1961.03.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 74η

Παρασκευὴ 3 Μαρτίου 1961

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 7.05′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Βολουδάκης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Γ. ΒΟΛΟΥΔΑΚΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3Χ. ΠΙΠΙΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν πρότασιν ἡ ὁποία ἀναγράφεται εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι ὑπεγράφη ὑπὸ πολλῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι προέτειναν τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ ἄρθρου 12, φέρομαι ὡς ὑπογράψας, ἐνῷ δὲν ὑπέγραψα. Παρακαλῶ νὰ διαγραφῶ, διότι δὲν εἶμαι ἀπὸ τοὺς ὑπογράψαντας.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλῶς. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, ὡς διωρθώθησαν. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Κ. Μακρῆς, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§5Κ. ΜΑΚΡΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Δ. Καρατζένης, Σ. Πολυζωγόπουλος, Ν. Ἀθανασίου καὶ Χ. Γκαργκάνας, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τῆς περὶ συγκροτήσεως Κλάδου Ἐφοδιασμοῦ παρὰ τῇ Β. Ἀεροπορίᾳ». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Χ. Σιανίδης, Δ. Χατζηδημητρίου, Π. Πινάτσης καὶ Θ. Λυμπερίδης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῆς κειμένης Νομοθεσίας «περὶ προστασίας πολεμιστῶν καὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθμ. 23)56 πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου». Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν ὑπαλλήλων Ὑπουργείου Κοινωνικῆς Προνοίας, Γʹ κατηγορίας, ἐχόντων τὴν εἰδικότητα τοῦ Ὑγειονομοφύλακος Ἐπόπτου κωνωποειδῶν, αἰτουμένων τὴν ὑπαγωγὴν των εἰς τὴν Βʹ κατηγορίαν τῶν δημοσίων πολιτικῶν ὑπαλλήλων. Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Ζίγδης, καταθέτει ἀναφορὰν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν δικαιουμένων συνταξιοδοτήσεως ἐκ μέρους Ἰταλίας, αἰτουμένων ταχεῖαν ψήφισιν σχετικοῦ νομοσχεδίου. Ὁ Δήμαρχος Ἀλεξανδρουπόλεως ἀναφέρει, ὅτι τὰ ἀναγραφέντα εἰς ἐπερώτησιν κ.κ. βουλευτῶν τῆς ΕΔΑ, σχετικῶς μὲ τὴν κατάστασιν τῆς Πυροσβεστικῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Δήμου Ἀλεξανδρουπόλεως καὶ τὴν προσωρινὴν διακοπὴν τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος ὑπὸ τῆς ΔΕΗ, τυγχάνουσιν ἀνακριβῆ, καθ’ ὅσον οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσι μὲ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Δήμου. Ἡ Πρόεδρος τῶν συνταξιούχων χηρῶν καὶ ὀρφανῶν Ὑγειονομικῶν τοῦ ΤΣΑΥ, αἰτεῖ αὔξησιν τῶν συντάξεων τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν. Ὁ Σίμογλου, κάτοικος Κομοτηνῆς, παραπονεῖται δι’ ἀδικαιολόγητον σύλληψίν του παρ’ ὀργάνων Ἀσφαλείας Κομοτηνῆς. Ἡ Ἕνωσις Μηχανοσιδηρουργῶν Βόλου, διαμαρτύρεται διὰ τὴν μὴ εἰσέτι λῆψιν μέτρων ὑπὲρ τῆς τάξεώς των καὶ αἰτεῖ ὑπογραφὴν κλαδικῆς συλλογικῆς Συμβάσεως, κατάργησιν νόμου 3239)55 κλπ. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Σωματείου ἀποκατασταθέντων παραπηγματούχων προσφύγων Νομοῦ Σερρῶν «Ὁ Ἅγιος Ἐλευθέριος», αἰτεῖ ἀναστολὴν πληρωμῆς καθυστερουμένων ὀφειλῶν τῶν μελῶν τοῦ ὡς ἄνω Σωματείου. Ἡ βουλευτὶς Πειραιῶς κ. Ε. Μπενᾶ, διὰ τηλεγραφήματός της διαμαρτύρεται διὰ σύλληψιν καὶ ἐκτόπισιν εἰς Ἅγιον Εὐστράτιον τοῦ Γεωργίου Γιαννοπούλου, μέλους Ἐπιτροπῆς ΕΔΑ πόλεως Πειραιῶς κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Ἰδιοκτητῶν Πολυδρόσου, αἰτουμένων ἀνακατασκευὴν τῶν ὁδῶν τῶν συνοικισμῶν Προφήτου Ἠλία, Πολυδρόσου, Κοκκινιᾶς, Χαλανδρίου, Παραδείσου, Ριζαρείου Σχολῆς, πρὸς ἔναρξιν τῆς δι’ αὐτῶν διελεύσεως τῶν συγκοινωνιακῶν μέσων. Ἡ Ἐθνικὴ Κοινωνικὴ Ἐξόρμησις διαμαρτύρεται διὰ συνεχεῖς ἐπιθέσεις Διεθνοῦς Κομμουνισμοῦ κατὰ Ὀργανισμοῦ Ἡνωμένων Ἐθνῶν, συμβόλου εἰρήνης καὶ ἀσφαλείας. Οἱ κάτοικοι Κάτω Λουτρακίου, ἐπαρχίας Ἀλμωπίας, Νομοῦ Πέλλης, αἰτοῦν, ὅπως διαταχθῇ ἡ ἁρμοδία Ἐπιτροπὴ Ἀπαλλοτριώσεων Ἐδέσσης καὶ ἀπόσχῃ ἀπὸ πάσης ἐνεργείας πρὸς διάθεσιν εἰς τρίτους τῶν κτημάτων τῆς ἐν λόγῳ περιφερείας κλπ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Παπακωνσταντίνου (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν), καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ Α. Ν. 1518 τοῦ 1950 «περὶ ἐπανασυστάσεως τοῦ Ταμείου Ἀσφαλίσεως Βουλευτῶν», ὡς οὗτος ἐτροποποιήθη καὶ συνεπληρώθη μεταγενεστέρως. Κύριοι βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον αὐτό, εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα μιᾶς ζωηρᾶς ἐπιθυμίας, καὶ ἀποφάσεως οὕτως εἰπεῖν τοῦ Σώματος, ἡ ὁποία κατέληξεν εἰς τὸ νὰ συσταθῇ καὶ εἰδικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ συνήγαγε καλὰ συμπεράσματα. Ἀπεφάσισε καὶ ἡ Κυβέρνησις τὴν χορήγησιν ἑνὸς σεβαστοῦ ποσοῦ, καὶ τοιουτοτρόπως θὰ δοθῇ ἱκανοποίησις εἰς ὡρισμένους παλαιοὺς συναδέλφους μας. Αὐτονόητον εἶναι, ὅτι ἡ ἐπιχορήγησις ἀφορᾷ παλαιοὺς βουλευτὰς καὶ οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει μὲ τὴν ἀσφάλισιν τῶν νῦν. Τὸ νομοσχέδιον θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἀλλὰ ἔχω νὰ σᾶς κάμω μίαν πρότασιν. Εἶναι ἡ πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ παρακαλέσω μετ’ ἐπιμονῆς νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασίς μου. Νὰ ὁρίσωμεν συνενοούμενοι 3–4 ἡμέρας πρίν, νὰ ἀρχίσῃ μία συνεδρίασις ὥραν 5 μ.μ., διότι δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε τὸ νομοσχέδιον τῶν ἀγροτικῶν ἀσφαλίσεων, νὰ ἀναβάλωμεν, οὔτε ἄλλο τι νομοσχέδιον, ἐὰν εἶναι ἐπεῖγον. Νὰ συνέλθωμεν, λοιπόν, τὴν 5ην ἀπογευματινήν, ὥστε ἐντὸς 1–2 ὡρῶν νὰ τὸ συζητήσωμεν καὶ τὸ ψηφίσωμεν. Εἶναι δίκαιον, ἔναντι τῶν πρώην συναδέλφων μας, τινὲς τῶν ὁποίων πένονται καὶ ἄγουν ἡλικίαν 70 καὶ πλέον ἐτῶν.

§7ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Σύμφωνοι, σύμφωνοι.

§8Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Προωθήσατε, κ. Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον τυγχάνει τῆς ὁμοθύμου ἐπιδοκιμασίας τοῦ Σώματος, διότι καὶ ἡ Διακομματικὴ Ἐπιτροπὴ ὁμοφώνως τὸ εἰσηγήθη, καὶ νὰ φροντίσωμεν νὰ τὸ ψηφίσωμεν τὸ ταχύτερον, μόνον νὰ ἐγγραφῇ ταχέως εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ θὰ τὸ παραπέμψω ἀμέσως εἰς τὴν ἁρμοδίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν. Διὰ τὰς διατάξεις του δὲν φέρω εὐθύνην, εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἠμπορεῖ καὶ ἐγὼ βεβαίως νὰ ἔχω ὡρισμένας ἐπιφυλάξεις, ἢ νὰ προτείνω ὡρισμένας τροποποιήσεις, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως, θὰ ὁρίσωμεν μίαν ἡμέραν συζητήσεώς του, ἀφοῦ συνενοηθῶμεν 2–3 ἡμέρας πρίν. Θὰ συνέλθωμεν, ἴσως μίαν Τετάρτην, εἰς τὰς 5 μ.μ. καὶ ἐντὸς 2 τὸ πολὺ ὡρῶν νὰ τελειώσωμεν τὴν συζήτησιν καὶ νὰ τὸ ψηφίσωμεν, ὥστε νὰ κάμουν καὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι καλὸ Πάσχα.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Π. Πινάτσης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἐρωτήσεως, σχετικῶς μὲ τὸ μισθολογικὸν θέμα τῶν ὀργάνων τῆς Ἀγροφυλακῆς κλπ.

§10Π. ΠΙΝΑΤΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ ἡμερῶν ἔλαβον ἀπάντησιν ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν διὰ τὸ ζήτημα τῆς μισθοδοσίας τῶν ὀργάνων τῆς Ἀγροφυλακῆς. Ἡ ἀπάντησις εἶναι ἱκανοποιητική, καὶ συνεπῶς δὲν ἔχομεν λόγον νὰ ἀναπτύξωμεν τὴν ἐρώτησίν μας.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 8 εἶναι συναφής. Ὁ κ. Θ. Λυμπερίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§12Θ. ΛΥΜΠΕΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡμεῖς ἐπὶ τῆς σχετικῆς αὐτῆς ἐρωτήσεως, δὲν ἐλάβομεν ἀπάντησιν. Ἄλλωστε, ἡ ἐρώτησίς μας ἐκτὸς τοῦ μισθολογικοῦ θέματος περιλαμβάνει καὶ ἄλλα θέματα, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὴν ἀγροφυλακήν. Τοιαῦτα θέματα εἶναι ἡ αὔξησις τῆς μισθοδοσίας τῶν ὀργάνων τῆς ἀγροφυλακῆς, ἡ βαθμολογικὴ ἐξέλιξις αὐτῶν, ἡ συνταξιοδότησις, ἡ ἐπάνδρωσις τῆς ἀγροφυλακῆς καὶ τέλος ἡ ἀναδιοργάνωσις τοῦ Σώματος αὐτοῦ διὰ νὰ ἀνταποκριθῇ πληρέστερον εἰς τὴν ἀποστολήν του. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν παρέστη εἰς πλεῖστα συνέδρια τῆς Ἀγροφυλακῆς καὶ παρέσχε τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι ἐμελέτησε τὰ ζητήματα τοῦ Σώματος καὶ ὅτι συντόμως θὰ ἐξαγγείλῃ τὰ σχετικὰ μέτρα. Ἀπὸ τοῦ τελευταίου συνεδρίου, καίτοι παρῆλθε τόσος χρόνος οὐδὲν ἐξηγγέλθη εἰς τὰ ὄργανα τῆς ἀγροτικῆς ἀσφαλείας, ἅτινα εὑρίσκονται ἐν ἀπογνώσει. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπισήμως καὶ ὑπευθύνως τὶ θὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις ὑπὲρ τῆς Ἀγροφυλακῆς.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Τριανταφυλλίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§14Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ προσέξῃ ἰδιαιτέρως τὸ ζήτημα τῶν κατωτέρων ὀργάνων τῆς Ἀγροφυλακῆς, τῶν ἀγροφυλάκων καὶ ἀρχιφυλάκων, οἱ ὁποῖοι προσφέρουν μεγίστην ὑπηρεσίαν εἰς τὴν ὕπαιθρον, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐκτὸς τῶν κυρίων καθηκόντων των ἔχουν ἀναμορφώσει τὴν ὕπαιθρον διὰ τοῦ ἐμβολιασμοῦ ἑκατοντάδων χιλιάδων ἀγρίων δενδρυλλίων. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ προσέξῃ τὸ ζήτημα τῆς μισθοδοσίας τῶν ἀγροφυλάκων καὶ ἀρχιφυλάκων καὶ τὴν μισθολογικὴν καὶ βαθμολογικὴν ἐξέλιξιν τῶν ὑπαλλήλων Ἀγροφυλακῆς. Δι’ αὐτὸ τὸ θέμα ἐκκρεμεῖ, νομίζω, νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔλθῃ τὸ ταχύτερον πρὸς ψήφισιν.

§15Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, τὸ θέμα τῆς Ἀγροφυλακῆς ἔχει ἔλθει κατ’ ἐπανάληψιν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἶχα ὑποσχεθῆ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν θὰ ἐξετάσῃ τὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν αὐτήν. Ἐλήφθησαν τὰ ἑξῆς μέτρα: 1) Ἐνῷ οἱ ἀγροφύλακες προσελαμβάνοντο μὲ μισθὸν 600 –800 δραχμῶν, ἤδη προσλαμβάνονται μὲ τὸ ἐλάχιστον 960 δραχμάς. 2) Ἐνῷ οἱ ἀγροφύλακες δὲν περιελαμβάνοντο εἰς τὰς αὐξήσεις καὶ τὰ ἐπιδόματα τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων, διότι ἐθεωρεῖτο εἰς αὐτοὺς προέχουσα ἡ ἰδιότης τοῦ ἀγρότου, ἤδη περιλαμβάνονται εἰς τὰς αὐξήσεις καὶ τὰ ἐπιδόματα, τὰ ὁποῖα δίδονται εἰς τοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους. 3) Διὰ τὸ συνταξιοδοτικὸν θέμα ἔχουν καταρτισθῆ δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα τελικῶς θὰ συγχωνευθοῦν εἰς ἕνα καὶ θὰ κατατεθοῦν εἰς τὴν Βουλήν. 4) Διὰ τὴν βαθμολογικὴν ἐξέλιξιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ὑπάρχει μία ἀδικία, ἀναγομένη εἰς τὸ ἀπώτερον παρελθόν, δὲν εἶναι ὥριμον τὸ Ὑπουργεῖον νὰ δώσῃ ἀπάντησιν, διότι θὰ πρέπει προηγουμένως νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰς ἀπαιτουμένας πιστώσεις. Πάντως, θὰ φροντίσῃ νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ τὸ αἴτημα αὐτό. Νομίζω, ὅτι καὶ μὲ τὴν ψήφισιν τοῦ συνταξιοδοτικοῦ νομοσχεδίου ἱκανοποιοῦνται τὰ αἰτήματα τῆς Ἀγροφυλακῆς.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Λασκαρίδης, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἐρωτήσεως, σχετικῶς μὲ τὴν ἐπανόρθωσιν ζημιῶν εἰς τὰς Δημοτικὰς ἐγκαταστάσεις τῆς Καβάλας κλπ.

§17Α. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸν παρελθόντα Ἰούνιον, λόγῳ καταιγίδος, ἐπροξενήθησαν ζημίαι 1.500.000 δραχ. εἰς τὰς Δημοτικὰς ἐγκαταστάσεις Καβάλας, ἤτοι εἰς τὸ ὁδικὸν δίκτυον, τὸ ἀποχετευτικὸν δίκτυον, εἰς τὸ δημοτικὸν στάδιον, ὡς καὶ εἰς οἰκίας καὶ καταστήματα πολιτῶν. Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον ἔκαμεν ἐκκλήσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τοὺς ἁρμοδίους ὑπουργοὺς νὰ χορηγήσουν τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις διὰ τὴν ἐπανόρθωσιν τῶν ζημιῶν. Καίτοι παρῆλθε τόσος χρόνος, δὲν ἱκανοποιήθη τὸ αἴτημα αὐτὸ καὶ συνεπείᾳ τούτου αἱ ζημίαι τῶν δημοτικῶν ἐγκαταστάσεων ἀντιμετωπίσθησαν κατὰ τρόπον πλημμελῆ, ἐνῷ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀντιμετωπισθοῦν κατὰ τρόπον μόνιμον, ὥστε νὰ μὴ ἐκτίθεται εἰς κινδύνους ἡ πόλις. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργόν, ἐπειδὴ ἡ πόλις τῆς Καβάλας διέρχεται ὀξυτάτην κρίσιν καὶ τοῦτο ἔχει ἀντίκτυπον εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Δήμου, νὰ χορηγήσῃ τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ζημιῶν καὶ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν μονίμων ἔργων διευθετήσεως τῶν ὀμβρίων ὑδάτων, ὥστε νὰ ἀπομακρυνθοῦν ὁριστικῶς οἱ κίνδυνοι νέων, ἐκ πλημμυρῶν, καταστροφῶν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Κωνσταντάρας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐρωτήσεως.

§19Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, λόγῳ τοῦ μεγέθους τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ἐπροκάλεσεν ἡ καταιγὶς καὶ λόγῳ τῆς ἀδυναμίας τοῦ Δήμου Καβάλας ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὰς δαπάνας διὰ τὴν ἐπανόρθωσιν τῶν προξενηθεισῶν ζημιῶν, ἐζητήθη ἀπὸ τὸν κ. Δήμαρχον Καβάλας, διὰ τηλεγραφήματος πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν, ἡ οἰκονομικὴ ἐνίσχυσις τοῦ Δήμου. Καὶ ἐζητήθη ἡ ἐπείγουσα ἐνίσχυσις, διότι ὑπῆρχε, λόγῳ τῶν προξενηθεισῶν ζημιῶν καὶ λόγῳ τῆς ἐποχῆς, κίνδυνος διὰ τὴν ὑγείαν τῶν κατοίκων τῆς πόλεως Καβάλας, ἐπειδὴ αἱ κυριώτεραι τῶν ζημιῶν προεκλήθησαν εἰς τὸ δίκτυον ὑδρεύσεως καὶ εἰς τὸ δίκτυον τῶν ὑπονόμων. Διὰ τοῦ ἰδίου τηλεγραφήματος ἐζητεῖτο καὶ ἡ οἰκονομικὴ ἐνίσχυσις τῶν πλημμυροπαθῶν ἐπαγγελματοβιοτεχνῶν καὶ ἐμπόρων, εἰς τοὺς ὁποίους, ὡς νὰ μὴ ἤρκει ἡ φοβερὰ οἰκονομικὴ κρίσις ποὺ τοὺς εἶχε πλήξει, ἦλθε καὶ ἡ θεομηνία νὰ τοὺς ἀποτελειώσῃ. Αἱ ἀπαντήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐλήφθησαν ἀπὸ τὰ ἄλλα ἁρμόδια Ὑπουργεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα εἶχον σταλῆ σχετικὰ τηλεγραφήματα καὶ πρὸς τὰ ὁποῖα ἐπίσης ἀπηυθύνετο ἡ ἐρώτησίς μας αὐτή, δὲν ἦσαν ἱκανοποιητικαὶ καὶ γενικὰ δὲν ἐλήφθησαν τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα καὶ δὲν ἔγιναν τὰ ἀπαιτούμενα ἔργα διὰ τὴν ὁριστικὴν πρόληψιν τῶν πλημμυρῶν εἰς τὴν πόλιν τῆς Καβάλας.

§20Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, αἱ πλημμύραι τὰς ὁποίας ἀνέφερον οἱ προλαλήσαντες κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐπροκάλεσαν τόσην ἔκτασιν ζημιῶν, ὡς τὴν παρουσίασαν εἰς τὰ πρῶτα τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν ἐκ Καβάλας, διότι ἐγένετο ἀμέσως ἐπὶ τόπου ἐκτίμησις τῶν ζημιῶν καὶ διεπιστώθη ποία ἦτο ἡ ἔκτασις τῶν καταστροφῶν. Αἱ ἀναφοραὶ καὶ τὰ τηλεγραφήματα διεβιβάσθησαν εἰς τὰ ἁρμόδια Ὑπουργεῖα διὰ τὴν λῆψιν τῶν ἀναγκαίων μέτρων. Δὲν νομίζω, ὅτι αἱ δύο ἔγγραφοι ἀπαντήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐστάλησαν ἀπὸ τὰ Ὑπουργεῖα, δὲν πρέπει νὰ θεωρηθοῦν ὡς μὴ ἱκανοποιητικαί. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐπαγγελματίας, τὸ Ὑπουργεῖον Ἐμπορίου ἀνέφερεν, ὅτι ἔλαβε μίαν σειρὰν μέτρων ὑπὲρ τῶν πληγέντων. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ζημίας τοῦ ὑδραγωγείου τοῦ Δήμου, τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας διὰ τοῦ ἐγγράφου λέγει, ὅτι δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις, διότι ὁ προϋπολογισμὸς εὑρίσκεται εἰς τὴν διαδρομὴν τῆς ἐκτελέσεώς του καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἐξ αὐτοῦ σήμερον νὰ διατεθοῦν πιστώσεις. Θὰ πρέπει, συνεπῶς, νὰ γίνῃ πρόβλεψις εἰς τὸν νέον προϋπολογισμόν. Πάντως, τὸ Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν, ἐκ τῶν πενιχρῶν μέσων τὰ ὁποῖα διαθέτει, διέθεσε κονδύλια σημαντικὰ καὶ ἔχει ὑπ’ ὄψει του, ἐφ’ ὅσον τὰ ἔργα αὐτὰ δὲν ἀποπερατωθοῦν, νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν ἔκτασιν τῶν ἀναγκῶν καὶ νὰ δώσῃ καὶ ἄλλας ἐνισχύσεις διὰ τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν.

§21Α. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἰδιαιτέρως ὑπογραμμίζομεν, τὸ τελευταῖον σημεῖον τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Ἐκεῖ ὑπάρχει ἕνα πρόβλημα, τὸ πρόβλημα τῆς διευθετήσεως τῶν χειμάρρων καὶ ἐν γένει τῶν ὑδάτων, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων προκαλοῦνται συχνὰ καταστροφαὶ εἰς τὰς δημοτικὰς ἐγκαταστάσεις, καθὼς καὶ εἰς οἰκίας καὶ καταστήματα. Ἐπειδή, κ. Πρόεδρε, τὸ ἀποχετευτικὸν σύστημα τῆς πόλεως Καβάλας εἶναι ἀπηρχαιωμένον, ὡς καὶ τὸ δίκτυον ὑδρεύσεως, δι’ αὐτὸ πράγματι κινδυνεύει πολὺ περισσότερον ἡ ὑγεία τῶν κατοίκων ἐκ τῆς μὴ ἐκτελέσεως τῶν ἔργων διευθετήσεως τῶν ὑδάτων. Διὰ τοῦτο, τὸ θέμα αὐτὸ πρέπει νὰ ἀντιμετωπισθῇ τὸ συντομώτερον, διὰ νὰ ἐκλείψουν οἱ κίνδυνοι ἐκ πλημμυρῶν καὶ πρέπει, ἐπίσης, νὰ ἐνισχυθῇ ὁ Δῆμος διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἐκσυγχρονισμένου δικτύου ἀποχετεύσεως καὶ ὑδρεύσεως.

§22Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ, ὅτι ἀναλαμβάνεται ἡ ὑποχρέωσις ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα αὐτά, σᾶς πληροφορῶ, ὅτι, λόγῳ τῆς κλίσεως τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ πόλις Καβάλας, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρξῃ μία μελέτη περὶ τῶν ἐκτελέσεων. Διὰ τοῦτο θὰ ἤθελα, ἐὰν ὁ Δῆμος Καβάλας ἔχῃ σχετικὴν μελέτην, νὰ διαβιβάσῃ ταύτην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον διὰ μέσου τοῦ Νομάρχου, διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν ὑπάρχῃ δυνατότης ἐκτελέσεως τῶν ἔργων αὐτῶν καὶ ποῖα ποσὰ θὰ ἀπαιτηθοῦν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Χιωτάκης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἐρωτήσεως, δι’ ἧς ζητεῖ νὰ πληροφορηθῇ, ἐὰν θὰ ἱκανοποιηθῇ τὸ ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 6578)960 ψηφίσματι τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Χανίων διαλαμβανόμενον αἴτημα.

§24Κ. ΧΙΩΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ πόλις τῶν Χανίων ὑπέστη κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον τεραστίας καταστροφάς, ὥστε τὸ Ὑπουργεῖον Ἀνοικοδομήσεως εὐθὺς μετὰ τὸν πόλεμον τὴν ἐχαρακτήρισεν ὡς τὴν πρώτην βομβόπληκτον καὶ πυροπαθῆ πόλιν τῆς χώρας. Τὸ Κράτος, βάσει τοῦ σχεδίου, ἐχορήγησε τὰ πρῶτα μεταπολεμικὰ χρόνια εἰς τὸν Δῆμον Χανίων ἐφόδια ὑδρεύσεως διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ δικτύου ὑδρεύσεως τῆς πόλεως. Τότε ἐθεωρήθη, ὅτι τὰ ἐφόδια αὐτὰ ἐδίδοντο δωρεάν, βάσει τῶν σχετικῶν ἀνακοινώσεων τῶν ἁρμοδίων, τοῦ τρόπου προελεύσεως τῶν ὑδροσωλήνων καὶ τοῦ σκοποῦ ὃν ἐξυπηρέτουν. Δυστυχῶς ὅμως, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ ἐπανειλημμένων ἐγκυκλίων του ἐζήτησε τὴν ἐξόφλησιν αὐτῶν τῶν ἐφοδίων δανείου. Ἐπειδὴ ὁ Δῆμος Χανίων δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ καλύψῃ τὰς τρεχούσας ὑποχρεώσεις του καὶ ἐν αὐτῷ νὰ διαθέσῃ πιστώσεις διὰ τὴν ἐξόφλησιν τῶν ἐφοδίων αὐτῶν, θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ρυθμισθῇ τὸ θέμα αὐτὸ νομοθετικῶς, ὥστε ἀπὸ ἐφόδια–δάνειον, τὰ ὑλικὰ ταῦτα τοῦ δικτύου ὑδρεύσεως νὰ πάρουν τὴν μορφὴν τῆς δωρεὰν παροχῆς. Τοῦτο, διότι εἰς τὴν πόλιν τῶν Χανίων ὑπάρχουν ἀκόμη ἐρείπια, τὰ ὁποῖα προεκλήθησαν ἐκ τοῦ πολέμου, δεῖγμα τῆς βαρβαρότητος τῶν Ναζιστῶν, ἀλλὰ καὶ τῆς οἰκονομικῆς ἀδυναμίας τοῦ Δήμου νὰ τὰ ἀνοικοδομήσῃ. Βεβαίως, ὁ Δῆμος τῶν Χανίων ἔλαβε 30 ἑκατ. διὰ τὴν ἐξαγορὰν τῆς ΔΕΗΧ ἀπὸ τὴν ΔΕΗ πρὸ 2 περίπου ἐτῶν. Ἀλλὰ εἶναι τόσαι αἱ ἀνάγκαι του, ὥστε καὶ δι’ αὐτῶν τῶν χρημάτων ἐλάχιστον ποσοστὸν αὐτῶν νὰ καλυφθῇ, ἀποκλειομένης τῆς ἐξοφλήσεως τοῦ λογαριασμοῦ τῶν ἐφοδίων–δανείου διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ δικτύου ὑδρεύσεως τῆς πόλεως, ὅστις λογαριασμὸς ἀπὸ 2.500.000 περίπου, ἀνῆλθεν ἤδη εἰς δραχ. 9.202.760. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ πῶς σκέπτεται νὰ βοηθήσῃ τὸν Δῆμον Χανίων εἰς τὴν ὀρθὴν ἄποψίν του, νὰ μετατραπῇ ἡ ὀφειλὴ εἰς δωρεὰν παροχήν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς σχετικὴν ἐρώτησίν μας, ἀπήντησεν, ὅτι τὸ θέμα αὐτὸ παρεπέμφθη εἰς τὴν ἓξ ὑπουργῶν ἁρμοδίαν Οἰκονομικὴν Ἐπιτροπήν, πρὸς τελικὴν ρύθμισιν. Δυστυχῶς, μέχρι σήμερον, ἂν καὶ παρῆλθεν 6μηνον, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀπόφασις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κοντουδάκης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐρωτήσεως.

§26Ι. ΚΟΝΤΟΥΔΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ ἔχῃ πλήρη γνῶσιν τῶν καταστροφῶν τῆς πόλεως τῶν Χανίων κατὰ τὴν μάχην τῆς Κρήτης, ὅπως ἐπίσης θὰ ἔχῃ γνῶσιν τῶν πόρων καὶ τῶν ἀναγκῶν, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐπὶ 80 χιλιομέτρων ὁδῶν καὶ ἄλλων τόσων ὑπονόμων καὶ δικτύου ὑδρεύσεως. Ἡ ἀπαίτησις, λοιπόν, τῆς ἐξοφλήσεως τῶν ὑπὲρ 9 ἑκατ. δραχμῶν ἐκ τῶν ὀλίγων πόρων τοῦ Δήμου, ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ὁδηγήσῃ τοῦτον εἰς οἰκονομικὴν καταστροφὴν καὶ εἰς πλήρη ἀδυναμίαν ἀντιμετωπίσεως, ὄχι μόνον τῶν τεραστίων ἐκ τοῦ πολέμου ἐρειπίων καὶ ζημιῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν στοιχειωδεστέρων ἀναγκῶν του καὶ λειτουργίας τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτοῦ.

§27Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε. τὸ θέμα τῶν ὑπογείων ὑδρεύσεων κατ’ ἀρχὴν δὲν ἐδημιουργήθη πρὸ ἔτους ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, οὔτε τὰ ὑλικὰ διὰ τὴν ὕδρευσιν ἐδόθησαν δωρεάν. Ὅπου τὸ Κράτος ἠθέλησε νὰ διαθέσῃ δωρεὰν ὑλικὰ ὑδρεύσεως, τὸ ἐτόνισεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς. Ὅπου ἐπίσης ἐδόθησαν ὑπὸ μορφὴν ἀνταλλάγματος, τοῦτο ἦτο ἐπίσης γνωστὸν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς. Εἰς τὰς περιπτώσεις, ὅπου ἐξετίμησεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ δοθῇ ὑπὸ μορφὴν μακροπροθέσμου ἀνταλλάγματος, τὸ ἔδωσεν ὑπὸ τὴν μορφὴν αὐτήν. Ὅταν ἐπανῆλθε πρὸς ἐξέτασιν τὸ θέμα ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν, ἐξετιμήθη ἡ ἀνάγκη τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ὅπως εἶχε διαπιστωθῆ αὐτὸ καὶ ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔκαμον τὰς παροχὰς αὐτάς. Καὶ τελικῶς ἀπεφασίσθη, ὅπως τὸ θέμα ρυθμισθῇ ὡς ἑξῆς: Ὅπου τὰ ἐφόδια διετέθησαν δωρεάν, νὰ μὴ πληρώσουν οἱ Δῆμοι οὐδὲν ποσόν. Ὅπου διετέθησαν ἐπ’ ἀνταλλάγματι, νὰ ρυθμισθῇ τὸ θέμα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐξόφλησίς των. Διὰ τῆς πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἡ ὁποία ἐπιλύει τὰ ζητήματα τοῦ Δήμου Χανίων, καὶ θὰ δημοσιευθῇ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, ρυθμίζεται καὶ τὸ θέμα αὐτό, ὑπὸ τοιαύτην μορφήν, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐξόφλησις. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν Δῆμον Χανίων, πρόκειται περὶ ἑνὸς Δήμου, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀνάγκας, ἀλλὰ ἔχει καὶ πόρους, προσφάτως δὲ εἰσέπραξεν ἀποζημίωσιν 30.000 δολλ. Ἔχει δὲ ὁ Δῆμος αὐτὸς καὶ ἕνα ἱκανώτατον Δήμαρχον, ὁ ὁποῖος εἶναι δημιουργικὸς καὶ προάγει τὰ ζητήματα τῆς πόλεως.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας διὰ τὰς ἀναφο-

ρὰς καὶ ἐρωτήσεις, εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων διὰ τὴν ἐπαρχίαν.

§29Κ. ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Δεσποτόπουλε, εἰς τὰς 7 παρὰ 25′ μοῦ ἐξεφράσατε τὴν παράκλησιν νὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἔχω δηλώσει ἐπανειλημμένως καὶ εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι, ὁσάκις πρόκειται νὰ συζητηθοῦν τοιαῦτα θέματα, πρέπει νὰ λαμβάνω γνῶσιν πρὸ μεσημβρίας, διὰ νὰ μεθοδεύωνται αἱ συζητήσεις. Χθὲς εἶχον δώσει τὸν λόγον διὰ παρομοίαν αἰτίαν εἰς τὸν κ. Βαλοῦρδον. Δὲν θὰ εἶχα κανένα λόγον νὰ μὴ τὸν δώσω σήμερον καὶ εἰς σᾶς. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μοῦ ἐζήτησε τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως αὐτῆς, ἐπείγεται νὰ τελειώσῃ, διότι μετὰ ταῦτα ἔχει κἄποιαν σύσκεψιν.

§31Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, κ. Πρόεδρε. Ἡ ἐρώτησις ἔχει γενικευθῆ ἢ ὄχι;

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, ὅπως γνωρίζετε, ἐφ’ ὅσον ἔχει ὑποβληθῆ πρότασις ὑπογεγραμμένη ὑπὸ 10 βουλευτῶν, ἡ ἐπερώτησις θεωρεῖται γενικευθεῖσα. Τῆς προτάσεως ἐλάβατε γνῶσιν, ὅταν ὀλίγον πρὸ τῆς συνεδριάσεως μὲ ἐπεσκέφθητε εἰς τὸ γραφεῖον μου. Εἶναι δὲ ὑπογεγραμμένη ὑπὸ 20 βουλευτῶν καὶ πλέον.

§33Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἡ γενίκευσις γίνεται κατόπιν προτάσεως ἀποκλειστικῶς κυβερνητικῶν βουλευτῶν. Δοθέντος, ὅτι παρίσταται ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, διατυπώνομεν τὴν ἄποψιν διὰ πολλοστὴν φοράν, ἐὰν καὶ ἡ Κυβέρνησις συμφωνῇ, νὰ ὁμιλήσουν ὅσοι ἐπιθυμοῦν, νὰ τερματίσωμεν ὅμως τὴν συζήτησιν ἀπόψε. Ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἀντίρρησιν;

§34Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Δὲν νομίζω, ὅτι ἠμπορῶ αὐτὸ νὰ τὸ ρυθμίσω. Διότι ἔχομεν πολλῶν Κομμάτων βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ὁμιλήσουν.

§35Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφήσατε τὰ ἄλλα Κόμματα. Μᾶς συγκινεῖ ἡ μέριμνά σας διὰ τὰ ἄλλα Κόμματα, ἀλλὰ κυρίως διὰ τὴν Συμπολίτευσιν θὰ ἠθέλαμεν νὰ μᾶς εἴπητε.

§36Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἡμεῖς, ὡς Ἀντιπολίτευσις, θὰ πράξωμεν πᾶν τὸ δυνατόν, νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε. Ἐπιθυμεῖ τοῦτο καὶ ἡ Κυβέρνησις;

§37Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Ἐὰν παραιτηθοῦν οἱ ἐγγεγραμμένοι βουλευταὶ καὶ ἐπερωτῶντες, τὸ θέμα δὲν χρειάζεται κἂν ἐπέμβασιν κυβερνητικήν. Θὰ λάβῃ χώραν ἡ λῆξις τῆς ἐπερωτήσεως αὐτομάτως.

§38Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τὸ πρῶτον αἴτημα διὰ τὸ Προεδρεῖον καὶ τὴν Κυβέρνησιν εἶναι νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἀπόψε καὶ νὰ μὴ διακοπῇ προώρως, μέχρις ὅτου ἐξαντληθῇ τὸ θέμα.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον ἔχει νὰ ἀνακοινώσῃ τοῦτο, ὅτι αἱ συζητούμεναι ἐπερωτήσεις εἶναι: Αἱ ὑπ’ ἀριθ. 40, ἥτις συζητεῖται. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 14, εἰς τὴν ὁποίαν ἦσαν ἐγγεγραμμένοι οἱ κ.κ....... (ἀναγινώσκει) ...... καὶ ὡμίλησαν πάντες, οὐδενὸς παραιτηθέντος, παρὰ τὰς ἐκκλήσεις μου. Ὕστερα εἶναι αἱ ὑπ’ ἀριθ. 146, 153, 211 καὶ 217 καὶ δύο ἀκόμη, αἵτινες δὲν εἶναι ἐγγεγραμμέναι εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Οἱ ἐγγεγραμμένοι ἐφ’ ὅλων αὐτῶν ἀνέρχονται εἰς περισσοτέρους τῶν 40. Οἱ δὲ ζητήσαντες τὴν γενίκευσιν, οἱ ὁποῖοι εἶναι περὶ τοὺς τριάκοντα τρεῖς: «.... ..... (ἀναγινώσκει τὰ ὀνόματα)......». Ὑποθέτω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἠμποροῦσε κατὰ κἄποιον τρόπον νὰ περιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ζητησάντων τὴν γενίκευσιν, ὑπάρχουν ὅμως 40 καὶ πλέον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπερωτῶντες καὶ οὐδεὶς εἰσέτι ἐδήλωσεν, ὅτι παραιτεῖται τοῦ λόγου.

§40Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἐπωφεληθῶμεν τῆς εὐκαιρίας, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τοῦ βήματος, διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν παλαιὰν πρότασιν τοῦ Προεδρείου, ὥστε νὰ ὁρισθοῦν δύο ρήτορες ἀπὸ κἄθε Κόμμα καὶ νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις, ἂν ὄχι ἀπόψε, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν προσεχῆ Τρίτην. Ἀπὸ τὴν παράταξιν τὴν ἰδικήν μας, δεχόμεθα νὰ ὁρίσωμεν δύο βουλευτάς.

§41Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ὑπ’ ἀριθ. 40 καὶ 146, ἐφ’ ὅσον θὰ ὑπάρξῃ ἡ πρόθεσις καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τερματισθῇ ἀπόψε ἡ συζήτησις......

§42Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ἀπόψε, ἂς πᾶμε καὶ εἰς τὴν προσεχῆ Τρίτην.

§43Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Δεχόμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ περιορισθῶμεν εἰς δύο ὁμιλητάς.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ εἴμεθα πρακτικοί, θὰ προτείνω, ὅπως ἕκαστον Κόμμα ὁρίσῃ δύο ἐκ τῶν ἐπερωτώντων, ἵνα ὁμιλήσουν, ὁπότε ἐὰν συνεδριάσωμεν μέχρι τοῦ μεσονυκτίου τοὐλάχιστον, ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ προχωρήσωμεν ἀρκετά. Θὰ πρέπει, ὅμως, οἱ ἐγγεγραμμένοι νὰ ὁμιλήσουν νὰ παραμείνουν εἰς τὴν αἴθουσαν καὶ νὰ μὴ ἀποχωροῦν, ὅταν ἔρχεται ἡ σειρά των, ἐφ’ ὅσον ἔχει παρέλθει ἡ ὥρα, ἐπιδιώκοντες οὕτω νὰ ὁμιλήσουν εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν μεταξὺ 7ης καὶ 9ης χάριν δημοσιότητος καὶ νὰ μὴ περιμένουν τὴν 7ην μ.μ. διὰ νὰ εἶναι πρῶτοι εἰς τὸν Τύπον. Ἐὰν συμφωνῆτε οὕτω, τὸ Προεδρεῖον θὰ καταβάλῃ κἄθε προσπάθειαν ἀπὸ τῆς ἰδικῆς του πλευρᾶς. Ἐγὼ ἕως τὰς 12–1 θὰ προσπαθήσω νὰ κρατήσω τὴν συνεδρίασιν, ἀλλὰ τὸ τονίζω καὶ πάλιν, νὰ ὁμιλοῦν οἱ ρήτορες καὶ νὰ μὴ φεύγουν ὅταν ἔρχεται ἡ σειρά των εἰς προκεχωρημένην ὥραν. Διότι αὐτὸ συμβαίνει συχνά, κύριοι βουλευταί. Ἂς ὁρίσουν, λοιπόν, τὰ Κόμματα ἀπὸ δύο ρήτορας ἕκαστον νὰ λάβουν τὸν λόγον μὲ τὴν σειράν των. Ἐλπίζω νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις συντόμως καὶ νὰ μὴ παρελκυσθῇ ἐπ’ ἄπειρον.

§45Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν πόσοι θὰ ὁμιλήσουν καὶ πόσοι ὑπουργοὶ θὰ λάβουν τὸν λόγον;

§46Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Δὲν φαντάζομαι νὰ ὑπερβοῦν τὸν ἀπαραίτητον ἀριθμόν.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. ὑπουργὸς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως.

§48Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, λυποῦμαι, διότι ἀνερχόμενος εἰς τὸ βῆμα ἐπιμηκύνω, κατ’ ἀνάγκην, τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως αὐτῆς, ἀλλά, ἐφ’ ὅσον ὅλοι οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι μοῦ ἔκαμον τὴν τιμὴν νὰ ἀναφερθοῦν εἰς ἰδικά μου δημοσιεύματα εἰς τὸν Τύπον, σχετικῶς μὲ τὸ συζητούμενον θέμα, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δώσω ἐξηγήσεις ἐπὶ τῶν σημείων, τὰ ὁποῖα ἔθιξαν καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναπτύξουν οἱ ἄλλοι ἐν τῇ Κυβερνήσει συνάδελφοί μου. Ὅλοι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐθεώρησαν, ὅτι πρῶτον κεφάλαιον τῆς ἀναπτύξεως τοῦ θέματος ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ περιγραφὴ τῆς καταστάσεως εἰς τὴν ἐπαρχίαν, εἴτε βάσει δημοσιευμάτων τοῦ Τύπου, ὡς ἔκαμεν ὁ κ. Πρίφτης, εἴτε βάσει ἄλλων δεδομένων, ὡς ἔκαμεν ὁ κ. Μαῦρος. Τοιουτοτρόπως, ἐδημιουργήθη τὸ κατὰ τὴν κρίσιν των κατάλληλον κλῖμα διὰ νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις, διότι ἐνεφανίζετο βεβαίως ὅλη ἡ τραγικὴ ὄψις τῆς ζωῆς τῆς ὑπαίθρου καὶ τῆς ἐπαρχίας γενικῶς. Περιέγραψαν ὅλα τὰ δεινά, τὰ ὁποῖα ὑφίσταται ἡ Ἑλληνικὴ ἐπαρχία καὶ ἡ Ἑλληνικὴ ὕπαιθρος καὶ ἐπεξετάθησαν ἐφ’ ὅλων τῶν δεινῶν γενικῶς, τὰ ὁποῖα μαστίζουν τὴν χώραν μας. Ἀλλὰ διὰ νὰ εἴμεθα ἀντικειμενικοὶ κριταί, πρέπει νὰ κάμωμεν μίαν διάκρισιν μεταξὺ τῶν δεινῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι παγκόσμια δεινά, τῶν δεινῶν ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶναι Ἑλληνικὰ μόνον, ἀλλὰ Ἑλληνικὰ ὑπάρχοντα πρὸ αἰώνων, τῶν δεινῶν τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἀποτραποῦν, καὶ τῶν δεινῶν τὰ ὁποῖα ἐν τῷ συνόλῳ των τοὐλάχιστον καὶ ἐν τῇ ὁλότητί των, εἶναι ἀναπότρεπτα καὶ τέλος τῶν δεινῶν, τὰ ὁποῖα δύνανται μὲν νὰ ἀποτραποῦν, ἀλλὰ ἡ ἀποτροπή των χρειάζεται μακρὰς χρονικὰς περιόδους, ὑπερβαινούσας κατὰ πολὺ τὴν 5ετίαν ἢ 6ετίαν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Νομίζω, ὅτι, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν περιγραφῶν αὐτῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας οἱ κ.κ. συνάδελφοι ἤντλησαν καὶ ἀπὸ τὴν προϊστορίαν τοῦ θέματος, ἡ ὁποία ἀνεπτύχθη εἰς τὸν Τύπον ἐπ’ ἐσχάτων, τόσον τῶν ἀντικυβερνητικῶν, ὅσον καὶ τῶν κυβερνητικῶν, ἐνεφιλοχώρησαν ὡρισμέναι ὑπερβολαὶ καὶ νομίζω, ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν τὴν περιγραφὴν αὐτὴν νὰ περιωρίσωμεν εἰς τὰς ὀρθάς της διαστάσεις. Βεβαίως, ὑπάρχουν δυσχέρειαι εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ εἰς τὴν ὕπαιθρον καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ἡ παρήγορος φράσις ἑνὸς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὅτι ὅλα ἠμποροῦν νὰ διορθωθοῦν ἐὰν ὑπάρχῃ πρόγραμμα, καὶ θέλησις καὶ καλὴ ὀργάνωσις τῆς διοικήσεως, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ὀρθή. Φοβοῦμαι, ὅτι ἔκαμαν κἄποιαν κατάχρησιν τοῦ προνομίου, τὸ ὁποῖον ἔχουν οἱ μὴ κυβερνῶντες νὰ εὑρίσκουν λύσεις ἐκεῖ ὅπου οἱ κυβερνῶντες εὑρίσκουν ἀγκάθια. Ἀλλ’ ἂς ἔλθω εἰς τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἐθίγησαν. Θὰ ἀρχίσω ἀπὸ τὸ δημογραφικὸν πρόβλημα. Ὁ πρῶτος ὁμιλήσας ἐπὶ τοῦ θέματος, ἀξιότιμος κ. Μαῦρος, ἐπέμενεν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ καὶ εἶπεν, ὅτι κρούει τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου, ὅτι ἔχομεν μίαν σαφῆ μείωσιν τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας καὶ ὅτι ἐνῷ τὸ 1928 τὸ ποσοστὸν τῶν γεννήσεων ἦτο 30%, τὸ 1958, δηλαδὴ μετὰ ἀπὸ 30 ἔτη, ἔφθασε τὸ 19%. Πράγματι, οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ εἶναι ἀκριβεῖς, ἀλλὰ ἡ εἰκόνα τὴν ὁποίαν δίδουν, ἀπομονωμένη, δὲν εἶναι ἀκριβής. Καὶ ἰδοὺ διατί. Ἡ γεννητικότης γενικῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐσημείωσε μεγάλας διακυμάνσεις. Τὸ 1860 εἴχομεν 30% αὔξησιν τῶν γεννήσεων. Τὸ 1880 εἴχομεν μείωσιν εἰς 25%, διὰ νὰ φθάσωμεν πλέον εἰς τὸ 19% τὸ 1923, λόγῳ τῶν εἰδικῶν συνθηκῶν καὶ διὰ νὰ ἀνέλθωμεν εἰς τὸ 30% τὸ 1928. Παρεμπίπτουν μερικὰ χρόνια κατοχῆς, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἔχομεν στατιστικὰ στοιχεῖα καὶ ἐρχόμεθα πλέον εἰς τὰ ἔτη ἀπὸ τὸ 1950 μέχρι 1960. Κατὰ τὰ ἔτη αὐτά, ἔχομεν ἕνα σταθερὸν ποσοστὸν περὶ τὸ 19%. 19% γεννήσεις καὶ μείωσιν τῶν θανάτων. Αὐτὸ τὸ φαινόμενον, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἀπομονωμένον φαίνεται, ὅτι πρέπει νὰ μᾶς ἀνησυχήσῃ, εἶναι ἆραγε ἑλληνικὸν φαινόμενον; Ἰδοὺ τὶ συμβαίνει εἰς τὰς ἄλλας χώρας. Εἰς τὴν Ἰταλίαν, τὰ ἔτη 1925–29 εἴχομεν αὔξησιν τῶν γεννήσεων 30%. Τὸ 1958–1959, 17%. Εἰς τὴν Πορτογαλλίαν 33% τὸ 1920–1925, 24% τὸ 1958–1959. Ἡ Γιουγκοσλαβία τὸ 1920–24, 35%, 23% τὸ 1958–59. Ἡ Βουλγαρία 39% τὸ 1929, 17% τὸ 1959. Μόνον μία χώρα δὲν εἶχε μείωσιν, ἡ Γαλλία. Διατί; Διότι ἐκεῖ δὲν ὑπῆρχεν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν αὔξησις. Οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ τὶ δεικνύουν; Οἱ ἀριθμοὶ δεικνύουν, ὅτι τὸ φαινόμενον τῆς μειώσεως τῶν γεννήσεων εἶναι ἕνα φαινόμενον σχεδὸν παγκόσμιον ἤ, ἐὰν θέλετε, πανευρωπαϊκὸν φαινόμενον καὶ δὲν πρέπει ἑπομένως νὰ ἐντυπωσιαζώμεθα ἀπὸ τοὺς δοθέντας ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον ἀριθμούς. Πάντως, εἰς τὴν Ἑλλάδα εἴχομεν ἀπὸ τὸ 1951–61 μίαν αὔξησιν 11,5% μὲ μίαν μείωσιν 2%, λόγῳ τῶν ἀποδημιῶν καὶ μεταναστεύσεων. Εἴχομεν, δηλαδή, μίαν πραγματικὴν αὔξησιν ὑπερβαίνουσαν τὸ 9,2%. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον σκιερὸν φαινόμενον, τὸ ὁποῖον διεπίστωσεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐντοπίσωμεν εἰς τὰς φυσικάς του διαστάσεις. Τὸ δεύτερον, εἶναι ἡ ἐξωτερικὴ μετανάστευσις. Ἐκεῖ τὰ στοιχεῖα νομίζω, τοὐλάχιστον, τὰ πλέον πρόσφορα διὰ νὰ μᾶς δώσουν τὴν εἰκόνα τῆς καταστάσεως, εἶναι τὰ ἀφορῶντα τὴν ὑπερωκεάνειον μετανάστευσιν. Ἡ μετανάστευσις, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὰς εὐρωπαϊκὰς χώρας, εἶναι μετανάστευσις προσωρινή, 2–3 ἢ 5 ἐτῶν κατὰ τὸ πλεῖστον, ἐνῷ ἡ μετανάστευσις ποὺ γίνεται εἴτε εἰς τὴν Ἀφρικήν, εἴτε εἰς τὴν Αὐστραλίαν, εἴτε εἰς τὴν Ἀμερικήν, εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον ὁριστικὴ ἢ μακροχρόνιος μετανάστευσις. Εἴχομεν τὸ 1911, 26.000 ὑπερωκεανείους μετανάστας. Εἴχομεν τὸ 1952, 6.600. Εἶναι τὸ χαμηλότερον σημεῖον. Εἴχομεν τὸ 1956, 23.000 καὶ ἀπὸ τὸ 1956 εἴχομεν μείωσιν εἰς τὰς 14.800 καὶ 13.900 τὸ 1959.

§49Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσοι θέλουν νὰ φύγουν καὶ δὲν ἠμποροῦν; Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα.

§50Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Αὐτὸ εἶναι ἄλλο θέμα. Ἐκεῖνοι ποὺ δὲν ἠμποροῦν νὰ φύγουν ἐμπίπτουν εἰς ἄλλο πρόβλημα.

§51Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἶναι καὶ ἡ ἐνδοευρωπαϊκὴ μετανάστευσις.

§52Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Ἔχει προσωρινὸν χαρακτῆρα καὶ συνδυάζεται μὲ μίαν προσωρινότητα. Κατὰ τὸ πλεῖστον ἐπιστρέφουν, καὶ ἐπιστρέφουν εἰδικευμένοι ἐργάται. Βεβαίως ἔχει αὐτὴ καὶ τὰ μειονεκτήματά της. Δὲν τὰ ἀμφισβητοῦμεν. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἀρνηθῶ τὰ πράγματα, ἐγὼ θέλω ἁπλῶς νὰ τὰ ἐντοπίσω ἐκεῖ ποὺ κατὰ τὴν κρίσιν μου πρέπει νὰ περιορισθοῦν. Πάντως, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ μεταναστεύσεως, ὅταν διαβάζωμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι χάνονται τὰ παιδιά μας, ὅτι φεύγουν τὰ παιδιά μας εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ὅτι αὐτὸ τὸ φαινόμενον δὲν ἐφευρέθηκε τὸ 1959, ἀλλὰ εἶναι ἕνα ἑλληνικὸν φαινόμενον 30 αἰώνων, τὸ ὁποῖον κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἶχε μίαν αἰχμὴν τὸ 1956 καὶ ἤδη μειώνεται, ὅλοι δὲ ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ μειωθῇ περισσότερον, ὅσον αὐξάνεται τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα. Ἀλλὰ ἂς εἰσέλθωμεν εἰς ἕνα τρίτον θέμα.

§53Α. ΤΣΙΑΡΑΣ. Αὐξάνεται τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα;

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, παρακαλῶ μὴ κάνετε διακοπάς.

§55Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Ὅλα τὰ θέματα, κ. Τσιάρα, συζητῶνται πάντοτε μέσα εἰς χρονικὸν διάστημα πολὺ μεγαλύτερον τῆς 5ετίας, καὶ νομίζω, ὅτι ὅλοι οἱ λογαριασμοὶ τοὺς ὁποίους κάμετε πολὺ συχνὰ ὄχι μόνον οἱ συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ ὅλοι μας, καθ’ ὃ Ἕλληνες, εἶναι ἀριθμοὶ περιωρισμένων χρονικῶν περιόδων καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι πολὺ ὀλιγώτερον ἀσφαλεῖς ἀπὸ τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους θὰ ἠδύναντο νὰ μᾶς δώσουν μικρότεροι χρονικοὶ περίοδοι. Ἐρχόμεθα εἰς ἕνα τρίτον θέμα: Ἡ ἐσωτερικὴ μετανάστευσις ἀπὸ τὴν ὕπαιθρον εἰς τὴν πρωτεύουσαν. Βεβαίως ὑπάρχει καὶ θὰ σᾶς δώσω καὶ στοιχεῖα. Κατὰ τὴν χρονικὴν περίοδον 1951–61 εἴχομεν αὔξησιν τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ ἀπὸ 3.970.000 εἰς 4.140.000 περίπου, εἰς χονδρικοὺς ἀριθμούς. Τοῦ μὴ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ, τοῦ πληθυσμοῦ πάσης ἄλλης φύσεως εἴχομεν αὔξησιν ἀπὸ 4.050.000 εἰς 4.630.000. Ἑπομένως, ἔχομεν πολὺ μεγαλυτέραν αὔξησιν τοῦ μὴ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ ἀπὸ τὴν αὔξησιν τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ. Ἑπομένως, ἔχομεν ἕνα ἀριθμόν, ὁ ὁποῖος δεικνύει, ὅτι εἰς τὴν ὕπαιθρον εἴχομεν μίαν ὡρισμένην αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ μίαν μεγαλυτέραν αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ εἰς τὰς πόλεις. Αὐτὸ εἶναι τὸ φαινόμενον, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς τοιαύτην ἔκτασιν μεγάλην, ὥστε νὰ μᾶς ἀνησυχῇ; Καὶ εἶναι φαινόμενον, τὸ ὁποῖον ἐμφανίζεται διὰ πρώτην φορὰν καὶ μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα ἢ εἶναι φαινόμενον γενικόν; Καὶ διατί; Πρῶτον, ὑποτίθεται, ὅτι εἰς ὅλας τὰς χώρας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν μίαν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν, ἡ συγκέντρωσις ἀπὸ τὴν ὕπαιθρον εἰς τὰς πόλεις γίνεται, διότι τὰ μεγάλα ἀστικὰ κέντρα συγκεντρώνουν τὴν βιομηχανίαν καὶ τὰς βιομηχανικὰς χεῖρας. Δεύτερον, εἰς τὴν Ἑλλάδα προστίθεται τὸ γεγονὸς τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ γεωργικοῦ κλήρου, ποὺ ἀποτελεῖ βασικὸν δεδομένον. Τρίτον, εἶναι φυσικόν, ὅτι ἔχομεν μίαν ἀπορρόφησιν εἰς τὰς πόλεις ἀπὸ λόγους ἐπαγγελματικούς. Θὰ σᾶς δώσω ἕνα ἀριθμόν, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἀποφασιστικός, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος βοηθεῖ νὰ σταθμίσητε σεῖς —δὲν θὰ κάμω ἐγὼ κρίσεις— κατὰ πόσον αὐτὴ ἡ μεταφορὰ πληθυσμοῦ ἀπὸ τὴν ὕπαιθρον εἰς τὴν πόλιν εἶναι νοσηρά, ἢ εἶναι φυσιολογικὴ καὶ ὑγιής. Ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς εἶναι ὁ ἑξῆς: Τὸ ΙΚΑ τὸ 1958 ἔχει 14.395 πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀνέλαβον ἀσφαλιστέαν ἐργασίαν εἰς τὴν περιοχὴν τοῦ ὑποκαταστήματος Ἀθηνῶν. Τὸ 1959, τὰ πρόσωπα αὐτὰ κατέρχονται εἰς 11.727. Ἔχομεν, ἑπομένως, μίαν μείωσιν αὐτῆς τῆς ροῆς. Πόση εἶναι αὐτὴ ἡ μείωσις, βεβαίως δὲν ἠμπορεῖ νὰ προκύψῃ.

§56ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἡ ἀνεργία.

§57Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι ἀριθμοὶ ἀποφασιστικοί. Σᾶς τοὺς δίδω ὡς ἕνα στοιχεῖον, διότι ἴσως νὰ μὴ τοὺς ἔχετε. Πάντως ἀποδεικνύουν μίαν μείωσιν ἀπὸ τὸ 1950 ἕως 1958. Βέβαια, ἐκεῖνοι ποὺ ἔφυγαν ἀπὸ τὴν ὕπαιθρον καὶ ἔρχονται ἐδῶ δὲν εἶναι μόνον ἐκεῖνοι ποὺ ἐμφανίζονται ὡς ἀσφαλιστέοι εἰς τὸ ΙΚΑ. Εἶναι καὶ αἱ οἰκογένειαι, γυναῖκες, παιδιὰ μὴ ἐργαζόμενα, ἔχομεν ἑπομένως ἀριθμὸν μεγαλύτερον ἀπὸ αὐτὸν τὸν ὁποῖον ἐμφανίζει ὁ ἀριθμὸς 14.000. Πάντως, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει αὐτὰ τὰ δεδομένα, νομίζω, ὅτι ἡ κρίσις, τὴν ὁποίαν μία πρωϊνὴ ἐφημερὶς —νομίζω τὸ «Βῆμα»— ἐξέφερεν ὕστερα ἀπὸ τὴν δημοσίευσιν τῆς στατιστικῆς τῆς Ἑταιρείας Προγραμματισμοῦ, ὅτι αὐτὴ ἡ ροὴ δὲν ὑπερβαίνει τὸν ὁμαλὸν ρυθμόν, νομίζω, ὅτι δὲν ἀφίσταται τῆς ἀληθείας. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει διὰ νὰ κρίνωμεν τὴν κατάστασιν καὶ τὶ συμβαίνει εἰς τὰς ἄλλας χώρας. Πάντως, ἐξ ὅσων εἶπον, ἐγὼ τοὐλάχιστον, σχηματίζω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχουν αὐτὰ τὰ δεδομένα, δὲν ἠμπορεῖ νὰ λέγωμεν, ὅτι «κρούομεν τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου διὰ τὴν μείωσιν τοῦ πληθυσμοῦ» ἢ νὰ λέγωμεν, ὅτι «ἐρημώνεται ἡ ὕπαιθρος». Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ λέγωμεν αὐτὰς τὰς μεγάλας φράσεις, αἱ ὁποῖαι προκαλοῦν μίαν κακὴν ψυχολογίαν, ἡ ὁποία ἀκριβῶς δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ἐὰν θέλωμεν νὰ στηρίξωμεν τοὺς πληθυσμοὺς αὐτοὺς εἰς τὰ χωριά των. Ἀλλὰ τὸ κυριώτερον, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὁποῖον ἐτόνισαν οἱ προλαλήσαντες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως βουλευταί, εἶναι ἡ ἀνισόρροπος ἀνάπτυξις ὑπαίθρου καὶ πρωτευούσης. Τὸ φαινόμενον, ἀναμφισβητήτως, εἶναι ἕνα διεθνὲς φαινόμενον καὶ δὲν τὸ ἀμφισβητεῖ αὐτὸ κανείς. Καὶ θὰ ἦτο παράλογον νὰ καταλογίζεται ἢ εἰς μίαν Κυβέρνησιν ἢ εἰς πολλὰς Κυβερνήσεις τὸ γεγονός, ὅτι ἀνισορρόπως ἐν Ἑλλάδι ἀνεπτύχθη ἡ πρωτεύουσα ἔναντι ἄλλων περιοχῶν τῆς χώρας. Τὸ φαινόμενον, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι διεθνές. Καὶ ἂν ἐπιμένω εἰς τοῦτο εἶναι, διότι ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῶν ἐντυπώσεων ποὺ μᾶς δίδουν τὰ ἰδικά μας τὰ γεγονότα, ἐλησμονήσαμεν, ὅτι αὐτὰ τὰ δεινά, τὰ περιγραφέντα ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους καὶ μὲ μαῦρα χρώματα καὶ ὑπερβολὰς ἀπὸ τὸν Τύπον, εἶναι φαινόμενα τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν παντοῦ καὶ δημιουργοῦν παντοῦ προβλήματα καὶ δυσχερείας. Δὲν δημιουργοῦνται μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα. Θὰ σᾶς εἴπω μερικοὺς ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους πολὺ πιθανὸν ὡρισμένοι ἐξ ὑμῶν καὶ νὰ γνωρίζετε. Ἡ Ἰταλία ἔχει ἕνα μεγάλο πρόβλημα, ὡς γνωρίζετε, τῆς τεραστίας διαφορᾶς μεταξὺ Βορρᾶ καὶ Νότου. Ὁ Νότος εἶναι πτωχός, σὰν καὶ ἐμᾶς, ὁ Βορρᾶς εἶναι μία ἀπὸ τὰς πλουσιωτέρας βιομηχανικὰς περιοχὰς τοῦ κόσμου. Εἰς τὴν Κεντρικὴν Ἰταλίαν τὸ κατὰ κεφαλὴν εἰσόδημα εἶναι 104, εἰς τὴν Βόρειον Ἰταλίαν 125, εἰς τὴν Νότιον Ἰταλίαν 67.

§58Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι τραγικὴ ἡ διαφορά.

§59Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Εἰς τὴν Γαλλίαν ἔχομεν 16 Νομούς, ὅπου ἡ πυκνότης τοῦ πληθυσμοῦ εἶναι κάτω τῶν 100 καὶ ἔχομεν 7 Νομούς, τῶν ὁποίων ἡ πυκνότης εἶναι κάτω ἀπὸ 30, πρᾶγμα ποὺ συμβαίνει εἰς τὴν Ἑλλάδα, μόνον εἰς τὴν πατρίδα μου, τὴν Εὐρυτανίαν, καὶ εἰς μίαν ἢ δύο ἄλλας περιοχάς. Τὸ κατὰ κεφαλὴν εἰσόδημα εἰς τὴν Γαλλίαν εἰς 25 Νομούς, εἶναι κατώτερον τοῦ 40%, τοῦ μέσου ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Καί, ἐὰν θέλετε, μεταξὺ 1901 καὶ 1954 ὅλη ἡ Γαλλία χάνει καὶ εἰς πληθυσμὸν καὶ εἰς πλοῦτον καὶ συγκεντρώνεται καὶ ὁ πληθυσμὸς καὶ ὁ πλοῦτος κατὰ κύριον λόγον εἰς τὸ Παρίσι, εἰς τὰ βιομηχανικὰ κέντρα τῆς Βορείου Γαλλίας, εἰς τὴν Λωραίνην καὶ εἰς δύο πόλεις, τὴν Λυὼν καὶ τὴν Μασσαλίαν. Ἐπειδὴ δὲ ὁμιλοῦμεν διὰ τὸν ὑδροκεφαλισμὸν τῶν Ἀθηνῶν, ἰδοὺ ὁ ὑδροκεφαλισμὸς τῶν Παρισίων: Τὸ 1851 ἡ Γαλλία εἶχε 36.000.000 κατοίκους καὶ 1.400.000 τὸ Παρίσι. Τὸ 1946 40.000.000 ἡ Γαλλία καὶ 4.600.000 τὸ Παρίσι, τὸ 1960 45.000.000 ἡ Γαλλία καὶ 7.500.000 τὸ Παρίσι. Δηλαδή, ἡ αὔξησις μεταξὺ τοῦ 1851 καὶ τοῦ 1960 τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Γαλλίας εἶναι 24%, τοῦ πληθυσμοῦ τῶν Παρισίων 434%. Ἡ αὔξησις τώρα τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Γαλλίας μεταξὺ 1956–60 εἶναι 12%, τῆς περιοχῆς Παρισίων 57%. Αὐτὰ διὰ νὰ διαπιστωθῇ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ φαινόμενον αὐτὸ τοῦ ὑδροκεφαλισμοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἕνα δυσάρεστον φαινόμενον καὶ καλεῖται κάθε Κυβέρνησις νὰ ἀντιμετωπίσῃ, δὲν εἶναι ἕνα φαινόμενον ἑλληνικόν, δὲν ἠμπορεῖ δηλαδὴ νὰ θεωροῦμεν, ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον πάσχομεν ἀπὸ κἄτι ποὺ δὲν πάσχουν ἄλλαι χῶραι. Εἶναι ἕνα γενικὸν νόσημα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον μοιραίως πάσχει καὶ ἡ Ἑλλάς. Τώρα, ἔθιξε νομίζω, ὁ κ. Μαῦρος, καὶ ἕν ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως ὑπάρχει, τὸ τῆς ὑποαπασχολήσεως. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο θέλω νὰ κάμω μίαν διόρθωσιν μόνον. Ὡμίλησε περὶ 750.000 ἀνέργων εἰς τὴν ὕπαιθρον. Διὰ νὰ σταθμίσωμεν τὸ πρᾶγμα καλῶς, πρέπει νὰ κάμωμεν τὴν ἑξῆς διάκρισιν. Ἐὰν θεωρητικῶς φαντασθῶμεν εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν ὅλους τοὺς ἀγρότας ἀπασχολουμένους εἰς ὅλας τὰς ἐργασίμους ἡμέρας πράγματι περίπου εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 750.000 θὰ φθάσωμεν. Ἐάν, ὅμως, λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν περίοδον τῆς αἰχμῆς, περισσεύουν ἐν Ἑλλάδι χεῖρες 375.000 ἀτόμων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ θεωρηθοῦν ἄνεργοι. Ἡ διαφορὰ εἶναι αὐτή, εἶναι 375.000. Τὰ ἄλλα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐμφανίζονται ὑποαπασχολούμενα δὲν εἶναι πρόσωπα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ φύγουν ἀπὸ τὸ χωριό, διότι λόγῳ τῆς φύσεως τῆς γεωργικῆς ἐργασίας θὰ ὑπάρχουν πάντοτε καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχουν πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν πλήρη ἀπασχόλησιν, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν πρέπει νὰ ἐγκαταλείψουν τὴν ὕπαιθρον, διότι εἶναι ἀπαραίτητοι εἰς ὡρισμένα διαστήματα νὰ εἶναι ἐκεῖ, διὰ νὰ ἐκτελέσουν τὰς ἀγροτικάς των ἐργασίας. Ἐπομένως, ὁ ἀριθμὸς τῶν 750.000 εἶναι μᾶλλον παραπλανητικός, ὁ ἀριθμὸς εἶναι 375.000. Δὲν πρέπει δὲ νὰ φαντάζεσθε, κύριοι, ὅτι ἡ διόρθωσις αὐτῶν τῶν δεινῶν εἶναι τόσον εὔκολος. Εἰς τὴν Ἰταλίαν, τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1960, ἡ ἐξ Ὑπουργῶν Ἐπιτροπὴ διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ Νότου, διεπίστωσεν, ὅτι 12 ἔτη μετὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ προγράμματος καὶ ἐνῷ ἐτησίως κατὰ τὰ 12 αὐτὰ ἔτη ἐδαπανῶντο ὑπὲρ τὰ 200 ἑκατομμύρια δολλάρια περίπου, τὸ μερίδιον τοῦ Νότου ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος ἀντὶ νὰ αὐξηθῇ ἐμειώθη ἀπὸ 51% εἰς 45%. Τοῦτο διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι αὐτὰ τὰ προγράμματα ἔχουν πολλὰς αὐξομειώσεις καὶ διὰ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν σκέψιν, ὅτι πρέπει νὰ παίρνωμεν μεγάλα χρονικὰ διαστήματα διὰ νὰ ἐκφέρωμεν πραγματικὰς κρίσεις ἐπ’ αὐτῶν τῶν θεμάτων. Ὡμίλησαν, ἐπίσης, περὶ τῆς μειώσεως καὶ τῆς κάμψεως τοῦ γεωργικοῦ εἰσοδήματος καὶ ὁ κ. Μαῦρος καὶ ὁ κ. Ζίγδης καὶ ὁ κ. Πρίφτης. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα αὐτό, διότι αὐτὸ τὸ θέμα θὰ τὸ ἀναπτύξῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ἀλλὰ θέλω νὰ κάμω δύο παρατηρήσεις μόνον. Πρῶτον, θὰ ἐπεθύμουν, διὰ νὰ κριθῇ ἀντικειμενικῶς ἡ κατάστασις νὰ γίνῃ ἡ διαφορά, τὴν ὁποίαν ὑπέμνησα εἰς τὸν κ. Πρίφτην, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὁμιλίας του. Δὲν πρέπει νὰ ὁμιλῶμεν περὶ γεωργικοῦ εἰσοδήματος ἐν προκειμένῳ, ἀλλὰ περὶ ἀγροτικοῦ εἰσοδήματος. Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει μόνον τὶ ἐξ ἀντικειμένου μᾶς δίδει ἡ γεωργία. Μᾶς ἐνδιαφέρει διὰ τὸ ἐπίμαχον θέμα τὶ εἰσπράττει ἕκαστος ἀγρότης, ἀπὸ οἱασδήποτε ἄλλης μορφῆς πηγάς. 160 ἑκατ. δολλάρια εἶναι τὰ ἐμβάσματα, τὰ ὁποῖα κατ’ ἀναλογίαν μεγαλυτέραν —δὲν εἶμαι πρόχειρος νὰ εἴπω πόσον— πηγαίνουν εἰς τὰς Νήσους καὶ τὴν ὕπαιθρον.

§60Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Αὐτὰ εἶναι ἀπὸ παραγωγήν; Θὰ τὰ ὑπολογίσητε;

§61Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Δὲν λέγω, ὅτι εἶναι ἀπὸ παραγωγήν. Ἡμεῖς ἐξετάζομεν ἐὰν ἠμπορῇ ἢ ὄχι ὁ ἀγρότης νὰ ζήσῃ ἀπὸ τὰς προσόδους του καὶ ἑπομένως θὰ πάρωμεν ὡς κριτήριον τὸ ἀγροτικὸν εἰσόδημα. Ὄχι τὸ γεωργικόν. Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι διὰ τὸ ἐὰν ὁ ἀγρότης ἀναγκάζεται νὰ φύγῃ ἀπὸ τὴν ὕπαιθρον καὶ νὰ μετοικήσῃ εἰς τὴν Πρωτεύουσαν θὰ πάρωμεν ὡς μέτρον τὸ ἀγροτικόν, ὄχι τὸ γεωργικὸν εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον ὅμως εἶναι συνήθως τὸ κυριώτερον στοιχεῖον. Δευτέρα παρατήρησις, τὴν ὁποίαν θέλω νὰ κάμω, εἶναι, ὅτι τὸ γεωργικὸν εἰσόδημα πρέπει νὰ τὸ ὑπολογίζωμεν εἰς πολὺ μακροτέρας περιόδους. Ἔχομεν διαπιστώσει, ὅτι τὸ γεωργικὸν εἰσόδημα ἐν Ἑλλάδι κατὰ 4ετίαν ἔχει μίαν αἰχμὴν 19)49, 19)53, 19)57 καὶ ἔχομεν κάθε λόγον νὰ πιστεύωμεν, ὅτι ἐὰν αὐτὴ ἡ συζήτησις ἐγένετο μετὰ ἓν ἔτος θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ὑποστηρίξωμεν, ὅτι τὸ γεωργικὸν εἰσόδημα θὰ εἶχε παύσει νὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν παροδικὴν κάμψιν. Θὰ πρέπει, λοιπόν, νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μακροτέρας περιόδους.

§62Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καὶ μετὰ ἓν ἔτος θὰ εἶσθε εἰς τὴν ἐξουσίαν;

§63Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Γιατὶ ὄχι. Ἀλλὰ ἠμπορεῖ νὰ ζήσετε σεῖς αὐτὸ τὸ εὐχάριστον γεγονός. Ἀλλά, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἔχομεν αὐτὸ τὸ πάγιον σχεδὸν φαινόμενον, τὴν κατὰ περιόδους κάμψιν καὶ ὕστερα τὴν αἰχμήν. Ἀπὸ ὅλας τὰς ἐνδείξεις, ἡ αἰχμὴ θὰ ἔλθῃ τὸ 1962. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὰ εἶναι περίπου τὰ δεινά, τὰ ὁποῖα περιεγράφησαν ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας κυρίους συναδέλφους, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀντιμετωπισθοῦν, διότι ὑπάρχουν πράγματι καὶ οἰκονομικαὶ καὶ πνευματικαὶ ἀδυναμίαι εἰς τὴν ὕπαιθρον. Αὐτὸ δὲν τὸ ἀμφισβητεῖ κανείς. Ἀπὸ τῶν μέσων ἤδη τοῦ 19ου αἰῶνος, αἱ Ἀθῆναι εἶχον ἀρχίσει νὰ καταστρέφουν μὲ τὴν ἀπορροφητικότητά των πνευματικὰ κέντρα ὡς ἡ Κέρκυρα, αἱ Πάτραι, ἡ Σύρος. Τὸ θέμα εἶναι —καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον συζητούμενον— ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔπραξεν ὅ,τι ἠδύνατο νὰ πράξῃ διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν ὅλων αὐτῶν τῶν δεινῶν. Καὶ ἰδοὺ τὶ ἠδύνατο νὰ πράξῃ καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι καλῶς ἔπραξεν. Ἐν πρώτοις, ὅπως κατ’ ἐπανάληψιν ἐλέχθη, ἡ Κυβέρνησις ἀφιέρωσε τὸ 99% τοῦ προγράμματος ἐπενδύσεων δι’ ἔργα ὑποδομῆς εἰς τὴν ὕπαιθρον καὶ διὰ τὴν ἐπαρχίαν. Ἐὰν δὲ παρατηρήσωμεν ἐν ταῖς λεπτομερείαις τὸ πρόγραμμα, θὰ ἴδωμεν, ὅτι τὰ ἔργα αὐτὰ ἔγιναν κατὰ ἕνα τρόπον προγραμματισμένον καὶ ἐκεῖνα ἀκόμη, τὰ ὁποῖα ἤρχισαν πρὶν ἢ ὁλοκληρωθῇ ἡ ἐκπόνησις τοῦ 5ετοῦς προγράμματος καὶ τὰ ὁποῖα μετὰ ταῦτα ἐνεσωματώθησαν εἰς αὐτό. Καθὼς γνωρίζετε, διὰ τὴν 2ετίαν 59– 60, ἔχομεν ἕνα πρόγραμμα ἐπενδύσεων 7.200.000.000. Ἐξ αὐτῶν διετέθησαν 6.020.000.000 εἰς τὴν ἐπαρχίαν δι’ ἔργα ἐγγειοβελτιωτικά, διὰ τὴν γεωργίαν, ὁδοποιΐαν, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ ἀφορᾷ τὴν ἐπαρχίαν, διὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐπαρχίας καὶ ὄχι διὰ τὴν πρωτεύουσαν. Εἰς αὐτὸ τὸ ποσὸν θὰ προσθέσωμεν καὶ τὰς ἐπιδοτήσεις καὶ τὰς δανειοδοτήσεις διὰ τὴν γεωργίαν καὶ τὸν οἰκισμὸν ἐν τῇ ὑπαίθρῳ 550 ἑκατομμύρια, δηλαδὴ ἔχομεν 6.570 ἑκατ. διὰ τὴν ἐπαρχίαν καὶ ἕνα ποσὸν 650 ἑκατ. ἀκριβῶς, δηλαδὴ τὸ 10%, διὰ τὴν περιφέρειαν τῆς πρωτευούσης. Πρέπει νὰ σημειώσω καὶ νὰ τὸ ἐξάρω μάλιστα, ὅτι ὅλοι οἱ συνάδελφοι οἱ προλαλήσαντες δὲν ἠμφισβήτησαν, ὅτι ἔγιναν ἔργα, δὲν ἠμφισβήτησαν ὅτι ἐδαπανήθησαν ποσά, ἠμφισβήτησαν κἄτι ἄλλο. Ἠμφισβήτησαν, ἐὰν τὰ ἔργα αὐτὰ ἀπέδωσαν ὅ,τι ἔπρεπε νὰ ἀποδώσουν καὶ κυρίως ἠμφισβήτησαν ἐὰν τὰ ἔργα ἐγγείου βελτιώσεως ἀπέδωσαν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνεμένετο. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου, τὴν ἀπάντησιν νὰ δώσῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπὶ τῆς Γεωργίας. Θέλω, ὅμως, νὰ τονίσω, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ ἔργα, ἀφ’ ἧς προεγραμματίσθησαν, διὰ νὰ συντελεσθῇ ἡ πλήρης ἀξιοποίησίς των ἀνεμένετο, ὅτι θὰ ἐχρειάζοντο ἀρκετὰ περισσότερα χρόνια ἀπὸ ὅσα διηνύσαμεν μέχρι σήμερον. Ἦτο, δηλαδή, ἐντὸς τῶν βλέψεων, τῶν σκοπῶν τοῦ προγράμματος, τὰ ἔργα αὐτὰ νὰ ἀποδώσουν εἰς χρόνον, ὁ ὁποῖος ἀκόμη δὲν ἐπέστη. Ἐλέχθη, νομίζω, ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Ζίγδην, ὅτι αὐτὸ τὸ 11%, τὸ ὁποῖον φαίνεται εἰς τὸ πρόγραμμα ὅτι ἐδόθη εἰς τὴν πρωτεύουσαν δὲν ἔπρεπε νὰ δοθῇ. Ἐπ’ αὐτοῦ, ἔχω νὰ ἀπαντήσω τὰ ἑξῆς: Πρῶτον, ὅτι καὶ ἀπὸ αὐτὸ τὸ 11%, ἐὰν κάμωμεν διάκρισιν ὄχι κατὰ περιοχάς, ἀλλὰ κατὰ σκοπὸν τῶν ἔργων θὰ ἴδωμεν τότε, ὅτι μόνον τὸ 2 ἢ 3% εἶναι ἀφιερωμένον ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν περιοχὴν πρωτευούσης. Ἀλλὰ αὐτὸ εἶναι δευτερεῦον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰδίως θέλω νὰ τονίσω εἶναι, ὅτι τὰ ἔργα τῶν Ἀθηνῶν, τὰ ὁποῖα κατά τινας ἀποτελοῦν δῆθεν ἀπόδειξιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐγκατέλειψε τὴν ἐπαρχίαν καὶ συνεκέντρωσε τὸ ἐνδιαφέρον της εἰς τὴν πρωτεύουσαν, καθὼς γνωρίζουν οἱ κύριοι συνάδελφοι, καὶ πρέπει νὰ τὸ ἐπαναλάβωμεν, διότι κἄποτε–κἄποτε πρέπει νὰ ἐπαναλαμβάνωμεν καὶ πράγματα γνωστὰ ἀπὸ τοῦ βήματος, εἶναι ἔργα τὰ ὁποῖα γίνονται ἀπὸ εἰδικοὺς πόρους προερχομένους ἀπὸ τοὺς Ἀθηναίους καὶ δὲν τὸ λέγω αὐτὸ διότι εἶμαι βουλευτὴς Ἀθηνῶν καὶ θέλω νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῶν Ἀθηναίων, ἀλλὰ τὸ λέγω, διότι εἶναι μία πραγματικότης. Εἰδικώτερον μάλιστα θὰ ἔλεγον, ὅτι εἰς τὸν τουρισμὸν ἔχομεν τελείως στραφῆ πρὸς τὴν ἐπαρχίαν. Μεταξὺ 1955 καὶ 1960, εἰς τὰ ἔργα ἐκ κρατικῶν ἐπενδύσεων ἢ ἐκ δανειοδοτήσεων προερχομένων ἀπὸ τὰς κρατικὰς ἐπενδύσεις, εἰς τὰς Ἀθήνας ἔγιναν τουριστικὰ ἔργα περίπου ἀξίας 115 ἑκατομμυρίων, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ λοιπὴ Ἑλλὰς τὸ ἴδιον χρονικὸν διάστημα ἀπερρόφησε 41%, ἕως 420 περίπου ἑκατομμύρια.

§64Θ. ΛΥΜΠΕΡΙΔΗΣ. Ἡ Β. Ἑλλάς;

§65Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Ἡ Β. Ἑλλάς, ἡ ὁποία ὅταν ἀνέλαβεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας, ἦτο ἐκτὸς παντὸς τουριστικοῦ προγράμματος, ἐμπῆκεν εἰς τὸ πρόγραμμα διὰ πρώτην φοράν, ἐμπῆκε μία περιοχὴ τῆς χώρας, ἡ ὁποία καὶ διεθνῶς δὲν εἶχε τουριστικὴν φήμην, γίνεται δὲ ἤδη πεδίον μεγάλης τουριστικῆς προσπαθείας, πρῶτον, διὰ τῆς οἰκοδομήσεως τῶν δύο μεγάλων ξενοδοχείων ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ δεύτερον, διὰ τῆς ἀξιοποιήσεως τῆς παραλίας τῆς Χαλκιδικῆς, ἡ ὁποία θὰ ἀποτελέσῃ ἴσως, τὸ ἐλπίζομεν, τὴν παραλίαν εἰς τὴν ὁποίαν θὰ συγκεντρώνωνται οἱ τουρίσται τῆς μέσης Εὐρώπης, θὰ ἀποτελέσῃ, ἂν θέλετε, τὸν πνεύμονα τῆς Κεντρικῆς Εὐρώπης, διὰ τῆς ἀναπτύξεως καὶ τῶν ἀρχαιολογικῶν χώρων, ὅπως εἶναι οἱ Φίλιπποι, ἡ Ἀμφίπολις καὶ ἡ Πέλλα. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐλθοῦσα εἰς τὴν ἐξουσίαν, εὗρεν εἰς τὴν Β. Ἑλλάδα ἕνα ξενοδοχεῖον τῆς Καστορίας, ἀπερχομένη δέ, θὰ ἀφήσῃ ἓν μέγα δίκτυον τουριστικῶν ξενοδοχείων εἰς τὴν Β. Ἑλλάδα καὶ ἄλλων σημαντικῶν ἔργων. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, θέλω νὰ ὁμιλήσω καὶ διὰ τὰς τουριστικὰς ἐπενδύσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς τὰς Ἀθήνας. Πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της ἡ Βουλή, ὅτι τὰ ἔργα τὰ τουριστικά, τὰ ὁποῖα γίνονται εἰς τὰς Ἀθήνας, δὲν εἶναι ἔργα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν μόνον τὰς Ἀθήνας. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀναπτυχθῇ τουρισμὸς εἰς μίαν χώραν, ἐὰν δὲν ἔχωμεν ἓν κεντρικὸν ὁρμητήριον, δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ κάμουν περιοδείας καὶ θὰ ταξιδεύσουν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν τὸ ὁρμητήριον αὐτὸ νὰ γίνῃ ἔξω τῶν Ἀθηνῶν. Πλὴν τῆς Ρόδου καὶ τῆς Κερκύρας, δὲν νομίζω, ὅτι ἔχομεν φθάσει εἰς τὸ σημεῖον νὰ ἔχωμεν ἀνεξάρτητα τουριστικὰ κέντρα, τὰ ὁποῖα νὰ μὴ χρειάζωνται ὡς βάσιν καὶ ἀφετηρίαν τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν. Βλέπετε, λοιπόν, ποῖον λόγον ἔχουν τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα γίνονται ἐδῶ. Θὰ ἤθελον νὰ σημειώσω καὶ κἄτι ἀκόμη, γιὰ νὰ εἶμαι ἀπολύτως ἀντικειμενικός: Ἡμεῖς, ἐκ τῶν ἐπενδύσεων ἐδώσαμεν ἐλάχιστα εἰς τὴν περιοχὴν Ἀττικῆς. Ὑπάρχουν, ὅμως, καὶ ἰδιωτικαὶ ἐπενδύσεις τουριστικαὶ τεράστιαι εἰς τὴν περιοχὴν τῶν Ἀθηνῶν, αἱ ὁποῖαι δικαιολογοῦνται, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ τουρισμὸς εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν δὲν ἔχωμεν εἰς τὴν περιοχὴν αὐτὴν ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν, μίαν βάσιν ἰσχυρᾶς ἐξορμήσεως δι’ ὅλην τὴν χώραν. Οἱ προλαλήσαντες, ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, ἐτόνισαν ἐπίσης, καὶ ἤλεγξαν τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν ἀνέπτυξε περιφερειακὰ προγράμματα καὶ ὅτι εἰς τὸν οἰκονομικὸν τομέα ἡ ἀποτυχία της ὀφείλεται κυρίως εἰς τὸ ὅτι ἐστάθη μόνον εἰς ἕνα γενικὸν προγραμματισμόν. Ἐλεγχόμεθα, διότι ἠσχολήθημεν μὲ τὴν σύγχρονον ἀνάπτυξιν ὅλων τῶν περιοχῶν τῆς χώρας, ἀντὶ νὰ κάμωμεν μίαν ἀξιολόγησιν τῶν περιοχῶν καὶ κατ’ ἐπιλογὴν νὰ δώσωμεν εἰς ὡρισμένας ἐξ αὐτῶν μίαν εὐρεῖαν ὤθησιν καὶ κατόπιν νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς αὐτῆς προσπαθείας διὰ τὰς ἄλλας. Ἔγινε καὶ ἐπίκλησις τοῦ ἀξιοτίμου Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ἐν προκειμένῳ ἀδίκως, διότι οὗτος οὐδέποτε ἰσχυρίσθη, ὅτι ἀπέτυχε τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμα. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, ὁ κ. Διοικητής, ὁ ὁποῖος γνωρίζει τὶ κάμνει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ θέμα τοῦ προγραμματισμοῦ, ἁπλούστατα εἶπεν, ὅτι τώρα ποὺ ἐτέθη ὅπως ἔπρεπεν ἡ βάσις τοῦ γενικοῦ προγράμματος, εἶναι ἀνάγκη νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸν περιφερειακὸν προγραμματισμόν. Τὸ ὅτι δὲ αὐτὴ ἀκριβῶς εἶναι ἡ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως, προκύπτει, πρῶτον, ἀπὸ τὸ 5ετὲς πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται εἰς τὰς τελευταίας σελίδας του, εἰς τὸν περιφερειακὸν προγραμματισμόν, καὶ δεύτερον καὶ ἀπὸ τὸν ἄρτι δημοσιευθέντα Ὀργανισμὸν τοῦ Ὑπουργείου Συντονισμοῦ, ὅπου διὰ πρώτην φορὰν ἱδρύεται τμῆμα περιφερειακοῦ προγραμματισμοῦ. Ἀλλὰ ἂς πᾶμε εἰς τὰ πράγματα. Αὐτὴν τὴν στιγμήν, κύριοι συνάδελφοι, ἔχομεν ἐν ὄψει τρία περιφερειακὰ προγράμματα. Ἔχομεν τὸ πενταετὲς πρόγραμμα τῆς Ἠπείρου, διὰ τὸ ὁποῖον προβλέπεται ὅτι θὰ ἔχωμεν δαπάνας 4 δισεκατομμυρίων, ἐξ ὧν 1.900.000.000 θὰ εἶναι δημόσιαι ἐπενδύσεις. Ἡ τεχνικὴ βοήθεια διὰ τὸ πρόγραμμα αὐτό, προέρχεται ἀπὸ AGENCE DE PRODUCTIVITE, ἡ δὲ ἐνίσχυσις ἡ οἰκονομική, θὰ προέλθῃ ἀπὸ τὸ Ταμεῖον Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης. Ἤδη, ἕνα μικρὸν ποσὸν ἔχει δοθῆ, ἀλλὰ ἔχομεν κάθε λόγον νὰ πιστεύωμεν, ὅτι θὰ ἐπακολουθήσουν καὶ ἄλλα ποσά Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀρθῶς ἐπεσήμανον οἱ ἀξιότιμοι ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶναι, ὅτι δὲν ἀρκεῖ νὰ κάμετε περιφερειακὰ προγράμματα, ἀλλὰ πρέπει τὰ προγράμματα αὐτὰ νὰ ἔχουν τὴν ρίζαν των εἰς τὴν περιφέρειαν. Εἰς αὐτό, ἀπαντοῦμεν, ὅτι, διὰ τὰ προγράμματα τῆς Ἠπείρου ὑπάρχει τοπικὴ Ἐπιτροπὴ Ἠπείρου, εἰς τὴν ὁποίαν συμμετέχουν 4 Νομάρχαι καὶ ἐκπρόσωποι τῶν οἰκονομικῶν καὶ ἄλλων δραστηριοτήτων τῆς περιοχῆς καὶ ὑπάρχει καὶ ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἠπείρου ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ Νομάρχου Ἰωαννίνων, ἡ ὁποία ἐπιμελεῖται τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα εἰσηγεῖται ἡ πρώτη Ἐπιτροπή. Βεβαίως, τὸ τελικὸν πρόγραμμα ἐγκρίνεται ἀπὸ τὸ Κέντρον. Ἄλλωστε, τὰ περιφερειακὰ προγράμματα πρέπει νὰ συντονίζωνται καὶ νὰ συνθέτωνται εἰς τὸ Κέντρον καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ἀπὸ τὸ Κέντρον νὰ δίδωνται αἱ τελικαὶ κατευθύνσεις. Δεύτερον περιφερειακὸν πρόγραμμα, εἶναι τῆς περιοχῆς Πελοποννήσου, περιλαμβάνον τὴν Ἀχαΐαν, τὴν Μεσσηνίαν καὶ Ἀρκαδίαν, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶμαι βέβαιος, ὅτι περιλαμβάνεται ὁλόκληρος. Αὐτὸ τὸ πρόγραμμα ἐκπονεῖται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ καὶ τὴν Φ.Α.Ο., ἐνεκρίθη δὲ ἡ χρηματοδότησις τῆς μελέτης τοῦ προγράμματος ἀπὸ τὸ Εἰδικὸν Ταμεῖον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἤδη, τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ, συμπληρώνει τὴν προκαταρκτικὴν ἐργασίαν διὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ προγράμματος αὐτοῦ. Τρίτον, ἔχομεν τὸ πρόγραμμα τῆς Β. Ἑλλάδος. Σᾶς πληροφορῶ, ὅτι τὸν προσεχῆ Ἀπρίλιον ἀφικνοῦνται ἐμπειρογνώμονες τοῦ Ἱδρύματος FR. EBERT STIFTING, οἱ ὁποῖοι θὰ μελετήσουν τὸ πρόγραμμα, τὸ ἀφορῶν τὴν περιοχὴν τῆς Β. Ἑλλάδος καὶ ὅτι ἡ Ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου Συντονισμοῦ, ἑτοιμάζει τὰς προκαταρκτικὰς ἐργασίας. Ὅταν θὰ ἔλθουν ἐδῶ οἱ ξένοι, πρέπει νὰ εἶναι ἕτοιμον ὅλον τὸ ὑλικόν, ὅλα τὰ στοιχεῖα, καθὼς ἡ βασικὴ γραμμή.

§66Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, μήπως γνωρίζετε μέχρι ποίου σημείου ἔχει προχωρήσει ἡ προετοιμασία διὰ τὸ πρόγραμμα Πελοποννήσου καὶ Μακεδονίας; Ἔχομεν μόνον συγκέντρωσιν, ἑπομένως, ὡρισμένων στοιχειωδῶν στατιστικῶν στοιχείων καὶ τίποτε περισσότερον. Ἂς μὴ δημιουργοῦνται ἀνακριβεῖς ἐντυπώσεις.

§67Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς δώσω λεπτομερεῖς πληροφορίας περὶ τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται τὸ πρόγραμμα αὐτό, πάντως σᾶς πληροφορῶ, ὅτι τὰ προγράμματα εὑρίσκονται ἐν ἐξελίξει. Καὶ τώρα, κύριοι συνάδελφοι, θὰ εἰσέλθω εἰς τὸν διοικητικὸν τομέα. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐξάρω καὶ νὰ ἐκφράσω τὴν ἱκανοποίησίν μου, διότι καὶ οἱ δύο ἀντιπρόσωποι τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἔδωσαν βαρύτητα εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς διοικητικῆς ἀναδιοργανώσεως. Διότι τὴν αὐτὴν βαρύτητα καὶ σημασίαν δίδει καὶ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸν τομέα αὐτόν. Ἔγιναν πολλαὶ προτάσεις κατὰ τὰ τελευταῖα 15 ἔτη διὰ τὸ θέμα αὐτό. Ἤδη, ἀπὸ τὸ 1945–46, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, πρῶτος ὁ κ. Δοξιάδης ἔκαμε τὴν πρότασιν δημιουργίας 12 διοικήσεων καὶ εἶχε κάμει μάλιστα καὶ σχετικοὺς χάρτας τῆς διοικητικῆς αὐτῆς ὑπηρεσίας. Μετὰ ἐπηκολούθησε μία Ἑλληνοαμερικανικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ ἔγινε τὸ περίφημον σχέδιον ΓΚΑΛΛΑΧΕΡ, τὸ ὁποῖον εἰργάσθη ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν του ὁ ὑπουργὸς τότε κ. Στεφανόπουλος, μετὰ δὲ ἠκολούθησε μία Ἐπιτροπὴ ἀναδιοργανώσεως, ὑπὸ τὴν ἰδικήν μου προεδρίαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ καὶ κατηρτίσθη σχέδιον σχετικὸν ἀπὸ τὸν Ράσσελ Ντραίηκ. Ἐπηκολούθησε, τέλος, τὸ 1954 ἢ 1955 μία ἄλλη μελέτη ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. Λυκουρέζου. Μερικοὶ ὑπεστήριξαν τὴν δημιουργίαν μεγάλων διοικητικῶν διαιρέσεων. Ἡ δευτέρα Ἐπιτροπή, ὑπὸ τὴν προεδρίαν μου, κατέληξεν εἰς τὸν Νομὸν ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι ὑπεστήριζε τὴν κατάργησιν τῶν Γενικῶν Διοικήσεων. Νομίζω, ἐπίσης, ὅτι τὸ θέμα συνεζητήθη ἐκ νέου, ὅταν ἔγινεν ὁ νόμος 3200. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ὑπουργίας κ. Παπανδρέου, ὅτε συνεστήθη ὁ θεσμὸς τῶν ὑπηρεσιακῶν Νομαρχῶν, τὸ θέμα πάλιν συνεζητήθη. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἤθελα νὰ διατυπώσω ὡρισμένας σκέψεις, διότι τὸ θέμα εἶναι πράγματι ἀπὸ τὰ πλέον σοβαρά. Ὅταν λέγετε, ὅτι θέλετε νὰ κάμωμεν εὐρυτάτην διοικητικὴν διαίρεσιν, 10 ἢ 12 διοικήσεις ἢ 12 περιφερείας, τί ἀκριβῶς θέλετε; Ἔχετε ὑπ’ ὄψει νὰ διατηρήσητε ὡς ὑποδιαίρεσιν τὸν Νομὸν ἢ νὰ τὸν καταργήσητε; Ἐὰν τὸν καταργήσητε τότε, ἡ μὲν ἐπιτελικὴ ἐργασία θὰ γίνεται ἀπὸ τὸ κέντρον, ἡ ἐκτέλεσις θὰ γίνεται μόνον εἰς ἐκείνην τὴν πόλιν, ἡ ὁποία θὰ ἐπιλεγῇ ὡς πρωτεύουσα τῆς περιφερείας. Καὶ ἐκεῖ ποὺ ὁμιλοῦμεν περὶ ἀποκεντρώσεως, θὰ κάμωμεν συγκέντρωσιν ἐν τῇ ἀποκεντρώσει καὶ θὰ μαζεύωμεν ὅλους τοὺς κατοίκους νὰ τοὺς στέλλωμεν ἀπὸ τὰ πέρατα τῶν χωριῶν εἰς μίαν πόλιν, τὴν ὁποίαν ποῖος ἥρως θὰ διαλέξῃ, αὐτὸ τὸ ἀφίνω εἰς ἄλλους νὰ τὸ σκεφθοῦν. Ἐὰν πᾶμε εἰς τὴν διαίρεσιν τῆς διοικήσεως μὲ διατήρησιν τῶν Νομῶν, τότε δημιουργοῦνται ἄλλα ζητήματα, δημιουργοῦνται περισσότεραι δαπάναι, δημιουργεῖται περισσοτέρα γραφειοκρατία καὶ δημιουργεῖται καὶ πάλιν τὸ πρόβλημα τῆς ἐπιλογῆς, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι μόνον δυσάρεστον δι’ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θὰ τὸ λύσῃ, ἀλλὰ εἶναι δυσάρεστον καὶ δι’ αὐτόν, ὁ ὁποῖος τὸ συζητεῖ ἐδῶ σήμερον. Διότι, ἐὰν ἀπὸ τοὺς τρεῖς ἢ τοὺς τέσσαρας Νομούς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποτελέσουν αὔριον ἕνα νομόν, καταργήσωμεν τοὺς τρεῖς καὶ κάμωμεν μίαν ἐξ αὐτῶν τῶν πόλεων πρωτεύουσαν, τότε αἱ ἄλλαι πόλεις, ἐκτὸς τοῦ ὅτι θὰ κάμουν πόλεμον μεταξὺ των, θὰ ἀρχίσουν νὰ μαραίνωνται. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀντίθετον πρὸς τὴν σκέψιν, ἡ ὁποία μᾶς ἐμπνέει ὅλους, τὴν σκέψιν τῆς ἀναπτύξεως τῆς ἐπαρχίας καὶ τῆς ἐπαρχιακῆς πόλεως, τὸ νὰ προχωρήσωμεν εἰς μίαν διαίρεσιν τόσον εὐρεῖαν καὶ νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν ἔννοιαν καὶ τὴν διαίρεσιν τοῦ Νομοῦ. Ἄλλο ζήτημα, ἐὰν ἠμπορῇ εἰς ἐντελῶς εἰδικὰς περιπτώσεις νὰ συζητήσωμεν τὴν συγχώνευσιν ἑνὸς ἢ δύο Νομῶν. Αὐτὸ εἶναι θέμα ἐντελῶς δευτερεῦον. Πάντως, δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ὄχι μόνον ἡ Κυβέρνησίς μας, ἀλλὰ καὶ αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις κατέληξαν εἰς τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν τοῦ Νομοῦ καὶ προσεπαθήσαμεν μέσα εἰς τὸ πλαίσιον τοῦ Νομοῦ νὰ κάμωμεν τὴν μεγαλυτέραν δυνατὴν ἀποκέντρωσιν. Ἐπερίμενα ἀπὸ τὴν ἀντικειμενικότητα τῶν κυρίων συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ ἀναγνωρίσουν, ὅτι εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ κἄτι οὐσιῶδες ἐγένετο, κἄτι τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε γίνει εἰς τὸ παρελθόν. Διότι ἤδη ἔχομεν σήμερον περίπου ἀποκεντρωμένας ὅλας ἐκείνας τὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκεντρωθοῦν ἐν Ἑλλάδι ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας. Θὰ ἤμην εὐτυχής, ἐὰν ποτὲ παρουσιασθῇ εὐκαιρία νὰ συζητηθῇ τὸ θέμα εἰδικώτερον. Ἐπίσης, θὰ ἤθελα νὰ τονίσω, καὶ εἰς αὐτὸ δὲν ἔχω παράπονον, ὅτι δὲν τὸ ἀνέφερον οἱ κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἕτοιμα τὰ νομοσχέδια, πρῶτον, τὰ ἀφορῶντα τὴν κεντρικὴν διοίκησιν, πρῶτον τὸ νομοσχέδιον περὶ μετεκπαιδεύσεως τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, δεύτερον τὸ νομοσχέδιον τῶν κοινῶν διαγωνισμῶν καὶ τρίτον τὸ τῆς ἁπλουστεύσεως τῆς διοικητικῆς διαδικασίας. Τὰ νομοσχέδια αὐτὰ εἶναι ἀπολύτως ἕτοιμα, εἶναι νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ἐπεξειργάσθη ἡ μεγάλη Ἐπιτροπὴ ἀναδιοργανώσεως τῆς διοικήσεως καὶ τὰ ὁποῖα δὲν κατετέθησαν μόνον καὶ μόνον, διότι ὁ χρόνος δὲν ἐπέτρεψε νὰ συζητηθοῦν ἐνώπιον τοῦ Σώματος.

§68Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ὅλα αὐτὰ εἶναι καλά, κ. Ὑπουργέ, ἀλλὰ καλὴν διοίκησιν δὲν ἔχομεν.

§69Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως). Ἐπίσης, θὰ ἤθελον νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Διεπιστώθη, νομίζω, κυρίως ἀπὸ τὸν κ. Μαῦρον, ἡ σκέψις, ὅτι πρέπει νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν ἀποσυμφόρησιν τῆς πρωτευούσης ἀπὸ ὡρισμένα ἐκπαιδευτικὰ Ἱδρύματα. Ἡ σκέψις αὐτὴ κατ’ ἀρχὴν εἶναι ὀρθοτάτη, τὴν ἔχει ἡ Κυβέρνησις ὑπ’ ὄψει της ἀπὸ πολλοῦ, ἔχει δὲ ἤδη καταλήξει εἰς ὡρισμένας σκέψεις, τῶν ὁποίων ἡ ἀποκρυστάλλωσις ἐλπίζω, ὅτι δὲν θὰ βραδύνῃ καὶ τῶν ὁποίων ἡ ἀνακοίνωσις θὰ γίνῃ εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον. Πάντως, πρέπει νὰ βεβαιώσω ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπρότειναν τὸ θέμα αὐτό, (μὲ τὸ θέμα δὲ αὐτὸ ἀσχολοῦμαι καὶ ἐγὼ προσωπικῶς ἀπὸ πολλοῦ), ὅτι τὸ θέμα τοῦτο εἶναι ἀπὸ τὰ πλέον πολύπλοκα καὶ σύνθετα προβλήματα καὶ ἀπὸ ἀπόψεως προσωπικοῦ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐπανατοποθετήσεώς των εἰς τὴν περιφέρειαν. Ἐκτιμῶ, ἐπίσης, ἰδιαιτέρως τὴν ἄποψιν, ὅτι χρειάζεται νὰ καταβληθῇ προσπάθεια μιᾶς πολιτιστικῆς ἂς εἴπωμεν ἀποκεντρώσεως, ὅτι πρέπει νὰ πολεμήσωμεν αὐτὴν τὴν πνευματικὴν ἀτονίαν τῆς ἐπαρχίας. Πῶς ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτό. Γίνεται μὲ ὡρισμένα ἔργα καὶ ἡ Κυβέρνησις ὑπερηφανεύεται, ὅτι ἔκαμεν ὡρισμένα ἔργα, τὰ ὁποῖα εἰς τὸ παρελθὸν δὲν ὑπῆρχον καὶ τὰ ὁποῖα αὐτὴ πρώτη ἐθεμελίωσε. Ἐδημιούργησε τὸ Θέατρον καὶ τὴν Ὀρχήστραν τῆς Θεσσαλονίκης καὶ ἀποτελεῖ τοῦτο ἕνα μεγάλο βῆμα διὰ τὴν πνευματικὴν ζωὴν τῆς Β. Ἑλλάδος. Ἐπεδότησε διὰ 2 ἑκατ. δραχμῶν τὸ Θέατρον τῶν Πατρῶν. Ἐδημιούργησε τὸ σύστημα τῶν κινητῶν βιβλιοθηκῶν καὶ τοῦ κινητοῦ κινηματογράφου διὰ τὴν ὕπαιθρον. Ἐτόνωσε διὰ μεγάλων ποσῶν τὰς ἐπαρχιακὰς βιβλιοθήκας καὶ ὠργάνωσε πνευματικὰς ἐκδηλώσεις εἰς τὴν Δωδώνην καὶ εἰς τοὺς Φιλίππους, εἰς κέντρα ὅπου ἄλλοτε ἐπήγαιναν μόνον κοπάδια καὶ βοσκοί. Αὐτὰ ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις. Μὲ αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἔκαμε δὲν ἔλυσε τὸ πρόβλημα, ἀλλὰ ἐπολέμησε μὲ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἠδύνατο, μὲ τὰς οἰκονομικὰς δυνατότητας τὰς ὁποίας εἶχε, μέσα εἰς τὸ στενὸν χρονικὸν πλαίσιον τῶν πέντε ἐτῶν, διότι αὐτὰ τὰ θέματα, ὅπως εἴδατε καὶ ἀπὸ τὴν σύγκρισιν μὲ τὰς ξένας χώρας δὲν εἶναι θέματα ποὺ λύονται οὔτε εἰς πέντε, οὔτε εἰς ἕξ, οὔτε εἰς δέκα χρόνια. Εἶναι θέματα πολὺ μακρᾶς προσπαθείας. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, αὐτὴ ἡ ἐπερώτησις, ἡ ὁποία ἔδωσεν ἀφορμὴν εἰς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ ἀναπτύξουν τὰς ἀπόψεις των, ἔδωσε καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀφορμὴν νὰ ἀπαντήσῃ καὶ νὰ καθορίσῃ, πρῶτον μέν, ποία εἶναι ἡ πραγματικὴ διάστασις τοῦ θέματος καί, δεύτερον, μὲ ποῖα μέσα ἠδυνήθη νὰ βελτιώσῃ ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ βελτιωθῇ. Καὶ δι’ αὐτό, νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν χάριτας εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μᾶς παρέσχον αὐτὴν τὴν εὐκαιρίαν. Διότι μὲ τὴν ἐπερώτησιν αὐτὴν ἠδυνήθημεν νὰ καταστήσωμεν γνωστὸν τὸ πρόβλημα εἰς τὰς φυσικάς του διαστάσεις καὶ νὰ διασκεδάσωμεν ἀνησυχίας καὶ ἀδημονίας, τὰς ὁποίας ὁ Τύπος ἔχει προκαλέσει τὸν τελευταῖον καιρόν, ἀλλὰ καὶ νὰ διασκεδάσωμεν πλάνας ἢ καὶ τὴν ἄγνοιαν πολλῶν περὶ τοῦ πῶς εἰργάσθη καὶ μὲ ποίαν σοβαρὰν συστηματικὴν καὶ προγραμματισμένην προσπάθειαν ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ μέγα θέμα τῆς ἐπαρχίας καὶ τῆς ὑπαίθρου. (Χειροκροτήματα). (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Γ. Ἀντιπρόεδρος κ. Β. Κρῖκος).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Κιτσίκης, ἔχει τὸν λόγον.

§71Ν. ΚΙΤΣΙΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας ἀνέλυσε τὰς ἐκδηλώσεις, ἀλλὰ δὲν ἠμφισβήτησε τὴν πραγματικότητα. Θὰ ἀπαντήσω εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Πάντως, τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι τρεῖς διαπιστώσεις ἀποτελοῦν τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον καταλήγομεν ἐξετάζοντας τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ὑποτιθεμένην ἀνάπτυξιν τῆς ἐπαρχίας καὶ τῆς ὑπαίθρου. Αἱ τρεῖς αὗται διαπιστώσεις εἶναι, πρῶτον: Ἄπειρος δυστυχία τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ, δηλαδὴ τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τραγικὴ ἐξαθλίωσίς του, ἐγγίζουσα τὰ ὅρια τῆς κολάσεως. Τὴν εἰκόνα τῆς κτηνώδους διαβιώσεως τῶν κατοίκων ὡρισμένων περιοχῶν τῆς χώρας ἔδωσαν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ξένοι δημοσιογράφοι, τὴν ἔχετε δὲ καθημερινῶς πρὸ ὑμῶν οἱ βουλευταὶ τῶν ἐπαρχιῶν ὅλων τῶν κομματικῶν παρατάξεων. Ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ ἠθέλησε κἄπως νὰ μετριάσῃ τὴν δραματικότητα τῶν περιγραφῶν μὲ τὴν φράσιν «δὲν ἔχομεν φθάσει εἰς σημεῖον ἀπελπισίας». Δευτέρα διαπίστωσις. Ἐγένοντο ἔργα εἰς τὴν ὕπαιθρον ἢ ἀκριβέστερον ἐδαπανήθησαν μέγιστα ποσὰ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων. Τρίτη διαπίστωσις, προκύπτουσα διὰ τοῦ συνδυασμοῦ τῶν δύο πρώτων. Οὐδέποτε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐγνώρισε τοιαύτας στερήσεις, τόσην ἀνεργίαν, τόσην ὑποαπασχόλησιν, ἔφθασεν εἰς τόσον χαμηλὸν βιοτικὸν ἐπίπεδον, ἐζήτησε τὴν σωτηρίαν του διὰ τῆς φυγῆς καὶ τῆς μεταναστεύσεως, ὅσον εἰς τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀσκεῖται ἐντατικῶς ἡ «πολιτικὴ τῶν ἔργων». Τρέμει, ὅταν πληροφορῆται τὴν ὑπογραφὴν συμβάσεων, διότι γνωρίζει, ὅτι κἄθε σύμβασις σημαίνει λήστευσιν τοῦ ληθαργοῦντος πλούτου του, καταρράκωσιν τῶν ἐλπίδων ἀνασυγκροτήσεως, βαθυτέραν εἰσχώρησιν εἰς τὴν ἀθλιότητα. Τρέμει τὴν Κοινὴν Εὐρωπαϊκὴν Ἀγοράν, ὅπου θὰ ἀπολεσθῇ κἄθε ἐλπὶς ἐκβιομηχανίσεως, θὰ συντριβῇ ἡ βιοτεχνία του, θὰ διατρέξῃ ἀγχώδη περιπέτειαν καὶ αὐτὴ ἡ ἀγροτική μας παραγωγή. Διετρέξαμεν τὸ πρῶτον ἔτος τοῦ πενταετοῦς προγράμματος. Εἰς ἕνα σημεῖον τὸ πρόγραμμα ὑπερέβη τὰς προβλέψεις του. Εἰς τὸ ζήτημα τῆς μεταναστεύσεως. Διότι τὸ ξερρίζωμα τοῦ ἀνθρωπίνου ὑλικοῦ ἀπὸ τὴν πατρικὴν γῆν, ἡ μετανάστευσις δηλαδή, ἡ ἐθνικὴ αἱμορραγία, ἡ γενοκτονία, ἀποτελεῖ προγραμματικὴν ἐπιδίωξιν, ἀφοῦ εἰς τὸ μέρος Γʹ κεφ. ΙΙ παρ. 5 μὲ τὸν τίτλον «ἐπαγγελματικὴ μετεκπαίδευσις», ὑπάρχει ἡ ἑξῆς περικοπή: «Τὰ κέντρα ταῦτα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ ἔχουν ὡς ἀποστολὴν τὴν προπαρασκευὴν τῶν ἐργαζομένων, οἱ ὁποῖοι κατευθύνονται προσωρινῶς ἢ μονίμως πρὸς τὰς χώρας ἰδίᾳ τῆς Κεντρικῆς καὶ Δυτικῆς Εὐρώπης, ἐπιτρέπουσαν οὕτως εἰς τοὺς μετανάστας νὰ ἐπιτυγχάνουν καλύτερον καὶ νὰ χρησιμοποιοῦνται ἀποδοτικώτερον». Δηλαδή, προτείνετε νὰ πᾶνε τὰ ἑλληνικὰ νειᾶτα εἰς τὴν Εὐρωπαϊκὴν Ἀγορὰν καὶ εἰς τὰ σκλαβοπάζαρα τῆς Γερμανίας, διὰ νὰ ἐξυπηρετήσουν τὴν ἀνασυγκρότησιν, ὄχι τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος, ἀλλὰ τῆς Γερμανίας. Διότι περὶ τῆς Γερμανίας πρόκειται. Ἄλλωστε, αὐτὸς εἶναι εἷς ἀπὸ τοὺς σκοποὺς τῆς ἑλληνογερμανικῆς συμφωνίας. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διακόπτων με, ὅταν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως δυσπιστίας ὡμίλουν διὰ τὰς Ἑλληνογερμανικὰς συμφωνίας, εἶπε κατὰ λέξιν τὰ ἑξῆς: «Τὰ οἰκονομικὰ προβλήματα λύονται ἐπὶ τῇ βάσει καθαρῶς ρεαλιστικῶν δεδομένων. Ἡ μὲν Γερμανία ἔχει κεφάλαια καὶ δὲν ἔχει ἐπαρκεῖς ἐργατικὰς χεῖρας. Ὄπως, ἴσως, γνωρίζετε, ἡ Δυτικὴ Γερμανία αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔχει ἔλλειψιν 400 περίπου χιλιάδων ἐργατῶν, σημειοῦται δηλαδὴ ἐν τῇ Δυτικῇ Γερμανίᾳ φαινόμενον, ἀντίθετον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον σημειοῦται εἰς ἡμᾶς. Ἡ Ἑλλάς, ἔχει περίσσειαν ἐργατικῶν χειρῶν καὶ ἔλλειψιν ἐπαρκῶν κεφαλαίων. Ὁ ρεαλιστικὸς συνδυασμὸς τῶν ἐλλείψεων καὶ περισσευμάτων μας, εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐπιδιώκεται, διότι ἁπλούστατα εἶναι ρεαλιστικός». Ἀλλὰ τοιαύτη πολιτική, διατυπουμένη μάλιστα εἰς πρόγραμμα οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως, σημαίνει ἐθνικὴν αὐτοκτονίαν δι’ οἰκονομικοὺς λόγους. Λοιπόν, ἡ μετανάστευσις κυρίως τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ ὑπὸ μόνιμον μορφὴν κατὰ τὸ 1960 ὑπερέβη τὸ διπλάσιον τῆς μεταναστεύσεως τοῦ 1959. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας, θεωρεῖ μόνον τὴν ὑπερωκεάνειον μετανάστευσιν μόνιμον, οὐχὶ δὲ τὴν μετανάστευσιν εἰς τὰς χώρας τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης λ.χ. εἰς τὴν Δυτικὴν Γερμανίαν. Ἡ παραδοχὴ αὐτὴ εἶναι αὐθαίρετος. Τὸ πενταετὲς εἰς τὴν περικοπὴν ποὺ σᾶς ἀνέγνωσα, δὲν ἀποκλείει ἡ μετανάστευσις εἰς τὴν Δυτικὴν Γερμανίαν, νὰ εἶναι μόνιμος. Πρέπει δὲ νὰ ὑπογραμμισθῇ, ὅτι ἡ αὔξησις τῆς μεταναστεύσεως ποὺ ὑπῆρξεν ἀποτέλεσμα τοῦ ἐξαιρετικὰ χαμηλοῦ γεωργικοῦ εἰσοδήματος, θὰ ἐνταθῇ κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη, λόγῳ τῆς αὐξήσεως τοῦ προστιθεμένου ἐτησίως νέου ἐργατικοῦ δυναμικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐντὸς τῆς πενταετίας θὰ ὑπερβῇ τὰς 100.000 νέων προσώπων ἐτησίως. Σημειωτέον, ὅτι παρὰ τὴν αὔξησιν τῆς μεταναστεύσεως, ἡ ἀνεργία ηὐξήθη. Τὸ ἐργατικὸν δυναμικὸν ἀνήρχετο τὸ 1959 ἐν συνόλῳ εἰς 4.250.000, ἐνῷ συμφώνως πρὸς τὸν πίνακα 39 τοῦ πενταετοῦς προγράμματος, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀπασχολουμένων ἐργατῶν κατὰ οἰκονομικοὺς τομεῖς ἦτο 3.400.000 δηλαδὴ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνέργων ἀνήρχετο εἰς 850.000. Ἡ ἐπισκεφθεῖσα τὴν Ἑλλάδα Ἀποστολὴ τοῦ Διεθνοῦς Νομισματικοῦ Ταμείου, μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν κ. Ἔρνεστ Στούρκ, ὑπολογίζει τὴν ἀνεργίαν εἰς 700.000 πρόσωπα ἢ περίπου εἰς τὸ ⅕ τοῦ συνόλου τῆς ἐργατικῆς δυνάμεως. Ἄν ὅμως λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὸν ἀριθμὸν 4.250.000 ἐργατικοῦ δυναμικοῦ, αὐτὸν δὲ τὸν ἀριθμὸν δίδει ὁ «Οἰκονομικὸς Ταχυδρόμος», ὡς προερχόμενον ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνέργων, ἶσος πρὸς τὸ ⅕ τοῦ ἐργατικοῦ δυναμικοῦ, ἀναβιβάζεται καὶ πάλιν εἰς 850.000 πρόσωπα διὰ τὸ 1959. Ὁ Ὑπουργὸς κ. Τσάτσος, δέχεται ἀριθμὸν ἀνέργων 750.000, νομίζει ὅμως, ὅτι μόνον 375.000 εἶναι τελείως ἄνεργοι, οἱ λοιποὶ 375.000 κερδίζουν μερικὰ ἡμερομίσθια εἰς ἡμέρας αἰχμῆς τῶν γεωργικῶν ἀπασχολήσεων. Συμφώνως πρὸς τὰ στοιχεῖα τοῦ μηνιαίου Στατιστικοῦ δελτίου τῆς Ἐθνικῆς Στατιστικῆς Ὑπηρεσίας τῆς Ἑλλάδος, προκύπτει, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ὁλικῶς παραμενόντων ἀνέργων κατὰ τὸ τέλος Αὐγούστου 1960 ἐξακολουθεῖ ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν ἀντίστοιχον μῆνα τοῦ προηγουμένου ἔτους, νὰ παραμένῃ εἰς τὰ αὐτὰ, ἂν ὄχι ὑψηλότερα ἐπίπεδα, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι τὸ ἔτος 1959 ὑπῆρξεν ἔτος ὀξείας ὑποαπασχολήσεως. Ἑπομένως κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος ἐφαρμογῆς τοῦ πενταετοῦς, οὐδεμία πρόοδος ἐσημειώθη. Ἄν δὲ εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνέργων τοῦ 1960 προστεθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐργατῶν ποὺ μετηνάστευσαν, ἡ ἐπιδείνωσις τῆς καταστάσεως εἶναι σοβαρωτάτη. Ἄλλως τε αἱ προβλέψεις αἱ σχετικαὶ μὲ τὴν ἀνεργίαν διὰ τὸ τελευταῖον ἔτος τοῦ πενταετοῦς, τὸ 1964 εἶναι ἐξαιρετικῶς δυσάρεστοι. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνέργων παραμένει ἀμετακίνητος, εἰς τὰ αὐτὰ ἐπίπεδα. Καὶ ἐκ τοῦ λόγου τούτου ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ τὴν πολιτικὴν προωθήσεως τῆς μεταναστεύσεως, ὡς ἀναπότρεπτον. Αὐτὰ προβλέπει τὸ πρόγραμμα, δηλαδὴ τὴν ὑπὸ τοὺς καλυτέρους ὅρους στασιμότητα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀνέργων. Τὸ πιθανώτερον, ὅμως εἶναι, ὅτι τὸ πρόβλημα τῆς ἀπασχολήσεως θὰ λάβῃ εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον ὀξύτερον χαρακτῆρα. Ὁ ἀριθμὸς τῶν 850.000 ἀνέργων ἀναφέρεται εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, μαζὶ μὲ τὸ μέγα ἀστικὸν κέντρον τοῦ λεκανοπεδίου τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ Ἑλληνικὴ Ἑταιρεία Προγραμματισμοῦ ἔκαμε πολὺ ἐνδιαφέρουσαν ἔρευναν εἰς τὰς Κοινότητας τῆς Ἑλλάδος, δηλαδὴ εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Τὸ ποσοστὸν 20% ποὺ ἔδωσεν ἡ ἀποστολὴ τοῦ Διεθνοῦς Νομισματικοῦ Ταμείου, ὡς μέσον ποσοστὸν δι’ ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα ἐμφανίζεται πολὺ χαμηλὸν διὰ μερικὰς περιφερείας. Λόγου χάριν, διαπιστώνονται τὰ ἑξῆς ποσοστὰ ἀνεργίας:

Τὸ περισσότερον ἀνησυχητικὸν εἶναι, ὅτι πλέον τοῦ ἡμίσεος τῶν ἀνέργων αὐτῶν εἶναι νέοι ἡλικίας κάτω τῶν 30 ἐτῶν. Ἐκ τοῦ πίνακος αὐτοῦ προκύπτει, ὅτι ἡ μεγαλυτέρα ἀναλογία ἀνέργων παρατηρεῖται εἰς τὴν Ἤπειρον, ὅπου ἄνω τοῦ ⅓ τοῦ δυναμένου νὰ ἐργασθῇ πληθυσμοῦ, μένουν ἄνεργοι, διὰ τὴν ὁποίαν ἄλλωστε ὑπάρχουν καὶ αἱ δραματικαὶ περιγραφαὶ ἐξαθλιώσεως τῶν «Τάϊμς τῆς Νέας Ὑόρκης», ἀκολουθεῖ ἡ Θεσσαλία καὶ Κρήτη καὶ ἕπονται αἱ Νῆσοι τοῦ Αἰγαίου. Πρέπει νὰ σημειωθῇ, ὅτι ἡ ἔρευνα τῆς Ἑταιρείας Προγραμματισμοῦ, διαπιστώνει ἀποκλειστικῶς ἀνέργους, ὄχι ὑποαπασχολουμένους. Τὸ πρόβλημα τῆς ἀπασχολήσεως εἶναι τὸ πιεστικότερον καὶ τὸ μᾶλλον ἐπεῖγον, καταθλιπτικὸν διὰ τὴν ἐθνικήν μας οἰκονομίαν. Ἀποτελεῖ τὸν βραχνᾶν εἰς τὰ στήθη ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰλικρινῶς ἀποβλέπουν εἰς μίαν οἰκονομικῶς εὐημεροῦσαν Ἑλλάδα. Ἐνδιαφέρον ἔχει ἡ σύγκρισις τῶν ἰδικῶν μας συνθηκῶν μὲ τὰς συνθήκας ἀπασχολήσεως τοῦ ἐργατικοῦ δυναμικοῦ ἄλλων χωρῶν. Ἡ Βουλγαρία, ἥτις πρὸ τοῦ πολέμου ἦτο καθυστερημένη ἀγροτικὴ χώρα, ἐξελίσσεται εἰς χώραν βιομηχανικὴν μὲ μέσην ἐτησίαν αὔξησιν 8–10%, ἀντιμετωπίζουσα ἔλλειψιν ἐργατικῶν χειρῶν (TIMES OF NEW YORK), ἐπιτυχοῦσα ἅμα τὴν ἀναδιάρθρωσιν τῆς οἰκονομικῆς της βάσεως. Διὰ τοῦ ἐκτελουμένου Βουλγαρικοῦ 5ετοῦς προγράμματος ἀναπτύξεως, ὑπάρχει ἡ πρόβλεψις, ὅτι τὸ 1963 τὸ ἥμισυ τῶν καλλιεργουμένων ἐκτάσεων θὰ εἶναι ἀρδεύσιμοι καὶ ἡ παραγωγὴ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος διπλασία τῆς Ἑλληνικῆς. Ἡ Ρουμανία, ἀξιοποιήσασα τὰς πλουσίας παραγωγικὰς της πηγὰς κατὰ τρόπον ἐκπληκτικῶς ταχύν, κατέστη ἐξαγωγεὺς βιομηχανικῶν προϊόντων, ἐνῷ ἡ ἀνύπαρκτος οἰκονομικῶς πρὸ τοῦ πολέμου Ἀλβανία, πραγματοποιεῖ ταχεῖς ρυθμοὺς ἀναπτύξεως εἰς τὸν βιομηχανικὸν τομέα. Εἰς οὐδεμίαν ἐκ τῶν χωρῶν αὐτῶν ὑπάρχει ὑποαπασχόλησις ἢ ἀνεργία. Πέραν, ὅμως, τῆς ταχείας καὶ ἐπὶ ὑγιῶν βάσεων ἀναπτύξεως τῶν Βαλκανικῶν χωρῶν, μὲ τὰς ὁποίας ἡ Ἑλλὰς πρὸ τοῦ πολέμου εὑρίσκετο εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν ἀναπτύξεως καὶ οὕτω ἐμφανεστέρα ἡ σύγκρισις, αἱ μόλις ἀποτινάξασαι τὸν ἀποικιακὸν ζυγὸν χῶραι τῆς Μέσης Ἀνατολῆς μὲ ὅλην τὴν κληρονομημένην καθυστέρησιν, λόγῳ τῆς ἀποικιακῆς των ἐκμεταλλεύσεως, πραγματοποιοῦν πρόοδον ταχυτέραν τῆς ἰδικῆς μας, ὡς διεπίστωσε ὁ F.A.O. Ὁ Λίβανος, ἡ Συρία καὶ τὸ Ἰράκ, ἐμφανίζουν ἐτησίαν ἄνοδον τοῦ ἐθνικοῦ των εἰσοδήματος 8–10%, τὰ εἰς μεγάλην δὲ κλίμακα ἐκτελούμενα παραγωγικά των ἔργα θὰ ἔχουν ἰδιαιτέρως εὐνοϊκὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς των ἀναπτύξεως κατὰ τὸ ἀμέσως προσεχὲς μέλλον. Ἡ Αἴγυπτος, ἥτις πραγματοποιεῖ εὐρεῖαν ἐκβιομηχάνισιν διὰ τοῦ ἀρξαμένου, τὸ 1960 φράγματος τοῦ Ἀσσουὰν τὸ μεγαλύτερον τοῦ κόσμου, θὰ αὐξήσῃ ἀφ’ ἑνὸς τὰς καλλιεργησίμους ἐκτάσεις κατὰ τὸ ⅓ καὶ θὰ παραγάγῃ ἠλεκτρικὸν ρεῦμα 10 δισ. ΚΒΩ, ἱκανὸν ν’ ἀλλάξῃ τὴν οἰκονομικὴν της διάρθρωσιν. Ἐκτὸς τῆς μεταναστεύσεως, ἓν ἄλλο φαινόμενον ποὺ ἐρημώνει τὴν ἐπαρχίαν καὶ τὴν στερεῖ τοῦ δυναμικοῦ εἰς ἀνθρώπινον ὑλικὸν εἶναι ἡ φυγὴ πρὸς τὰ μεγάλα ἀστικὰ κέντρα περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησαν ἤδη ἄλλοι συνάδελφοι. Τὸ 1960 ἐσημειώθη κάμψις τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς μὲ ἀντίκτυπον, εἰς τὴν βιομηχανικὴν παραγωγὴν καὶ σοβαρὰν μείωσιν τῶν ἐξαγωγῶν ἀγροτικῶν προϊόντων. Ἀνεπαρκὴς βοήθεια τῆς ἀναπτύξεως τῆς παραγωγῆς, σφαλερὰ ἐξαγωγικὴ πολιτικὴ ὑπῆρξαν τὰ αἴτια τῆς μειώσεως τοῦ ὄγκου καὶ ὄχι αἱ καιρικαὶ συνθῆκαι, ὅπως ὑποστηρίζει ἡ Κυβέρνησις. Παρετηρήθη μείωσις εἰς τὴν παραγωγὴν καπνοῦ, σουλτανίνας, ἐλαίου, ἀλλὰ καὶ ὀρύζης, σύκων, ἑσπεριδοειδῶν, κτηνοτροφῶν. Τὸ γεωργικὸν εἰσόδημα εἰς ὄγκον παραγωγῆς καὶ εἰς χρῆμα ἐμειώθη ἐν σχέσει πρὸς τὸ εἰσόδημα τοῦ 1959. Ἡ μείωσις ἀνερχομένη εἰς 7–8%, ὀφείλεται εἰς πτῶσιν τῶν τιμῶν καὶ τοῦ ὄγκου παραγωγῆς. Ηὐξήθη ἀφ’ ἑτέρου τὸ κόστος τῆς παραγωγῆς μὲ ἀποτέλεσμα τὸν ἐκμηδενισμὸν κἄθε κέρδους διὰ τὸν γεωργόν. Ὁ κ. Τσάτσος, κάμνει διαστολὴν μεταξὺ γεωργικοῦ καὶ ἀγροτικοῦ εἰσοδήματος, μὲ τὴν ἔννοιαν, ὅτι ὁ ἀγρότης ἀπολαμβάνει καὶ ἐξ ἄλλων ἀπασχολήσεων, χωρὶς νὰ μᾶς λέγῃ ποίων. Ἐν γένει τὸ πρῶτον ἔτος τοῦ 5ετοῦς προγράμματος χαρακτηρίζεται ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴν ἐπιδείνωσιν τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ. Αἱ τιμαὶ συγκεντρώσεως ὑπῆρξαν ἀνεπαρκεῖς. Συνθλίβομεν τὸ ἀγροτικὸν εἰσόδημα χάριν τοῦ εἰσοδήματος τοῦ ἀστικοῦ πληθυσμοῦ, ἐξαθλιοῦμεν τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμὸν τὸν ἀποστεροῦμεν ἀπὸ τὰ στοιχειωδέστερα μέσα συντηρήσεως καὶ φθάνομεν οὕτω εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τὸ διδόμενον ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας Ἐθνικῶν Λογαριασμῶν τοῦ Ὑπουργείου Συντονισμοῦ, κατὰ τὸ ὁποῖον, ἐνῷ τὸ εἰσόδημα ἐξ ἀγροτικῶν ἀπασχολήσεων εἶναι 140 δολλάρια ἐτησίως κατὰ κεφαλὴν ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ, τὸ ἐξ ἄλλων ἀπασχολήσεων εἰσόδημα τοῦ πληθυσμοῦ ἀνέρχεται εἰς 140 δολλάρια, δηλαδὴ τὸ γεωργικὸν εἰσόδημα εἶναι τὸ ⅓ τοῦ ἀστικοῦ. Μὲ αὐτὴν τὴν σχέσιν τῶν δύο εἰσοδημάτων, γεωργικοῦ καὶ ἀστικοῦ προκύπτει μέσον ἐτήσιον εἰσόδημα κατὰ κεφαλὴν 290 δολλ. Ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς εἶναι ἐπίσημος, ἀλλὰ πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὸς μὲ ἀρκετὲς ἐπιφυλάξεις. Τὸ Ἑλληνικὸν ἐθνικὸν εἰσόδημα εἶναι τὸ χαμηλότερον τῆς Εὐρώπης. Πρέπει ἰδιαιτέρως νὰ σημειωθῇ, ὅτι τὸ γεωργικὸν εἰσόδημα τοῦ 1960 ὑπῆρξε σημαντικῶς μικρότερον ἀπὸ ὅ,τι ὑπολογίζεται. Βάσει στοιχείων τῶν Ἐθνικῶν Λογαριασμῶν ὑπολογίζεται μείωσις κατὰ 7% περίπου ἐν σχέσει μὲ τὸ γεωργικὸν εἰσόδημα τοῦ 1957 καὶ 8% τοῦ 1959. Ἐπιπροσθέτως αἱ καταβληθεῖσαι τιμαὶ ὑπὸ τῶν ἀγροτῶν διὰ τὰς προμηθείας των, εἶναι ὑψηλότεραι τοῦ 59 καὶ 5%. Ἐπιβάλλεται βελτίωσις, ἔστω καὶ τεχνητὴ δι’ ἐπιδοτήσεως τῶν κυρίων προϊόντων τοῦ γεωργικοῦ εἰσοδήματος. Γνωρίζω, ὅτι ἀπὸ τοὺς θεωρητικοὺς οἰκονομολόγους μία τοιαύτη ἐπιδότησις θεωρεῖται ἀντιοικονομική, διότι πρόκειται περὶ δαπάνης χωρὶς ἀντίστοιχον παραγωγὴν ἔργου. Ἀλλὰ μία τοιαύτη πολιτικὴ παρ’ ὅλας αὐτὰς τὰς ἀντιρρήσεις θὰ ἔχῃ εὐεργετικὸν ἀντίκτυπον εἰς τὴν ὅλην ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Πρέπει ὁ ἀγρότης νὰ ἀποκτήσῃ ἀγοραστικὴν ἱκανότητα. Σήμερον δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξασφαλίσῃ, οὔτε τὸ ψωμί του. Πρέπει νὰ σταθεροποιήσῃ ἓν ἀνεκτὸν βιοτικὸν ἐπίπεδον. Αἱ συνέπειαι τοῦ χαμηλοῦ γεωργικοῦ εἰσοδήματος ἔχουν ἀντίκτυπον ἐπὶ τῆς ἐξελίξεως τοῦ εἰσοδήματος τῶν λοιπῶν τάξεων. Ἡ ὕψωσις τῆς στάθμης τοῦ γεωργικοῦ εἰσοδήματος, δὲν εἶναι μόνον πρᾶξις ἀνθρωπισμοῦ, ἀλλὰ οἰκονομικὸν μέτρον ὑπερτάτης σημασίας ἂν θέλωμεν νὰ ἀνορθωθῇ ταὐτοχρόνως ἡ βιομηχανία, τὸ ἐμπόριον, ἡ βιοτεχνία ν’ ἀνασταλῇ ἡ κρίσις ποὺ ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα νὰ διαμαρτύρωνται κατὰ χιλιάδας τὰ γραμμάτια εἰς τὰ ἀστικὰ καὶ τὰ ἐπαρχιακὰ κέντρα. Ἡ ἐπιδότησις τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων, ἡ δημιουργία ἀγοραστικῆς ἱκανότητος εἰς τοὺς ἀγρότας εἶναι δυνατὸν νὰ παραβληθῇ μὲ τὴν ἐπιδιωχθεῖσαν οἰκονομικὴν πολιτικὴν ἀπὸ τὸ σχέδιον Μάρσαλ, δηλαδὴ τὴν τεχνικὴν ὕψωσιν τῆς ἀγοραστικῆς ἱκανότητος τῶν καταστραφεισῶν χωρῶν μὲ σκοπὸν, ὄχι φιλανθρωπικόν, ἀλλὰ τὴν δημιουργίαν ἀγορῶν διὰ τὰ Ἀμερικανικὰ προϊόντα. Ἀπὸ τοὺς ἀριθμοὺς τῆς ὑπηρεσίας Ἐθνικῶν Λογαριασμῶν προκύπτει, ὅτι ὁ ρυθμὸς αὐξήσεως τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος εἶναι χαμηλότερος τοῦ ἡμίσεος τοῦ μέσου ἐτησίου ρυθμοῦ τῆς 5ετίας τοῦ προγράμματος. Περιορίζεται οὕτω ἡ αὔξησις εἰς 3,3% ἀντὶ τοῦ ἐπισήμως ἀνακοινωθέντος 4,8%, δηλαδὴ εἰς ποσοστὸν κατώτερον τοῦ ποσοστοῦ αὐξήσεως τοῦ 1959. Σημειωτέον, ὅτι ἡ μείωσις τῆς ἀγροτικῆς παραγωγῆς εἰς ἐπίπεδον κατώτερον τῆς παραγωγῆς τοῦ 1959 θὰ ἐπιδράσῃ δυσμενῶς εἰς τὴν βιομηχανικὴν τοῦ 1961. Εἰς τὰς ἐκθέσεις τῶν Διοικητῶν τῆς Τραπέζης Ἑλλάδος τῆς Ἐθνικῆς καὶ τῆς Ἐμπορικῆς, ὑπάρχει ἡ ταυτόσημος διαπίστωσις, ὅτι τὰ ἀγροτικὰ εἰσοδήματα ἔχουν μειωθῆ καὶ ὅτι ἡ μείωσις αὕτη ἔχει ὡς ἐπακόλουθον τὸν περιορισμὸν τῆς ζητήσεως εἰς βιομηχανικὰ προϊόντα. Εἰς τὸν παράγοντα δὲ αὐτὸν ἀποδίδεται ἡ μικροτέρα ποσοστιαία αὔξησις τῆς βιομηχανικῆς παραγωγῆς. Ἐν γένει, τὸ λῆξαν πρῶτον ἔτος τοῦ 5ετοῦς προγράμματος ἐσημείωσε μεγάλην ἀποτυχίαν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν τομέα τῆς Γεωργίας. Ἀλλὰ καὶ οἱ ἄλλοι τομεῖς δὲν ὑπῆρξαν εὐτυχέστεροι. Καὶ ἡ βιομηχανικὴ παραγωγὴ ἐσημείωσε κάμψιν. Ἕνα θέμα τεράστιον, τὸ ὁποῖον μαζὶ μὲ τὰς ἐπιδοτήσεις τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων θὰ ἔφερεν εὐεργετικὴν βελτίωσιν τοῦ ἀγροτικοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου, εἶναι ἡ ρύθμισις τῶν ἀγροτικῶν χρεῶν. Τὸ κόστος τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων ἐπιβαρύνεται ὑπερβολικὰ ἀπὸ τοὺς τόκους ἐξ αἰτίας τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου πρὸς τὴν Α.Τ.Ε. καὶ τοὺς τοκογλύφους. Ἡ Ε.Δ.Α. ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῆς Δ.Ε. καὶ τῆς Ν.Α.Κ. ὑπέβαλε σχετικὴν πρότασιν νόμου, ἐκκρεμοῦσαν ἀκόμη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τονίζεται ἡ ἀδυναμία τῶν ἀγροτῶν διὰ τὴν ἄμεσον ἐξόφλησιν τῶν χρεῶν των καὶ ἀναφέρονται ὡς ἐκδηλώσεις τῆς ἀντιαγροτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. «Τὸ ἀδιάθετον καὶ αἱ ἐξευτελιστικῶς χαμηλαὶ τιμαὶ τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων. Ἡ ἔλλειψις πιστοδοτήσεως ἢ ἡ ἀνεπαρκὴς καὶ ἀπρόσφορος, καὶ πάντως δυσανάλογος ἐν σχέσει μὲ τοὺς ἄλλους κλάδους τοιαύτη, ἀναλόγως τῶν ηὐξημένων ἀναγκῶν τῆς ἀγροτικῆς οἰκονομίας πρὸς ἀνανέωσιν, πλουτισμὸν καὶ ἐκσυγχρονισμὸν τῶν τεχνικῶν μέσων καὶ μεθόδων ἀποδοτικωτέρας καλλιεργείας». «Ὁ πιεστικὸς τρόπος εἰσπράξεως τῶν βραχυπροθέσμων πρὸς τοὺς ἀγρότας πιστώσεων κατὰ τὸν χρόνον τῆς συγκομιδῆς, ὅτε αἱ τιμαὶ εὑρίσκονται εἰς χαμηλὰ ἐπίπεδα. Ἡ ἐν γένει ἔλλειψις ἢ ἀνεπαρκὴς προστασία τῆς ἀγροτικῆς παραγωγῆς». «Πάντα ταῦτα προκαλοῦντα τὴν ἀδυναμίαν τῶν ἀγροτῶν διὰ τὴν ἄμεσον ἐξόφλησιν τῶν πρὸς τὴν Α.Τ.Ε., τὸ δημόσιον, τὸν Ο.Χ.Ο.Α. κλπ. χρεῶν των, ὠθοῦν εἰς τὸν ἰδιωτικὸν τοκογλυφικὸν δανεισμὸν μὲ τὰς καὶ ἐντεῦθεν βαρείας συνεπείας διὰ τὴν παραγωγικὴν δραστηριότητα τῶν ἀγροτῶν». «Ἐνώπιον τῆς κρισίμου αὐτῆς καταστάσεως ἡ ὁποία περιάγει τὸν ἀγροτικὸν κόσμον εἰς τὸ ἀδιέξοδον, ἀντὶ νὰ ληφθοῦν ἄμεσα μέτρα ἐλαφρύνσεως τῶν ἀγροτῶν ἀπὸ τὸ καταθλιπτικὸν βάρος τῶν χρεῶν, ἐντείνονται μέτρα διώξεώς των δι’ ὀφειλὰς πρὸς τὴν Α.Τ.Ε., τὸ Δημόσιον, τὸν Ο.Χ.Ο. Α. κλπ., ὡς τοῦτο ἐπιμαρτυρεῖται ἀπὸ διαμαρτυρίας προερχομένας ἐξ ὅλων τῶν διαμερισμάτων τῆς χώρας. Ὑπὸ τὰ ὡς ἄνω ἐκτεθέντα, ἐπιβάλλεται ἡ λῆψις τοῦ μέτρου τῆς ἀναστολῆς τῶν ἀγροτικῶν χρεῶν πρὸς τὴν Α.Τ.Ε., τὸ Δημόσιον, τὸν Ο.Χ.Ο.Α.». Ἡ δὲ πρότασις νόμου προβλέπει, ὅτι: Ὀφειλαὶ ἀγροτῶν πρὸς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, τὸ Δημόσιον καὶ τὸν Ο.Χ.Ο.Α., μετατρέπονται εἰς μεσοπροθέσμους πιστώσεις καὶ ἐξοφλοῦνται ἐντὸς χρονικοῦ διαστήματος 5 ἐτῶν. Οἱ ὀφειλόμενοι τόκοι καὶ λοιπαὶ ἐπιβαρύνσεις διαγράφονται. Ἐκ τοῦ ἐναπομένοντος ποσοῦ τῆς ὀφειλῆς εἰδικῶς πρὸς τὸ Δημόσιον καὶ τὸν Ο.Χ.Ο.Α., ποσοστὸν 30% διαγράφεται ἐπίσης. Τὸ ὑπόλοιπον τῶν ὡς ἄνω ὀφειλῶν καταβάλλεται ὑπὸ τῶν ὀφειλετῶν εἰς 5 ἑξαμηνιαίας δόσεις τῆς πρώτης καταβλητέας μετὰ τριετίαν ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος ἐντόκως πρὸς 3% ἐτησίως. Τοιαῦτα μέτρα ρυθμίσεως τῶν ἀγροτικῶν χρεῶν θὰ ἔφερον αἰσθητὴν ἀνακούφισιν εἰς τὸν ἀπηθλιωμένον ἀγροτικὸν πληθυσμὸν μὲ ἀποτελέσματα εὐεργετικὰ διὰ τὴν ἀγροτικὴν μας οἰκονομίαν καὶ γενικώτερον διὰ τὴν Ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ ἀνακουφίσῃ τὸν ἀγροτικὸν κόσμον κατὰ τρόπον ἀνάλογον πρὸς τὴν μεταχείρισιν τῶν μεγαλοβιομηχάνων καὶ μεγαλοεπιχειρηματιῶν, οἱ ὁποῖοι κατὰ καιροὺς ἔτυχον σκανδαλώδους εὐνοίας, τροφοδοτηθέντες ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν δι’ ὑψηλῶν πιστώσεων μὲ διευκολύνσεις ἰσοδυναμούσας πρὸς ὅρους δωρεᾶς, ἐνῷ οἱ ἀγρόται ἐπιστοδοτήθησαν μὲ τὸ σταγονόμετρον ὑπὸ τῆς Α.Τ.Ε. Ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ δώσῃ κἄποιαν ἀπάντησιν εἰς τὸ πανελλήνιον αἴτημα, προέβη εἰς ἡμίμετρα, ἐλάχιστα ἢ οὐδόλως ἀνακουφίζοντα τοὺς ἀγρότας, δημιουργοῦντα, ἴσως, μόνον φευγαλέας προεκλογικὰς ἐντυπώσεις. Κατ’ εἰσήγησιν τοῦ διοικητοῦ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ὑποβιβάζει ἀπὸ 1ης Μαρτίου τὰ ἐπιτόκια τῶν μεσοπροθέσμων δανείων, τῶν δανείων ἐπ’ ἐνεχύρῳ καὶ τῶν βραχυπροθέσμων χρηματοδοτήσεων ἀπὸ 7–8½ τοῖς ἑκατὸν εἰς 6–7 τοῖς ἑκατόν, τῶν καλλιεργητικῶν δανείων ἀπὸ 6–7 τοῖς ἑκατὸν εἰς 5½ –6,1)1%, τοῦ δὲ τόκου ὑπερημερίας, ἀπὸ 12 εἰς 9 τοῖς ἑκατὸν, ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον. Ἀλλὰ διὰ τῆς ρυθμίσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία σημειωτέον δὲν σημαίνει τίποτε περισσότερον, παρὰ προσαρμογὴν εἰς τὸ γενικὸν μέτρον ὑποβιβασμοῦ τοῦ τόκου, διατηροῦνται τὰ μεσοπρόθεσμα δάνεια, τὰ ἀποβλέποντα εἰς τὴν ἀναδιάρθρωσιν τῆς ἀγροτικῆς οἰκονομίας καὶ εἰς τὴν πραγματοποίησιν παραγωγικῶν ἐπενδύσεων καὶ ἑπομένως, ἀποδίδοντα βραδέως, εἰς τὸ μέγα ὕψος ἐπιτοκίου 6–7 τοῖς ἑκατόν, ὕψος ἀπαγορευτικὸν διὰ πᾶσαν προσπάθειαν μακρᾶς πνοῆς. Ἀλλ’ οὔτε τὸ ἐπιτόκιον 5½–6½ τοῖς ἑκατὸν τῶν καλλιεργητικῶν δανείων, δηλαδὴ ἡ μείωσίς του κατὰ ½ τοῖς ἑκατὸν μόνον, δημιουργεῖ κἄπως χαμηλότερον κόστος παραγωγῆς. Ἡ μείωσις τῶν ἐπιτοκίων εἰς ἣν προέβη ἡ Α.Τ.Ε. ἀποτελεῖ ἡμίμετρον ἄνευ οὐσιαστικοῦ περιεχομένου. Εἷς ἄλλος ἐξόχως σοβαρὸς παράγων διὰ τὴν ἐξέλιξιν τῆς ἀγροτικῆς μας οἰκονομίας εἶναι ἡ πολιτικὴ τῶν ἐξαγωγῶν. Κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος, δηλαδὴ τὸ πρῶτον ἔτος τοῦ πενταετοῦς προγράμματος, αἱ ἐξαγωγαὶ ἀγροτικῶν προϊόντων ἐσημείωσαν αἰσθητὴν μείωσιν. Δὲν ἀποκρύπτει ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐξαιρετικῶς δυσχερῆ θέσιν εἰς ἣν περιῆλθεν, ἀκολουθοῦσαν τὴν πολιτικὴν τῆς ὑποτελείας. Ὁ Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου κ. Δερτιλῆς, διὰ δηλώσεων τὸ παρελθὸν Σάββατον 24.2.61 πρὸς τοὺς ἐμπορικοὺς συμβούλους καὶ ἀκολούθους τῶν Χωρῶν τοῦ Ὀργανισμοῦ Οἰκονομικῆς Συνεργασίας καὶ Ἀναπτύξεως, ὑπεγράμμισε «τὴν ἔντονον ἐλλειμματικότητα τοῦ ἐμπορικοῦ μας ἰσοζυγίου καὶ τὴν τεραστίαν διαφορὰν μεταξὺ εἰσαγωγῶν καὶ ἐξαγωγῶν εἰς τὰς συναλλαγὰς μετὰ τῶν Δυτικῶν Χωρῶν». Ὁ κ. Δερτιλῆς, δὲν ἀποτινάσσει ἐν τούτοις τὸν ζυγὸν τῆς ὑποτελείας, ἀντιθέτως, τονίζει, ὅτι «οἱ χειρισμοὶ οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ γίνουν κατ’ ἀνάγκην, θὰ στραφοῦν πρὸς Χώρας τοῦ Ὀργανισμοῦ Εὐρωπαϊκῆς Οἰκονομικῆς Συνεργασίας. Ὁ κύριος ὄγκος τῶν ἐξαγωγίμων προϊόντων μας κατευθύνεται πρὸς αὐτάς, αἱ ἐκ τῶν Χωρῶν, ὅμως, τούτων εἰσαγωγαί μας εἶναι ὑπερδιπλάσιαι καὶ αἱ μετ’ αὐτῶν ἐμπορικαί μας συναλλαγαὶ δημιουργοῦν τὸ δυσβάστακτον διὰ τὴν οἰκονομίαν τῆς Χώρας ἐμπορικὸν ἔλλειμμα. Μόνον διὰ τὸ ἔτος 1960 αἱ ἐκ τῶν Χωρῶν τοῦ Ο.Ε.Ο.Σ. εἰς συνάλλαγμα ἔναντι ἐξαγωγῶν 133,1 ἑκατομμ. δολλαρίων. Ἤτοι παρουσιάζουν ἔλλειμμα 257,3 ἑκατομμ. δολλαρίων». Ἡ ἀναλογία ἐξαγωγῶν—εἰσαγωγῶν διὰ τὸ 1960 εἶναι λοιπόν, κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Ἐμπορίου 34 τοῖς ἑκατὸν μόνον. Ὁ κ. Δερτιλῆς ἀποτολμᾷ ἐν τούτοις νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι «πρέπει νὰ ἐξεύρωμεν ἀγορὰς διαθέσεως τοῦ ἀπομείναντος ἀδιαθέτου ὑπολοίπου τῆς ἐθνικῆς μας παραγωγῆς. Ἄρα, ποσοστὸν τῶν πραγματοποιουμένων εἰσαγωγῶν ἐκ τῶν Χωρῶν ἐλευθέρου συναλλάγματος, εἶναι ἀνάγκη νὰ κατευθυνθῇ πρὸς τὰς Χώρας διμερῶν συμφωνιῶν, ἵνα οὕτω δημιουργηθῇ αὐτόματος τρόπος ἀπορροφήσεως τῶν Ἑλληνικῶν προϊόντων». Αἱ δηλώσεις αὐταὶ δὲν σημαίνουν ἀπαγγίστρωσιν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τῆς ὑποτελείας, ὡς θὰ ἠδύνατό τις νὰ ὑποθέσῃ καὶ νὰ ἐλπίσῃ. Συνεχίζων λέγει: «Οἱ ἐμπορικοὶ χειρισμοὶ εἶναι χρήσιμοι, ὅταν πρόκειται νὰ ἀντιμετωπισθῇ δι’ αὐτῶν ἡ δυσμενὴς πραγματικότης τοῦ παρελθόντος. Δὲν εἶναι δυνατόν, ὅμως νὰ ἀποτελέσουν βάσιν προγραμματισμοῦ καὶ νὰ θεμελιώσουν τὸ οἰκονομικὸν καὶ κοινωνικὸν μέλον τῆς Χώρας». Ἀντιθέτως, εἶναι βέβαιον, ὅτι βάσιν προγραμματισμοῦ διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἀποτελεῖ πάντοτε ἡ πολιτικὴ τῆς δουλοπρεποῦς ὑποταγῆς εἰς τὰ συμφέροντα τῶν ξένων. Ὁ κ. Δερτιλῆς, τελειώνει τὰς ἀνακοινώσεις του, μὲ τὴν πλήρη ἡττοπαθείας μελαγχολικὴν σκέψιν, ὅτι «ἡ παθητικότης τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου δὲν θὰ σημειώσῃ οὐσιώδη βελτίωσιν κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ μακροχρονίου προγράμματος καὶ τοῦτο, διότι ἡ ἐκβιομηχάνισις τῆς οἰκονομίας, προϋποθέτει εἰσαγωγὴν κεφαλαιουχικῶν ἀγαθῶν». Τὰ ὁποῖα φυσικὰ πρέπει νὰ προμηθευθῶμεν ἀπὸ τὴν Δύσιν μὲ ἐλεύθερον συνάλλαγμα. Αἱ ἐξαγωγαί μας συντίθενται κατὰ 94,9% ἐκ πρώτων ὑλῶν, ἐξ ὧν 87,2% εἶναι ἀγροτικὰ προϊόντα καὶ 7,7% μεταλλεύματα, μόνον δὲ 5,1% ἐκ προϊόντων βιομηχανίας καὶ βιοτεχνίας. Ἡ Χώρα μας ἐνδιαφέρει, λοιπόν, τὰς ξένας οἰκονομίας, ὡς πηγὴ πρώτων ὑλῶν καὶ ὡς ἀγορὰ προϊόντων τῆς ξένης βιομηχανίας. Ὑφίσταται τὴν καταλήστευσιν τοῦ ἐθνικοῦ της πλούτου ἀπὸ τὸ ξένον κεφάλαιον. Ἡ ὁμολογηθεῖσα ἀπὸ τὸν κ. Δερτιλῆν ἐπιδείνωσις τοῦ ἐμπορικοῦ μας ἰσοζυγίου ἀποτελεῖ θανάσιμον κίνδυνον διὰ τὴν οἰκονομίαν μας, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει τὴν λῆψιν ἐξαιρετικῶν μέτρων. Εἶναι ἀπαραίτητος ἡ καθιέρωσις τῶν ἐξαγωγίμων προϊόντων μας, ὡς ἀποκλειστικοῦ μέσου πληρωμῆς διὰ τὰς εἰσαγωγάς μας μὲ ἐλαχίστας ἐξαιρέσεις. Πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῇ ἡ ἐλευθερία τῶν εἰσαγωγῶν καὶ νὰ ὑποχρεωθοῦν αἱ χῶραι, αἱ ὁποῖαι ἐπιθυμοῦν νὰ συνεχίσουν τὰς εἰσαγωγάς των εἰς τὴν Χώραν μας, ν’ αὐξήσουν ἀντιστοίχως τὰς ἀγορὰς προϊόντων μας. Ἀπὸ σχετικὴν περικοπὴν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Δερτιλῆ, προκύπτει, ὅτι ὅπου ἔχομεν διμερεῖς συμβάσεις ὡς βάσιν τῶν συναλλαγῶν μας, ὑπάρχει σταθερὰ ἄνοδος τῶν ἐξαγωγῶν μας. Ὁ κ. Δερτιλῆς εἶπεν, ὅτι «τὸ ἔτος 1960 αἱ Ἑλληνικαὶ ἐξαγωγαὶ πρὸς χώρας διμερῶν συμφωνιῶν, ἤτοι πρὸς τὰς Ἀνατολικάς, τὴν Γιουγκοσλαβίαν, Αἴγυπτον καὶ Ἰσραὴλ ἀνῆλθον εἰς 60,1 ἑκατομμύρια δολλάρια ἔναντι 17,1 τοῦ ἔτους 1955, ἤτοι ηὐξήθησαν κατὰ 251,5%. Ἀντιθέτως, αἱ Ἑλληνικαὶ ἐξαγωγαὶ εἰς τὰς χώρας τοῦ Ὀργανισμοῦ Οἰκονομικῆς Συνεργασίας καὶ Ἀναπτύξεως, ἦσαν 133 ἑκατομμύρια δολλάρια τὸ 1960 ἔναντι 183 τοῦ ἔτους 1955, ἤτοι ἐμειώθησαν κατὰ 27,3%». Εἰδικώτερον, διὰ τὴν ἀγροτικήν μας οἰκονομίαν, ἐπιβάλλεται νὰ προστατευθῇ ἡ ἐσωτερική μας ἀγορά. Εἰσάγομεν 130 ἑκατομμυρίων δολλαρίων γεωργικὰ προϊόντα τὸν χρόνον καὶ πολλάκις ἐξάγομεν τὰ ἰδικά μας εἰς ἐξευτελιστικὰς τιμὰς διὰ νὰ εἰσάγωμεν ὁμοειδῆ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Παρὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Ἐμπορίου, ὡς δῆθεν Ὑπουργοῦ ἐλευθέρου Κράτους, τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι παρεμβάλλομεν μεγάλας δυσκολίας διὰ ν’ ἀναπτυχθοῦν αἱ ἀνταλλαγαί μας μὲ τὰς Ἀνατολικὰς χώρας. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς ἀναφέρω παραδείγματα ἀδικαιολογήτου δυστρόπου συμπεριφορᾶς πρὸς τὴν Λαϊκὴν Κίναν, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ μείνῃ τελείως νεκρὰ ἡ τεραστία αὐτὴ ἀγορὰ τῶν ἀγροτικῶν μας προϊόντων. Ἐν τούτοις, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ πρόβλημα τῆς διαθέσεως τῶν ἀγροτικῶν μας προϊόντων, διότι ἡ δυνατότης ἀναπτύξεως τῶν ἀνταλλαγῶν μας μὲ τὰς Ἀνατολικὰς χώρας, δύναται νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ὕψος ποὺ θέλομεν ἡμεῖς, ὥστε νὰ ἐπιτυγχάνεται πλήρης ἐξίσωσις. Ἡ προμήθεια κεφαλαιουχικῶν ἀγαθῶν, βιομηχανικοῦ ἐξοπλισμοῦ, ἡ ἐκτέλεσις μεγάλων τεχνικῶν ἔργων, λ.χ. ὑδροηλεκτρικῶν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθοῦν μὲ ἀνταλλαγὴν ἀγροτικῶν προϊόντων, ὡς ἔγινε δι’ ἄλλας χώρας λ.χ. τὴν Η. Α.Δ., τὰς Ἰνδίας καὶ τὴν Τουρκίαν. Ἡ Κυβέρνησις εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν φαίνεται, ὅτι ἐζήτησε τοιαύτην δυνατότητα. Ἀσφαλῶς, τελεῖ ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν Δυτικῶν χωρῶν, ἰδίως τῆς Δυτικῆς Γερμανίας, διὰ τὸν περιορισμὸν ἀνταλλαγῶν μὲ τὰς Ἀνατολικὰς χώρας Δὲν ὑπολογίζομεν μονόπλευρον ἐξαγωγικὴν πολιτικήν, ἀλλὰ πολιτικὴν ἐλευθέρας διαθέσεως τῶν ἀγροτικῶν καὶ βιομηχανικῶν προϊόντων μας, σύμφωνα μὲ τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλληνικῆς οἰκονομίας, καὶ τὴν ἀπαγγίστρωσίν μας ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τῆς ὑποτελείας, ἡ ὁποία τόσα δεινὰ ἐπισωρεύει, ἀναστέλλει τὴν οἰκονομικήν μας ἀνάπτυξιν, ἰδίᾳ τὴν ἐκβιομηχάνισίν μας, εἰδικῶς δὲ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν δημιουργεῖ τὴν ἐλλειμματικότητα τοῦ ἐμπορικοῦ μας ἰσοζυγίου. Ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, κ. Ζολώτας, εἰς τὴν ἔκθεσίν του τοῦ 1958 ἀναφέρει (σελ. 52 τῆς ἐκθέσεως), «ἡ αὔξησις τοῦ ἐμπορίου μετὰ τῶν Ἀνατολικῶν χωρῶν, ἔχει τὸ πλεονέκτημα, ὅτι περιορίζει ἀντιστοίχως τὴν ηὐξημένην ἐξάρτησίν μας ἐξ εἰσαγωγῶν ἀπὸ χώρας, τὰ μετὰ τῶν ὁποίων ἐλλείμματα, εἶναι ἤδη μεγάλα μὲ ἐπίμονον τάσιν περαιτέρω διευρύνσεως». Τὸ τελευταῖον ἔτος μιᾶς ἑξαετίας καθ’ ἣν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀρχὴν ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ, ἡ ἔχουσα ὡς ἔμβλημα τὰ ἔργα, τὰ οἱαδήποτε ἔργα, χαρακτηρίζεται ἀπὸ τραγικὴν ὄξυνσιν τῆς ἀπαθλιώσεως τοῦ ἀγροτικοῦ, ἰδίᾳ πληθυσμοῦ, μεγάλην αὔξησιν τῆς ἀνεργίας, πολλαπλασιασμὸν τοῦ ρεύματος τῆς μεταναστεύσεως, πτῶσιν τῶν τιμῶν καὶ τοῦ ὄγκου τῆς παραγωγῆς. Καὶ γεννᾶται εὐλόγως τὸ ἐρώτημα. Τὶ εἶναι αὐτὰ τὰ ἔργα ποὺ ἐξετελέσθησαν καὶ εἰς τὶ ἀπέβλεπαν; Ἐὰν ἀπέβλεπαν εἰς τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς τὴν ὁποίαν ὁπωσδήποτε δὲν ἐπέτυχαν διὰ ποῖον σκοπὸν τὴν ἐπεδιώκαμεν; Ἡ ἄνοδος τῆς παραγωγῆς πρέπει νὰ συνοδεύεται ἀπὸ πολιτικὴν διαθέσεως τῶν προϊόντων. Ἐὰν ἐπετυγχάνετο ὁ σκοπὸς τῶν ὑδραυλικῶν, ἐγγειοβελτιωτικῶν, ἀρδευτικῶν, συγκοινωνικῶν ἔργων, ἐὰν ἀπετρέποντο αἱ πλήμμυραι, ἀπεδίδοντο μερικὰ ἑκατομμύρια στρέμματα εἰς τὴν καλλιέργειαν ἀπεκτῶντο μερικὰ ἑκατομμύρια στρέμματα ποτιστικὰ ἐδάφη, διηυκολύνοντο αἱ μεταφοραὶ τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων διὰ τῆς κατασκευῆς ὁδῶν καὶ εἴχομεν ὡς συνέπειαν ὅλων αὐτῶν τῶν δαπανηροτάτων ἔργων τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς, τὶ θὰ τὴν ἐκάμναμεν; Ἡ αὔξησις τῆς παραγωγῆς πρέπει νὰ συνοδεύται ἀπὸ ἀντίστοιχον ἐξαγωγὴν τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων καὶ καθὼς εἴδομεν αἱ ἐξαγωγαί μας ἐμειώθησαν. Ἐὰν ὁ ὄγκος τῆς παραγωγῆς, χάρις εἰς τὰ ἔργα ηὐξάνετο, ἡ ἀπαθλίωσις τῆς ὑπαίθρου θὰ ἦτο ἀκόμη μεγαλυτέρα. Τὸ γεγονὸς ὅμως εἶναι, ὅτι ἔργα ὑδραυλικά, ἐγγειοβελτιωτικά, ἀρδευτικά, συγκοινωνιακά, ἀναφέρονται εἰς τὰς κυβερνητικὰς ἐπαγγελίας καὶ εἰς τὸ πενταετὲς πρόγραμμα. Ὁ κ. Τσάτσος μᾶς εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι 90% τῶν ἐπενδύσεων ἀφοροῦν τὴν ἐπαρχίαν. Παρατηρῶ, ἐν πρώτοις, ὅτι μέγα μέρος, τὸ μεγαλύτερον, ἴσως, τῶν τοιούτων κρατικῶν ἐπενδύσεων ἐπανέρχεται κατὰ ποικίλους τρόπους εἰς τὴν πρωτεύουσαν. Ἄλλωστε, ἐγὼ δὲν ἀμφισβητῶ, ὅτι ἐδαπανήθησαν μέγιστα ποσὰ δι’ ἐκτέλεσιν κακῶς μελετηθέντων, ἀσυντονίστων ἔργων, χωρὶς προγραμματικὸν καθορισμὸν τοῦ σκοποῦ εἰς τὸν ὁποῖον ταῦτα ἀπέβλεπαν καὶ τὰ ὁποῖα ἐσημείωσαν ἀστρονομικὰς ὑπερβάσεις, ἀλλ’ ὅτι οὐδὲν ἢ ἐλάχιστα ἀπέδωσαν. Ὁ συνάδελφος κ. Μαῦρος ἐζήτησε συγκεκριμένα στοιχεῖα περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦ κόστους, τοῦ χρόνου περατώσεως, τοῦ βαθμοῦ εἰς ὃν ἐπραγματοποιήθη ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἐξετελέσθησαν τὰ ἀρδευτικὰ φράγματα Ἀχελώου, Ἀλιάκμονος, Ἀξιοῦ καὶ τὸ ὑδροηλεκτρικὸν τοῦ Μέγδοβα, ἐξυπηρετοῦν ἐπίσης ἀρδευτικοὺς σκοπούς. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔδωσε τὰ αἰτηθέντα στοιχεῖα. Θὰ τὰ δώσω ἐγὼ εἰς τὴν Βουλὴν μὲ τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀκριβῆ. Θὰ δημοσιευθοῦν ἄλλωστε εἰς τὰ πρακτικά, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλεγχθοῦν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὰς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας. Διὰ τὸ ἔργον τοῦ Μέγδοβα ὡμίλησα ἐπανειλημμένως καὶ θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω τὰς δοθείσας πληροφορίας. Διὰ τὰ τρία φράγματα Ἀχελώου, Ἀλιάκμονος, Ἀξιοῦ, καταθέτω τὸν ἀκόλουθον πίνακα:

Μέση ὑπέρβασις καὶ διὰ τὰ τρία φράγματα, τὰ ὁποῖα ἀνετέθησαν μὲ προϋπολογισμὸν συνολικῆς δαπάνης 108 ἑκατ. δραχμῶν καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν συνολικῶς 234 ἑκατ., 117%. Σχετικῶς μὲ τὰ τρία ταῦτα ἀρδευτικὰ φράγματα, παρατηροῦμεν, ὅτι ταῦτα ἐμελετήθησαν ὑπὸ τῆς Ἀμερικανικῆς Ἑταιρείας KNAPPEN. Ἡ αὐτὴ ἑταιρεία ἀνέλαβε τὸ 1954 τὴν ἐπίβλεψιν καὶ τὴν εὐθύνην τῆς ἐκτελέσεως δι’ Ἑλλήνων ὑπεργολάβων. Τὰ τρία φράγματα ἐπερατώθησαν μὲ καθυστέρησιν δύο ἕως τριῶν ἐτῶν ἀπὸ τῆς ἀναθέσεως. Κατὰ τὴν ἐκτέλεσίν των ἐσημειώθησαν πλεῖστα τεχνικὰ σφάλματα καὶ ζημίαι, ὀφειλόμεναι εἰς τὸ γεγονός, ὅτι ἐτέθησαν εἰς ἐφαρμογὴν μελέται ἀνεξέλεγκτοι τῆς Ἀμερικανικῆς Ἑταιρείας KNAPPEN, ἀποδειχθεῖσαι ἐσφαλμέναι κατὰ τὴν ἐφαρμογήν. Εἰς τὸ φράγμα Ἀξιοῦ λ.χ., μετὰ τὴν ἀποπεράτωσίν του, ἐγένοντο θεαματικαὶ ἀνατινάξεις τῶν μεσοβάθρων στηρίξεως τῶν σιδηρῶν θυρῶν, διότι ἔχρῃζον ἀνακατασκευῆς διὰ νὰ δεχθῶσι τὰ μεταλλικὰ μέρη, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀνατεθῆ εἰς Αὐστριακὸν ἐργοστάσιον. Ἀργότερον, εἰς τὸ ἴδιον φράγμα ἐκρημνίσθη καθοδηγητικὸς τῶν ὑδάτων τοῖχος μήκους 50 μέτρων καὶ ὕψους 2,0 μέτρων. Εἰς τὸ ἴδιον ἔργον ἐσχάτως διεπιστώθη ἀπόκλισις τῆς ἑδράσεως καὶ αὐτῶν τῶν μεταλλικῶν θυρῶν καὶ ἕπεται συνέχεια... Τὸ πρόγραμμα ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων 1961, ὡς ἐμφαίνεται εἰς τὴν σελ. 571 προϋπολογισμοῦ 1961, κατηρτίσθη εἰς ὕψος 652.861.000 δραχμῶν καὶ ἀναλύεται εἰς: 1. Ἔργα καθαρῶς ἀρδευτικά. 2. Ἔργα μικτὰ ἀρδευτικὰ καὶ ἀντιπλημμυρικά. 3. Ἔργα μόνον ἀντιπλημμυρικά. 4. Ἔργα διάφορα μικρὰ τοπικῆς σημασίας. 5. Εἰδικὰς δαπάνας μελετῶν καὶ ἀπαλλοτριώσεων. Ἐκ τῶν ἔργων τούτων τὰ ἀρδευτικὰ εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα χρήζουν ἀναλύσεως, διότι εἶναι καὶ τὰ μείζονος σημασίας καὶ ἐκ τούτων τὰ σημαντικώτερα εἶναι, ἀπὸ ἀπόψεως ἐξυπηρετουμένης ἐκτάσεως: α) Τοῦ Πηνειοῦ Ἠλείας, ἐπιφανείας 300.000 στρεμμ. β) Τοῦ Ἀχελώου, ἐπιφανείας 450.000 στρεμμ. γ) Τοῦ Ἀλιάκμονος καὶ Ἀξιοῦ, ἐπιφανείας 900.000 στρεμμ. Α) Τὰ ἔργα τῆς Ἠλειακῆς Πεδιάδος, τὰ ὁποῖα ἐμελετήθησαν πρὸ δεκαετίας, τὸ 1951, ἀναφέρονται ἀπὸ τριετίας εἰς τὰ προγράμματα εἰς τὸ ποσὸν τῶν 600 ἑκατ. δραχμῶν, ἀλλὰ δὲν ἤρχισαν ἀκόμη. Δημοπρασία διεθνὴς γενομένη τὸν Ὀκτώβριον 1960, δὲν κατεκυρώθη, οὔτε ὅμως καὶ ἠκυρώθη ἀκόμη. Ἀποτελεῖ ἕνα σκοτεινὸν σημεῖον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀνάγκην διευκρινήσεως. Β) Τὰ ἔργα Ἀχελώου ἤρξαντο, ὅπως εἴπομεν, τὸ 1954 διὰ τῆς ἔκτοτε ἐνάρξεως κατασκευῆς τοῦ φράγματος ὑδροληψίας καὶ παρῆλθεν ἀπὸ τότε ἑπταετία, χωρὶς νὰ ἐπωφεληθῇ ἀκόμη ἡ πεδιὰς τοῦ Ἀγρινίου. Τὰ ἔργα ταῦτα προϋπολογίζονται εἰς 1.250.000.000 δραχμῶν, δαπανηθέντος μέχρι σήμερον ποσοῦ 320.000.000 παρὰ τοῦ Ὑπουργείου Συγκοινωνιῶν καὶ Δημοσίων Ἔργων καὶ οὐδόλως τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας. Τὸ ἀνωτέρω ποσὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀναφέρεται εἰς:

Χαρακτηριστικὸν εἶναι, ὅτι ἡ σῆραγξ ἐδημοπρατήθη καὶ ἀνετέθη εἰς ἐργολάβον ἀντὶ 70 ἑκατ. δραχμ. Ἔχει μῆκος 6.000 μ., κατεσκευάσθη τμῆμα 850 μ. καὶ ἐδαπανήθη ἤδη ποσὸν 50 ἑκατ. Εἰς τὰ ἀνωτέρω ποσὰ παρατηροῦμεν α) τὸ μέγα ποσοστὸν διὰ μελέτας καὶ ἀπαλλοτριώσεις, περίπου 12%, β) τὸν ὑπερδιπλασιασμὸν τῆς δαπάνης τοῦ φράγματος, τὴν ὁποίαν ἀνεφέραμεν ἤδη, γ) τὸν τριπλασιασμὸν σχεδὸν τῆς δαπάνης τῆς σήραγγος καὶ εἴμεθα ἀκόμη ἐν ἀρχῇ, μὴ διανοιχθέντος εἰσέτι τοῦ ἑνὸς χιλιομέτρου ἐπὶ τῶν 6 τοῦ ὅλου μήκους. Διατὶ αὐτὴ ἡ ὑπέρβασις καὶ διατὶ αὐτὴ ἡ βραδύτης προόδου τοῦ ἔργου; δ) ὅτι, ἀσφαλῶς, τὰ δίκτυα θὰ παρουσιάσουν ὑπέρβασιν κατὰ ἑκατὸν τοὐλάχιστον ἑκατομμύρια ἢ καὶ περισσότερα, ἐὰν μάλιστα ὁ ἀνωτέρω ἀριθμὸς ἀναφέρεται εἰς μὴ ἐπενδεδυμένας διώρυγας. Ἅπαντα τὰ ἀνωτέρω ἔργα εὑρίσκονται ἐν ἐξελίξει, ἐκτὸς τοῦ φράγματος, ὅπερ εἶναι τὸ μόνον περαιωθὲν ἔργον. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἀρδευτικὰ δίκτυα, τὸ περαιωθὲν τμῆμα εἶναι ἐπιφανείας μικροτέρας τῶν 15.000 στρεμμάτων, δηλαδὴ τὸ 1)30 τοῦ συνόλου. Γ) Τὰ ἀρδευτικὰ ἔργα τῆς πεδιάδος Θεσσαλονίκης προϋπολογίζονται, μετὰ τῶν συναφῶν ἔργων Ὑπουργείου Γεωργίας, εἰς:

Εἰς τὰ ἀνωτέρω παρατηροῦμεν α) τὴν μνημονευθεῖσαν ἤδη μεγάλην ὑπέρβασιν, μέχρι σχεδὸν τριπλασιασμοῦ τῆς δαπάνης τῶν φραγμάτων, εἰς ἀμφότερα τῶν ὁποίων θὰ ἀπαιτηθῶσιν, ἴσως, καὶ νέαι συμπληρωματικαὶ ἐργασίαι βελτιώσεως τῆς ἀσφαλείας των. β) Τὴν ἀνεπαρκῆ δαπάνην τῶν δικτύων, τῶν ὁποίων, ὡς γνωστόν, ἐπενδύονται ἐκ τῶν ὑστέρων αἱ χωμάτιναι διανοίξεις καὶ καθὼς προκύπτει ἀπὸ τὰς μελέτας διὰ τὰ ⅔, ἤτοι τὰ 600.000 στρέμμ., ἡ δαπάνη θὰ ἀνέλθῃ εἰς 1.400 δραχ. κατὰ στρέμμα καὶ διὰ τὰ ὑπόλοιπα ⅓, ἤτοι τὰ 300.000 στρέμματα εἰς 2.200, ἤτοι ἐν συνόλῳ εἰς 1.500.000.000, ἀντὶ τῶν 1.260.000.000, δηλαδὴ ὑπέρβασις τοῦ αὐτοῦ ἀναφερομένου ποσοῦ κατὰ 240 ἑκατ. γ) Οὐδεμία πρόβλεψις ἐγένετο διὰ κατασκευὴν παρὰ τὰς ὑδροληψίας δεξαμενῶν ἐξαμμώσεως, δοθέντος, ὅτι ἤδη ἔχουσι προσχωθῆ αἱ διώρυγες ἐκ τῶν φερτῶν ὑλικῶν καὶ θὰ ἀπαιτηθῶσι 3 τοιοῦτοι ἐξαμμωτῆρες κλπ., δύο εἰς Ἀξιὸν καὶ εἷς εἰς Ἁλιάκμονα, συνολικῆς δαπάνης ἀνωτέρας πάντως τῶν 100 ἑκατ. δραχμῶν. Ἑπομένως, τὸ ἀνωτέρω προϋπολογισθὲν ποσὸν θὰ ἔχῃ ὑπέρβασιν κατὰ 15% τοὐλάχιστον ἐν τῷ συνόλῳ του, δηλαδὴ θὰ φθάσῃ τὰ 2.600.000.000. Ἔναντι τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ, κατὰ τὴν διαρρεύσασαν πλήρη ἑπταετίαν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεώς των ἐδαπανήθησαν μόλις 400 ἑκατ. δραχμῶν, δηλαδὴ κατὰ μέσον ὅρον 60 ἑκατ. ἐτησίως. Καὶ ἂν ἀκόμη, βελτιουμένου τοῦ ρυθμοῦ τούτου διπλασιασθῇ τὸ ἄνω ἐτήσιον ποσὸν ἀναλώσεως, χρειαζόμεθα 18 ἕως 20 ἔτη διὰ τὴν ὁλοκλήρωσιν τῶν ἀρδευτικῶν τούτων δικτύων, ἔναντι τῶν 7 ἐτῶν ποὺ προβλέπει ἡ Κυβέρνησις. Ἔναντι τῆς γενομένης δαπάνης, παρεδόθη ἔκτασις μέχρι σήμερον, δηλαδὴ ἐντὸς ἑπταετίας ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἔργων δικτύου ἀρδεύσεως μόλις 30.000 στρεμμ. καὶ αὐτὸ ὄχι πλήρως ὡλοκληρωμένον, δηλαδὴ μόλις τὸ 1)30 τοῦ συνόλου, ἐὰν δεχθῶμεν, ὅτι βελτιουμένης τῆς ὀργανώσεως ἔχομεν 45.000 στρέμμ. ἐτησίως πρὸς παράδοσιν, πάλιν θὰ ἀπαιτηθῶσι 18–20 ἔτη τοὐλάχιστον, πρὸς ὁλοκλήρωσιν τῆς ἀρδεύσεως τῆς πεδιάδος Θεσσαλονίκης. Ἡ συσχέτισις τῶν δύο δικτύων Ἀγρινίου καὶ Θεσσαλονίκης παρουσιάζει τὰ αὐτὰ χαρακτηριστικά, τὰ ὁποῖα ἐλέγχονται οὕτω, ὅτι δὲν εἶναι τυχαῖα καὶ ἑπομένως ἔχουσι κοινὸν γενεσιουργικὸν αἴτιον, τὸ ὁποῖον ὀφείλεται εἰς τὴν ἔλλειψιν ὀργανώσεως καὶ προγραμματισμοῦ. Ἐκ τῆς ἐλλείψεως ταύτης ἀπωλέσθη ἡ πενταετία 1954– 1959, ἐνῷ θὰ ἔπρεπε συγχρόνως μὲ τὰ ἔργα κεφαλῆς τῶν δικτύων (φράγματα καὶ προσαγωγὴ) νὰ εἶχεν ἀρχίσει καὶ ἡ ἐκτέλεσις τῶν δικτύων, ὥστε ἀπὸ τῆς ἐνάρξεώς των, δηλαδὴ 1954, νὰ τελειώσουν πολὺ ἐνωρίτερον τοῦ 1980, ὅπως προβλέπεται σήμερον. Προκειμένου περὶ τοῦ Ἀξιοῦ, εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ἐπανέλθω εἰς ἓν σοβαρὸν γεγονός, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ἤδη ὁ συνάδελφος κ. Πρίφτης, χαρακτηριστικὸν τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀντιμετωπίζεται ἡ ἐκτέλεσις τόσων μεγάλων, δαπανηρῶν καὶ ἐξαιρετικῆς σημασίας ἔργων, ὅπως τὸ φράγμα τοῦ Ἀξιοῦ. Ὁ ποταμὸς Ἀξιός, ἔχει συνολικὴν λεκάνην ἀπορροῆς 25.000 τετρ. χιλιομέτρων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα μόνον τὰ 3.000 τετρ. χιλιόμετρα, δηλαδὴ τὰ 12% εὑρίσκονται ἐπὶ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους καὶ τὰ 88% ἐπὶ Γιουγκοσλαβικοῦ ἐδάφους. Ὅταν συνεζητεῖτο ἡ Ἑλληνογιουγκοσλαβικὴ Συμφωνία ὑδροοικονομίας, εἶπα τὰ ἑξῆς, ὡς ἀναγράφεται εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς 18 Σεπτεμβρίου 1959: «Ἀλλὰ τὸ μεγάλο θέμα, ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποβλέπῃ ἡ συνεργασία μὲ τὴν Γιουγκοσλαβίαν, ποὺ ἀποτελεῖ τὸ περιεχόμενον τοῦ συζητουμένου σχεδίου Ν.Δ., εἶναι ἡ ἀπάντησις εἰς τὸ ἀγωνιῶδες ἐρώτημα, μήπως τὰ τόσον δαπανηρὰ ἔργα τοῦ φράγματος καὶ τοῦ δικτύου ἀρδεύσεως ἐπὶ τοῦ Ἀξιοῦ ποταμοῦ καταστοῦν μίαν ἡμέραν ἄχρηστα καὶ ὁ θρῦλος τῶν ἀρδεύσεων διὰ τὰς ὁποίας γίνεται τόση τυμπανοκρουσία, διαλυθῇ, ἂν τὸ σύνολον τῆς θερινῆς παροχῆς κρατηθῆ δι’ ἀρδεύσεις εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν. Θὰ εἶναι δὲ πραγματικὸν δρᾶμα διὰ τὴν γεωργικὴν οἰκονομίαν τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας καὶ εἰδικώτερον τῆς πεδιάδος Θεσσαλονίκης, ἡ ἐξαφάνισις τῶν ὑδάτων τοῦ Ἀξιοῦ διὰ κατακρατήσεώς των εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν». Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐφανταζόμην, ὅτι ἐπέκειτο τὸ δρᾶμα καὶ τὰ ἔργα θὰ ἀπεδεικνύοντο ἄχρηστα. Συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 1 τῆς συμφωνίας, συνεκροτήθη μόνιμος Ἑλληνο–Γιουγκοσλαβικὴ Ἐπιτροπὴ ὑδροοικονομίας, ἡ ὁποία συνῆλθεν εἰς πρώτην αὐτῆς σύνοδον ἐν Θεσσαλονίκῃ ἀπὸ τῆς 22ας μέχρι τῆς 27ης Φεβρουαρίου 1960 καὶ κατήρτισε Πρακτικὸν δημοσιευθὲν εἰς τὸ φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, τεῦχος πρῶτον 21.1.61, ἀριθ. 13. Ἡ σχετικὴ περικοπὴ τοῦ Πρακτικοῦ ἔχει ὡς ἑξῆς: Ἀντιγράφω ἁπλῶς, διατηρῶν τὰς γλωσσικὰς μαργαρίτας. «Θέμα 2. Προβλήματα τοῦ Ἀξιοῦ (Βαρντάρ) Αἱ δύο Ἀντιπροσωπεῖαι ἀντήλλαξαν πληροφορίας ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἐκτελουμένων ἔργων ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τῶν ἐν τῷ λεκανοπεδίῳ τοῦ Ἀξιοῦ, ὡς καὶ τῆς προοπτικῆς ἀναπτύξεως τῶν ρηθέντων ἔργων. Ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐξέθεσεν ἐν τῷ συνόλῳ του τὸ πρόβλημα τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ὑδάτων τοῦ Ἀξιοῦ, μὲ τὸν σκοπὸν ἀρδεύσεως καὶ παρέσχε πληροφορίας ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν μελετηθέντων καὶ ὑπὸ ἐκτέλεσιν ἔργων εἰς τὴν πεδιάδα τῆς Θεσσαλονίκης. Ἡ ἀξιοποίησις τῆς πεδιάδος ταύτης περιλαμβάνει τὴν ἐκτέλεσιν προστατευτικῶν ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων, ἀποξηραντικῶν, ἀποστραγγιστικῶν καὶ ἀρδευτικῶν. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον συνεπληρώθη ἤδη ἡ κατασκευὴ φράγματος μεταστροφῆς ἐπὶ τοῦ Ἀξιοῦ (Βαρντάρ). Συμφώνως πρὸς τὰ καταρτισθέντα σχέδια διὰ τὰ δίκτυα ἀρδεύσεως τῆς περιοχῆς τοῦ Ἀξιοῦ, ἡ ἐκ τοῦ ποταμοῦ προερχομένη καὶ ἀναγκαία διὰ τὴν ἄρδευσιν ροὴ ὕδατος, ἀνέρχεται εἰς 35 κυβικὰ μέτρα κατὰ δευτερόλεπτον Ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐνδιαφέρεται ζωηρῶς διὰ τὴν διατήρησιν τῆς ροῆς ταύτης ὕδατος θεωρουμένης ὡς ἐλάχιστον ὅριον διὰ τὸν μῆνα Ἰούλιον. Ταὐτοχρόνως, ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐξέφρασε τὴν εὐχὴν ὅπως, ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ, ἡ ροὴ ὕδατος τοῦ ποταμοῦ κατὰ τὴν θερινὴν περίοδον αὐξηθῇ εἰς 45 κυβικὰ μέτρα κατὰ δευτερόλεπτον, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἐπέτρεπε τὴν πλήρη ἀξιοποίησιν τῆς ρηθείσης περιοχῆς, συμφώνως πρὸς τὰ ὑπὸ ἐκτέλεσιν σχέδια. Ἡ Γιουγκοσλαβικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἐδήλωσεν, ὅτι εἰς τὸ Γιουγκοσλαβικὸν ἔδαφος ἐξετελέσθη σειρὰ κατασκευῶν καὶ ἔργων καὶ ὅτι αἱ νέαι κατασκευαὶ καὶ ἔργα εὑρίσκονται ὑπὸ ἐκτέλεσιν μὲ τὸν σκοπὸν ἀρδεύσεως μεγάλων γεωργικῶν ἐκτάσεων εἰς τὸ λεκανοπέδιον τοῦ Ἀξιοῦ (Βαρντάρ). Τὰ συστήματα καὶ κατασκευαί, αἵτινες ἐξετελέσθησαν ἢ εὑρίσκονται ὑπὸ ἐκτέλεσιν εἰς τὸ Γιουγκοσλαβικὸν ἔδαφος χρησιμοποιοῦσι τὰ τρεχούμενα ὕδατα τοῦ Ἀξιοῦ (Βαρντάρ), τὰ συσσωρευόμενα κατὰ τὰς μεγάλας ὑδατοπτώσεις τοῦ ἔαρος, τὰ συσσωρευόμενα ἐπὶ τῶν παραποτάμων, ὡς καὶ τὰ ὕδατα τὰ μεταφερόμενα ἐξ ἄλλων λεκανοπεδίων πρὸς τὸ λεκανοπέδιον τοῦ Ἀξιοῦ (Βαρντάρ) ὅλων αὐτῶν χρησιμοποιουμένων πλήρως ἐπὶ τοῦ Γιουγκοσλαβικοῦ ἐδάφους. Ἡ Γιουγκοσλαβικὴ Ἀντιπροσωπεία ἀναφερομένη ἀκολούθως εἰς τὰ ἔργα, ἅτινα ἐξετελέσθησαν ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους καὶ ἅτινα χρησιμοποιοῦσι τὰ ὕδατα τοῦ Ἀξιοῦ (Βαρντάρ), ἐπέστησε τὴν προσοχὴν τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐπὶ τῶν κάτωθι: Κατὰ τὰ δεδομένα, ἅτινα διαθέτει ἡ Γιουγκοσλαβικὴ Ἀντιπροσωπεία, ὁ Ἀξιὸς (Βαρντάρ), δὲν ἔχει κατὰ τὸν μῆνα Ἰούλιον ροὴν ὕδατος 35 κυβικῶν μέτρων κατὰ δευτερόλεπτον, βάσει τῆς ὁποίας, κατὰ τὴν δήλωσιν τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας κατεσκευάσθη φράγμα μεταστροφῆς ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους. Ἐκ τῆς δηλώσεως τῆς γενομένης ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἕπεται, ὅτι ἐξ Ἑλληνικῆς πλευρᾶς, κατὰ τὴν μελέτην καὶ κατασκευὴν τοῦ ρηθέντος ἔργου, τοῦτο ὑπελογίσθη ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν τρεχουσῶν ὑδάτων τοῦ Ἀξιοῦ (Βαρντάρ) καὶ ἰδίως ἐπὶ τοῦ ἐλαχίστου ὁρίου τῶν ὑδάτων, χωρὶς νὰ συμβουλευθῇ ἡ Γιουγκοσλαβία καὶ χωρὶς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ γεγονός, ὅτι ἐν Γιουγκοσλαβίᾳ εὑρίσκονται ἐξ ἴσου ὑπὸ κατασκευὴν ἔργα, ἅτινα θὰ χρησιμοποιήσωσι τὰ αὐτὰ ὕδατα διὰ τὴν ἄρδευσιν καὶ ἄλλας ἀνάγκας, κατὰ τρόπον, ὥστε διὰ τὸν λόγον τοῦτον νὰ ἠδύνατο νὰ γεννηθῇ ἐρώτημα ὡς πρὸς τὴν πραγματικότητα τῆς προβλεφθείσης χρησιμοποιήσεως ὑδάτων τοῦ Ἀξιοῦ (Βαρντάρ), ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους. Ἡ κατασκευὴ τῶν ἔργων διὰ τὴν χρησιμοποίησιν τῶν ὑδάτων τοῦ Ἀξιοῦ (Βαρντάρ), δέον νὰ συμφωνῇ μὲ τὴν ἀρχὴν τῆς πλέον νοητῆς κατανομῆς τῶν ὑδάτων μεταξὺ τῶν δύο ὁμόρων χωρῶν». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας μᾶς εἶπεν, ὅτι θὰ καταρτισθῇ περιφερειακὸν πρόγραμμα Βορείου Ἑλλάδος. Ἀλλὰ τὸ κύριον θέμα ἑνὸς τοιούτου προγράμματος εἶναι ἡ διευθέτησις καὶ ἀξιοποίησις τῶν μεγάλων ποταμῶν, Στρυμόνος, Νέστου, Ἄρδα, Ἕβρου. Εἴδομεν τὶ ἔγινε μὲ τὸν Ἀξιὸν καὶ ποῖα τεράστια σφάλματα διεπράχθησαν. Τὰ ἀναπόφευκτα αὐτὰ σφάλματα ὀφείλονται εἰς τὸ γεγονός, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία συνεννόησις μὲ τοὺς βορείους γείτονας, μὲ τοὺς ὁποίους ἔχομεν κοινοὺς ποταμοὺς πρὸ τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων. Ὁ ποταμὸς Στρυμὼν εἶναι συνολικῆς λεκάνης 16.500 τετραγωνικῶν χιλιομέτρων, τοῦ ὁποίου ὁ κάτω ροῦς, μέχρις ἐκβολῶν εἰς τὸ Αἰγαῖον Πέλαγος, ἀνήκει εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐνῷ ὁ μέσος καὶ ἄνω ροῦς εὑρίσκεται ἐπὶ Βουλγαρικοῦ καὶ μικρὸν τμῆμα Γιουγκοσλαβικοῦ ἐδάφους, κατὰ 64% τῆς ὅλης αὐτοῦ λεκάνης. Ἡ ἀπειλὴ τοῦ Στρυμόνος, ἀπὸ τὸν ὁποῖον κἄθε χρόνον ἀπειλεῖται μὲ ἐξολόθρευσιν ἡ πεδιὰς τῶν Σερρῶν, ἂν γίνῃ διάσπασις τοῦ ἀριστεροῦ ἀναχώματος τῆς τεχνητῆς κοίτης πρὸς Κερκίνην, εἶναι σοβαρωτάτη. Τὴν ἀπειλὴν αὐτὴν ἀντιμετωπίζομεν κἄθε χρόνον μὲ τὴν σπατάλην δεκάδος καὶ πλέον ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ποὺ θὰ μποροῦσαν νὰ διατεθοῦν παραγωγικῶς δι’ ἄλλα ἔργα. Καὶ ὅμως ὑπάρχει σωτηρία λύσις, ἡ ὁποία ὅμως, δὲν εἶναι δυνατὴ χωρὶς τὴν συνεργασίαν μὲ τὴν Βουλγαρίαν. Ἡ λύσις αὕτη συνίσταται εἰς τὴν κατασκευὴν φράγματος ἐπὶ τοῦ Στρυμόνος εἰς τὸ Ροῦπελ καὶ εἰς τὴν δημιουργίαν τεχνητῆς λίμνης, ἡ ὁποία θὰ κατακλύσῃ βουλγαρικὰς ἐκτάσεις καὶ χωρία. Τὸ πρόβλημα τῶν φερτῶν ὑλῶν τοῦ Στρυμόνος ἀντιμετωπίζεται σήμερον ἄλλως, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μελέτης τοῦ καθηγητοῦ Μύλλερ δι’ ἀπαγωγῆς αὐτῶν δι’ ἰδιαιτέρας κοίτης εἰς τὴν θάλασσαν, ἄνευ τῆς παρεμβολῆς τῆς λίμνης Κερκίνης. Ἡ δαπάνη τῆς μελέτης Μύλλερ ἀνέρχεται εἰς 750 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἡ δὲ διάρκεια τῆς κατασκευῆς τῆς νέας κοίτης εἶναι μεγαλυτέρα τῶν 10 ἐτῶν. Τὸ φράγμα εἰς τὸ Ροῦπελ θὰ καθίστα περιττὴν τὴν δαπάνην αὐτήν, ἡ δὲ ἐνεργειακὴ καὶ ἀρδευτικὴ ἀπόδοσίς του θὰ συνέβαλε πλουσίως εἰς τὴν ἐκβιομηχάνισιν καὶ τὴν γεωργικὴν ἀξιοποίησιν τοῦ Νομοῦ Σερρῶν καὶ εὐρύτερον ὁλοκλήρου τῆς Βορ. Ἑλλάδος. Τὰ ἴδια συμβαίνουν μὲ τὸν ποταμὸν Νέστον, ὁ ὁποῖος ἐκβάλλει εἰς τὸ Αἰγαῖον καὶ ὁμοίως εἶναι μοιρασμένος μεταξὺ Ἑλλάδος μὲ 2.500 τετραγ. χιλιομέτρων καὶ Βουλγαρίας μὲ 3.600 τετραγ. χιλιομέτρων τῆς ὅλης αὐτοῦ λεκάνης τῶν 6.180 τετραγωνικῶν χιλιομέτρων. Συνεννόησις μὲ τὴν Βουλγαρίαν θὰ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ γίνῃ ὁ Νέστος ἐνεργειακῶς ἀξιοποιήσιμος, ἐνῷ σήμερον ὑπάρχουν δικαιολογημένοι ἐνδοιασμοὶ διὰ τὴν μονομερῆ ἀντιμετώπισιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ἐπίσης, μὲ τὸν ποταμὸν Ἄρδαν, συμβάλλοντα κλάδον τοῦ ποταμοῦ Ἕβρου συνολικῆς λεκάνης 5.600 τετραγ. χιλιομέτρων μὲ ποσοστὸν ἐπὶ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους μόνον 6%, δηλαδὴ 365 τετραγ. χιλιομέτρων, ἐνῷ τὸ ὑπόλοιπον 94% ἀνήκει εἰς τὴν Βουλγαρίαν καὶ τὸν ποταμὸν Ἕβρον, συνολικῆς λεκάνης 53.000 τετραγ. χιλιομέτρων κατανεμημένον μεταξὺ Ἑλλάδος, Τουρκίας καὶ Βουλγαρίας, μὲ ποσοστὰ 6% διὰ τὴν Ἑλλάδα, 28% διὰ τὴν Τουρκίαν καὶ 66% διὰ τὴν Βουλγαρίαν. Μόνον εἰς τὸν Ἕβρον καταβάλλεται προσπάθεια μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, κοινῆς ἀντιμετωπίσεως τῆς ἀντιπλημμυρικῆς προστασίας τοῦ κάτω ροῦ τοῦ Ἕβρου διὰ παραλλήλως ἐκτελουμένων ἔργων ἐπὶ Ἑλληνικοῦ καὶ Τουρκικοῦ ἐδάφους, ἀλλὰ ἡ προσπάθεια αὐτὴ παραμένει ἀτελής, ἐφ’ ὅσον δὲν μετέχει τῆς συνεργασίας καὶ ἡ Βουλγαρία, ἡ ὁποία κατέχει τὰς πρωτευούσας πηγὰς καὶ τὰ ⅔ τῆς ὅλης λεκάνης. Καὶ ὅμως, συνεργασία μὲ τὴν Βουλγαρίαν, θὰ ἐπροστάτευεν ἀπὸ τὰς πλημμύρας τοῦ Ἄρδα, τοῦ ὁποίου τὰ ὕδατα, ἐνῷ σήμερον προκαλοῦν καταστροφάς, θὰ ἐγίνοντο ὠφέλιμα χρησιμοποιοῦμενα διὰ ἀρδεύσεις. Ἰδιαιτέρως, ἡ περίπτωσις τοῦ Στρυμόνος εἶναι τραγική. Ἀπειλεῖ μὲ ὄλεθρον μίαν ἀπὸ τὰς πλέον σημαντικὰς πεδιάδας μας. Τὸν ἐπαπειλούμενον κίνδυνον ἀντιμετωπίζομεν μὲ ἀνεδαφικὰς λύσεις, μὲ τεραστίας ἀντιοικονομικὰς καὶ ἀντιπαραγωγικὰς δαπάνας καὶ παραβλέπομεν πρακτικὰς λύσεις ποὺ ἀπαιτοῦν μικροτέρας δαπάνας καὶ θετικὰ ὠφελήματα. Τὸ συμπέρασμα, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι, ὅτι ἐὰν θέλωμεν νὰ καταρτίσωμεν, περιφερειακὸν πρόγραμμα τῆς Βορείου Ἑλλάδος, νὰ σώσωμεν τὴν Βόρειον Ἑλλάδα ἀπὸ καταστροφάς, ἐὰν θέλωμεν νὰ τὴν μεταβάλωμεν εἰς περιοχὴν εὐημερίας, εἰς περιοχὴν μεγάλης γεωργικῆς παραγωγῆς, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρξῃ διαβαλκανικὴ ὑδατικὴ πολιτική. Ἄλλο θέμα ἐξαιρετικὰ σοβαρὸν διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν τῆς Ἐπαρχίας, εἶναι ἡ συγκοινωνία. Ἄν καὶ ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ διεκδικῇ δάφνας, ἰδιαιτέρως διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων ὁδοποιΐας εἶναι βέβαιον, ὅτι οἰκτρὰ κατάστασις χαρακτηρίζει τὸ ὁδικὸν δίκτυον τῆς χώρας, ἐκτὸς φυσικὰ τῶν ἔργων ἐπιδείξεως ποὺ ἐγένοντο εἰς τὴν περιοχὴν Ἀθηνῶν, ὅπως ἡ ὁδὸς Βουλιαγμένης, ἡ διαπλάτυνσις τῆς ὁδοῦ Κηφισσίας, ἡ διαπλάτυνσις καὶ τροποποίησις τῆς χαράξεως τῆς ὁδοῦ πρὸς Κόρινθον, ἡ τροποποίησις τῆς χαράξεως τῆς ὁδοῦ πρὸς Θεσσαλονίκην. Ἡ Ἑλλὰς στερεῖται σχεδὸν ἐξ ὁλοκλήρου ἀγροτικῶν ὁδῶν. Μεγάλαι περιοχαὶ τῆς ὑπαίθρου ἰδίως ὀρειναί, εὑρίσκονται εἰς τελείαν ἀπομόνωσιν, ἐν σχέσει μὲ τὰς πόλεις, εἰς τρόπον ὥστε, οἱ κάτοικοι τῶν περιοχῶν αὐτῶν νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ προμηθευθοῦν στοιχειώδη ἐφόδια εἰς περίπτωσιν ἀνάγκης. Τὰ γεωργικά των προϊόντα μένουν ἀδιάθετα ἐκτὸς τῶν ἄλλων λόγων περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσαμεν, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν ὑπάρχει τρόπος μεταφορᾶς των. Μεταξὺ τῶν πλέον καθυστερημένων ἐπαρχιῶν εἶναι ἡ Εὐρυτανία. Εἶναι ἄξιον εὐρυτέρας δημοσιότητος ἀπόσπασμα ὑπομνήματος ποὺ ἀπέστειλαν οἱ Πρόεδροι Κοινοτήτων πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. «..... Πρωτογονισμὸς ἐπικρατεῖ ἀκόμη εἰς τὴν περιοχὴν μας, ἐν μέσῳ εἰκοστῷ αἰῶνι. Αἱ μεταφοραὶ καὶ μετακινήσεις γίνονται πάντοτε πεζῇ, διὰ κτηνῶν καὶ μὲ ἀνθρωποκαραβάνια. Τὰ ἀγαθὰ καὶ προϊόντα ἐπιβαρύνονται μὲ ἀγῶγι μιάμισης δραχμῆς κατὰ κιλόν. Λιπάσματα, φάρμακα, γεωπόνοι, κτηνίατροι, δενδροκόμοι καὶ κάθε τὶ ποὺ θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἐξυπηρετήσῃ τοὺς κατοίκους, νὰ βελτιώσῃ τὴν παραγωγικήν τους καὶ νὰ καταπολεμήσῃ τὸν πρωτογονισμὸν εἰς τὰς μεθόδους των καὶ τὰ «συστήματά» των, εἶναι ἀδύνατον νὰ προσεγγίσῃ εἰς τὴν περιοχήν μας. Νοσοκομειακὴ καὶ ἰατρικὴ περίθαλψις εἶναι ἐπίσης, ἀδύνατος. Ἀπὸ 1ης Σεπτεμβρίου 1959 μέχρι τοῦ Μαΐου 1960 δέκα πέντε ἄτομα, εἰς τὴν ἀκμὴν τῆς ἡλικίας των, ἔχασαν τὴν ζωήν των (ἀναφέρονται ὀνόματα) διὰ μικροαιτίας, διότι δὲν ὑπῆρχε συγκοινωνία νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸν ἰατρὸν καὶ τὸ νοσοκομεῖον.... Ποιούμεθα ἔκκλησιν εἰς τὰ ἀνθρωπιστικά σας αἰσθήματα, ὅπως λυτρώσητε τὸν πληθυσμὸν τῶν μαρτυρίων, τῶν ταλαιπωριῶν καὶ τῶν βασάνων του. Δὲν ἀπαιτεῖται, εἰ μὴ μόνον τὸ δῶρον τῆς συγκοινωνίας......». Δὲν θὰ ἐκταθῶ περισσότερον εἰς αὐτὸν τὸν τομέα. Οἱ βουλευταὶ τῶν Ἐπαρχιῶν, ὅλων τῶν κομματικῶν παρατάξεων θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ διεκτραγῳδήσουν τὴν ἀθλιότητα τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν καὶ τὴν ἀνυπαρξίαν τῶν ἀγροτικῶν. Ἀλλὰ ὁ μέγας παράγων τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως τῆς ἐπαρχίας καὶ τῆς ὑπαίθρου, εἶναι τὸ ἠλεκτρικὸν ρεῦμα. Δύναται νὰ λεχθῇ, χωρὶς καμμίαν ὑπερβολήν, ὅτι διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Δ.Ε.Η. τροφοδοτοῦσαν μὲ τὸ ἥμισυ τῆς παραγωγῆς της μέχρι πρὸ ὀλίγου τὴν Η.Ε.Α.Π., τὴν ὁποίαν ἐξηγόρασεν, ἐξηλεκτρισμὸς τῆς χώρας σημαίνει ἀλόγιστον χορήγησιν ἠλεκτρικοῦ ρεύματος εἰς τὴν Πρωτεύουσαν καὶ τὴν βιομηχανίαν τοῦ λεκανοπεδίου Ἀθηνῶν, ἐγκληματικὴν φειδὼ διὰ τὴν ὕπαιθρον καὶ τὴν ἐπαρχιακὴν βιομηχανίαν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ βοηθήσωμεν τὴν ἐπαρχίαν, πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὴν πολὺ εὐθηνὸν ρεῦμα διὰ τὰς γεωργικὰς χρήσεις καὶ τὴν ἐπαρχιακὴν βιομηχανίαν. Πολλαὶ βιομηχανίαι ἔφυγαν ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν καὶ ἦλθον εἰς τὴν Πρωτεύουσαν, διότι ἐδῶ εἶχαν ἐξασφαλίσει σχετικῶς εὐθηνὸν ρεῦμα ἀπὸ τὴν Η.Ε.Α.Π., ὅπως ἡ βιομηχανία Γκλαβάνη. Ἡ φυγὴ πρὸς τὴν Πρωτεύουσαν, ἐκτὸς τῶν ἄλλων λόγων ὀφείλεται καὶ εἰς τὰς ἀπείρως καλυτέρας συνθήκας ἀναπτύξεως βιομηχανικῆς δραστηριότητος εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἡ Δ.Ε.Η. ἡ ὁποία, πρὸ τῆς ἐξαγορᾶς τῆς Η.Ε.Α.Π., ἐτροφοδότει τὴν ἐπαρχίαν, διέθετε μόνον τὰ 7,5% διὰ τὰς ἐπαρχιακὰς βιομηχανίας, ποὺ σημαίνει 4%, δηλαδὴ ποσὸν μηδαμινόν, ἐπὶ τῆς ὁλικῶς διατεθειμένης ἐνεργείας. Τὸ ποσοστὸν αὐτὸ θὰ περιορισθῇ εἰς τὸ ἥμισυ, ὅταν παραχωρηθῇ ὁλόκληρος ὁ Ἀχελῶος εἰς τὴν ξένην βιομηχανίαν Ἀλουμινίου, ἡ ὁποία, βεβαίως, δὲν ἠμπορεῖ νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἐπαρχιακή, ἀφοῦ δὲν εἶναι κἂν Ἑλληνική. Κατὰ τὸ 1960 ἡ ὁλικὴ κατανάλωσις εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπῆρξε 1.876.000.000 κιλοβατῶραι, ἢ 220 ΚΒΩ κατὰ κεφαλήν, ἐξ ἧς 1.299.100.000 ΚΒΩ εἰς τὴν περιφέρειαν Ἀθηνῶν, δηλαδὴ 812 ΚΒΩ κατὰ κεφαλήν, ἐνῷ εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, περιλαμβανομένων τῶν μεγάλων πόλεων 576.900.000 ΚΒΩ, δηλαδὴ μόνον 82 ΚΒΩ κατὰ κεφαλήν, ἢ τὸ ⅒ τῶν Ἀθηνῶν. Ἂν ἀφαιρέσωμεν τὰς καταναλώσεις Θεσσαλονίκης καὶ λοιπῶν μεγάλων, ἡ κατανάλωσις εἰς τὴν ὕπαιθρον ἀποδεικνύεται μηδαμινή. Αὐτὴ ἡ διαστολὴ διὰ τὴν κατανομὴν τῶν ἀγαθῶν τοῦ ἐξηλεκτρισμοῦ μεταξὺ περιοχῆς Πρωτευούσης καὶ λοιπῆς Ἑλλάδος, εἶναι κἄτι τελείως ἀπαράδεκτον. Ὅλη ἡ κατανάλωσις ἔχει συγκεντρωθῆ εἰς τὴν Πρωτεύουσαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦ σκοποῦ πρὸς τὸν ὁποῖον ἀπεβλέψαμεν μὲ τὴν προσπάθειαν τοῦ ἐξηλεκτρισμοῦ τῆς χώρας, ἡ ὁποία προσπάθεια συνωδεύθη ἀπὸ τεραστίας δαπάνας, ἐφ’ ὅσον δὲν κατευθύνομεν τὴν χρησιμοποίησιν τῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας διὰ τὰς γεωργικὰς καὶ βιομηχανικὰς ἀνάγκας τῆς ἐπαρχίας. Μόνον ὅταν θὰ προσφέρωμεν εὐθηνὴν ἠλεκτρικὴν ἐνέργειαν εἰς τὴν ἀγροτικὴν οἰκονομίαν καὶ τὴν βαρεῖαν βιομηχανίαν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐπετύχομεν τοῦ σκοποῦ διὰ τὸν ὁποῖον ἐπεδιώξαμεν τὸν ἐξηλεκτρισμὸν τῆς Χώρας. Σήμερον, ὅμως, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἐξησφαλίσαμεν μίαν μεγάλην ἀποτυχίαν, ἀποτυχίαν ἀνεπανόρθωτον. Εἰς τὸν χθεσινὸν «Οἰκονομικὸν Ταχυδρόμον» (ἀρ. 359 τῆς 2 Μαρτίου 1961) ἀναγράφεται μία ἐξόχως ἐνδιαφέρουσα εἴδησις, σχετικῶς μὲ τὸν ἐξηλεκτρισμὸν τῆς Ἑλλάδος. Σᾶς διαβάζω μερικὰς περικοπάς: «Ἐκ τῶν δοθέντων προσφάτως εἰς τὴν δημοσιότητα ὑπὸ τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἡνωμένων Ἐθνῶν τελευταίων στοιχείων διὰ τὸ 1959, ἐπὶ τῶν σημειωθεισῶν εἰς τὴν Εὐρώπην ἐξελίξεων εἰς τὸν τομέα ἐξηλεκτρισμοῦ, προκύπτει κατ’ ἀρχήν, ὅτι ἡ Ἑλλάς, παρὰ τοὺς ἐπιτευχθέντας ὑψηλοὺς ρυθμοὺς ἀνόδου τῆς παραγωγῆς ἠλεκτρισμοῦ, διετήρησε καὶ κατὰ τὸ 1959 τὴν προτελευταίαν θέσιν εἰς τὴν κατάταξιν τῆς κατὰ κεφαλὴν παραγωγῆς, προηγουμένης τῆς Τουρκίας καὶ ἑπομένης τῆς Πορτογαλίας. Ἡ κατάταξις τῆς Ἑλλάδος, ἔναντι τῶν ἀντιπροσωπευτικῶν τῶν διαφόρων τάσεων χωρῶν τῆς Εὐρώπης καὶ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν εἰς τὴν κατὰ κεφαλὴν παραγωγὴν ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας ἔχει ὡς ἑξῆς διὰ τὸ 1959 (εἰς κιλοβατώρας ἀνὰ κάτοικον):

Εἰς ἐξόχως χαμηλὴν σχέσιν εὑρίσκεται ἡ ἀναλογία τοῦ βιομηχανικῶς (εἰς βιομηχανίας καὶ βιοτεχνίας ἐν γένει) καταναλισκομένου ρεύματος καὶ ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐξοδεύεται διὰ καταναλωτικοὺς σκοποὺς (οἰκιακὴ χρῆσις, ἐμπόριον). Εἰς τὸν τομέα αὐτόν, ἡ Ἑλλὰς κατατάσσεται τελευταία εἰς τὴν Εὐρώπην, μὲ ἀρνητικὴν σχέσιν, δηλαδή, ἡ καταναλωτικὴ χρησιμοποίησις τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος ὑπερτερεῖ τῆς παραγωγικῆς τοιαύτης. Χαρακτηριστικὸς εἶναι ὁ παρατιθέμενος πίναξ, ἀντιπροσωπευτικῶν χωρῶν τῆς Εὐρώπης: (Ρεῦμα πρὸς καταναλωτικοὺς σκοπούς: Ρεῦμα διὰ βιομηχανικὴν κλπ. χρῆσιν):

Ἡ παρατηρουμένη χαμηλὴ σχέσις, ὅσον ἀφορᾷ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέτρον συγκρίσεως μὲ τὴν Ἑλληνικὴν πραγματικότητα, δεδομένων τῶν ἰδιομορφιῶν τῆς συνθέσεως τῆς Ἀμερικανικῆς Οἰκονομίας καὶ τῶν τεραστίων ἐνεργειακῶν πηγῶν, τὰς ὁποίας διαθέτει ἡ Ἀμερική. Ὡς μέτρον συγκρίσεως, ἐν προκειμένῳ, δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ἡ Ρουμανία, ἡ Γιουγκοσλαβία, Ἰταλία καὶ Τουρκία, ἡ δὲ σύγκρισις ἀποδεικνύει τὴν ἐντελῶς ἀπαράδεκτον θέσιν τῆς χώρας μας». Κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς ἐπαρχίας, ἔργα πολυτελείας, ἀνωτάτων σκοπῶν ἐκπολιτισμοῦ, προδίδοντα μεγαλομανίαν ἐντυπώσεων καὶ κακὴν μίμησιν ξένων παραδειγμάτων, ἐκτελοῦνται εἰς τὸ κέτρον τῶν Ἀθηνῶν, ἐνῷ τὰ προάστια τῆς Πρωτευούσης, ἂν δὲν συναγωνίζωνται εἰς ἀθλιότητα τὴν ἐπαρχίαν, πάντως τὴν ἀκολουθοῦν κατὰ πόδας. Ὁ κ. Τσάτσος, δικαιολογεῖ τὰ ἔργα τῆς Πρωτευούσης ὡς ἐξυπηρετοῦντα τὸν Τουρισμόν. Δι’ ὅλα ὑπάρχουν ἀπαντήσεις. Τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι ἐπιβάλλεται ἱεράρχησις τῶν ἀναγκῶν καὶ ἐπιδιώξεων. Διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω πῶς σκέπτονται ἄλλοι, παραμένοντες ἀσυγκίνητοι ἀπὸ συγκρίσεις δῆθεν ταπεινωτικάς, θὰ σᾶς ἀναφέρω ἕνα παράδειγμα, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε ἐχρησιμοποίησα. Πολλοὶ ἐξ ὑμῶν θὰ ἔχετε ἐπισκεφθῆ τελευταίως τὰ δύο Βερολῖνα, τὸ Δυτικὸν καὶ τὸ Ἀνατολικὸν καὶ γνωρίζετε τὴν μεγάλην διαφορὰν τῶν δύο αὐτῶν πόλεων. Τὸ Δυτικὸν ἔχει τελείως ἀνοικοδομηθῆ, εἶναι πρότυπον μοντέρνας πόλεως, ἐνῷ τὸ Ἀνατολικόν, τοὐλάχιστον τὸ κέντρον αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον πρὸ τοῦ πολέμου ἐθεωρεῖτο τὸ καύχημα τῆς Πρωτευούσης τοῦ Ράϊχ, ἡ Παρίζερ Πλάτς, ὅπου τὰ κτίρια τῶν Πρεσβειῶν, ἡ Οὔντερ ντὲ Λίντεν, ἡ πλατεῖα τῶν Ἀνακτόρων καὶ τῶν Μουσείων, ἡ Ποτσντάμερ Πλάτς, ἡ Βίλχελμστράσσε, ὅπου τὸ μέγαρον τῆς Ἀρχικαγκελλαρίας τὸ Ράϊχστατ κλπ., ἀποτελοῦν ἐρειπιῶνα. Τίποτε δὲν ἔγινεν ἀκόμη εἰς τὸ κέντρον τοῦ Βερολίνου. Ὅλα τὰ κτίρια εὑρίσκονται εἰς ἐρείπια χωρὶς νὰ ἐνοχλῇ ἡ σύγκρισις μὲ τὸ μεγαλειῶδες Δυτικὸν Βερολῖνον, διότι τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἀνατολικῆς Γερμανίας ἀπησχόλησε ἡ περιφέρεια. Ἡ Ἀνατολικὴ Γερμανία ἦτο ἀνέκαθεν ἡ πτωχοτέρα περιοχὴ τῆς Γερμανίας, χωρὶς ὑδατοπτώσεις καὶ ὀρυκτὸν πλοῦτον. Καὶ ὅμως, μὲ τὴν ἐντατικὴν προσπάθειαν ποὺ κατεβλήθη, χάρις εἰς προγραμματισμὸν καὶ μάλιστα τὸν περιφερειακὸν προγραμματισμόν, ἀνεπτύχθη τεραστίως ἡ ἀγροτικὴ οἰκονομία καὶ ἐκβιομηχάνισις τῆς χώρας σὲ σημεῖον, ὥστε μὲ μοναδικὴν πηγὴν ἕνα ἄθλιον λιγνίτην πάντως, ὄχι καλλίτερον τοῦ λιγνίτου τῆς Πτολεμαΐδος νὰ γίνῃ μία ἀπὸ τὰς πρώτας ἠλεκτροπαραγωγοὺς χώρας τοῦ κόσμου μὲ 2.010 ΚΒΩ κατὰ κεφαλήν, δηλαδὴ νὰ ὑπερτερήσῃ εἰς παραγωγὴν τὴν Γαλλίαν καὶ αὐτὴν τὴν Δυτικὴν Γερμανίαν ποὺ ἔχει 1.800 ΚΒΩ κατὰ κεφαλήν. Ἀλλ’ ἐφθάσαμεν οὕτω εἰς τὸ μεγάλον θέμα τοῦ προγραμματισμοῦ καὶ εἰδικώτερον τοῦ περιφερειακοῦ, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τελευταίως τὸ ζήτημα τῆς ἡμέρας. Βεβαίως σήμερον ἔχομεν «πρόγραμμα». Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς μπορεῖ νὰ εἶναι ἥσυχος. Εἰς οὐδὲν ὑστεροῦμεν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς τῶν ἄλλων εὐρωπαϊκῶν λαῶν. Τί ὅμως καὶ εἰς ποῖον βαθμὸν καὶ μὲ ποῖον οἰκονομικὸν ἀποτέλεσμα θὰ πραγματοποιηθοῦν αἱ ἐπαγγελίαι τοῦ προγράμματος, ἂν αὗται εἶναι κατ’ ἀρχὴν πραγματοποιήσιμοι, ἀποτελεῖ μίαν ἄλλην ἱστορίαν. Τὸ πρόγραμμα προϋποθέτει στατιστικὰς μελέτας καὶ ἐρεύνας εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς μὲ τοὺς ὁποίους ἐπιλαμβάνεται. Εἰς τὰς χώρας τοῦ σοσιαλισμοῦ, τῆς διευθυνομένης οἰκονομίας, τῆς σχεδιοποιημένης ἀναπτύξεως, ὑπάρχουν ὑπουργεῖα Προγραμματισμοῦ καὶ ἔχουν τὸ προβάδισμα εἰς σειρὰν σπουδαιότητος. Διὰ νὰ ἐκτιμηθοῦν αἱ δυνατότητες οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως καὶ νὰ προκύψῃ τὸ πρόγραμμα ὡς ἐπιφαινόμενον, συντάσσονται προηγουμένως τεχνικοοικονομικαὶ μελέται, διενεργοῦνται ἐμπεριστατωμέναι ἔρευναι, ἐξονυχίζονται αἱ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐκδηλοῦνται τὰ φαινόμενα αὐτά. Γίνεται ἡ ἱεράρχησις τῶν ἐπιδιώξεων καὶ ὁ συντονισμός των. Ἂν δὲν ὑπάρχουν μελέται τοῦ κόστους τῶν ἔργων, ὅπως δὲν ὑπάρχουν, ἂν δὲν γνωρίζωμεν τὸν μεταλλευτικόν μας πλοῦτον ὅπως δὲν τὸν γνωρίζομεν, ἂν αἱ δυνατότητες ἐπενδύσεων εἶναι ὑποθετικαί, ὅπως συμβαίνει νὰ εἶναι, ἂν δὲν ἔχωμεν τεχνικὰ στελέχη διὰ νὰ ἐφαρμόσωμεν, ὅπως δὲν ἔχομεν, τὸ πρόγραμμα μεταβάλλεται εἰς ἄσκησιν, εἰς ἁπλῆν παιδιάν, ἀνάλογον μὲ τὰς πολεμικὰς ἀσκήσεις ποὺ διεξάγονται εἰς ἐκλεγεῖσαν περιοχὴν ἐπὶ τῇ βάσει ἐπιτελικοῦ σχεδίου καὶ μὲ ὑποθετικὴν διάταξιν τῶν ἀντιπάλων δυνάμεων. Θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ ἐξ ἴσου δικαιολογημένον νὰ ὁρισθῇ τὸ ὕψος τῆς μεταλλευτικῆς παραγωγῆς καὶ βαρείας ἐκβιομηχανίσεως εἰς ἄλλο ὕψος, ἐφ’ ὅσον εἶναι πολὺ ἀορίστως γνωστὸς ὁ μεταλλευτικὸς πλοῦτος τῆς Ἑλλάδος. Τὰ μεγάλα ἐγγειοβελτιωτικὰ ἔργα ποὺ ἀναφέρονται εἰς τὸ πρόγραμμα δὲν ἔχουν μελετηθῆ κατὰ τρόπον ὁριστικόν, διὰ μερικὰ δὲν ὑπάρχουν, οὔτε κἂν προμελέται, καὶ ὅμως ἐκτιμᾶται ἡ δαπάνη αὐτῶν. Ἄν συμβοῦν ὑπερβάσεις ἀνάλογοι μὲ αὐτὰς ποὺ συνέβησαν εἰς τὸ παρελθόν, θ’ ἀνατρέψουν ὅλας τὰς προβλέψεις καὶ θὰ ἐπακολουθήσουν ἀνάλογα φαινόμενα οἰκονομικῶς ἀγόνων ἐπενδύσεων, ὅπως εἰς τὸ παρελθόν, κατὰ τὸ ὁποῖον αἱ ἐπενδύσεις ἦσαν χαμηλῆς παραγωγικότητος, διότι τὰ ἔργα ὑπῆρξαν ἐξόχως δαπανηρά, ἐν σχέσει μὲ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐπεδιώκετο, ἢ ἦσαν ἔργα πολυτελείας καὶ ὄχι ἀπολύτου προτεραιότητος. Ἐν γένει οἱ ἀριθμοὶ τοῦ προγράμματος, δὲν ἔχουν πολλὴν σχέσιν μὲ τὴν πραγματικότητα. Ἄλλως τε εἶναι γνωστόν, ὅτι οὐδεμία οἰκονομικὴ πρόβλεψις, ἐπηλήθευσε, διότι οἱ ἀριθμοὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐβασίσθη ἦσαν αὐθαίρετοι, Καθὼς εἴπομεν, ἤδη τὸ πρῶτον ἔτος τοῦ προγράμματος τὸ 1960 χαρακτηρίζεται ἀπὸ ἀποτυχίαν εἰς τὰς προβλέψεις καὶ ἐπιδιώξεις. Εἰδικῶς ἡ ἐπαρχία καὶ ἡ ὕπαιθρος οὐδόλως ἐπηρεάσθη ἀπὸ τὴν ὕπαρξιν προγράμματος, τοὐναντίον ἡ ἐξαθλίωσίς της ἐσημείωσεν ἐπικίνδυνον χειροτέρευσιν. Ὁ κ. Ζολώτας ἐσημείωσε τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς ὑπαίθρου εἰς τὴν δημοσιευθεῖσαν ὁμιλίαν του μὲ τὸν τίτλον «περιφερειακὸς Προγραμματισμὸς καὶ οἰκονομικὴ ἀνάπτυξις» εἰπών, ὅτι: «Παραγνωρίζεται ἓν οὐσιῶδες γεγονός, ὅτι εἰς τὰς ὑποαναπτύκτους χώρας οἱ συντελεσταὶ τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως, δηλαδὴ οἱ οἰκονομικοὶ πόροι καὶ οἱ ὀργανωτικοί, τεχνικοὶ καὶ μορφωτικοὶ παράγοντες δὲν ἐπαρκοῦν διὰ ταὐτόχρονον καθολικὴν προσπάθειαν εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς καὶ εἰς ὅλην τὴν ἔκτασιν τῆς χώρας. Διὰ τῆς ταὐτοχρόνου ἐκτελέσεως τοῦ γενικοῦ προγράμματος εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν, ὄχι μόνον δὲν ἐπιτυγχάνεται τὸ MAXIMUM ἀποδόσεως τῶν προσπαθειῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπέρχεται κατασπατάλησις τῶν σπανιζόντων συντελεστῶν τῆς ἀναπτύξεως. Ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῶν ἀνωτέρω δυσμενῶν παραγόντων, ἡ πραγματοποιηθεῖσα πρόοδος, δὲν ὑπῆρξεν ἱκανὴ νὰ ἐξαλείψῃ τὰς βασικὰς ἐκδηλώσεις τῆς καθυστερήσεως εἰς τὴν γεωργίαν. Ἡ ταχεῖα, ὅμως, ἀνάπτυξις τοῦ ἀγροτικοῦ τομέως τῆς οἰκονομίας μας ἀποτελεῖ ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην εἰς τὸ πλαίσιον τῆς γενικῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως. Χωρὶς αὐτὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτυγχάνεται ὑψηλὸς ρυθμὸς αὐξήσεως τοῦ συνολικοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, δεδομένου, ὅτι καὶ τῶν μεταποιητικῶν κλάδων ἡ πρόοδος ἐπηρεάζεται οὐσιωδῶς ἀπὸ τὸν ρυθμὸν τῆς γεωργίας. Εἰς τὸν ἀγροτικὸν τομέα ἀντιστοιχοῦν περίπου 33% τοῦ καθαροῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Τὸ ὕψος τοῦ ἀγροτικοῦ εἰσοδήματος ἔχει μεγάλην σημασίαν διὰ τὴν γενικὴν οἰκονομικὴν πρόοδον τῆς χώρας. Ἡ αὔξησις αὐτοῦ πέραν ἑνὸς ἐπιπέδου δημιουργεῖ μίαν πρόσθετον πηγὴν ἀποταμιεύσεως, ἀλλὰ καὶ προπαντὸς καθιστᾷ εὐχερεστέραν τὴν ἄσκησιν οἰκονομικῆς πολιτικῆς ἀναπτύξεως, μὴ δεσμευομένης ἀπὸ τὴν ἀνάγκην ἀντιμετωπίσεως ἀμέσων προβλημάτων κοινωνικῆς προνοίας. Τοιοῦτον δὲν πρόβλημα ὑφίσταται ὑπὸ ὀξυτάτην μορφὴν, ὑπὸ τὸ σημερινὸν ἐπίπεδον κατὰ κεφαλὴν εἰσοδήματος τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ. Ἐξ ἄλλου, ἡ ταχυτάτη γεωργικὴ ἀνάπτυξις εἶναι ἀναγκαία καὶ ὡς μέσον ἀξιοποιήσεως τοῦ ὑποαπασχολουμένου ἀγροτικοῦ ἐργατικοῦ δυναμικοῦ, πλήρης ἀπορρόφησις τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ μόνης τῆς ἀναπτύξεως τῆς βιομηχανίας καὶ ὑπὸ τὰς εὐνοϊκωτέρας τῶν προϋποθέσεων. Ἡ συγκράτησις τοῦ ἀναγκαίου ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ εἰς τὴν ὕπαιθρον πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῇ διὰ σημαντικῆς αὐξήσεως τοῦ ἀγροτικοῦ εἰσοδήματος. Εἶναι προφανές, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις ἔργων γεωργικῆς ἀναπτύξεως εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν, χωρὶς συντονισμὸν τῆς προσπαθείας εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς δὲν δύναται νὰ προωθήσῃ ἐπαρκῶς τὴν ἀνάπτυξιν. Ἡ διαδικασία αὐτὴ πρέπει νὰ συμπληρωθῇ μὲ τὸν περιφερειακὸν καθολικὸν προγραμματισμὸν διὰ τοῦ ὁποίου μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ταυτόχρονος κινητοποίησις ὅλων τῶν παραγόντων τῆς ἀναπτύξεως. Εἶναι προφανὴς ἡ ἀνάγκη τῆς ἐφαρμογῆς διαδοχικῆς κατὰ περιφερείας διαδικασίας οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως, διὰ τῆς ὁποίας θὰ καταστῇ πράγματι δυνατὴ ἡ κινητοποίησις καὶ ἀξιοποίησις τῶν παραγωγικῶν δυνατοτήτων ἑκάστης περιφερείας εἰς τὸν μέγιστον δυνατὸν βαθμὸν ἐπ’ ὠφελείᾳ, ὄχι μόνον τῆς δεδομένης περιφερείας, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τῆς Ἑλληνικῆς οἰκονομίας. Ἡ διαδοχικὴ ἀνάπτυξις τῶν περιφερειῶν ἀποτελεῖ, νομίζω, τὴν μόνην μέθοδον τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ ἡ διαδικασία τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως εἰς μίαν ἀνεπαρκῶς ἀνεπτυγμένην χώραν». «Εἶναι αὐτονόητον, ὅτι τὰ βασικὰ ἔργα καὶ ὡρισμέναι ὀργανωτικαὶ καὶ μορφωτικαὶ προδιαθέσεις, πρέπει λόγῳ τῆς φύσεώς των νὰ πραγματοποιηθοῦν παραλλήλως πρὸς τὸν περιφερειακὸν προγραμματισμὸν εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν, βάσει τοῦ γενικοῦ προγράμματος. «Ὁ προτεινόμενος τρόπος προωθήσεως τῆς γεωργικῆς ἀναπτύξεως ἔχει εἰδικώτερον ὡς ἑξῆς: Βάσει οἰκονομολογικῶν κριτηρίων, δέον νὰ διαιρεθῇ τὸ ἔδαφος τῆς χώρας εἰς περιφερείας μὲ κλιματικὴν καὶ ἐδαφικὴν ὁμοιογένειαν. Ἑκάστη τῶν ἐπιλεγεισῶν περιφερειῶν θὰ ἀποτελέσῃ τὸ ἀντικείμενον συγκεντρωμένης προσπαθείας ἀναπτύξεως, ἡ ὁποία θὰ ἐκδηλοῦται ἰσορρόπως εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς, γεωργίαν, κτηνοτροφίαν, μεταποίησιν, ὀργάνωσιν τῆς διαθέσεως τῶν προϊόντων. Ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ γενικοῦ προγράμματος ἀναπτύξεως καὶ παραλλήλως πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν μεγάλων ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων, θὰ ἀρχίσουν νὰ ἐφαρμόζωνται εἰς τὰς περιφερείας ταύτας τοπικὰ προγράμματα καθολικῆς ἀναπτύξεως, καταρτιζόμενα κατόπιν συστηματικῆς καὶ πλήρους ἐρεύνης τοῦ συνόλου τῶν παραγόντων καὶ ἐκτελούμενα διὰ συγχρόνου καὶ παραλλήλου δραστηριοποιήσεως ὅλων τῶν τομέων. Κατὰ τὸν κ. Ζολώταν, ἐπιβάλλεται «ἡ συστηματικὴ τεχνικὴ ἐκπαίδευσις τῶν ἀγροτῶν διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ προσαρμογὴ αὐτῶν πρὸς τὰς νέας καλλιεργείας καὶ πρὸς τὰς νέας μεθόδους καὶ νὰ κεντρισθῇ τὸ ἐνδιαφέρον των διὰ τὴν πρόοδον. Ἡ ταχυτέρα δυνατὴ ἐξύψωσις τόσον τοῦ γενικοῦ ὅσον καὶ τοῦ τεχνικοῦ μορφωτικοῦ ἐπιπέδου τοῦ ἀγροτικοῦ δυναμικοῦ ἀποτελεῖ τὴν βασικωτέραν προϋπόθεσιν διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς γεωργικῆς ἀναπτύξεως». Σχετικὰ μὲ τὴν συστηματικὴν τεχνικὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἀγροτῶν ἔχω νὰ σημειώσω, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ αὔξησις τῆς δημιουργίας γεωπόνων ἀνωτάτης, μέσης καὶ κατωτάτης ἐπιστημονικῆς στάθμης. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἔχω ἀντιλήψεις κάπως διαφορετικὰς ἀπὸ τὰς ἀναπτυχθείσας ἀπὸ τὸν κ. Μαῦρον, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὴν Ἀνωτάτην γεωπονικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἡ ἀνωτάτη ἐκπαίδευσις, πρέπει ὑποχρεωτικὰ νὰ εὑρίσκεται εἰς τὰ κέντρα, ὡς πνευματικὰ κέντρα. Τὰ πνευματικὰ αὐτὰ κέντρα πρέπει νὰ αὐξηθοῦν, ὄχι διὰ μετατάξεως εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἱδρυμάτων ποὺ λειτουργοῦν ἤδη εἰς Ἀθήνας καὶ Θεσσαλονίκην, ἀλλὰ διὰ τῆς ἱδρύσεως νέων ἀνωτάτων καὶ μέσων σχολῶν εἰς τὰς ἐπαρχίας (Πάτραι, Κέρκυρα, Ἡράκλειον Κρήτης). Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀνωτάτας Σχολὰς πρέπει νὰ συμπτυχθοῦν εἰς εὐρύτερα πνευματικὰ ἱδρύματα. Οὕτω ἡ Ἀνωτάτη Γεωπονικὴ Σχολὴ θὰ πρέπει νὰ συγχωνευθῇ μὲ τὴν Σχολὴν Ἀγρονόμων Τοπογράφων τοῦ Πολυτεχνείου καὶ νὰ βγάζῃ μηχανικοὺς—γεωπόνους, τῶν ὁποίων ἡ χώρα μας ἔχει τόσον μεγάλην ἀνάγκην. Ἄν τὰ γενόμενα ὑδραυλικὰ ἔργα δὲν ἀπέδωσαν ὅ,τι ἀνεμέναμεν εἶναι, διότι δὲν ἔχομεν μηχανικοὺς γεωπόνους, ὅπως μορφώνωνται εἰς τὸ Ἀγρονομικὸν Ἰνστιτοῦτον τῶν Παρισίων, εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον τῆς Βιέννης καὶ τῆς Ζυρίχης κλπ. Διὰ τῆς συγχωνεύσεως αὐτῆς θὰ ἐπέλθῃ σημαντικὴ οἰκονομία, ἕνεκα τῆς καταργήσεως πολλῶν ἑδρῶν, ποὺ ὑπάρχουν ἤδη εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον καὶ συνάμα εἰς τὴν Γεωπονικὴν Σχολήν. Ἐπίσης θὰ ἐπέλθῃ διαφοροποίησις τῶν δύο ἀνωτάτων Γεωπονικῶν Ἱδρυμάτων, τῆς Ἀνωτ. Γεωπονικῆς Σχολῆς Ἀθηνῶν καὶ τῆς Γεωπονικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Πάντως χρειάζεται καὶ μία τρίτη γεωπονικὴ Σχολὴ εἰς τὴν Νότιον Ἑλλάδα (Πάτρας ἢ Ἡράκλειον Κρήτης), διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φοιτοῦν 100 φοιτηταὶ εἰς κάθε τάξιν, ὅπως γίνεται σήμερον εἰς βλάβην τῆς μορφώσεώς των καὶ τὴν ἀνεπαρκῆ των ἐξάσκησιν εἰς τὰ ἐργαστήρια χημείας, φυτοπαθολογίας, μικροβιολογίας κλπ. Τὸ θέμα τῆς περιφερειακῆς ἀναπτύξεως ἀπετέλεσεν, ἐπίσης, ἀντικείμενον μελέτης τοῦ καθηγητοῦ κ. Τσουδεροῦ, ὁ ὁποῖος ἔχων ὑπ’ ὄψει τὸ Ἀμερικανικὸν παράδειγμα τοῦ Τεννεσσύ, προτείνει τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ θεσμοῦ τῶν «Ἱδρυμάτων Οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως» καὶ τὴν ἀποκέντρωσιν τῶν περιφερειῶν αὐτῶν. Τὰ Ι.Ο.Α. δὲν ἠμποροῦν ὅμως ν’ ἀποτελέσουν κανόνα, ὅπως ὑποστηρίζει ὁ κ. Τσουδερός. Ὑπάρχουν περιπτώσεις ὅπως τῆς Ἠπείρου, ὅπου ἠμποροῦν νὰ ἐφαρμοσθοῦν, διότι ἡ περιφέρεια εἶναι «κλειστή», ἀλλ’ αὐτὸ συμβαίνει σπανίως. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Τσουδερός, προχωρεῖ πολὺ καὶ ὅτι αἱ λύσεις τὰς ὁποίας προτείνει κατὰ μίμησιν Ἀμερικανικῶν προτύπων, δὲν εἶναι εὔκολον, οὔτε, ἴσως, εὐκταῖον νὰ ἐφαρμοσθοῦν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐκτεθεῖσαι σκέψεις εἶναι ἀνάγκη νὰ μελετηθοῦν, ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαραίτητον ν’ ἀκολουθήσωμεν ὡρισμένον «σχῆμα» προγραμματισμοῦ. Ἀντίθετα, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν ἐλεύθεροι ἀπὸ συγκεκριμένα πρότυπα. Κάθε περιφέρεια ἔχει ἰδιομορφίαν καὶ πολυμορφίαν προβλημάτων. Πολύπλευρος ἀπασχόλησις τοῦ πληθυσμοῦ τῆς περιοχῆς, πρέπει νὰ προβλέπεται ἀπὸ τὸ περιφερειακὸν πρόγραμμα, ὅπως ἡ βιομηχανικὴ πλαισίωσις αὐτοῦ καὶ ὁ τουρισμός. Εἰς τὰς περιοχὰς αὐτὰς πρέπει νὰ συνδυάζεται ἡ γεωργικὴ καὶ βιομηχανικὴ ἀνάπτυξις. Εἰς τὸ περιφερειακὸν πρόγραμμα θὰ ἐνταχθοῦν τοπικὰ προγράμματα μὲ συνθετικὸν ἀποτέλεσμα. Δὲν πρέπει νὰ καταθρυμματίζωνται σοβαρὰ κεφάλαια διὰ μεμονωμένα ἀσυντόνιστα μικροέργα, ἐκτὸς φυσικά, συγκεκριμένων ἐξαιρέσεων. Πρέπει τὰ διατεθέντα κεφάλαια νὰ διατίθενται δι’ ὡλοκληρωμένα τοπικὰ προγράμματα καὶ ὡλοκληρωμένας μελέτας. Κίνδυνον ἀποτελεῖ ἡ ἔλλειψις προβλέψεως συντονισμοῦ τῶν τοπικῶν προγραμμάτων μεταξύ των καθὼς καὶ μὲ τὸ γενικὸν Ἐθνικὸν πρόγραμμα. Βεβαίως, ἔχομεν ἀνάγκην περιφερειακῶν καὶ τοπικῶν προγραμμάτων, ἐντασσομένων εἰς γενικὸν πρόγραμμα, ἀποδίδον ὡρισμένα οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας. Ἀλλὰ πολὺ μεγαλυτέραν σημασίαν ἀπὸ τὸ σχῆμα τοῦ προγραμματισμοῦ ἔχει, κατὰ τὴν γνώμην μου, κἄτι ἄλλο. Ὅτι τὸ πρόβλημα τῆς ἀνασυγκροτήσεως, ἀπαιτεῖ τὸν συντονισμὸν ὅλων τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ, εἰς μίαν ὡργανωμένην προσπάθειαν διὰ τὴν πνευματικήν, οἰκονομικήν, τεχνικὴν ἀνόρθωσιν τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὴν πολὺ χαμηλὴν στάθμην ποὺ βρίσκεται σήμερα, εἰς ὑψηλὸν ἐπίπεδον πολιτισμοῦ. Ὅτι προϋπόθεσις τῆς ἐπιτυχίας τοῦ προγράμματος εἶναι ἡ ἐνθουσιώδης συμμετοχὴ τοῦ λαοῦ, ἡ δημιουργία συνειδήσεως περὶ τῶν ἀναγκῶν του καὶ ἡ κινητοποίησις τῆς λαϊκῆς πρωτοβουλίας διὰ τὴν ἱκανοποίησίν των. Αὐτοὶ ποὺ θὰ πραγματοποιήσουν τὸ πρόγραμμα εἶναι οἱ ἐργάται, οἱ ἀγρόται, ὁ ἐργαζόμενος λαός. Αὐτοὶ θὰ εἶναι οἱ οἰκοδόμοι του καὶ αὐτοὶ πρέπει νὰ κάνουν ἰδική τους ὑπόθεσιν τὴν πραγματοποίησιν τοῦ προγράμματος. Πρέπει νὰ κινητοποιηθοῦν ὅλαι αἱ ἁγναὶ καὶ ζωνταναὶ αἱ δυνάμεις τοῦ Ἔθνους ν’ ἀναπτύξουν εἰς τὸν μεγαλύτερον βαθμὸν τὴν δραστηριότητά των, νὰ συστηματοποιήσουν τὴν σύμπραξίν των. Ἡ Κυβέρνησις μὲ μέτρα λήθης καὶ εἰρηνεύσεως πρέπει νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἑνότητα ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ, νὰ ἐμπνεύσῃ εἰς αὐτὸν αἰσιοδοξίαν καὶ ἐνθουσιασμόν. Ὑπὸ καθεστὼς διχασμοῦ καὶ τρομοκρατίας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κινητοποιηθῇ ὁ λαϊκὸς παράγων. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, δι’ ἀποφάσεων καὶ διὰ δηλώσεων, προέβη προσφάτως εἰς ἐξαγγελίας μέτρων δῆθεν ἐξυπηρετικῶν τῶν ἀγροτῶν καὶ βελτιώσεως τοῦ βιοτικοῦ του ἐπιπέδου λ.χ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1961 ἀναγράφεται ποσὸν 1.000 ἑκατομμ. καὶ ἐπὶ πλέον 30 ἑκατομμ. διὰ τὸ πρόγραμμα τῆς Ἠπείρου μὲ σκοπὸν τὴν ἐκτέλεσιν μικρῶν κοινωφελῶν ἔργων διὰ τῶν Νομαρχιακῶν Ταμείων, δηλαδὴ τοῦ ⅕ περίπου τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν κρατικῶν ἐπενδύσεων. Κατὰ τὴν γνώμην μας, τὸ μέτρον τοῦτο σημαίνει ἄσκοπον θρυμματισμὸν ἑνὸς τεραστίου ποσοῦ εἰς ἀσυντονίστους δαπάνας πρὸς ἐκτέλεσιν ἀμφιβόλου σκοπιμότητος μικροέργων, πράγματι δέ, εἰς τὴν δι’ ὀλίγων ἡμερομισθίων ἐξαγορὰν τῆς ψήφου τῶν ἀγροτῶν ἐν ὄψει τῶν ἐκλογῶν. Τὰ μικρὰ κοινωφελῆ ἐξυπηρετοῦν τὸ Κόμμα, ὄχι τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν. Διατίθεται ἐφ’ ἅπαξ ποσὸν 450 ἑκατομμ. εἰς 300.000 ἀγροτικὰς οἰκογενείας ἐπὶ 1.150.000 οἰκογενειῶν, ἤτοι 1.500 δραχμ. κατὰ οἰκογένειαν, δῆθεν δι’ ἀγορὰν παραγωγικῶν χώρων καὶ διὰ λαχανόκηπους, πράγματι, ὅμως, ὡς στιγμιαίαν οἰκονομικὴν ἀνακούφισιν τοῦ λιμώττοντος ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ. Δὲν πρόκειται νὰ ἔχῃ καμμίαν ἄλλην ἀπόδοσιν τὸ ποσὸν τῶν 450 ἑκατομμ., ἐκτὸς τῆς δημιουργίας φιλοκυβερνητικοῦ προεκλογικοῦ κλίματος. Ἡ ἐπιλογὴ τῶν οἰκογενειῶν θὰ εἶναι φυσικὰ κομματική. Ὅλα τὰ μέτρα αὐτά, καὶ ἄλλα παρόμοια, ὅπως ὁ ἀσήμαντος ὑποβιβασμὸς τῶν ἐπιτοκίων διὰ τὸν ὁποῖον ὡμίλησα, δὲν σημαίνουν τίποτε ἄλλο παρ’ ὅτι διατρέχομεν προεκλογικὴν περίοδον. Τὸ μέγα ἐθνικὸν πρόβλημα τῆς ἀποσπάσεως τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ ἀπὸ τὴν τραγικὴν ἐξαθλίωσιν δὲν δύναται, ὅμως, νὰ ἀντιμετωπισθῇ μὲ τοιαῦτα ἡμίμετρα στιγμιαίας ἀνακουφήσεως καὶ μὲ προεκλογικὰς ὑποσχέσεις. Ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρξῃ πολὺ σοβαρωτέρα ἀντιμετώπισις, νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἀντίληψις, ὅτι ἡ ἀγροτιὰ καὶ ἡ ἐργατιὰ ἀποτελοῦν τὸ Ἔθνος. Ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλη ἐθνικὴ πολιτικὴ ἀπὸ τὴν ἀνύψωσιν τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ εἰς ὑψηλὴν στάθμην εὐημερίας. Ὅλαι αἱ λοιπαὶ ἐπιδιώξεις πρέπει νὰ παραμερισθοῦν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀποβλέπουν εἰς αὐτὸν τὸν σκοπόν: Τὴν σωτηρίαν τῆς ὑπαίθρου. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Βιομηχανίας.

§73Ν. ΜΑΡΤΗΣ. (Ὑπ. Βιομηχανίας). Δὲν πρόκειται νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Ἐπὶ ὡρισμένων μόνον θεμάτων θὰ ἀπαντήσω. Ἄλλως τε, ὁ κ. Κιτσίκης, ἀπόψε δὲν μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ ἀσχοληθῇ πολὺ μὲ ἰδικά μου θέματα. Ἠσχολήθη μὲ τὴν γεωργίαν καὶ τὰ οἰκονομικά. Ἐπὶ τῶν γεωργικῶν θεμάτων ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, θὰ ἀπαντήσῃ τὴν Τρίτην. Συνεπῶς, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Ἐπὶ τῶν θεμάτων τοῦ Ὑπουργείου Ἐμπορίου, τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ κ. Κιτσίκης, ἤθελον νὰ εἴπω τοῦτο καὶ μόνον. Ἡ οἰκονομία μας, ὅπως γνωρίζετε, εἶναι ἐλευθέρα οἰκονομία καὶ τὸ μεγαλύτερον μέρος τῶν συναλλαγῶν μας γίνεται μὲ τὰς δυτικὰς χώρας καὶ αἱ συναλλαγαί μας μὲ τὰς χώρας αὐτάς, εἶναι συναλλαγαὶ ἐλευθέρας οἰκονομίας. Ἐὰν γίνωνται περισσότεραι εἰσαγωγαὶ καὶ βιομηχανικῶν προϊόντων ἐκεῖθεν, τοῦτο κυρίως ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς προτιμᾷ τὰ προϊόντα τῶν δυτικῶν χωρῶν. Διότι καὶ ἐκ τῶν ἀνατολικῶν χωρῶν ἡ εἰσαγωγὴ προϊόντων καταναλώσεως εἶναι ἐλευθέρα, ἀλλὰ δὲν τὰ προτιμᾷ τόσον ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ θέμα τοῦ ἐξηλεκτρισμοῦ. Ὁ κ. Κιτσίκης ἔφερε στοιχεῖα συγκριτικά, Ἑλλάδος καὶ ξένων χωρῶν. Κανεὶς δὲν τὰ ἀρνεῖται, κανεὶς δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ φθάσωμεν εἰς τὰ περιθώρια ἐκεῖνα καὶ εἰς τὰ συγκριτικὰ ἐκεῖνα στοιχεῖα. Ἀλλὰ αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης. Μέχρι τώρα ἡ Ἑλλὰς ὑστεροῦσε πολὺ περισσότερον. Ὅταν θὰ ἐπικρίνωμεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν κατάστασιν τοῦ ἠλεκτρισμοῦ θὰ τὴν κρίνωμεν μὲ τὸ τὶ εὗρεν καὶ τὸ τὶ ἐπέτυχεν. Ἀνεφέρθησαν τὰ στοιχεῖα Ἀθηνῶν καὶ λοιπῆς Ἑλλάδος. Ἡ κατανάλωσις τῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας κατὰ τὸ 1954 εἰς περιοχὴν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἀνήρχετο εἰς 733.500 κιλοβάτ, ἡ κατανάλωσις εἰς τὴν ὑπόλοιπον Ἑλλάδα ἀνήρχετο εἰς 147.500 κιλοβάτ. Τὸ 1960 ἡ κατανάλωσις εἰς Ἀθήνας– Πειραιᾶ ἀνῆλθεν εἰς 1.299.100 κιλοβάτ, εἰς δὲ τὴν ὑπόλοιπον Ἑλλάδα εἰς 576.900 κιλοβάτ. Καὶ ἐνῷ ἡ σχέσις καταναλώσεως Ἀθηνῶν–Πειραιῶς πρὸς κατανάλωσιν ὑπολοίπου Ἑλλάδος ἦτο 4,97, τὸ 1960 ἔφθασε τὸ 2,25. Δηλαδὴ ἀπὸ τὸ 1954–60 ἡ κατανάλωσις ἐνεργείας μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ λοιπῆς Ἑλλάδος, ἤλλαξεν ὡς ἀνωτέρω. Δηλαδή, ἐνῷ εἰς τὴν ὑπόλοιπον Ἑλλάδα ἐπενταπλασιάσθη περίπου, εἰς τὴν περιοχὴν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς εἶναι ὀλιγωτέρα τοῦ διπλασίου. Θέλω νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν διὰ τὴν πρόοδον, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἀπὸ τὸ 1954 –1955, ἕως σήμερον, διότι ὅταν κρίνεται καὶ ἐμφανίζεται ἀπὸ τὸν κ. Κιτσίκην, ὅτι ἡ ἐπαρχία εἶναι ἐγκαταλελειμμένη ἰδίως εἰς τὸ θέμα τοῦ ἠλεκτρισμοῦ, θὰ πρέπει νὰ λεχθῇ ποία κατάστασις ὑπῆρχε πρὸ ὀλίγων ἐτῶν καὶ ποία σήμερον καὶ μεταξὺ αὐτῶν νὰ γίνῃ ἡ σύγκρισις. Ἰδού, λοιπόν, τὰ στοιχεῖα διὰ τὴν βιομηχανικὴν χρῆσιν. Τὸ 1954 ἡ κατανάλωσις εἰς κιλοβὰτ εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα πλὴν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἦτο 5.356.000 κιλοβάτ, ἡ δὲ μέση τιμὴ ἦτο 1.275, τὸ δὲ 1960 ἀπὸ 5.000.000 κιλοβὰτ ἐτησίως, ἐφθάσαμεν εἰς τὰ 229.000.000 κιλοβάτ. Δηλαδὴ ἔχομεν 40 φορὰς περισσότερον τὸ 1960 ἀπ’ ὅ,τι τὸ 1954. Ἡ δὲ μέση τιμὴ τοῦ ὡριαίου κιλοβὰτ ἔφθασεν ἀπὸ 1,27 εἰς 0,61. Ὅσον ἀφορᾷ τώρα τὴν ἐμπορικὴν χρῆσιν. Τὸ 1954 ἡ κατανάλωσις ἦτο 2.876.000 κιλοβάτ, τὸ δὲ 1960 ἔφθασεν εἰς τὰ 79.000.000 ὡριαῖα κιλοβάτ. Ὡς πρὸς τὴν γεωργικὴν κατανάλωσιν. Σχετικῶς σᾶς ὡμίλησα καὶ προχθές, ἀλλὰ θὰ τὰ ἐπαναλάβω καὶ σήμερον. Ἡ πώλησις ἠλεκτρικοῦ ρεύματος εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν Ἑλλάδα διὰ τὴν γεωργίαν παρουσιάζεται ὡς ἑξῆς: Τὸ 1956 διὰ γεωργικὴν χρῆσιν οἱ πελάται ἦσαν 959 μὲ κατανάλωσιν 1.494.000 κιλοβάτ, τὸ δὲ 1960 ἔφθασαν τοὺς 9.000 μὲ κατανάλωσιν 19.000.000 κιλοβάτ. Ἐπίσης, ἡ μέση τιμὴ τὸ 1960 ἔφθασεν εἰς 0,76 δραχμ. Ἀνέφερον καὶ προχθές, ὅτι ὑπολογίζεται, ὅτι τὸ 1970 οἱ καταναλωταὶ διὰ γεωργικὰς χρήσεις θὰ φθάσουν τὰς 40.000, ἡ δὲ κατανάλωσις τὰ 160.000.000 κιλοβάτ. Ἀνέφερον, ἐπίσης, κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, συγκριτικῶς καὶ τὴν τιμὴν τοῦ ρεύματος τῆς Γαλλίας ἔναντι τῆς Ἑλλάδος καὶ εἶπον, ὅτι ἐνῷ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ μέση τιμὴ διὰ γεωργικὰς χρήσεις εἶναι 0,76, εἰς τὴν Γαλλίαν, ἀντιστοίχως, ἔχει φθάσει τὸ 1,24. Ἐπίσης πληροφορῶ τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ Δ.Ε.Η. ἤδη ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας, μελετᾷ πρόγραμμα διὰ τὴν ἐντὸς τριετίας ἠλεκτροδότησιν 20.000 περίπου φρεάτων, ὑπολογίζει δέ, ὅτι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαιτηθῇ διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτάς, θὰ ἀνέλθῃ περίπου τὰ 200.000.000, ἐξ ὧν τὰ 100.000.000 θὰ καταβληθοῦν ὑπὸ τῆς Δ.Ε.Η. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως αὐτῶν πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλή, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν αἱ συνθῆκαι ἐπεκτάσεως ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας εἶναι πολὺ εὐμενέστεραι τῶν συνθηκῶν τοῦ κέντρου. Καὶ πρὸς τοῦτο ἔχω νὰ σᾶς ἀναφέρω τὰ ἑξῆς πλεονεκτήματα πελατῶν ἐπαρχιακῶν συνδέσεων. α) Οὐδεμίαν καταβάλλουν συμμετοχὴν οἱ πελάται τῆς ἐπαρχίας εἰς τὰς δαπάνας ἐπεκτάσεως τῶν δικτύων πρὸς ἠλεκτροδότησίν των, ἐφ’ ὅσον τὰ ἐκ τῆς καταναλώσεως τῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας αὐτῶν ἐτήσια ἔσοδα καλύπτουν τὸ τέταρτον τῶν ὡς ἄνω δαπανῶν ἐπεκτάσεως τῶν δικτύων. β) Οὐδὲν ποσὸν καταβάλλουν οἱ πελάται διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς παροχῆς καὶ τὴν ἐγκατάστασιν μετρητοῦ, ὅστις καὶ παρέχεται ἐντελῶς δωρεάν. δ) Οἱ πελάται βιομηχανικῆς καὶ γεωργικῆς χρήσεως δύνανται νὰ ἐξοφλήσουν τὴν τυχὸν ἀπαιτουμένην συμμετοχήν των εἰς τὰς δαπάνας ἐπεκτάσεως τῶν δικτύων δι’ ἀτόκων δόσεων 60 μὲν μηνιαίων δόσεων οἱ πελάται βιομηχανικῆς χρήσεως καὶ 8 ἐτησίων δόσεων οἱ πελάται ἀγροτικῆς χρήσεως. Ὡς βλέπετε, κ. συνάδελφοι, ἡ πρόοδος εἰς τὴν ἐπαρχίαν εἶναι πολλαπλασία εἰς τὸ θέμα τῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας τῆς τῶν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Διότι ὡς εἶπον καὶ ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου, δὲν θὰ κρίνετε σήμερον τὰ πράγματα μὲ τὰ συγκριτικὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Ἑλλὰς μὲ ἄλλας χώρας, αἱ ὁποῖαι εἶναι περισσότερον προηγμέναι, ἀλλὰ θὰ κρίνεται τὰ ἐπιτευχθέντα ἀποτελέσματα εἰς τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα. Ταῦτα ὡς ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἤδη ἐξέθεσα, εἶναι πάρα πολὺ σημαντικά. Ἀνεφέρθη ὁ κ. Κιτσίκης καὶ πάλιν εἰς τὸ ἀλουμίνιον καὶ εἶπε μάλιστα, ὅτι διὰ 50 χρόνια τὸ ἀλουμίνιον θὰ βαρύνῃ τὴν οἰκονομίαν καὶ τὴν δυνατότητα τοῦ ἐξηλεκτρισμοῦ καὶ τῆς παροχῆς ρεύματος εἰς ἄλλας ἀνάγκας. Ὁμολογῶ, ὅτι ἀπὸ ὑμᾶς δὲν ἐπερίμενα νὰ ἀκούσω αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Τὸ εἴπατε ἄλλην μίαν φοράν καί, νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ ἐπαναλάβητε. Διότι, ὡς γνωστόν, τὸ ἀλουμίνιον θὰ τροφοδοτηθῇ ἀπὸ τὰ δύο πρόσθετα φράγματα τοῦ Ἀχελώου. Ὁλόκληρος ὁ ὑπόλοιπος Ἀχελῶος καὶ ὅλη ἡ ἄλλη ἐνέργεια εἶναι διὰ τὰς λοιπὰς ἀνάγκας τῆς οἰκονομίας. Μοῦ ἐδόθη καὶ ἄλλοτε ἡ εὐκαιρία νὰ εἴπω, τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον, ὅτι μὲ τὴν ἀνακάλυψιν τῶν τεραστίων κοιτασμάτων τῶν λιγνιτῶν καὶ μὲ τὰς ὑδροηλεκτρικὰς πηγὰς ἐνεργείας, τὰς ὁποίας ἤδη ἔχομεν ἐν ἐκτελέσει καὶ ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται ὑπὸ μελέτην ἡ Ἑλλὰς θὰ εἶναι ἀπὸ τὰς χώρας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι διαθέτουν αὐτὴν τὴν στιγμὴν διαθεσίμους πηγὰς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας σοβαρωτάτας. Ὑπολογίζομεν, ὅτι ἀπὸ τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἔχομεν, ὅτι αἱ ἀνωτέρω ἐνεργειακαὶ πηγαὶ θερμικαὶ καὶ ὑδροηλεκτρικαὶ δύνανται νὰ προσφέρουν εἰς τὴν οἰκονομίαν ἐτησίως ὀκταπλασίαν ποσότητα ἐνεργείας τῶν σημερινῶν ἀναγκῶν μας. Συνεπῶς αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἰσχυρίσθη ὁ κ. Κιτσίκης, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀλουμίνιον, ὅτι δηλαδὴ δὲν θὰ ὑπάρχῃ δυνατότης ἀναπτύξεως τοῦ ἐξηλεκτρισμοῦ εἰς τὴν ὕπαιθρον, δὲν εἶναι ἀκριβές.

§74Α. ΤΣΙΑΡΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὡς πρὸς τὴν συμμετοχὴν τῶν Κοινοτήτων ἤθελον νὰ σᾶς ἐρωτήσω. Ἀπὸ πότε δὲν καταβάλλουν οἱ Δῆμοι καὶ αἱ Κοινότητες διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος εἰς τὸν τόπον καταναλώσεως;

§75Ν. ΜΑΡΤΗΣ. (Ὑπ. Βιομηχανίας). Αἱ Κοινότητες αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν καταβάλλουν συμμετοχήν.

§76Α. ΤΣΙΑΡΑΣ. Ἀπὸ πότε;

§77Ν. ΜΑΡΤΗΣ. (Ὑπ. Βιομηχανίας). Ἀπὸ πολλῶν μηνῶν.

§78Α. ΤΣΙΑΡΑΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου 15 Κοινότητας, εἰς τὰς ὁποίας ἡ Δ.Ε.Η. διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ ἠλεκτρικοῦ ρεύματος εἰς αὐτὰς ἐζήτησεν 60.000 δραχμάς.

§79Ν. ΜΑΡΤΗΣ. (Ὑπ. Βιομηχανίας). Αὐτὸ ἀφορᾷ χωρία τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι εἰς τὸ πρόγραμμα. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν ἠμποροῦν ὅλα τὰ χωρία τῆς Ἑλλάδος ἀμέσως νὰ ἠλεκτροδοτηθοῦν. Καὶ ἡ Δ.Ε.Η., προκειμένου νὰ ἠλεκτροδοτήσῃ αὐτὰ τὰ χωρία ἐνωρίτερον ζητεῖ συμμετοχήν. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ ἡ ἐπέκτασις συγχρόνως εἰς ὅλα τὰ χωρία τῆς Ἑλλάδος. Αὐτό, ὅμως, εἶναι τεχνικῶς καὶ οἰκονομικῶς ἀδύνατον. Ἤδη ὑπερέβημεν ἀπὸ τὰ 350 χωρία, τὰ ὁποῖα εἶχον ἠλεκτροδοτηθῆ μέχρι τὸ 1955, τὰ 1.000 χωρία. Συνεπῶς, αὐξάνει ὁ ἀριθμὸς τῶν χωρίων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἠλεκτροδοτηθῆ. Τὰ χωρία τὰ ὁποῖα ἔχουν μπῆ εἰς τὸ πρόγραμμα αὐτό, δὲν συμμετέχουν εἰς τὰς δαπάνας, δηλαδὴ δὲν καταβάλλουν διὰ τὴν συμμετοχήν των, παρὰ μόνον ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνέφερον προηγουμένως, δηλαδὴ προσωπικὴν ἐργασίαν τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ δικτύου. Τὰ χωρία τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν μπῆ εἰς τὸ πρόγραμμα, ἐὰν θελήσουν νὰ τὸ ζητήσουν θὰ γίνῃ, ἐνδεχομένως, ἠλεκτροδότησις, ἂν συμμετάσχουν εἰς τὰς δαπάνας καὶ ὄχι ἀπεριορίστως. Σᾶς πληροφορῶ, κ. συνάδελφοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει χωρίον τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ θέλῃ ἐπέκτασιν, διότι αὕτη εἶναι χρήσιμος καὶ διὰ τὰς γεωργικὰς ἀνάγκας καὶ διὰ τὰς λοιπὰς ἀνάγκας τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Σᾶς ἐξέθεσα τὸ τεράστιον πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον προγραμματίζει τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ, δὲν ἕπεται, ὅμως, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν συγχρόνως ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ζητεῖτε.

§80Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελα νὰ καθορίσητε τὴν σειρὰν τῶν ὁμιλητῶν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει σειρὰν νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Ἠλιοῦ, ἀλλὰ ἐζήτησεν, ἐπειδὴ ἦτο ἀσθενής, νὰ ὁμιλήσῃ τὴν Τρίτην. Κατὰ συνέπειαν ἔρχεται ἡ σειρὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 203, ἡ ὁποία εἶναι ἰδική σας. Θέλετε νὰ ὁμιλήσητε;

§82Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Ὄχι, κ. Πρόεδρε.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§84ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως, Νομοθετικὴν Ἐργασίαν. (Ὥρα 10.30′ μ.μ.)