαν γνωμάτευσιν ἐπὶ τοῦ ἀρδευτικοῦ ἔργου Ἁγίας Μαρίνης κατήρτισα κἄπως διεξοδικῶς, ὅσον ἀφορᾷ τὰς παραγνωρισθείσας λεπτομερείας του, κατὰ πρῶτον λόγον, διότι τὸ ἔργον, δυσφημισθὲν ἀπὸ διαφόρους πλευράς, ἐκινδύνευσε νὰ ἐγκαταλειφθῇ μετὰ δαπάνην 2 ἑκατ. νέων δραχμῶν καὶ κατὰ δεύτερον λόγον, διότι τὸ ἔργον ἀπὸ παραγωγικῆς ἀπόψεως κατέχει ἐξαιρετικὴν θέσιν, δοθέντος, ὅτι ἡ σχετικῶς μικρὰ ἀρδευθησομένη ἔκτασις τῶν 6.000 περίπου στρεμμάτων εἰς τὴν περιοχὴν αὐτὴν ἀντιστοιχεῖ εἰς ἔργα ἄλλων περιφερειῶν τῆς χώρας, τοὐλάχιστον 20.000 ἀρδευσίμων στρεμμάτων. Ἔτσι, κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τότε καὶ μέχρι σήμερον μὲ τὴν αἰτιολογίαν, ὅτι δὲν ἔχομεν μελέτας, ἡ περιφέρεια αὐτὴ τῆς Κρήτης μὲ τὰς 500 χιλιάδας κατοίκων ἀπουσιάζει κἄθε χρόνον ἀπὸ τὸ 5ετὲς πρόγραμμα τῶν δημοσίων ἐπενδύσεων ποὺ ἐξαγγέλλει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἂς ἔλθωμεν, τώρα, εἰς τὴν ὁδοποιΐαν. Ὁ Νομὸς Χανίων ἔχει 814 χιλιόμετρα δρόμων. Ἐξ αὐτῶν τὰ 200 χιλιόμετρα ἐξασφαλίζουν πλήρη βατότητα, ἕτερα 200 χιλιόμετρα διαθέτουν βατότητα, ἡ ὁποία ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰς ἑκάστοτε ἐπικρατούσας καιρικὰς συνθήκας καὶ τὰ ὑπόλοιπα χιλιόμετρα ἀποτελοῦν ἁπλᾶς διανοίξεις, αἱ ὁποῖαι μὲ τὰς συνεχεῖς ἐπιδιορθώσεις τῶν κατοίκων ἐξασφαλίζουν τὴν διέλευσιν κατὰ τοὺς θερινοὺς μῆνας τῶν φορτηγῶν αὐτοκινήτων, διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν προϊόντων. Πέραν τούτων, ὑπάρχουν χωρία εἰς τὴν Κρήτην, ὅπου οἱ ἄνθρωποι πεθαίνουν, διότι δὲν ὑπάρχει ἕνας δρόμος διὰ νὰ τοὺς μεταφέρουν εἰς ἕνα νοσοκομεῖον διὰ νὰ σωθοῦν. Συνεχῆ εἶναι τὰ διαβήματά μας εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Δημοσίων Ἔργων, ὁ ὁποῖος πάντοτε ἀναγνωρίζει τὸ δίκαιον καὶ τὴν βασιμότητα τῶν αἰτημάτων μας, ἀλλὰ ἐπίσης συνεχῶς μᾶς ἀπαντᾷ, ὅτι, κατ’ ἐντολὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὸ πρόγραμμα τῆς ὁδοποιΐας θὰ περιορισθῇ ἐν πρώτοις εἰς τὴν ὁλοκλήρωσιν τῶν μεγάλων ἀρτηριῶν τῆς Ἠπειρωτικῆς Ἑλλάδος καὶ μετὰ θὰ ἀκολουθήσῃ ἡ σειρά μας. Καὶ τώρα, κύριοι συνάδελφοι, ὀλίγα λόγια καὶ διὰ τὸν τουρισμόν, μιὰ καὶ εἶναι παρὼν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας. Χρόνια τώρα, εἰς τὸ πρόγραμμα τουρισμοῦ ἀπουσιάζει ὁ Νομὸς Χανίων, ὥστε ἀκόμη καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ πρωτεύουσα τῆς Κρήτης νὰ στερῆται ἔστω ἑνὸς τουριστικοῦ ξενοδοχείου. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἐβοήθησεν ὁ τουρισμὸς εἶναι νὰ διαθέσῃ μίαν μικρὰν πίστωσιν διὰ νὰ ἀρχίσῃ ἡ κατασκευὴ τοῦ δρόμου πρὸς τὴν ἀρχαίαν Πολυρήνειαν, διὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχει μέγα τουριστικὸν ἐνδιαφέρον. Ἀλλ’ ὅταν ἐτελείωσεν ἡ μικρὰ αὐτὴ πίστωσις καὶ ἐζητήθη συμπληρωματικὴ διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν ἔργων τούτων, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας μᾶς ἀπήντησεν, ὅτι λυπεῖται ποὺ δὲν δύναται νὰ χορηγήσῃ τοιαύτην πίστωσιν, διότι αἱ ἀφορῶσαι τὴν ὁδοποιΐαν ὑπήχθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Δημοσίων Ἔργων. Εἰς σχετικὴν παράκλησίν μας πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν Δημοσίων Ἔργων, ἡ ἀπάντησις ὑπῆρξεν ἀρνητική.

§94Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, δὲν εἶμαι πρόχειρος διὰ νὰ σᾶς ἀπαντήσω διὰ τὸ ἔργον τῆς Ἁγίας Μαρίνης. Θὰ ἤθελα, ὅμως, νὰ σᾶς εἴπω, τὸ ἑξῆς: Εἰς τὸ πρόγραμμα τοῦ 1961 περιλαμβάνονται πιστώσεις 135 ἑκατ. διὰ τὴν Κρήτην, δι’ ἐκτέλεσιν ἑνὸς προγράμματος ἔργων ἐγγειοβελτιωτικῶν τουριστικῶν, ὁδοποιΐας κλπ. Τὸ ποσὸν αὐτό, κατανέμεται ὡς ἑξῆς: Εἰς τὸν Νομὸν Ἡρακλείου 66 ἑκατ., εἰς τὸν Νομὸν Λασηθίου 19 ἑκατ., εἰς τὸν Νομὸν Ρεθύμνης 18 ἑκατ. καὶ διὰ τὰ Χανιὰ 30 ἑκατ.

§95Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς αὐτὰ ἀσφαλῶς, περιλαμβάνεται καὶ ἡ ἀξία τῶν μελετῶν, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. συνάδελφος.

§96Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Διατὶ σᾶς φαίνετε περίεργον αὐτό, κ. συνάδελφε;

§97Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν παρηκολουθήσατε, κ. Ὑπουργέ, διότι δὲν ἦσθο παρὼν κατὰ τὴν συζήτησιν, διὰ τὴν ἱστορίαν τῶν μελετῶν.

§98Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Ἀπὸ ἀπόψεως τουριστικῆς, εἰς τὸν Νομὸν Χανίων γίνονται δύο ἔργα, τὸ τουριστικὸν ξενοδοχεῖον καὶ τὸ περίπτερον «Ὁμαλοῦ».

§99Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι μὲ τὸν κ. ὑπουργόν, ὅτι ὅλα τὰ χρόνια ποὺ πέρασαν δὲν ἔγινε τίποτε διὰ τὴν Κρήτην καὶ χαίρω, διότι, ἐπὶ τέλους, εἰς τὸ πρόγραμμα τοῦ 1961 ὑπάρχει κἄποια ἐπαγγελία.

§100Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, δὲν ἤμην παρὼν νὰ σᾶς ἀκούσω. Ἐπληροφορήθην, ὅμως, ὅτι ὡμιλήσατε περὶ ἑνὸς ἔργου Ἁγίας Μαρίνης. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν γνωρίζω τὸ ἔργον αὐτό. Πιθανῶς νὰ πρόκειται περὶ κἄποιου μικροῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον δὲν τὸ ἐνθυμοῦμαι. Θὰ πρέπει, πάντως, νὰ γνωρίζετε, ὅτι ἀπὸ ἔτους καὶ πλέον γίνονται μελέται εἰς τὴν Κρήτην. (Γέλωτες ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Φαίνεται, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι θέλετε νὰ ὁδηγήσητε τὴν συζήτησιν εἰς τὸ κωμικόν. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, αἱ μελέται γίνονται εἰς τὴν Κρήτην καὶ γίνονται μὲ σκοπὸν νὰ διαπιστώσουν τὴν ὑδρολογικὴν κατάστασιν τῆς νήσου Κρήτης καὶ νὰ μᾶς δώσουν τὰ στοιχεῖα, βάσει τῶν ὁποίων θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν εὐρυτάτου προγράμματος ἔργων, ἰδίᾳ δὲ ἀρδευτικῶν. Ἐπανειλημμένως, ὁμάδες τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας κατῆλθον εἰς τὴν Κρήτην διὰ τὴν συγκέντρωσιν στοιχείων, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων εἰς μεγάλην κλίμακα.

§101Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Ὕστερα ἀπὸ τὴν κατάστασιν αὐτὴν καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ὁδοποιΐας, θὰ ἤθελα νὰ εἴπω καὶ τὸ ἑξῆς σχετικόν: Ἀπὸ ἐτῶν ἠκούαμεν ἀπὸ τὸ ραδιόφωνον, ὅτι μονάδες τοῦ στρατοῦ, αἱ λεγόμεναι ΜΟΜΑ, προβαίνουν εἰς τὴν κατασκευὴν ἔργων εἰς τὰς ἐπαρχίας. Τελευταίως, ἕνα τμῆμα τῶν ΜΟΜΑ ἐστάλη καὶ εἰς τὴν Κρήτην. Ἐλπίζομεν, ὅτι, τοὐλάχιστον μὲ τὰς τεχνικὰς ὑπηρεσίας αὐτὰς τοῦ στρατοῦ, κἄτι θὰ ἐγένετο εἰς τὴν Κρήτην, βάσει καλῶς καταρτισθέντος ὑπὸ τῶν οἰκείων Νομαρχιῶν προγράμματος. Παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι τὰ ΜΟΜΑ ἔλαβον ἐλάχιστα χρήματα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Συντονισμοῦ, συνέβη ἀκόμη καὶ τὸ πρόγραμμα αὐτὸ νὰ μεταβληθῇ, βάσει κομματικῶν κριτηρίων, ὥστε νὰ ἀρχίσουν τὰ ἔργα αὐτὰ ἀπὸ περιφερείας, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ πλευρᾶς ἀριθμοῦ κατοίκων καὶ προϊόντων εἶχον δευτερεύουσαν σημασίαν, εἰς βάρος δὲ περιφερειῶν πολυπληθῶν καὶ πλουσίων, ἀπὸ πλευρᾶς προϊόντων. Ἔτσι, διὰ τὴν Κρήτην, τὰ μόνα κονδύλια ποὺ παρουσιάζουν μίαν κίνησιν, εἶναι τὰ προοριζόμενα διὰ μικρὰ κοινωφελῆ ἔργα, τὰ ὁποῖα χορηγοῦνται εἰς ὅλας τὰς Νομαρχίας τοῦ Κράτους. Δυστυχῶς, ὅμως, καὶ αὐτὰ δὲν διατίθενται πάντοτε διὰ τὸν σκοπόν των, ἀλλὰ συνήθως πρὸς κομματικὴν ἐκμετάλλευσιν. Εὐτυχῶς, διὰ τὸν Νομὸν Χανίων, ἡ ἐκμετάλλευσις αὐτὴ εἶναι περιωρισμένη, διότι εὐτυχῶς ἀπὸ μακροῦ δὲν ἔχομεν Νομάρχην. Ἔχομεν ἕνα ἄριστον ὑπάλληλον, τὸν διευθυντὴν τῆς Νομαρχίας, ὅστις ἐκτελεῖ χρέη Νομάρχου καὶ ὁ ὁποῖος μὲ ἀντικειμενικότητα καὶ συνείδησιν εὐθύνης ἀντιμετωπίζει τὰ θέματα αὐτά. Καὶ ἐπωφελούμενος τῆς εὐκαιρίας, θέλω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἀναθέσῃ ἐπισήμως εἰς τὸν ἄξιον αὐτὸν κρατικὸν λειτουργὸν τὰ χρέη Νομάρχου. Θὰ εἶναι ἡ θετικωτέρα ὑπηρεσία ποὺ ἠμπορεῖ νὰ προσφέρῃ εἰς τὸν Νομὸν Χανίων. Ἤδη, θὰ δώσω μίαν εἰκόνα περὶ τοῦ τρόπου ἀποδόσεως τῶν πιστώσεων αὐτῶν τῶν μικρῶν κοινωφελῶν ἔργων. Φυσικά, τὰ χρήματα δίδονται δι’ ὡρισμένον σκοπὸν καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ἡ χρησιμοποίησίς των δι’ ἄλλον σκοπόν. Ὅταν, λοιπόν, μία Κοινότης λάβῃ τὰ χρήματα, θὰ πρέπει αὐτὰ νὰ πᾶνε ἀποκλειστικὰ δι’ ἔργα καθαρῶς κοινοτικά. Καὶ διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε τὴν ἀποδοτικότητα τῶν πιστώσεων τούτων, θὰ σᾶς ἀναφέρω τὰ ἑξῆς χαρακτηριστικὰ παραδείγματα: Ὁ Πρόεδρος μιᾶς μακρυνῆς Κοινότητος τῆς περιφερείας μου ἔλαβε σημαντικὸν χρηματικὸν ποσὸν δι’ ἐκτέλεσιν ἔργων ὁδοποιΐας εἰς τὴν Κοινότητα. Ὁ ἄνθρωπος ὅμως αὐτὸς ἐσκέφθη, τὶ νὰ τὸν κάμω τὸν δρόμον μέσα εἰς τὸ χωριό, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ὁ δρόμος ποὺ ὁδηγεῖ εἰς τὸ χωριό. Μὲ τὴν σκέψιν αὐτήν, ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν πίστωσιν διὰ νὰ διορθώσῃ τὸν κεντρικὸν δρόμον. Ἡ ἐνέργειά του αὐτὴ ἐχαιρετίσθη ἀπὸ ὅλους. Ἀλλὰ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ὁ Πρόεδρος αὐτὸς ὡδηγεῖτο εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, διότι κακῶς ἐχρησιμοποίησε τὴν πίστωσιν αὐτήν. Εἶναι πρὸς τιμὴν τῆς Ἑλληνικῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ἔκρινεν οὐσιαστικῶς τὸ ζήτημα καὶ ὄχι μόνον ἀπήλλαξε τὸν ἄνθρωπον αὐτόν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐβράβευσεν. Ἡ περίπτωσις αὐτὴ δίδει τὸ μέτρον τοῦ ἀνερματίστου, ὡς πρὸς τὴν χρησιμοποίησιν τῶν κρατικῶν χρημάτων. Ἀλλά, ἀκούσατε καὶ μίαν ἄλλην ἐνδιαφέρουσαν περίπτωσιν. Ἐκ τῶν πιστώσεων τούτων, χορηγοῦνται διὰ τὴν ἐκτέλεσιν μικρῶν ἀρδευτικῶν ἔργων. Ἤδη, οἱ ἀσχολούμενοι μὲ τὰς μεγαλεπιβόλους μελέτας τῶν μεγάλων ἀρδευτικῶν ἔργων, ἀρχίζουν νὰ ὑποστηρίζουν, ὅτι τὰ ὡς ἄνω μικρὰ ἀρδευτικὰ ἔργα, ὡς μὴ γενόμενα ἀπὸ εἰδικούς, πλήττουν τὰς πηγὰς εἰς βάρος τῶν μεγάλων ἀρδευτικῶν ἔργων καὶ ὅτι ὑπάρχει θέμα περὶ τοῦ ἂν θὰ πρέπει νὰ διευρυνθοῦν τὰ μικρὰ αὐτὰ ἀρδευτικὰ ἔργα! Πάντα ταῦτα, τὶ ἄλλο πιστοποιοῦν, παρὰ τὸ ἀνερμάτιστον τοῦ Κράτους!

§102Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, σᾶς ἐρωτῶ, εἰς τὸν Νομόν σας γίνεται κανὲν ἐγγειοβελτιωτικὸν ἔργον ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας;

§103Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Ὑπάρχει ἡ λίμνη Κουρνᾶ.

§104Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Διατὶ τὸ παραλείψατε;

§105Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον σας τὸ ἐρώτημα τοῦτο. Ἀλλὰ ἀφοῦ προκαλεῖτε, ἰδοὺ ἡ ἀπάντησις: Ἡ λίμνη Κουρνᾶ, εἶναι μία λίμνη, ἡ ὁποία ἔχει τεραστίαν ποσότητα ὕδατος καὶ ἀπὸ τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιοποιηθοῦν χιλιάδες στρέμματα. Ἀπὸ τὸ 1953 ἀγωνιζόμεθα διὰ νὰ γίνῃ ἡ μελέτη καὶ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου τούτου. Συνεχῶς, ὅμως, τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας, μὲ τὴν μόνιμον αἰτιολογίαν τῶν περιφήμων μελετῶν, παρέτεινε τὸ ζήτημα τοῦτο. Πρὸ αὐτῆς τῆς καταστάσεως, ἠναγκάσθησαν οἱ κάτοικοι νὰ χρησιμοποιήσουν μικρὰς μηχανὰς ἀντλήσεως τοῦ ὕδατος, μὲ συνέπειαν σὲ μικρὸ διάστημα, σημαντικὸν μέρος τῆς περιφερείας αὐτῆς, μὲ τὰ πρωτόγονα αὐτὰ μέσα, νὰ ἀλλάξῃ ὄψιν.

§106Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, διατὶ δὲν μᾶς λέγετε τὶ γίνεται σήμερα;

§107Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἂν ἔχετε ὑπομονήν, θὰ σᾶς εἴπω τὶ γίνεται σήμερα, ἀλλὰ προηγουμένως εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀναφερθῶ εἰς τὰς ἀσυγχωρήτους παραλείψεις σας. Ὅταν μετὰ ἔτη ἔγινεν ἐπὶ τέλους ἡ μελέτη τοῦ ἔργου τούτου, τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας προέβαλε θέμα ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, μὲ τὴν αἰτιολογίαν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἡ στεγανότης τῆς λίμνης καὶ συνεπῶς, πρέπει νὰ περιμένωμεν νὰ γίνῃ πυθμενομέτρησις τῆς λίμνης. Αὐτὴ ἡ δικαιολογία παρ’ ὀλίγον νὰ ματαιώσῃ τὸ ἔργον, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀντιληπτόν, ὅτι ἡ σταδιακὴ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου, θὰ ἀντιμετώπιζε μὲ τὸν καλλίτερον τρόπον τοὺς φόβους ἐπὶ τῆς στεγανότητος. Ἐχρειάσθησαν πολλαὶ προσπάθειαί μας διὰ νὰ τοὺς πείσωμεν νὰ ἀντιληφθοῦν τὴν ἁπλῆν αὐτὴν σκέψιν, ὥστε σήμερον νὰ ἀρχίζῃ ἡ ἐκτέλεσις μέρους τοῦ ἔργου τούτου.

§108Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, ἡ τόση προϊστορία τοῦ θέματος ἦτο ἀρκετὴ διὰ νὰ λησμονήσητε νὰ μνημονεύσητε τὸ ἔργον αὐτό;

§109Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Αἰσθάνεσθε ἱκανοποιημένος, κ. Ὑπουργέ, ποὺ ἐπὶ τόσα χρόνια ἐταλαιπωρήσατε μίαν περιφέρειαν καὶ ποὺ πρὸ παντὸς ἀφήσατε ἀναξιοποίητα τὰ νερὰ τῆς λίμνης Κουρνᾶ;

§110Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Ἐγὼ αἰσθάνομαι ἱκανοποίησιν, διότι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου ἤρχισε τὸ ἔργον.

§111Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Ἐὰν αἰσθάνεσθε ἱκανοποίησιν, διότι μετὰ τόσα χρόνια ἤρχισεν ἡ ἐκτέλεσις ἑνὸς τμήματος τοῦ ἔργου, διατηρήσατε τὴν ἱκανοποίησίν σας. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Ἐνῷ ἀνακοινοῖ, ὅτι λαμβάνονται ὡρισμένα μέτρα ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν, ἄγνωστον διατὶ αἱ διαταγαὶ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης δὲν φθάνουν εἰς τὰ Ὑποκαταστήματα, μὲ ἀποτέλεσμα ὁ ἀγροτικὸς κόσμος νὰ μὴ ἀπολαμβάνῃ τῶν μέτρων τούτων. Διὰ τὰ μεσολαβοῦντα οὐδεμία ποτὲ ἱκανοποιητικὴ ἀπάντησις ἐδόθη. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἀκόμη, κ. συνάδελφε, ἕνα ἀκόμη χαρακτηριστικὸν παράδειγμα, διὰ ν’ ἀντιληφθῆτε πῶς ἀντιμετωπίζει ἡ Κυβέρνησις τὰ διάφορα ζητήματα. Ἐθεωρήθη ἀπὸ τοὺς πλέον εἰδικούς, ὅτι χάριν τῆς τουριστικῆς κινήσεως καὶ τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων τῆς Κρήτης, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἕνα φέρρυ–μπώτ, τὸ ὁποῖον θὰ συνέδεε τὴν Κρήτην μὲ τὴν Πελοπόννησον. Ἐπηκολούθησεν ἀνακοίνωσις ἀπὸ ραδιοφώνου περὶ τῆς σκοπιμότητος τοποθετήσεως φέρρυ–μπὼτ εἰς τὴν γραμμὴν αὐτὴν διὰ νὰ καταλήξῃ τὸ ζήτημα ν’ ἀνατεθῇ εἰς μίαν ἁρμόδιαν Ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάσῃ τὰς λεπτομερείας τοῦ ζητήματος. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ κατέληξεν εἰς ἕνα πόρισμα, τὸ ὁποῖον μᾶς ὑπενθυμίζει τὸ γνωστὸν ἀνέκδοτον, ὅταν ἐπρογραμματίζετο τὸ ἔργον τοῦ ἠλεκτρικοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Ὅτι δηλαδή, συμφέρει ὁ ἠλεκτρικὸς σιδηρόδρομος, διότι ἡ μὲ τὰ πρωτόγονα μέσα κίνησις τῶν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἦτο τόσον μικρά, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ εὐσταθήσῃ οἰκονομικῶς ἡ κατασκευὴ τοῦ ἔργου τούτου. Εἰς παρόμοιον συμπέρασμα καταλήγει καὶ αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς τὸ πόρισμά της, δηλαδὴ λέγει, ὅτι ἀπὸ ἐμπορικῆς πλευρᾶς τὸ φέρρυ–μπὼτ δὲν ἔχει ἐνδιαφέρον, διότι τὸ πολύ–πολὺ νὰ ἐξυπηρετῇ τὴν μεταφορὰν ὀλίγων ὀκάδων τομάτας. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Πρόεδρον, ὅπως τὸ πόρισμα αὐτὸ περιληφθῇ εἰς τὰ πρακτικά, χάριν τῆς ἱστορίας τοῦ πράγματος.

§112Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Ὅταν ἐτέθη ἀπὸ πολλῶν πλευρῶν τὸ θέμα αὐτό, τοῦ φέρρυ– μπὼτ Κρήτης, τὶ ἠθέλατε νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις; Νὰ ἀγοράσῃ ἕνα φέρρυ–μπὼτ καὶ νὰ τὸ ἐγκαταστήσῃ; Πρέπει νὰ ἴδῃ, ἐὰν εἶναι βιώσιμον καὶ ἐὰν συμφέρῃ εἰς τὴν οἰκονομίαν τῆς Κρήτης. Ἔγινε μία Ἐπιτροπὴ ἀπὸ τεχνικοὺς τοῦ Ὑπουργείου Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας καὶ τοῦ Ὑπουργείου Συντονισμοῦ, ἡ ὁποία ἔκανε μίαν ἐνδελεχῆ μελέτην, δὲν ξέρω ἂν τὴν ἔχετε διαβάσει.

§113Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἐπίσημος περίληψις.

§114Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Εἶναι ἕνας τόμος μεγάλος.

§115Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Εἶχα τὴν τιμὴν νὰ τὸν ἀναγνώσω.

§116Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Καὶ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὅταν ἐγὼ ἔδωσα τὴν ἐντολήν, ἤμην πολὺ αἰσιόδοξος, ἐπίστευα, ὅτι ὑπῆρχεν ἀπὸ ἐμπορικῆς, κυρίως, ἀπόψεως μέγα συμφέρον διὰ τὴν Κρήτην. Τὸ προϊὸν νὰ μπαίνῃ εἰς τὸ αὐτοκίνητον ἀπὸ τὸ Λασῆθι καὶ νὰ βγαίνῃ εἰς τὸ Μόναχον. Μὲ τοὺς ἀριθμοὺς ποὺ παρουσίασεν ἡ μελέτη, ἀποδεικνύει, ὅτι αὐτὸ εἶναι πεπλανημένον, τόση ἡ βενζίνη, τόσα τὰ χιλιόμετρα, καὶ ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ διὰ πλοίων μεταφορὰ εἶναι πλέον συμφέρουσα.

§117Δ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. .... (Δὲν ἠκούσθη).

§118Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Διὰ τὴν Ἐλευσῖνα γνωματεύει, ὅτι συμφέρει νὰ γίνῃ.

§119Δ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, μέσῳ τῆς Πελοποννήσου.

§120Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἀπέρριπτε τὴν σκέψιν τοῦ φέρρυ–μπώτ, ἡ Ἐπιτροπὴ λέγει, ὅτι φέρρυ–μπὼτ νοεῖται μόνον μεταξὺ Χανίων καὶ Πειραιῶς καὶ παρὰ ταῦτα προχωρεῖ καὶ λέγει, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δοκιμασθῇ καὶ τὸ θέμα τοῦ φέρρυ– μπὼτ πρὸς Πελοπόννησον. Τὸ λέγει ὡς μίαν δοκιμήν, καίτοι ἡ θέσις τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι κατὰ βάσιν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἀρνητικὴ καὶ ἀπαισιόδοξος. Δὲν νομίζω, ἑπομένως, ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου ὑπάρχει ἔδαφος ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως. Τὶ νὰ κάμωμεν; Αὐτὰ εἶναι τὰ οἰκονομικὰ δεδομένα, ἠμπορεῖ νὰ εἶναι πεπλανημένη ἡ μελέτη, αὐτὸ εἶναι ἄλλο θέμα.

§121Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, τὸ φέρρυ– μπὼτ διὰ τὴν Κρήτην εἶναι μεγάλο πρᾶγμα. Βεβαίως, τὸ φέρρυ–μπὼτ προϋποθέτει καὶ ἄλλα πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχομεν. Προϋποθέτει λιμανάκι, προϋποθέτει δρόμους κλπ. Σημειῶ μόνον, ὅτι τὸ ἐνδιαφέρον τῶν μελετησάντων τὸ θέμα αὐτό, ὑπῆρξε τόσον, ὥστε, ὅταν μετέβησαν διὰ νὰ ἴδουν τὸ μέρος ὅπου θὰ ἐπλεύριζε τὸ φέρρυ–μπὼτ, ἐθεώρησαν σκόπιμον νὰ μὴ κατέβουν κἂν ἀπὸ τὸ αὐτοκίνητον διὰ νὰ ἴδουν καλλίτερον τὸ μέρος. Ἐξ ὅλων αὐτῶν τῶν συγκεκριμένων γεγονότων, σαφῶς ἀποδεικνύεται, κ. βουλευταί, ὅτι τὸ Κράτος ἔχει παραμελήσει τὴν ἐπαρχίαν ἢ καὶ ὅταν διαθέτῃ πιστώσεις ἐλλείψει σοβαροῦ προγραμματισμοῦ, δὲν ἔχουν ἀπόδοσιν. Περαιτέρω, ὅμως, ὅπερ καὶ τὸ θλιβερώτερον, ἔχομεν Κρατικὰς ἐνεργείας, αἱ ὁποῖαι εἶναι εὐθέως ἐχθρικαὶ ἔναντι μεγάλων μαζῶν λαοῦ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἐλαιολάδου, τοῦ προϊόντος, δηλαδή, 450.000 οἰκογενειῶν παραγωγῶν καὶ δὲν γνωρίζω πόσων ἄλλων ἀσχολουμένων καὶ ἀποζώντων ἀπὸ τὸ ἔλαιον. Δὲν γνωρίζω, κ. βουλευταί, τὶ ἔχουν πάθει οἱ οἰκονομικοὶ λεγόμενοι ἐγκέφαλοι τῶν Ἀθηνῶν μὲ τὸ λάδι. Ὑποστηρίζουν τὴν ἄποψιν, ὅτι ἐπειδὴ τὸ λάδι εἶναι μία ἐκ τῶν βασικῶν τροφῶν τοῦ λαοῦ, θὰ πρέπει νὰ διατίθεται εἰς χαμηλὴν τιμήν. Καὶ ὅτι τὸ βάρος διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς μικρᾶς τιμῆς θὰ πρέπει νὰ τὸ ἐπωμίζωνται ἐξ ὁλοκλήρου οἱ ἐλαιοπαραγωγοί. Ἀλλά, κ. βουλευταί, ὁ ἴδιος δικαιολογητικὸς λόγος ὑπάρχει καὶ δι’ ἄλλα προϊόντα π.χ. διὰ τὸ σιτάρι. Οὐδέποτε, ὅμως, Κυβέρνησις ἐσκέφθη διὰ τὰ προϊόντα τους νὰ ὑποβιβάζῃ τὴν τιμὴν τους πρὸς ὄφελος τοῦ συνόλου καὶ εἰς βάρος τῶν σιτοπαραγωγῶν. Ἐν τούτοις διὰ τὸ λάδι ἐπικρατεῖ ἡ ἀντίθετος ἄποψις. Οἱ οὕτως, ὅμως, σκεπτόμενοι, ἀγνοοῦν ὡρισμένα πολὺ ἁπλᾶ πράγματα. Πρῶτον, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτον νὰ ζητῶνται θυσίαι ἀπὸ τὴν μοχθοῦσαν ἀγροτικὴν τάξιν, χάριν τῆς ἐξυπηρετήσεως τοῦ συνόλου. Δεύτερον, ὅτι ἡ ἐληὰ δὲν ἐφύτρωσε μόνη της, ἀλλ’ ὑπάρχει χάρις εἰς τὸν μοχθοῦντα Ἕλληνα ἀγρότην, ὁ ὁποῖος ἐφύτευσε ταύτην εἰς τὰς βραχώδεις ἐκτάσεις, ἐκεῖ δηλαδή, ποὺ δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἄλλο εἶδος καλλιεργείας. Τρίτον, πρέπει νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν των, ὅτι χάρις εἰς τὸν μόχθον τῶν Ἑλλήνων ἐλαιοπαραγωγῶν, ἔχει ἐξασφαλισθῆ διὰ τὴν χώραν ἡ βασικὴ αὐτὴ τροφή, ὄχι μόνον εἰς ἐπάρκειαν, ἀλλ’ εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ καὶ περίσσευμα δι’ ἐξαγωγήν. Καὶ ἐνῷ ὅλα αὐτὰ συμβαίνουν, ἰδοὺ ποίαν ἀκατανόητον ἀληθῶς πολιτικὴν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις. Ἐνῷ κατὰ τὸ 1953 ἐπεκράτησεν ἐν Ἑλλάδι ἡ θεωρία τῆς ἐλευθερίας τῶν ἐξαγωγῶν καὶ εἰσαγωγῶν καὶ συνεπῶς, ὅλα τὰ προϊόντα εἰσήγοντο καὶ ἐξήγοντο ἐλευθέρως, διὰ τὸ λάδι ἐπεκράτησεν ἀντίθετος ἄποψις, μὲ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ περιφήμου παρακρατήματος. Μετ’ ὀλίγον ὑπῆρξεν ἡ εὐτυχὴς σύμπτωσις τῆς ἀνατιμήσεως τοῦ ἐλαίου εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἦταν μία εὐκαιρία νὰ ἐξαγάγωμεν μερικὸ λάδι, ὥστε καὶ συνάλλαγμα νὰ οἰκονομήσωμεν καὶ τοὺς πτωχοὺς ἐλαιοπαραγωγοὺς νὰ ἱκανοποιήσωμεν. Ἀντὶ, ὅμως, νὰ συμβῇ αὐτό, ἡ Κυβέρνησις ἀπαγορεύει τὴν ἐξαγωγὴν ἐλαίου. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἀκυρώνει καὶ γενομένας πωλήσεις εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Καὶ ἀπαγορεύει τὴν ἐξαγωγὴν καθ’ ἣν στιγμὴν ὅλαι αἱ χῶραι προσπαθοῦν νὰ κατακτήσουν ξένας ἀγοράς. Αὐτὰ τὰ περίεργα, κ. βουλευταί, συμβαίνουν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Μετὰ ταῦτα ἔπεσεν ἡ τιμὴ τοῦ ἐλαιολάδου εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τότε αἴρεται ἡ ἀπαγόρευσις τῆς ἐξαγωγῆς. Τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ νὰ περιέλθουν εἰς ἀπόγνωσιν. Οἱ ἐλαιοπαραγωγοί, κ. βουλευταί, ἴσως, εἶναι ἄνθρωποι ἀγράμματοι. Γνωρίζουν, ὅμως, τὰς τέσσαρας ἀριθμητικὰς πράξεις καὶ κάμνουν τὸν λογαριασμὸν καὶ βλέπουν, ὅτι μὲ τὸ νὰ καταβάλλουν προσπάθειαν καὶ νὰ αὐξάνουν τὴν παραγωγήν των, δὲν ἔχουν κανέν ἀποτέλεσμα. Τὸ χρηματικὸν εἰσόδημά των βλέπουν νὰ μειοῦται ὁσονδήποτε καὶ ἂν αὐξήσουν τὴν παραγωγήν. Κατόπιν τούτου, πολὺ ὀρθῶς, κάμνουν τὴν σκέψιν, πρὸς τὶ νὰ μοχθοῦν διὰ τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς των, ὅταν ἐκ τῆς προσπαθείας των αὐτῆς βγαίνουν χρεωμένοι; Αὐτό, κ. βουλευταί, εἶναι τὸ δρᾶμα τῆς ὑπαίθρου καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον φεύγουν ὅλοι ἀπὸ τὴν ὕπαιθρον. Καὶ ἐνῷ ὅλα αὐτὰ συμβαίνουν, ἔρχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου ἕνα βράδυ, ἀπὸ αὐτὸ τὸ βῆμα καὶ ἐξαγγέλλει τὴν ἐπιβολὴν τῆς προσμίξεως τοῦ ἐλαιολάδου μὲ σπορέλαιον, δηλαδή, τὴν ἐπίσημον νοθείαν τοῦ ἐλαίου. Πάντα δὲ ταῦτα μὲ τὴν δικαιολογίαν, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἐπάρκεια ἐλαίου. Καὶ φθάνομεν μετὰ ταῦτα εἰς τὸ ἔτος 1960 ὁπότε κατ’ εὐτυχῆ σύμπτωσιν, ἡμεῖς καὶ ἡ Ἱσπανία εἴμεθα αἱ μόναι Χῶραι ποὺ εἴχομεν μίαν καλὴν παραγωγήν, διότι ἡ παραγωγὴ εἶχε καταστραφῆ εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ τὴν Τύνιδα. Ἀντί, ὅμως, νὰ συνεννοηθῶμεν μὲ τὴν Ἱσπανίαν διὰ νὰ διαμορφώσωμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν μίαν ὁπωσδήποτε καλὴν τιμήν, ὄχι μόνον αὐτὸ δὲν κάμνομεν, ἀλλ’ ἐρχόμεθα καὶ πωλοῦμεν 15 χιλιάδες τόννους ἐλαιόλαδον μὲ 11,50 δραχμ. τὴν ὀκᾶν, δηλαδή, μὲ τιμὴν ἐξευτελιστικήν. Ἀποτέλεσμα τούτου ἦτο νὰ δημιουργηθῇ μία ψυχολογία ὑποτιμήσεως τοῦ ἐλαίου εἰς τὸ ἐξωτερικόν, μὲ τοὺς δυσαρέστους ἀντικτύπους ποὺ ἔχει αὐτὴ ἡ ψυχολογία ἐπὶ τῆς διαμορφώσεως τῶν τιμῶν εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Κύριοι βουλευταί, ὁμολογῶ, ὅτι ἡ κοινὴ λογικὴ δὲν δύναται νὰ παρακολουθήσῃ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, μὲ τὴν ἀτμόσφαιραν αὐτὴν ἐδημιουργήθη ὑποτίμησις.

§122Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κ. συνάδελφε, νὰ σᾶς ὑπομνήσω τὰ γεγονότα. Πρῶτον, δὲν ἐπωλήθησαν 15.000 τόννοι, ἀλλὰ 11.000. Δεύτερον, τὰ ἀποθέματα αὐτὰ τὰ κρατικὰ ἐπωλήθησαν, διότι ἦτο ἀνάγκη ὑπάρξεως ἀποθηκευτικῶν χώρων διὰ τὴν μέλλουσαν ἐσοδείαν, καὶ τρίτον, τὰ ἀποθέματα αὐτὰ προήρχοντο ἀπὸ ἐσοδείαν 1957 καὶ παλαιοτέρας καὶ ὑπῆρχεν ὁ κίνδυνος τῆς ἀλλοιώσεως. Διὰ νὰ κάμωμεν δὲ συγκέντρωσιν ἐλαίου ὡρίσαμεν τιμὴν ἀνωτέραν κατὰ δύο περίπου δραχμὰς τῆς τιμῆς ἀσφαλείας. Εἰδικῶς, προκειμένου περὶ ἐλαιολάδου, εἶναι δύσκολον νὰ ὑπολογισθῇ ἡ ἐσοδεία, διότι μέχρι τελευταίας στιγμῆς ὑπάρχει κίνδυνος τῆς καταστροφῆς. Ἐφέτος, παραδείγματος χάριν, λόγῳ τῆς ξηρασίας ἡ ὁποία ὑπῆρξε κατὰ τὸν περασμένον Ὀκτώβριον, μία μεγάλη ποσότης ἐλαιῶν ἔπεσε συρικνωθεῖσα. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, ἐλέχθη κατ’ ἐπανάληψιν καὶ θὰ τὴν ἐπαναλάβω καὶ πάλιν: Πρῶτον, πρέπει νὰ γίνῃ ἀντιληπτόν, ὅτι ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ εἰσοδήματος ἐλαιουργοῦ, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας, ὅτι ἡ μέση ἀπόδοσις διὰ τοὺς μικροὺς παραγωγοὺς κυμαίνεται εἰς τὰ 500 κιλά. Καὶ μία καὶ δύο καὶ τρεῖς δραχμὰς ἐὰν δώσωμεν ἀκόμη εἰς τὸν ἐλαιοπαραγωγὸν πέραν τῆς τιμῆς τῆς ἐσωτερικῆς ἀγορᾶς, δὲν ἱκανοποιεῖται ὁ παραγωγός. Δι’ αὐτό, μέτρον σωστικόν, εἶναι ἡ δημιουργία παραλλήλου εἰσοδήματος, ὡς ἡ οἰκόσιτος κτηνοτροφία.

§123Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὁ ἐλαιοπαραγωγὸς εἶναι ὀλιγαρκὴς καὶ χωρὶς τὸ συμπλήρωμα αὐτὸ τῆς οἰκοσίτου κτηνοτροφίας ποὺ εἴπατε, θὰ ἦτο εὐχαριστημένος, ἐὰν τοῦ ἐξησφαλίζετο κἄτι περισσότερον ἀπὸ τὸ κόστος τῆς παραγωγῆς, διὰ νὰ μπορέσῃ νὰ ζήσῃ. Ἀλλὰ θὰ ἤθελα, κ. Ὑπουργέ, μίαν ἀπάντησιν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ἁπλοῦ ἐρωτήματος: Πῶς ὅταν ἀνατιμᾶται τὸ λάδι εἰς τὸ ἐξωτερικὸν δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ τιμὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἐνῷ ὅταν πέφτῃ ἡ τιμὴ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν εἰς τὸ ἐσωτερικόν;

§124Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, ἡ τιμὴ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εἶναι ἐφέτος κάτω τῶν 14 δραχμῶν κατὰ κιλόν, ἐνῷ ἡμεῖς ὡρίσαμεν ἐφέτος διὰ τὸ ἐσωτερικὸν τιμὴν 16,5 τὸ κιλόν. Ἄρα, οἱ ἰσχυρισμοί σας δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν ἀλήθειαν.

§125Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁσάκις ἡ τιμὴ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εἶναι ἱκανοποιητικὴ διὰ τοὺς ἐλαιοπαραγωγούς, ἀπαγορεύεται ἡ ἐξαγωγή, ὅταν δὲ ἡ τιμὴ εἶναι κατωτέρα, ἐπιτρέπεται ἡ ἐξαγωγή. Καὶ ὅταν μίαν ὡραίαν πρωΐαν λόγῳ τῆς πωλήσεως τῶν κρατικῶν ἀποθεμάτων καὶ τῆς παρατηρηθείσης τεχνιτῆς ἐλλείψεως ἐλαιολάδου, ἡ τιμὴ τούτου εἰς τὰς Ἀθήνας ἔφθασεν εἰς τὰς 27 δραχμὰς τὸ κιλόν, τιμῆς ἡ ὁποία οὐδέποτε ἔφθασεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν ἐπωφελήθησαν μὲ ἀποκλειστικότητα οἱ κερδοσκόποι τῶν Ἀθηνῶν, ἡ Κυβέρνησις αἰφνιδιασθεῖσα σπεύδει νὰ λάβῃ ἀστυνομικὰ μέτρα διὰ τὴν ὑποτίμησίν του. Καὶ νὰ παραγγείλῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν σπορέλαιον καὶ ἐλαιόλαδον. Καὶ δημιουργεῖται οὕτω ἀτμοσφαῖρα πτώσεως τῆς τιμῆς καὶ ὁ μικροπαραγωγὸς ἀναγκάζεται νὰ πωλήσῃ τὸ λάδι γιὰ ἕνα κομμάτι ψωμί. Αὐτὴ ἡ πολιτικὴ ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἀπόγνωσιν τοὺς ἐλαιοπαραγωγοὺς ὁλοκλήρου τῆς Χώρας καὶ κατόπιν διερωτώμεθα διατὶ ὁ νέος τοῦ χωριοῦ ἐγκαταλείπει τὴν ἐπαρχίαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ὡμίλησε περὶ περιφερειακῶν προγραμμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς τὴν σκέψιν τῆς Κυβερνήσεως. Μᾶς ἔκαμεν, ὅμως, κατάπληξιν ἡ ἄποψις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ σύστημα τῆς ἀποκεντρώσεως, καθ’ ἣν ἐπιμένει εἰς τὴν διατήρησιν τοῦ ὑπάρχοντος καὶ ἀποτυχόντος σημερινοῦ συστήματος μὲ τὰς 50 καὶ πλέον Νομαρχίας καὶ τὸν κομματικὸν Νομάρχην. Εἰς τὸν συνάδελφον κ. Προκοπίδην, κ. Πρόεδρε, φαίνεται, ὅτι προκαλοῦν τὴν ἱλαρότητα τὰ ὅσα λέγομεν.

§126Ι. ΠΡΟΚΟΠΙΔΗΣ. Θὰ ἔπρεπε, κ. συνάδελφε, νὰ ἀπευθυνθῆτε πρὸς τὴν πτέρυγα ἐκείνην καὶ ὄχι πρὸς ἐμέ, δηλαδὴ πρὸς τὴν Ε.Δ.Α., ἡ ὁποία διὰ τῶν δημοσιευμάτων της λέγει, ὅτι ὁ λαὸς θέλει τὸ λάδι πρὸς 7 δραχμάς.

§127Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἐπώλησε λάδι καὶ τὸν Μάρτιον τοῦ 1960, ὅταν ἐγνώριζεν, ὅτι δὲν εἶχεν ἀποθέματα καὶ ἔφερε κατόπιν ἀπὸ τὴν Ἱσπανίαν μούργα πρὸς 15 δραχμ. τὸ κιλὸ καὶ αὐτὸ τρώγει ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Τὸ Ἑλληνικὸ λάδι τὸ συγκεντρώσατε πρὸς 13 δραχμ. τὸ κιλό.

§128Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Ὄχι τὸν Μάρτιον τοῦ 1960. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν σᾶς ἀναγνωρίζω, κ. συνάδελφε, διότι εἴπατε, ὅτι ἠθελήσαμεν νὰ συγκεντρώσωμεν τὸ λάδι μὲ 13 δραχμ., ἐνῷ γνωρίζετε, ὅτι ὡρίσαμεν τιμὴν συγκεντρώσεως 16.50 δραχμ. τὸ κιλόν. Τὸ γεγονός, ὅτι μία παρτίδα ἐξετελέσθη κακῶς, αὐτὸ δὲν εἶναι ἐπιχείρημα εἰς χείλη σοβαρῶν ἀνθρώπων. Ἡ πώλησις ἔλαβε χώραν κατὰ τὸν Ἰούλιον–Αὔγουστον 1959 καὶ τὰ ἀποθέματα αὐτὰ ἦσαν παλαιά.

§129Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὑπῆρξε τεράστιον σφάλμα τῆς Κυβερνήσεως ἡ πώλησις ἀποθεμάτων ἐλαίου εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ὅταν παρουσιάσθη ἡ ὑπερτίμησις τοῦ ἐλαίου ἐν τῷ ἐσωτερικῷ εἰς 28 δραχμὰς μόνον εἰς τὰς Ἀθήνας, διότι εἰς τοὺς παραγωγοὺς δὲν ἔφθασεν αὐτὴ ἡ τιμὴ καὶ ὠφελήθησαν οἱ κερδοσκόποι, αἰφνιδιάσθη ἡ Κυβέρνησις καὶ ἔλαβε σπασμωδικὰ μέτρα καὶ εἰσήγαγε ξένα ἐλαιόλαδα καὶ ἄλλα σπορέλαια βάλλουσα οὕτω κατ’ εὐθεῖαν κατὰ τῶν ἐλαιοπαραγωγῶν. Αὐτὸ εἶναι τὸ μεγάλο κακὸν τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις εἰς βάρος τῶν ἐλαιοπαραγωγῶν μας.

§130Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Εἶναι γεγονός, ὅτι οὔτε ἀποθέματα μεγάλα ὑπῆρχον, οὔτε μεγάλην ἐσοδείαν εἴχομεν. Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον τοῦτο. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ποία Κυβέρνησις θὰ ἄφηνε τὸν λαὸν χωρὶς λάδι; Τὰ γεγονότα, ὅτι ἡ παραγωγὴ δὲν ἦτο ὅσον προεβλέπετο καὶ δεύτερον, ὅτι αἱ τιμαὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὑπερέβησαν τὰς 13 δραχμάς, δὲν ἐπέτρεψαν τὴν συγκέντρωσιν 15.000 τόννων ἐλαίου ἐν τῷ ἐσωτερικῷ.

§131Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Ὑπάρχει ὁλόκληρος ἱστορία διὰ τὸ ἔλαιον. Καὶ ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ ἀνήκει εἰς τὸν ἔλεγχον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Διατὶ νὰ μετατρέψωμεν τὴν συζήτησιν περὶ ὑπαίθρου, εἰς συζήτησιν περὶ ἐλαιολάδου;

§132Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Ἀπήντησα εἰς τὴν ἐπίκρισιν τοῦ κ. συναδέλφου, ὁ ὁποῖος ὡμίλησεν ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ ἐλαιολάδου.

§133Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Ἔθεσα τὸ θέμα τοῦ ἐλαιολάδου, διότι τοῦτο εὑρίσκεται ἐν συναρτήσει μὲ τὰ ἄλλα θέματα τῆς ὑπαίθρου. Ὁ κ. Ὑπουργός, κακῶς ἠθέλησε νὰ ἀναμιχθῇ εἰς τὴν συζήτησιν, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ μίαν ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία βαρύνει τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ διὰ νὰ τελειώνωμεν, δὲν ἔχω παρὰ νὰ προσφέρω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τὰς χαρακτηριστικὰς ἀπόψεις, τοῦ δημοσιογραφικοῦ ὀργάνου τῆς Ε.Ρ.Ε. ἐν Κρήτῃ.

§134Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὁμιλῆτε περὶ ἐγκρίτου δημοσιογραφικοῦ ὀργάνου τῆς Κυβερνήσεως. Δυνατὸν νὰ εἶναι Κυβερνητικὴ ἐφημερίς, δυνατὸν νὰ εἶναι φιλικὴ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐφημερίς, δυνατὸν νὰ ἀκολουθῇ τὴν Κυβερνητικὴν πολιτικήν, ἀλλὰ οὐδέποτε ἐπιτρέπεται νὰ λέγετε, ὅτι πρόκειται περὶ ἐγκύρου ὀργάνου τῆς Κυβερνήσεως.

§135Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Ἰδοὺ τὶ λέγει αὐτὸ τὸ δημοσιογραφικὸν ὄργανον, τὸ ὁποῖον ἀπηχεῖ τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ὀρθὴ αὐτὴ ἡ διατύπωσις;

§136Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Σημειωτέον, ὅτι μόνον κατόπιν τῶν παρατηρήσεών μας κάμνετε αὐτὴν τὴν διατύπωσιν.

§137Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Τὸ δημοσίευμα τῆς ἐν Κρήτῃ ἐκδιδομένης ἐφημερίδος ἡ «Μεσόγειος» καὶ τὸ ὁποῖον σᾶς ἀφιερώνω, λέγει ἐπὶ λέξει τὰ κάτωθι, ποὺ νὰ δίδουν τὴν ἀληθῆ ἀποστομωτικὴν ἀπάντησιν: «Ἀπὸ φιλικὸν καθῆκον καὶ μόνον, εἰδοποιοῦμεν τὸν φίλον μας ὑπουργὸν τοῦ Ἐμπορίου κ. Λεωνίδαν Δερτιλῆν καὶ πᾶν ἄλλο, τυχὸν συνενδιαφερόμενον μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ δοκιμάσουν καὶ ἄλλας δυσαρέστους ἐκπλήξεις ἐὰν συνεχίσουν τὴν αὐτὴν τακτικὴν ποὺ ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ἐλαιόλαδον καὶ ποὺ χαρακτηρίζεται ἀπὸ τὸ ἀμελέτητον, τὴν βιασύνην καὶ τὴν ἀστάθειαν. Βεβαίως δέ, δὲν ἀποτελεῖ, οὔτε εὐχάριστον, οὔτε μικρὴν ἔκπληξιν τὸ γεγονός, ὅτι ἀντὶ τῶν ὡραίων μας δολλαρίων, ἐφορτώθησαν εἰς παραλαβὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου ἀπὸ τὴν Ἱσπανίαν καὶ ἀλλαχοῦ, τὰ κατακάθια ἐλαιολάδου ποὺ εὑρέθησαν εἰς τὰς πωλητρίας χώρας. Καὶ ἀντιμετωπίζεται ἤδη τοῦτο τὸ ἀπίστευτον: Ἡ Ἑλλάς, ἡ κατ’ ἐξοχὴν ἐλαιοπαραγωγὸς χώρα, ἡ παράγουσα ἐξαιρετικῆς ποιότητος ἐλαιόλαδον, νὰ εἰσαγάγῃ τοιοῦτον ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ μὲ μύρια ὅσα παράπονα καὶ διαμαρτυρίας ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, δικαιολογημένα ἢ ἀδικαιολόγητα, διὰ τὴν ποιότητα τοῦ εἰσαχθέντος προϊόντος. Λησμονοῦμεν πρὸς στιγμὴν τὰς ἁμαρτίας τοῦ παρελθόντος καὶ σταματῶμεν μόνον εἰς τὰς συγχρόνους. Ἐφ’ ὅσον, ἐξ αἰτίας τῶν ἁμαρτιῶν τούτων, παρετηρήθη ἐφέτος ἔλλειψις λιπαρῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα, διατὶ τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἠρκέσθη εἰς τὴν εἰσαγωγὴν σπορελαίων διὰ νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα, ἀφοῦ τὸ ἴδιον ἐπὶ ἔτη ἐπρογραμμάτιζεν, ὅτι τὸ σπορέλαιον, ὡς λιπαρόν, εἶναι ἰσάξιον τοῦ ἐλαιολάδου, πρᾶγμα ποὺ καὶ ἀπὸ τὰς δυσχερείας τῆς ποιότητος θὰ τὸ ἀπήλλασσε καὶ κατὰ πολὺ εὐθηνότερα θὰ ἐστοίχιζεν καί, ἐπὶ τέλους, δὲν θὰ ἐπληγώνοντο βαθύτατα οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ ποὺ ζοῦν εἰς μίαν πρωτοφανῆ ἀκαταστασίαν, ἄλλοτε μὲν μὴ γνωρίζοντες τὶ νὰ κάμουν τὸ προϊόν των, ἄλλοτε δὲ παριστάμενοι μάρτυρες τῆς εἰσαγωγῆς ἐλαιολάδου ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἐνέργεια ποὺ θᾶττον ἢ βράδιον θὰ ἔχῃ τρομερὰς ἐπιπτώσεις εἰς βάρος των; Ἐν πάσῃ, ὅμως, περιπτώσει, ὃ γέγονεν, γέγονεν. Ἐκεῖνο ποὺ ἐπιβάλλεται τώρα νὰ γίνῃ εἶναι, νὰ σταματήσῃ κἄθε ἐνέργεια περὶ περαιτέρω εἰσαγωγῆς ἐλαιολάδου καὶ νὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ ἐξαγορὰ ἐντοπίου τοιούτου ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία ἤρχισεν ἤδη νὰ ἀποδίδῃ καὶ θὰ ἀπέδιδεν ἀκόμη περισσότερα, ἐὰν ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα ἐδείχνετο ἐλαστικὴ εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν ὀφειλῶν τῶν ἐλαιοπαραγωγῶν ἐκ τοῦ ἀντιτίμου τοῦ συγκεντρουμένου προϊόντος. Λόγῳ τῶν κρατουσῶν ἐφέτος καιρικῶν συνθηκῶν, αἵτινες μέχρι τῆς στιγμῆς εἶναι ἐξαιρετικῶς καλαὶ διὰ τὴν ἐλαιοκαλλιέργειαν, ἔχει δημιουργηθῆ ἄκρως εὐνοϊκὴ ψυχολογία εἰς τοὺς παραγωγοὺς ποὺ διατηροῦν ἀκόμη ἀποθέματα ἐλαιολάδου προηγουμένων ἐσοδειῶν, διὰ τὴν διάθεσίν των εἰς τὸ Κράτος. Ἂς ἐπωφεληθῇ, λοιπόν, τὸ Ὑπουργεῖον, τῆς ψυχολογίας αὐτῆς καὶ ἂς ἀφήσῃ κατὰ μέρος τὰ «πᾶρε–δῶσε», τόσον μὲ τοὺς ἀγύρτας τοῦ ἐξωτερικοῦ, ὅσον καὶ μὲ τοὺς ἐντοπίους τοιούτους. Καί, προπαντός, ἂς σκέπτεται ἄλλοτε σοβαρά, ἂς μὴ βιάζεται καὶ ἂς λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν του, ἐν σχέσει μὲ τὴν ἐπὶ τοῦ ἐλαιολάδου πολιτικήν του, πᾶν ὅ,τι διδάσκει ἡ πεῖρα καὶ ὄχι πᾶν ὅ,τι ἔρχεται εἰς τὸ κεφάλι τῶν μανδαρίνων του». Καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ κλείω τὸ κεφάλαιον περὶ ἐλαίου.

§138Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, ἐπειδὴ ἔχετε ἀσχοληθῆ εἰδικῶς μὲ τὴν πολιτικὴν τοῦ ἐλαίου, διετελέσατε καὶ Ὑπουργὸς Ἐμπορίου, σᾶς ἐρωτῶ, διὰ τὸ συμφέρον τῶν παραγωγῶν πρέπει νὰ εἰσάγωμεν ἐλαιόλαδον ἢ σπορέλαιον;

§139ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σπορέλαιον.

§140Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Μόνον ἀπὸ ἀντιπολιτευτικὴν διάθεσιν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ αὐτό. Διότι ἐὰν ἐθισθῇ τὸ καταναλωτικὸν κοινὸν νὰ τρώγῃ τὸ σπορέλαιον τότε θὰ παύσῃ νὰ τρώγῃ τὸ ἐλαιόλαδον.

§141Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν παρουσιάζετε Κυβερνητικὴν συνέπειαν, ὅταν ὑποστηρίζετε τὰ ἀντίθετα, ἀπὸ ὅσα ὑπεστήριξε εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν συνάδελφός σας Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ἐνθέρμως ὑπεστήριξε τὴν πολιτικὴν τῆς εἰσαγωγῆς τῶν σπορελαίων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κλίνω τὸ κεφάλαιον τοῦ ἐλαίου καὶ ἤδη θὰ ἀσχοληθῶ μὲ ὅσα ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως, σχετικῶς μὲ τὸν περιφερειακὸν προγραμματισμόν. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ ἐξευρεθοῦν 50 κατάλληλα πρόσωπα νὰ τεθοῦν ἐπὶ κεφαλῆς τῶν Νομαρχιῶν καὶ νὰ δώσουν πνοὴν εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ μὴ δέχωνται νὰ ὑπηρετήσουν ὡς Νομάρχαι παρὰ μόνον ἀποτυχημένοι εἰς τὸ ἐπάγγελμά των. Καὶ ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους δὲν μποροῦμεν νὰ περιμένωμεν νὰ ἔχουν, οὔτε πνοήν, οὔτε ἀπόδοσιν. Ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν τὴν ἀνάγκην, ὅπως διαιρεθῇ ἡ Χώρα εἰς ὀλίγας διοικήσεις καὶ μονάδες, τῶν ὁποίων νὰ τεθοῦν ἐπὶ κεφαλῆς ἄνθρωποι μὲ πεῖραν καὶ πνοήν, ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι θὰ περιβληθοῦν μὲ δικαιώματα καὶ ἁρμοδιότητας Ὑπουργῶν, διὰ νὰ μετέχουν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ νὰ ἔχουν τὴν δυνατότητα καὶ τὸ κῦρος νὰ ἐξυπηρετοῦν τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας.

§142Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ περιφερειακοῦ προγραμματισμοῦ, δὲν ἐννοοῦμεν κατὰ Νομαρχίαν, ἀλλὰ κατὰ περιφέρειαν. Ἐγώ, νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς πλείονας τῶν τριῶν περιφερειῶν, παράδειγμα ἄλλως τε ἔχομεν τὴν Ἰταλίαν. Διότι, ἄλλο εἶναι ἀποκέντρωσις καὶ ἄλλο περιφερειακὸς προγραμματισμός.

§143Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ περιφερειακοῦ προγραμματισμοῦ καὶ εἶπα, ὅτι ὅταν ἡ περιφέρεια εἶναι μεγαλυτέρα θὰ ἀποδώσῃ καὶ λόγῳ τῆς ὁμοιομορφίας τοῦ ἐδάφους καὶ τῶν παραγομένων προϊόντων. Παράδειγμα δὲ εἶναι, ἡ Κρήτη.

§144Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ὁ Σωτήριος Κροκιδᾶς, δὲν θὰ ὑπῆρχον δρόμοι εἰς τὴν Κρήτην.

§145Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ποὺ δὲν ξεύρω πῶς ἀνεμνήσθη τὸν ἀείμνηστον Κροκιδᾶν, διότι μοῦ δίδει ἀφορμὴν νὰ κάμω ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ τὸ μνημόσυνον τοῦ ὑπερόχου, ὄντως, αὐτοῦ ἀνδρός, τοῦ ὁποίου τὴν μνήμην εὐγνωμόνως διατηρεῖ ὁ Κρητικὸς λαός. Καὶ τόσον ζωηρῶς διατηρεῖ τὴν μνήμην του, ὥστε καὶ εἰς μίαν πρόσφατον ἐκδρομὴν τῶν μαθητῶν τοῦ Γυμνασίου Χανίων, παρήλασαν σιωπηλοὶ πρὸ τοῦ τάφου του, ὅπου κατέθεσαν περνῶντας ἀπὸ τὴν ἰδιαιτέραν του πατρίδα, τὸ Περιγιάλι, Κορινθίας, καὶ ἄνθη προερχόμενα ἀπὸ τὴν Κρήτην. Κύριοι συνάδελφοι, ἀνέφερα γεγονότα ἀδιαφιλονίκητα ποὺ δίδουν σαφῆ τὴν εἰκόνα τοῦ τὶ συμβαίνει εἰς τὴν ἐπαρχίαν, τοῦ τὶ συμβαίνει εἰς τὸ χωριό. Δὲν πρόκειται κανεὶς —καὶ πολὺ περισσότερον ἡ Κυβέρνησις— νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ χωριό, ἐὰν διαρκῶς παραποιοῦμεν τὴν ἀλήθειαν. Θετικῶς θὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὴν ἐπαρχίαν ἂν ἀντικειμενικῶς ἀντιμετωπίζωμεν τὴν πραγματικότητα. Ἐν συνεχείᾳ ὁ ρήτωρ ἀναφέρεται εἰς ταξείδιόν του εἰς Ἡνωμένας Πολιτείας, ὅπου μετέβη ὡς προσκεκλημένος τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐξιστορεῖ τὴν ἐπίσκεψίν του εἰς τὸ Σταίητ Ντηπάρτμεν, ὅπου ὁ Ὑφυπουργὸς Ἐξωτερικῶν τῶν Η.Π.Α. τοῦ εἶπεν, ὅτι ἐπεσκέφθη προσφάτως τὴν Ἑλλάδα καὶ διεπίστωσεν, ὅτι γίνονται ἅλματα εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν καὶ ὅτι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ἐπισκέψεώς του δὲν συνήντησε παρὰ ἓν ἀνυπόδητον καὶ ἓν ἀξύριστον εἰς τὴν χώραν μας. Εἰς ἀπάντησιν ὁ ρήτωρ εἶπεν, ὅτι δὲν παρέλειψε νὰ ἐκθέτῃ εἰς τὸν Ἀμερικανὸν ἐπίσημον τὴν πραγματικότητα τονίσας, ὅτι ἐὰν καὶ αἱ ἄλλαι πληροφορίαι ποὺ τοῦ παρέχουν αἱ Ἀμερικανικαὶ Ὑπηρεσίαι ἀπὸ διαφόρους χώρας εἶναι αἱ ἴδιαι, τότε ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἔχῃ σαφῆ εἰκόνα τῆς πραγματικότητος. Ἀναφέρει ταῦτα ὁ ρήτωρ, διὰ νὰ τονίσῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐξυπηρετεῖ τὸν τόπον, ὅταν συνεχῶς ὁμιλεῖ περὶ τῆς οἰκονομικῆς ἀνόδου του, ὅταν συμβαίνῃ τὸ ἀντίθετον. Αὐτή, κ. συνάδελφοι, εἶναι ἡ κακομοιριὰ ποὺ ὑπάρχει εἰς τὴν ἐπαρχίαν καὶ ποὺ φέρει τὴν νεότητα εἰς τὴν ἀποκαρδίωσιν. Πρέπει σαφῶς νὰ καταλάβῃ ὁ πολιτικὸς κόσμος, ὅτι τὸ μεγαλύτερον ἔγκλημα εἶναι νὰ ἀφίνουμε τοὺς νέους μὲ τὸ αἴσθημα τῆς πικρίας καὶ τῆς ἀπογοητεύσεως, τὸ ὁποῖον τοὺς ὁδηγεῖ εἰς ξένας χώρας. Καὶ δὲν πρόκειται, κ. συνάδελφοι, περὶ μιᾶς φυγῆς, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἕνα σύνηθες φαινόμενον, ὅπως θέλει νὰ τὸ παραστήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ πρόκειται περὶ μιᾶς φυγῆς οὐσιαστικῆς καὶ καθολικῆς, ἡ ὁποία θᾶττον ἢ βράδιον θὰ ἔχῃ ἀπολύτως τραγικὰς συνεπείας διὰ τὴν χώραν. Ὅταν εἰς τὴν Κρήτην, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀπὸ τὰς πλέον ἀπορωτέρας περιφερείας τῆς Ἑλλάδος, ὑφίσταται αὐτὴ ἡ ἔφεσις πρὸς φυγὴν εἰς τὴν ξένην, ἡ ὁποία ἐὰν ἐπιτραπῇ, καθ’ ὁλοκληρίαν θὰ ἔχῃ ὡς συνέπειαν νὰ παραμείνουν εἰς τὰ χωρία μόνον οἱ γέροντες, μὲ ἀποτέλεσμα τελικῶς νὰ ἐρημωθοῦν τὰ χωριά, τότε πῶς εἶναι δυνατὸν οἱ νέοι αὐτοὶ νὰ μὴ προετοιμάζωνται ψυχικῶς μὲ τὰς πλέον χειροτέρας σκέψεις, τὰς ὁποίας ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι δι’ ἀστυνομικῶν μέτρων δύναται νὰ ἀναχαιτίσῃ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὠμὴ πραγματικότης, κ. συνάδελφοι, ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ ἀπομακρυνώμεθα μὲ ψευδαισθήσεις, ἐὰν πράγματι αἰσθανόμεθα τὸ ἐθνικόν μας χρέος διὰ τὴν ἀντιμετώπισίν της. Ἤκουσα τὸν κ. ἐπὶ τῆς Προεδρίας Ὑπουργὸν νὰ λέγῃ εἰς ἀπάντησιν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἐπεσήμαναν τὸν κίνδυνον τοῦ ὑδροκεφαλισμοῦ τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ φαινομένου κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἐκτέλεσις ὅλων αὐτῶν τῶν ἔργων πολυτελείας ἀποτελεῖ πρόκλησιν διὰ χειμαζομένην ἐπαρχίαν, εἰς τὴν ὁποίαν πολλάκις, οὔτε δρόμοι εἶναι χαραγμένοι, οἱ δὲ ἄνθρωποι ἐνίοτε ἀποθνήσκουν, λόγῳ ἐλλείψεως δυνατότητος μεταφορᾶς, ἤκουσα τὸν κ. Ὑπουργὸν μετὰ λύπης μου νὰ λέγῃ, ὅτι καὶ τὰ ἔργα ταῦτα χρήσιμα εἶναι, διότι συμβάλλουν εἰς τὴν τουριστικὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας. Μάλιστα, πράγματι συμβάλλουν. Ἀλλὰ πρὸ τῆς ἐκτελέσεως παρομοίων πολυτελῶν ἔργων παρίσταται ἀπόλυτος ἀνάγκη, ὅπως ἱκανοποιηθοῦν στοιχειωδῶς οὐσιώδη αἰτήματα καὶ μεγάλαι ἀνάγκαι τῆς μεγίστης μάζης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἰδιαιτέρως ὅμως ὑπῆρξεν ἐξοργιστικὴ ἡ θεωρία τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Προεδρίας Ὑπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἐπαρχιῶται δὲν δικαιοῦνται νὰ παραπονοῦνται, ἐφ’ ὅσον τὰ ἔργα ἐν Ἀθήναις ἐκτελοῦνται ἀπὸ χρήματα τῶν Ἀθηναίων. Σφάλλετε, ἐὰν ὄντως πιστεύετε εἰς τὴν ἄποψιν αὐτήν. Μὴ λησμονῆτε, ὅτι ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς ταλαιπωρεῖται μέσα εἰς τὸν κυκεῶνα τοῦ ὑδροκεφάλου, τὸν ὁποῖον ἀναγκάζεται συνεχῶς νὰ ἐπικαλῆται διὰ τὴν ἐπίλυσιν καὶ τῶν πλέον δευτερευόντων ζητημάτων της ὥστε αὐταὶ αἱ πρόσοδοι νὰ προέρχωνται εἰς μεγάλον ποσοστὸν καὶ ἀπὸ χρήματα τῶν ἐπαρχιῶν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη αὐτὸ δὲν ἦτο ἀληθές, ὀφείλετε καὶ πάλιν νὰ μὴ λησμονῆτε, ὅτι οὔτε ἡ Ἀθήνα, οὔτε καμμία ἄλλη πόλις εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσῃ, ἐφ’ ὅσον δὲν δώσωμεν, οὐχὶ λόγοις, ἀλλὰ ἔργοις, ζωὴν πραγματικὴν εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Αὐτὸ ἀποτελεῖ χρέος ὅλων ἡμῶν καὶ ἀποτελεῖ χρέος ἐπιτακτικόν, ὄχι μόνον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία φέρει καὶ τὴν κυρίαν εὐθύνην διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς ἐπαρχίας, ἀλλὰ καὶ χρέος ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀφιερώσῃ ἕνα μέρος ἀπὸ τὴν Κομματικὴν δραστηριότητά του ἡ ὁποία συνήθως τὸν ἀπορροφᾷ, διὰ τὴν πραγματικὴν βοήθειαν τῆς ἐπαρχίας. Τότε καὶ μόνον, βουλευταί, θὰ ἔχωμεν ἤρεμον τὴν συνείδησίν μας, ὅτι ἐπράξαμεν τὸ καθῆκον μας ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος, ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§147ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6.30′ μ. μ. μὲ ἀντικείμενον Ἡμερησίας Διατάξεως, ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 0.15′ π. μ.)