1960.10.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 5η

Παρασκευὴ 14 Ὀκτωβρίου 1960

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.50′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Καρασάββας ζητεῖ μηνιαίαν ἄδειαν ἀπουσίας προκειμένου οὗτος νὰ ταξιδεύσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, ἐγκρίνεται.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Παυλόπουλος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§4Α. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 223144)20.8.1960 ἀποφάσεώς του, παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν ὑπὸ τῆς Τραπέζης ταύτης χορήγησιν πιστώσεων πρὸς τὸν Ο.Δ.Ι.Σ.Υ. μέχρι ποσοῦ δραχμῶν 20,000.000 κλπ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 236140)28.9.1960 ἀποφάσεώς του, παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος διὰ παράτασιν τοῦ χρόνου ἐξοφλήσεως τῶν πρὸς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος ὑποχρεώσεων τῆς Α.Τ.Ε. ἐκ χορηγηθεισῶν αὐτῇ πρὸς παροχὴν δανείων εἰς τοὺς πληγέντας παραγωγοὺς κλπ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Β. Μπρακατσούλας, Χ. Φιλίππου καὶ Α. Τσιπώρης, καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Λεωφορειούχων Καρδίτσης, αἰτουμένου παράτασιν προθεσμίας μέχρι τῆς 31.12.1960 δι’ ἀντικατάστασιν τῶν συμπληρωσάντων 12ετίαν λεωφορείων διὰ καινουργῶν τοιούτων τύπου Ε. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Γονέων μαθητῶν Ἄνω Καλαμακίου, αἰτουμένης προαγωγὴν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου τοῦ ἐν λόγῳ προαστίου εἰς 4τάξιον. Οἱ κάτοικοι τῆς Κοινότητος Γέργερης Καινουργίου Ἡρακλείου, πληγέντες ἐκ τῶν θεομηνιῶν, αἰτοῦσιν τὴν κρατικὴν ἐνίσχυσιν πρὸς ἐπιβίωσιν αὐτῶν καὶ τῶν οἰκογενειῶν των. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Ἐργαζομένων εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Διϋλιστήριον πετρελαίων Ἀσπροπύργου, αἰτουμένου ἐπαναπρόσληψιν ἀπολυθέντων μελῶν του. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Βορειοηπειρωτικοῦ Συλλόγου «Σελασφόρος» Κορυτσᾶς–Μοσχοπόλεως–Πρεμετῆς–Κολώνιας, αἰτουμένου τὴν παραχώρησιν ἐκτάσεως διὰ στεγαστικὴν του ἀποκατάστασιν. Οἱ κ. κ. Κ. Τσάτσος (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως) καὶ Τ. Τριανταφυλλάκος (Ὑφυπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως), καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ ὀργανώσεως τῶν Ὑπηρεσιῶν τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως Τύπου καὶ Πληροφοριῶν τοῦ Ὑπουργείου Προεδρίας Κυβερνήσεως καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων ἀναφερομένων εἰς τὸ Ὑπουργ. Προεδρίας Κυβερνήσεως». Οἱ κ. κ. Κ. Καλλίας (Ὑπ. Δικαιοσύνης) καὶ Κ. Παπακωνσταντίνου (Ὑπ. Οἰκονομικῶν), καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Ὑποθηκοφυλακείων τοῦ Κράτους καὶ διατάξεών τινων περὶ Συμβολαιογράφων καὶ διαγωνισμοῦ Δικηγόρων». Οἱ κ. κ. Κ. Παπακωνσταντίνου (Ὑπ. Οἰκονομικῶν) καὶ Κ. Καλλίας (Ὑπ. Δικαιοσύνης), καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Κώδικος Φορολογικῆς Δικονομίας καὶ περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Φορολογικῶν Δικαστηρίων καὶ καθορισμοῦ τῶν τελῶν διαδικασίας». Ὁ κ. Σ. Γκίκας (Ὑπ. Συγκοινωνιῶν καὶ Δημοσίων Ἔργων), καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 48)1960 Πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου «περὶ διαθέσεως εἰσπράξεων τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν ἀπαιτουμένων δαπανῶν διὰ τὴν διάνοιξιν εἰς Θεσσαλονίκην ὁδῶν». Οἱ κ. κ. Σ. Γκίκας (Ὑπ. Συγκοινωνιῶν καὶ Δημοσίων Ἔργων) καὶ Κ. Παπακωνσταντίνου (Ὑπ. Οἰκονομικῶν), καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ ἐγκρίσεως φορολογικῶν ἀπαλλαγῶν ἀναδόχων τῆς μελέτης καὶ κατασκευῆς ἔργων ὑδρεύσεως ἐξ Ὑλίκης, ἀποχετεύσεως περιοχῆς Πρωτευούσης, φράγματος Ἀξιοῦ, ἀναθεωρήσεως τῆς Συμβάσεως κατασκευῆς ἔργων ὑπονόμων καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ Ν. Δ. 2722)1953». Οἱ κ. κ. Σ. Γκίκας (Ὑπ. Συγκοινωνιῶν καὶ Δημοσίων Ἔργων), Δ. Μακρῆς (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν) καὶ Κ. Παπακωνσταντίνου (Ὑπ. Οἰκονομικῶν), καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν. Δ. 2916)1954 «περὶ καταργήσεως εἰσφορᾶς ὑπὲρ τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἀποχετεύσεως Πρωτευούσης κλπ.», τοῦ Ν. Δ. 2722)1953 «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τῶν ἀφορωσῶν τὸν Ὀργανισμὸν Ἀποχετεύσεως τῆς περιοχῆς Πρωτευούσης» καὶ παρατάσεως τῆς εἰσπράξεως τῆς ἐπὶ τῶν εἰσιτηρίων τῶν λεωφορείων τοῦ Νομοῦ Ἀττικῆς προσαυξήσεως». Οἱ κ.κ. Α. Στρᾶτος (Ὑπ. Κοινων. Προνοίας), Ε. Κεφαλογιάννης (Ὑφυπ. Οἰκισμοῦ) καὶ Κ. Παπακωνσταντίνου (Ὑπ. Οἰκονομικῶν), καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως, τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 111)1960 Πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου «περὶ στεγάσεως παραπηγματούχων οἰκογενειῶν τῶν πόλεων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς –Θεσσαλονίκης». Οἱ κ. κ. Α. Δημητρᾶτος (Ὑπ. Ἐργασίας) καὶ Κ. Παπακωνσταντίνου (Ὑπ. Οἰκονομικῶν), καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ τοῦ Ταμείου Συντάξεων Αὐτοκινητιστῶν».

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἀνακοινώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι βουλευταί, ὑπεβλήθη εἰς τὸ Προεδρεῖον ἡ ἑξῆς πρότασις: Πρὸς Τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς Ἐξαντληθέντος προφανῶς τοῦ συζητουμένου θέματος μετὰ τὰς μακρὰς ἀγορεύσεις πάντων τῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν καὶ ἱκανοῦ ἀριθμοῦ βουλευτῶν καὶ τὰς παρασχεθείσας ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἱκανοποιητικὰς ἐξηγήσεις καὶ διασαφήσεις, προτείνομεν, ὅπως, κατ’ ἐφαρμογὴν τῆς γʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, περιορισθῇ ὁ χρόνος τῶν ἐφεξῆς ἀγορεύσεων εἰς 15 λεπτά. Ἐν Ἀθήναις τῇ 14 Ὀκτωβρίου 1960 Οἱ προτείνοντες βουλευταὶ Π. Σταυρόπουλος, Ε. Ἀλιπράντης, Α. Θεοδοσιάδης, Α. Φράγκου, Α. Παυλόπουλος, Δ. Ἰατρίδης, Ν. Σπεντζάρης, Ε. Ἀθανασάκος, Χ. Ζησιάδης, Γαβρ. Χαρῖτος, Γ. Οἰκονομόπουλος, Ἀπ. Κοντογιάννης, Χ. Σιανίδης, Π. Ξενοδοχειάρης, Κ. Βενέτης, Χρ. Γουλόπουλος, Σ. Περτσινίδης, Ι. Τζαμπάζης, Ν. Παρθενιάδης, Ἀρ. Λιάκος, Ἰωάν. Προκοπίδης, Α. Σχινᾶς, Β. Παπαρρηγόπουλος, Τρ. Μιχαηλίδης, Ὀσμὰν Οὐστουνέρ.

§6Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὡς ἀνεγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας, πρόκειται νὰ λάβουν τὸν λόγον καὶ ὡρισμένοι ὑπουργοὶ, τὶ θὰ γίνῃ τὸ τέταρτον; Θὰ ἰσχύσῃ καὶ διὰ τοὺς Ὑπουργούς;

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅ,τι ἰσχύει ἐπὶ τόσα ἔτη θὰ ἰσχύσῃ καὶ τώρα. Καὶ οἱ κ. Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων εἶναι ἰσότιμοι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν.

§8Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει νομοθετικὴ ἐργασία κατατεθειμένη, ὥστε νὰ ἀπασχοληθῇ ἡ Βουλὴ τὴν ἐρχομένην Δευτέραν, προτείνω νὰ ἀφεθοῦν ἐλεύθεροι οἱ ὁμιληταὶ, ὥστε νὰ καλυφθοῦν καὶ αἱ προσεχεῖς ἡμέραι. Ἐὰν ἡ πλειοψηφία ἐπιμένῃ, δικαίωμά της.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ πρέπει, κἄποτε νὰ τελειώσωμεν, κ. συνάδελφε. Δέχεται, λοιπόν, ἡ Βουλὴ τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν περὶ περιορισμοῦ τοῦ λόγου εἰς τὸ ¼ διὰ τοὺς ὑπολοίπους ἀγορητάς;

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κ. Α. Μπαλτατζῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§12Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος, μὲ κἄποια εὐρύτητα θὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὸ τὸ τέταρτο, διότι πράγματι, τοὐλάχιστον δι’ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐλάβαμεν τὸν λόγον ἐκ μέρους τῆς ὁμάδος τοῦ Κόμματος τῶν Ἀγροτῶν καὶ Ἐργαζομένων, εἶμαι καὶ ὁ μόνος ὁμιλητής, θὰ εἶναι ὀρθὸν νὰ μᾶς δοθῇ περισσότερος χρόνος νὰ ὁμιλήσω.

§13ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§14Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Ἀσχέτως αὐτοῦ τοῦ πράγματος, ἐκτιμῶ καὶ τὴν ἄποψιν, ὅτι τὸ θέμα περίπου ἔχει ἐξαντληθῆ καὶ ὅτι ὅλοι πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ εἴμεθα σύντομοι διὰ νὰ τλειώσῃ αὐτὴ ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ταλανίζει τὸν τόπον καὶ θὰ πρέπει νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἄλλα προβλήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι κατ’ ἐξοχὴν κρίσιμα καὶ ἐνδιαφέρουν τὸν τόπον. Τώρα καὶ εἴκοσι ἡμέρας, κ. βουλευταί, ὅλοι μας καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εὑρίσκεται πρὸ μιᾶς πρωτοφανοῦς περιπετείας. Ὁ γνωστὸς ἐγκληματίας πολέμου, κατάδικος τῶν Ἑλληνικῶν δικαστηρίων, Μέρτεν, ἐξαπέλυσε μίαν εἰς ἔκτασιν πρωτοφανῆ καὶ εἰς βάθος ἀσύλληπτον συκοφαντικὴν ἐκστρατείαν ἐναντίον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τῆς κυρίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐναντίον ἐν συνεχείᾳ τοῦ κ. Ὑφυπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ ἐναντίον ἀκόμη τοῦ Ἀντεισαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου τοῦ κ. Τούση. Δὲν περιωρίσθη ὁ ἐγκληματίας αὐτὸς πολέμου, τοῦ ὁποίου εἶναι γνωστὰ τὰ ἐγκλήματα, ἰδίως εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα καὶ μὲ τὸν ὁποῖον ἀπησχολήθη καὶ εἰς τὸ παρελθὸν ἡ Βουλὴ καὶ μὲ τὸ τὶ εὐθύνας φέρει διὰ τὰ ἔκτροπα καὶ τὴν Γερμανικὴν Διοίκησιν κατὰ τὴν περίοδον τῆς κατοχῆς, δὲν περιωρίσθη νὰ ἐξαποστείλῃ αὐτὰς τὰς συκοφαντίας ἐναντίον πολιτικῶν προσωπικοτήτων, ἀλλὰ ἐστράφη καὶ ἐμμέσως καὶ ἀμέσως ἐναντίον αὐτοῦ τούτου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὰ κείμενα εἶναι γνωστὰ καὶ βγαίνει ἀπὸ αὐτά, ὅτι ἡ ἐπίθεσις δὲν περιωρίσθη μόνον εἰς τὰ 3 ἢ 4 ἢ 5 πρόσωπα, ἀλλὰ ἡ ἐπίθεσις ἐστράφη καὶ ἐναντίον αὐτοῦ τούτου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Διότι λέγει, ὅτι τὰ αὐτὰ πρόσωπα ἔδιδον, ὅπως πολλοὶ ἄλλοι Ἕλληνες, πληροφορίας εἰς τὴν Διοίκησιν τῆς περιοχῆς Θεσσαλονίκης–Αἰγαίου. Δεδομένου δέ, ὅτι τοῦτο δὲν ἐγίνετο δίχως ἀμοιβήν, ἔλαβον, κατὰ τὸν Μέρτεν, ὡς ἀμοιβήν, μέρος τῆς κατεσχομένης περιουσίας τῶν Ἑβραίων καὶ κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν ἡ περιουσία αὐτὴ ἔγινε κτῆμα τῆς Ἑλλάδος. Ἂς ἀφίσωμεν τὸ ἄλλο μέρος, τὸ ἀρχικόν, τῆς καταγγελίας ἐναντίον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι συχνὰ μετέβαινεν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, συνεργάζετο μαζί του καὶ ἔλαβεν ὡς ἀμοιβὴν μίαν ἀποθήκην μεταξωτῶν ἀξίας 15.000 λιρῶν ποὺ διεμοιράσθη μὲ ἄλλα πρόσωπα. Βλέπετε, ὅτι ἡ ἔκτασις αὐτῶν τῶν καταγγελιῶν εἶναι τοιαύτη καὶ εἶναι τόσα ἄλλα τὰ ὁποῖα τὰ γνωρίζετε καὶ ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ ἀναφέρῃ, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ποὺ ἀπὸ σεβασμὸν πρὸς τὸ Σῶμα, πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων καὶ πρὸς τὸν πολιτικὸν κόσμον, δυσκολεύεται κανεὶς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας νὰ τὰ ἐπικαλῆται, καὶ νὰ τὰ ἀναριθμῇ καὶ νὰ τὰ ἐπαναλαμβάνῃ. Ἀποτελεῖ μείωσιν τῆς Ἐθνικῆς μας Ἀντιπροσωπείας, τοῦ Ἑλληνικοῦ ὀνόματος, τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος τὸ νὰ ἀσχολούμεθα καὶ νὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀναγινώσκωμεν κείμενα ἑνὸς ἐγκληματίου πολέμου, ὁ ὁποῖος ἀφοῦ ἔκαμε τὰ ὅσα ἔκαμεν εἰς βάρος τοῦ τόπου μας, ἔρχεται ὕστερα ἀπὸ τόσα χρόνια νὰ δημιουργήσῃ ἕνα σάλον εἰς τὸν τόπον, νὰ καταφέρῃ πλήγματα, νὰ φθείρῃ κἄθε ἠθικὴν ἀξίαν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν καὶ μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ δημιουργήσῃ περαιτέρω ἄλλην κρίσιν εἰς τὴν χώραν μας, εἰς τὴν πατρίδα μας. Ἀλλά, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι βεβαίως μέχρις ἑνὸς σημείου νὰ ἀναφερθῶμεν εἰς αὐτὰ τὰ κείμενα, διότι δυστυχῶς, ἐδόθη κἄπως ὑπερβολικὴ σημασία, ἠμπορῶ νὰ εἴπω καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ ἀπὸ τὸν τύπον καὶ ἔφθασε τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ βλέπετε ἐπὶ τόσας ἡμέρας τώρα νὰ ἀσχολούμεθα μὲ αὐτὸ τὸ θέμα, καὶ εἴμεθα ἐκ τῶν πραγμάτων ὑποχρεωμένοι νὰ ἀναφερθῶμεν καὶ εἰς ὡρισμένα κείμενα. Δὲν ἔχει σημασίαν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ Μέρτεν ἀνεκάλεσε τὴν βαρεῖαν κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ἐναντίον τοῦ Ἀντεισαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, τοῦ διακεκριμένου δικαστικοῦ, τοῦ κ. Τούση. Δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, σημασία ἔχει, ὅτι μέσα εἰς τὸν κύκλον αὐτῆς τῆς σκευωρίας, αὐτῆς τῆς ἐπιθέσεως ἐναντίον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν μελῶν αὐτῆς, συμπεριέλαβεν ἀρχικῶς καὶ τὸν Ἀντεισαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου, τὸν κ. Τούσην. Καὶ ἔγραφον αἱ ἐφημερίδες καὶ ἐδήλωνε τὰ ἑξῆς ὁ Μέρτεν, ὅτι ἡ ἀξία τῶν Γερμανικῶν μάρκων ἐγένετο ἀντιληπτὴ καὶ ἀπὸ τὸν κ. Τούσην, ἤδη ἀπὸ τοῦ 1952 ἀποτελέσασα ἀφορμὴν νὰ παραιτηθῇ οὗτος τῆς διώξεως 900 Γερμανῶν ἐγκληματιῶν πολέμου. Ὁ κ. Τούσης ἔφερε μεθ’ ἑαυτοῦ ἕνα ὁλόκληρον πακέττο ἀπὸ δικογραφίες. Καὶ αἱ δηλώσεις τοῦ Μέρτεν πρὸς τὴν «Ἠχὼ τοῦ Ἀμβούργου», ὅτι εἰς τὸν Ἀντεισαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου, κ. Τούση, κατεβλήθη ἀκολούθως ὡς ἀμοιβὴ ἕνα ποσὸν πενταψήφιον διὰ τὰς προσπαθείας του ὅπως κατὰ τρόπον εὐπρεπῆ μὴ ἀνακινήσῃ τὰς ἐπιβαρυντικὰς αὐτὰς δικογραφίας. Καὶ ἐνῷ ὑπάρχουν αὐταὶ αἱ δηλώσεις τοῦ Μέρτεν, αὐτὰ τὰ δημοσιεύματα εἰς τὰς δύο ἐφημερίδας ἢ μᾶλλον, εἰς μίαν ἐφημερίδα καὶ ἕνα περιοδικὸν τῆς Γερμανίας, ἔρχεται ἐκ τῶν ὑστέρων καὶ τὰ ἀνασκευάζει. Καὶ τὸ ἀντιπαρέρχομαι αὐτὸ τὸ στοιχεῖον ἐνῷ δὲν ἔχομεν κανένα δικαίωμα νὰ τὸ ἀντιπαρέλθωμεν. Ὀφείλομεν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου νὰ σταθῶμεν διὰ νὰ ἐκτιμήσωμεν τὴν σοβαρότητα τῶν καταγγελιῶν, νὰ ἐκτιμήσωμεν τὴν ποιότητα, τὰ ἐλατήρια αὐτῶν τῶν κινήσεων μιᾶς τοιαύτης, ἀσυλλήπτου ἐκτάσεως, ἐπιθέσεως, ὄχι ἐναντίον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὄχι ἐναντίον τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἀλλὰ ἐναντίον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὅταν ἐδιαβάσαμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας τὰς πρώτας καταγγελίας, τὰ πρῶτα δημοσιεύματα, εἰς τὰς 28 καὶ 29 Δεκεμβρίου, αἰφνιδιάσθημεν ὅλοι, κατεπλάγημεν καὶ ἐσκέφθημεν, τὸ τὶ πρέπει νὰ κάμωμεν, τὶ συμβαίνει εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν. Ἐπεριμέναμεν 1ἡμέραν, 2 ἡμέρας, νὰ ἴδωμεν περὶ τίνος πρόκειται. Πρόκειται περὶ φάρσας; πρόκειται περὶ παράφρονος; τὶ συμβαίνει εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν; Ἡμεῖς τοὐλάχιστον ἀπεφύγαμεν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας νὰ λάβωμεν θέσιν. Ἐν τούτοις ὁ τύπος ἠσχολήθη, ἔδωσεν ἔκτασιν εἰς τὸ ζήτημα, διότι πράγματι προεκάλεσε τὸ ἐνδιαφέρον τῆς κοινῆς γνώμης καὶ αὐτὸ ἀποδεικνύεται καὶ ἀπὸ τὴν αὔξησιν τῆς κυκλοφορίας τῶν ἐφημερίδων. Τὰ κόμματα ἤρχισαν νὰ λαμβάνουν θέσιν. Ἐπέρασαν 5, 6, 7 ἡμέρες καὶ μόνον τὴν 4ην Ὀκτωβρίου ἐδόθη ἡ ἀνακοίνωσις, ὅτι τὸ Κόμμα μας ἀποδοκιμάζει καὶ καταδικάζει αὐτὰς τὰς συκοφαντικὰς ἐπιθέσεις ποὺ στρέφονται, ὄχι μόνον ἐναντίον τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὄχι μόνον ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐναντίον ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐλάβομεν αὐτὴν τὴν θέσιν, κ. συνάδελφοι, ὕστερα, ὄχι ἀπὸ πολλὴν σκέψιν, διότι δὲν ἦτο ἀνάγκη δι’ ἡμᾶς νὰ σκεφθῶμεν πολὺ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ πράγματος ποὺ ἔχει μίαν ἠθικὴν σημασίαν. Βεβαίως καὶ ἡμεῖς ὡς Κόμμα, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς ἀντιδικίαν μὲ τὴν Κυβέρνησιν κατ’ ἐπανάληψιν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀντιδικοῦμεν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ εἰς ἕνα θέμα τοιαύτης σημασίας, ὅπως καὶ εἰς οἱονδήποτε ἄλλο θέμα θέλομεν νὰ εἴμεθα ἀντικειμενικοί, θέλομεν νὰ ὑπηρετήσωμεν τὴν ἀλήθειαν καὶ οὐδεμία σκοπιμότης εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς θολώσῃ τὰς σκέψεις. Καὶ ὅταν εἰς τὸν οἰκονομικὸν καὶ κοινωνικὸν τομέα ἢ ἄλλους τομεῖς τῆς Κρατικῆς δραστηριότητος ὑποστηρίζωμεν τὰ ὅσα ὑποστηρίζομεν, εἴτε ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς ἐντὸς τῆς Βουλῆς, εἴτε καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς τὸ πράττομεν πάντοτε μὲ καλὴν πίστιν, μὲ πεποίθησιν, ὅτι ὑπηρετοῦμεν τὰ ἰδεώδη, τὰ ὁποῖα διεκηρύξαμεν, ὅτι ὑπηρετοῦμεν, ὄχι μόνον τὰ συμφέροντα τῆς ἀγροτικῆς τάξεως καὶ τῶν ἐργαζομένων, ἀλλὰ ὑπηρετοῦμεν τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους. Οὐδέποτε ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκμεταλλευθοῦμε καθ’ οἱονδήποτε τρόπον μίαν τοιαύτην περιπέτειαν, τὴν ὁποίαν σήμερον δοκιμάζει ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Αὔριον εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν δοκιμάσῃ μία ἄλλη Κυβέρνησις, ὅπως καὶ εἰς τὸ παρελθὸν ἐδοκίμασαν καὶ προηγούμεναι Κυβερνήσεις. Βεβαίως εὑρισκόμεθα εἰς ἄλλο σταυροδρόμι, εἴμεθα ἀντιπολίτευσις καὶ παρέχεται δυνατότης κἄποιας, εἴτε μικρᾶς, εἴτε μεγάλης ἐκμεταλλεύσεως τοῦ πράγματος, διότι μία συκοφαντία λεγομένη καὶ ἐπαναλαμβανομένη, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσῃ τὰ ἴχνη της. Ἀλλὰ δὲν σταματήσαμε εἰς αὐτὸ τὸ σταυροδρόμι, ἐπροχωρήσαμε μὲ ἀπόλυτον εἰλικρίνειαν καὶ μὲ ἀπόλυτον εὐθύτητα εἰς τὸ νὰ καταδικάσωμεν ἐξ ὁλοκλήρου τὰς συκοφαντικὰς καὶ δυσφημηστικὰς ἐπιθέσεις τοῦ γνωστοῦ ἐγκληματίου πολέμου. Κύριοι συνάδελφοι, τὴν ἱστορίαν μας τὴν γνωρίζετε καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Ἀλλά, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω, ὅτι τὸ Κόμμα τὸ ἰδικόν μας δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν καίτοι ἀντιπολίτευσις ἔλαβε παρομοίαν θέσιν ἐπὶ ζητημάτων ἠθικῆς σημασίας μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναφερθῶ εἰς τὴν περίοδον 1950–51, ὅταν ἦτο Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου. Δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἐὰν ὁ κ. Βενιζέλος ἦτο Πρόεδρος ἢ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ γνωρίζω, ὅτι μετεῖχε τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐστήριζε τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην. Τότε, ἀπὸ ὡρισμένους οἰκονομικοὺς καὶ βιομηχανικοὺς κύκλους ἐξαπελύθη μία ἐπίθεσις ἐναντίον τοῦ τότε Φιλελευθέρου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τοῦ Ἐμπορίου καὶ τοῦ Ὑφυπουργοῦ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, ὁ ὁποῖος κατηγορήθη κυρίως ἀπὸ τὸ Ἐμπορικὸν καὶ Βιομηχανικὸν Ἐπιμελητηρίου Πειραιῶς διὰ μίαν δῆθεν σκανδαλώδη προμήθειαν σακχάρεως. Εἴμαστε τρεῖς βουλευταὶ Ἀγροτικοὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν τότε καὶ εἴμαστε Ἀντιπολίτευσις, κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1950–52. Τὸ γνωρίζουν οἱ παριστάμενοι, ὅσοι τοὐλάχιστον ἐνθυμοῦνται ἐκ τῶν κ.κ. συναδέλφων, διότι πολλάκις κατηγορήθημεν, ὅτι ἡμεῖς ἠσκήσαμεν κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην ὀξυτάτην πολεμικὴν ἐναντίον τῶν Κυβερνήσεων τοῦ Κέντρου, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπανελάβομεν, οὔτε ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ, οὔτε ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ε.Ρ.Ε. Χαρακτηριζόμεθα, ὅτι ὑπήρξαμεν ὑπερβολικὰ σκληροὶ εἰς τὸν ἀντιπολιτευτικὸν ἀγῶνα ἐναντίον τῶν Κυβερνήσεων τοῦ Κέντρου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἐπράξαμεν ἐν συνεχείᾳ. Τότε, ὅταν ἀπηυθύνθη ἡ κατηγορία ἐναντίον τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ ἐζητεῖτο ἡ σύστασις τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς εἰς βάρος ἐπιλέκτου μέρους τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος διηύθυνε σπουδαιότατον τομέα τῆς Οἰκονομικῆς δραστηριότητος τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ ἐπειδὴ ἡ ἐπίθεσις ἐστρέφετο ἐκ μέρους κυρίως τῶν ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν κύκλων τῶν ὁποίων τὰς γνώμας εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἐξέφρασε ὁ τότε βουλευτής, πρώην Ὑπουργὸς καὶ Πρόεδρος τοῦ Ἐμπορικοῦ καὶ Βιομηχανικοῦ Ἐπιμελητηρίου Πειραιῶς, ἀείμνηστος Κάντζιας, ἐκ μέρους τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ποὺ εὑρίσκετο τότε εἰς τὴν θέσιν τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐθεώρησα καθῆκον μου νὰ μελετήσω τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, διότι μοῦ ἐφαίνετο περίεργον αὐτὸ τὸ μένος τοῦ μεγάλου ὡργανωμένου κεφαλαίου ἐναντίον Οἰκονομικῶν Ὑπουργῶν τοὺς ὁποίους ἤθελε νὰ τρομοκρατήσῃ μὲ τὰς γνώσεις του, μὲ τὴν εἰδικότητά του καὶ νὰ δημιουργήσῃ μίαν πεπλανημένην ἐντύπωσιν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, ὅτι κἄτι ἄτοπον συνέβαινε διὰ νὰ πλανᾶται ἡ σκιὰ τοῦ μεγάλου κεφαλαίου τοῦ Ἐμπορικοῦ καὶ Βιομηχανικοῦ κόσμου ἐναντίον, ἐπάνω ἀπὸ τὰς κεφαλάς, τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, εἰς οἱονδήποτε ἀστικὸν κόμμα καὶ ἂν ἀνήκουν. Καὶ ἐνθυμοῦνται, οἱ κ. συνάδελφοι, τὴν ἰδικήν μου αὐθόρμητον συνηγορίαν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης. Ἤμην ἀντιπολιτευόμενος, ἀλλ’ ὑπερήσπισα τὸν Ὑπουργόν, τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἀπέκρουσα τὴν σύστασιν ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς καὶ ὅταν κατῆλθον τοῦ βήματος σύσσωμον τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων μὲ συνεχάρη. Ἰδού, λοιπόν, ὅτι δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς λαμβάνομεν μίαν θέσιν ἐντελῶς ἀντικειμενικήν, μίαν θέσιν, ἡ ὁποία ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν φωνὴν τῆς συνειδήσεώς μας καὶ τὸ καθῆκον τὸ ἐθνικὸν καὶ πολιτικόν, ὅπως ἡμεῖς τὸ ἀντιλαμβανόμεθα, διότι ἡμᾶς μᾶς ἔστειλαν ἐδῶ οἱ ἰδικοί μας ψηφοφόροι, ὁ κόσμος, ὁ ὁποῖος μὲ σταθερότητα πάντοτε μᾶς περιβάλλει κατὰ τὰς ἐκλογάς, μᾶς ἔδωσεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα, μὲ ἀπόλυτον ἀνεξαρτησίαν, ἀπολύτως αὐτοδύναμοι—καὶ πῶς ὑπερισπίσαμεν τὴν αὐτοδυναμίαν μας γνωρίζουν καὶ ἡ Δεξιά, γνωρίζει καὶ τὸ Κέντρον, γνωρίζει καὶ ἡ Ἀριστερὰ—μᾶς ἔδωσε τὸ δικαίωμα διὰ νὰ εἴπωμεν ἀκριβῶς τὴν γνώμην μας ἀπολύτως ἐλεύθεροι, ἀδέσμευτοι οἱασδήποτε ὑποχρεώσεως. Θὰ εἴμεθα ἀνάξιοι αὐτῆς τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ τῆς ἀποστολῆς μας ἂν καὶ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ὑπῆρχε καὶ ἴχνος ἔστω σκοπιμότητος διὰ νὰ χαρισθῶμεν πρὸς οἱανδήποτε πλευράν. Ἕτερον ἑκάτερον. Δυνάμεθα καὶ νὰ ὑπερασπίσωμεν καὶ νὰ κατηγορήσωμεν τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως. Δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν καὶ αὔριον καὶ μεθαύριον καὶ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν εἰς ἑκάστην περίπτωσιν τὰ πολιτικὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἀντιμετωπίζει τὸ Ἔθνος μὲ ἀπόλυτον ἐλευθερίαν, μὲ ἀπόλυτον ἀνεξαρτησίαν. Καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τὸν δρόμον μας τὸν διαλέξαμε, ἦτο ὁ δρόμος μας, ὁ ὁποῖος μᾶς τοποθετεῖ εἰς μίαν ἐντελῶς ἀνεξάρτητον, ἰδιάζουσαν θέσιν. Λυποῦμαι διότι ὑπῆρξαν Κόμματα μὲ τὰ ὁποῖα εὑρέθημεν εἰς ἀντιδικίαν ἢ μᾶλλον δὲν συμφωνοῦμεν ἐπὶ τῆς γραμμῆς, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν ἔναντι τῆς Κυβερνήσεως. Δεχόμεθα κἄθε ἄποψιν, ἀλλὰ διεκδικοῦμεν καὶ διὰ τὸν ἑαυτόν μας σεβασμὸν πρὸς τὰς ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ὑποστηρίζομεν. Ὑπῆρξε διάφορος θέσις σχεδὸν ὅλων τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κἄθε Κόμμα ἔχει λάβει κἄπως διαφορετικὴν θέσιν καὶ ἡμεῖς ἔχομεν ἐντελῶς διαφορετικὴν θέσιν. Βεβαίως μὲ ὡρισμένα, τοὐλάχιστον, ἐκ τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν μᾶς χωρίζουν πολλὰ πράγματα. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ κατονομάσω, ἀλλὰ εἶναι περισσότερα τοῦ ἑνός, ὅπως ἀπεδείχθη ἀπὸ τὴν συζήτησιν καὶ ὅταν Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πέρνουν μίαν θέσιν, ἡ ὁποία δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι εἶναι παραπλησία πρὸς τὶν ἰδικήν μας, θὰ εἴπωμεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι καὶ ἡ ἰδική μας θέσις εἶναι παραπλησία πρὸς τὴν ἰδικήν των. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἔχομεν χρόνον, οὔτε θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν, καίτοι, νομίζω, ὅτι ἔχομεν καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον ὅσοι καὶ ὅσα γνωρίζουν καὶ ἐπὶ τῆς οὐσίας νὰ τὸ ἀναφέρουν ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς. Καὶ πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι αἱ κατηγορίαι δὲν ἐστράφησαν ἁπλῶς ἐναντίον ἁπλῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως διακεκριμένα πολιτικὰ πρόσωπα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ ἀφήσῃ ὁ πολιτικὸς κόσμος ἕρμαια οἱασδήποτε συκοφαντικῆς ἐπιθέσεως. Ἀλλὰ ἡ ἐπίθεσις ἐστράφη εἰς τὴν κεφαλήν, ἐστράφη ἐναντίον τοῦ ἡγέτου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐναντίον τοῦ ἡγέτου τῆς Κοινοβουλευτικῆς πλειοψηφίας. Ὅταν εἶναι γνωστόν, ὅτι ὁ νῦν κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐπάτησε κἂν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς κατοχῆς καὶ ἀναφέρονται τόσα καὶ τόσα πράγματα καὶ γράφονται καὶ ξαναγράφονται καὶ ἐπαναλαμβάνονται, ποὺ ἐδημιούργησαν μίαν σύγχυσιν καὶ μίαν κατάστασιν ἐντελῶς ψευδῆ καὶ ἀνακριβῆ. Δὲν πρόκειται νὰ κάμω τὸν συνήγορον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Εἶπεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ βίος του εἶναι τὸ παράδειγμα, ὁ βίος του εἶναι ἡ μεγαλυτέρα συνηγορία διὰ τὸ παρελθὸν καὶ διὰ τὴν τακτικὴν καὶ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἐκράτησε κατὰ τὴν περίοδον τῆς κατοχῆς. Καὶ αὐτή, κ. συνάδελφοι, εἶναι ἡ πραγματικότης, διότι ἔχω ἰδίαν ἀντίληψιν ὡς πρόσφυξ ἐξ Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης ἀπὸ τὰ βουλγαροκρατούμενα μέρη. Παρηκολούθησα τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι ἐτέλουν ὑπὸ τὸ καθεστὼς αὐτὸ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ δὲν εἶναι ὑπερβολή, ὅταν λέγωνται αὐτὰ τὰ λόγια διὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν ἐγνώρισα πρῶτον τὸ 1956 ὡς βουλευτὴν καὶ Ὑπουργόν, ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτὸν ἡ φήμη του καὶ αἱ πληροφορίαι μας ἀπὸ τὴν Θεσσαλονίκην εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ καταπίπτουν ἐφ’ ἑαυτῶν των, αἱ ψευδεῖς συκοφαντικαὶ αὐταὶ καταγγελίαι. Ἄλλωστε, ἡ περίπτωσις τοῦ δευτέρου Μακρῆ τοῦ δικηγόρου καὶ τόσα καὶ τόσα ἄλλα πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν καὶ ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς καὶ εἰς τὸν τύπον ἐγράφησαν ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν ὑπουργόν, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου χθὲς ἐξετέθησαν, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ ἀσχοληθῶ περαιτέρω. Διὰ τὸν κ. ὑφυπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, βεβαίως ἡ ἰδιότης τοῦ Νομάρχου εἰς τὴν κατοχήν, μία ἰδιότης, ἡ ὁποία δημιουργεῖ εὐθύνας, δὲν γνωρίζω πῶς κολάζεται τὸ πρᾶγμα. Ἐὰν ὅμως λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰ ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ κ. Θεμελῆς μετέβη εἰς τὴν Ἔδεσσαν κατόπιν ἀποφάσεως τῶν Μακεδόνων, ἐπικεφαλῆς τῆς Ἐπιτροπῆς, τῶν ὁποίων, ὅπως γνωρίζω πολὺ καλὰ καὶ ὅπως γνωρίζετε ὅλοι σας, εὑρίσκετο ὁ ἀείμνηστος Σβῶλος, τὸ πρᾶγμα εἶναι διαφορετικόν. Ἐὰν αὐτό, βεβέβαια ἀπεδεικνύετο, ὑπάρχει αὐτὸ τὸ ἐλαφρυντικὸν καὶ περαιτέρω ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν τακτικὴν καὶ τὴν γραμμὴν τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν ὡς Νομάρχης, δὲν τοῦ ἐδόθη ἀκόμη ἡ εὐκαιρία νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν θέσιν του, θὰ τὸν ἀκούσωμεν, ἀλλά, κ. συνάδελφοι, ὕστερα ἀπὸ 15 καὶ 20 καὶ 25 ἔτη θὰ δημιουργῶμεν ζητήματα καὶ θὰ διεξάγωμεν ἐρεύνας. Τὸ τί ἔκαμεν ὁ αʹ ἢ ὁ βʹ ἐπὶ τῆς κατοχῆς, ὅταν μάλιστα ὁ κ. Θεμελῆς διετέλεσε βουλευτὴς ἀπὸ τὸ 1946, ὅταν ὁ κ. Θεμελῆς διετέλεσε μέλος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ πολιτευτὴς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι μέλος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ πολιτευτὴς αὐτοῦ, δὲν ξεύρω ἂν ἐξελέγη καὶ βουλευτής, καὶ νὰ εὑρίσκεται ὑπὸ αὐτὴν τὴν δεινὴν κατηγορίαν; Δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ εἴπω περισσότερα. Ἀλλὰ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω εἶναι μία πραγματικότης, ἡ ὁποία εἶναι ἀνάγκη νὰ διερευνηθῇ καὶ νὰ δοθοῦν ἐξηγήσεις. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν Ἀντεισαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου ἤδη ἐτονίσαμεν, ὅτι μόνοι τους ἀπέσυραν τὰς κατηγορίας ἀλλὰ ὅταν πέφτουν ὅλαι αὐταὶ αἱ κατηγορίαι, ὅταν ὁ Μέρτεν ἀνακαλῇ τὰ ὅσα εἶπε διὰ τὸν κ. Τούσην, ὅταν πέφτουν αὐτομάτως αἱ καταγγελίαι κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, ποῦ εἶναι τὸ μέγα ἀδίκημα; Ἐλέχθη ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, ὅτι ὁ σκληρὸς πυρὴν τῆς ὑποθέσεως εἶναι ἡ περίπτωσις τῆς τέως δεσποινίδος Λεοντίδου. Κύριοι βουλευταί, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε δι’ ὀλίγων νὰ ἀσχοληθῶ καὶ μὲ αὐτὸ τὸ θέμα. Τὸ πράττω τοῦτο, διότι θεωρῶ καθῆκον, τιμὴν δι’ ἐμὲ προσωπικῶς, ὄχι ὡς Κόμμα, ἀλλὰ ὡς ἄτομον, καθῆκον τιμῆς καὶ καθῆκον συνειδήσεως νὰ ὁμιλήσω διὰ τὴν οἰκογένειαν Λεοντίδου. Δὲν ἐθίγη μόνον ἡ κόρη Λεοντίδου, ἀλλὰ καὶ ἡ οἰκογένεια Λεοντίδου, διότι ἐγράφη, ὅτι εἰς τὸ σπίτι τοῦ Λεοντίδη τὸ 1942 ἐλάμβανον χώραν αἱ μυστικαὶ συσκέψεις, αἱ καταδόσεις τῶν Ἑλλήνων, ἐκεῖ ἀπεκαλύφθησαν αἱ ὑποθέσεις τοῦ Γοργοποτάμου καὶ τῶν ὑποβρυχίων καὶ ἐκεῖ ἐπληρώνοντο οἱ κατάσκοποι εἰς τὸ σπίτι τοῦ ἀειμνήστου Νικολάου Λεοντίδη. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, συμπίπτει ὁ Ν. Λεοντίδης, ἔξοχος πολιτικὸς ἀνὴρ τοῦ Πόντου, μιὰ ἐθνικὴ φυσιογνωμία τοῦ Πόντου, ὁ Ν. Λεοντίδης, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τοῦ Πόντου, ὁ ὁποῖος ἠγωνίσθη διὰ τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ Πόντου, (χειροκροτήματα), ὁ Ν. Λεοντίδης, ὁ ὁποῖος κατεδικάσθη διὰ τὴν πατριωτικήν του δρᾶσιν, πρὶν ἀπὸ τὸν Αʹ παγκόσμιον πόλεμον, ὕστερα ἀπὸ τὴν δολοφονίαν τοῦ Μαχμοὺτ Πασᾶ, εἰς θάνατον, ὁ ὁποῖος παρ’ ὀλίγον νὰ ἐκτελεσθῇ ἐὰν δὲν ἐδραπέτευε ἀπὸ τὰς Τουρκικὰς φυλακὰς καὶ δὲν τὸν ἐφυγάδευσαν αἱ πατριωτικαὶ ὀργανώσεις τῆς Κωνσταντινουπόλεως εἰς τὴν Ρωσίαν, πρὶν ἀπὸ τὸ 1914, ὅπου πέρασε τὰ πρῶτα του χρόνια ὡς ἐξόριστος, διὰ νὰ ἐπανέλθῃ τὸ 1916 εἰς τὴν Τραπεζοῦντα καὶ τὸν Πόντον, διὰ νὰ συνεχίσῃ τὴν ἐξόχως ἐθνικὴν καὶ πατριωτικήν του δρᾶσιν. (Χειροκροτήματα). Ὁ Ν. Λεοντίδης μὲ σπανίαν μόρφωσιν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἀφοῦ ἐτελείωσεν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν, ὡς νομικός, μετέβη εἰς Παρισίους ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν κατὰ τὴν περίοδον 1910 καὶ ἐσπούδασε νομικὰς καὶ πολιτικὰς ἐπιστήμας καὶ ἀφιέρωσεν ὁλόκληρον τὴν ζωήν του εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἔθνους, φλογερὸς πατριώτης καὶ ἀγωνιστής. (Χειροκροτήματα).

§15Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Προκαλῶ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς ΕΔΑ νὰ κάμῃ τὰς κρίσεις του ἐπὶ τῶν ἀναπτυσσομένων παρὰ τοῦ ρήτορος καὶ ἂν δύναται νὰ τὸν διαψεύσῃ.

§16Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Ἦτο καθῆκόν μου νὰ τὰ εἴπω αὐτά, διότι τὸ 1925 ὅταν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ τὸν γνωρίσω πράγματι τὸν ἐθαύμασα καὶ διὰ τὸν πατριωτισμόν του καὶ διὰ τὸ ἀνώτερον ἦθος, διὰ τὰς θυσίας του, διὰ τὴν προθυμίαν του, νὰ ὑπηρετήσῃ τὸν λαόν. Ἐὰν ὁ Ν. Λεοντίδης δὲν τοῦ ἐδόθη ἡ δυνατότης νὰ δράσῃ εὐρύτερον εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον, ἕνας ἔξοχος, δύναμαι νὰ εἴπω ὁ πρῶτος πολιτικὸς ἄνδρας τοῦ Πόντου τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, αὐτὸ ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονός, ὅτι ἦτο στενὸς συνεργάτης τοῦ τότε Μητροπολίτου Τραπεζοῦντος Χρυσάνθου καὶ ὑπῆρξε Κωνσταντινικὸς καὶ γνωρίζετε, ὅτι τὴν περίοδον τοῦ 1923–33 δὲν ἦτο δυνατὸν εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Βορείου Ἑλλάδος νὰ ἀναπτύξουν δρᾶσιν ὑπὸ τοιοῦτο πολιτικὸν ἔνδυμα. Ἰδοὺ διὰ ποῖον λόγον ὅλη αὐτὴ ἡ ἐποχὴ διέρρευσε καὶ ἐξελέγη τὸ 1930–35, ἔγινεν ἀμέσως ὑπουργός, Γενικὸς Διοικητής, τὸ 1936 ἔγινεν ἡ Δικτατορία καὶ τὸ 1941–42 ἀπεβίωσεν. Εἶναι καθῆκον τιμῆς δι’ ἡμᾶς οἱ ὁποῖοι ἐγνωρίσαμεν τὸν ἄνδρα, νὰ ὑψώσωμεν φωνὴν διαμαρτυρίας, διότι δὲν διασύρεται μόνον μία ἐκλεκτὴ κόρη του, ἀλλὰ καὶ ἡ οἰκογένειά του καὶ τὸ ὄνομά του, διότι εἰς τὸ σπίτι του ἐλέχθη, ὅτι ἐγένοντο αἱ συσκέψεις. Ἐπιτελῶ ἓν καθῆκόν μου, καὶ διὰ πρώτην φορὰν ὁμιλῶ οὕτω, καίτοι δὲ πολλάκις συνωμίλησα μετὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, οὐδέποτε τοῦ ἀνέφερα τὸν προσωπικόν μου δεσμόν, τὸν ὁποῖον εἶχα μὲ τὸν Ν. Λεοντίδην ἀπὸ τοῦ 1925 μέχρι τοῦ θανάτου του. Δὲν ὑπάρχει, κύριοι, λόγος νὰ ἐκταθῶ περισσότερον. Νομίζω, ὅτι εἶναι μία περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν ὀφείλει ὁ πολιτικὸς κόσμος νὰ ἐκδηλώσῃ αἰσθήματα γενικωτέρας ἀλληλεγγύης, γεγονὸς τὸ ὁποῖον θὰ ἀπετέλει εὐτύχημα ἐὰν συνέβαινε. Δυστυχῶς ἡ πολιτικὴ ζωὴ τοῦ τόπου μας διέπεται ἀπὸ πάθη καὶ ἐξάψεις. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἡ Ε.Ρ.Ε. εὑρισκομένη εἰς τὴν θέσιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐὰν θὰ ἐτήρει διάφορον στάσιν. Ἀλλὰ ἡ ἀλληλεγγύη τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι μονομερής. Πρέπει νὰ εἶναι καθολική. Ἴσως αὐτὸ τὸ πρᾶγμα νὰ ἐπηρεάζῃ μερικὰ τῶν Κομμάτων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, νὰ μὴ προχωρήσουν ὅσον πρέπει, διὰ νὰ ἐκδηλώσουν αὐτὸν τὸν ἀποτροπιασμόν τους ἔναντι ἑνὸς ξένου, ὁ ὁποῖος ἔρχεται νὰ δημιουργήσῃ ἐσωτερικὰ πράγματα εἰς τὸν τόπον μας. Δὲν θὰ ἀναφερθῶ εἰς τὸ ἂν θὰ ἔπρεπε νὰ παραιτηθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἢ οἱ ὑπουργοί. Δὲν νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ ἐπιβραβεύσωμεν τὸν Μέρτεν. Δὲν θὰ ὁμιλήσω, κύριοι, διὰ τὰ Γερμανικὰ δικαστήρια, διότι τὸ θέμα τὸ ἀνέπτυξε κατ’ ἔξοχον τρόπον ὁ κ. Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος καθώρισε τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Ἑλληνικῶν δικαστηρίων. Οὔτε θὰ ἀναφερθῶ εἰς τὸν τρόπον τῆς διαχειρίσεως τοῦ ζητήματος, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔσφαλεν ἢ ἐὰν ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς τὸ Α ἢ Β διάβημα, ἐὰν ἔπρεπε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ὑποβάλῃ μήνυσιν ἢ ὄχι. Αὐτὰ εἶναι δευτερεύοντα θέματα. Τὸ κεντρικὸν πρόβλημα, εἶναι ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἀπὸ τὴν πλευρὰν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας οἱαδήποτε ἀμφιβολία διὰ τὸ ἄκρως συκοφαντικὸν περιεχόμενον αὐτῶν τῶν καταγγελιῶν. Πάνω εἰς αὐτὸ τὸ κεντρικὸν θέμα ὀφείλομεν νὰ σταθῶμεν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιθυμῶ νὰ τελειώσω, διότι πρέπει μὲ τὸ θέμα αὐτὸ νὰ τελειώνωμεν τὸ ταχύτερον. Ἐπὶ 20ήμερον ὁ τόπος ἀσχολεῖται μὲ αὐτὴν τὴν ἀπίθανον ὑπόθεσιν. Ἐγκαταλείψαμεν ὅλας τὰς ἀπασχολήσεις μας. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ ἀντίκτυπος εἶναι ἄμεσος εἰς τὰς κυβερνητικὰς τάξεις. Ἡ κοινὴ γνώμη, ἡ ἀντιπολίτευσις, ὁ Τύπος, ἄφησαν τόσα φλέγοντα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, καὶ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ τὰ ἀντιμετωπίσωμεν, καὶ τὰ ὁποῖα ὅμως τὰ ἐγκατελείψαμεν καὶ ἀσχολούμεθα μὲ ἕνα ζήτημα, τὸ ὁποῖον στερεῖται περιεχομένου. Νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ συγκεντρωθῶμεν ὅλοι μας καὶ πρώτη ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν κρισίμων ἐθνικῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὸν λαόν. Ὑπάρχουν τόσα οἰκονομικὰ καὶ παραγωγικὰ θέματα, τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὴν ἀπασχόλησιν καὶ τὸ εἰσόδημα τῆς ἐργατικῆς τάξεως, τὰ θέματα τῶν προϊόντων καὶ τῶν ἐξαγωγῶν μας, ποὺ ἀπαιτοῦν ἄμεσον ἀντιμετώπισιν. Ὑπάρχουν τόσα ἄλλα θέματα πρὸς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας διὰ νὰ τὰ ἀντιμετωπίσωμεν. Ἀπευθύνω ἔκκλησιν, ἀπὸ τῆς θέσεως τοὐλάχιστον τῆς ἰδικῆς μας πρὸς ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον, νὰ δώσωμεν τὴν εὐκαιρίαν διὰ νὰ ἀντιμετωπισθοῦν τὰ κρίσιμα αὐτὰ προβλήματα. Ἡ Δικαιοσύνη εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι θὰ πράξῃ τὸ καθῆκόν της καὶ θὰ ξεκαθαρίσῃ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Νομίζω, ὅτι ἐὰν καὶ ἀπὸ τὴν κυβερνητικὴν παράταξιν δοθῇ τὸ μέτρον αὐτὸ τῆς κατανοήσεως καὶ τὸ πρόβλημα τῶν ἐκλογῶν ὑπάρχει τρόπος νὰ ἀντιμετωπισθῇ καὶ τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθῇ, καὶ θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ θελήσῃ νὰ δώσῃ λύσιν μονομερῆ εἰς τοιαῦτα κρίσιμα θέματα, τὰ ὁποῖα προκαλοῦν εὐλόγως τὴν ἀντίδρασιν τῆς κοινῆς γνώμης καὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Κύριοι βουλευταί, εἴμεθα εὐτυχεῖς διὰ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ Κ.Α.Ε. πάνω εἰς ἓν ζήτημα ποὺ ἔχει ἠθικὴν καὶ ἐθνικὴν ἀξίαν. Ἔχομεν συνείδησιν τῆς εὐθύνης τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἔναντι τοῦ λαοῦ ὁ ὁποῖος μᾶς περιέβαλε μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην του. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι μὲ τὴν στάσιν μας προσφέρομεν ὑπηρεσίαν καὶ ἐξυψώνομεν τὰ ἰδεώδη τὰ ὁποῖα ὑπηρετοῦμεν καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι προσφέρομεν μίαν θετικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν λαὸν τὸν ὁποῖον ἐκπροσωποῦμεν, εἰς τὴν Δημοκρατίαν καὶ εἰς τὸ Ἔθνος. (Χειροκροτήματα).

§17Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ τελευταίου κ. Ἀρχηγοῦ, ὁ ὁποῖος ἔλαβε μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, νομίζω, ὅτι προήχθη ἡ συζήτησις εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προβῇ κανεὶς εἰς ὡρισμένας διαπιστώσεις καὶ νὰ συναγάγῃ ὡρισμένα συμπεράσματα. Πρὶν ὅμως προχωρήσω εἰς τὴν διατύπωσιν αὐτῶν τῶν συμπερασμάτων, θὰ ἤθελα νὰ ἐξάρω ἕνα ἀξιοσημείωτον γεγονὸς διὰ τὴν κοινοβουλευτικὴν ζωὴν τῆς χώρας μας. Πρὸ 15 ἡμερῶν, ἐδημιουργήθη ἕνα θέμα, εἰς τὴν οὐσίαν του ἀνύπαρκτον. Ἕνα θέμα φαιδρὸν καὶ ἀηδές. Σάλος ἐδημιουργήθη ἀπὸ ὡρισμένης πλευρᾶς καὶ ἐγένετο μία προσπάθεια διογκώσεως, καπηλεύσεως καὶ δραματοποιήσεως τοῦ ὅλου ζητήματος. Ἐντὸς ὅμως τῆς αἰθούσης αὐτῆς, κ. συνάδελφοι, τὸ θέμα αὐτὸ δὲν ἐχώρισεν, ἀπὸ ἀπόψεως ἠθικῆς στάσεως, τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἀπὸ τὴν Συμπολίτευσιν. Ἀντιθέτως, διεπιστώθη, ὅτι εἰς τὴν χώραν μας, ὅταν δημιουργοῦνται θέματα αὐτῆς τῆς ἠθικῆς ποιότητος, προκαλοῦνται ὡρισμέναι ἀντιδράσεις ὑγιεῖς καὶ μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀντίπαλοι, ἀντιδράσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὸ πλέον ἰσχυρὸν κρηπίδωμα τοῦ δημοκρατικοῦ μας πολιτεύματος. Τὸ γεγονός, ὅτι εἰς τὸ θέμα αὐτό, διετυπώθησαν καὶ ἀπὸ τὴν πλευρὰν τῶν ἀντιπάλων τῆς Κυβερνήσεως, ἀπόψεις συνδυαζόμεναι μὲν καὶ μὲ αὐστηρὰς ἐπικρίσεις, ἀλλὰ πάντως ἀπόψεις αἱ ὁποῖαι δεικνύουν ἀντικειμενικότητα καὶ συγχρόνως μίαν ζωηρὰν ἠθικὴν ἀντίδρασιν, ἀποτελεῖ πράγματι, δι’ ὅλους ὅσους στηρίζουν ὅλας τὰς ἐλπίδας των διὰ τὸ μέλλον εἰς τὸ δημοκρατικὸν μας πολίτευμα ἀποτελεῖ μίαν ἀπὸ τὰς πλέον μεγάλας ἐνθαρρύνσεις. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἔφερε τὸ θέμα εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως εἶπε καὶ χθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ προβῇ εἰς ἀνακοινώσεις ἐπὶ τοῦ δημιουργηθέντος θέματος καὶ ὅπως ἀκούσῃ τὰς ἀπόψεις ὅλων τῶν κ. συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι τυχὸν θὰ ἤθελον νὰ διατυπώσουν τοιαύτας καὶ θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι παρ’ ὅλον τὸν σάλον, ὁ ὁποῖος ἐδημιουργήθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἰς ὡρισμένας φάσεις τῆς συζητήσεως, ἡ συζήτησις αὕτη ἔδωσεν ὡρισμένα ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θὰ προσπαθήσω νὰ διατυπώσω, προβαίνων, βεβαίως, εἰς τὴν δήλωσιν, ὅτι αἱ διαπιστώσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἀναφέρω, εἶναι διαπιστώσεις ἰδικαί μου. Διότι, δὲν ἀποκλείεται, ἄλλοι κ. συνάδελφοι, νὰ συναγάγουν ἄλλα συμπεράσματα. Τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ βασικὴν διαπίστωσιν, εἶναι ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται τοῦ λοιποῦ, κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ τοῦ θέματος, νὰ γίνεται σύγχυσις τῶν κατηγοριῶν ἐναντίον πολιτικῶν προσώπων, μὲ τὰς στρεφομένας κατὰ μὴ πολιτικῶν προσώπων. Τὴν σύγχυσιν αὐτήν, ἴσως νὰ τὴν ἔκαμον μερικοὶ ἀθελήτως, ἀλλὰ ὑπῆρξαν καὶ ὡρισμένοι, οἱ ὁποῖοι τὴν ἐχρησιμοποίησαν ὡς τέχνασμα, διότι ἐπεχείρησαν νὰ συνδυάσουν πρόσωπα ἢ πράξεις μὴ πολιτικῶν προσώπων τὸ 1942, μὲ εὐθύνας κυβερνητικὰς τὸ 1956. Ἐγένετο δηλαδὴ προσπάθεια νὰ ἐπεκταθῇ ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, καθ’ ὧν ἐξετοξεύθησαν αἱ καταγγελίαι, αἱ ψυχολογικαὶ ἀντιδράσεις, τὰς ὁποίας προκαλοῦν ὑποτιθέμεναι πράξεις μὴ πολιτικῶν προσώπων, ἐνῷ μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν γεγονότων δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς αἰτιώδης σύνδεσμος καὶ οὐδεμία πραγματικὴ σχέσις. Ἐπὶ τῆς συγχύσεως αὐτῆς ἐστηρίχθη, κ. συνάδελφοι, κατὰ τὸ πλεῖστον, ὅλον τὸ οἰκοδόμημα τῆς σημερινῆς ἐπιθέσεως. Ἡ Κυβέρνησις δὲν πρόκειται νὰ ἐμπέσῃ εἰς αὐτὴν τὴν παγίδα. Ἐδῶ συζητοῦμεν, ὅπως εἶπε θαυμάσια καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Δημοκρατικῶν Φιλελευθέρων, δημόσια θέματα καὶ δημόσιοι ἄνδρες ἐλέγχονται. Δὲν δύναται νὰ ἐπεκταθῇ ἡ συζήτησις ἔξω αὐτοῦ τοῦ κύκλου. Ἡ ἠθικὴ κρίσις περὶ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν εἶναι προσωπική, δὲν εἶναι οἰκογενειακή. Ἐλέχθη, ὅτι εἰς ἄλλας περιπτώσεις λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ἦθος τῶν συγγενῶν. Λαμβάνεται, ὅμως, ὑπ’ ὄψιν διὰ λόγους ἀσφαλείας, ὄχι διὰ νὰ γίνῃ κρίσις ἠθικὴ περὶ τῶν πολιτικῶν προσώπων. Τὸ δεύτερον συμπέρασμα, κ. συνάδελφοι, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι ἐξάγεται ἀπὸ τὴν μέχρι τοῦδε συζήτησιν, εἶναι ὅτι τὸ ἐντυπωσιακὸν στοιχεῖον τοῦ ὅλου προβλήματος ἔχει συρρικνωθῆ. Παρὰ ταῦτα, ὑπάρχουν τινὲς ἀκόμη, ὑποστηρίζοντες ἢ ἀγωνιζόμενοι νὰ ὑποστηρίξουν, ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς μεγάλου ἠθικοῦ καὶ ἐθνικοῦ θέματος. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, ἔχω μίαν προσωπικὴν ἄποψιν. Νομίζω, ὅτι αὐτοὶ ποὺ ὑποστηρίζουν, ὅτι τὸ θέμα εἶναι μέγα ἠθικὸν καὶ ἐθνικὸν καὶ ταὐτοχρόνως ὑποστηρίζουν, ὅτι δὲν εἰσέρχονται εἰς τὴν οὐσίαν, περιπίπτουν εἰς μίαν ἀντίφασιν. Ὅταν κανεὶς λέγῃ, ὅτι εἶναι μέγα ἠθικὸν καὶ ἐθνικὸν θέμα, ἐκφέρει ἤδη μίαν κρίσιν οὐσίας κατὰ πρόληψιν. Λέγων, ὅτι τὸ θέμα αὐτὸ εἶναι σοβαρὸν καὶ ὅτι εἶναι μεγάλο, ἀποδίδει σημασίαν ἢ τοὐλάχιστον πιθανολογεῖ τὰς καταγγελίας, διότι ἂν αἱ καταγγελίαι εἶναι ἀσύστατοι καὶ δὲν πιθανολογοῦνται, ἀπὸ ἀσυστάτους καὶ μὴ πιθανολογουμένας καταγγελίας, δὲν ἠμπορεῖ νὰ δημιουργηθῇ μέγα ἠθικὸν καὶ ἐθνικὸν θέμα. Καὶ ἡ ἀντίφασις αὐτή, κ. συνάδελφοι, ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ κατὰ τρόπον ἀθῷον, ἀλλὰ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ καὶ κατὰ τρόπον σκόπιμον! Καὶ τότε εἶναι ἐπίμεμπτος. Διότι ἐκ τῆς τοιαύτης ἀντιφάσεως, χρησιμοποιουμένης καὶ αὐτῆς ὡς μέσου ἀγῶνος, ἀντλοῦν ὠφελήματα οἱ ὑποστηρίζοντες τὰ δύο αὐτὰ ἀντίθετα πράγματα, καὶ τὸ ὅτι δὲν εἰσέρχονται εἰς τὴν οὐσίαν καὶ τὸ ὅτι πρόκειται περὶ μεγάλου ἐθνικοῦ ἠθικοῦ θέματος. Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, πιστεύω, ὅτι ὅσοι ὑπεστήριξαν— καὶ αὐτὴ εἶναι πάντοτε μία ἄποψις σεβαστή— ὅτι δὲν θὰ συζητηθῇ ἡ οὐσία, ὅσοι ὑπεστήριξαν αὐτὴν τὴν ἄποψιν, αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ δραματοποιοῦν τὴν κατάστασιν καὶ νὰ λέγουν «εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ἑνὸς μεγάλου ἐθνικοῦ καὶ ἠθικοῦ θέματος». Αὐτὸ θὰ ὑπῆρχεν ἐάν, ἐξεταζομένης τῆς οὐσίας, εἴτε ἀποδειχθοῦν, εἴτε καὶ πιθανολογηθοῦν ἀκόμη αἱ καταγγελίαι. Πρὸ τούτου, ὅμως, δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον μέγα θέμα. Ἀλλὰ θέλω νὰ ἔλθω τώρα καὶ εἰς ἓν τρίτον συμπέρασμα. Ἂς ὑποθέσωμεν, πρὸς στιγμήν, ὅτι μέγα ἠθικὸν καὶ ἐθνικὸν θέμα ἠμπορεῖ νὰ προκύψῃ καὶ ἐκ τοῦ χειρισμοῦ τῆς ὑποθέσεως, ἐκ τοῦ εὐτυχοῦς ἢ μὴ εὐτυχοῦς χειρισμοῦ αὐτῆς. Ἴδωμεν, κύριοι, εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν, ἐὰν ἠμπορῇ ἐκ τῆς δικονομίας τοῦ ζητήματος νὰ προκύψῃ ἕνα μέγα ἐθνικὸν καὶ ἠθικὸν θέμα. Ποῖον εἶναι τὸ ἐπίμαχον θέμα; Τὸ ἐπίμαχον θέμα εἶναι ἡ προσφυγὴ ἢ εἰς τὰ Γερμανικὰ ἢ εἰς τὰ Ἑλληνικὰ δικαστήρια. Δι’ αὐτὸ τὸ θέμα ἠσκήθη ὀξεῖα κριτικὴ καὶ εἶναι πράγματι, οὐσιῶδες ζήτημα. Ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς διεξαχθείσης μέχρι σήμερον συζητήσεως ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης; Ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι τοὐλάχιστον, κ. συνάδελφοι, ἐπίμαχον καὶ δὲν εἶναι δυνατόν, ἀπὸ ἕνα ἐπίμαχον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔχει δύο ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι σοβαρώτατα ὑπεστηρίχθησαν ἀπὸ τὰς δύο πλευράς, νὰ προκύψῃ τοιοῦτον ἀγωνιῶδες καὶ μέγα ἐθνικὸν θέμα. Ἔχομεν λοιπόν, ἁπλούστατα, μόνον θέμα διαχειρίσεως, οὐχὶ μέγα, οὐχὶ ἐθνικὸν καὶ ἠθικόν. Ὑπεστηρίχθη ἡ μία ἄποψις, ὑπεστηρίχθη καὶ ἡ ἄλλη ἄποψις. Ἀλλὰ θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι μετὰ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν, ὄχι ἀπὸ πλευρᾶς τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ ὡρισμένους ἐκ τῶν ἀξιωτίμων κ. Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ νὰ ὑποστηρίξω καὶ ἐγὼ σήμερον, ὅτι ἡ μόνη ὀρθὴ λύσις ἦτο ἡ προσφυγὴ εἰς Ἑλληνικὰ δικαστήρια, εἶναι σὰν νὰ προσπαθῶ νὰ παραβιάσω ἀνοικτὰς θύρας. Δὲν εἶναι, ἑπομένως, δυνατὸν εἰς καθαρὸν δικονομικὸν ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὑπεστηρίχθησαν μετὰ τόσης σκληρότητος ἀντίθετοι ἀπόψεις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι ἡ μὴ προσφυγὴ εἰς τὰ Γερμανικὰ δικαστήρια, ἐναντίον τῆς ὁποίας προεβλήθησαν τόσα ἰσχυρὰ ἐπιχειρήματα, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ ἓν μέγα ἐθνικὸν καὶ ἠθικὸν θέμα. Ὄχι! Ἀλλὰ ἐλέχθη καὶ κἄτι ἄλλο. Ἐλέχθη κατ’ ἐπανάληψιν, καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἔχει διεθνῆ ἀπήχησιν. Ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες ἔχομεν τὸ ἐλάττωμα νὰ νομίζωμεν, ὅτι εἴμεθα ὁ ὀμφαλὸς τῆς γῆς, ὅταν γίνεται ἕνας θόρυβος περὶ ἕνα θέμα εἰς τὸν τόπον μας, νομίζομεν, ὅτι συγκλονίζεται ἡ Οἰκουμένη. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ ἔχω τὰς πληροφορίας, καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ τις, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ τὰ διαψεύσῃ, ἂς τὰς διαψεύσῃ. Κατὰ τὰς ἰδικάς μου πληροφορίας, λοιπόν, αἱ ὁποῖαι, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπολύτως θετικαί, ὁλόκληρος ὁ παγκόσμιος τύπος, ἐκτὸς ἀπὸ μερικὰ εἰδησεογραφικὰ στοιχεῖα, ἠγνόησε τὸ θέμα. Ἐντὸς δὲ τῆς Γερμανίας, ἐκτὸς μερικῶν εἰδήσεων δημοσιευθεισῶν εἰς σοβαρὰ φύλλα, ὑπὸ τύπον πληροφοριακόν, μόνον τὰ δύο ὄργανα τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησαν τὸ ζήτημα ἠσχολήθησαν μὲ τὸ θέμα. Ποῦ εἶναι τὸ διεθνὲς θέμα; Θέμα διεθνὲς δὲν ὑπάρχει. Δραματοποίησις ὑπάρχει, ἐδῶ, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. Μαρκεζίνης. Θέμα δὲν ὑπάρχει. Καὶ θέλετε νὰ σᾶς εἴπω τὴν προσωπικήν μου γνώμην; Καὶ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὴν εὐρεῖαν ἔκτασιν ὅπου ζῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἐπίσης δὲν ὑπάρχει θέμα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος). Τὸ θέμα ὑφίσταται μόνον μέσα εἰς τὸν χαλασμένον κόσμον τῶν 500–1.000 ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ζοῦν ἀπὸ τὴν προσδοκίαν τῆς ἀνωμαλίας, τῆς μεταβολῆς καὶ τῆς ἀκαταστασίας (χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, ἂς μὴ κρυπτώμεθα πίσω ἀπὸ τὸ δάκτυλόν μας! Ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ Ἑλληνικὰ δικαστήρια, προσέφευγεν εἰς τὰ Γερμανικά, ἢ ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια, περιεφρόνει τὸν συκοφάντην, φαντάζεσθε, ὅτι θὰ εἴχομεν ἱκανοποιήσει αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι σήμερον διαμαρτύρονται, διότι προσεφύγομεν ἐνώπιον τῶν Ἑλληνικῶν δικαστηρίων; Πρὸς Θεοῦ! Ἁπλούστατα θὰ εἴχομεν ἀντίθετα ἐπιχειρήματα, διὰ νὰ ὑποστηριχθοῦν αὐταὶ αἱ ἀπόψεις τὰς ὁποίας τώρα ὑποστηρίζομεν ἡμεῖς. Διατὶ ὅμως μετὰ τόσης ἐπιμονῆς ἡ ἄκρα Ἀριστερά, ἡ ὁποία ἔχει πάντοτε μίαν συνεπῆ πολιτικὴν—αὐτὸ πρέπει νὰ τῆς ἀναγνωρίσωμεν—ὑποστηρίζει, ὅτι ἔπρεπε νὰ πᾶμε εἰς τὰ Γερμανικὰ δικαστήρια; Ἁπλούστατα, διότι ἡ προσφυγὴ εἰς τὰ Γερμανικὰ δικαστήρια, ἐκτὸς τοῦ ὅτι θὰ ἀπετέλει τεχνικῶς μίαν περιπέτειαν διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν μαρτύρων καὶ πειστηρίων, τὰ ὁποῖα ὅλα εὑρίσκονται ἐν Ἑλλάδι καὶ οὐδὲν ἐν Γερμανίᾳ, ἐκτὸς αὐτοῦ τοῦ γεγονότος, θὰ ἐδημιούργει πράγματα εἰς τὰς Ἑλληνογερμανικὰς σχέσεις, θὰ ἐδημιούργει μίαν ἀντιδικίαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, μὲ παράγοντας γερμανικούς, εἴτε τῆς συμπολιτεύσεως, εἴτε τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ αὐτό, ἀκριβῶς, τὸ «πίουμ ντεσιτέριουμ» τῆς ἄκρας Ἀριστερᾶς, συνεπὲς πρὸς τὴν γραμμήν της. Αὐτὸ ὀφείλομεν νὰ τῆς τὸ ἀναγνωρίσωμεν. Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως, μὲ ἐξαιρετικὴν λεπτότητα ἀπὸ ὡρισμένης πλευρᾶς, μὲ κἄποιαν ἀσύγγνωστον σκληρότητα ἀπὸ ἄλλης πλευρᾶς, ὑπεστηρίχθη ἢ ἀνεπτύχθη ἕνα θέμα πολιτικῆς προσωπικῆς εὐθιξίας καὶ εὐαισθησίας. Ἐν ὀνόματι αὐτῆς τῆς εὐαισθησίας, ἡ μὲν ἀριστερὰ ἐζήτησε τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως—καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ συνεπῆ σκέψιν τῆς ὅλης πολιτικῆς της—ἐνῷ ὡρισμένα ἄλλα Κόμματα, δύο ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, τοῦ Κέντρου, ἐζήτησαν τὴν παραίτησιν δύο Ὑπουργῶν καὶ ἄλλα Κόμματα τοῦ Κέντρου ὡς καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἔχουν λάβει τὴν θέσιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει θέμα παραιτήσεως οἱουδήποτε Ὑπουργοῦ. Χωρὶς νὰ ὑποστηρίζω τὴν ἰδικήν μου ἄποψιν, ἡ ὁποία εἶναι κατηγορηματική, ὅτι δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον θέμα, χωρὶς νὰ θέλω νὰ εἴπω αὐτό, διότι τέλος πάντων ὑποστηρίζω μίαν θέσιν τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει τὸ Κόμμα μου καὶ ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἤθελον νὰ κάμω μίαν ἀντικειμενικὴν παρατήρησιν: Ὅταν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ὑπάρχῃ τόσον ἔντονος διχοστασία τῶν γνωμῶν, δὲν νομίζουν, καὶ οἱ ὑποστηρίζοντες ἀκόμη, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ παραίτησις Ὑπουργῶν, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τῆς εὐαισθησίας ἀδυνατίζει; Παραδέχομαι καὶ ἐγώ, ὅτι ἡ κρίσις περὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, τῆς εὐαισθησίας, πρέπει νὰ γίνεται ΑΝΤ ΧΟΚ εἰς κᾶθε περίπτωσιν. Αἱ συνθῆκαι αἱ γενικαί, ὁ χρόνος, αἱ οὐσιαστικαί, αἱ πολιτικαὶ σκοπιμότητες, ὄχι αἱ προσωπικαὶ καὶ κομματικαί, ἀλλὰ αἱ γενικαί, αἱ ἐθνικαὶ σκοπιμότητες καὶ τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, ὅλα αὐτὰ μαζὶ πρέπει νὰ συνδυασθοῦν διὰ νὰ ἠμπορέσῃ κανεὶς νὰ συναγάγῃ ΑΝΤ ΧΟΚ συμπέρασμα περὶ τοῦ ἐὰν ἐνδείκνυται ἢ ὄχι ἡ ἀποχώρησις ἑνὸς πολιτικοῦ ἀνδρὸς ἀπὸ τὸν στίβον. Βεβαίως δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ ὡς θέμα ἀρχῆς, καὶ αὐτὸ τὸ εἶπον καὶ ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ, ὅτι κᾶθε φορὰ ποὺ ὑπάρχει μία τοιαύτη κατηγορία θὰ πρέπει νὰ σηκώνωνται οἱ Ὑπουργοὶ καὶ νὰ παραιτοῦνται. Φαντασθῆτε τὸ θέαμα μιᾶς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐξαρτᾶται, ὄχι μόνον ἀπὸ τὴν ψῆφον τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς της, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὰς μηνύσεις τὰς ὁποίας ὁπουδήποτε τῆς γῆς θὰ ἠμπορῇ νὰ κάμῃ εἷς οἱοσδήποτε παρανοηκὸς ἢ οἱοσδήποτε ἔξαλλος τύπος, δημιουργουμένου ἀμέσως, εἰς ψυχολογικῶς μάλιστα εὐπαθεῖς Χώρας, κλίματος κρίσεως, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ ὑποχρεώνεται εἷς Ὑπουργὸς νὰ παραιτηθῇ. Θὰ ἦτο ἓν θέμα πράγματι οἰκτρόν. Καὶ ἐφ’ ὅσον ὁμιλῶμεν περὶ εὐαισθησίας, ἐλπίζω, ὅτι καὶ ἐκεῖνοι ἀκόμη, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ παραδεχθοῦν, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ μία ἄλλη εὐαισθησία παράλληλος: νὰ αἰσθάνωνται δηλαδή, ὅλοι οἱ Ἕλληνες, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζουν εἰς οὐδένα ξένον, ἔξω ἀπὸ τὴν Χώραν, τὸ δικαίωμα, διὰ τοιούτων συκοφαντιῶν νὰ ἐπιβάλῃ τὴν παραίτησιν μιᾶς Κυβερνήσεως ἢ ἔστω καὶ ἑνὸς Ὑπουργοῦ. Περὶ αὐτοῦ, πάντως, νομίζω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ οὐδεμία ἀμφιβολία. Δὲν θέλω περισσότερον νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα. Διαπιστώνω ὅμως καὶ ἐγώ, ὅτι ὡς πρὸς τὸ θέμα αὐτὸ τῆς εὐαισθησίας, τὸ ὁποῖον ἀνεπτύχθη ἀπὸ πολλοὺς ἀγορητάς, ἔχομεν μίαν διχοστασίαν γνωμῶν καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὑπάρχει διχοστασία γνωμῶν, τὸ θέμα αὐτὸ χάνει τὴν βαρύτητά του. Ἀδυνατίζει τὸ θέμα τῆς εὐαισθησίας. Διότι, τότε συνήθως ἐπιβάλλεται διὰ λόγους εὐαισθησίας μία τοιαύτη παραίτησις, ὅταν εἶναι καθολικὸν τὸ αἴσθημα, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μία παραίτησις! Τώρα, εἰδικῶς ὡς πρὸς τὸ θέμα τῆς πολιτικῆς εὐθιξίας, τὴν ὁποίαν προέβαλεν ἡ ἀριστερὰ δι’ ἕνα ὡρισμένον σημεῖον τῆς ὅλης ὑποθέσεως, ὑπάρχει καὶ ἓν πρόσθετον ἐπιχείρημα: Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, κ.κ. συνάδελφοι, ὅτι ὅταν δημιουργῆται αὐτὴ ἡ εὐαισθησία μετὰ 15 ἔτη ἀφ’ ἧς ἔλαβον χώραν τὰ γεγονότα διὰ τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζεται ἡ παραίτησις ἑνὸς προσώπου, μετὰ 15ετίαν ὁλόκληρον καθ’ ἣν τὸ πρόσωπον αὐτὸ εἶχε δημόσιον βίον, τοὐλάχιστον γνωστόν, τότε αὕτη ἡ εὐαισθησία εἶναι πολὺ βραδυφλεγὴς καὶ νομίζω, ὅτι καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ ἕνα πρόσθετον ἀσθενὲς σημεῖον τῆς ἐπιχειρηματολογίας ὑπὲρ τῆς παραιτήσεως αὐτῶν τῶν προσώπων. Κύριοι συνάδελφοι, ἓν τελευταῖον ἀκόμη ἐπιχείρημα, διότι δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον. Ἡ συζήτησις, πράγματι, ὑπῆρξεν ἐποικοδομητική. Εἰς πολλὰ σημεῖα, μάλιστα, ὅπου διετυπώθησαν καὶ γενικαὶ ἀπόψεις, ἐπετράπη νὰ ἀκούσωμεν ὡρισμένας γνώμας προάγουσαι τὸ θέμα. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἐτόνισεν ὑποστηρίζων τὴν σοβαρότητα τοῦ θέματος, τὴν ἔκτασιν αὐτοῦ, ὅτι τοιούτου εἴδους κατηγορίας δὲν τὰς ἔχει ἀκούσει ποτέ. Οὐδέποτε κατηγορήθη μία Κυβέρνησις διὰ τοιαῦτα τρομερὰ πράγματα. Τὰ πράγματα διὰ τὰ ὁποῖα κατηγορήθη ἡ Κυβέρνησις, πράγματι, εἶναι ἀπεριγράπτως φοβερά. Ἀλλὰ εἰς τὴν ζωὴν τῆς ἀνθρωπότητος, αὐτὸ τὸ φοβερὸν δὲν ἀποτελεῖ μοναδικὴν ἐξαίρεσιν. Ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὁ ὁποῖος ἀσχολεῖται καὶ μελετᾷ ἱστορικὰ καὶ κοινωνιολογικὰ θέματα, πῶς, λόγῳ τῶν ἀπασχολήσεών του μὲ τὴν ἐνεργὸν πολιτικήν, ἐγκαταλείψας τὰ ὡραῖα του βιβλία, ἔπαθε μίαν ἀτονίαν τῆς ἱστορικῆς του μνήμης καὶ ἐλησμόνησε τοὐλάχιστον μερικὰ πρόσφατα γεγονότα, ὅπου βαρεῖαι κατηγορίαι ἔχουν ἐξενεχθῆ κατὰ μεγάλων προσώπων τῆς συγχρόνου πολιτικῆς ζωῆς, κατὰ τοῦ Ἀντιπροέδρου τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τοῦ κ. Νίξον, κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Ὁμοσπονδιακῆς Ἑλβετίας κ. Πετὶ Πιὲρ καὶ τόσων ἄλλων προσώπων. Θὰ ἠμποροῦσα νὰ σᾶς φέρω καὶ ἐγὼ παραδείγματα ἀναλόγων κατηγοριῶν, τὰ ὁποῖα δεικνύουν, ὅτι εἰς τὴν ἱστορίαν αὐτὸ τὸ γεγονὸς εἶναι σύνηθες. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι σύνηθες, κ. συνάδελφοι, εἶναι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ὑπεδέχθησαν ὡρισμένοι κύκλοι παρ’ ἡμῖν αὐτὰς τὰς συκοφαντίας. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀσύνηθες καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ μεγάλο ἠθικὸν θέμα, ἐὰν τοιοῦτον ὑπάρχῃ.

§18Α. ΖΑΚΚΑΣ. Τὴν ὑπόθεσιν Σωτὰν τὴν ἐνθυμεῖσθε; (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, κ. Ζάκκα, διὰ νὰ ὁμιλήσετε πρέπει νὰ ζητήσετε τὴν ἄδειαν τοῦ Προέδρου. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλῆτε ἄνευ ἀδείας.

§20Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Πάντως τὸ θέμα, νομίζω, ὅτι προήχθη μὲ τὴν συζήτησιν αὐτήν. Καὶ νὰ σᾶς ἐξηγήσω διατὶ νομίζω, ὅτι προήχθη, τοῦτο διότι προήχθη χάρις εἰς τὴν συμβολὴν ὄχι μόνον τῆς συμπολιτεύσεως, ἀλλὰ καὶ πλείστων στελεχῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀκόμη καὶ εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα ὅπου διετυπώθησαν διαφωνίαι. Πρῶτον, κ.κ. συνάδελφοι, χάρις εἰς αὐτὴν τὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν ὀρθότατα ἐπεδίωξεν ἡ Κυβέρνησις, θὰ προσλάβῃ ἐπὶ τέλους τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον συζητεῖται, τὰς φυσιολογικάς του διαστάσεις. Θὰ κατακαθίσῃ ὁ κονιορτὸς καὶ θὰ δυνάμεθα νὰ σταθμίσωμεν τὰ πράγματα μὲ πολλὴν μεγαλυτέραν ἀντικειμενικότητα. Παρὰ τὰς ἀντιθέτους προσπαθείας, ἡ συζήτησις αὐτὴ κατ’ ἀνάγκην θὰ ὁδηγήσῃ εἰς μίαν ὀρθοτέραν διαμόρφωσιν καὶ τοποθέτησιν τοῦ θέματος. Ἡ δικαιοσύνη θὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὰς κατατεθείσας μηνύσεις καὶ οὕτω τὸ θέμα τερματίζεται τοῦ λοιποῦ συμβάλλοντος τοῦ τύπου καὶ τοῦ λαοῦ, ἡ Βουλὴ ἐλπίζω καὶ εὔχομαι νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὸ κύριον ἔργον της, εἰς τὸ ἔργον τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας καὶ τοῦ κυβερνητικοῦ ἐλέγχου.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν εἶπεν, ὅτι δὲν ἤκουσεν ὅτι ἐπιβάλλεται τὸ τέταρτον, δι’ αὐτὸ κάμω αὐτὴν τὴν τηλετουργικὴν δήλωσιν, ὅτι ὄντως ἔχει ἐπιβληθῆ καὶ μάλιστα παρεκάλεσα καὶ τὸν κ. Μπαλτατζῆν νὰ συντομεύσῃ.

§22Α. ΖΑΚΚΑΣ. Δὲν ἐγένετο δεκτόν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλήφθη ἀπόφασις.

§24Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, ὑποβαλλομένης προτάσεως περὶ καθιερώσεως τοῦ τετάρτου, δύναται νὰ ἐπακολουθήσῃ συζήτησις ὑποστηριζομένης τῆς προτάσεως...

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν γνωρίζω τὸν Κανονισμὸν καὶ θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀμέσως ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἠγέρθη οὐδεμία ἀντίρρησις, δι’ αὐτὸ δὲν ἔδωσα τὸν λόγον. Τὸν λόγον ἔλαβεν ὁ κ. Κωστόπουλος. Ὁρίστε, κ. Λαντζούνη, νὰ ὁμιλήσητε καὶ σεῖς.

§26Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ. Συνηγορῶ, κ. Πρόεδρε, ὑπὲρ τῆς ἀποδοχῆς τῆς προτάσεως.

§27Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ζητῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐγγραφῶ ὡς ὁμιλητής.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο εἶναι ἄλλο θέμα. Ὁρίστε, κύριε Κύρκο, ἐπὶ τῆς προτάσεως, ὡς ἀντιτιθέμενος.

§29Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐὰν ἤθελεν υἱοθετηθῆ ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις, διὰ τὴν ὁποίαν ἐκφράζω καὶ τὴν ἀπορίαν μου, πῶς ὑπεβλήθη τοῦτο, θὰ ἀπετέλει καταφανῆ παραβίασιν τοῦ Κανονισμοῦ. Μέχρι τῆς στιγμῆς, οὐδεὶς ἐκ τῶν βουλευτῶν ὡμίλησε, πλὴν τῶν κ.κ. Τούμπα καὶ Μπριλλάκη. Ποῦ ὑπάρχει ἡ προφανὴς ἐξάντλησις τοῦ θέματος, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ὁ Κανονισμός; Ἐὰν ὡς συζήτησιν θεωρήσωμεν τὸ γεγονός, ὅτι ὡμίλησαν μέχρι στιγμῆς 4 ἐκ τῶν κυρίων ὑπουργῶν καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, καταλύομεν τὸ δικαίωμα τῶν βουλευτῶν νὰ ἐκφράζουν τὴν γνώμην των καὶ δὴ ἐπὶ θεμάτων τόσον σοβαρῶν καὶ τόσον καιρίων. Δὲν δυνάμεθα νὰ καθιερώσωμεν οὔτε τὴν δικτατορίαν τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων ἐντὸς τῆς αἰθούσης ἐπὶ καταλύσεως τῶν δικαιωμάτων τῶν βουλευτῶν, οὔτε τὴν δικτατορίαν τῶν ὑπουργῶν. Διαμαρτύρομαι δι’ ὅλης τῆς δυνάμεως τῆς ψυχῆς μου καὶ σᾶς λέγω ἀπὸ τοῦδε, ὅτι θὰ κάμω χρῆσιν τοῦ δικαιώματος νὰ ἐγγραφῶ ἐκ νέου διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ ἡμίωρον.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καίτοι, ὡς γνωστόν, ἔχει ἤδη ληφθῆ ἀπόφασις, ἐρωτῶ καὶ αὖθις τὴν Βουλήν, δέχεται τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν περὶ περιορισμοῦ τοῦ χρόνου τῶν ἀγορεύσεων;

§31ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κύριοι βουλευταί, σᾶς ἀναγινώσκω μίαν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν κατέθεσεν εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν θέματος, ὁ συνάδελφος κ. Χούτας. Ἡ δήλωσις αὕτη, ἔχει ὡς ἑξῆς:

«ΔΗΛΩΣΙΣ

Πρόθεσίς μου ἦτο, ὅπως μὴ ἀναμιχθῶ οὐδόλως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἀθλίου αὐτοῦ «θέματος Μέρτεν». Ἡ καταβαλλομένη ὅμως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως προσπάθεια, ὅπως κλείσῃ κατὰ ἕνα τρόπον τὸ θέμα διὰ μιᾶς ἁπλῆς συζητήσεως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, μὲ ὑποχρεώνει νὰ δηλώσω, ὅτι: 1) Ἐπειδὴ αἱ κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Καραμανλῆ καὶ τῶν ἐν τῇ Κυβερνήσει συνεργατῶν του καταγγελίαι ἀναφέρονται εἰς μίαν ἀπομεμακρυσμένην καὶ ἐξόχως σκοτεινὴν περίοδον τοῦ ἐθνικοῦ μας βίου, ὅπως ἦτο ἡ περίοδος τῆς ἐχθρικῆς κατοχῆς τῆς Ἑλλάδος 1941–44. 2) Ἐπειδὴ οἱ καθ’ ὧν ἡ κατηγορία, ἀνεξαρτήτως τῶν ἀξιωμάτων, τὰ ὁποῖα κατέχουν σήμερον, ἦσαν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τῶν μεγάλων ἀγώνων καὶ θυσιῶν τοῦ Ἔθνους, πρόσωπα, ἐντελῶς ἄγνωστα εἰς ἡμᾶς, τὸν πολὺν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην, μὴ διαθέτοντα συνεπῶς τὴν ἀναγκαίαν ἐκείνην θωράκισιν πρὸς αὐτόματον ἀποστρακισμὸν τῶν τοιούτου εἴδους κατηγοριῶν, καὶ 3) Ἐπειδὴ αὐτὴ αὕτη ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, διὰ τῶν γνωστῶν ἀλλεπαλλήλων νομοθετημάτων της, ἀνήγαγε τὸν ἐγκληματίαν πολέμου καὶ κατάδικον Μέρτεν εἰς οἱονεὶ προσωπικότητα, ἱσταμένην ὑπεράνω τῆς Ἑλληνικῆς Δικαιοσύνης. Καθίσταται προφανὲς ὅτι, παρὰ τὴν αὐτονόητον ἠθικὴν συμπαράστασιν ὅλων μας πρὸς τοὺς κυβερνῶντας τὴν Χώραν μας, μόνον καὶ μόνον μία ἐξονυχιστική, ἀδιάβλητος καὶ κατ’ ἀντιμωλίαν τῶν ἀντιδίκων δικαστικὴ ἔρευνα καί, ἀμέσως ἐκτελεστή, εἰς βάρος τοῦ συκοφάντου ἀπόφασις, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκαταστήσῃ πλέον τὴν σοβαρῶς τρωθεῖσαν ὑπόληψιν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

Ὁ Δηλῶν

Σ. ΧΟΥΤΑΣ

Βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας 14 Ὀκτωβρίου 1960». Ὁ κ. Γ. Πρίφτης, ἔχει τὸν λόγον.

§33Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί, παρὰ τὸ ὅτι, ὅπως ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Κύρκος, κινδυνεύει ἡ Βουλὴ νὰ μεταβληθῇ εἰς Βουλὴν ὑπουργῶν καὶ Ἀρχηγῶν Κομμάτων καὶ οἱ βουλευταὶ νὰ μὴ δύνανται νὰ ἐκθέσουν τὰς ἀπόψεις των, θὰ προσπαθήσω ὑπὸ τὴν δαμόκλειον σπάθην τοῦ ἑνὸς τετάρτου, ὄχι νὰ ἀναφερθῶ εἰς ὅ,τι ἐκρίναμεν σκόπιμον νὰ τονισθῇ, ἀλλὰ εἰς ὅ,τι προέκυψεν ἀπὸ τὴν διεξαχθεῖσαν μέχρι τοῦδε συζήτησιν. Κύριοι βουλευταί, ὄχι μόνον ἡ παράταξις εἰς τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ἀλλὰ καὶ τὸ μέγιστον μέρος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐτόνισεν, ὅτι τὸ θέμα συζητεῖται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀπὸ ἀπόψεως διερευνήσεως τῶν πολιτικῶν εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως, ὡς πρὸς τὸν τρόπον διαχειρίσεως τοῦ θέματος καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἄποψιν, ἡ ἄποψις τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὑπάρχουν ὡρισμένοι κύκλοι οἱ ὁποῖοι τὸ συντηροῦν, προσπαθοῦν νὰ ἀντλήσουν ὀφέλη ἐξ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, δὲν εὐσταθεῖ. Διότι ἀπεδείχθη ὅτι, πέραν τοῦ ἀρχικῶς ἀθλίου χειρισμοῦ τοῦ θέματος, ἡ Κυβέρνησις, ἐν συνεχείᾳ, διὰ τοῦ πολέμου τῶν δηλώσεων καὶ τῶν ἀνακοινωθέντων ἐνεπλάκη εἰς ἕνα λαβύρινθον καὶ περιέπλεξεν ἀκόμη περισσότερον τὰ πράγματα. Κύριοι βουλευταί, ἐπὶ 20 ἡμέρας συγκλονίζει τὸν τόπον μας ἡ ὑπόθεσις Μέρτεν. Εἶναι στὴν πραγματικότητα ἡ τρίτη πρᾶξις τοῦ δράματος Μέρτεν, τοῦ ὁποίου συγγραφεὺς καὶ σκηνοθέτης ὑπῆρξεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ὑποχρεώνει τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν διὰ πέμπτην φορὰν νὰ συζητῇ περὶ τοῦ ὑποκειμένου αὐτοῦ. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἦτο πολὺ ἐπιβοηθητικὸν διὰ τὴν συζήτησιν νὰ ὑπομνήσωμεν πῶς ἐξεκίνησεν ὁ πρόλογος καὶ αἱ πράξεις τοῦ δράματος Μέρτεν. Πρόλογος καὶ ἡρωϊκὴ πρᾶξις εἶναι ὁ νόμος 3933)59. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ὑπενθυμίσω τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον διεξήχθη ἡ συζήτησις εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, κατὰ τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ νόμου 3933)59. Μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῶν βουλευτῶν τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀνεζητήθησαν βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως διὰ νὰ συμπληρωθῇ ὁ ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς ὁριζόμενος ἀριθμὸς βουλευτῶν, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἔγκρισις τοῦ νόμου. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ Μέρτεν ἔφθασεν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν 26ην Ἀπριλίου 1957. Ἀπὸ μίαν σειρὰν ὁλόκληρον δημοσιευμάτων τοῦ Γερμανικοῦ Τύπου καὶ ἀπὸ ἐπίκαιρον ρεπορτὰζ εἰς τὰ «Νέα» ἐξάγεται τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ Μέρτεν εἶχεν ἐξασφαλίσει ὡρισμένας ἐγγυήσεις διὰ τὸ ταξίδι του εἰς Ἑλλάδα. Πέραν τούτου ὅμως, ἴσως ἀπὸ φόβον, εἶχε φροντίσει προηγουμένως νὰ ὀργανώσῃ τὴν ἄμυνάν του εἰς Δυτικὴν Γερμανίαν, διὰ νὰ ἐπωφεληθῇ, ἐὰν παρίστατο ἀνάγκη. Δὲν πρέπει δὲ νὰ διαφύγῃ ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν κανενός, ὅτι ὁ Μέρτεν, καίτοι διωκόμενος συνελήφθη μετὰ 6ήμερον ἀπὸ τῆς εἰσόδου του εἰς Ἑλλάδα, ἡ δὲ σύλληψίς του ἦτο συμπτωματική. Εἶχε δὲ τὸ θράσος νὰ ἐμφανισθῇ ὡς μάρτυς ὑπερασπίσεως τοῦ Γερμανοῦ Μάϊσνερ, εἰς τὸ Γραφεῖον Ἐγκληματιῶν Πολέμου καὶ ἐκεῖ συνελήφθη. Κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τὴν σύλληψίν του ἐμεσολάβησε τὸ παραπεμπτικὸν βούλευμα καὶ τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1958, ἐγένετο ἡ δίκη τοῦ Μέρτεν, ἀφοῦ πρῶτα ἐψηφίσθη ὁ Ν. 3933)59. Ὅταν συνεζητήθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ νόμος 3933 κατηγγέλθη ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὅτι ὑπῆρχον πληροφορίαι, ὅτι προτοῦ ἀχθῇ εἰς δίκην ὁ Μέρτεν, θὰ ἀπεστέλετο εἰς Γερμανίαν. Αὐτὸ ἀπετράπη ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι ὑπῆρχε σαφὴς ἀντίρρησις τοῦ Γραφείου ἐγκληματιῶν πολέμου.

§34Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Κύριε συνάδελφε, εἶναι ἀνακριβὲς τὸ λεχθέν, ὅτι ἐσύρθη ἡ Κυβέρνησις. Ἡ ἀνάγκη νὰ ἔχῃ σύμφωνον ἡ Κυβέρνησις τὸ Γραφεῖον ἐγκληματιῶν πολέμου θὰ ὑπῆρχεν, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἀκολουθηθῇ ἡ διαδικασία τοῦ νόμου 2058. Προκειμένου περὶ νομοθετικῆς ρυθμίσεως, δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ γνώμην οἱοσδήποτε ἄλλος παράγων πλὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔχει τὴν νομοθετικὴν πρωτοβουλίαν καὶ τὴν εὐθύνην.

§35Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι ἡ γνώμη σας δὲν θὰ ἀφεώρα εἰς τὴν μεθοδολογίαν τοῦ τρόπου τῆς ἀποφυλακίσεως τοῦ Μέρτεν. Ἡ γνώμη θὰ ἀφεώρα εἰς τὴν σκοπιμότητα καὶ εἰς τὸν ἀντίκτυπον ἐκ τῆς ἀποφυλακίσεως τοῦ Μέρτεν.

§36Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Ἡ σκοπιμότης καὶ ἡ κρίσις τοῦ ἀντικτύπου εἶναι καθαρῶς κυβερνητικὴ πρωτοβουλία καὶ εὐθύνη. Βεβαίως αὕτη δὲν εὑρίσκετο εἰς ἀντίθεσιν, ἀλλ’ εἰς συμφωνίαν πρὸς τὸν ὑπηρεσιακῶς ἁρμόδιον παράγοντα, ἀλλὰ πάντως ἀνήκει εἰς αὐτοτελῆ πρωτοβουλίαν καὶ εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ὁποίαν μάλιστα ἠλέγχθη δὶς ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, μίαν φορὰν ὅταν ἐψηφίζετο ὁ νόμος αὐτὸς ἀπὸ ἕνα ἀξιότιμον συνάδελφον καὶ χθὲς ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν ἑτέρου Κόμματος. Ὑπεστηρίχθη παρ’ ἀμφοτέρων, δηλαδή, ὅτι ἔπρεπε νὰ μὴ γίνῃ ἡ ἐξαίρεσις οὔτε τῆς περιπτώσεως Μέρτεν καὶ κατεκρίθη καὶ διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ ἀτολμίᾳ.

§37Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Καίριος καὶ κύριος ὑπῆρξε στόχος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου 3933, ἡ ὑπόθεσις Μέρτεν. Τόσον ὁ κ. Ἀρβανιτάκις εἰς τὸν λόγον του (ἀναγινώσκει ἐκ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν), ὅσον καὶ ὁ κ. Μητσοτάκης εἰς τὸν λόγον του (ἀναγινώσκει ἐκ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν), ἐτόνισαν, ὅτι ὅλα γιὰ τὸν Μέρτεν γίνονται καί, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐζήτησαν τὴν ἐξαίρεσιν τῆς περιπτώσεως Μέρτεν, τοῦ ὁποίου ὁ κ. Καλλίας, ἀπέκλεισε τὴν ἐνδεχομένην ἀποφυλάκισιν.

§38Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Καὶ δὲν συνέβη αὐτό, διότι ὁ Μέρτεν ἔμεινε καὶ κατεδικάσθη.

§39Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὑπάρχει εὐρύτερον ἀπάνθισμα ἀπὸ τὰ Πρακτικά. Ἰδού, ὅμως, ποία ὑπῆρξεν ἡ ἀντίδρασις τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω περικοπὴν τοῦ λόγου Ἀντιπροέδρου αὐτῆς, κ. Π. Κανελλοπούλου. (Πρακτικὰ 29.1.1959). «Π. ΚΑΝΕΛΛΟ-ΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Τὸ τυχαῖον γεγονός, ὅτι ὁ Μέρτεν ἐπεσκέφθη τὴν Ἑλλάδα πρὸ διετίας καὶ συνελήφθη θὰ ἦτο εὔκολον, ἀπὸ ἀπόψεως οὐσίας τοῦ νομοθετήματος νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν γενίκευσιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ μέχρι Μέρτεν. Ἐν τούτοις, δὲν ἐγένετο αὐτὴ ἡ γενίκευσις. Ἑπομένως, θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ προβαίνετε εἰς αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν τῶν προθέσεών μας». Ἐζητήθη τότε ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ προστεθῇ διάταξις, δυνάμει τῆς ὁποίας νὰ ἐξαιρῆται ὁ Μέρτεν ἀπὸ τὸν νόμον. Ἡ πρότασις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπερρίφθη καὶ ὁ νόμος ἐψηφίσθη. Καὶ ἐπηκολούθησε μετ’ ὀλίγους μῆνας ἡ ψήφισις τοῦ Ν. Δ. 4016)59, ἡ δευτέρα πρᾶξις τοῦ δράματος. Ἡ ἀποκεφάλισίς του. Καὶ πρὸς ἀπόλυτον πραγματοποίησίν της συνεδυάσθη καὶ μὲ τὴν κατάργησιν τοῦ Γραφείου Διώξεως Ἐγκληματιῶν Πολέμου.

§40Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Ἐὰν ἐδιαβάζατε τὴν διάταξιν τοῦ νόμου, θὰ ἐβλέπατε, ὅτι δὲν ὑπῆρχε καμμία προϋπόθεσις καὶ δὲν ἐχρειάζετο καμμία γνώμη διὰ τὴν ἐφαρμογήν του. Ἡ δὲ κατάργησις ὀφείλεται μόνον εἰς τὸ γεγονός, ὅτι εἶχε τερματισθῆ διὰ τοῦ νόμου τὸ κυριώτερον μέρος τῶν εἰς τὴν ἁρμοδιότητά του ὑποθέσεων, δηλαδὴ ὅλαι αἱ περιπτώσεις τῶν Γερμανῶν ἐγκληματιῶν πολέμου.

§41Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Τὰ γεγονότα καὶ ἡ συνέχεια τους εἶναι, δυστυχῶς, πολὺ διαφορετικά, κ. Ὑπουργέ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν δύο αὐτῶν νόμων, ἀπὸ ὑπονοίας ποὺ ἐδημιούργησαν συνεχῆ δημοσιεύματα τοῦ Γερμανικοῦ Τύπου, ἐζητήθη ἐπιμόνως νὰ ἀποσαφηνίσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἂν ὄντως αὐτὴ ἡ συμπεριφορὰ πρὸς τὸν Μέρτεν ὠφείλετο εἰς πίεσιν τῆς Γερμανικῆς Κυβερνήσεως, ἐν συνδυασμῷ καὶ μὲ τὶς συμφωνίες τῆς Βόννης. Ἐν τούτοις, ὅμως, τόσον ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ οἱ ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν καὶ Δικαιοσύνης, κατηγορηματικῶς διεβεβαίωσαν τὴν Βουλήν, ὅτι οὐδεμία πίεσις ἠσκήθη καὶ οὕτω, ἐν μέσῳ αἴνων διὰ τὸν δόκτορα Ἀντενάουερ, τὴν Γερμανικὴν Δικαιοσύνην, ἐπικλήσεως ὑψίστων ἐθνικῶν συμφερόντων, ὑπερτονισμοῦ τῆς ἀνάγκης τῆς συζητήσεως τοῦ νόμου ὡς κατεπείγοντος καὶ ἁβροτήτων (ὑπουργός, εἶπε τότε «ὁ κατάδικος κ. Μέρτεν»), ἤνοιξαν αἱ θῦραι τῶν φυλακῶν διὰ τὸν Μέρτεν καὶ τὸν εἴδομεν εἰς ζουρνάλ εἰς τοὺς ἀθηναϊκοὺς κινηματογράφους μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, ἀφικνούμενον εἰς Γερμανίαν, ὅπου μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἀφέθη ἐλεύθερος, διὰ νὰ καυχᾶται τώρα ἀπὸ ἐκεῖ, ὅτι «ἐξηνάγκασε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸν ἀπελευθερώσῃ». Καὶ ἐπὶ πλέον ν’ ἀποκαλυφθῇ («Ἐλευθερία» 1.10.60), ὅτι, μέχρι σήμερον, στοιχεῖα τῆς δικογραφίας τοῦ Μέρτεν, δὲν ἔχουν σταλῆ εἰς τὴν Γερμανίαν πρὸς συνέχισιν τῆς διώξεώς του! Καὶ ἐδῶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπογραμμίσω μίαν κακὴν διὰ τὴν Κυβέρνησιν σύμπτωσιν. Διαψεύδοντας τὸν Μέρτεν, ὁ κ. Τριανταφυλλίδης τονίζει, ὅτι δι’ ἄλλην ὑπηρεσίαν εὑρέθη εἰς τὰς φυλακὰς τὴν 14)10)59, ὅπου καὶ ἤκουσε τὰ παράπονά του. Καὶ ὅμως, τὴν 16)10)59 ὑπεβάλλετο πρὸς ψήφισιν τὸ Ν. Δ. 4016)59 καὶ τὴν 20–22.10.59 ἐψηφίζετο ὡς «ἄκρως ἐπεῖγον». Ἡ «κακὴ» αὐτὴ σύμπτωσις δημιουργεῖ ἐπὶ πλέον εὐθύνας διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ὀφείλει νὰ διαλευκάνῃ τὸ ζήτημα. Ἐφ’ ὅσον σιωπᾷ ἢ δὲν δίδει πειστικὴν καὶ εὔλογον ἀπάντησιν, τόσον περισσότερον ἐπιβαρύνει τὴν θέσιν της, περιπλεχθεῖσαν διὰ τοιούτων μαρτυριῶν.

§42Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Νομίζω, ὅτι οὔτε σεῖς πιστεύετε εἰς αὐτὰ τὰ ἀφελῆ πράγματα. Πρῶτον, διότι, ὡς ἀνέφερα προχθές, ὁ Μέρτεν ἐζητήθη ἐπισήμως ὑπὸ τοῦ Γερμανικοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης καὶ τοῦ Γερμανοῦ εἰσαγγελέως, τὸν Ἰούλιον τοῦ 1960. Ἄλλωστε, σεῖς ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ἀπὸ 10μήνου ἐγνωρίζατε, ὅτι ἐπιδιώκεται ἡ ἀπελευθέρωσις τοῦ Μέρτεν καὶ ἐσκεφθήκατε τὸ μάθημα τοῦ κ. Τριανταφυλλίδη διὰ νὰ πιστεύσητε, ὅτι ἔκαμε τὴν ἐκβίασιν, ἀπειλήσας ὅτι θὰ κάμῃ μήνυσιν ἐπὶ ψευδορκία, κατὰ τῆς συζύγου ἑνὸς ὑπουργοῦ;

§43Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Σᾶς ἐκάλεσα μὲ θετικὰ γεγονότα ν’ ἀναλύσητε τὴν σατανικὴν αὐτὴν σύμπτωσιν τῶν ἡμερομηνιῶν.

§44Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Σατανικὴ εἶναι ἡ ἐκμετάλλευσις καὶ κακοήθης ἐκ μέρους ἐκείνου, ποὺ τὴν ἔκαμεν, ὄχι σύμπτωσις.

§45Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Αὐτὸ θὰ ἴσχυεν, ἂν δὲν εἶχεν ἡμερομηνίαν 16 Ὀκτωβρίου τὸ νομοθέτημα καὶ τὴν 20ὴν δὲν προσεπαθούσατε νὰ πείσητε τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ψηφισθῇ.

§46Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Ἐὰν δὲν εἶχε χρονολογίαν 16 τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἐχρησιμοποιεῖτο ἡ χρονολογία τὴν ὁποίαν θὰ εἶχεν.

§47Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Καὶ ὅμως, τὸ νομοθετικὸν διάταγμα κατετέθη τὴν 16ην Ὀκτωβρίου καὶ τὴν 20ὴν Ὀκτωβρίου ἐζήτησεν ἡ Κυβέρνησις ἐπειγόντως νὰ ψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν. Θέλω νὰ τονίσω τὸ σημεῖον τοῦτο, διότι νομίζω, ὅτι δημιουργεῖ περαιτέρω πολιτικὴν εὐθύνην διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Εἴχομεν κατηγορηματικὴν διάψευσιν, ὅπως ἐτόνισα, τοῦ ὑποστηριχθέντος, ὅτι ἠσκήθη πίεσις διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ Μέρτεν. Καὶ ὅμως, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπε χθές, ὅτι: «... εἶναι τώρα διαπιστωμένον, ὅτι εἰς τὸν Μέρτεν διεβιβάσθη καὶ κατὰ ἕνα τρόπον ἀπεκρυσταλλώθη ἡ σκέψις, ὅτι ἐγὼ (ὁ κ. Μακρῆς) ἤμην ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος διεφώνησα δῆθεν ὡς μόνος ὑπουργός, διὰ νὰ ἀπολυθῇ πρὸ πάσης δίκης... Περιττὸν νὰ εἴπω, ὅτι τοῦτο ὑπῆρξεν ἀνακριβέστατον. Μεταξὺ συναδέλφων τότε καὶ συγκεκριμένως μετὰ τοῦ κ. Παπαληγούρα, ἐπιστρέφοντος ἐκ Βόννης, ἐγένετο συζήτησις ὅλως ἀνεπισήμως ἐντὸς τῆς αἰθούσης τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, μὴ συνεδριάζοντος καὶ ὅταν οὗτος ἐτόνισε τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν καλῶς ἢ κακῶς ἀπέδιδεν ἡ Γερμανικὴ Κυβέρνησις εἰς τὴν μὴ ἀναθέρμανσιν τῶν παλαιῶν ἀντιθέσεων εἴχομεν μίαν ἐλαφρὰν διαφωνίαν, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα ἐπὶ παρουσία καὶ ἄλλων συναδέλφων, ὅτι δὲν θεωρῶ, ὅτι θὰ ἦτο φρόνιμον ἐπὶ ἑνὸς ὑποδίκου νὰ τοποθετοῦνται αἱ σχέσεις τῶν δύο χωρῶν». Καὶ ἀνέφερον ὀνομαστικῶς τὸν κ. Παπαληγούραν, ἴσως διότι τώρα ἀνήκει εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν.

§48Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κύριε συνάδελφε, εἴτε εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἀνήκω, εἴτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ εἴπω τὰ ἀληθῆ.

§49Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Εἰς ποίαν περίπτωσιν ἡ Κυβέρνησις διεβεβαίωνεν ἀληθῶς τὴν Βουλήν; Ὅταν ἐτόνιζεν, ὅτι δὲν ἠσκήθη πίεσις, ἢ χθές, ὅταν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὡμίλησε περὶ τοῦ ἀντιθέτου; Ἰδοὺ τὸ πρῶτον θέμα ἠθικῆς τάξεως, διὰ τὴν ἀκρίβειαν τῶν κυβερνητικῶν διαβεβαιώσεων πρὸς τὴν Βουλήν. Τὸ δεύτερον, εἶναι πολὺ μεγαλύτερον καὶ δημιουργεῖ συλλογικὰς πελωρίας εὐθύνας διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Ἔρχεται ἤδη εἰς δευτέραν μοῖραν, τὸ ἐπίμονον καὶ ἀναπάντητον ἐρώτημα «διατὶ ἐλευθερώσατε τὸν Μέρτεν» καὶ προβάλλει ὀξὺ νέον ἐρώτημα, ἀπείρως μεγαλυτέρας σημασίας. Πῶς ὁ φυλακισμένος Μέρτεν ἔλαβεν ἀκριβῆ γνῶσιν τῶν διαμειφθέντων μεταξὺ ὑπουργῶν, ἐντὸς τῆς αἰθούσης τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὥστε, βάσει αὐτῶν νὰ ἀρχίσῃ νὰ σχεδιάζῃ καὶ νὰ θέτῃ εἰς ἐφαρμογὴν τὴν σκευωρίαν του, ὅπως τὴν ἐχαρακτήρισεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν; Εἶναι τοῦτο τεράστιον ζήτημα, τὸ ὁποῖον αὐξάνει τὰς ἀρχικὰς εὐθύνας τῆς Κυβερνήσεως εἰς ὄγκον ἀπροσπέλαστον καὶ δημιουργεῖ πολιτικὰς εὐθύνας τεραστίας. Ἀντιλαμβάνεσθε τὸ μέγεθος τῆς ἀποκαλύψεως; Εἶναι ἕνας σαφὴς ὑπαινιγμός, ὅτι ὑφίστατο ἐπαφή. Ὅτι ὁ Μέρτεν κατώρθωσε νὰ εἶναι ἐνήμερος τῶν πάντων καὶ κινεῖ τὰς ἐκβιαστικὰς ἐνεργείας του πρὸς τὰς δύο κατευθύνσεις, καὶ τὴν Ἑλληνικὴν καὶ τὴν Γερμανικήν. Εἶναι ἕνα τεράστιον θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται πλέον νὰ ἀντιπαρέλθῃ ἐν σιωπῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ δημιουργεῖ μεγίστας πολιτικὰς δι’ αὐτὴν εὐθύνας. Διότι στιχομυθία μεταξὺ ὑπουργῶν, ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διέσπασε τὰ τείχη τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ τὰ τείχη καὶ τὰ σίδερα τῶν φυλακῶν καὶ φθάνει κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὸν ἐγκληματίαν πολέμου, διὰ νὰ χρησιμοποιήσῃ αὐτὴν ὡς ἐκβιασμόν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς). Ὅσον ἀφορᾷ τὸν τόπον ὑποβολῆς τῆς μηνύσεως, νομίζομεν, ὅτι μόνον διὰ τῆς προσφυγῆς εἰς τὰ Γερμανικὰ Δικαστήρια θὰ συνετελεῖτο ἡ κάθαρσις. Καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φυγοδικήσῃ ὁ Μέρτεν εἰς τὴν Γερμανίαν, διότι καὶ ἂν πράξῃ τοῦτο, θὰ καταδικασθῇ ἐρήμην καὶ θὰ συλληφθῇ διὰ νὰ ἐκτίσῃ τὴν ἐκ τῆς καταδίκης ποινήν. Ἀλλά, ἐπὶ πλέον, τὶ καλύτερον, τὶ φαεινότερον, ἀπὸ τοῦ νὰ φυγοδικήσῃ ὁ Μέρτεν, καλούμενος ἐνώπιον τῶν Γερμανικῶν Δικαστηρίων, καὶ νὰ ἀποδειχθῇ τὸ συκοφαντικόν του οἰκοδόμημα, μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον; Δὲν θὰ ἀναφέρω τὶ εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν δύο νομοθετημάτων, σχετικῶς μὲ τὸν κολασμὸν τῶν ἐνόχων καὶ τῶν ὑποδίκων, οἱ ὁποῖοι φυγοδικοῦν.

§50Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Ἀπὸ τὸ εἶδος τῶν ἐπιχειρημάτων σας προκύπτει ἡ προσπάθεια δημιουργίας ἐντυπώσεων. Προκειμένου περὶ κακουργήματος, εἶναι ρητὴ ἡ διάταξις τῆς Ποινικῆς Δικονομίας, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκδοθῇ ἀπόφασις, ἂν δὲν προσέλθῃ ὁ κατηγορούμενος. Προκειμένου περὶ πλημμελημάτων, ὑπάρχει ἀντίθετος διάταξις, δηλαδὴ δύναται ἐρήμην νὰ ἐκδοθῇ ἀπόφασις.

§51Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Ἄλλος ὁ ἄνεμος τῆς σκοπιμότητος τότε καὶ ἄλλα ὑπεστηρίξατε. Ὑπάρχει καὶ τὸ τελευταῖον θέμα, μὲ τὸ ὁποῖον οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀγορητῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἠσχολήθη εἰδικῶς· τὸ θέμα τοῦ κ. Μακρῆ. Ἀναγκάζομαι, μὲ πολλὴν λύπην, νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὸ θέμα τοῦτο, κατόπιν τῆς χθεσινῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ καὶ τῶν ἀντιφάσεων ποὺ παρουσιάζουν. Κατὰ τὴν ὁμηρικὴν μάχην τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1959 μεταξὺ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως κ. Τσιριμώκου, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδήλωσεν, ὅτι τὴν σύζυγόν του τὴν ἐγνώρισε κατὰ τὸ 1949, ἐνῶ τὸ κυβερνητικὸν ἀνακοινωθὲν ἀναφέρει, ὅτι τὴν ἐγνώρισε τὸ 1944 καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπε χθές, ὅτι τὴν ἐγνώρισε κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1944. Πρόκειται περὶ μιᾶς διαρκοῦς κινητοποιήσεως τῆς χρονολογίας. Ὁ προσδιορισμὸς τοῦ χρόνου αὐτοῦ εἶναι κρίσιμος. Ἡ ἀκρίβειά του εἶναι ἀποφασιστική. Καὶ διερωτῶμαι, τὶ νόημα ἔχει αὐτὸ τὸ διαρκὲς μπέρδεμα τῶν χρονολογιῶν. Πρέπει νὰ ξεκαθαρισθῇ.

§52Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ἀμφιβάλλετε;

§53Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Ἐφ’ ὅσον μὲ προκαλεῖτε, ὑποχρεοῦμαι, χωρὶς νὰ τὸ θέλω, νὰ προχωρήσω. Δὲν θὰ ἠσχολούμην μὲ τὸ θέμα, ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἐδήλωνε χθές, ὅτι ἡ σύζυγός του κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἦτο μόλις 16 ἐτῶν. Ἀπὸ τὴν φωτοτυπίαν, ὅμως, τοῦ διαβατηρίου τῆς νεωτέρας ἀδελφῆς τῆς κυρίας Μακρῆ, δίδος Ἑλένης Λεοντίδου, προκύπτει, ὅτι ἡ νεωτέρα αὕτη ἀδελφὴ τῆς συζύγου τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἐγεννήθη τὸ 1924. Πῶς συμβαίνει, ἡ πρεσβυτέρα ἀδελφή, ἡ κυρία Μακρῆ, νὰ ἔχῃ μικροτέραν ἡλικίαν τῆς νεωτέρας ἀδελφῆς της, ἥτις τὸ 1942 ἦτο 18 ἐτῶν; Ἰδοὺ ἕνα σημεῖον, χρῆζον ἀμέσου ἀπαντήσεως. Καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν μαρτύρων, ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ὅσοι ἠσχολήθησαν σχετικῶς, δὲν ὑπῆρξεν εὐτυχής. Καλεῖται ὡς μάρτυς τιθέμενος καὶ τηλεγραφικῶς παρὰ τὸ πλευρόν του, ὁ Ταγματάρχης Χωροφυλακῆς Δασκαλόπουλος, ὁ κατὰ τὸν εἰς Θεσσαλονίκην ἀπεσταλμένον τοῦ «Ἔθνους» καταστὰς Φαντομᾶς. Ἦταν ὑπομοίραρχος, κύριοι συνάδελφοι, ὅταν ἐμπῆκαν οἱ Γερμανοὶ τὸ 1941 εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Διαρκούσης τῆς κατοχῆς, εὑρέθηκε νὰ ἔχῃ τὸν βαθμὸν τοῦ Ταγματάρχου. Καὶ κάνω τὴν παρατήρησιν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἄλλους ἀξιωματικοὺς τῆς Χωροφυλακῆς τοὺς ὁποίους ἐγνώρισα ἀπὸ κοντά, παρὰ τὴν παραταξιακὴν ἐν τῇ Ἀντιστάσει διαφοράν μας, νὰ κάνουν τιμίως καὶ εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκον των ἔναντι τῆς ὑπηρεσίας των καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοὺς εἶδον Ταγματάρχας τὸ 1959. Ἀκόμη, ἔχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἦσαν ἐπὶ κεφαλῆς τῶν μικτῶν περιπόλων Χωροφυλακῆς τῆς Θεσσαλονίκης. Καὶ ἔχω ἀκόμη τὴν πληροφορίαν, ὅτι διὰ διαδικασίας ἑνὸς καὶ μόνον λεπτοῦ ἀπετάχθη ἀπὸ τὸ ἁρμόδιον Συμβούλιον ἅμα τῇ ἀπελευθερώσει. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μοῦ εἴπῃ, ἐὰν εἶναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία αὐτή.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τελειώνετε, κ. Πρίφτη. (Κωδωνοκρουσίαι).

§55Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δυστυχῶς, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τελειώσω ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν τῶν κωδώνων. Ἔχω, ὅμως....

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, νὰ συνεννοούμεθα. Κοπτόμεθα ὅλοι διὰ νὰ τηρῆται ὁ Κανονισμὸς καὶ ὅταν τὸ Προεδρεῖον καταβάλλῃ προσπαθείας τηρήσεως τοῦ Κανονισμοῦ ἐξεγείρεσθε.

§57Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Χθές, κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅπως καὶ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ θεωροῦνται αὐταποδείκτως συκοφαντικαὶ καὶ ἀβάσιμοι αἱ κατηγορίαι τοῦ Μέρτεν, αἱ κατηγορίαι ἑνὸς ἀλήτου, ἑνὸς καθάρματος, ἑνὸς στυγεροῦ ὄντος ἐγκληματίου πολέμου. Καὶ ἀναμφισβητήτως ἐτέθη ἕνα πρόβλημα ἐπὶ τῆς περιπτώσεως αὐτῆς, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι τὸν Μέρτεν εἰς τὸ ἑλληνικὸν προσκήνιον τὸν ἔφερεν, ὄχι αἱ κατηγορίαι του, ἀλλὰ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐχειρίσθη τὴν ὑπόθεσίν του ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεώς του εἰς τὴν Ἑλλάδα. Χθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι ἐκ καταθέσεων, αἱ ὁποῖαι λαμβάνονται εἰς τὰς φυλακὰς Ἀβέρωφ, ἐξ ἄλλων καταδίκων, οἱ ὁποῖοι τώρα ἀπεφάσισαν νὰ ὁμιλήσουν, προκύπτει πῶς συνέλαβεν ὁ Μέρτεν τὴν σκευωρίαν του. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ δὲν ἦτο σωστὸ νὰ ἀποτολμηθῇ ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, πολλῷ μᾶλλον, ἐφ’ ὅσον προηγηθεὶς αὐτοῦ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε θέσει παρόμοιον θέμα ἀπὸ ἀντίθετον πλευράν. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ὑπάρχει διάθεσις δημοκοπίας. Ἐπειδὴ ὅμως πολλὰ ἐλέχθησαν, ἐὰν εἶναι οὐσιῶδες τὸ θέμα τῆς παραπομπῆς εἰς τὰ Γερμανικὰ Δικαστήρια, ἐπειδὴ ἀκόμη ὁ κ. Τσάτσος πρὸ ὀλίγου εἶπεν, ὅτι, ὅταν ἀνεφέρθη εἰς τὸ θέμα, ὡς ἐθνικὸν καὶ ἠθικόν, ἔκαμε μίαν κρίσιν καὶ ἔκαμε λάθος ὁ κ. ὑπουργός, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπερίμενα νὰ κάμῃ, αὐτός, ἕνας πνευματικὸς ἄνθρωπος, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω, ὅτι ἡ περιπλοκὴ Μέρτεν, ἡ ὁποία οὔτε μὲ ψηφίσματα δυστυχῶς, οὔτε μὲ ἐπιστολὰς εἶναι δυνατὸν νὰ κατασιγάσῃ, εἶχεν εἰδικώτερον διὰ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἕνα δρόμον, τὸν δρόμον πρὸς τὰ Γερμανικὰ Δικαστήρια. Οἱ πανάθλιοι χειρισμοὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς τὰ πολεμικὰ ἀνακοινωθέντα, αἱ ἀντιπαραθέσεις τῶν φωτοτυπιῶν, ἡ λαβυρινθώδης κατάστασις, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ἀκριβῶς ἀπὸ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἀντιμετώπισεν ἡ Κυβέρνησις τὴν ὑπόθεσιν, ὡδήγησε τὰ πράγματα, κύριοι συνάδελφοι, ὥστε ἡ Ρόδος ἰδιὰ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἶναι εἰς τὴν Γερμανίαν, διὰ νὰ κάμῃ τὸ πήδημα. Καὶ διὰ νὰ κάμῃ τὸ ἅλμα αὐτὸ ἔχει ἀνάγκην, ὁπωσδήποτε, νὰ ἐλαφρυνθῇ ἀπὸ τὴν πανοπλίαν τοῦ ἀξιώματος τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, χωρὶς αὐτὸ νὰ σημαίνῃ δραματοποίησιν τοῦ θέματος, ἐθυμήθηκα σήμερα τὸ πρωΐ, μίαν περίπου ἀνάλογον περίπτωσιν πρὸ 25ετίας, εἰς τὴν Γαλλίαν, τὴν ὁποίαν εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἐνθυμῆται καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνεθυμήθην τὴν περίπτωσιν Σαλαπώρ, τοῦ Δημάρχου Λίλης καὶ ὑπουργοῦ Ἐσωτερικῶν ἐπὶ Κυβερνήσεως Μπλούμ, τὸ 1936. Ὅταν διετυπώθησαν ἐναντίον του κατηγορίαι, ὅτι εἰς τὰ γερμανικὰ στρατόπεδα δὲν ἐτήρησε τὴν ἐμπρέπουσαν στάσιν, παρὰ τὴν δικαστικὴν διερεύνησιν, εἶχε τὴν τόλμην, ὄχι μόνον στῆθος μὲ στῆθος νὰ παλαίψῃ καὶ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ Ὑπουργεῖον του, ἀλλὰ νὰ ἐγκαταλείψῃ καὶ τὴν ζωήν του. Δὲν ζητοῦμεν τὸ δεύτερον ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ζητοῦμεν, ὅμως, νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν περίπτωσίν του ἐκεῖ ποὺ πρέπει καὶ ὅπως πρέπει. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μπαμπάκος, ἔχει τὸν λόγον.

§59Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, πρῶτον διὰ νὰ ἐπιχειρήσω μίαν διαπίστωσιν καὶ δεύτερον, διὰ νὰ τοποθετήσω τὸ θέμα ὡς τοῦτο, κατὰ τὴν ἰδικήν μου κρίσιν, τοποθετεῖται καὶ εἰς οἷον σημεῖον εὑρίσκεται, μετὰ τὴν ἐξαντλητικὴν συζήτησιν τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος. Ἡ διαπίστωσις ἀναφέρεται εἰς τὴν ἐπισήμανσιν ἑνὸς φαινομένου, τὸ ὁποῖον ἀτενίζω μετὰ ἱκανῆς μελαγχολίας. Εἷς κατάδικος ἐγκληματίας πολέμου, εἴτε διὰ νὰ ἐπιτύχῃ σκοπούς, τοὺς ὁποίους αὐτὸς γνωρίζει, εἴτε κινούμενος ἀπὸ ἄλλους, τοὺς ὁποίους δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προσδιορίσωμεν, ἐξαπέλυσε μίαν εἰδεχθῆ συκοφαντίαν. Ἡ συκοφαντία αὕτη καὶ ἐξ ὑποκειμένου καὶ ἐξ ἀντικειμένου καὶ λόγῳ τοῦ προσώπου ἀπὸ τὸ ὁποῖον προῆλθε καὶ λόγῳ τῆς αὐτοκαταστροφῆς της, ἀφ’ ἧς εἶδε τὸ φῶς, ἔπρεπεν νὰ τύχῃ τῆς ὑποδοχῆς τοῦ ρείθρου τοῦ πεζοδρομίου. Ἐν τούτοις, ἀπὸ 15θημέρου....

§60Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἀπὸ τριῶν ἑβδομάδων....

§61Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. .... μόνον, οὐχὶ ἡ πολιτικὴ ζωὴ τῆς χώρας, ἔχει ὡς ἐπίκεντρον τὴν εἰδεχθῆ αὐτὴν σκευωρίαν. Αὐτή, κύριοι βουλευταί, εἶναι ἡ θλιβερὰ διαπίστωσις. Εἰς τὸ πλαίσιον αὐτοῦ τοῦ φαινομένου κινεῖται ἡ σκανδαλοθηρία καὶ ὁ δηλητηριώδης σίελος. Εἶναι τοῦτο σημεῖον τῶν καιρῶν; Εἶναι εἰκὼν παρακμῆς; Ἐνδέχεται. Ἀλλά, ἐὰν εἶναι εἰκὼν παρακμῆς, ἀπαιτεῖ τὴν ἀντίδρασιν ὅλων τῶν τιμίων πολιτικῶν συνειδήσεων. (Χειροκροτήματα) Τὴν ὕψωσιν ἑνὸς τείχους, πρὸ τοῦ ὁποίου νὰ θραυσθοῦν τὰ κύματα τῆς συκοφαντίας, διότι ἀλλοίμονον, ἐὰν ἡ συκοφαντία μεταβληθῇ εἰς συνήθειαν καὶ τρόπον δηλητηριάσεως τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς χώρας καὶ τοῦ κύρους τῶν δημοσίων ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἀναδεικνύονται διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ, ὅστις γνωρίζει ποῖοι εἶναι καὶ ποῖοι ὑπῆρξαν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε τὴν ἠθικὴν συμπαράστασιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς χώρας. Καὶ εἶναι πρὸς τιμὴν πλειόνων Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ὅτι ἀνταπεκρίθησαν εἰς τὸ αἴτημα αὐτό. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι βουλευταί, ἡ θλιβερὰ διαπίστωσις, ἔναντι τῆς ἐλπίδος τῆς ὑψώσεως τοῦ τείχους τῶν τιμίων συνειδήσεων, πρὸς προάσπισιν τῶν πολιτικῶν τοῦ τόπου αὐτοῦ καὶ τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν Πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον ἀξιοῖ, οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες νὰ μὴ ρίπτωνται βορὰ τῶν συκοφαντιῶν, ἀλλὰ νὰ ἀπολαμβάνουν τῆς τιμῆς, ἥτις προσήκει εἰς αὐτούς. Αὐτή, κύριοι βουλευταί, εἶναι ἡ δογματική μου πεποίθησις, ἡ ὁποία, ἀσχέτως πρὸς τὴν ὑπόθεσιν, ἀτενίσατε ἐὰν ἔχῃ καὶ ποίαν ἔχει ἠθικὴν ἀξίαν. Καὶ μετὰ ταῦτα, κύριοι βουλευταί, εἰσέρχομαι —θὰ εἶμαι ὡς λόγῳ τῆς κλεψύδρας ἐπιγραμματικὸς εἰς τὰς πολιτικάς μου σκέψεις— διὰ βραχέων εἰς τὴν διερεύνησιν τοῦ θέματος. Ποῖα εἶναι τὰ συμπεράσματα τῆς μέχρι τοῦδε διεξαχθείσης συζητήσεως: Ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ὀρθὸν καὶ εὔλογον νὰ συγκαλέσῃ τὸ ταχύτερον τὴν Βουλὴν καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἐπεκρίθη. Ἀλλὰ καὶ ἐάν, πάλιν, δὲν τὴν συνεκάλει, θὰ ἔλεγον οἱ ἐπικριταί, ὅτι μὴ πράξασα οὕτω, στερεῖται τῆς ἀπαιτουμένης εὐαισθησίας. Τὴν συνεκάλεσεν ἐνωρίτερον, ἀλλά, παρὰ ταῦτα, ἔπραξε κακῶς. Λαμβάνοντες, δηλαδή, τὴν θέσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, καταλήγομεν εἰς τὸ ὅτι ὅ,τι δήποτε πράττει ἡ Κυβέρνησις, τὸ πράττει κακῶς. Ἄριστα, λοιπόν, ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις συγκαλέσασα τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν καὶ ἀπὸ σεβασμὸν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ διότι τὸ ἐπέβαλε τὸ πολιτικὸν συμφέρον τῆς χώρας, ἵνα λάβῃ τέλος ἡ εἰς τοὺς σκοτεινοὺς διαδρόμους συζήτησις. Ἔφερε τὸ θέμα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, πρῶτον, διὰ νὰ ἐμφανίσῃ τὰς ἀπόψεις της καὶ δεύτερον, διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν συμπαράστασιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς χώρας. Τοῦ ζητήματος οὕτω πως ἐλθόντος εἰς τὴν Βουλήν, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἰσχυρίσθη, ὅτι δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν οὐσίαν τῶν θεμάτων, ἀλλὰ ἐπικρίνει τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐχειρίσθη τὸ ὅλον ζήτημα. Εἰς δύο κεφαλαιώδη σημεῖα ἀποκρυσταλλοῦται ἡ ἀντίθεσις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι δὲ τοῦτο τὸ ζήτημα τῆς παραπομπῆς τῆς ὅλης ὑποθέσεως εἰς τὰ Γερμανικὰ Δικαστήρια καὶ ἡ αἰτουμένη παραίτησις τῶν ὑπουργῶν. Ἐπὶ τῶν δύο αὐτῶν νευραλγικῶν σημείων ἐδόθη ἀπάντησις τόσον ἀπὸ κυβερνητικῆς πλευρᾶς, ὅσον καὶ ἐκ μέρους ἄλλων πολιτικῶν ἀνδρῶν, μὴ ἀνηκόντων εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀπεκόμισα ζωηρὰν ἐντύπωσιν ἀπὸ τὴν τόσον ἀριστοτεχνικὴν ἀνάλυσιν τοῦ θέματος ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Δημοκρατικῶν Φιλελευθέρων. Ἰδιαιτέρως, ὅμως, τὸ ἐπιχείρημα τῆς ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας εἶναι μόνον οὐχὶ ἀκαταμάχητον. Ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν καὶ λόγῳ τῆς ἐπαγγελματικῆς μου ἰδιότητος νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι, πλὴν τῶν ἄλλων ἐπιχειρημάτων, ἰδία αὐτὴ ἡ ἐξόρμησις εἰς τὰ Γερμανικὰ Δικαστήρια τῶν δύο ὑπουργῶν ἀναμενόντων μὲ τὴν σειράν των νὰ ἐξετασθῶσιν ὡς μάρτυρες ὑπὸ τοῦ Γερμανοῦ ἀνακριτοῦ καὶ παραμενόντων ἐν Γερμανίᾳ μέχρι τῆς ἐκδικάσεως τῆς ὑποθέσεως ἢ ἐρχομένων εἰς Ἑλλάδα καὶ ἐκ νέου ἐξορμούντων εἰς Γερμανίαν, εἶναι ἐπιχείρημα προφανῶς ἥσσονος σημασίας ἐκείνου τοῦ ἐπιχειρήματος τοῦ ἀφορῶντος τὴν ἐθνικὴν ὑπερηφάνειαν, τὸ ὁποῖον συνώδευσε τὴν ἔκφρασιν τῆς γνώμης, ὅτι ὀρθῶς οἱ ὑπουργοὶ κατέφυγον εἰς τὰ Ἑλληνικὰ Δικαστήρια. Ἐὰν τὸ ἀνέφερον αὐτό, τὸ πράττω διὰ νὰ ἰδῆτε εἰς ποίαν περιπέτειαν καὶ μὲ κἄποιαν δόσιν χαιρεκακίας θὰ ἤθελον νὰ περιαγάγουν τοὺς ὑπουργοὺς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συνιστοῦν τὴν προσφυγὴν εἰς τὰ Γερμανικὰ Δικαστήρια καὶ οὐχὶ εἰς τὰ Ἑλληνικά. Ἐὰν ὅμως ἐξῆρον, συμφώνως πρὸς τὴν εἰλικρινῆ μου γνώμην τὴν ἀκαταμάχητον ἐπιχειρηματολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Δημοκρατικῶν Φιλελευθέρων, ἐπὶ τοῦ πρώτου σημείου θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγός, παρὰ τὸν βαθὺν σεβασμὸν ποὺ τρέφω πρὸς τὰς γνώμας του, νὰ διαφωνήσω. Χθές, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι ὁ ἴδιος ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Δημοκρατικῶν Φιλελευθέρων διετύπωσε δογματικόν τινα ἀφορισμόν, τὸν ὁποῖον καὶ ἄλλος τις τὸν διετύπωσεν, ἀλλὰ δὲν συνεκράτησα ποῖος ἦτο. Ἴσως ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ κατ’ ἄλλον τρόπον. Κατὰ σύμπτωσιν, καὶ προτοῦ ἀκόμη ἀκούσω τὸν ἀφορισμὸν αὐτόν, τὸν εἶχον συλλάβει εἰς τὴν σκέψιν μου. Εἰς τὴν πολιτικήν, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ὑπάρχουν κανόνες πάγιοι, τοὺς ὁποίους παρακολουθοῦμεν κατὰ ἕνα τρόπον μηχανικόν. Ἑκάστοτε δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀναζητοῦμεν τὰς ὁμοίας περιπτώσεις ἢ τὰς ὁμοιαζούσας περιπτώσεις, διότι ἀπολύτως ὅμοιοι περιπτώσεις δὲν εἶναι δυνατόν, οὔτε εἰς τὴν πολιτικήν, οὔτε εἰς τὴν ζωὴν νὰ ἐμφανίζωνται καὶ νὰ ἐφαρμόζωνται, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζονται εἰς ἄλλας τινὰς περιπτώσεις παραπλησίου τύπου. Κάθε περίπτωσις ἔχει τὴν ἰδικήν της αὐτονομίαν καὶ εἰς κάθε περίπτωσιν ἡ ἀναπτυσσομένη πολιτικὴ εὐθιξία λαμβάνει διαφόρους ἐκφράσεις ἀνεξαρτήτως πρὸς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἑαυτὴν καὶ πρὸς τὰς πολιτικὰς εἰδικωτέρας καὶ γενικωτέρας συνθήκας, αἱ ὁποῖαι ἀπαρτίζουν τὸ πλαίσιόν της.

§62Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σᾶς εὐχαριστῶ, πρῶτον, διὰ τοὺς καλούς σας λόγους καὶ δεύτερον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ αὐτὸ τὸ σημεῖον, ἡ ἄποψις τὴν ὁποίαν χθὲς ἀνέπτυξα, ἔχει ὡς ἑξῆς: Ἐτέθη τὸ ἐρώτημα: «..... (ἀναγινώσκει) .....». Αὐτὴ ἦτο ἡ ἄποψίς μου.

§63Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Εἶπον, ὅτι αὐτὴν τὴν ἄποψιν διετυπώσατε σεῖς, κ. Πρόεδρε. Ἐδῶ, ἀξιότιμε κ. Πρόεδρε, συμβαίνει τὸ ἑξῆς: Νὰ ἀναχωροῦμεν ὑπὸ τῆς ἰδίας ἀρχῆς καὶ νὰ μὴ φθάνωμεν εἰς τὸ ἴδιον σημεῖον. Ἀνεξαρτήτως τῆς πολιτικῆς μου τοποθετήσεως, ὡς πολιτικὸς ἀνήρ, ἔχω δικαίωμα καὶ ὑποχρέωσιν νὰ διερμηνεύσω ἰδικάς μου γνώμας καὶ ἐν προκειμένῳ, φρονῶ, ὅτι ὀρθῶς οἱ θιγόμενοι ὑπουργοὶ δὲν παρῃτήθησαν. Ἡ περίπτωσις ἔχει ἰδιομορφίαν τοιαύτην, ὥστε ἡ παραίτησις τῶν ὑπουργῶν, ὡς ἀντίδρασις κατὰ ἐγκληματίου συκοφάντου νὰ θεωρηθῇ καὶ ὑπὸ πολλῶν ὡς εἶδός τι ταπεινώσεως ὑπὸ τὰς συγκεκριμένας συνθήκας τῆς ὑποκειμενικῆς καὶ ἀντικειμενικῆς ἐκδηλώσεως τῆς ἀνηκούστου συκοφαντίας. Ἄλλαι εἶναι αἱ περιπτώσεις τὰς ὁποίας, οὔτε χρόνον ἔχω, οὔτε τὴν ἀνάγκην νὰ συνθέσω ὑπὸ μορφὴν παραδείγματος. Ἄλλαι εἶναι, λέγω, αἱ περιπτώσεις, τὰς ὁποίας ἡ καλῶς ἐννοουμένη πολιτικὴ εὐθιξία δημιουργεῖ διὰ τὸν Ὑπουργὸν τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποβάλῃ παραίτησιν. Οὔτε, φρονῶ, ὅτι τὰ Ἑλληνικὰ Δικαστήρια εἶναι δυνατὸν νὰ πτοηθοῦν ἀπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ κατηγόρου. Τὰ Ἑλληνικὰ Δικαστήρια θὰ ἀποβλέψουν εἰς τὰς συκοφαντίας ὡς συκοφαντίας. Καὶ ὅταν τὰς εὕρουν ἀσυστάτους θὰ ἐπιβάλουν τὰς ποινικὰς κυρώσεις, τὰς ὁποίας οἱ νόμοι καθορίζουν, ὁ δὲ λαὸς τὰς ἠθικὰς κυρώσεις εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐξεμεταλλεύθησαν τὰς κατηγορίας. Καταλήγων φθάνω εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς διεξαχθείσης συζητήσεως. Τὸ ὅτι, κύριοι συνάδελφοι, αὐταὶ αἱ συκοφαντίαι κατὰ τὴν ἄποψίν μου ἐφυλλορρόησαν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς δὲν τίθεται ζήτημα. Καλοπίστως δὲν τίθεται ζήτημα εἰς οὐδένα ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ. Καὶ τὸ γεγονός, ὅτι οὐδεὶς ἀντιπολιτευόμενος τὴν Κυβέρνησιν, ὡμίλησεν ἐπὶ τῆς οὐσίας τῶν συκοφαντιῶν, οὔτε καὶ κατὰ ἕνα βῆμα τὰς υἱοθέτησεν, εἶναι ἀρκετόν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τυχὸν συνέβη καὶ συμβαίνει καὶ μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς, ἀφ’ ἧς κατῆλθε τοῦ βήματος ὁ συνάδελφος τῆς ΕΔΑ εἶναι, ὅτι τινὲς ἐκ τῶν κ. συναδέλφων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, εἴτε διότι θέλουν νὰ βλάψουν τὴν Κυβέρνησιν, εἴτε διότι ἡ ἀντιπολιτευτική των μανία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χαλιναγωγηθῇ, διὰ λόγους οἱ ὁποῖοι δὲν ἀντέχουν εἰς μίαν σοβαρὰν κριτικὴν ἐπὶ ἀνωτάτου ἐπιπέδου ὡς ἐγὼ φαντάζομαι, ὅτι πρέπει νὰ διεξάγωνται αἱ κοινοβουλευτικαὶ συζητήσεις, ἐν τούτοις ἱστάμενοι μετέωροι καὶ αἰωρούμενοι εἰς τὰ περιθώρια τῆς συκοφαντίας ἐπεζήτησαν ἄλλους στόχους. Καὶ εἶναι ἡ κατάληξις τῆς ὅλης ὑποθέσεως, ὄχι ἡ συζητουμένη ὑπόθεσις καὶ ἡ ἐπίκρισις τοῦ Κυβερνητικοῦ χειρισμοῦ, ἀλλὰ ὡς πρὸς μὲν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ γεγονὸς τῆς ὑπηρεσίας, ὡς γραφέως τῆς τότε δίδος μετέπειτα συζύγου του, ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, εἰς τὸ γεγονός, ὅτι ἐγένετο Νομάρχης ἐπὶ κατοχῆς. Κύριοι βουλευταί, πραγματικὰ καταλαμβάνεται κανεὶς ἀπὸ μίαν ἀπογοήτευσιν καὶ ἰδίως, καταλαμβάνεται ἀπὸ ἀπογοήτευσιν, ὡς ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ εἰς ὑμᾶς, ἀνήκων εἰς τὴν παλαιοτέραν ἐποχήν, καθ’ ἣν οἱ πολιτικοὶ ἀγῶνες διεξήγοντο ἐπὶ ἀνωτέρου ἐπιπέδου. Ὁ Ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὄχι σήμερον, χθὲς δηλαδή, ἀλλὰ πρὸ μηνῶν ἐξέθεσε τὸ οἰκογενειακόν του θέμα καὶ ἐξήγησε καὶ τοὺς λόγους. Καὶ προχθὲς προσέθεσε καὶ εἶναι ἰδιαιτέρας μνείας ἄξιον, ὅτι τοιαύτης εὐνοίας ἀπελάμβανε τότε ἡ δεσποινὶς, μέλλουσα σύζυγός του, ὥστε ἐξετοπίσθη καὶ ἀπὸ τὴν οἰκίαν, ἡ ὁποία ἐπετάχθη, λαβοῦσα προθεσμίαν ἑνὸς ἀπογεύματος διὰ νὰ μετακομίσῃ τὰ ἔπιπλά της. Ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. βουλευταί, αὐτὴ ἡ μετατόπισις τοῦ ζητήματος τοῦ πολιτικοῦ θέματος τῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν κακὴν διαχείρισιν τοῦ θέματος, ἡ μετατόπισίς του καὶ ἡ συγκέντρωσις εἰς αὐτὰ τὰ δύο σημεῖα, καὶ ἤδη ὁμιλῶ περὶ τοῦ πρώτου, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ ὁμιλοῦντος, ἀποτελεῖ δεῖγμα ἐλλείψεως γενναιότητος. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὅταν ἀνεμνήσθην ἄλλης παλαιοτέρας ἐποχῆς ἀπὸ τῆς ὁποίας ἐξεκίνησα διὰ τὰ πρῶτα μου πολιτικὰ βήματα, ἀνεμνήσθην, κ. βουλευταί, ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ἀντεμετώπιζον ἀλλήλους ἐν τῷ πολιτικῷ ἀνταγωνισμῷ, μὲ ὅπλα στιλπνότερα ἐκείνων τὰ ὁποῖα μεταχειρίζονται σήμερον. (Χειροκροτήματα). Καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, συνεχίζων νὰ διατυπώσω τὸν ἀφορισμόν, ὅτι ὅσοι διεκδικοῦν νὰ ἐκπροσωποῦν τὸν λαόν, νὰ διαχειρίζωνται τὰ κοινὰ καὶ νὰ τιμοῦν τὰ ἀξιώματα, ὀφείλουν ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἱκανοτήτων νὰ περιβάλλωνται καὶ μὲ ἐκείνας τὰς ψυχικὰς ἀρετάς, αἱ ὁποῖαι προσδιορίζουν καὶ ἐξωραΐζουν τὴν ἀνθρωπίνην προσωπικότητα. (Χειροκροτήματα).

§64Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΙΣ. Τότε δὲν ἐλέγατε τὰ ἴδια, κ. συνάδελφε.

§65Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ὅποιος θέλει ἰδιαιτέραν συνομιλίαν, εὐχαρίστως ἄλλοτε. Ἤδη συνεχίζω: Ὡς πρὸς τὸ θέμα, κύριοι δεύτερον, καὶ τελειώνω, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνετοπίσθη ἡ συζήτησις ὑπὸ μορφὴν ἐπικρίσεως τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸν πολιτικὸν χειρισμὸν τοῦ θέματος, ὡς πρὸς τὸ δεύτερον καὶ τελευταῖον θέμα, τὸ θέμα τοῦ κ. Ὑφυπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, πάλιν θέλω νὰ εἴπω ἐπιγραμματικῶς ὀλίγας μόνον λέξεις, τὰς ὁποίας αἰσθάνομαι προσωπικῶς, ὡς ἀξίας νὰ λεχθοῦν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὅπως πληροφοροῦμαι, πρόκειται νὰ ὁμιλήσῃ ἴσως μετ’ ἐμέ, καὶ φυσικὰ θὰ ἐκθέσῃ τὸ θέμα του, ὅπως ἐπίσης θὰ ἀναφέρῃ καὶ τὰς συνθήκας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι τὸν ὤθησαν εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ αὐτὴν τὴν μαρτυρικὴν ἔπαλξιν, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην....... (Φωναί, παρῆλθε τὸ τέταρτον). (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Καμβύσης).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, πρέπει τοὐλάχιστον νὰ ἦσθε ἀμερόληπτοι. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ λέγετε αὐτά, ὅταν προηγήθη ὁ κ. Πρίφτης, εἰς τὸν ὁποῖον ἐπέτρεψα νὰ ὁμιλήσῃ ἡμίσειαν ὥραν.

§67Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Λέγω, λοιπόν, κ. βουλευταί, ὅτι διατυπῶ μίαν προσωπικὴν ἰδέαν, ὅτι ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ὑπῆρχον ἀρκετοὶ Ἕλληνες, καὶ καλοὶ Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον τοιούτου εἴδους μαρτυρικὰ ἀξιώματα κατὰ τὴν κατοχήν. (Διαμαρτυρίαι τῆς Ἀριστερᾶς. Οἱ ἐσταυρωμένοι). Ἐγὼ θὰ χαρακτηρίσω τὰς ἰδέας μου, κανεὶς ἄλλος πλὴν ἐμοῦ. Ἐὰν λέγω, κ. βουλευταί, ἐὰν ἐνεφοροῦντο καὶ ἐφ’ ὅσον ἐνεφοροῦντο—θέτω προϋπόθεσιν— πράγματι ἀπὸ τὴν ἰδέαν τῆς ἐξυπηρετήσεως τοῦ λαοῦ, εἰς τὰς τραγικὰς ἐκείνας στιγμάς, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ὑπὸ τοιαύτας προϋποθέσεις ἀναλαβόντες καὶ κατακτήσαντες αὐτὴν τὴν μαρτυρικὴν ἔπαλξιν, ἦσαν ἄνθρωποι οὐχὶ συνήθους γενναιότητος. Ἡ γενναιότης ὑπερέβη τὸ σύνηθες μέτρον καὶ θὰ ἐξηγήσω διατί, (χειροκροτήματα) διότι ἐγνώριζον, διότι ἔπρεπε νὰ γνωρίζουν, ὅτι ὀψέποτε θὰ ἐγίνετο ἡ ἀπελευθέρωσις, θὰ ὑπῆρχον ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔβαλλον ἐναντίον των, εἴτε ἄνευ προκαταλήψεως ἐξ ἀφηρημένων δογματισμῶν, εἴτε ἐκ πάθους, εἴτε ἐξ ὑπολογισμῶν. Καὶ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι γνωρίζοντες, ὅτι θὰ ὑφίσταντο κἄποτε αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴν ἐπίθεσιν— ὅρα περίπτωσις Ὑφυπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης— οὐχ’ ἧττον ἔσχον τὴν γενναιότητα νὰ προσφέρουν μερικὰς ὑπηρεσίας καὶ προσέφερον μερικὰς ὑπηρεσίας.

§68Κ. ΤΣΙΓΑΡΑΣ. Ἐπίστευον εἰς τὴν νίκην τοῦ Ἄξονος.

§69Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ὅταν αὐταὶ αἱ ὑπηρεσίαι προσεφέροντο ἐν μέσῳ συμβιβασμῶν καὶ εἰς μερικὰς περιπτώσεις ταπεινώσεως αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἐδέχετο νὰ ταπεινωθῇ χάριν τοῦ συμφέροντος τοῦ ἐθνικοῦ καὶ διὰ νὰ σώσῃ ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ περισωθῇ, αὐτὸς εἶναι ἔτι μᾶλλον ἄξιος τιμῆς (χειροκροτήματα). Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, κ. Μπριλλάκης, διέπραξε σφάλμα μέγα, διότι διαπραγματευόμενος τὸ θέμα τοῦ Ὑφυπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης, οὔτε ὀλίγον, οὔτε πολύ, ἠθέλησε νὰ μεταβληθῇ εἰς μονομελὲς Δικαστήριον ἀναθεωρήσεως τοῦ δεδικασμένου. Γνωρίζει ὁ κ. Μπριλλάκης, ὡς νομομαθής, ὅτι τὸ δεδικασμένον ἔχει μεγάλην ἠθικὴν ἀξίαν, ὅτι τὸ δεδικασμένον εἰς τὰς Δημοκρατίας περὶ τῶν ὁποίων κόπτεσθε ἀρκετά, κ. Μπριλλάκη, ἀποτελεῖ κατοχύρωσιν τῆς ἀσφαλείας τοῦ πολίτου. Καὶ ὅταν ἀπὸ τὴν ἀνεξάρτητον Ἑλληνικὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἀκεραίαν, ἀποκτήσῃ κανεὶς ὑπὲρ αὐτοῦ τὸ δεδικασμένον, δὲν εἶναι δυνατόν, οὔτε ἐπιτετραμμένον νὰ διαστρέφετε τὰ βουλεύματα, νὰ ἀνασύρετε τὰς σκέψεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι σᾶς συμφέρουν διὰ νὰ κάμετε προσωπικὴν ἀναψηλάφισιν ἐπὶ μιᾶς ἀθωωτικῆς ἀποφάσεως. Αὐτό, κ. Μπριλλάκη, εἶναι ἀπαράδεκτον καὶ ἐπειδὴ εἶσθε νομικός, εἶναι δύο φορὲς ἀπαράδεκτον.

§70Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ἐὰν ἐπροσέξατε, διεχώρισα σαφῶς τὴν ποινικὴν εὐθύνην ἀπὸ τὸ νομικὸν μέρος τῆς ὑποθέσεως, ἀπὸ τὸ πολιτικὸν καὶ ἠθικὸν καὶ εἶπον, ἀνεξαρτήτως γνώμης περὶ τοῦ βουλεύματος διὰ τὸ ὁποῖον ἠμπορῶ νὰ ἔχω γνώμην διάφορον, δὲν τὸ συζητῶ αὐτό, εἶπον ὅτι ἐφ’ ὅσον τὸ βούλευμα παραδέχεται τὰς καταγγελίας ἐναντίον τοῦ κ. Ὑφυπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, κατηγορίαν συνεργασίας μὲ τοὺς Γερμανούς, δὲν ἠμπορεῖ ὡς πολιτικὸς νὰ προΐσταται τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων.

§71Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Σᾶς ἤκουσα καὶ πραγματικὰ αὐτὰ εἴπατε ἐν κατακλεῖδι, ἀλλὰ ἀνεσύρατε ἐκ τοῦ βουλεύματος ὡρισμένας σκέψεις, τὰς ὁποίας τὸ ἴδιον τὸ βούλευμα μεταγενεστέρως τὰς ἀνατρέπει καὶ ἀνατρέπον τὰς σκέψεις αὐτὰς ἄγεται εἰς τὴν ἀθώωσιν. Καὶ εἶπον πρὸ ὀλίγων στιγμῶν, προτοῦ φθάσω εἰς τὸ θέμα σας, κ. συνάδελφε, εἶπον, ὅτι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ὑπὸ τὰς συγκεκριμένας τραγικὰς συνθήκας, προῆλθε καὶ εἰς συμβιβασμούς, τὸ εἶπον αὐτὸ ἢ δὲν τὸ εἶπον; Καὶ ὑπέστη καὶ ταπεινώσεις, τὸ εἶπον αὐτὸ ἢ δὲν τὸ εἶπον; Καὶ ἐν τούτοις παρὰ τοὺς συμβιβασμοὺς καὶ τὰς ταπεινώσεις τὰς ὁποίας ὑπέστη, οἰστρηλατεῖτο ἀπὸ τὴν ἰδέαν τῆς ἐξυπηρετήσεως τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος καὶ τῶν Ἑλλήνων τῆς περιοχῆς ἐκείνης, οἱ ὁποῖοι ἐκινδύνευον, αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος εἶχεν ἀναμφισβήτητον γενναιότητα, τὴν ὁποίαν ἐγὼ προσωπικῶς τοῦ τὴν ἀναγνωρίζω.

§72Ν. ΖΑΡΝΤΙΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ πολὺ ἔχει συζητηθῆ τὸ θέμα τῆς συνεργασίας τοῦ κ. Ὑφυπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὡς Νομάρχου κατὰ τὴν κατοχὴν καὶ ἐπειδὴ κατηγοροῦν οἱ ἀριστεροί, ὅτι ὁ τότε Νομάρχης κ. Θεμελῆς, ἐλάμβανεν ἐντολὰς ἀπὸ τὴν Γερμανικὴν Στρατιωτικὴν κατοχήν, ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Μπριλλάκην καὶ τοὺς ἄλλους κυρίους, οἱ ὁποῖοι τολμοῦν νὰ ὁμιλοῦν ἐναντίον ἑνὸς ἀτόμου, ὁ ὁποῖος εἶναι γνωστὸν πόσας ἐθνικὰς ὑπηρεσίας προσέφερεν εἰς τὰ ἰδικά μας ἱερὰ χώματα, ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Μπριλλάκη, τὶ θὰ ἔλεγε καὶ τὶ λέγει, χωρὶς μὲ αὐτὸ ποὺ θὰ εἴπω νὰ θέλω νὰ θίξω ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πραγματικὰ σὰν Ἕλληνες ξεκίνησαν καὶ μπῆκαν εἰς τὸ ΕΛΑΣ μὲ τὴν ἰδέαν τῆς ἀντιστάσεως ἐναντίον τῶν Γερμανῶν, τιμῶ τὴν μνήμην των, ἀλλὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω, τὶ θὰ ἔλεγε διὰ τὰς φωτογραφίας ὡρισμένων ἡγετῶν τῆς ΕΔΑ, οἱ ὁποῖοι ἐνεφανίσθησαν....... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι, φωναί).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι διακοπὴ αὐτό, κ. Ζαρντινίδη.

§74Ν. ΖΑΡΝΤΙΝΙΔΗΣ. Τὶ θὰ ἔλεγε διὰ τὴν φωτογραφίαν.... (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§75Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Τὸν προκαλοῦμεν νὰ ἐγγραφῇ καὶ νὰ ὁμιλήσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ ποῦ ἦτο κατὰ τὴν κατοχήν.

§76Ν. ΖΑΡΝΤΙΝΙΔΗΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς τὴν ἰδικήν μου ἱστορίαν. Ὁ μόνος ποὺ δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ὁμιλῇ, εἶσθε σεῖς κ. Μπριλλάκη. (Θόρυβος, φωναί, κωδωνοκρουσίαι).

§77Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Κύριε βουλευταί, εἴτε θέλω, εἴτε δὲν θέλω, εἶναι ὥρα νὰ τελειώσω. Ἀλλὰ εὐτυχῶς μέχρι τῆς στιγμῆς εὗρον τὴν ἄνεσιν νὰ διατυπώσω ἐν ἁδραῖς γραμμαῖς τὰς ἰδέας μου ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν θέματος. Κύριοι βουλευταί, οἱ προσβληθέντες καὶ κατασυκοφαντηθέντες Ὑπουργοὶ προσέφυγον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Δικαιοσύνην. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη θὰ πράξῃ τὸ καθῆκόν της. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ, ἀπὸ τὴν διεξαγομένην πολιτικὴν συζήτησιν, ὡς ἐξηλίχθη καὶ μετὰ τὰς δηλώσεις τῶν περισσοτέρων πολιτικῶν Ἀρχηγῶν, λέγω, ὅτι ἀπὸ τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία διεξήχθη, οἱ προσβληθέντες καὶ συκοφαντηθέντες Ὑπουργοὶ θὰ ἐξέλθουν ἀκόμη ἰσχυρότεροι, ὄχι ἁπλῶς καὶ μόνον, διότι ἡ τιμή των παραμένει ἄθικτος καὶ ἀλώβητος, ἀλλὰ καὶ δι’ ἕνα ἐπὶ πλέον λόγον, διότι ἡ συκοφαντία θραύεται ἤδη πρὸ τοῦ τοίχους τὸ ὁποῖον ὑψοῦται ἀπὸ κἄθε τιμίαν συνείδησιν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ὑπερήφανος καὶ εὐαίσθητος, εἶναι μία ἐκ τῶν μεγάλων του ἀρετῶν καὶ πάντοτε ἐντάσσεται παραπλεύρως τῶν συκοφαντουμένων καὶ ἀδικουμένων. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς λαϊκῆς ἀναμετρήσεως, τότε ὁ λαὸς θὰ ἐνθυμηθῇ καὶ τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐσυκοφαντήθησαν, ἀλλὰ θὰ ἐνθυμηθῇ ἀκόμη καὶ ἐκείνους ὅσοι μετέωροι, καὶ ἰσορροποῦντες ἐπὶ τοῦ περιθωρίου τῆς σκευωρίας ἐτόλμησαν καὶ τολμοῦν τὴν ἀπαράδεκτον καὶ τόσον βαθέως ἄδικον ἐναντίον αὐτῶν ἐπίθεσιν. (Χειροκροτήματα).

§78Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει, ὁ κ. Μ. Κύρκος.

§80Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον συζητεῖται εἶναι ὑψίστης Ἐθνικῆς σημασίας καὶ πρέπει ἡ συζήτησις νὰ διεξάγεται ἐν ἀπολύτῳ ἠρεμίᾳ καὶ ὁμαλότητι. Θὰ παρακαλέσω, κ. Πρόεδρε, ἐκείνους, ἐκ τῶν κ.κ. συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν νὰ προσθέσουν ὅ,τιδήποτε προκειμένου περὶ τοῦ θέματος, νὰ μὴ προβαίνουν εἰς διακοπὰς δημιουργούσας θόρυβον, προκαλούσας ἀντεγκλήσεις, ἀκόμη καὶ συρράξεις, ἀλλὰ νὰ ἐγγράφωνται εἰς τὸ Προεδρεῖον νὰ λαμβάνουν τὸν λόγον καὶ νὰ ἐκθέτουν ὅσα ἔχουν νὰ ἐκθέσουν. Θὰ ἀκούωνται μετὰ Θρησκευτικῆς εὐλαβείας καὶ θὰ λαμβάνουν τὴν ἀπάντησιν τὴν προσήκουσαν, ἀλλὰ τὸ θέαμα, τὸ ὁποῖον ἐνεφανίσθη προηγουμένως, ποιοῦμαι ἔκκλησιν, κ. Πρόεδρε, καὶ πρὸς ὑμᾶς καὶ πρὸς ὅλους τοὺς κ. συναδέλφους, δὲν πρέπει νὰ ἐμφανισθῇ ἐκ νέου ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ ποιοῦμαι ἔκκλησιν πρὸς ὅλους νὰ βοηθήσητε τὸ Προεδρεῖον νὰ κάμῃ τὴν δουλειά του. Παρετήρησα δριμύτατα τὸν κ. Ζαρντινίδη, διότι ἐνῷ ἤθελε νὰ κάμῃ μίαν διακοπήν, ἔκαμεν ὁλόκληρον ἀγόρευσιν. Λοιπόν, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ κάμνετε διακοπάς.

§82Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Πρὸ ὀλίγου ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς πλειοψηφίας ἐζήτησε καὶ ἐπέτυχεν ἀπόφασιν περιορισμοῦ τῶν ἀγορεύσεων εἰς τὸ τέταρτον, θεωροῦσα τὴν συζήτησιν ἤδη ἐξαντληθεῖσαν. Νομίζω, ὅτι δίκαιον εἶναι καὶ ἐπιβάλλεται οἱ ρήτορες τῆς Συμπολιτεύσεως νὰ παραιτηθοῦν τοῦ λόγου, διότι ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ τὴν συζήτησιν ὡς ἐξαντληθεῖσαν καὶ ἐφ’ ὅσον ἀποβλέπει εἰς τὸν ταχὺ τερματισμὸν τῆς συζητήσεως, νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ αὐτό.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Μητσοτάκης, ἔχει τὸν λόγον.

§84Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριοι, ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία διεξήχθη μέχρι τῆς στιγμῆς, ἀναμφισβητήτως ὑπῆρξε χρήσιμος. Θὰ συμφωνήσω μὲ τὴν πρώτην διαπίστωσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὰ ὅσα μέχρι τῆς στιγμῆς ἐλέχθησαν, προήγαγον τὴν ὑπόθεσιν. Ἡ Κυβέρνησις μετέβαλε θέσιν ἐπὶ ἑνὸς βασικοῦ θέματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀναμφισβητήτως εἶχεν ἄδικον καὶ διηυκρινίσθησαν αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ παρελθόντος Σαββάτου, αἱ ὁποῖαι ὄντως εἶχον προκαλέσει αἴσθησιν. Δὲν εἶναι εἰς τὴν πρόθεσίν μου νὰ ἐπανέλθω, εἰς ὅσα ἤδη ἐλέχθησαν καὶ ἀναμφισβητήτως τὰ ἐπιχειρήματα, κατὰ βάσιν, ὑπὲρ τῶν διαφόρων ἀπόψεων, αἱ ὁποῖαι ἐξετέθησαν, ἔχουν ἐξαντληθῆ. Εἶναι παρήγορον τὸ σύμπτωμα καὶ θὰ συμφωνήσω καὶ εἰς τοῦτο μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Τσάτσον, ὅτι εἰς ἕνα θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι καὶ δὲν πρέπει νὰ εἶναι πολιτικόν, ἡ διάκρισις ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, ἡ διάκρισις ἀπόψεων, δὲν γίνεται βάσει κομματικῶν κριτηρίων. Καὶ ἀναντιρρήτως, τὸ θέμα οὕτω πρέπει νὰ ἀντιμετωπισθῇ καὶ δὲν θὰ ἦτο διὰ καμμίαν ἐκ τῶν πλευρῶν ὠφέλιμον, πρὸ παντὸς δὲ διὰ τὴν πλευρὰν τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἐδίδετο ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἡ ὅλη συζήτησις ἐπὶ ἑνὸς θέματος, ὅπως αὐτό, ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὴν κομματικὴν τοποθέτησιν τῶν βουλευτῶν. Κύριοι συνάδελφοι, ἀφοῦ εἰς αὐτὰ τὰ δύο πράγματα συνεφώνησα μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Τσάτσον, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι λυποῦμαι, ὅτι ὡς πρὸς τὰς λοιπὰς διαπιστώσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶ σύμφωνος. Ἡ Κυβέρνησις, καθ’ ὅλην τὴν πορείαν αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν προτίθεμαι νὰ ἀνατρέξω, ἀλλὰ ἀκόμη καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δὲν κατώρθωσε νὰ ἐμφανίσῃ ἑνιαίαν γραμμὴν καὶ παρουσίασεν εἰς πλεῖστα σημεῖα ἀνακολουθίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ὁ κ. Τσάτσος, ὁ ὁποῖος ὑπεστήριξε τὰς ἀπόψεις αὐτὰς καὶ ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 35, εἰλικρινῶς πιστεύει, ὅτι τὸ θέμα τὸ ὁποῖον συζητεῖται εἶναι ἀνύπαρκτον, ὅτι ἑνὸς παρανοητικοῦ καὶ ἑνὸς ἀλήτου αἱ συκοφαντίαι κακῶς συζητοῦνται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι εἶναι περίπου φαιδρὰ τὰ ὅσα συζητοῦμεν. Κύριοι συνάδελφοι, χωρὶς νὰ ἔχω τὴν πρόθεσιν νὰ κάμω ἀναδρομὴν εἰς τὸ πρόσφατον παρελθόν, θὰ ξεκινήσω ἀπὸ ἐκεῖ ἀπὸ ὅπου ἐξεκίνησα κατὰ τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 35. Ἀπὸ τὸ γεγονός, ὅτι ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις ἔκρινεν, ὅτι ἐπὶ τῶν κατηγοριῶν, τὰς ὁποίας ὁ ἐγκληματίας πολέμου Μέρτεν διετύπωσεν, ἐπὶ τῶν συκοφαντιῶν τὰς ὁποίας διετύπωσεν, εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποβάλῃ μήνυσιν. Εἰς τοῦτο, εὑρέθη περίπου σύμφωνος ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς πολιτικὸς κόσμος καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς τύπος —πλὴν ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων— ὁ ὁποῖος ἀναμφισβητήτως, ἐν προκειμένῳ, ἐκφράζει τὴν κοινὴν γνώμην καὶ πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπραξεν ὀρθῶς. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Δημοκρατικῶν Φιλελευθέρων, ὁ κ. Παπανδρέου, ἐπιγραμματικώτατα διετύπωσε τὴν ἄποψίν του, ἄποψιν σύμφωνον πρὸς τὰ ὅσα λέγω, ἀπαντῶν εἰς ἕνα ἐκ τῶν ἰσχυρισμῶν τοῦ κ. Τσάτσου, ὁ ὁποῖος μᾶς ἀνέπτυξε τὴν ὀρθὴν θεωρίαν, ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν τοιούτων συκοφαντικῶν κατηγοριῶν, ἡ κατηγορία πρέπει ἐξ ὑποκειμένου νὰ ἐρευνᾶται. Εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου, ὅτι ἡ κατηγορία ἐξ ὑποκειμένου ἦτο σοβαρά, λόγῳ τῆς ἱστορίας τοῦ προσώπου καὶ ἐξ ἀντικειμένου λόγῳ τῆς σοβαρότητός της. Ὅταν δὲ λέγῃ «ἱστορία τοῦ προσώπου», δὲν ἐννοεῖ μόνον τὴν κατοχικὴν του δραστηριότητα, ἀναμφισβητήτως ἐννοεῖ καὶ τὴν ὅλην προσωπικὴν του περιπέτειαν τῆς ἀφίξεώς του εἰς Ἑλλάδα, τῆς συλλήψεώς του, τῆς καταδίκης του καὶ τῆς ἀπελευθερώσεώς του. Κατὰ συνέπειαν, καλὸν θὰ εἶναι νὰ παύσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἰσχυρίζεται, ὅτι κακῶς τὸ θέμα συζητεῖται, ὅτι τὸ θέμα εἶναι ἀνύπαρκτον. Καὶ δὲν εἶναι ἀνύπαρκτον τὸ θέμα —ἀλλὰ ἐπ’ αὐτοῦ δὲν πρόκειται αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ εἰσέλθω— διότι βαθύτατα συγκινεῖ τὴν κοινὴν γνώμην, τῆς ὁποίας γνήσιος ἐκφραστὴς εἶναι ὁ ἑλληνικὸς Τύπος. Ἀρχίζω ἀπὸ τὴν διατύπωσιν τοῦ πραγματικοῦ περιστατικοῦ, ὅτι κατὰ ὁμόφωνον γνώμην τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, τὰ πολιτικὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θίγονται ἐκ τῶν συκοφαντιῶν, εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ ὑποβάλουν μήνυσιν. Σπεύδω, νὰ τονίσω τὴν προσωπικήν μου ἄποψιν, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀκούσω τὴν κατηγορίαν περὶ φαρισαϊσμοῦ. Ἄλλωστε, διὰ πολλὰ ἴσως πράγματα μὲ κατηγοροῦν, ἀλλὰ ὑποθέτω ὅτι οὐδέποτε μὲ κατηγόρησαν, ὅτι δὲν ἔχω τὸ θάρρος τῆς γνώμης μου. Ἡ Κυβέρνησις, λοιπόν, καλῶς ἔπραξεν. Ἀλλὰ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: Ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις προέκρινε τὴν ὁδὸν τῆς μηνύσεως καὶ ὄχι ἄλλην τινὰ ὁδόν, τὶ ἤθελε δι’ αὐτῆς νὰ ἐπιτύχῃ; Προφανῶς, πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως ἦτο καὶ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ ὁριστικὴ καὶ πλήρης δικαστικὴ ἐκκαθάρισις τῆς ὑποθέσεως, διὰ μιᾶς κατ’ ἀντιμωλίαν δίκης. Κύριοι συνάδελφοι, αἱ περιπτώσεις συκοφαντικῆς δυσφημήσεως, αἱ ὁποῖαι θίγουν δημοσίους ἄνδρας, καὶ δὲν εἶναι σπάνιαι εἰς τὸν τόπον μας, καὶ αἱ δίκαι αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς τὰς περιπτώσεις αὐτάς, εἰς ἕνα σκοπὸν δύνανται νὰ τείνουν. Εἰς τὸ νὰ ἀναγκάσουν τὸν συκοφάντην κατ’ ἀντιμωλίαν νὰ ἐμφανίσῃ τὰ στοιχεῖα του, ἐὰν οὗτος ἔχῃ, καὶ νὰ ἐκκαθαρισθῇ ἡ ἀτμόσφαιρα, περὶ τὴν συκοφαντίαν. Ἡ μήνυσις ἐπὶ συκοφαντικῇ δυσφημήσει εἶναι πρᾶξις λεβεντιᾶς καὶ γενναιότητος. Ὁ θιγόμενος προκαλεῖ τὸν συκοφάντην νὰ εἴπῃ ὅ,τι ἔχει νὰ εἴπῃ, διότι συνήθως ἡ συκοφαντία εἶναι ἔρευνα, δὲν διατυποῦται κατὰ πρόσωπον, ἀλλὰ μὲ ὑπονοούμενα, καὶ ἡ μόνη δυνατὴ ἄμυνα εἶναι, ὁ συκοφάντης νὰ ἔλθῃ ἐνώπιον τοῦ συκοφαντουμένου, διὰ νὰ ἀποδείξῃ τοὺς ἰσχυρισμούς του. Τὸ ἐὰν θὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ καταδίκη ἢ ὄχι, εἶναι δευτερεῦον. Ἡ ἀπειλὴ τῆς καταδίκης ἕνα σκοπὸν ἐξυπηρετεῖ, νὰ ὑποχρεώσῃ τὸν συκοφάντην νὰ προσέλθῃ. Ἔχει ὑποθέτω διευκρινισθῆ, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔσφαλεν, ὅταν ὑπέθεσεν, ὅτι ἡ ἔγκλησις δύναται νὰ εἶναι διαιρετή. Σήμερον οὐδεὶς ἰσχυρίζεται, ὅτι ὁ Μέρτεν δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὡς μάρτυς. Ἡ δήλωσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ στερεῖται περιεχομένου. Εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ὁ Μέρτεν ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ νὰ δώσῃ λόγον;

§85Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Πράγματι, ὅταν διετυπώθη ἡ ἄποψις, ὅτι ὁ Μέρτεν δὲν θὰ τολμήσῃ νὰ ἔλθῃ ὡς κατηγορούμενος, ἔσπευσα αὐθορμήτως καὶ ἀμέσως νὰ κάμω δήλωσιν πρὸς τὸν Τύπον, ὅτι προσφέρομαι νὰ παραιτηθῶ τῆς ἐγκλήσεως ὡς πρὸς αὐτόν, χωρὶς ἐκείνην τὴν στιγμὴν νὰ ἐνθυμηθῶ, ὅτι ἡ παραίτησις ἀπὸ τῆς ἐγκλήσεως ἐπενεργεῖ ἀδιαιρέτως καὶ εὐεργετεῖ αὐτομάτως καὶ τοὺς λοιποὺς μηνυθέντας. Ἡ χειρονομία μου δὲν εἶχε τὴν ἔννοιαν καὶ ἐδικαιολογοῦσε τὴν ἐλπίδα, ὅτι δι’ αὐτῆς ὁ συκοφάντης πλήρως πλέον κατωχυρωμένος θὰ ἐδέχετο ἐπὶ τέλους νὰ προσέλθῃ διὰ νὰ ἐμφανίσῃ τὰ στοιχεῖα του καὶ ὑπερασπισθῇ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐδημοσίευσαν τὰ ἄθλια χαλκεύματά του. Διὰ νὰ περισωθῇ μάλιστα ἡ ὑποβληθεῖσα μήνυσίς μου, ὡς πρὸς τοὺς ὑπολοίπους μηνυθέντας, τοὺς ἐκδότας τῶν δύο συκοφαντικῶν ἐντύπων, ἀπεφασίσθη ἡ προσθήκη τροπολογίας εἰς τὸ προχθὲς ψηφισθὲν νομοθέτημα. Ἀλλὰ ὁ Μέρτεν, μὴ ἔχων καὶ μὴ διαθέτων οὐδὲν βεβαίως στοιχεῖον, ὄχι μόνον δὲν ἐδέχθη τὴν γενομένην προσφοράν, ἀλλὰ ἀπροκαλύπτως πλέον ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν σκέπτεται νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐνῷ συγχρόνως συνέχισε τὴν ἐγκληματικὴν συκοφαντικὴν δραστηριότητα. Κατόπιν πάντων τούτων, περὶ ποίας παραιτήσεώς μου ἀπὸ τῆς μηνύσεως γίνεται λόγος; Θὰ ἐξεμῇ ἐπὶ ἔτη ὁ ἐγκληματίας ἐπὶ δεκαετηρίδας καὶ ἐγὼ θὰ ἐπαναλαμβάνω τὰς δηλώσεις γενναιοφροσύνης μου περὶ ἀσυδοσίας τοῦ συκοφάντου; Ὁ Μέρτεν, ἀντιλαμβάνομαι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτολμᾷ νὰ προσέλθῃ, κατόπιν τῆς ἀποκαλύψεως τῆς ἀθλίας συκοφαντίας, τὴν ὁποίαν ἐξαπέλυσεν. Ἀλλὰ ὁ Μέρτεν ἔχει ἀρκετὰ πρόσωπα ἐδῶ ἕτοιμα ἢ πρόθυμα νὰ δολοφονήσουν τὴν Κυβέρνησιν, προερχόμενα ὄχι κυρίως ἀπὸ τὸν πολιτικὸν κόσμον. Ἂς δώσῃ, ἂν δὲν τολμᾷ νὰ ἔλθῃ, τὰ στοιχεῖα εἰς αὐτοὺς νὰ τὰ ὑποβάλουν δι’ αἰτήσεως εἰς τὸ δικαστήριον, τὸ ὁποῖον θὰ κρίνῃ τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἂν δὲν προτιμᾷ αὐτό, δύναται νὰ δημοσιεύσῃ διὰ τῶν ἐφημερίδων τῆς Γερμανίας τὰ κείμενα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχει. Διὰ νὰ μὴ κάμω καὶ ἄλλην διακοπήν, ἐπειδὴ ἀνεφέρθητε καὶ εἰς τὸ θέμα τῆς ἀντιμωλίας συζητήσεως, ἡ ὁποία ὁπωσδήποτε θὰ πραγματοποιηθῇ διὰ τῆς διώξεως εἰς Γερμανίαν, δὲν γνωρίζετε, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀπραγματοποίητον καὶ ἐν Γερμανίᾳ ἀκόμη, ἂν ὁ συκοφάντης ἀποφύγῃ ὑποβολιμαίως ἢ δολίως νὰ προσέλθῃ καὶ ἐνώπιον τοῦ Γερμανικοῦ δικαστηρίου, δικαζόμενος ἐρήμην. Κατὰ ποῖον ὑλικὸν τρόπον θέλει ἐξαναγκασθῆ πρὸς τοῦτο; Συνεπῶς εἶναι εὔκολον τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ καὶ ὁ ἐγνωσμένης εὐφυΐας κ. Μητσοτάκης, ἐλπίζω, ὅτι εἶναι ὁ πρῶτος ὁ ὁποῖος τὸ ἀντιλαμβάνεται, ἀνεξαρτήτως πάντοτε τῶν ὅσων ἐντυπωσιακῶς ὑποστηρίζει.

§86Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὀρθῶς ἔπραξεν ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ δὲν ὑπεχρέωσε τὴν πλειοψηφίαν νὰ ψηφίσῃ καὶ τέταρτον νόμον Μέρτεν, τροποποιῶν καὶ βασικὰς διατάξεις.

§87Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Θὰ ἐγένετο εἰς τὸν αὐτὸν νόμον.

§88Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Θὰ ἐπρόκειτο περὶ διὰ τετάρτην φορὰν ρυθμίσεως θέματος νομοθετικοῦ περιεχομένου, σχετικῶς μὲ τὴν περίπτωσιν Μέρτεν. Ὁ κ. ὑπουργὸς ξεκινᾷ ἀπὸ τὴν αὐτονόητον (!) δι’ αὐτὸν προϋπόθεσιν, ὅτι ἡ δίκη εἰς τὴν Γερμανίαν ἀποκλείεται, χαίρω δὲ διότι συμφωνεῖ μαζί μου, ὅτι κατ’ ἀντιμωλίαν δίκη εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν πρόκειται νὰ διεξαχθῇ. Πρόοδον ἀποτελεῖ διὰ τὴν συζήτησιν αὐτά. Ἐὰν δὲν διεξαχθῇ κατ’ ἀντιμωλίαν δίκη καὶ ἐὰν ἡ ὑπόθεσις δὲν ἐκκαθαρισθῇ διὰ πλήρους ἐπ’ ἀκροατηρίου συζητήσεως κατ’ ἀντιμωλίαν, εἶναι ἑπόμενον νὰ συμβῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζῶμεν τὰς ἡμέρας αὐτάς. Ὁ Μέρτεν προκαλεῖ μὲ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἐδῶ ἀντικρούονται, ἀκολουθεῖ ἀνταπάντησις τοῦ Μέρτεν, συζήτησις, ἀμφιβολίαι καὶ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωμεν πόσους μῆνας θὰ διαρκέσῃ. Ἀπὸ τὸ ἀσφαλὲς ἄντρον του ὁ ἐγκληματίας πολέμου διαταράσσει τὴν ἑλληνικὴν πολιτικὴν ζωήν. Καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι ὁσονδήποτε αὐταπόδεικτα καὶ ἐὰν εἶναι ὡρισμένα πράγματα, δὲν εἶναι δυστυχῶς ὅλα καὶ δι’ ὅλους αὐταπόδεικτα. Ὑπάρχουν πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐκ πρώτης ὄψεως δημιουργοῦν συνταρακτικὰς ἐντυπώσεις καὶ ὅμως τὴν ἄλλην ἡμέραν ἀκολουθεῖ ὁ ἀντίλογος. Διατυποῦνται ἐρωτήματα. Διατὶ αὐτὸ εἶναι ἔτσι καὶ δὲν ἔχει ἄλλως. Καί, ἐὰν μή τι ἄλλο, δημιουργεῖται ἡ ἀμφιβολία καὶ ὅπου δημιουργηθῇ ἡ ἀμφιβολία συνεχίζεται ἡ συζήτησις. Κύριοι συνάδελφοι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτό, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἐπιθυμοῦμεν καὶ πρώτη ἀσφαλῶς ἐπιθυμεῖ ἡ Κυβέρνησις, δηλαδή, ἡ ὁριστικὴ καὶ πλήρης διαλεύκανσις, διὰ τῆς ὁδοῦ αὐτῆς; Ἐδῶ, διὰ νὰ ἀναφέρω ἕνα καὶ μόνον παράδειγμα, ἐλέχθη καὶ ἀποτελεῖ ὄντως πεποίθησιν τῆς κοινῆς γνώμης, καὶ ἐλέχθη ὀρθῶς, ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῶν Δημοκρατικῶν Φιλελευθέρων, τὸν κ. Παπανδρέου, ὅτι ἡ ἐμφάνισις αὐτῆς τῆς φωτογραφίας, τὴν ὁποίαν ἀπειλεῖ, ὅτι ἔχει ὁ Μέρτεν, καὶ ἀσφαλῶς δὲν τὴν ἔχει, διὰ νὰ μὴ τὴν προσκομίζῃ μέχρι σήμερον, θὰ ἐτερμάτιζε τὸ θέμα καὶ θὰ καθίστα περιττὴν τὴν δίκην. Καὶ ἐνῷ αὐτὸ πιστεύει σύσσωμος ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἀκούει καὶ ὅτι ἡ φωτογραφία αὐτὴ τυχὸν παρουσιαζομένη, εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι φωτομοντάζ. Πῶς θέλετε νὰ κρίνῃ, ποῦ νὰ καταλήξῃ; Καὶ οἱανδήποτε καλὴν θέλησιν καὶ ἐὰν ἔχῃ, οἱανδήποτε πίστιν καὶ ἐὰν ἔχῃ, ὅτι κατὰ βάσιν, αἱ κατηγορίαι εἶναι συκοφαντικαὶ καὶ ἀπαράδεκτοι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσωμεν τὴν πλήρη καὶ ὁριστικὴν ἐκκαθάρισιν, τὴν ὁποίαν ἀναμφισβητήτως ὅλοι ἐπιθυμοῦμεν, καὶ ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἀνάγκην διὰ τὸν δημόσιον βίον μας; Εἶπα, ὅτι δὲν θέλω νὰ μπῶ εἰς τὴν λεπτομερῆ συζήτησιν, οὔτε τοῦ χειρισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἀρκεσθῶ μόνον εἰς τὴν διαπίστωσιν, ὅτι δυστυχῶς ὁ χειρισμὸς αὐτὸς δὲν ὠφέλησε τὴν ὑπόθεσιν καὶ δὲν ὠφέλησε τὴν Κυβέρνησιν. Κύριοι συνάδελφοι καὶ ἡμεῖς ἔχομεν τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα ἀνεπτυγμένον καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο ἐπὶ ἴσοις ὅροις νὰ διαλέξωμεν Γερμανικὰ ἢ Ἑλληνικὰ Δικαστήρια, μὴ ἔχετε ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ προτιμούσαμεν τὰ Ἑλληνικά. Βεβαίως ἠκούσαμεν τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πηγαίνουν οἱ ὑπουργοὶ εἰς τὸ Τουμπουκτοῦ, ἢ εἰς τὴν Ἰαπωνίαν ἢ εἰς τὴν Γκάναν. Ἐν τούτοις, γενικεύσεις δὲν ἐπιδέχονται τὰ θέματα αὐτὰ καὶ ἡ κάθε περίπτωσις ἔχει τὴν φυσιογνωμίαν της καὶ τὰς ἰδικάς της προϋποθέσεις καὶ ἡ κάθε περίπτωσις ξεχωριστὰ ἐξετάζεται, διότι διὰ καμμίαν περίπτωσιν ποὺ ἀφορᾷ κατὰ βάσιν τὸ πρόβλημα τῆς ἀμύνης τῆς τιμῆς τοῦ δημοσίου ἀνδρός, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατυπωθῇ καὶ νὰ χαραχθῇ μία γενική, ἰσχυρὰ δι’ ὅλας, γραμμή. Ὑπάρχει συχνότατα περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν χρειάζεται ἡ μήνυσις. Εἶναι νοητὸν καὶ ἐντὸς αὐτῆς τῆς αἰθούσης νὰ ἔλθῃ ἕνας κατηγορούμενος δημόσιος ἄνδρας νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις καὶ αἱ ἐξηγήσεις νὰ θεωρηθοῦν ἱκανοποιητικαὶ καὶ τὸ θέμα νὰ λήξῃ διὰ τὴν κοινὴν γνώμην. Θὰ ἐνθυμῆσθε τὴν περίπτωσιν ὑπουργοῦ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, τοῦ Ὑφυπουργοῦ Τύπου κ. Τριανταφυλλάκου, ὁ ὁποῖος κατηγορηθεὶς ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἔδωσεν ἐξηγήσεις, αἱ δοθεῖσαι ἐξηγήσεις ἐθεωρήθησαν ἀπὸ ὅλους καὶ ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην ἐπαρκεῖς καὶ τὸ θέμα ἐτερματίσθη. Ἀλλὰ ξαναέρχομαι εἰς τὴν βάσιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξεκίνησα. Ἐκρίθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ τὸ σύνολον, πλὴν μιᾶς ἐξαιρέσεως, τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ μήνυσις, διότι ἡ ὑπόθεσις ἦτο σοβαρὰ καὶ οὕτως δὲν ἦτο ποτὲ δυνατὴ ἡ πλήρης διευκρίνησίς της διὰ τῆς ἀνταλλαγῆς ἀπὸ τῶν στηλῶν τῶν ἐφημερίδων, ἐπιχειρημάτων καὶ ἀπόψεων. Πέραν αὐτοῦ, κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν κάπου πρέπει νὰ γίνῃ ἀναφορὰ εἰς τὸ ἑλληνικὸν φιλότιμον, νομίζετε, ὅτι ἀναβιβάζει τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν ὁ διάλογος μὲ ἕνα ἐγκληματίαν πολέμου; Ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπε προηγουμένως, καὶ ὀρθῶς ἀπὸ τῆς πλευρᾶς του, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, ἡ γενναιόψυχος δήλωσις, τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸς τὸν Μέρτεν, διὰ νὰ τὸν πείσῃ νὰ ἔλθῃ νὰ δικασθῇ νὰ ἰσχύῃ ἐπ’ ἄπειρον καὶ ἀνακαλεῖ τὴν δήλωσίν του, ἡ ὁποία δὲν ἔχει εἰς πᾶσαν περίπτωσιν καὶ καμμίαν ἀξίαν πρακτικήν, διότι νομικῶς ἦτο ἀστήρικτος. Τὶ ἀποτελεῖ αὐτό, κύριοι συνάδελφοι; Ἀποτελεῖ κατ’ οὐσίαν διαπραγμάτευσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ἢ τῶν στηλῶν τοῦ Τύπου μὲ τὸν Μέρτεν, τὸν ὁποῖον προσκαλοῦμεν, διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπὸ προϋποθέσεις, τὰς ὁποίας αὐτὸς θὰ συζητήσῃ. Καὶ δυστυχῶς, ὁ Μέρτεν ἔκαμε χρῆσιν αὐτῆς τῆς ἀνέσεως, τὴν ὁποίαν, ἀσφαλῶς ἀπροσδοκήτως δι’ αὐτόν, ἀπέκτησε καὶ εἴδατε, ὅτι θέτει ὅρους καὶ λέγει, ὅτι θὰ ὑποβάλῃ μήνυσιν καὶ λέγει, ὅτι θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὡς μάρτυς καὶ ἐὰν ἡ μήνυσίς του προηγηθῇ εἰς τὸ πινάκιον ἀπὸ τὴν μήνυσιν τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐναντίον του. Κύριοι βουλευταί, σᾶς ἀρέσει τὸ θέαμα αὐτό; Καὶ νομίζετε, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν διαδικασίαν θὰ τερματισθῇ τὸ θέμα; Ὡμίλησε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, περὶ μηνῶν καὶ περὶ ἐτῶν. Φοβοῦμαι, ὅτι τὸ θέμα τοῦτο θὰ γίνῃ μόνιμον καρκίνωμα, τὸ ὁποῖον θὰ δηλητηριάζῃ διὰ μακρὸν χρόνον τὸν δημόσιον βίον τῆς χώρας μας. Βεβαίως γνωρίζω, ὅτι τὸ νὰ προσφύγῃ κανεὶς εἰς τὰ Γερμανικὰ Δικαστήρια, ἀποτελεῖ μίαν προσωπικὴν περιπέτειαν. Ἀναγνωρίζω καὶ ὡς ἄνθρωπος καὶ ὡς πολιτικὸς καὶ συμμερίζομαι τὴν εὔλογον ἀντίδρασιν καὶ ἀγανάκτησιν τοῦ ἀνδρός, ὁ ὁποῖος συκοφαντεῖται, διότι τίποτε δὲν εἶναι χειρότερον ἀπὸ τοῦ νὰ δέχεται κανεὶς συκοφαντίας καὶ ἀναμφισβητήτως ψυχικῶς, ὑπάρχει ἀπόλυτος συμπαράστασις ὅλων καὶ ἡμῶν καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀδίκως δοκιμάζονται. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, μόνον μὲ γενναιότητα καὶ μόνον μὲ λεβεντιά, ὅπως σωστότατα καὶ ἄλλοι εἶπον, δὲν ἀφήνομεν τὴν ἕρπουσαν ἢ τὴν φανερὰν συκοφαντίαν νὰ ριζώσῃ, μόνον μὲ γενναιότητα καὶ μὲ λεβεντιά, μὲ μίαν πρᾶξιν τὴν ὁποίαν εὐλόγως ἀναμένει ἡ ἑλληνικὴ κοινὴ γνώμη μὲ τὸ νὰ ἀναζητήσῃ εἰς τὸ ἄντρον του τὸν συκοφάντην ἐγκληματίαν καὶ ἐκεῖ νὰ τὸν ἐξαναγκάσῃ νὰ παρουσιάσῃ τὰ στοιχεῖα, ἂν τὰ ἔχῃ καὶ τὸν παρουσιάζοντα νὰ τὸν καταδικάσῃ εἰς τὴν διεθνῆ καὶ ἐσωτερικὴν κοινὴν γνώμην, θὰ ἐτερματίζετο τὸ θέμα. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ προσωπικῶς εἶμαι τῆς ἀπόψεως, τὴν ὁποίαν προηγουμένως χθές, ὁ ἀξιότιμος ἐκπρόσωπος τῆς Νέας Πολιτικῆς Κινήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκῃ, ὁ κ. Ἀθανασιάδης–Νόβας, ἀνέπτυξεν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῇ εἰς δικαστήριον καὶ δὲν εἶναι σωστὸν νὰ ἐπεμβαίνῃ, νὰ μπαίνῃ εἰς συζήτησιν ἐπὶ τῆς οὐσίας. Δὲν θὰ προχωρήσω, κατὰ συνέπειαν, πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτὴν καθόλου. Θέλω ὅμως, καὶ μὲ αὐτὸ θὰ τερματίσω, διότι δὲν ἐπιθυμῶ ὁ λόγος μου νὰ εἶναι μακρός, νὰ εἰσέλθω εἰς ἕνα θέμα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν τὴν οὐσίαν τοῦ προβλήματος τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Εἶναι βέβαιον, ὅτι εἰς τὴν ἐκτίμησιν μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως, περὶ τοῦ ἀντικτύπου καὶ περὶ τῆς ἀπηχήσεως τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὑπάρχει ἀγεφύρωτος, δυστυχῶς μέχρι στιγμῆς, ἀπόστασις. Ἤκουσα, ὁμολογῶ μὲ ἔκπληξιν τὸν φίλον μου ὑπουργὸν τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶπε, κοντὰ εἰς τὰ ἄλλα ἐπιχειρήματα, ὅτι τὸ θέμα δὲν ὑπάρχει, ὅτι τὸ θέμα συντηρεῖται, καὶ ὅτι τὸ θέμα ἀπασχολεῖ στενὸν κύκλον, τῶν χιλίων χαλασμένων ἀνθρώπων τῆς Ἑλλάδος, δὲν γνωρίζω ποίους ὑπονοεῖ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπεδείκνυε περισσοτέραν σωφροσύνην ἂν ἤντλει συμπεράσματα ἀπὸ τὴν στάσιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἑλληνικὸς Τύπος ἐτήρησεν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Ὁ ἑλληνικὸς Τύπος, κύριοι συνάδελφοι, ἐξέφρασε τὴν συγκίνησιν τῆς κοινῆς γνώμης. Ἀνταποκριταὶ κατὰ δεκάδας μετέβησαν εἰς τὴν Γερμανίαν. Ὁ Τύπος, ἀνεξαρτήτως πολιτικῆς ἀποχρώσεως, ἀπησχολήθη καὶ τὸ ἀναγνωστικὸν κοινόν, ἐνδιαφερόμενον δι’ ὅσα ἐγράφοντο ηὔξησε τὴν κυκλοφορίαν ὅλων περίπου τῶν ἀθηναϊκῶν ἐφημερίδων τὰς ἡμέρας αὐτάς. Καὶ εἶναι χαρακτηριστικὸν ὅτι, ἀκόμη καὶ ὁ περισσότερον προσκεκολλημένος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν Τύπος, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀγνοήσῃ τὸ ἀνύπαρκτον αὐτὸ κατὰ τὸν κ. Τσάτσον θέμα, ἀλλὰ ἀπησχολήθη ἐπὶ μακρὸν καὶ εἰδησεογραφικῶς καὶ μὲ σχόλια καὶ μὲ ἄρθρα καὶ ὅπου δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ ἄλλως τὸ μετέβαλε καὶ εἰς μυθιστόρημα, ὅπως συνέβη μὲ κατ’ ἐξοχὴν κυβερνητικὰς καὶ «ἐθνικόφρονας» ἐφημερίδας τῶν Ἀθηνῶν, μυθιστόρημα εἰς τὸ ὁποῖον περιγράφονται, κατὰ τὸν τύπον τῶν ρωμαντικῶν καὶ περιπετειωδῶν μυθιστορημάτων παλαιᾶς ἐποχῆς, οἱ ἔρωτες, τὰ πάθη καὶ τὰ ἐγκλήματα τοῦ περιφήμου Μέρτεν. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ὁ ἑλληνικὸς Τύπος, εἰς τὴν συγκεκριμένην του ἀντίδρασιν, ἐπηρεάζεται ἀπὸ τίποτε παράγοντας μυστικούς, οἱ ὁποῖοι κινοῦν τὴν ὑπόθεσιν πίσω ἀπὸ τὴν πλάτην, ἴσως, τῶν ἐνεργῶν πολιτικῶν Κομμάτων τῆς χώρας. Ὁ Τύπος, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, ἐξέφρασε τὸ κοινὸν αἴσθημα. Διατὶ εἶναι συγκεκινημένη ἡ κοινὴ γνώμη, μὲ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν; Κύριοι συνάδελφοι, ἡ κοινὴ γνώμη εἶναι συγκεκινημένη διὰ τὸν αὐτὸν ἀκριβῶς λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον τὴν πρώτην ἡμέραν συνεκινήθη ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐθεώρησεν, ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάλῃ μήνυσιν. Εἶναι συγκεκινημένη, διότι ὑπάρχουν λόγοι, οἱ ὁποῖοι δημιουργοῦν τὸ ἐνδιαφέρον της. Καὶ ἀντικειμενικῶς καὶ ὑποκειμενικῶς, ὅπως λέγει ὁ κ. Τσάτσος. Θέλω νὰ εἴπω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἰλικρινῶς δι’ ἐμέ, ἀπετέλεσεν ἔκπληξιν, διότι διεπίστωσα μίαν μεγάλην εὐαισθησίαν τῆς κοινῆς γνώμης ἐπὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται οὐχὶ εἰς τὸ πρόσφατον, ἀλλὰ εἰς τὸ σχετικῶς μακρότερον παρελθόν, εἰς τὴν περίοδον τῆς μαύρης Γερμανικῆς κατοχῆς. Δὲν τὴν ἀνέμενον, εἰλικρινῶς, κύριοι συνάδελφοι, Εἶχον τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὁ πανδαμάτωρ χρόνος, ὅπως λέγει ὁ κ. Παπανδρέου, εἶχε κάπως ἐπουλώσει τὰς πληγὰς καὶ εἶχεν ἀμβλύνει τὴν μνήμην. Ἐν τούτοις, κύριοι συνάδελφοι, ξαναζοῦμεν τὰς ἡμέρας αὐτὰς τὴν ψυχολογίαν τῆς κατοχῆς. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐνεθυμήθη τὰ μαρτυρικὰ ἐκεῖνα χρόνια, ξαναζωντάνευσεν εἰς τὴν μνήμην του παλαιὲς λησμονημένες ἐποχὲς καὶ παλαιὲς λησμονημένες ἀναμνήσεις. Καὶ ἔτσι ἐξηγεῖται ἡ συγκίνησις, τὴν ὁποίαν ἐδοκίμασεν ἡ κοινὴ γνώμη. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις θὰ πράξῃ βαρύτατον σφάλμα, ἐὰν ὑποτιμήσῃ τὸν παράγοντα τῆς εὐαισθησίας τῆς κοινῆς γνώμης καὶ ἐὰν ὑποτιμήσῃ τὸ γεγονός, ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Ἀντιλαμβάνομαι, ὅτι ἡ ψυχολογία ἡ ἰδική μας, ὡς καὶ ἡ ψυχολογία τῶν ὀλίγων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται γύρω της προσκεκολλημένοι ἰδιὰ πολλοὺς καὶ ποικίλους λόγους, εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι διάφορος ἀπὸ τὴν ψυχολογίαν, ὅπως τὴν ἐξέθεσα, τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἂς σκεφθῇ, ὅμως, ὁ κ. Τσάτσος, ποῦ πρέπει νὰ ἀναζητήσῃ τοὺς χιλίους χαλασμένους Ἕλληνας. Εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν, ὅτι εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ξεκαθαρισθῇ, διότι προσβάλλει τὴν εὐαισθησίαν, τὸ φιλότιμον καὶ τὸν πατριωτισμὸν τῶν Ἑλλήνων ὅλων, ἢ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν ἀπαραδέκτους ἀπόψεις, περὶ τῶν ὁποίων ἀμέσως ἐν συνεχείᾳ θὰ ὁμιλήσω. Κύριοι συνάδελφοι, ἠκούσθησαν πολλὰ ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ ἐγράφησαν πολλὰ καὶ ἔφθασαν πρὸ παντὸς περισσότερα, ἐσύρθησαν πρὸ παντὸς περισσότερα εἰς τὸ κουτσομπολιὸ τῶν σαλονιῶν, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμίλησεν. Ἐφθάσαμεν νὰ ἀκούσωμεν τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν πρὸ πολλοῦ εἴχομεν λησμονήσει, ὅτι καὶ ἐὰν ἀκόμη αἱ συκοφαντίαι τοῦ Μέρτεν θὰ ἦσαν ἀληθεῖς, ἔπρεπεν ὅλοι οἱ ὑγιῶς σκεπτόμενοι ἐθνικόφρονες Ἕλληνες νὰ παρασταθοῦν εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, διότι ἄλλως θὰ ἐπέφταμεν εἰς τοὺς ὄνυχας τῆς κόκκινης ὑαίνης.

§89ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος τὸ εἶπεν;

§90Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἐπειδή, κ. συνάδελφε, εὐλόγως ἐρωτᾶτε, ποῖος τὸ εἶπε καὶ ἐπειδὴ δὲν μοῦ ἀρέσει νὰ μὴ ἀναφέρω κείμενα, θὰ σᾶς ἀναφέρω ὡς ἐξαιρετικόν, σπάνιον φυσικὰ δεῖγμα μιᾶς κυβερνητικῆς ἐπαρχιακῆς ἐφημερίδος τὴν ἀρθρογραφίαν, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν ἐκφράζει τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως, περὶ τούτου εἶμαι βέβαιος, ἀλλὰ δεικνύει τὰς διακυμάνσεις καὶ τὰς ἐπιπτώσεις καὶ τὰς συζητήσεις, τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ ἕνα θέμα, ὅπως αὐτὸ μὲ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἡ συζήτησις διεξάγεται. Ἐὰν θέλετε, κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι πρόθυμος νὰ σᾶς διαβάσω ὁλόκληρον τὴν περικοπήν. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κ. Κ. Γ. Ροδόπουλος).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μητσοτάκη, παρακαλῶ συντομεύσατε.

§92Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἀπετέλει εἰλικρινῶς ἐθνικὸν δυστύχημα ἐὰν ἡ ψυχολογία αὐτή, ἐὰν αἱ τάσεις αὐταί, περὶ τῶν ὁποίων προηγουμένως ὡμίλησα, εὕρουν εὐρυτέραν ἀνταπόκρισιν μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς κοινῆς γνώμης. Καὶ θὰ εἶναι ἀκόμη βαρύτερον δυστύχημα, ἐὰν ἐπάνω εἰς τοιαύτας ἀπόψεις θεμελιωθῇ ὁ προσεχῆς πολιτικὸς ἀνταγωνισμός. Ἡ ἐποχὴ τῆς κατοχῆς ἀποτελεῖ, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ κοινὴν ὁμολογίαν, διὰ τὴν χώραν μας, μίαν ἐποχὴν ἡρωϊσμοῦ καὶ ἀντιστάσεως. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὴν μεγίστην πλειοψηφίαν του, εἰς τὴν συντριπτικὴν πλειοψηφίαν του, ἔμεινεν ἀδούλωτος καὶ ἀντέστη ἐναντίον τοῦ κατακτητοῦ. (Χειροκροτήματα). Τιμῶ τὴν ἀντίστασιν καὶ προσθέτω, ὅτι ἡ ἀντίστασις ὑπῆρξε γενικὸν γνώρισμα ὅλων τῶν Ἑλλήλων, ἀσχέτως πολιτικῆς τοποθετήσεως. Καὶ κατ’ ἐξοχήν, ἡμεῖς οἱ λεγόμενοι σήμερον ἐθνικόφρονες, ἀντεστρατεύθημεν εἰς τὴν τάσιν τῆς μονοπωλήσεως τῆς ἐθνικῆς ἀντιστάσεως ἀπὸ ἕνα ἐκ τῶν Κομμάτων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἐὰν ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, αὐτὸ ἀποτελῇ ἀναμφισβήτητον ἱστορικὴν ἀκρίβειαν, βέβαιον εἶναι, ὅτι ἡ περίοδος τῆς κατοχῆς, μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν, δὲν ἐξεκαθαρίσθη εἰς καμμίαν περίπτωσιν.

§93Κ. ΠΥΡΟΜΑΓΛΟΥ. Αὐτὸ εἶναι.

§94Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Συνετέλεσεν εἰς τοῦτο ἡ ἐκτροπὴ τοῦ κινήματος ἀντιστάσεως ἀπὸ μίαν μερίδα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὸ αἱματηρὸν πείραμα τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1944. Τοῦτο ὅμως, ἐξηγεῖ, δὲν δικαιολογεῖ τὰ ὅσα ἠκολούθησαν. Διότι ἀναμφισβητήτως εἰς τὴν χώραν μας ἐπεράσαμεν ἐν συνεχείᾳ εἰς μίαν νόθον κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχει καὶ σύγχυσις καὶ παραγνώρισις καὶ δὲν κατέστη δυνατὸν ποτέ, μέχρι τῆς στιγμῆς, τοὐλάχιστον, νὰ ξεκαθαρισθοῦν οἱ λογαριασμοὶ τῆς ἀντιστάσεως καὶ οἱ λογαριασμοὶ τῶν ὀλίγων Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν κακοὶ Ἕλληνες ἐκείνην τὴν ἐποχήν.

§95Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ ἐκκαθάρισις αὐτή. Ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ μνημονεύσητε ὡς πρόσθετον στοιχεῖον, ὡς πρόσθετον παράγοντα, ὁ ὁποῖος κατέστησεν ἀδύνατον τὴν ἐκκαθάρισιν αὐτὴν πέραν τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1944 καὶ τὸ γεγονός, ὅτι ἀπὸ τὸ 1946 εἰσήλθομεν εἰς μίαν νέαν μεγάλην τραγῳδίαν. Ἦτο ἀδύνατον, λοιπόν, μετὰ τὸ 1950 νὰ σημειωθῇ αὐτό, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε. Ἐσημειώθησαν δηλαδὴ γεγονότα, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς κατέστησαν ἀδύνατον τὴν ἐκκαθάρισιν. Ἐγένετο ἐν μέρει ἡ ἐκκαθάρισις αὐτὴ, ἀλλ’ εἰς πολὺ περιωρισμένον βαθμόν. Εὐτυχῶς, ἦτο τόσον περιωρισμένος καὶ ὁ βαθμὸς τῆς οἱασδήποτε συνεργασίας τῶν Ἑλλήνων μὲ τὸν κατακτητήν, ἦτο τόσον ἀσήμαντον ἀπὸ ἀπόψεως πραγματικότητος ἐθνικῆς τὸ φαινόμενον αὐτὸ —ἀσήμαντον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα μετέσχον καὶ τὰ ὁποῖα συνέβαλον εἰς αὐτὸ— ὥστε ἡ ἐκκαθάρισις καὶ χωρὶς νὰ παρενεβάλλοντο τὰ ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα παρενεβλήθησαν, δὲν θὰ ἦτο ἀπολύτως ἀναγκαία. Ἐκτός, ἐὰν θεωρήσωμεν ὡς ἀνήκοντα εἰς τοὺς δοσιλόγους ὅλους ἐκείνους, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖ μία ἄλλη φωνή, φωνὴ ἀνάλογος τῆς φωνῆς τοῦ Μέρτεν, ἡ «Φωνὴ τῆς Ἀληθείας» —πρόκειται περὶ τοῦ σταθμοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος— ἡ ὁποία εἰς τὸ χθεσινόν της σχόλιον ὀνομάζει καὶ ἐμὲ δοσίλογον! Πρόκειται περὶ φωνῆς ἰσαξίας πρὸς τὴν φωνὴν τοῦ Μέρτεν καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐγκληματικότητος καὶ ἀπὸ ἀπόψεως συκοφαντικῆς ἱκανότητος.

§96Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ εἰσέλθω εἰς εἰδικωτέραν συζήτησιν τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἁπλῶς ἐν γενικαῖς γραμμαῖς ἔθιξα, διότι δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι τῆς παρούσης στιγμῆς. Τὸ ἐμνημόνευσα ἁπλῶς, διότι ὄντως εἶναι γεγονός, ὅτι τὰς ἡμέρας αὐτὰς εἰς τὴν κοινὴν γνώμην ξαναζωντανεύουν αἱ ἀναμνήσεις καὶ τὰ προβλήματα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Θέλω ὅμως νὰ εἴπω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι, ὅταν ὁμιλῶ περὶ ἐκκαθαρίσεως, ὁμιλῶ καὶ ὑπὸ τὴν ἀρνητικὴν καὶ ὑπὸ τὴν θετικὴν ἔννοιαν, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ κολασμοῦ καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀνταμοιβῆς τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν τὴν ἀντίστασιν καὶ θέλω νὰ εἴπω ἐνώπιον τοῦ Σώματος χωρὶς φόβον καὶ χωρὶς πάθος, ὅτι ὕστερα ἀπὸ τόσα χρόνια μέσα εἰς τοὺς ἀγωνιστὰς τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιστάσεως, σήμερον πλέον, ὁπότε αἱ ἀναμνήσεις καὶ αἱ ὀξύτητες τοῦ παρελθόντος ἔχουν ξεχασθῆ, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ συμπεριλάβωμεν, ὅπως νομίζω καὶ κυβερνητικὸς βουλευτὴς πρωτήτερα εἶπε καὶ τοὺς τιμίους ἐκείνους Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι ἐπλαισίωσαν τὴν ἐθνικὴν ἀντίστασιν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ ΕΑΜ, ἔστω καὶ ἐὰν ἡ ἡγεσία τελικῶς παρεξέκλινε τοῦ σκοποῦ της. Θὰ ἀπετέλει τοῦτο ἐθνικὴν ὑποχρέωσιν δι’ ἡμᾶς, θὰ ἀπετέλει ἐθνικὸν χρέος καὶ θὰ ἀπετέλει δίκαιον ἔπαινον διὰ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν ἕνα μεγάλον ποσοστὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι). Σήμερον, τὸ θέμα ποὺ ἀντιμετωπίζομεν συνδέεται κατὰ κἄποιον τρόπον μὲ τὸ ὅλον αὐτὸ πρόβλημα. Συνδέεται μὲ τὴν ψυχικὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν κἄθε ἕνας λαμβάνει, ἀναλόγως καὶ τῆς στάσεώς του τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ εὐαισθησίαν, τὴν ὁποίαν τιμῶ καὶ ἀναγνωρίζω, ὅταν ὡμίλει χθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. Νόβας, ἐθεώρησε χρέος του, μετὰ δικαίας ἀγανακτήσεώς του, νὰ ἐπεξηγήσῃ, ὅτι οὐδαμῶς ἦτο εἰς τὴν πρόθεσίν του νὰ ὑποστηρίξῃ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον τὸν δοσιλογισμόν. Εἶναι ἡ φυσικὴ ἀντίδρασις τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος ἐπόνεσε τὴν ἀντίστασιν, ἔζησε τὴν ἀντίστασιν καὶ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἦτο ψυχικὰ τοποθετημένος μαζί της. Δὲν εἶναι, δυστυχῶς, ὅλων τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν αὐτὴν τὴν ἐποχὴν ὁμοία ἡ ἀντίδρασις. (Χειροκροτήματα). Διότι ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἠγωνίσθησαν, ὑπάρχουν ἐλάχιστοι, οἱ ὁποῖοι ἐτάχθησαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐχθροῦ καὶ ὑπάρχουν δυστυχῶς καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἂν μή τι ἄλλο ἠδράνησαν καὶ ἠδιαφόρησαν τὴν ὥραν τοῦ κινδύνου καὶ τῆς θυσίας, τὴν μεγάλην ὥραν τοῦ Ἔθνους. Καὶ ὅλα αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, ἔρχονται αὐτὰς τὰς ἡμέρας εἰς τὴν μνήμην τοῦ λαοῦ μας καὶ ὅλα αὐτὰ συμπλέκονται καὶ συνδέονται μὲ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἤνοιξεν ἐπ’ εὐκαιρίᾳ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, τοῦ Μέρτεν, καὶ ὅλα αὐτὰ ἀποτελοῦν ἴσως τὸ ὑπόβαθρον, ἐπάνω εἰς τὸ ὁποῖον θεμελιώνεται ἡ ηὐξημένη εὐαισθησία καί, ἐξαιρετικὸν ἐνδιαφέρον τοῦ λαοῦ μας. Δὲν γνωρίζω ποία θὰ εἶναι ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν, ἐν συνεχείᾳ, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀκολουθήσῃ. Προφανῶς, πρόθεσίς της εἶναι, ὅταν τερματισθῇ ἡ συζήτησις εἰς τὴν Βουλήν, καθ’ ἃ προηγουμένως καὶ ὑπουργὸς ἀνέφερε, νὰ ἀφήσῃ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὰ κύρια καθήκοντά της. Καὶ ἔτσι ὄντως πρέπει νὰ γίνῃ, διότι δὲν ἠμπορεῖ ἡ Βουλὴ ἐπ’ ἄπειρον νὰ συζητῇ τὴν ὑπόθεσιν Μέρτεν καὶ νὰ ἀναμένῃ τὴν δίκην ἐνώπιον τῆς Ἑλληνικῆς Δικαιοσύνης, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ κἄποτε, ἀλλ’ ἡ ὁποία, ἐν πάσῃ περιπτώσει, οὐσιαστικῶς εἰς τίποτε δὲν θὰ μεταβάλῃ τὸ θέμα. Θέλω νὰ ἐλπίζω, ὅτι πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι νὰ ἀναζητήσῃ εὐθύνας διὰ τὴν εὐαισθησίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Λυποῦμαι, διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ νὰ τονίσω, ὅτι ἡ μεταχείρισις μιᾶς ἀπογευματινῆς ἐφημερίδος ἐξ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἐτόνισαν εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τὴν ὑπόθεσιν Μέρτεν, δὲν ὑπῆρξεν ἡ εὐπρέπουσα ἀπὸ κυβερνητικῆς πλευρᾶς καὶ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην ἔχει μείνει ἡ ἐντύπωσις, ὅτι αἱ σκοτειναὶ δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἀπεπειράθησαν νὰ ἐμποδίσουν τὴν ἔκδοσιν τῆς ἐν λόγῳ ἐφημερίδος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἄσχετοι μὲ τὴν ὑπόθεσιν. Ζῶμεν εἰς Δημοκρατίαν. Ἡ κοινὴ γνώμη ἔχει τὰ δικαιώματά της καὶ ὁ λαὸς εἶναι κυρίαρχος. Καλὸν εἶναι τὰ πολιτικὰ Κόμματα καὶ αἱ Κυβερνήσεις νὰ προσαρμόζωνται εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, νὰ τὴν καθοδηγοῦν βεβαίως, ἀλλὰ νὰ ἀντλοῦν ἐξ αὐτῆς συμπεράσματα. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπιθυμοῦν ποτὲ νὰ τραγικοποιοῦν τὰ πράγματα. Ἡ ὑπόθεσις Μέρτεν, ὡς πολιτικὸν θέμα, θὰ τερματισθῇ, ἀπὸ τὴν πρώτην σελίδα καὶ τὰ ἑπτάστηλα τῶν ἐφημερίδων θὰ φύγῃ. Θὰ πάῃ παραπέρα μὲ μικρότερα γράμματα καὶ μικροτέρους τίτλους. Ἐν τούτοις, μὲ τὴν τακτικὴν ἡ ὁποία ἀκολουθεῖται, πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ θὰ καταστῇ καρκίνωμα τοῦ δημοσίου μας βίου, πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ἀφεθῇ νὰ δηλητηριάζῃ τὴν κοινὴν γνώμην, πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι ἡ ἀπαράδεκτος ἀντιμετώπισίς του ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δὲν ἐννοεῖ νὰ συναγάγῃ ἀπολύτως κανένα συμπέρασμα ἀπὸ ὅσα λέγονται καὶ ὅσας ἀντιδράσεις τῆς κοινῆς γνώμης διοχετεύονται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, δὲν θὰ ἀποβῇ ἐπὶ καλῷ. Δὲν ἐννοῶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις διανύει τὸν βίον της. Θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα, θᾶττον ἢ βράδιον, ποὺ θὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἀλλοίμονον, ἐὰν ὁδηγηθῶμεν γρηγορώτερα ἢ ἀργότερα εἰς ἐκλογὰς μὲ τὸ θέμα αὐτὸ ἀνοικτόν, μὲ τὴν παντοειδῆ ἐκμετάλλευσιν τοῦ θέματος, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, μὲ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς εὐαισθησίας τῆς δικαιολογημένης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν γνωρίζω ἀπὸ ποίαν παράταξιν. Τὴν ἐποχὴν τῆς κατοχῆς, διὰ νὰ ξαναθυμίσω καὶ πάλιν, κύριοι συνάδελφοι, ἀπουσίασε κατὰ τὴν μεγάλην της πλειοψηφίαν ἡ ἡγέτις τάξις τοῦ Ἔθνους ἀπὸ τὸν ἀγῶνα τῆς ἀντιστάσεως. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἂν κἄποιος εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὴν παρεκτροπὴν πολλῶν ἁπλῶν ἀνθρώπων τοῦ λαοῦ, εἶναι τὸ ὅτι ἡ ἡγέτις γενικώτερον τάξις τοῦ Ἔθνους δὲν ἀνέλαβεν αὐτὴ τὸν ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος ἀπὸ κάτω ἀνελήφθη καὶ ὁ ὁποῖος τελικῶς παρεξέκλινεν. Ἡ ἡγέτις τάξις τοῦ Ἔθνους, τὴν ὁποίαν ἐκφράζει αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν θέλῃ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι δὲν εἶναι χαλασμένη, αὐτὴ πλέον, πρέπει νὰ σημειώσῃ τὰ μηνύματα, πρέπει νὰ ἀντλήσῃ τὰ συμπεράσματά της καὶ πρέπει, τὸ ταχύτερον, νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἕνα πραγματικὸν γεγονός, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει, εἴτε μᾶς ἀρέσει, εἴτε ὄχι. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἔχει τὸν λόγον.

§98Γ. ΘΕΜΕΛΗΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης). Κύριοι συνάδελφοι, μὴ ἀναμένετε ἀπὸ τὸν ὁμιλοῦντα ἀγόρευσιν ρητορικοῦ ὕφους. Ἡ ἐπίδοσίς μου ἦτο ἐπίδοσις εἰς τὰ ὅπλα. Θὰ εἶμαι λιτὸς καὶ ἁπλοῦς ἀφηγητὴς τῶν γεγονότων καὶ διερμηνευτὴς τῆς πικρίας, ἡ ὁποία μὲ συνέχει, ὄχι βεβαίως διὰ τὰς συκοφαντίας ἑνὸς ἐγκληματίου πολέμου, περιγραφέντος ὑφ’ ὅλων τῶν ρητόρων, ἀλλὰ ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ βδελυρὰ συκοφαντία ὑπῆρξε τὸ ἔναυσμα ἐναντίον μου ἐπιθέσεως, διὰ πράξεις ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ Δικαιοσύνη ἀπεφάνθη ὑπὲρ ἐμοῦ πανηγυρικῶς, ἡ δὲ ἐθνική μου συνείδησις ἵσταται ὑπερήφανος, διότι γνωρίζω ἢ γνωρίζουν πολλοὶ καὶ γνωρίζουν οἱ ἐκλογεῖς μου καὶ γνωρίζουν καὶ οἱ τοπικοί μου ἀκόμη ἀντίπαλοι, ὅτι εἰς πᾶσαν στιγμὴν δὲν ἐπετέλεσα, παρὰ μόνον τὸ καθῆκον μου, ἐν μέσῳ τῶν σκληρῶν συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι ἑκάστοτε μὲ περιέβαλλον. Καὶ εἰσέρχομαι ἀμέσως εἰς τὸ θέμα. Τὸ δημοσίευμα τῆς ἐφημερίδος «Ἠχὼ τοῦ Ἀμβούργου», ὡς ἐκ τῆς φύσεώς του, θὰ ἔπρεπε νὰ μείνῃ ἀναπάντητον. Ἀλλὰ εἶμαι ὑπουργός. Τὸ δημοσίευμα αὐτὸ ὑπῆρξεν ἡ ἀφετηρία τῆς ἐπιθέσεως καὶ νομίζω, ὅτι δι’ ὀλίγων λέξεων ἠμπορῶ νὰ ἀντιμετωπίσω τὴν βδελυρὰν συκοφαντίαν. Λέγει τὸ δημοσίευμα: «...... (ἀναγινώσκει) ......». Διὰ τὸ ἀνήκουστον αὐτὸ δημοσίευμα, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα εἶναι πλουσία διὰ νὰ τὸ χαρακτηρίσῃ, ἔδωκα τὴν ἑξῆς ἀπάντησιν: «...... (ἀναγινώσκει) ......». Ἂς ἐξετάσωμεν, ἐν πρώτοις, αὐτὴν ταύτην τὴν κατηγορίαν, ἡ ὁποία μοὶ προσάπτεται. Κατηγοροῦμαι, ὅτι ἠσχολούμην μὲ τὴν συγκέντρωσιν τῶν ὁμήρων, οἱ ὁποῖοι ὤφειλον νὰ ἐγγυηθοῦν μὲ τὴν ζωήν των τὴν ἀσφάλειαν τῶν ἐπικινδύνων μεταφορῶν καὶ ὅτι εἶχον τὴν δυνατότητα, ἔναντι ὡρισμένου ποσοῦ, νὰ περιλάβω εἰς τὸν κατάλογόν μου ἕνα ἐπικίνδυνον ἀνταγωνιστήν, προσφεύγοντος εἰς ἐμέ, Ἕλληνος ἐμπόρου καὶ νὰ τὸν ἀποστείλω εἰς τὰς αἰωνίους μονάς, εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν ὁ μεταφέρων αὐτὸν σιδηροδρομικὸς συρμὸς ἀνετινάσσετο. Δὲν ἐπικαλοῦμαι, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν ἐκφρασθεῖσαν ἀμφιβολίαν τοῦ ἀρχισυντάκτου τῆς ἐφημερίδος «Ἠχὼ τοῦ Ἀμβούργου» ΧΕΝΡΙΧ, εἰς τὴν συνέντευξίν του τῆς 4ης τρέχοντος πρὸς τὸν ἀπεσταλμένον τῆς ἐφημερίδος «Βῆμα» καὶ δημοσιευθεῖσαν τὴν 6ην ἰδίου, καθ’ ἣν ὁ ΧΕΝΡΙΧ ἀπαντᾷ, λέγων: «Ἀποκλείεται νὰ ὑπάρχουν δύο Θεμελῆδες;». Οὐδὲ καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν δήλωσιν τοῦ ἰδίου Μέρτεν, ὁ ὁποῖος, καταπιὼν τὸν σίελόν του, προῆλθεν εἰς δευτέραν δήλωσιν, πρὸς τὸν ἀπεσταλμένον τῆς ἐφημερίδος «Ἔθνος», τὴν δημοσιευθεῖσαν εἰς τὸ φύλλον τῆς 7ης τρέχοντος, καθ’ ἣν ἀναγνωρίζεται, ὅτι οὐδεμία μορφὴ δόλου ἠμπορεῖ νὰ προσαφθῇ εἰς τὸν κ. Θεμελῆν, διὰ τὸν ὁποῖον, ἐπίσης, «ἀναγνωρίζεται, ὅτι δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ ἐπιλήψιμον». Ἐπίσης, δὲν ἐπικαλοῦμαι τὴν αὐθημερὸν ληφθεῖσαν τηλεγραφικῶς διάψευσιν τοῦ δικηγόρου Θεσσαλονίκης Ἀποστολίδου Ἀποστόλου, Λέοντος Σοφοῦ 11, ἐπὶ δημοσιευθείσης ἄλλης δηλώσεως τοῦ παρανοϊκοῦ ἐγκληματίου πολέμου, εἰς τὴν ἐφημερίδα «Βῆμα» τῆς 11ης τρέχοντος, καθ’ ἣν τὰ ἐπιβαρυντικὰ δι’ ἐμὲ στοιχεῖα κατέχει ὁ δικηγόρος αὐτός. Καὶ δὲν ἐπικαλοῦμαι ὅλα αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, διότι τὸ ψεῦδος καὶ τὸ ἀσύστολον τῆς κατηγορίας εἶναι ἔκδηλα ἀπὸ τὴν ἀοριστίαν καὶ τὴν ἀσάφειαν τῆς διατυπώσεώς της. Δὲν ἀναφέρει ποῦ καὶ εἰς ποῖον χρόνον ἔλαβον χώραν τὰ καταγγελλόμενα εἰς βάρος μου. Εἰς Θεσσαλονίκην ἢ εἰς Ἔδεσσαν; Καὶ εἰς ποῖον χρόνον, πρὸ ἢ μετὰ τὸν Σεπτέμβριον 1943; Καὶ ποῖα εἶναι τὰ πρόσωπα τὰ κακοποιηθέντα, ἐκ τοῦ συγγενικοῦ ἢ φιλικοῦ κύκλου τῶν ὁποίων οὐδέποτε ἠκούσθη διαμαρτυρία ἢ καὶ ἁπλῆ φωνή, καθ’ ὅλον τὸ ἔκτοτε διαρρεῦσαν χρονικὸν διάστημα; Οἱονδήποτε τόπον καὶ χρόνον ὀνομάσῃ, θὰ ὑπάρξουν συντριπτικαὶ ἀποδείξεις, διὰ τὴν ἀποκάλυψιν τῆς συκοφαντίας. Δὲν προχωρῶ εἰς λεπτομερείας, διότι, ὅπως ἐδήλωσα, κατὰ τὴν γνωστοποίησιν τῆς ἐξυφανθείσης ἐναντίον μου συκοφαντίας, ὁ λαὸς τῆς Θεσσαλονίκης καὶ τῆς Μακεδονίας ὁλοκλήρου, γνωρίζει καλῶς καὶ τὴν πολιτείαν καὶ τὴν δρᾶσιν μου διαρκούσης τῆς κατοχῆς. Εἰς αὐτὴν τὴν μαρτυρίαν κατέφυγον καὶ αὐτῶν τὴν συνείδησιν ἐπεκαλέσθην, δεδομένου, ὅτι μὲ οὐδένα ἐκ τῶν προταθέντων μαρτύρων συνδέομαι δι’ ἰδιαιτέρου δεσμοῦ. Ἄν κρίνω ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν ληφθέντων τηλεφωνημάτων κλπ., ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ εἶμαι ὑπερήφανος διὰ τὴν ἐκτίμησιν μὲ τὴν ὁποίαν μὲ περιβάλλει ἕνας λαός, τοῦ ὁποίου τὴν ἀγωνίαν καὶ τὸ δρᾶμα συνέζησα μετ’ αὐτοῦ καὶ ὁ ὁποῖος ἐν μιᾷ φωνῇ κραυγάζει διαμαρτυρόμενος διὰ τὴν βδελυρὰν αὐτὴν συκοφαντίαν. Καὶ τώρα, ἐρωτᾶται, ποῖον εἶναι τὸ στοιχεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐμβάλῃ εἰς τοὺς ζήσαντας ἐκτὸς τοῦ γεωγραφικοῦ χώρου τῆς Βορείου Ἑλλάδος ἀμφιβολίας, ὡς πρὸς τὴν πολιτείαν καὶ τὴν ἐθνικήν του δρᾶσιν; Αὐτὸ πρέπει νὰ εἶναι τὸ γεγονός, ὅτι ὑπῆρξα Νομάρχης ἐπὶ κατοχῆς, τὸ ὁποῖον τόσον προβάλλει, χρωματίζει καὶ τονίζει ἡ ΕΔΑ καὶ τὸ δημοσιογραφικὸν ὄργανόν της. Τὸ ὅτι, κύριοι βουλευταί, ὑπῆρξα Νομάρχης κατὰ τὴν κατοχὴν οὐδεὶς τὸ ἠγνόει ἀπὸ τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ πρῶτον εἰσῆλθον εἰς τὴν Βουλήν, ἤτοι ἀπὸ τοῦ 1946. Ἡ σημερινὴ δῆθεν ἀποκάλυψις τῆς ἰδιότητός μου αὐτῆς εἰς τὸ παρελθὸν ὑπὸ τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς ἀποτελεῖ τέχνασμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιδιώκεται νὰ συγκαλυφθῇ ὁ ὑπ’ αὐτῆς ἐπιδιωκόμενος σκοπός, τὸν ὁποῖον ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐκθέσω. Καὶ τώρα θὰ ἐκθέσω πῶς ἐνεφανίζετο ἡ κατάστασις εἰς Δυτικὴν Μακεδονίαν ἀμέσως μετὰ τὴν κατάρρευσιν τοῦ μετώπου καὶ τὴν ὑποδούλωσιν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ὅτι θὰ εἴπω εἶναι στοιχεῖα ἐκθέσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τὸ ἀρχεῖον τῆς Κυβερνήσεως Καΐρου. Ἡ κατάρρευσις τοῦ μετώπου καὶ ἡ ὑποδούλωσις τῆς Ἑλλάδος παρέσχον τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὴν Βουλγαρίαν νὰ ἀποβάλῃ τὸ προσωπεῖον καὶ ν’ ἀναλάβῃ ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς διὰ παντὸς μέσου τὴν ἐπίτευξιν τῆς προσαρτήσεως τῆς Ἑλληνικῆς Μακεδονίας εἰς τὰ ὅρια τοῦ νέου Βουλγαρικοῦ Κράτους. Ἡ παραχωρηθεῖσα ὑπὸ τῶν Γερμανῶν κατοχὴ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Δυτικῆς Θράκης εἰς τοὺς Βουλγάρους διετυμπανίσθη ὑπ’ αὐτῶν, ὡς ἀποτελοῦσα τὸ πρῶτον βῆμα τῆς δημιουργίας τῆς μεγάλης Βουλγαρίας, τῆς Συνθήκης τοῦ Ἁγίου Στεφάνου. Διὰ τὴν στήριξιν ὅμως μιᾶς τοιαύτης ἀξιώσεως, ἔπρεπε νὰ ἐμφανισθῇ ἡ ὑπόδουλος Μακεδονία, ὡς κατοικουμένη κατὰ πλειοψηφίαν ὑπὸ Βουλγάρων. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἐπεστρατεύθη πληθώρα πρακτόρων ἐκ τῶν ἀνταλλαγέντων τὸ 1924, μὲ τὴν συμφωνίαν τοῦ Καφαντάρη–Μολλὼφ καὶ κατὰ προτίμησιν μεταξὺ τῶν δραστηριωτέρων καὶ κατεχόντων σημαινούσας εἰς τὸ Βουλγαρικὸν Κράτος καὶ τὸ Πανεπιστήμιόν του θέσεις. Εἰς αὐτοὺς ἀπενεμήθησαν στρατιωτικοὶ βαθμοὶ καὶ ἐτοποθετήθησαν ὡς διερμηνεῖς εἰς τὰς γερμανικὰς διοικήσεις καὶ τὰ φρουραρχεῖα. Ἐπὶ πλέον, μόνιμοι ἀξιωματικοὶ τοῦ Βουλγαρικοῦ Στρατοῦ, ὑπὸ διαφόρους ἰδιότητας ἐτοποθετοῦντο εἰς τὸ Γερμανικὸν Στρατηγεῖον Θεσσαλονίκης καὶ τὴν ἱδρυθεῖσαν εἰς Θεσσαλονίκην Βουλγαρικὴν Λέσχην. Κυρία ἀποστολὴ ὅλων αὐτῶν ἦτο ὁ προσηλυτισμὸς κατοίκων τῆς ὑποδούλου Μακεδονίας ρευστῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως, καιροσκόπων, συμφεροντολόγων ἢ δυσηρεστημένων κατὰ τῆς ἑλληνικῆς διοικήσεως, ὥστε, ὡς προελέχθη, ὁ ἀριθμὸς νεοφωτίστων Βουλγάρων κατοικούντων εἰς τὴν Δυτικὴν Μακεδονίαν, νὰ ἐμφανισθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν σημαντικώτερος.

§99ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Τῆς Ἀριστερᾶς). Τὶ μᾶς τὰ διαβάζει αὐτά;

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. συνάδελφε, ἔχει δικαίωμα ὁ ρήτωρ νὰ ὁμιλήσῃ καὶ ἔχετε καθῆκον νὰ τὸν ἀκούσητε, στοιχειῶδες καθῆκον, ἀνθρώπινον καὶ ἀλληλεγγύη. Ἐδῶ, αὐτὰ εἶναι τὰ ἤθη καὶ τὰ ἔθιμα. Ἐδῶ δὲν θὰ μᾶς φέρετε ἀπὸ ἀλλοῦ ἤθη.

§101Γ. ΘΕΜΕΛΗΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης). Παραλλήλως κέντρα προπαγάνδας, ὡς παραρτήματα τοῦ Βουλγαρικοῦ κομιτάτου, ἱδρύοντο εἰς Μοναστήριον καὶ τὴν Θεσσαλονίκην. Τὰ συνθήματα ὅλων αὐτῶν ἦσαν: «Ἡ Ἑλλὰς πέθανε. Ψόφησε». Καὶ «δὲν πρόκειται νὰ ξαναζήσῃ». Ἡ Μακεδονία εἶναι Βουλγαρικὴ. «Οἱ πρόσφυγες θὰ φύγουν». «Γρηγορεῖτε, ἀποδείξατε τὸν Βουλγαρικὸν ἐθνισμόν σας, ἵνα μὴ μείνητε ἐκτὸς τῆς χαρᾶς, ὅταν ὁ νυμφίος—ἡ Βουλγαρία— θὰ ἔλθῃ». Τὸ ἔργον τῆς προπαγάνδας αὐτῆς ὑπεβοηθήθη ἐκ τῆς ἀναχωρήσεως τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν καὶ τῆς Χωροφυλακῆς καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐπελθούσης, ἐπί τινα χρόνον, ἐλλείψεως πάσης ἐκπροσωπήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καθ’ ὅλην τὴν Μακεδονίαν πλὴν τῆς Θεσσαλονίκης καὶ τοῦ Κιλκίς. Εἰς ὁλόκληρον τὴν περιοχὴν τῶν Νομῶν Φλωρίνης καὶ Πέλλης καὶ τὴν ἐπαρχίαν Ἑορδαίας τοῦ Νομοῦ Κοζάνης, ἐκυκλοφόρουν Βούλγαροι ἀξιωματικοὶ ἐν στολῇ καθηγηταὶ τοῦ Βουλγαρικοῦ Πανεπιστημίου καὶ πληθώρα πρακτόρων τοῦ Βουλγαρικοῦ κομιτάτου διαδηλούντων, ὅτι ἐσήμανεν ἡ ὥρα τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν κατοίκων ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν ζυγόν. Οὕτω ἐδημιουργήθη διὰ τῆς προπαγάνδας ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ταχέως ὁ Βουλγαρικὸς στρατὸς θὰ ἐκαλεῖτο νὰ καταλάβῃ τὰς περιοχὰς αὐτάς. Εἰς ὅλα τὰ χωριὰ εἰς τὰ ὁποῖα κατώρθωσε νὰ εἰσδύσῃ οὕτως ἡ προπαγάνδα, συνεκροτήθησαν διοικοῦσαι ἐπιτροπαὶ βουλγαροφρόνων, αἵτινες ὑποκατέστησαν τὰ νόμιμα κοινοτικὰ Συμβούλια, ἐμφανιζόμεναι ὡς ἐπίσημοι ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι ὅμως ἐπεκοινώνουν μόνον μὲ τὸ Μοναστήριον καὶ τὴν Σόφιαν. Αἱ ὑποσχέσεις καὶ αἱ ἀπειλαί, ἡ θρασύτης καὶ οἱ ἐκβιασμοί, αἱ ὠργανούμεναι ἐκδηλώσεις εἰς τὰ χωριὰ ὑπὸ τῶν προσχωρησάντων εἰς τὴν προπαγάνδαν, ἡ ἔπαρσις Βουλγαρικῶν σημαιῶν, ἡ κατασκευὴ Βουλγαρικῶν ἁψίδων, πρὸς ὑποδοχὴν τῶν περιοδευόντων Βουλγάρων, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν ἔλλειψιν πάσης Ἑλληνικῆς ἀντιδράσεως ἐκ φόβου καὶ ἐξ ἐλλείψεως παντὸς ἐρείσματος λόγῳ τῆς συνεχιζομένης ὑποταγῆς τῆς Ἑλλάδος, προεκάλεσαν τὴν πρὸς τὴν προπαγάνδαν προσχώρησιν κοντὰ εἰς τοὺς παλαιοὺς ἐξαρχικοὺς καὶ ἀτόμων ἀκόμη, τὰ ὁποῖα καὶ κατὰ τὴν χειροτέραν περίοδον τῆς κομιτατζιδικῆς τρομοκρατίας, εἶχον διατηρήσει ἀμείωτον τὸ ἐθνικὸν αὐτῶν αἴσθημα. Ἐκτὸς τῶν συγκροτηθεισῶν, ὡς προανέφερον, διοικουσῶν Ἐπιτροπῶν ἐκ Βουλγαροφρόνων εἰς τὰ χωριά, εἰς τὰ ὁποῖα εἰσέδυσεν ἡ προπαγάνδα, συνεκροτήθησαν αὐθαιρέτως καὶ παρανόμως ἐκκλησιαστικὰ συμβούλια Βουλγαριζόντων, εἴς τινα δὲ χωρία ἐπέβαλλον τὴν τέλεσιν λειτουργιῶν Βουλγαριστὶ καὶ κατέστρεψαν διὰ πυρὸς τὰ Ἑλληνικὰ ἐκκλησιαστικὰ βιβλία, ἀντικαταστήσαντες ταῦτα διὰ Βουλγαρικῶν. Εἰς τὰ σχολεῖα οἱ βουλγαρίζοντες, κατέστρεψον πᾶν τὸ ὁποῖον ἐνεφάνιζεν Ἑλληνικὴν Παιδείαν καὶ ὑπόστασιν Ἑλληνικῆς σημαίας, εἰκόνες Βασιλέων καὶ πᾶσα εἰκὼν ἐνθυμίζουσα Ἑλληνικὴν διοίκησιν, κατεστρέφοντο καὶ εἰς αὐτὴν ἀνηρτῶντο εἰκόνες τῶν Βουλγάρων Βασιλέων καὶ διενέμοντο εἰς πάντας τοὺς προσχωροῦντας Βουλγαρικὰ σήματα. Ἐκ παραλλήλου ὁμάδες ἐνόπλων Βουλγάρων, εἰσβάλλουσαι ἐκ τοῦ κατεχομένου ὑπὸ τῶν Βουλγάρων, Γιουγκοσλαβικοῦ ἐδάφους εἰς τὰς παραμεθορίους ἐπαρχίας, προέβαινον εἰς πάσης φύσεως ἐκβιασμοὺς καὶ καταπιέσεις πρὸς τοὺς ἐμμένοντας εἰς τὰ αἰσθήματά των καὶ ἰδίᾳ πρὸς τοὺς πρόσφυγας. Ὁ συμπαγὴς ὅμως ὄγκος τῶν προσφύγων καὶ τοῦ γηγενοῦς πληθυσμοῦ, σλαβοφώνου καὶ μή, παρὰ πᾶσαν ἀπειλὴν καὶ βίαν ἐνέμενε σταθερῶς εἰς τὰ ἐθνικὰ αὐτοῦ ἰδεώδη, ἀντιτάσσων πεισμόνως τὴν πίστιν αὐτοῦ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἰδέαν. Ἡ ἐπανακάμψασα κατὰ τὰς ἀρχὰς Μαΐου χωροφυλακὴ ἐν τῇ προσπαθείᾳ της νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν τάξιν διὰ τῆς ἐπανεγκαταστάσεως τῶν σταθμῶν χωροφυλακῆς εἰς τὰ χωρία ὅπου ἐλειτούργουν πρὸ τῆς κατοχῆς, συνήντησε πείσμονα ἀντίστασιν εἰς ὡρισμένα χωρία, τὴν ὁποίαν δὲν ἠδυνήθη νὰ παρακάμψῃ λόγῳ ἐλλείψεως συμπαραστάσεως ἐκ μέρους ἀνωτέρων της ἀρχῶν. Τὰ χωρία Σαρακηνοί, Ἀλμωπίας τοῦ Νομοῦ Πέλλης. Πολυποτάμου καὶ Ἁγίου Γερμανοῦ Φλωρίνης, εἰς πρώτην σειρὰ καὶ τὰ χωριά, Βεύη, Ξυνὸ Νερό, Σκλῆθρον τοῦ ἰδίου Νομοῦ καὶ Ὄρμα Νομοῦ Πέλλης ἥποντο εἰς προβληθεῖσαν ἀντίστασιν. Τὰ σχολεῖα εἰς Ἀμμοχώριον, Ἄνω καὶ Κάτω Ὑδροῦσα, Νίκη, Παπαγιάννη, Μπούφιον, Βεύην, Κλειδίον, Ξυνὸ Νερό, Ἁγ. Παντελεήμονα, Ἀετὸς Φλωρίνης, Μακροχῶρι, Μελᾶ, Χάλαρη, Μαυρόκαμπον, Κρανιῶνα, Βατζῶρι, Γάβρον, Ἀπόσκεπον, Ἄνω Βεύης, Σιδηροχῶρι, Λιθιά, Πολυκέρασον κλπ., Νομοῦ Καστοριᾶς, Κόμενον, Ἐρμακίου, Καρυδίου, Μαυροπηγήν, Φούφου, Ὀλυμπιάδος, Πέρδικαν, Προάστιον καὶ Ἀσβετόπετραν τῆς Ἐπαρχίας Ἑορδαίας, Σαρακηνοί, Ὄρμα, Ἀρχάγγελος τῆς Ἐπαρχίας Ἀλμωπίας Πέλλης. Ἡ κατάστασις ἀγωνίας καὶ εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις τρόμου ἠνάγκασε τοὺς πληθυσμοὺς τῶν πόλεων καὶ κωμοπόλεων, ἀλλὰ καὶ χωρίων τινῶν ἀκόμη, ν’ ἀποστείλωσι εἰς Θεσσαλονίκην ἐπιτροπάς, αἱ ὁποῖαι παρουσιασθεῖσαι εἰς τὸν ἀπὸ τοῦ τέλους Ἀπριλίου ἀναλαμβόντα τὴν Γενικὴν Διοίκησιν Μακεδονίας Στρατηγὸν Ραγκαβῆν, ἐξελιπάρουν τὴν ἐπέμβασίν του παρὰ τῇ Κυβερνήσει Ἀθηνῶν διὰ τὴν ἀποστολὴν Νομαρχῶν καὶ Ἐπάρχων εἰς τὰς περιφερείας των. Αἱ αὗται ἐπιτροπαὶ κατέκλυζον καὶ τὰ γραφεῖα τῆς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης καὶ δακρύοντες, ὡς ἔλεγεν ὁ ἀείμνηστος Γεννάδιος, ἐζήτουν τὴν ἐπέμβασίν του διὰ τὴν ἀποστολὴν Διοικητικῶν ὀργάνων ἀπειλοῦντες ἄλλως, ὅτι πρὸ τῆς ἀφορήτου καταστάσεως, τῆς δημιουργηθείσης καταστάσεως εἰς τὰς περιφερείας των, θὰ ἐξηναγκάζοντο νὰ ἐγκαταλείψουν τὰς ἑστίας των καὶ νὰ συγκεντρωθοῦν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Εἰς τὰ αὐτὰ διαβήματα καὶ ἐκκλήσεις προέβαινον καὶ οἱ Διοικηταὶ Χωροφυλακῆς καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ των διὰ τὴν ταχεῖαν ἀποστολὴν Νομαρχῶν καὶ Ἐπάρχων. Ἡ συγκίνησις καὶ ἡ ἀγανάκτησις ἡ ὁποία προεκλήθη εἰς ὅλα τὰ στρώματα τῆς κοινωνίας τῆς Θεσσαλονίκης ἦτο ἑπόμενον νὰ ὠθήσῃ εἰς ἐκκλήσεις πρὸς πάντα, ὁ ὁποῖος ἐθεωρεῖτο, ὅτι θὰ εἶχε τὴν ἱκανότητα νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν αὐτὴν ἀποτελεσματικῶς καὶ νὰ δεχθῇ ἔστω καὶ προσωρινῶς νὰ μεταβῇ εἰς τὰς ἐθνικῶς δεινοπαθούσας περιοχὰς πρὸς τόνωσιν τοῦ ἠθικοῦ τῶν Ἑλλήνων. Ἰδιαιτέρως ἐγώ, ὑπέστην τὴν μεγαλυτέραν πίεσιν ἀπὸ πολλῶν πλευρῶν καὶ ἐδέχθην νὰ μεταβῶ εἰς τὸν Νομὸν Πέλλης προσωρινῶς, ὡς Νομάρχης, μέχρις ὅτου σταλοῦν ἐξ Ἀθηνῶν οἱ προοριζόμενοι διὰ τοὺς Νομοὺς Δυτικῆς Μακεδονίας Νομάρχαι, ὡς ἄλλως τε εἶχεν ἀποφασισθῆ, ὅπως ἀναφέρει ἐπιστολὴ τοῦ τέως Ὑπουργοῦ κ. Μόδη, δημοσιευομένη σήμερον εἰς τὴν ἐφημερίδα «Ἑλληνικὸς Βορρᾶς». Τὴν θέσιν αὐτήν, ἐπαναλαμβάνω, τὴν ἐδέχθην ὑπὸ μορφὴν προσωρινότητος, κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ ὁμάδος ἀξιωματικῶν, οἵτινες συνεκρότησαν τὸν πρῶτον πυρῆνα περὶ τὸν ὁποῖον ὠργανώθη μετ’ ὀλίγον χρόνον ἡ ὀργάνωσις Υ.Β.Ε. ἡ κατόπιν μετονομασθεῖσα Π.Α.Ο. (Πανελλήνιος Ἀπελευθερωτικὴ Ὀργάνωσις). Δοθέντος, ὅτι ἡ ἐξιστόρησις συνθηκῶν ὑφ’ ἅς ἀνέλαβον τὴν Νομαρχίαν Πέλλης, δὲν ἔχει τὴν ἔννοιαν ἀπολογίας μου, ἔναντι κατηγορίας, ἡ ὁποία καὶ ἂν εὐθέως ἀπηυθύνετο, θὰ τὴν περιεφρόνουν, ἀλλὰ ἐπέχει θέσιν διαφωτίσεως τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐπὶ τῶν τραγικῶν συνθηκῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὰς περιφερείας ἐκείνας, δὲν ἐπικαλοῦμαι κἂν τὰς ἐπὶ τούτῳ μαρτυρίας ἐξοχόντων ἐθνικῶν ἀνδρῶν, διὰ νὰ πείσω τοὺς πάντας, ὅτι δὲν ἐπεζήτησα ἀπὸ οἱανδήποτε μικροχαρῆ φιλοδοξίαν νὰ ὀνομασθῶ Νομάρχης, ἀλλ’ ὅτι ἐπέρασα ἀπὸ τὴν σκληρὰν καὶ ἐπώδυνον αὐτὴν ἔπαλξιν, ἔπαλξιν μαρτυρίου, ὑπήκων εἰς τὰς παρακλήσεις των καὶ πρὸ παντὸς εἰς τὴν παρακέλευσιν τῆς προσωπικῆς ἐθνικῆς μου συνειδήσεως ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ νὰ περισώσω, ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ περισωθῇ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Δὲν ἠμπορῶ ὅμως νὰ μὴ ἀναφέρω ἓν ἱστορικὸν ἔγγραφον. Ἀφιχθεὶς εἰς Ἔδεσσαν, καὶ μετὰ παραμονὴν εἰς αὐτήν, μίαν μόνην ἡμέραν, ἐξῆλθον συνοδευόμενος ὑπὸ τοῦ Διοικητοῦ Χωροφυλακῆς καὶ τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ τῶν Δημοτικῶν Σχολείων, εἰς περιοδείαν εἰς τὰ χωριά, ὅπου ἡ ἀνταρσία τῶν ὑπὸ τῆς προπαγάνδας ἐπηρεασθέντων, εἶχεν ἐκδηλωθῆ ἐντονώτερον. Εἰς τὴν Ἄρνισσαν, ἀντιμετώπισα ἕνα πλῆθος κατοίκων, οἱ ὁποῖοι ἔφερον εἰς τὸ πέτον τοῦ σακακιοῦ των ταινίαν μὲ τὰ χρώματα τῆς Βουλγαρικῆς σημαίας, εἰς τὰ πρόσωπα τῶν ὁποίων ἦτο ζωγραφισμένη ἡ διάθεσις ἀποδοκιμασίας ἐμοῦ καὶ τῶν συνοδῶν μου. Ὡμίλησα εἰς αὐτοὺς μὲ αὐστηρότητα, ἀλλὰ καὶ πειθώ. Ἐτόνισα εἰς αὐτούς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς καὶ ἂν ἐγονάτισε, ταχέως θὰ ἀνορθωθῇ καὶ οἱ βάλλοντες σήμερον κατ’ αὐτῆς, θὰ μετανοήσουν πικρῶς. Διεπίστωσα κἄποιον κατευνασμόν. Ἐπωφελήθην τῆς εὐκαιρίας, νὰ ἀνοίξω μὲ αὐτοὺς συζήτησιν. Κατὰ τὴν ἀποχώρησίν μου, ἦλθον ὅλοι νὰ μὲ ἀποχαιρετήσουν διὰ χειραψίας. Ἐγένετο ἡ ἐπανεγκατάστασις τοῦ Σταθμοῦ Χωροφυλακῆς Σαρακηνοῦ καὶ ἀποκατάστασις τάξεως εἰς Ὄρμαν. Συνελήφθησαν καὶ ἀφωπλίσθησαν δύο Βούλγαροι ὁπλῖται. Ἐν ὀλίγοις ἐντὸς διαστήματος δύο μηνῶν, ἡ τάξις ἀπεκατεστάθη καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Διοίκησις ἀπέκτησε πλήρη ἔλεγχον, ἐφ’ ὁλοκλήρου τοῦ Νομοῦ καὶ ὅλα τὰ σχολεῖα ἐλειτούργησαν. Ἐπρόκειτο, ὡς προανέφερον, νὰ ἀντικατασταθῶ, πλὴν αὐτὸ δὲν συνέβη, διότι ἀφ’ ἑνὸς οἱ προωρισθέντες πολιτικοὶ ἄνδρες, διὰ τὴν ἀνάληψιν τῶν Νομαρχιῶν, δὲν προσῆλθον καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ ΥΒΕ, ἡ μετονομασθεῖσα ΠΑΟ, συνεκροτήθη εἰς ὀργάνωσιν. Ἦλθον εἰς ἐπαφὴν μὲ τὸ Στρατηγεῖον τῆς Μ. Ἀνατολῆς καὶ ἐκεῖθεν πλέον ἐξεπορεύοντο πρὸς αὐτὴν διάφοροι ἐντολαί. Εἰς τὴν ὀργάνωσιν αὐτὴν εἰς τὴν οὐσίαν ἐνετάχθην ἐκ τῶν πρώτων κατ’ ἀρχὴν ὡς μέλος καὶ κατόπιν ὡς μέλος τῆς Διοικούσης Ἐπιτροπῆς. Ἐνετάχθησαν πλέον τῶν 500 μονίμων ἀξιωματικῶν καὶ ἄλλων τόσων περίπου ὑπαξιωματικῶν. Εἰς τὴν διάθεσίν μου ἐτέθησαν ἐξ αὐτῶν 100 περίπου ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοί, τοὺς ὁποίους κατένειμον εἰς διαφόρους θέσεις εἰς ἐκπλήρωσιν τῶν ἀνατεθεισῶν εἰς ἐμὲ ὑπὸ τῆς ὀργανώσεώς μας ἀποστολῶν, εἰς τὴν περιοχὴν Πέλλης. Ἐκτὸς αὐτῶν, εἰς τὴν ὀργάνωσίν μας ἐνετάχθη πλῆθος ἐφέδρων ἀξιωματικῶν καὶ ἰδιωτῶν, οἱ ὁποῖοι προσέφερον ὑψίστας ὑπηρεσίας, τόσον εἰς τὴν ἀποστολὴν πληροφοριῶν περὶ τοῦ κατακτητοῦ, ὅσον καὶ εἰς τὴν ἀντίδρασιν κατὰ τῆς Βουλγαρικῆς προπαγάνδας. Εἰς τὸν Νομὸν Πέλλης, ὅλοι οἱ ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ ἦσαν μέλη τοῦ ΠΑΟ. Εἰς αὐτὸ ὀφείλεται ἕνα μεγάλο μέρος τῶν ἐπιτυχιῶν τῆς ὀργανώσεώς μας εἰς ὅλας τὰς ἐκδηλώσεις. Εἰδικώτερον ἡ ἵδρυσις τοῦ ΠΑΟ ἐκτίθεται εἰς τὴν κάτωθι ἔκθεσιν. Σκοποὶ τῆς ὀργανώσεως ἦσαν: 1. Συμμετοχὴ εἰς τὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα καὶ ἀντίστασις πάσης φύσεως κατὰ τοῦ ἐχθροῦ, βάσει διαταγῶν καὶ ὁδηγιῶν τοῦ Στρατηγείου Μέσης Ἀνατολῆς καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως Καΐρου. Κατεβάλετο πρὸς τοῦτο προσπάθεια διὰ λῆψιν ἀμέσου ἐπαφῆς μετὰ τῶν ἀνωτέρω. 2. Συνεχὴς τόνωσις τοῦ φρονήματος τοῦ πληθυσμοῦ καὶ ἐξύψωσις τοῦ ἠθικοῦ του καὶ τῆς πίστεώς του πρὸς τὴν τελικὴν νίκην τῶν Συμμάχων. 3. Καταπολέμησις δι’ ὅλων τῶν μέσων τῆς Βουλγαρικῆς καὶ Ρουμανικῆς προπαγάνδας, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἀναπτύξει ἐντατικὴν δρᾶσιν μεταξὺ μερίδος τοῦ πληθυσμοῦ, τῆς Δυτικῆς ἰδίᾳ Μακεδονίας, ὑπὸ τὴν προστασίαν Γερμανῶν καὶ Ἰταλῶν. 4. Τήρησις τῆς τάξεως, ἐναντίον πάσης ἀποπείρας βιαίας καταλήψεως τῆς ἀρχῆς, παρ’ οἱουδήποτε ἢ προκλήσεως ταραχῶν ὑπὸ ἀναρχικῶν στοιχείων, κατὰ μίαν μεταβατικὴν περίοδον, ἡ ὁποία θὰ ἐμεσολάβει ἐνδεχομένως μεταξὺ τῆς ἐκκενώσεως τῆς Χώρας ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ καὶ τῆς ἐγκαταστάσεως νομίμων πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν ἀρχῶν. Ἀνωτάτη Διοίκησις: Κεντρικὴ Διοικοῦσα Ἐπιτροπή. Ἕδρα τῆς Ὀργανώσεως: Θεσσαλονίκη. Κέντρα εἰς Νομοὺς καὶ Ἐπαρχίας: Ὠργανώθησαν εἰς Νιγρίταν, Πολύγυρον, Κιλκίς, Ἔδεσσαν, Νάουσαν, Βέρροιαν, Κατερίνην, Κοζάνην, Ἀμύνταιον, Φλώριναν, Καστορίαν, Σέρβια. Εἰς τὰ χωριὰ ἐγκατεστάθησαν ἐπιτροπαὶ καὶ ὡρίσθησαν σύνδεσμοι. Διαρκοῦντος τοῦ 1941 καὶ 1942, ἡ Ὀργάνωσις περιέλαβε τὸ σύνολον σχεδὸν τῶν μονίμων Ἀξ)κῶν τῆς Βορ. Ἑλλάδος καὶ τοὺς Ὑπαξιωματικούς. Τετρακόσιοι περίπου μόνιμοι Ἀξιωματικοὶ ἀνῆκον εἰς ταύτην, καὶ 800 ἔφεδροι Ἀξιωματικοὶ ὅλων τῶν ὅπλων. Ἐκ τῶν γενομένων ἀναγνωρίσεων καὶ καταγραφῆς εἰς τὴν ὕπαιθρον (10.000) δέκα χιλιάδες περίπου ἄνδρες μετὰ ὁπλισμοῦ ἐδήλωσαν, ὅτι ἀνήκουν εἰς τὴν Ὀργάνωσιν. Ἐκτὸς αὐτῶν, πολλαὶ ἄλλαι χιλιάδες ἁγνῶν πατριωτῶν ἐδήλωσαν, ὅτι τάσσονται εἰς τὸ πλευρὸν τῆς Ὀργανώσεως. Ἡ Ὀργάνωσις διεκήρυξεν, ὅτι εἰς τὸν ἀγῶνα εἶναι δεκτὸς πᾶς Ἕλλην ἐπιθυμῶν νὰ πολεμήσῃ κατὰ τοῦ ἐχθροῦ, ἀνεξαρτήτως πολιτικῶν φρονημάτων. Ἀπέκλεισεν ἐπιμελῶς ἀνάμιξιν ζητημάτων πολιτικῶν ἢ πολιτειακῶν, τὰ ὁποῖα ἐδίχαζον τὸν λαὸν πάντοτε καὶ μοιραίως θὰ κατέληγον εἰς ἔνοπλον σύγκρουσιν καὶ ἐμφύλιον πόλεμον, ὄχι μόνον εἰς βάρος τοῦ ἀγῶνος κατὰ τοῦ ἐχθροῦ, ἀλλὰ κυριολεκτικῶς πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ κατακτητοῦ. Καταπολέμησις ξένων προπαγανδῶν: Αἱ ξέναι προπαγάνδαι καὶ ἰδίᾳ ἡ Βουλγαρική, κατεπολεμήθησαν δι’ ὅλων τῶν μέσων εἰς τὰς πόλεις καὶ τὴν ὕπαιθρον. Διὰ τῶν Κέντρων τῆς Ὀργανώσεως εἰς τὰς πόλεις, Ἔδεσσαν, Βέροιαν, Ἀμύνταιον, Φλώριναν, Καστορίαν καὶ Θεσσαλονίκην, παρηκολουθεῖτο στενῶς ἡ δρᾶσις τῶν πρακτόρων τῆς Βουλγαρικῆς προπαγάνδας, μεταξὺ τοῦ ρευστῆς συνειδήσεως πληθυσμοῦ καὶ ἐκείνων, οἵτινες ἀναφανδὸν εἶχον ἐκδηλωθῆ ὡς Βούλγαροι ἢ Ρουμάνοι. Ἀναλόγως τῆς καταστάσεως τοῦ πληθυσμοῦ, ἀπὸ ἀπόψεως ἐπηρεασμοῦ του ὑπὸ τῶν προπαγανδῶν, ἐχρησιμοποιήθησαν ὡς μέσα, ἡ διαφώτισις, ἡ ἀπειλή, ἡ βία καὶ ἄσκησις πιέσεως εἰς μεγάλην κλίμακα διὰ τῆς μὴ διανομῆς τροφίμων εἰς χωρία, τὰ ὁποῖα εἶχον προσχωρήσει εἰς τὴν Βουλγαρικὴν λέσχην. Διὰ τῶν μέτρων τούτων ἐπετεύχθησαν ἱκανοποιητικὰ ἀποτελέσματα. Μέγας ἀριθμὸς χωρίων συνεκρατήθη καὶ δὲν ἐξεδήλωσε προσχώρησιν πρὸς τοὺς σκοποὺς τῆς Βουλγαρικῆς Λέσχης, ἀρκεταὶ δὲ χιλιάδες ἐκ τῶν προσχωρησάντων ἐδήλωσαν μετάνοιαν καὶ παρέδωσαν τὰς Βουλγαρικὰς ταὐτότητας εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Ἀρχάς. Κατασκοπεία: Τὴν εἰς βάρος τῶν ἐχθρικῶν δυνάμεων κατοχῆς κατασκοπείαν, ἡ Ὀργάνωσις ἀνέπτυξε μετὰ ἰδιαιτέρας δραστηριότητος. Ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τοῦ 1942 παρελήφθη μηχάνημα ἀσυρμάτου σταλὲν ἐκ Μέσης Ἀνατολῆς. Τὸ ἐχειρίζοντο οἱ Ἀρχισμηνίαι Παπανικολάου καὶ Παπαδήμας. Δυστυχῶς τὸ θέρος τοῦ ἰδίου ἔτους τὸ μηχάνημα ἀνεκαλύφθη ὑπὸ τῆς Γκεσταπό, ἐξ ἀτυχοῦς γεγονότος καὶ οἱ δύο Ἀρχισμηνίαι συλληφθέντες κατεδικάσθησαν εἰς θάνατον. Ἐξετελέσθησαν ὑπὸ Γερμανικοῦ ἀποσπάσματος. Ἐτήρησαν ἡρωϊκὴν στάσιν καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν ἀνακρίσεων, ἀρνηθέντες οἱανδήποτε ὁμολογίαν παρὰ τὰς σκληρὰς πιέσεις. Κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἔψαλλον τὸν Ἐθνικὸν Ὕμνον. Διαρκοῦντος τοῦ 1943 καὶ 1944 ἡ Ὀργάνωσις ἐδέχθη διαδοχικῶς ἀποστολὰς ἐκ Μέσης Ἀνατολῆς, ὁμάδων ἀσυρμάτων διαφόρων Συμμαχικῶν ὑπηρεσιῶν κατασκοπείας, διαφυγῆς καὶ συγκροτήσεως ἀνταρτικῶν ὁμάδων. Ἐκ τῶν ὀκτὼ (8) ὁμάδων ἀσυρμάτων, ἤτοι ἑπτὰ (7) Βρεταννικῶν καὶ μιᾶς (1) Ἀμερικανικῆς, αἵτινες ἐστάλησαν ἐκ Μέσης Ἀνατολῆς, αἱ ἓξ (6) Βρεταννικαὶ καὶ ἡ Ἀμερικανικὴ παρελήφθησαν ὑπὸ Ἀξιωματικῶν τῆς Ὀργανώσεως ΠΑΟ. Δι’ ἑκάστην ἐξ αὐτῶν ὠργανώθησαν ἄρτια δίκτυα κατασκοπείας ἢ διαφυγῆς καὶ πολύτιμοι καὶ ἄφθονοι πληροφορίαι πάσης φύσεως διεβιβάσθησαν εἰς Μέσην Ἀνατολήν. Κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀνωτέρω ἐντολῶν ἡ Ὀργάνωσις ἀπώλεσεν ἐκτὸς τῶν ἀρχισμηνιῶν, τοὺς κάτωθι: Τὸν Ὑπολοχαγὸν Σιάπκαν Α., καταδικασθέντα εἰς θάνατον καὶ ἐκτελεσθέντα ὑπὸ Γερμανικοῦ ἀποσπάσματος. Κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἀνακρίσεων ὑπέστη φρικώδη βασανιστήρια ὑπὸ τῆς Γκεσταπό. Ἐπέδειξεν ἡρωϊκὴν διαγωγὴν, οὐδὲν ἀποκαλύψας. Τὸν ἀσυρματιστὴν Καπᾶτον, φονευθέντα εἰς συμπλοκὴν μετὰ Γερμανικοῦ ἀποσπάσματος, ἐπιτεθέντος κατὰ τῆς θέσεως τοῦ ἀσυρμάτου. Τὸν ἀσυρματιστὴν Μιχαλᾶν καταδικασθέντα εἰς θάνατον καὶ ἐκτελεσθέντα ὑπὸ Γερμανικοῦ ἀποσπάσματος, ἐπέδειξεν ἡρωϊκὴν διαγωγὴν κατὰ τὰς ἀνακρίσεις καὶ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν. Δύο ὁπλίτας τῆς Χωροφυλακῆς, συλληφθέντας κατὰ τὴν μεταφορὰν ὅπλων. Ἐπὶ πλέον τρεῖς ἀνώτεροι Ἀξιωματικοὶ κατεδικάσθησαν εἰς θάνατον, ὑπὸ Γερμανικοῦ Στρατοδικείου, ἐρήμην. Οὗτοι διέφυγον τὴν σύλληψιν καταφυγόντες εἰς τὰ ὄρη. Σαμποτάζ: Ἡ Ὀργάνωσις ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας καὶ ἐν ὄψει τῆς σπουδαιότητος ἀπὸ στρατιωτικῆς ἀπόψεως τῶν ἐνεργουμένων τότε ὑπὸ τῶν Γερμανῶν μεταφορῶν ἀεροπορικοῦ ὑλικοῦ πρὸς Νότον, ἐξετέλεσε τὸ πρῶτον σοβαρὸν σαμποτάζ ἐν τῇ χώρᾳ μας, δι’ ἐκτροχιασμοῦ, τὴν νύκτα τῆς 16ης πρὸς 17ης Ὀκτωβρίου 1941, ἁμαξοστοιχίας πλήρους, καυσίμων καὶ βομβῶν, μεταξὺ Ἐδέσσης καὶ Σκύδρας. Ἡ ἐνέργεια αὕτη τῆς Ὀργανώσεως δὲν ἐπέσυρεν ἀντίποινα τῶν Γερμανῶν, λόγῳ τῆς ἀριστοτεχνικῆς προπαρασκευῆς καὶ ἐκτελέσεώς της κατὰ τρόπον νὰ παρουσιασθῇ αὕτη ὡς γεγονὸς τυχαῖον. Ἀνταρτικὴ δρᾶσις: Ἀπὸ τοῦ θέρους τοῦ 1942, ἡ Ὀργάνωσις εἶχε περατώσει τὰς ἀναγνωρίσεις εἰς τὴν ὕπαιθρον καὶ βάσει τῶν ἐνόπλων ἀνδρῶν, δηλωσάντων συμμετοχὴν εἰς τὸν ἀγῶνα καὶ τῶν στελεχῶν, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ συγκροτηθῶσι σοβαραὶ ὁμάδες ἀνταρτῶν εἰς ὅλας τὰς περιοχὰς τῆς Μακεδονίας. Ἡ Ὀργάνωσις ἐστερεῖτο χρημάτων καὶ ἰδίᾳ ἐπαρκῶν πυρομαχικῶν, κατέβαλε δὲ συνεχεῖς προσπαθείας διὰ νὰ συνδεθῇ ἀπ’ εὐθείας μὲ τὴν Μέσην Ἀνατολὴν πρὸς λῆψιν ἐντολῶν καὶ διὰ τὸν ἀνεφοδιασμόν. Ἐν τῷ μεταξὺ κατὰ τὸ φθινόπωρον τοῦ 1942 κακαὶ εἰδήσεις ἤρχισαν νὰ καταφθάνουν ἐκ τῆς ὑπαίθρου. Μικραὶ ὁμάδες ἀνήκουσαι εἰς στρατιωτικὴν Ὀργάνωσιν ΕΛΑΣ καὶ καθοδηγηταὶ ἀνήκοντες εἰς πολιτικὴν ὀργάνωσιν ΕΑΜ, περιήρχοντο τὰ χωριὰ καὶ ἐνήργουν ἀφοπλισμὸν τῶν χωρικῶν, χρησιμοποιοῦντες βίαν καὶ βασάνους. Παρὰ τὴν κατάστασιν τρομοκρατίας, ἡ ὁποία ἐπεκράτησεν εἰς ὡρισμένας περιοχὰς ἐκ τῶν ἀνωτέρω ἐνεργειῶν, ἡ ὀργάνωσις ἔμεινε σταθερὰ εἰς τὴν ἀπόφασίν της νὰ ὀργανώσῃ ἀνταρτικὰς ὁμάδας, ἀπέστειλε δὲ συνδέσμους ἀξιωματικοὺς διὰ νὰ λάβουν ἐπαφὴν μετὰ τῶν Καπεταναίων τοῦ ΕΛΑΣ καὶ τῶν καθοδηγητῶν τοῦ ΕΑΜ καὶ ἀντιληφθοῦν περὶ τίνος πρόκειται. Οἱ τελευταῖοι, εἰς τὰς συνομιλίας των μετὰ τῶν ἀξιωματικῶν, ἐφάνησαν προθυμότατοι, διεβεβαίωσαν, ὅτι τὰ ἐπεισόδια ὠφείλοντο εἰς ὑπερβολικὸν ζῆλον καὶ παρεξήγησιν τῶν κατωτέρων ὀργάνων των καὶ ὅτι καὶ αὐτοὶ ἐπιθυμοῦν νὰ συνεργασθοῦν μὲ πᾶσαν ὁμάδα, ἡ ὁποία θὰ ἐξήρχετο εἰς τὰ βουνά. Τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1943, ἐδόθη ἐντολὴ εἰς τὸ Κέντρον Κοζάνης, νὰ ἀποστείλῃ ἀξιωματικοὺς εἰς τὴν περιοχὴν Τσοτυλίου, Γρεβενῶν, Σιατίστης, διὰ τὴν ὀργάνωσιν ὁμάδων ἀνταρτῶν ἐν συνεννοήσει μὲ τὰς ἤδη ἐκεῖ ὑφισταμένας ἐκ τῶν ὁποίων αἱ πλεῖσται ἀποτελοῦντο ἐξ ἐθνικοφρόνων ἐφέδρων. Ἄλλαι μικρότεραι ὁμάδες ἀπεκαλοῦντο ΕΑΜ, χωρὶς ὅμως νὰ ἔχουν ἐκδηλώσεις κομμουνιστικὰς ἢ διαθέσεις ἐναντίον τῶν ἐθνικῶν ὁμάδων. Οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι τῆς ΠΑΟ, ἦλθον εἰς ἐπαφὴν μετὰ τῶν ἀνωτέρω καὶ προέβησαν ἐν στενῇ συνεργασίᾳ εἰς τὴν ὀργάνωσιν τοῦ πληθυσμοῦ τῶν περιοχῶν τούτων. Ἦτο ἡ ἐποχὴ καθ’ ἣν ἡ Ἰταλικὴ κατοχὴ εἶχεν ἐκδηλωθῆ δι’ ἐξαιρετικῶν πιέσεων ἐναντίον τοῦ πληθυσμοῦ. Συνεπείᾳ ἀλλεπαλλήλων σαμποτάζ ἐναντίον ἐνόπλων Ἰταλικῶν δυνάμεων, ἡ Ἰταλικὴ διοίκησις εἶχεν ἀποφασίσει ἀντίποινα ἐναντίον τῶν κωμοπόλεων Σιατίστης, Νεαπόλεως, Τσοτυλίου καὶ ἄλλων χωρίων. Κατὰ τὰς ἀρχὰς Μαρτίου Τάγμα Ἰταλικοῦ στρατοῦ μετὰ 3 πυροβόλων ἐκινήθη ἐναντίον τῆς πόλεως Σιατίστης. Ἡ στιγμὴ ἦτο κρίσιμος καὶ δὲν ἐπιδέχετο ἀναβολὴν ἀποφάσεων. Πάντες οἱ συνεργασθέντες ἀξιωματικοί, μετὰ τῶν ὁμάδων των καὶ τοῦ αὐθορμήτως ἐξεγερθέντος πληθυσμοῦ ἀπεφάσισαν τὴν μέχρις ἐσχάτων ἀντίστασιν πρὸς σωτηρίαν τῆς πόλεως. Ἡ μάχη διήρκεσεν ὁλόκληρον ἡμέραν καὶ νύκτα. Αἱ ἀνταρτικαὶ ὁμάδες καὶ ὁ ἐνθουσιῶν πληθυσμὸς ὡπλισμένος μὲ πάσης φύσεως πρόχειρα καὶ ἀτελῆ ὅπλα, ἐξώρμησαν τελικῶς εἰς αἰφνιδιαστικὴν ἐπίθεσιν ἐναντίον τῶν καταπλήκτων Ἰταλῶν καὶ ἀνέγραψαν κατὰ τὴν ἡμέραν αὐτὴν μίαν τῶν λαμπροτέρων σελίδων τῆς Ἱστορίας τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιστάσεως ἐναντίον τῶν κατακτητῶν. Ὁλόκληρον τὸ Ἰταλικὸν τάγμα ἐξεμηδενίσθη. Ἐφονεύθησαν 2 Ἰταλοὶ ἀξιωματικοὶ καὶ 36 ὁπλῖται, ἡ δὲ ὑπόλοιπος δύναμις αὐτοῦ, ἐκ 16 ἀξιωματικῶν καὶ 650 ὁπλιτῶν, συνελήφθησαν αἰχμάλωτοι περιλαμβανομένων καὶ 70 τραυματιῶν. Κατὰ τὴν ἰδίαν ἐποχὴν ἐστάλη εἰς τὴν Ὀργάνωσιν σημαντικὴ χρηματικὴ βοήθεια ἐκ Μέσης Ἀνατολῆς ὑπὸ τοῦ τότε Ἀντιπροέδρου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, κ. Κανελλοπούλου, διὰ τὴν ὀργάνωσιν ἀνταρτικῶν ὁμάδων, εἰς ὅλα τὰ ἐπίκαιρα σημεῖα τῆς Μακεδονίας. Τὴν χρηματικὴν αὐτὴν ἐνίσχυσιν ἐκόμισεν ὁ ἀνθυπίλαρχος Παλαμήδης. Οὕτω ἡ ΠΑΟ ἀναγνωρισθεῖσα πλέον ἐπισήμως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Καΐρου καὶ διαθέτουσα χρηματικὰ μέσα, συνεκρότησε τὴν πρώτην ἰσχυρὰν ὁμάδα της εἰς τὴν περιοχὴν τῶν Πιερίων. Τὸ Σῶμα καταρτισθὲν ἐξ 150 ἀνδρῶν ἐξῆλθεν εἰς τὰ Πιέρρια κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1943. Πρὸ τῆς ἐξόδου του καὶ τὰς τὰς πρώτας ἡμέρας αὐτῆς, ἐγένοντο ἐπανειλημμέναι συναντήσεις τῶν Διοικητῶν τοῦ Σώματος μετὰ τῶν ἐκεῖ τοπικῶν Ἀρχηγῶν τοῦ ΕΑΜ–ΕΛΑΣ. Ἄφθονοι ὑποσχέσεις ἐδόθησαν ἐκ μέρους αὐτῶν περὶ συνεργασίας καὶ συναδελφότητος εἰς πᾶσαν ἐνέργειαν. Ἐπηκολούθησαν συναντήσεις τοῦ Σώματος ἐπὶ τῶν Πιερίων μετὰ τμημάτων τοῦ ΕΛΑΣ καὶ ἐπανελήφθησαν ἐκ μέρους τῶν Ἀρχηγῶν τῶν τμημάτων τούτου αἱ ὑποσχέσεις, ἀντηλλάγησαν δὲ καὶ ἐπιστολαί. Τὴν 4ην Ἀπριλίου 1943, ἐνῷ τὸ ἀνταρτικὸν Σῶμα τῆς ΠΑΟ ἀνεπαύετο εἰς τὴν Μονὴν Ἁγ. Πάντων τῶν Πιερίων, μόλις ἐπιστρέψαν ἐκ μακρᾶς περιοδείας, ἐδέχθη αἰφνιδιαστικὴν ἐπίθεσιν ὑπὸ ἰσχυρᾶς δυνάμεως ἐκ 400 ἀνδρῶν τοῦ ΕΛΑΣ μετὰ πολυβόλων καὶ ὅλμων. Μετὰ βραχεῖαν συμπλοκὴν καὶ πολλὰς ἀπωλείας ἑκατέρωθεν, τὸ μεγαλύτερον μέρος τοῦ Σώματος τῆς ΠΑΟ διέρρευσε πρὸς περιοχὴν Κολυνδροῦ καὶ Κούκου, ὅπου οἱ ἄνδρες ἐκρύβησαν. Ἕνα τμῆμα αὐτοῦ ἐξ 25 ἀνδρῶν καὶ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ συνελήφθη ἐντὸς τῆς Μονῆς ὑπὸ τοῦ ΕΛΑΣ. Βραδύτερον οἱ ἄνδρες οὗτοι ἐξετελέσθησαν ὑπὸ τοῦ ΕΛΑΣ. Σημειωτέον, ὅτι διαρκοῦντος τοῦ μηνὸς Μαρτίου ἐγένοντο δύο συσκέψεις μελῶν τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ΠΑΟ, μετὰ τῶν μελῶν τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς ΕΑΜ. Θεσσαλονίκης καὶ δύο ἑτέρων ἀπεσταλμένων τοῦ ΕΑΜ Ἀθηνῶν. Κατ’ αὐτὰς συνεζητήθη τὸ δυνατὸν τῆς συνεργασίας τῶν δύο ὀργανώσεων διὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀντιπρόσωποι Ἀθηνῶν εἶχον ἐπιφυλάξεις, πάντως ὅμως συνεφωνήθη καὶ οἱ ἀνωτέρω ἔδωσαν ὑποσχέσεις, ὅτι οὐδεμία σύγκρουσις ἢ ἐχθρικὴ στάσις θὰ ἐπιτραπῇ ἐκ μέρους ὁμάδων τοῦ ΕΛΑΣ ἐναντίον ὁμάδων τῆς ΠΑΟ. Τέλη Ἀπριλίου καὶ ἀρχὰς Μαΐου ἐγένοντο, πρωτοβουλίᾳ τοῦ ΕΑΜ δύο ἀκόμη συναντήσεις ὡς ἀνωτέρω. Κατ’ αὐτὰς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ΕΑΜ παρεπονέθησαν, ὅτι εἰς τὴν περιοχὴν Κοζάνης ἐγένοντο ἐπιθέσεις ὁμάδων τῆς ΠΑΟ ἐναντίον ὁμάδος τοῦ ΕΛΑΣ. Τοιαύτη κατηγορίαν ἀπέκρουσαν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς ΠΑΟ, διότι πράγματι οὐδεμία τοιαύτη ἐπίθεσις εἶχε γίνει ἐκ μέρους τοῦ ΠΑΟ. Κατ’ αὐτὴν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ΕΑΜ ὡμολόγησαν, ὅτι ἡ ἐπίθεσις τοῦ ΕΛΑΣ ἐναντίον τοῦ Σώματος Πιερρίων τῆς ΠΑΟ, ὠφείλετο πράγματι εἰς κακὴν ἐνέργειαν τοῦ πολιτικοῦ τοῦ ΕΑΜ τῆς περιοχῆς Κατερίνης, ἐναντίον τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἀνάκρισις καὶ ὅτι δῆθεν διετάχθη ἡ ἀντικατάστασίς του. Ἐζήτησαν συγνώμην διὰ τὴν παρεξήγησιν αὐτὴν καὶ ἔδωσαν τὸν λόγον των, ὅτι θὰ ἐκδοθοῦν αὐστηραὶ διαταγαὶ πρὸς τὰ τμήματά των, ὅπως θεωροῦν ὡς φιλικὸν πᾶν τμῆμα τῆς ΠΑΟ ἀρκεῖ νὰ εἰδοποιῆται ἡ Ἐπιτροπὴ των περὶ τῆς ἐξόδου τμήματος τῆς ΠΑΟ καὶ τῆς περιοχῆς εἰς τὴν ὁποίαν θὰ δράσῃ. Αἱ ἀνωτέρω συναντήσεις τῆς ΠΑΟ μετὰ τοῦ ΕΑΜ ὑπῆρξαν αἱ τελευταῖαι. Τὸ πῶς τὸ ΕΑΜ–ΕΛΑΣ ἐτήρησε τὰς ὑποσχέσεις του, θὰ φανῇ ἐκ τῶν ἐκτιθεμένων κατωτέρω. Κατὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1943 εἰς τὴν Δυτικὴν Μακεδονίαν τμήματα τοῦ ΕΛΑΣ, ἐπετέθησαν αἰφνιδιαστικῶς ἐναντίον Ἐθνικιστικῶν ὁμάδων ἀνταρτῶν εἰς τὴν περιοχὴν Αὐγερινοῦ, εἰς τὰς ὁποίας εἶχον ἀποσταλῆ μόνιμοι καὶ ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ τῆς ΠΑΟ. Τὰ τμήματα ταῦτα διέμενον ἀνύποπτα εἰς τὴν ἐπισταθμείαν των. Πολλοὶ ἀντάρται ἐφονεύθησαν ἀνυπεράσπιστοι, ἀξιωματικοὶ δέ τινες καὶ ἄνδρες συλληφθέντες ἐξετελέσθησαν βραδύτερον. Ἀπὸ τοῦ Μαΐου 1943, ἡ Ὀργάνωσις εἶχεν ἀποφασίσει τὴν ἔξοδον ἀνταρτῶν εἰς περισσοτέρας περιοχὰς συγχρόνως. Εἶχε ἤδη λάβει ἐγγράφους ὁδηγίας ἐκ Μέσης Ἀνατολῆς, χρηματικὴν ἐνίσχυσιν ἐκ τῆς αὐτῆς προελεύσεως καὶ κατὰ Ἰούνιον εἶχεν ὑποδεχθῇ δύο ἀξιωματικοὺς συνδέσμους ἐκ Μέσης Ἀνατολῆς, μὲ εἰδικὰς ἐντολὰς ὀργανώσεως ὁμάδων ἀνταρτῶν. Κατὰ Ἰούνιον ἐπίσης εἶχεν ἀγγελθῇ ἡ ἄφιξις εἰς Θεσσαλονίκην τοῦ Ἄγγλου ἀντισυνταγματάρχου Ἔγξ συνδέσμου τοῦ Στρατηγείου Μέσης Ἀνατολῆς, μετὰ τῶν ἀνταρτικῶν ὁμάδων ὅλης τῆς Μακεδονίας. Σκοπὸς τῆς ἐπισκέψεώς του, ἦτο νὰ συναντηθῇ μετὰ τῆς ΠΑΟ διὰ τὴν ὀργάνωσιν καὶ ἐφοδιασμῶν τῶν Ὁμάδων Ἀνταρτῶν. Κατὰ τὰ τέλη Ἰουνίου καὶ ἀρχὰς Ἰουλίου 1943, εἶχον ὀργανωθῆ καὶ ἐγκατασταθῆ αἱ κάτωθι Ὁμάδες τῆς ΠΑΟ. 1) Εἰς Πάϊκον δύναμις 150 ἀνταρτῶν. 2)» περιοχὴν Κρουσίων Κιλκὶς δύναμις 300. 3)» περιοχὴν Νιγρίτης δύναμις 80. 4)» περιοχὴν Σταυροῦ Χαλκιδικῆς, δύναμις 40. 5)» περιοχὴν Βορ. Πιερρίων, δύναμις 200. 6)» περιοχὴν στενωποῦ Χαδόβας Κοζάνης, δύν. 150. 7) Ἐπὶ τοῦ Βερμίου μικρὸς πυρὴν δυνάμεως 60. Τὰ ἀνωτέρω τμήματα ἀποτελοῦν τοὺς πυρῆνας διὰ τὴν ἀνάπτυξιν περισσοτέρων ὁμάδων καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον εἶχον διατεθῆ εἰς αὐτὰ περισσότερα στελέχη ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν. Ἅπαντα ἀνεξαιρέτως τὰ τμήματα εἶχον ἔλθει εἰς ἐπαφὴν φιλικὴν μετὰ μικρῶν τμημάτων τοῦ ΕΛΑΣ, ἅτινα εὑρίσκοντο εἰς τὰς περιοχὰς αὐτάς. Μεταξὺ Ἀρχηγῶν ἐγένοντο συνεννοήσεις διὰ συνεργασίαν εἰς περίπτωσιν ἐχθρικῆς δράσεως. Εἰς πολλὰς περιπτώσεις ὑπεγράφησαν παρὰ τῶν Ἀρχηγῶν καὶ σύμφωνα κοινῆς δράσεως καὶ φιλικῶν σχέσεων μεταξὺ τῶν ὁμάδων ΠΑΟ καὶ ΕΛΑΣ. Οἱ τοπικοὶ ἀρχηγοὶ τοῦ ΕΛΑΣ, ἐξεδήλωσαν εἰλικρινῆ διάθεσιν συνεργασίας, οἱ δὲν ἀντάρτες τοῦ ΕΛΑΣ δὲν ἀπέκρυπτον τὸν ἐνθουσιασμόν των διὰ τὴν συνεννόησιν. Ἡ ἱκανοποιητικὴ αὐτὴ κατάστασις διήρκεσε πολὺ ὀλίγον. Περὶ τὰ μέσα Ἰουλίου, σχεδὸν ταὐτοχρόνως ἐξ ὅλων τῶν τμημάτων ἐλήφθησαν ἀναφοραὶ, ὅτι ἡ στάσις τοῦ ΕΛΑΣ ἔναντι τῶν τμημάτων τῆς ΠΑΟ ἐγένετο ἐχθρική. Ἡ ἀπότομος αὐτὴ μεταβολὴ ὀφείλετο εἰς ἀπόφασιν τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς ΕΑΜ Θεσσαλονίκης, ἡ ὁποία ἀπέστειλε ἐσπευσμένως πολιτικοὺς καθοδηγητὰς εἰς τὰ τμήματα τοῦ ΕΛΑΣ μὲ ἐντολὴν τὴν ἀπομάκρυνσιν καὶ διάλυσιν τῶν τμημάτων τῆς ΠΑΟ. Εἰς τὴν περιοχὴν Νιγρίτης ὁ πολιτικὸς τοῦ ΕΑΜ ἐδήλωσεν εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Σώματος τῆς ΠΑΟ, ὅτι μόνον τμήματα τοῦ ΕΛΑΣ ἐπετρέπετο νὰ παραμένουν εἰς τὴν περιοχήν, ὅτι ἐὰν θέλουν νὰ παραμείνουν δέον νὰ προσχωρήσουν εἰς τὰς τάξεις τοῦ ΕΛΑΣ. Ἄλλως θὰ τοὺς μεταχειρισθοῦν βιαίως καὶ νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ ΕΛΑΣ θὰ κάμῃ χρῆσιν καὶ τῶν ὅπλων. Τὰ αὐτὰ ὡς ἀνωτέρω περίπου ἐλέχθησαν ἐκ μέρους τοῦ ΕΑΜ εἰς ὅλας τὰς ὁμάδας τοῦ ΠΑΟ. Εἰς τὸ Σῶμα Βερμίου ἀπεκόπη ὁ ἐφοδιασμὸς ὑπὸ τμήματος τοῦ ΕΛΑΣ. Τοῦτο ἠναγκάσθη νὰ μετασταθμεύσῃ καὶ ἑνωθῇ μὲ τὰ τμήματα Βορ. Πιερρίων. Τὸ τμῆμα Νιγρίτης, ἐνῷ παρέμεινεν ἀνύποπτον εἰς τὸν καταυλισμὸν τμήματος τοῦ ΕΛΑΣ, ἐκυκλώθη κατὰ τὴν νύκτα, τέλους Ἰουλίου καὶ ἀφωπλίσθη. Τὴν ἰδίαν ἐποχὴν ἐγένετο ἐπίθεσις ἐναντίον τοῦ Σώματος Πάϊκου διὰ τῶν ὅπλων, ὑπὸ ἰσχυροῦ τμήματος τοῦ ΕΛΑΣ, ἐπὶ τούτῳ σταλέντος εἰς Καϊμακτσαλάν. Τὸ Σῶμα τοῦ Παΐκου, εὑρισκόμενον εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ὀργανώσεώς του καὶ ἄνευ ἐπαρκοῦς εἰσέτι ὁπλισμοῦ καὶ πυρομαχικῶν, διελύθη μὴ δεχόμενον ἀδελφοκτόνον ἀγῶνα. Αἱ ὁμάδες τῆς περιοχῆς Κρουσίων (Κιλκὶς) ὑπέστησαν κατὰ τὰ τέλη Ἰουλίου καὶ ἀρχὰς Αὐγούστου ἐπανειλημμένας ἐπιθέσεις ἐκ μέρους τμημάτων τοῦ ΕΛΑΣ. Ἅπασαι ἀπεκρούσθησαν μὲ σοβαρὰς ἀπωλείας τοῦ ΕΛΑΣ. Τὰ Σώματα τῆς στενωποῦ Χάδοβας καὶ Βορ. Πιερρίων δὲν εἶχον εἰσέτι προσβληθῆ. Δέον νὰ σημειωθῇ, ὅτι τὴν 10ην Ἰουλίου εἶχεν ἤδη ἀφιχθῆ εἰς Θεσσαλονίκην ὁ Ἄγγλος Ἀντ)ρχης Ἔγξ σύνδεσμος τοῦ Στρατηγείου Μέσης Ἀνατολῆς μετὰ τῶν ὁμάδων ἀνταρτῶν Μακεδονίας. Εἶχον λάβει χώραν τρεῖς συσκέψεις μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῶν μελῶν τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ΠΑΟ. Τὴν 13ην Ἰουλίου συνεκροτήθη κοινὴ σύσκεψις ΠΑΟ–ΕΔΕΣ–ΕΚΚΑ καὶ ἀντιπροσώπου τοῦ ΕΛΑΣ. Κατ’ αὐτήν, ὑπὸ τοῦ Ἄγγλου Ἀντ)ρχου συνετάγη πρωτόκολλον συνεργασίας ὅλων τῶν Ὁμάδων Ἀνταρτῶν ἐναντίον τοῦ ἐχθροῦ. Τὸ πρωτόκολλον ὑπέγραψαν ἡ ΠΑΟ, ὁ ΕΔΕΣ καὶ ἡ ΕΚΚΑ. Ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ΕΛΑΣ ἠρνήθη νὰ ὑπογράψῃ, ἰσχυρισθείς, ὅτι δὲν εἶχεν ἐντολήν. Ὁ Ἄγγλος Ἀντ)ρχης Ἔγξ, ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ Στρατηγεῖον τῆς Μέσης Ἀνατολῆς τὸν ἐφοδιασμὸν τῶν Ὁμάδων τῆς ΠΑΟ εἰς χρήματα καὶ ὁπλισμὸν καὶ νὰ ρυθμίσῃ τὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ ὁριστικοῦ Συμφώνου ὑπὸ τῆς ΠΑΟ μετὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἀγγλικῆς Στρατιωτικῆς Ἀποστολῆς ἐν Ἑλλάδι. Περὶ τὰ μέσα Αὐγούστου 1943, τὸ Σῶμα Πιερρίων συγκροτηθὲν καὶ ἐνισχυθέν, ἐξετέλεσε περιοδείαν εἰς τὰ Πιέρρια καὶ εἶτα ἀνῆλθεν ἐπὶ τοῦ Βερμίου. Αἱ κινήσεις αὗται ἐγένοντο ἐκ τῶν προτέρων γνωσταὶ, τόσον εἰς τοὺς ἐκεῖ Ἀρχηγοὺς τοῦ ΕΛΑΣ, ὅσον καὶ εἰς τὸν Ἄγγλον ἀξιωματικὸν—σύνδεσμον τοῦ Στρατηγείου Μ. Ἀνατολῆς. Ὅταν μάλιστα τὸ Σῶμα ἐγκατεστάθη εἰς τὸ Βέρμιον, ἐπεμβάσει τοῦ Ἄγγλου συνδέσμου, ὑπεγράφη προσωρινὸν σύμφωνον φιλικῶν σχέσεων καὶ καθωρίζετο γραμμὴ διαχωρήσεως μεταξὺ ΠΑΟ καὶ ΕΛΑΣ, τὴν ὁποίαν ἑκάτερος δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπερβῇ. Παρ’ ὅλα αὐτά, εἰς τὸ τέλος Αὐγούστου, ὁ ΕΛΑΣ ἐνισχυθεὶς ἐπὶ τοῦ Βερμίου, διέρρηξε τὴν συμφωνίαν καὶ ἐτήρει ἀπειλητικὴν στάσιν, συλλαμβάνων συνδέσμους τῆς ΠΑΟ καὶ διακόπτων τὸν ἐφοδιασμόν. Τὸ Σῶμα, τῇ ὑποδείξει τοῦ ἰδίου Ἄγγλου Ἀντ)ρχου Ἔγξ, κατῆλθεν ἐκ Βερμίου εἰς Βορ. Πιέρρια. Ἀλλ’ ἐκεῖ πλέον ἐδέχθη σφοδρὰν ἐπίθεσιν τοῦ ΕΛΑΣ, διαρκέσασαν ἐπὶ διήμερον, μὲ πολλὰς ἀπωλείας ἑκατέρωθεν. Τελικῶς τὸ Σῶμα, στερούμενον πυρομαχικῶν, ἀπεσύρθη εἰς Χαλκιδικὴν πρὸς ἀνασυγκρότησιν καὶ διὰ νὰ ἀνεφοδιασθῇ διὰ τοῦ ἀναμενομένου ἐκ Μέσης Ἀνατολῆς ὁπλισμοῦ καὶ πυρομαχικῶν. Διαρκοῦντος τοῦ Ὀκτωβρίου καὶ Νοεμβρίου, τὸ Σῶμα τοῦτο συνεκρούσθη ἐπανειλημμένως μὲ ἰσχυρὰς Ὁμάδας τοῦ ΕΛΑΣ, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου Βουλγαρικὰ τμήματα ἐκ Χαλκιδικῆς περιέσφιγγον αὐτὸ ἐκ δυσμῶν. Εὑρισκόμενον εἰς δεινὴν θέσιν καὶ ἄνευ βοηθείας ἔξωθεν, τὸ Σῶμα ἐπροτίμησε νὰ διακόψῃ τὸν ἄχαρι ἐμφύλιον ἀγῶνα καὶ ἐπιβὰν βενζινοπλοίου κατηυθύνθη εἰς Σμύρνην καὶ ἐκεῖθεν εἰς Μέσην Ἀνατολήν. Ἀξιωματικοὶ καὶ ἄνδρες κατετάγησαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν Μέσης Ἀνατολῆς. Τὰ μόνα ἀπομένοντα τμήματα τῆς ΠΑΟ ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου καὶ ἐκεῖθεν ἦσαν αἱ ἀνταρτικαὶ ὁμάδες Κρουσίων (Κιλκὶς) εἰς τὰς ὁποίας προσετέθη καὶ τὸ Σῶμα τῆς Χαδόβας (Κοζάνης) καὶ ὁμάδες περιοχῆς Νιγρίτης. Ἀπὸ τοῦ μηνὸς Αὐγούστου ἤδη, ἐναντίον τῶν ἀνωτέρω Ὁμάδων, ὁ ΕΛΑΣ ἐξαπέλυσεν ἐπανειλημμένας ἐπιθέσεις πρὸς διάλυσιν τῶν τμημάτων. Αἱ ἐπιθέσεις αὗται συνεχίσθησαν καὶ κατὰ τοὺς μῆνας Ὀκτώβριον καὶ Νοέμβριον συστηματικώτερον. Ἐὰν ὁ ΕΛΑΣ δὲν ἐπέτυχε τὴν διάλυσιν τῶν ὁμάδων τῆς ΠΑΟ, κατώρθωσεν ὅμως νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐξάντλησιν τῶν ὀλίγων πυρομαχικῶν της. Κατὰ τὴν ἰδίαν περίοδον, ἐξ ἄλλου, αἱ Ὁμάδες τῆς ΠΑΟ εἶχον ἐπανειλημμένως ἐπιτεθῆ ἐναντίον τμημάτων τοῦ Βουλγαρικοῦ Στρατοῦ ἐγκατεστημένου εἰς τὴν περιοχὴν αὐτὴν καὶ ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου εἶχεν ἀρχίσει συστηματικὴ ἐνέργεια τοῦ Βουλγαρικοῦ Στρατοῦ, πρὸς ἀνεύρεσιν καὶ διάλυσιν τῶν τμημάτων τῆς

ΠΑΟ.

Αἱ ἐπιθέσεις ἐκ μέρους τοῦ ΕΛΑΣ ἐπολλαπλασιάσθησαν κατὰ Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον. Κατὰ τὸν τελευταῖον αὐτὸν μῆνα τὰ τμήματα τῆς ΠΑΟ εἶχον συλλάβει, κατὰ διαφόρους ἐπιχειρήσεις, αἰχμαλώτους ἕνα Βούλγαρον ὑπολοχαγὸν καὶ 4 στρατιώτας, τμήματα δὲ τοῦ Βουλγαρικοῦ Στρατοῦ ἐτέθησαν ἐπὶ τὰ ἴχνη τοῦ κυριωτέρου Σώματος τῆς ΠΑΟ, τὸ ὁποῖον ἐκινεῖτο ἐκ Κρουσίων πρὸς Χαλκιδικήν. Ταὐτοχρόνως, τμήματα τοῦ ΕΛΑΣ παρημπόδιζον τὴν κίνησιν τοῦ Σώματος δι’ ἐπανειλημμένων ἐπιθέσεων, φράσσοντα τὰς διαβάσεις κατὰ τὴν κατεύθυνσιν τοῦ Σώματος. Καὶ ἐὰν δὲν ὑπῆρχε τυπικὴ ἔγγραφος συνεργασία τοῦ ΕΑΜ–ΕΛΑΣ μετὰ τῶν Βουλγάρων, κατὰ τὴν περίοδον αὐτήν, πάντως ἦτο ἔντονος ἡ ἐντύπωσις σιωπηρᾶς συνεργασίας, κατὰ τὰς συγκρούσεις αὐτὰς τοῦ ΕΑΜ– ΕΛΑΣ καὶ Βουλγάρων ἐναντίον Ἑλληνικοῦ Ἐθνικοῦ Σώματος Ἀνταρτῶν. Αἱ αἱματηραὶ ἐπιθέσεις τοῦ ΕΛΑΣ ἐναντίον τῶν ἀνταρτῶν τῆς ΠΑΟ ἐσυνεχίζοντο καθημερινῶς. Πρὶν ἑδραιωθοῦν καὶ συγκροτηθοῦν τὰ τμήματα τῆς ΠΑΟ ὑπεχρεώθησαν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς νὰ μάχωνται ἀμυνόμενα ἐναντίον ἐπιθέσεων κακῶν Ἑλλήνων καὶ ἀντὶ ἀγῶνος ἐναντίον τῶν ἐχθρῶν τῆς Ἑλλάδος, διὰ τὸν ὁποῖον προωρίζοντο, ἦσαν ὑποχρεωμένα νὰ διεξάγουν ἀθελήτως ἐμφύλιον πόλεμον. Ἡ Διοίκησις τῆς ΠΑΟ προσεπάθησε νὰ κρατήσῃ ἐν ἐνεργείᾳ τὰς ὁμάδας ἀνταρτῶν ἐπὶ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον χρόνον, μόνον ἐπὶ τῇ προόψει ἀφίξεως τοῦ ἀναμενομένου διαρκῶς ὁπλισμοῦ, πυρομαχικῶν καὶ οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως ἐκ Μέσης Ἀνατολῆς, ὡς ἐπανειλημμένως εἶχεν εἰδοποιηθῇ. Περὶ τὰ τέλη ὅμως Δεκεμβρίου ἡ κατάστασις τῶν τμημάτων εἶχε φθάσει εἰς ἀπελπιστικὸν σημεῖον ἀπὸ πάσης ἀπόψεως, ἡ δὲ Διοίκησις τῆς ΠΑΟ ἠναγκάσθη νὰ διαλύσῃ τὰς ἀνταρτικὰς ὁμάδας, μὴ ἐπιθυμοῦσα νὰ παρατείνῃ ἀγῶνα ἐμφύλιον εἰς βάρος τοῦ πληθυσμοῦ καὶ ἀντίθετον πρὸς τὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον εἶχε συγκροτήσει τὰς ὁμάδας της. Ἐξέδωκε διακήρυξιν διαλύσεως τῶν ἀνταρτικῶν ὁμάδων της, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξετίθεντο οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ προβῇ εἰς τὸ μέτρον τοῦτο. Ἡ ΠΑΟ ἐξηκολούθησε μέχρι τέλους τῆς κατοχῆς νὰ διεξαγάγῃ ἀγῶνα ἀντιστάσεως ἐναντίον τῶν κατακτητῶν διὰ πάσης φύσεως, ἐνεργειῶν κατασκοπείας, πληροφοριῶν, τονώσεως τοῦ πληθυσμοῦ, διαφωτίσεως καὶ παρανόμου Τύπου. Τὸν Ἰούλιον καὶ Αὔγουστον τοῦ 1944, 45 ἀξιωματικοὶ τῆς ΠΑΟ μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν Ἀντισυνταγματάρχην Ἀβδελᾶν κατώρθωσαν νὰ διαπεραιωθοῦν εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Βουλγαροκρατουμένην Μακεδονίαν, τεθέντες ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ἐκεῖ ἐθνικῶν ἀνταρτῶν. Διεξήγαγον πολλοὺς ἀγῶνας ἐναντίον τῶν Βουλγάρων μέχρι πέρατος τῆς κατοχῆς καὶ ἐτήρησαν τὰς θέσεις των καὶ ἐναντίον τῶν ἐπιθέσεων τοῦ ΕΑΜ–ΕΛΑΣ καὶ Βουλγάρων μέχρι τέλους Φεβρουαρίου τοῦ 1945. Τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1944 ὁμὰς ἐκ 12 ἀξιωματικῶν καὶ 300 περίπου ὁπλιτῶν, μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν Συνταγματάρχην Παπαπέτρου Ἰωάννην καὶ τοὺς Ταγματάρχας Θεοδωράκην καὶ Λεβαντῆν καὶ τὸν Λοχαγὸν Μπουμπίρην, διαπεραιωθεῖσα Ἀνατολικῶς τοῦ Στρυμόνος, κατεδιώχθη ὑπὸ μεγάλων δυνάμεων τοῦ Βουλγαρικοῦ Στρατοῦ, ὅστις τελικῶς ἐπέτυχε τὴν κύκλωσιν αὐτῶν. Κατόπιν δελεαστικῶν προτάσεων τοῦ Διοικητοῦ τῶν Βουλγαρικῶν στρατευμάτων, ἐκδηλώσαντος τὴν ἐπιθυμίαν συμφιλιώσεως μετὰ τῶν Ἑλλήνων ἀνταρτῶν, λόγῳ ρωσοφίλων αἰσθημάτων καὶ διαβεβαιοῦντος ὅτι, ἤδη ἡ Βουλγαρία ἐζήτησε τὴν ὑπογραφὴν ἀνακωχῆς καὶ ὅτι εἶχε διαταχθῆ παῦσις πυρὸς ὑπὸ τοῦ Συμμαχικοῦ Στρατηγείου. Πρὸ τῆς δυσχεροῦς θέσεως εἰς ἣν εὑρέθησαν οἱ κυκλωθέντες, ἐλλείψει πυρομαχικῶν καὶ τροφίμων, ἐνέδωκαν εἰς τὴν πρόσκλησιν τοῦ Βουλγάρου Διοικητοῦ. Πλήν, ἡ γνωστὴ τῶν Βουλγάρων δολιότης, ἧς οὐχὶ ἅπαξ —καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν Μακεδονικὸν Ἀγῶνα— ἔπεσαν θύματα ἀρκετοὶ Ἕλληνες ὁπλαρχηγοί, ἐξεδηλώθη κατὰ τὸν ἀνηθικώτερον τρόπον διὰ τῆς παραδόσεως τῶν ὡς φίλων προσκληθέντων ἀνταρτῶν ΠΑΟ, εἰς τμήματα τοῦ ΕΛΑΣ. Ὁ τελευταῖος οὗτος, ὁδηγήσας τοὺς συλληφθέντας τῇ συνοδείᾳ καὶ Βουλγάρων εἰς τὰς φυλακὰς τῶν Σερρῶν, ὑπέβαλε τούτους εἰς σκληρὰ βασανιστήρια. Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ὁλόκληρος ἡ ὁμὰς ἐξετελέσθη κατὰ τὸν ἀπανθρωπότερον τρόπον, ἐπὶ τῆς δημοσίας ὁδοῦ Σερρῶν–Βροντοῦ. Κατ’ Ὀκτώβριον ἐξετελέσθη εἰς περιοχὴν Δράμας καὶ ὁ Συνταγματάρχης Ἀβδελᾶς Βασίλειος, κατόπιν μυρίων βασάνων, τὰ ὁποῖα ἀντιμετώπισε μὲ ἡρωϊσμόν. Τὰ θύματα ἦσαν πάμπολλα καὶ περὶ αὐτῶν θὰ ὁμιλήσω ἀργότερον. Δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ ἀτόμου μου, ἐὰν προσέφερον καὶ ποίας ὑπηρεσίας προσέφερον εἰς τὸν τόπον, εἰς τὴν Πατρίδα καὶ τὸν συμμαχικὸν ἀγῶνα. Περὶ αὐτοῦ ὡμίλησαν ὅλοι ὅσοι ἔγραψαν περὶ τῆς ἐθνικῆς ἀντιστάσεως εἰς τὴν περιοχὴν τὴν ὁποίαν διώκουν. Τὸ σύνολον τῶν συγγραφέων μοὶ εἶναι ἄγνωστον. Τὸν μόνον τὸν ὁποῖον ἐγνώρισα, ὡς βουλευτὴν ἐδῶ, τὸ 1946, καὶ μετὰ τὴν συγγραφὴν τοῦ βιβλίου του, εἶναι ὁ κ. Χρ. Ζαλοκώστας, ὁ ὁποῖος εἰς τὸ βιβλίον του ἀφιερώνει ἀρκετὰς γραμμάς. Οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ΠΑΟ, μὲ τοὺς ὁποίους συνεπολέμησα καὶ ἵδρυσα καὶ πολλοὺς τομεῖς κατὰ τὴν κατοχήν, πέρασαν ἀπὸ τὸ στερέωμα τῆς στρατιωτικῆς ἱεραρχίας μὲ ἔκπαγλον φωτεινότητα. Μέρος αὐτῶν εὑρίσκεται καὶ σήμερον εἰς ἡγετικὰς θέσεις καὶ σεμνύνουν τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις, ὡς καὶ τὴν Βασιλικὴν Χωροφυλακήν. Ἐὰν ἔχω κἄποιαν ἐκτίμησιν μεταξὺ τοῦ Σώματος τῶν ἀξιωματικῶν, ἕνα μεγάλο μέρος αὐτῆς εὑρίσκεται εἰς τὴν δρᾶσιν μου, τὴν πολύπλευρον, κατὰ τὴν κατοχήν. Κύριοι βουλευταί, τὸν Αὔγουστον τοῦ 1943 ἀπηγχονίσθη ὁ ἐπ’ ἀδελφῇ γαμβρός μου, καὶ ἐλέχθη καὶ κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἐπιστολῆς τοῦ κ. Μόδη, ἔξωθι τῆς Φλωρίνης. Πρὸ τοῦ κινδύνου νὰ συλληφθῶ καὶ ἐγώ, ἐντολῇ τῆς ὀργανώσεώς μου ἔφυγα ἐξ Ἐδέσσης καὶ συνέχισα τὴν δρᾶσιν μου περιερχόμενος διάφορα χωρία, ὅπου ἠσχολήθην εἰδικώτερον μὲ τὰ ἔνοπλα τμήματα τοῦ ΠΑΟ. Εἰς Χαλκιδικὴν μετέβην δίς. Τὴν 15ην Ὀκτωβρίου 1943 ἐλήφθη εἰς τὴν ἕδραν τοῦ ΠΑΟ σῆμα τοῦ Α)Τ (Ὑπίλαρχος Στεφανίδης Γ., φέρων τὸ ψευδώνυμον Θεόδωρος), τὸ ὁποῖον ἔλεγεν: Κάϊρον τηλεγραφεῖ, ὅτι Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐγκρίνει ἔλευσιν ἐνταῦθα ἀντιπροσώπων ΠΑΟ, λόγῳ δυσχερειῶν ἀποστολῆς ἐντεῦθεν (Σμύρνη) πλωτοῦ μέσου, προβῆτε ναύλωσιν αὐτόθι πλοίου οὗ ναῦλος, ἐν ἀνάγκῃ, καταβληθῇ ἐνταῦθα (Σμύρνη). Ἐπειδὴ ἡ ναύλωσις πλοίου καθίστατο ἐκεῖ ἀδύνατος, ἐτηλεγραφήσαμεν Σμύρνην διὰ τοῦ Α)Τ σχετικῶς. Τὴν 26ην Ὀκτωβρίου ἐλήφθη νέον σῆμα, διὰ τοῦ ὁποίου εἰδοποιούμεθα, ὅτι τὸ πλοῖον ἀναχωρεῖ ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν ἐκ Τσεσμὲ καὶ ν’ ἀποστείλωμεν ἀντιπροσώπους μας εἰς χωρίον Βριστὴ Χαλκιδικῆς, διὰ τὴν ὁδήγησίν των εἰς σημεῖον ἐπιβιβάσεως. Ἀντιπρόσωποι ὡρίσθησαν ἐγὼ καὶ ὁ Συνταγματάρχης Γούλας. Τὴν ἑπομένην τὴν λήψεως τοῦ σήματος ἀναχωρήσαμεν καὶ μετέβημεν εἰς Βριστή, ὅπου συνηντήθημεν μὲ ἔνοπλον τμῆμα τῆς ΠΑΟ. Ἐν ἀναμονῇ τῆς εἰδοποιήσεώς μας περὶ ἐλεύσεως τοῦ μέσου πρὸς μεταφοράν μας εἰς Τσεσμέ, ἐπληροφορήθημεν τὴν ἄφιξιν εἰς τὸ χωρίον Ταξιάρχης ὁμάδος ἀνταρτῶν τοῦ ΕΛΑΣ. Συνεκέντρωσα ἀμέσως ὅλα τὰ ἔνοπλα τμήματα τοῦ ΠΑΟ τὰ εὑρισκόμενα εἰς Χαλκιδικήν, εἰς Βριστήν, ὅπου καὶ ὠργανώθημεν διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν ἀναμενομένης ἐπιθέσεως. Ἡ ἐπίθεσις, κύριοι βουλευταί, τοῦ ΕΛΑΣ, μὴ ἐκπλήττεσθε, συνεδυάσθη μὲ κίνησιν Βουλγαρικῆς διλοχίας, σταθμεύουσαν εἰς Ὀρμήλιαν. Μετὰ δίωρον μάχην ἠναγκάσθημεν νὰ συμπτυχθῶμεν εἰς ὄρος Ἅγιος Φωκᾶς, ὁπόθεν, μετὰ μίαν ἑβδομάδα, ἀνεχώρησα διὰ Μ. Ἀνατολήν. Ἐπιθυμῶ, κύριοι βουλευταί, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς Μέσην Ἀνατολὴν μετέβην, ὄχι διὰ νὰ παραμείνω ἐκεῖ, διὰ νὰ ὑπηρετήσω εἰς ἐκεῖ ὑπηρεσίαν ἢ μονάδα. Μετέβην μὲ τὴν ἐντολὴν τῆς Ὀργανώσεώς μου καὶ ὑπόσχεσιν τῶν Ἄγγλων, ὅτι θὰ ἐπιστρέψω εἰς Ἑλλάδα, κομίζων ὁπλισμὸν καὶ λοιπὰ ἐφόδια διὰ τὸν ἀγῶνα τῆς ΠΑΟ. Εἶναι λυπηρόν, διότι ἀπὸ τὸ δημοσιευθὲν εἰς ἐφημερίδα τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς ἔγγραφον, δι’ οὗ τὸ Ὑπουργεῖον Ἀεροπορίας ζητεῖ νὰ μὴ μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ εἴσοδος εἰς Αἴγυπτον, ὅτι ἐτέλει ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ τῆς πραγματικότητος, διότι ἡ ἀναγγελία τοῦ ὀνόματός μου εἰς τὸ Στρατηγεῖον τῆς Μ. Ἀνατολῆς εἶχε γίνει ἀπὸ τὰ μέσα Ὀκτωβρίου, καὶ αὐτὸ τὸ ἔμαθα μετὰ 1½ μῆνα, ὅταν ἐγὼ εὑρισκόμην εἰς Χαλέπιον. Πιστεύω, οἱ συντάξαντες τὸ ἔγγραφον, ὄχι ὁ ἀείμνηστος Ναύαρχος Βούλγαρης, νὰ ᾐσθάνθησαν τὸ ράπισμα, ὅταν θὰ ἐπληροφορήθησαν, ὅτι ἐγὼ τὴν 5ην Δεκεμβρίου 1943 εὑρισκόμην εἰς Αἴγυπτον καὶ ἐφιλοξενούμην, συνεργαζόμενος μὲ τὸ Στρατηγεῖον Μ. Ἀνατολῆς. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, δὲν ἐπέστρεψα εἰς τὴν Ἑλλάδα, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν δημιουργηθεῖσαν κατάστασιν, ἐκ τῆς μετατροπῆς ἀπελευθερωτικοῦ ἀγῶνος εἰς ἀδελφοκτόνον πόλεμον, λόγῳ τῆς στάσεως τοῦ ΕΛΑΣ, ὁ ὁποῖος ἠγωνίζετο μόνον διὰ λογαριασμὸν τῆς ὑποδουλώσεως τῆς Μακεδονίας εἰς τὴν Βουλγαρίαν. Συνεπῶς, τὸ γεγονός, ὅτι δὲν ἐχρησιμοποιήθην ὑπὸ τῆς Ὑπηρεσίας, δὲν ὀφείλεται εἰς τὸ ἀναγνωσθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Μπριλλάκη ἔγγραφον τῆς Ὑπηρεσίας Πληροφοριῶν, ἀλλ’ εἰς τὸ γεγονὸς αὐτό. Τοῦτο, ἐπιμαρτυρεῖται διὰ τῆς διαταγῆς τῆς ἀνακλήσεώς μου, ἥτις ἔχει οὕτω: Ἐν Καΐρῳ τῇ 7 Σεπτεμβρίου 1944

«Ἀνάκλησις εἰς τὴν ἐνέργειαν Ἐφ. Ἀντισμηνάρχου

ΘΕΜΕΛΗ Γ.»

ΔΙΑΤΑΓΗ

Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς διατάξεις τοῦ Α. Ν. 245)1936 «περὶ στελέχους ἐφέδρων ἀξιωματικῶν τῆς Ἀεροπορίας καὶ περὶ ἐφέδρων ἱπταμένων ὁπλιτῶν Ἀεροπορίας», Ἀνακαλοῦμεν ἐκ τῆς ἐφεδρείας εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν τῆς ΕΒΑ τὸν ἔφεδρον Ἀντισμήναρχον ΘΕΜΕΛΗΝ ΓΕΩΡΓΙΟΝ.

Ὁ Ὑπουργὸς

ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ Γ.

Διὰ τὴν ἀκρίβειαν τῆς ἀντιγραφῆς»

Ἀκριβὲς Ἀντίγραφον

ΣΑΚΑΛΗΣ ΑΓΗΣΙΛΑΟΣ

Λοχαγὸς Πεζικοῦ Ἡ ἀποκατάστασίς μου ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Δικαιοσύνης, εἰς ἣν προσέφυγον μοχθηροὶ τύποι, κατόπιν τῆς διακηρύξεως τοῦ ΕΑΜ περὶ ὑποβολῆς μηνύσεων κατὰ δεκάδων χιλιάδων Ἑλλήνων, κατὰ τὸ βραχυχρόνιον διάστημα τῆς διοικήσεως τῆς Χώρας ἀπὸ αὐτό, καθιστᾷ καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς τὸ ἀναγνωσθὲν ἔγγραφον ἄνευ οἱασδήποτε ἀξίας. (Φωναὶ — θόρυβος). Δὲν ἀπαντῶ εἰς τὸ τέλος καὶ θὰ ἀπαντήσω κατὰ τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ μετανοήσητε. (Χειροκροτήματα)!

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ ἡσυχίαν. Δὲν νομίζω νὰ θέλετε νὰ διευθύνωμεν μαζὶ τὴν συνεδρίασιν. Περιμένετε τὴν νέαν ἐκλογὴν νὰ γίνετε Πρόεδρος. Τώρα διευθύνω ἐγώ.

§103Γ. ΘΕΜΕΛΗΣ. (Ὑφυπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Διέταξα τὴν Χωροφυλακὴν δυναμικῶς νὰ ἐπανακαταστήσῃ τοὺς σταθμοὺς Χωροφυλακῆς καὶ ἡ Χωροφυλακή, μὲ τὴν διακρίνουσαν αὐτὴν τόλμην καὶ πατριωτισμόν, ὄντως περιεκύκλωσε τοὺς Σαρακινοὺς μίαν ὡραίαν πρωΐαν καὶ μὲ μερικοὺς πυροβολισμοὺς ριφθέντας εἰς τὸν ἀέρα εἰσῆλθεν εἰς τὸ χωρίον, ἐνῷ εἰς προηγουμένην ἀπόπειραν δὲν τὸ εἶχεν ἐπιτύχει, ἐγκατέστησε τὴν Χωροφυλακήν, κατεβίβασε τὶς βουλγαρικὲς σημαῖες καὶ ὡδήγησεν αὐτοὺς δεσμίους εἰς τὴν Ἔδεσσαν. (Χειροκροτήματα). Μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὑπάρχουν ἐκπρόσωποι τῆς περιφερείας ἐκείνης, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως τὸ γεγονός, ὅπως ἐπίσης καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς Βασ. Χωροφυλακῆς, οἱ ὁποῖοι τότε ὑπηρέτησαν εἰς ὅλην τὴν Μακεδονίαν, διότι ἔκαμεν αἴσθησιν τὸ πρᾶγμα.

§104Π. ΚΑΛΛΙΓΚΑΤΣΗΣ. Εἶναι ἀπολύτως ἀληθὲς τοῦτο.

§105Γ. ΘΕΜΕΛΗΣ. (Ὑφυπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἡ Χωροφυλακή, ἀναθαρρύσασα ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς εἰς πρώτην εἴσοδον ἐνόπλων ὁπλιτῶν τοῦ τακτικοῦ Βουλγαρικοῦ Στρατοῦ εἰς τὴν περιοχὴν τῆς Ἀλμωπίας καὶ κατὰ μίαν περιοδείαν τοῦ Ὑποδιοικητοῦ Χωροφυλακῆς Ἀρδέας, τοῦ τότε ὑπομοιράρχου Συψᾶ καὶ νῦν ἀντισυνταγματάρχου τῆς Χωροφυλακῆς, ὁ ὁποῖος εὑρέθη τυχαίως εἰς τὸ χωρίον Ἀετοχώρι, εἰς τὸ ὁποῖον εἰσῆλθεν ἕνας ἐπιλοχίας καὶ δύο Βούλγαροι στρατιῶται, τοὺς συνέλαβε μὲ δύο χωροφύλακες, τοὺς ἀφώπλισε, τοὺς ἔντυσε Βούλγαρους στρατιῶτες καὶ τοὺς ἔφερε μέσα εἰς τὴν Ἀρδέαν. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἐδῶ εἶναι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ζήσει τὴν περίπτωσιν αὐτήν.

§106Α. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ. .............. (Διαμαρτυρίαι, κωδωνοκρουσίαι)... Τὸ βαμβάκι ποῦ τὸ ἐδώσατε; Εἰς τὴν φανέλλαν τοῦ γερμανοῦ στρατιώτου;

§107Γ. ΘΕΜΕΛΗΣ. (Ὑφυπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Θὰ εἴπωμεν καὶ δι’ αὐτά. Θὰ σᾶς καταθέσω διαταγὰς καὶ θὰ τὰ εἴπωμεν ὅλα σιγὰ–σιγά. (Διαμαρτυρίαι, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ἐκθέσω ἐν ὀλίγοις (διαμαρτυρίαι, κωδωνοκρουσίαι). Ἐκ τῶν ὀκτὼ ὁμάδων ἀσυρμάτων, ἑπτὰ Βρεταννικῶν καὶ μιᾶς Ἀμερικανικῆς, αἱ ὁποῖαι ἐστάλησαν ἀπὸ τὴν Μ. Ἀνατολήν, αἱ ἓξ Βρεταννικαὶ καὶ ἡ Ἀμερικανικὴ παρελήφθησαν ὑπὸ ἀξιωματικῶν τῆς ὀργανώσεως ΠΑΟ δι’ ἑκάστην δὲ ἐξ αὐτῶν ὠργανώθησαν ἄρτια δίκτυα κατασκοπείας καὶ συλλογῆς πληροφοριῶν. (Διαμαρτυρίαι, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§108Α. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεῖς θὰ διευθύνετε τὴν συνεδρίασιν; Καθίστε κάτω. (Διαμαρτυρίαι, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§110Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερν.). Κύριε Θεμελῆ, νὰ περιορισθῆτε εἰς ὅ,τι σᾶς ἀφορᾶ προσωπικῶς.

§111Γ. ΘΕΜΕΛΗΣ. (Ὑφυπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Εἶμαι ἀπολύτως ἱκανοποιημένος ἀπὸ τὸν ἐκνευρισμόν, ὁ ὁποῖος τοὺς κατέχει. Αὐτὸ σημαίνει, ὅτι ἡ ἀλήθεια τοὺς τσούζει καὶ κατέχονται ὑπὸ πλέγματος. (Φωναὶ ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς: Ἐκθειάζεις τοὺς προδότας. Ποῖος σᾶς ἔδωσε τὰ ὅπλα);

§112Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερν.). Κύριε Ὑπουργέ, πολλοὶ ἀπὸ τοὺς συναδέλφους τῆς ΕΔΑ, εἶναι ἐγγεγραμμένοι καὶ πρόκειται νὰ ὁμιλήσουν. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ κάμουν ὑπομονὴν νὰ ἀκούσουν τὸν κ. ὑπουργὸν καὶ ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ σειρά των θὰ ἀντικρούσουν καὶ θὰ προβάλουν τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἔχουν. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς — κωδωνοκρουσίαι). Ὀφείλετε νὰ ἀκούσετε τὸν κ. ὑπουργὸν καὶ ἐὰν ἔχετε στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνατρέψουν τοὺς ἰσχυρισμούς του, νὰ τὸν διαδεχθῆτε εἰς τὸ βῆμα. Πάντως, εἶναι ἀπαράδεκτον νὰ παρεμποδίζετε τὸν ὑπουργὸν νὰ εἴπῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ εἴπῃ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐπαναλαμβάνω, σᾶς παρακαλῶ νὰ περιορισθῆτε εἰς ὅ,τι σᾶς ἀφορᾶ προσωπικῶς διὰ νὰ τελειώνωμεν.

§113Γ. ΘΕΜΕΛΗΣ. (Ὑφυπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Κύριοι βουλευταί, οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὑπογράψει σύμφωνον μὲ τοὺς Γερμανούς, σύμφωνον μὲ τοὺς Βουλγάρους διὰ τὴν αὐτονόμησιν τῆς Μακεδονίας, δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ διαμαρτύρωνται καθ’ ὃν τρόπον διαμαρτύρονται. Καταθέτω στρατιωτικὸν σύμφωνον Γερμανῶν, ΕΛΑΣ, στρατιωτικὸν σύμφωνον μεταξὺ τοῦ ΕΛΑΣ, τοῦ Βουλγαρικοῦ Στρατοῦ καὶ τῆς ΠΕΕΑ, συμφωνητικὸν τῆς Βαλκανικῆς Ἑνώσεως Σοβιετικῶν Δημοκρατιῶν, διαταγὴν τοῦ πρώτου Σώματος τοῦ ΕΛΑΣ περὶ ἀπαγορεύσεως ἐπιχειρήσεως κατὰ τῶν Γερμανῶν, διαταγὴν περὶ αὐτονομήσεως καὶ ἐκχωρήσεως ἐπαρχιῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται ἡ προδοτικὴ στάσις τοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος καὶ τοῦ Ε. Λ.Α.Σ. κατὰ τὴν κατοχὴν καὶ συνεργασία μετὰ τῶν Γερμανῶν. Σῆμα πρὸς τὴν Φὸρς 133 τοῦ λοχαγοῦ Ἔβανς, συνδέσμου τοῦ Στρατηγείου Μέσης Ἀνατολῆς εἰς Βέρμιον καὶ Ἀλμωπίαν. Καὶ διὰ νὰ κλείσω τὴν ἀγόρευσίν μου, σᾶς πληροφορῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα καθ’ ὃ διετέλεσα Νομάρχης εἰς τὸν Νομὸν Πέλλης, ὁ ἡρωϊκὸς ΕΛΑΣ οὔτε μίαν ἁψιμαχίαν συνῆψε μὲ τοὺς Γερμανούς, καίτοι εἰς πολλὰς φρουρὰς οὗτοι ἐνεφάνιζον πολὺ μικρὰν δύναμιν. Ἀλλ’ οὔτε καὶ ἕνα Βούλγαρον ἀπὸ τοὺς στενοὺς συνεργάτας τῶν Γερμανῶν ἐφόνευσαν. Ἡ μανία των ἐστρέφετο ἐναντίον τῶν Ἑλλήνων χωρικῶν καὶ μόνον ἐναντίον αὐτῶν, τοὺς ὁποίους ἐφόνευον κατὰ δεκάδας, διότι ἔτσι ἐξυπηρέτουν δικαιότερον τοὺς συναγωνιστάς των Σνοφικούς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Δεξιᾶς). (Καταχωροῦνται τὰ κατατεθέντα ὑπὸ τοῦ κ. ὑφυπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἔγγραφα).

ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ

Φονευθέντων ἢ ἐκτελεσθέντων μελῶν τῆς Ὀργανώσεως Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως Π.Α.Ο. κατὰ τὸν ἐθνικὸν ἀγῶνα κατὰ τῶν κατακτητῶν

ΑΝΑΚΕΦΑΛ.

Βʹ. ΕΚΤΕΛΕΣΘΕΝΤΕΣ ΥΠΟ ΓΕΡΜΑΝΩΝ

Περιοχὴ Κερδυλλίων–Νιγρίτης–Στρυμόνος. Ἐφονεύθησαν ὑπὸ Γερμανῶν 138. Ὁ Ἀρχιστράτηγος τῶν Συμμαχικῶν Στρατευμάτων Μέσης Ἀνατολῆς ἀπηύθυνε τὴν 31 Ὀκτωβρίου 1943 ἀπὸ τοὺς Ρ. Σ. Λονδίνου καὶ Καΐρου τὴν κάτωθι ἐκπομπήν: «Μεταξὺ τῶν ἐθνικῶν ὁμάδων ἀνεφύησαν σοβαραὶ διαμάχαι, τὰς ὁποίας ἀσφαλῶς δημιουργοῦν οἱ Γερμανοὶ διὰ νὰ τὰς ἐκμεταλλευθοῦν ἐν τῇ προσπαθείᾳ των νὰ ἐκμηδενίσουν τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἀνταρτικοῦ ἀγῶνος, μὲ τὴν πρόκλησιν ἐσωτερικῶν διαμαχῶν μεταξὺ τῶν ἐνόπλων ὁμάδων. Τοιουτοτρόπως, ὁ ἀγὼν μετατρέπεται ἀπὸ ἀπελευθερωτικὸν εἰς τοπικόν, ἐσωτερικὸν καὶ κομματικόν. Ἀπὸ σᾶς ἐξαρτᾶται νὰ μὴ πέσετε σ’ αὐτὴν τὴν παγίδα τοῦ ἐχθροῦ. Λάβετε ὑπ’ ὄψει, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς διὰ τοιαύτας διενέξεις καὶ ὅτι τὰ ἐσωτερικὰ ζητήματα δὲν λύονται διὰ τῶν ὅπλων. Μεταξύ σας ὑπάρχουν πατριῶται, ποὺ ἀντὶ νὰ πολεμήσουν τὸν ἐχθρὸν, ἔστρεψαν τὰ ὅπλα κατ’ ἀλλήλων. Ἡ μεγάλη ὅμως πλειοψηφία τοῦ λαοῦ εἶναι ἡνωμένη καὶ χάριν αὐτῆς τῆς πλειοψηφίας πρέπει νὰ παραμερίσετε τὰ πάθη σας. Δι’ αὐτὸ ὡς Ἀρχιστράτηγος τοῦ Στρατοῦ τῆς Μέσης Ἀνατολῆς ἀποβλέπων σὲ σᾶς μετ’ ἐμπιστοσύνης, σᾶς διατάσσω νὰ παύσουν αἱ ἐσωτερικαὶ αὐταὶ διαμάχαι ἀμέσως, καὶ ἡνωμένοι νὰ χωρήσητε πρὸς τὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα κατὰ τοῦ ἐχθροῦ. Βασίζομαι εἰς ὅλους σας καὶ εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι θὰ πειθαρχήσητε εἰς τὴν Διαταγήν μου αὐτήν. Πρέπει νὰ σκεφθῆτε τὰς εὐθύνας ποὺ φέρετε ἀπέναντι τῆς Πατρίδος σας καὶ τῶν Συμμάχων σας. Ἔχει φανῆ ἤδη τὸ γλυκοχάραμα τῆς ἀπελευθερώσεώς σας. Πολεμήσατε ἡνωμένοι διὰ νὰ μὴ ἀναβληθῇ ἡ ὥρα τῆς Ἐλευθερίας καὶ τῆς Νίκης». Ἐκπομπὴ Λονδίνου 28.10.1943. Στὴν ἐκπομπὴ τῆς 28 Ὀκ)βρίου 1943 τὸ Λονδῖνον εἶπε: «Ὅλαι αἱ Ἀγγλικαὶ ἐφημερίδες ἀναφέρουν ἄρθρα διὰ τὴν 28ην Ὀκτωβρίου καὶ ἐξυμνοῦν τὰ κατορθώματα τῶν Ἑλλήνων. Οἱ συντηρητικοὶ Τάϊμς, μεταξὺ ἄλλων γράφουν: «Τὸ τρίτον ἔτος τοῦ πολέμου εὑρίσκει στὸ τέλος του τὴν Ἑλλάδα χωρισμένην. Αἱ ἀνταρτικαὶ ὁμάδες τὰς ὁποίας ὡπλίσαμε καὶ ἐφωδιάσαμε, συγκρούονται μεταξύ των. Ἡ Ἀγγλία ἔχει ἀφ’ ἑνὸς μέν, μεγάλας ὑποχρεώσεις καὶ συμφέρον νὰ βοηθήσῃ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ θέλει ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἀπόσχῃ πάσης ἀναμίξεως εἰς τὰ ἐσωτερικὰ ζητήματα τῶν Ἑλλήνων. Σήμερα στὴν Ἑλλάδα ὑπάρχουν πέντε μεγάλες ὀργανώσεις. Τὸ ΕΑΜ, τὸ ΕΔΕΣ, ἡ ΕΚΚΑ, ἡ ΠΑΟ καὶ τὸ ΛΑΕ, διαθέτουν ἀνταρτικὰς ὁμάδας. Ἐκ τούτων σπουδαιότερες κατ’ ἀριθμὸν δυνάμεως ἀνταρτῶν εἶναι τρεῖς. Τὸ ΕΑΜ, τὸ ὁποῖον εἶναι κατὰ πλειοψηφίαν κομμουνιστικόν, εἰς τὸ ὁποῖον μετέχουν καὶ μερικὰ στοιχεῖα μὴ ἀνήκοντα εἰς κομματικὰς ὁμάδας καὶ κατευθύνεται ἀποκλειστικὰ ἀπὸ τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα τῆς Ἑλλάδος. Ἡ ἔνοπλος δύναμις τοῦ ΕΑΜ εἶναι ὁ ΕΛΑΣ, τοῦ ὁποίου ἀρχηγὸς εἶναι ὁ συνταγματάρχης Σαράφης. Ἄλλη ὀργάνωσις εἶναι τὸ ΕΔΕΣ μὲ ἀρχηγὸν τὸν Ζέρβαν, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ μιμηθῇ τὸν Πλαστήραν στὸ ἐθνικόν του ἔργον. Καὶ τρίτη εἶναι ἡ ΕΚΚΑ μὲ ἀρχηγὸν τὸν συνταγματάρχην Ψαρρόν. Ἡ ὀργάνωσις αὕτη καὶ ἡ ΠΑΟ στὴν Βόρειο Ἑλλάδα καὶ ἡ ΑΕ, στὴν Στερεὰ Ἑλλάδα εἶναι στρατιωτικές, χωρὶς πολιτικὲς κατευθύνσεις. Αἱ συγκρούσεις τῶν ἀνταρτικῶν ὁμάδων ὀφείλονται ὀλιγώτερον εἰς προσωπικὲς φιλοδοξίες τῶν ἰθυνόντων καὶ περισσότερον εἰς πολιτικὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ ἀγῶνος ὑπὸ ὡρισμένου κόμματος διὰ νὰ καταλάβῃ ἐν καιρῷ τὴν ἀρχήν. Ἡ Ἀγγλία ἔχει στείλει Βρεταννοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς τὰ Ἀρχηγεῖα ὅλων τῶν ἀνταρτικῶν ὁμάδων, οἱ ὁποῖοι συνεργάζονται μὲ αὐτὰς καὶ ἀντιμετωπίζουν τὰς ἐμφανιζομένας σοβαρὰς δυσχερείας εἰς τὸν δι’ ὅπλων ἐφοδιασμόν. Ἡ Ἀγγλία εἶναι σήμερον ἡ μόνη δύναμις, ἡ ὁποία ἐνισχύει τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ δι’ αὐτὸ ἔχει ἐπωμισθῆ μεγάλας εὐθύνας. Πάντως εἶναι ἀποφασισμένη νὰ βοηθήσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὰς διαφόρους ἀνταρτικὰς ὁμάδας ἐπὶ ἴσοις ὅροις, ἀνεξαρτήτως πολιτικῶν ἀποχρώσεων καὶ χωρὶς νὰ εὐνοῇ καμμίαν ἐξ αὐτῶν ἰδιαιτέρως. Ἡ διαμάχη δὲ αὕτη, συνεχίζουν οἱ Τάϊμς, δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ μεταβάλῃ, οὔτε καὶ κατὰ ἕνα γιῶτα τὴν εὐγνωμοσύνην τὴν ὁποίαν θὰ τρέφῃ ἐπὶ αἰῶνας ὅλος ὁ πεπολιτισμένος κόσμος ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος. Ἂς ἐλπίσωμεν, ὅτι μετὰ τὸ τέλος τῆς διασκέψεως θὰ ἐπωμισθοῦν τὴν εὐθύνην τῆς καθοδηγήσεως τοῦ ἐν Ἑλλάδι ἀγῶνος καὶ αἱ ἄλλαι δύο Δυνάμεις, ἡ Ρωσία καὶ ἡ Ἀμερική». Ἡ «Νιοὺ Κρόνικλ» λέγει: «Ἡ διαίρεσις τῶν ἀνταρτικῶν ὁμάδων ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι οἱ σύμμαχοι μὲ τὴν ἀναβολὴν τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Ἑλλάδος, ἔδωσαν καιρὸν εἰς ὡρισμένο κόμμα νὰ ἐνισχυθῇ καὶ ἐκμεταλλευθῇ κομματικῶς τὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα, διὰ νὰ παρασκευάσῃ τὴν διὰ τῆς βίας κατάληψιν τῆς ἐξουσίας κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν δικτατορίαν μιᾶς μειοψηφίας ἐπὶ τῆς ὁλότητος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ποὺ οὔτε τὸ ἀκολουθεῖ, οὔτε ἐπιδοκιμάζει τὰς πράξεις του. Αἱ ἄλλαι ἀνταρτικαὶ ὀργανώσεις, ἀπορροφημέναι στὴν στρατιωτικὴ ὀργάνωσι καὶ ἐργασία, δὲν ἀντελήφθησαν ἐγκαίρως τὴν προσπάθειαν πρὸς προπαρασκευαστικὴν ἐργασίαν διὰ τὴν πολιτικὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ ἀγῶνος ὑπό τινος τῶν συμπολεμιστῶν των καὶ οὕτω προκατελήφθησαν ἀπαράσκευοι καὶ ἀνύποπτοι ὑπ’ αὐτοῦ». Τὸ Κάϊρον στὴν βραδυνὴ ἐκπομπή του τῆς 30 Ὀκτωβρίου 1943, λέγει: «Αἱ δύο ὀργανώσεις ΕΑΜ καὶ ΕΔΕΣ βρίσκονται ἀπὸ ἔτους σὲ ἁρμονικὴ συνεργασία γιὰ τὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα. Δυστυχῶς, τελευταῖα ἐξαιρετικῶς λυπηρὰ γεγονότα διατάραξαν τὴν ἁρμονίαν αὐτὴν καὶ αἱ ὁμάδες αὐτὲς ἔστρεψαν τὰ ὅπλα μεταξύ των, μὲ ἀποτέλεσμα τὴν ἀλληλοεξόντωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ. Οἱ ἀρχηγοὶ τοῦ ΕΑΜ ἰσχυρισθέντες, ὅτι τάχα ὁ στρατηγὸς Ζέρβας συνεργάζεται μὲ τοὺς Γερμανούς, ἐπετέθησαν κατὰ τοῦ ΕΔΕΣ καθ’ ὃν χρόνον αὐτὸ βρίσκεται σὲ φονικωτάτη σύρραξι μὲ τοὺς Γερμανούς, ἀποδεικνύοντας ἔτσι περίτρανα, ὅτι ἂν καὶ γνώριζαν πὼς αἱ κατὰ τοῦ ΕΔΕΣ διαδόσεις εἶναι ἀστήρικτοι καὶ ἀσύστολοι, ἔκαμαν τὴν ἐπίθεσιν μὲ τὸ πρόσχημα αὐτὸ δι’ ἄλλον σκοπόν. Τὴν ἴδια ἀπρόκλητη ἐπίθεσι ἔκαμε τὸ ΕΑΜ ἐναντίον τῆς ΕΚΚΑ τοῦ Ψαρροῦ στὸν Παρνασσὸ καὶ ἐναντίον τῆς ΠΑΟ στὴν Μακεδονία, ὅπου αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ἐθνικὴ ἀνταρτικὴ ὀργάνωσις τῆς Βορείου Ἑλλάδος ποὺ διέλυσε πολλὰ ἔνοπλα τμήματά της, ποὺ δὲν θέλησαν τὸν ἐμφύλιον σπαραγμό. Ἀπὸ τὶς ἐνέργειες αὐτὲς τοῦ ΕΑΜ ἐννοεῖται, ὅτι μόνον ἡ Γερμανία ὠφελεῖται. Εἶναι ἐξαιρετικὰ θλιβερὸν νὰ καταστρέφεται ἔτσι ἡ Ἑλληνικὴ ἀνδρεία, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιῆται ἐναντίον τοῦ κοινοῦ ἐχθροῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ Γερμανία. Ἡ μεγάλη πλειονότης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία δὲν εἶναι κομμουνιστική, ἀτενίζει μὲ δέος καὶ μεγάλην ἀνησυχία τὴν κατάστασι αὐτή, οἱ δὲ ἐθνικισταὶ Ἕλληνες λέγουν, ὅτι εἰς περιφερείας ποὺ κατέχει τὸ ΕΑΜ, ἀσκεῖ ἀπροκάλυπτα τρομοκρατίαν ἐναντίον παντὸς ἀντιφρονοῦντος καὶ διαλαλεῖ, ὅτι ὅλοι δῆθεν εἶναι ὀπαδοί του. Τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη διερωτῶνται, πῶς καθ’ ἅς ἡμέρας εἰς τὴν Μόσχαν ἐπέρχονται συνεννοήσεις ἐπὶ Παγκοσμίων ζητημάτων καὶ λαμβάνονται ἀπὸ κοινοῦ ἀποφάσεις διὰ τὴν μεταπολεμικὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς Εὐρώπης, ἡ Ἑλλὰς φθείρεται εἰς ἀσκόπους ἐμφυλίους σπαραγμούς, χωρὶς αἱ ὁμάδες ποὺ ἀγωνίζονται γιὰ μιὰ ἐπικράτησι διὰ τῆς βίας νὰ ἀντιλαμβάνωνται, ὅτι οἱαδήποτε ἐπιβολὴ διὰ τῶν ὅπλων κατ’ ἀνάγκην θὰ εἶναι ἐφήμερος. Πρέπει νὰ τελειώσῃ γρήγορα κἄθε διχόνοια καὶ ἑνώνοντας τὰ χέρια αἱ ἐθνικαὶ ὀργανώσεις, νὰ προχωρήσουν στὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος ἐξυπηρετεῖ τὸ μοναδικὸν σκοπόν, τὴν ἐλευθερία». Τὸ Λονδῖνον στὴν βραδυνή του ἐκπομπὴ τῆς 31.10. 1943, λέγει: «Ἡ ἐπίσημος Βρεταννικὴ περιγραφὴ τῆς συγκρούσεως μεταξὺ τῶν ἐνόπλων τμημάτων τῶν ὀργανώσεων ΕΑΜ καὶ ΕΔΕΣ (ἤτοι μεταξὺ τοῦ ΕΛΑΣ καὶ τοῦ Ζέρβα), ἔχει οὕτω: Τὰ τμήματα τοῦ ΕΛΑΣ κατεῖχον τὴν Ἀνατολικὴν πλευρὰν τῆς Πίνδου καὶ τὴν ἀνατολικῶς ταύτης περιοχήν. Τὰ τμήματα τοῦ Ζέρβα κατεῖχον τὴν Δυτικὴν πλευρὰν τῆς Πίνδου καὶ τὴν περιοχὴν δυτικῶς ταύτης. Ὅλαι αἱ ὑπάρχουσαι ἐθνικαὶ ὀργανώσεις ἐν Ἑλλάδι ἔχουν ἀριστερὰς κατευθύνσεις, ἰδιαιτέρως δὲ ἡ ὀργάνωσις ΕΑΜ, ἡ ὁποία μόνη ἐξ ὅλων ἔθεσεν ὡς πρῶτον της σκοπὸν πολιτικὸν ζήτημα, ἤτοι τὴν κατάληψιν τῆς ἀρχῆς κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἀπελευθερώσεως. Μὲ τὴν πρώτην ἐμφάνισιν τῶν ἐνόπλων ὁμάδων ὁ ἀγὼν ἐστρέφετο κατὰ τοῦ κατακτητοῦ. Διὰ τὴν ὑποβοήθησιν τοῦ ἀγῶνος τούτου καὶ τοῦ συντονισμοῦ τῆς ἐνεργείας τῶν ὁμάδων, τὸ Στρατηγεῖον τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, ἀπέστειλεν Ἄγγλους ἀξιωματικοὺς καὶ οὕτω ἠλπίζετο ἡ σύσφιγξις τῶν δεσμῶν μεταξὺ τῶν ἀνταρτικῶν ὁμάδων. Πράγματι ἡ παρουσία τῶν Ἄγγλων, κατώρθωσε νὰ δημιουργήσῃ πνεῦμα συνεργασίας διὰ τῆς ἱδρύσεως Κοινοῦ Γενικοῦ Στρατηγείου ἀνταρτῶν. Δυστυχῶς ἀπὸ πολλοῦ καιροῦ ὑπὸ διαφόρους προφάσεις τὸ ΕΑΜ ἐπετίθετο κατὰ ὡρισμένων ἐθνικῶν ὁμάδων ὡς τῆς ΕΚΚΑ Ψαρροῦ καὶ ΠΑΟ, ἰδίως ὅμως τώρα ἀπὸ δύο ἑβδομάδες συνεχίζεται ἀλληλοσπαραγμὸς μεταξὺ τοῦ Ε.Λ. Α.Σ. καὶ τοῦ Ζέρβα καὶ μάλιστα κατὰ τὰς συγκρούσεις ἐφονεύθη καὶ εἷς ἀνώτερος Νεοζηλανδὸς Ἀξιωματικός. Αἱ τραγικαὶ συνθῆκαι ὑφ’ ἅς προεκλήθησαν αἱ συγκρούσεις ἔχουν οὕτω: 1) Μετὰ τὴν συνθηκολόγησιν τῆς Ἰταλίας, πολλοὶ Ἰταλικοὶ σχηματισμοὶ μεθ’ ὅλου τοῦ ὁπλισμοῦ των, παρεδόθησαν εἰς τὰ ἔνοπλα τμήματα τοῦ ΕΑΜ (ΕΛΑΣ) εἰς τὴν περιοχὴν τοῦ ὁποίου προηγουμένως διέμενον. Ἐκ τοῦ γεγονότος τούτου, τὰ τμήματα τοῦ ΕΑΜ (ΕΛΑΣ), ἐνισχύθησαν σημαντικῶς εἰς ὁπλισμὸν εἰς βάρος τῆς μέχρι τότε ὑφισταμένης ἰσορροπίας μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν ἄλλων ἐθνικῶν ὀργανώσεων καὶ ἰδίως μετὰ τῶν τμημάτων τοῦ Ζέρβα. 2) Μετὰ τὴν διάλυσιν τῶν Ἰταλικῶν σχηματισμῶν καὶ διὰ λόγους στρατιωτικῶν ἀναγκῶν καὶ ἀσφαλείας, οἱ Γερμανοὶ εἶχον ἀνάγκην μετακινήσεως στρατευμάτων διὰ τῶν διαβάσεων ἃς κατεῖχον τὰ τμήματα Ζέρβα. Δεδομένου, ὅτι προεβλέπετο ἀντίστασις ἐκ μέρους τῶν ἀνταρτικῶν ὁμάδων καὶ ἦτο δυσχερὴς ἡ ἐκτέλεσις τῶν μετακινήσεων τούτων, οἱ Γερμανοὶ διενοήθησαν νὰ προκαλέσουν δυσπιστίαν μεταξὺ τῶν ἀνταρτικῶν, Ζέρβα καὶ ΕΛΑΣ, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, τῇ συνεργασίᾳ μερικῶν Κούϊσλιγκ τῆς Κυβερνήσεως Ράλλη, ἐπρότειναν εἰς τὸν Ζέρβαν προσωρινὴν ἀνακωχήν, ἀπειλοῦντες ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει τὴν διακοπὴν τῆς τροφοδοσίας τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἠπείρου ὑπὸ τοῦ Διεθνοῦς Ἐρυθροῦ Σταυροῦ. Τὴν ἐνέργειάν των ταύτην ἐγνώρισαν σκοπίμως εἰς τὸ ΕΑΜ. Ἐπειδὴ ὡς ἦτο ἑπόμενον, ὁ Ζέρβας ἀπέρριψε τὰς προτάσεις ταύτας κατὰ τὸ τέλος τῆς πρώτης ἑβδομάδος τοῦ Ὀκτωβρίου, οἱ Γερμανοὶ ἐπετέθησαν ἐναντίον τῶν τμημάτων Ζέρβα καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν, ἀπὸ Μετσόβου, Τζουμέρκα, Βάλτου. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων καὶ ἐνῷ τὰ τμήματα Ζέρβα ἀντιμετώπιζον τοὺς Γερμανοὺς καὶ ἦσαν ἐμπεπλεγμένα εἰς σκληρὸν ἀγῶνα μετ’ αὐτῶν τὰ ἔνοπλα τμήματα τοῦ ΕΑΜ εὗρον καιρὸν γιὰ νὰ πλήξουν τὸν Ζέρβα ἐκ τῶν νώτων μὲ σκοπὸν νὰ τὸν ἐκμηδενίσουν καὶ μὲ τὴν τελείως ἀβάσιμον καὶ ἀναληθῆ δικαιολογίαν, ὅτι δῆθεν ὁ Ζέρβας προέρχεται εἰς συνεννοήσεις καὶ συμφωνίας μὲ τοὺς Γερμανούς, δικαιολογίαν τὴν ὁποίαν ἐγνώριζον, ὅτι ἦτο ψευδής, ἐφ’ ὅσον οὗτος ἐμάχετο ἤδη κατὰ τῶν Γερμανῶν, τοῦ ἐπετέθησαν ἐκ τῶν νώτων. Ἀποτέλεσμα τούτου ἦτο ἡ διάλυσις ἢ σύμπτυξις τῶν προκεχωρημένων εἰς τὰς ἀνατολικὰς θέσεις τμημάτων τοῦ Ζέρβα καὶ ἡ σύλληψις τῶν ἐπικεφαλῆς τούτων ἀξιωματικῶν. Παρ’ ὅλα ταῦτα ὁ Ζέρβας ἀντεπετέθη διὰ τὴν ἀπόκρουσιν τῆς ἐπιθέσεως τῶν τμημάτων τοῦ ΕΑΜ. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὁ Ἀρχιστράτηγος Οὐΐλσων λαβὼν γνῶσιν τῶν γεγονότων διέταξε τὴν 21 Ὀκτωβρίου 1943 τὴν κατάπαυσιν τοῦ ἀδελφοκτόνου ἀγῶνος καὶ ὑπακοὴν εἰς τὰς διαταγάς του. Ὁ στρατηγὸς Ζέρβας ὑπήκουσεν ἀμέσως εἰς τὴν διαταγὴν ταύτην καὶ ἀπέσυρεν ἀμέσως ὡρισμένα τμήματα, ἅτινα ἀντεπετίθεντο. Τὸ ΕΑΜ ὅμως οὐδαμῶς συνεμορφώθη πρὸς τὴν διαταγὴν ταύτην τοῦ Ἀρχιστρατήγου, ἐξακολούθησαν τὸν ἀδελφοκτόνον ἀγῶνα. Τὸ πλέον δὲ ἀσυγχώρητον καὶ ἐκπληκτικὸν ἐν προκειμένῳ εἶναι, ὅτι ὡς ἐξηκριβώθη ἤδη πλήρως, ἡ ἡγεσία τοῦ ΕΑΜ διὰ νὰ καταπείσῃ τοὺς ὁπλίτας τῶν Σωμάτων των νὰ ἀναλάβουν τὸν ἀδελφοκτόνον ἀγῶνα ἐδικαιολόγησε τὴν ἐπιθετικὴν ταύτην ἐνέργειαν ἀδελφῆς ὀργανώσεως καὶ τὴν ἐγκληματικὴν ἀδελφοκτονίαν εἰς στιγμὴν καθ’ ἣν ὁ Ζέρβας ἠγωνίζετο κατὰ τῶν ἐχθρῶν Γερμανῶν, ὡς δῆθεν διαταχθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Στρατηγείου τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Ἡ πληροφορία αὕτη ἐνεποίησεν εἰς ὅλους μας ἔκπληξιν καὶ ὀδύνην. Δηλοῦται ἐπισήμως, ὅτι ὁ στρατηγὸς Ζέρβας οὐδέποτε συνειργάσθη μὲ Γερμανοὺς καὶ ὅτι ὅλαι αἱ σχετικαὶ διαδόσεις εἶναι ἐφευρέσεις τῶν ἀντιπάλων του, οἱ ὁποῖοι τυφλωμένοι ἀπὸ τὸ κομματικὸν πάθος δὲν ἔχουν πλέον κανένα φραγμὸν στὴν συκοφαντικὴν δυσφήμησιν τῶν συναγωνιστῶν των. Ἤδη ἡ Βρεταννικὴ ἀποστολὴ καταβάλλει προσπαθείας διὰ τὴν κατάπαυσιν τοῦ ἐμφυλίου ἀγῶνος. Τὸ Κάϊρον εἰς τὴν βραδυνὴν ἐκπομπὴν τῆς 31 Ὀκτωβρίου τοῦ 1943, εἶπε: «Αἱ πληροφορίαι μας διὰ τὴν Ἑλλάδα ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι δυσμενεῖς. Ὁ Ε.Λ.Α.Σ. ὁ ὁποῖος ἐξειλίχθη πιὰ σὲ καθαρὴ κομμουνιστικὴ ὀργάνωσι, βάζοντας παράμερα ὅλους τοὺς ἄλλους ἐθνικόφρονας, ἄρχισε ἕνα φανατικὸ ἀγῶνα ἐναντίον τῶν ἄλλων ἐθνικῶν ὀργανώσεων, μὴ ὑποχωρῶν, οὔτε στὴ συκοφαντία, οὔτε μπροστὰ στὸν ἐμφύλιο σπαραγμό. Ἔτσι κτύπησε ἐκ τῶν ὄπισθεν τμῆμα τῆς ὁμάδος Ζέρβα καθ’ ἣν στιγμὴν ἔκαμνε κρατερώτατο ἀγῶνα ἐναντίον ὑπερτέρων καὶ καλῶς ἐξωπλισμένων Γερμανικῶν στρατευμάτων. Ἐπὶ πλέον συκοφαντεῖ ὅλες τὶς ἐθνικὲς ὀργανώσεις καὶ κυρίως τὴν ὁμάδα τοῦ Ζέρβα–ΕΔΕΣ, ὅτι συνεργάζεται μὲ τοὺς Γερμανούς. Διακηρύσσομεν, ὅτι ἡ ὁμὰς τοῦ Ζέρβα ἂν καὶ ὑστερῇ ἀριθμητικῶς τοῦ ΕΛΑΣ, προσέφερε μέχρι σήμερα τὶς μεγαλύτερες ὑπηρεσίες στὸ ἀπελευθερωτικὸ ἐπίπεδο. Κάθε κτύπημα ἐναντίον τοῦ Ζέρβα καὶ ἐναντίον τῶν ἄλλων ἐθνικῶν ὀργανώσεων, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ἐνίσχυσις τῶν Γερμανῶν. Σὰν νὰ μὴ ἔφτανε ὁ ἐμφύλιος αὐτὸς σπαραγμὸς ποὺ προκάλεσε τὸ ΕΑΜ–ΕΛΑΣ, ἄρχισε τώρα νὰ ἐπιτίθεται καὶ κατὰ τῶν Ἄγγλων ἀξιωματικῶν συνδέσμων ποὺ προσπαθοῦν νὰ τοὺς συγκρατήσουν καὶ ἀποδοκιμάσουν τὴν τακτικήν των αὐτή. Ἔτσι σκότωσαν ἕνα Νεοζηλανδὸ ἀξιωματικὸ καὶ χαστούκισαν ἕνα ἀνώτερον Ἄγγλο ἀξιωματικὸν τῆς Διασυμμαχικῆς Ἐπιτροπῆς. Κάνουμε καὶ πάλιν τὴν δήλωσιν, ὅτι ὅλα αὐτὰ ἐξυπηρετοῦν τὸν κατακτητὴν καὶ προειδοποιοῦμεν τὸ ΕΑΜ καὶ τὸν ΕΛΑΣ, νὰ σταματήσῃ νὰ μᾶς παρέχῃ αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἐκδουλεύσεις, γιατὶ τὰ ὅπλα, οὔτε γιὰ τὸν ἐμφύλιον πόλεμον δόθηκαν, οὔτε γιὰ τὴν ἐπίλυσιν τῶν ἐσωτερικῶν διαφορῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ τὴν ὑποβοήθησιν ὡρισμένης μειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ καταλάβῃ διὰ τῆς βίας τὴν ἀρχήν». 15. — Στρατιωτικὸν Σύμφωνον Γερμανῶν–ΕΛΑΣ «Οἱ κάτωθι ὑπογεγραμμένοι 1) Καπετὰν Κῖτσος, Διοικητὴς 2ου Τάγματος 31ου Συντάγματος ΕΛΑΣ, ἐνεργῶντας ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Ο.Μ.Μ. (Ὁμάδος Μεραρχιῶν Μακεδονίας) μὲ ἐξουσιοδότησι τοῦ μεράρχου ΧΙ Μεραρχίας Λασσάνης καὶ 2) ταγματάρχης Ἔριχ Φένσκε διοικητὴς τῆς μονάδος 31756, ὡς ἐκπρόσωπος τῶν ἐνόπλων γερμανικῶν δυνάμεων τῆς στρατιᾶς Αἰγαίου, συνελθόντες σήμερα τὴν 1ην Σεπτεμβρίου 1944 στὸ χωριὸ Λειβάδι περιφερείας Θεσσαλονίκης, συνεφωνήσαμεν τὰ κάτωθι: 1ον) Ὁ ΕΛΑΣ ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσι νὰ μὴ ἐμποδίσῃ τὴν ὑποχώρησι τοῦ γερμανικοῦ στρατοῦ στὴν περιοχὴ τοῦ Ο.Μ.Μ. μπαίνοντας σὲ κάθε ἐκκενούμενο τμῆμα μετὰ τὴν ἀναχώρησιν καὶ τοῦ τελευταίου γερμανοῦ στρατιώτου. 2ον) Παράλληλα ἡ Γερμανικὴ Α.Σ.Δ.Μ.Α. ὑποχρεοῦται νὰ διατάξῃ τὴν ἀποχώρησιν τῶν ταγμάτων ἀσφαλείας ἀπὸ τὴν πόλι τῆς Θεσσαλονίκης, τὴν ὁποίαν καὶ θὰ παραδώσῃ στὸν ἐφεδρικὸν ΕΛΑΣ καὶ στὴν πολιτικὴν ὀργάνωσιν τοῦ ΕΑΜ σύμφωνα μὲ λεπτομερειακὸ σχέδιο ποὺ τὰ δύο συμβαλλόμενα μέρη (ΟΜΜ, ΕΑΜ καὶ ΓΑΣΔΜΑ) θὰ καθορίσουν. 3ον) Ὁ ΕΛΑΣ ἐγγυᾶται γιὰ τὴ ζωὴ τῶν Γερμανῶν στρατιωτῶν ποὺ προσεχώρησαν εἰς τὰς τάξεις του, φτάνει νὰ ὑποσχεθοῦν, πὼς θὰ πολεμήσουν στὸ πλευρό του ἐνάντια σὲ οἱονδήποτε ἐχθρὸν τοῦ λαϊκοῦ στρατοῦ. 4ον) Ὁ ΕΛΑΣ δὲν φέρει καμμία εὐθύνη ἂν ἀντιλαϊκὲς προδοτικὲς ὁμάδες ἐπιτεθοῦν κατὰ Γερμανικῶν δυνάμεων. 5ον) Ἡ ΓΑΣΔΜΑ θὰ παραχωρήσῃ στὸν ΕΛΑΣ βαρὺ ὁπλισμὸ καὶ ἀνάλογο πολεμικὸ ὑλικὸ γιὰ τὴν ἐξουδετέρωσι τῶν παραπάνω ὁμάδων. 6ον) Ὁ ΕΛΑΣ μὲ τοὺς ὅρους αὐτοὺς καὶ μὲ τὴν συνεργασίαν τῶν Βουλγαρικῶν καὶ Ἀλβανικῶν παρτιζάνικων τμημάτων ἀναλαμβάνει τὴν καταπολέμησιν τῶν ἀντιλαϊκῶν παρτιζάνικων ὁμάδων. Τὸ σύμφωνο αὐτὸ γράφηκε σὲ δύο, τὸ ἕνα στὴν Ἑλληνικὴ γλῶσσα, καὶ τὸ παρέλαβε ὁ ταγματάρχης Ἔριχ Φένσκε, καὶ τὸ δεύτερο στὴν Γερμανικὴ καὶ τὸ παρέλαβε ὁ Καπετὰν Κῖτσος. Λειβάδι 1 Σεπτεμβρίου 1944 Ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ΟΜΜ Γιὰ τὴν ΓΑΣΔΜΑ Καπετὰν Κῖτσος Ἔριχ Φένσκε» Κείμενον τοῦ Μυστικοῦ Συμφώνου ΕΑΜ–Γερμανικοῦ Στρατηγείου Θεσσαλονίκης, τὸ πρωτότυπον τοῦ ὁποῖοι κατετέθη ὑπὸ τοῦ Ἐθνικοῦ Συνδέσμου Ἐλασιτῶν Μακεδονίας–Θράκης εἰς τὴν ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Ο.Η.Ε. εἰς Θεσσαλονίκην. Τὸ πρωτότυπον τοῦ ἀνωτέρω ἐγγράφου ἐξετέθη εἰς τὴν ἐν Θεσσαλονίκῃ ἔκθεσιν πειστηρίων ἐν φωτοτυπίᾳ, συνοδευόμενον καὶ ὑπὸ τοῦ πρωτοτύπου τῆς προσκλήσεως ἣν ἀπηύθυνεν ὁ Καπετὰν Κῖτσος πρὸς τὸν Γερμανὸν ἀξιωματικὸν διὰ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ συμφώνου. 18. — Ἐπίθεσις κατὰ Ἑλληνικῶν χωρίων. «ΕΛΑΣ, 11η Μεραρχία, 1)26 19.9.44 Πατριῶτες καλὴ λευθεριά, Κατόπιν ἀποφάσεως τῶν συμμαχικῶν Βουλγαρικῶν δυνάμεων καὶ τοῦ τάγματός μας..... τὰ χωριὰ ταῦτα διὰ πυροβολικοῦ καὶ δυνάμεώς μας ὡς καὶ Βουλγαρικῶν τοιούτων, θέλουσι καταστραφῆ ἐκ θεμελίων». Ἀπόσπασμα προκηρύξεως συντεταγμένης Ἑλληνιστὶ καὶ Βουλγαριστί, τάγματος 11ης Μεραρχίας τοῦ ΕΛΑΣ, ὑπογραφομένης ὑπό τινος Γεροδήμου καὶ τοῦ Βουλγάρου Ἀτανάσωφ καὶ ἀπευθυνομένης πρὸς τοὺς κατοίκους Μπάφρας, Τσερεπλιάνης, Κιλμίστας καὶ Νικησάνης, ἁπάντων χωρίων τῆς περιοχῆς Παγγαίου. 12. — Αὐτονόμησις καὶ ἐκχώρησις ἐπαρχιῶν. «1) Αἱ ἐπαρχίαι Κιλκίς, Παιωνίας, Ἀλμωπίας, Γιαννιτσῶν, Ἐδέσσης, Ἐορδαίας, Φλωρίνης καὶ Καστοριὰς ἐκχωροῦνται ἀπὸ τὸ ΕΑΜ–ΕΛΑΣ ὡς ζώνη δράσεως τοῦ ΣΝΟΦ. 2) Τὸ ΣΝΟΦ (1) ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεκτείνῃ τὴ ζώνη τῆς δράσης του καὶ σὲ ἄλλες νοτιώτερες ἐπαρχίες ὕστερα ἀπὸ τὴν ἐξασφάλιση πλήρους κυριαρχίας στὶς παραπάνω ἐπαρχίες. (1) ΣΝΟΦ–Σλαυϊκὸν Λαϊκὸν Ἀπελευθερωτικὸν Μέτωπον. Ὀργάνωσις ἐργασθεῖσα ἐπὶ κατοχῆς ὑπὲρ τῆς αὐτονομήσεως τῆς Μακεδονίας. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν, διὰ λόγους πολιτικῆς σκοπιμότητος, μετεβλήθη εἰς ΝΟΦ. 3) Ὁ Βουλγαρικὸς στρατὸς κατοχῆς τῆς Μακεδονίας παίρνει τὴν ὑποχρέωση νὰ καταλάβῃ τὰ ἀστικὰ κέντρα τῆς Μακεδονίας ὕστερα ἀπὸ τὴν ἀποχώρηση τῶν Γερμανῶν καὶ τὴν παράδοση τούτων εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ ΕΑΜ. 4) Ἀποφασίζουν ἀπὸ κοινοῦ ΕΑΜ καὶ ΣΝΟΦ τὴν δημιουργίαν αὐτονόμου Μακεδονικοῦ Κράτους Σοβιετικῆς Ὀργάνωσης τὸ ὁποῖον θὰ ζητήσῃ νὰ μπῇ κάτω ἀπὸ τὴν προστασία τῆς Ρωσίας. 5) Γιὰ τὴν ἐνίσχυση ΕΑΜ–ΣΝΟΦ ἀναλαμβάνεται ἡ ὑποχρέωση τῆς πλαισίωσης τῆς Διεθ. Μεραρχίας ποὺ θὰ ἱδρυθῇ στὸ Καϊμακτσαλὰν ἀπὸ Βουλγάρους ἀξιωματικοὺς καὶ ὁ ἐφοδιασμὸς της μὲ πυρομαχικά. 6) Νὰ φροντίσουν οἱ Βούλγαροι γιὰ τὴν κατασυκοφάντηση κάθε δυναμικοῦ ἐθνικιστικοῦ στοιχείου στὶς ἀρχὲς κατοχῆς, ὥστε νὰ μὴ ἀναπτυχθῇ ἐθνικιστικὴ κίνησις. Καθιερώθη τέλος ὡς σημαία τῆς Σοβ. Δημ. Μακεδονίας ἡ Βουλγαρικὴ τοιαύτη μὲ ἀντίθετον φορὰν χρωμάτων καὶ μὲ ἀστέρι εἰς τὸ κέντρον». Δεύτερον σύμφωνον ὑπογραφὲν τὸν Ἰανουάριαν τοῦ 1944 μεταξὺ τοῦ λοχαγοῦ Κάλτσεφ καὶ τοῦ ΕΑΜ ἐκπροσωπηθέντος ὑπὸ τοῦ Ἀνδρ. Τζίμα, εἰς Καρυδιὲς Ἐδέσσης. (Τοιαύτη σημαία ὑψώθη εἰς τὴν Ἀρδέαν ὑπὸ τοῦ

ΕΑΜ).

9. — Βαλκανικὴ Ἕνωσις Σοβιετικῶν Δημοκρατιῶν.

«ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟΝ

Τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα Ἑλλάδος καὶ τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα Βουλγαρίας, ὕστερα ἀπὸ τὴν διάλυση τῆς Κομ. Διεθ. ἔχοντας ὑπ’ ὄψει τὴν ὡς τώρα πολιτικὴν γραμμὴν τῆς Κομ. Διεθ. καὶ τὶς τελευταῖες ὁδηγίες της καὶ μὲ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἐργασθοῦν ἀπὸ κοινοῦ γιὰ τὴν ταχύτερη καὶ ἀποτελεσματικώτερη δράση της μὲ τελικὸ τὴν ἐγκαθίδρυση στὴν Βαλκανικήν, Ἕνωσι Σοβιετικῆς Δημοκρατίας καὶ νὰ λύσουν μιὰ γιὰ πάντα τὶς διαφορὲς ἀνάμεσα στοὺς λαοὺς τῆς Βαλκανικῆς, ἀποφασίζουν μὲ τοὺς ἀντιπροσώπους των ποὺ ὑπογράφουν τὸ σύμφωνον αὐτό: 1ον) Τοῦ συντρόφου Γιάννη Ἰωαννίδη ἐκ μέρους τοῦ Κ.Κ.Ε. καὶ 2ον) τοῦ συντρόφου Δουσὰν Δασκάλωφ, ἐκ μέρους τοῦ Κ.Κ.Β., τὰ ἑξῆς: 1) Τελικὸς σκοπὸς καὶ τῶν δύο κομμάτων καθορίζεται ἡ ἐγκαθίδρυση στὴ Βαλκανικὴ Ἕνωση Σοβιετικῶν Δημοκρατιῶν, ποὺ θὰ περιλαμβάνῃ τὴν Ἑλλάδα, τὴν Μακεδονία καὶ τὴν Σερβία. 2) Τὸ Κ.Κ. Ἑλλάδος καὶ Βουλγαρίας εἶναι ἐλεύθερα νὰ κανονίσουν τὴν τακτικὴ τῆς δράσης τους γιὰ νὰ φθάσουν στὸν τελικὸ σκοπὸ ὅπως αὐτὰ νομίζουν καλλίτερα. 3) Γιὰ τὴν ἀσφάλεια τῶν συνόρων ἀπὸ Β. καὶ τὰ δύο κόμματα θὰ ἐργασθοῦν, ὥστε τὰ σύνορα τῆς Βουλγαρίας καὶ τῆς Σερβίας νὰ πιάνουν ἀπὸ τὸ Δούναβη μὲ τέλος Β. τοῦ Φιοῦμε στὴν Ἀδριατική. 4) Στὴ Βουλγαρία θὰ δοθῇ διέξοδος ἐδαφικὴ στὸ Αἰγαῖο. 5) Ἡ Ἰσταμπούλ καὶ τὰ στενὰ τῶν Δαρδανελλίων νὰ ἀποτελέσουν ἀνεξάρτητη καὶ αὐτόνομη Δημοκρατία ὑπὸ τὸν ἔλεγχο τῆς Ε.Σ.Σ.Δ. Ρωσίας. 6) Ἡ Μακεδονία, ἡ Ἑλληνική, Βουλγαρικὴ καὶ Σερβική, δηλαδὴ ἡ χώρα ποὺ συμπεριλαμβάνεται μέσα στὸ ποταμὸ Νέστο καὶ τὸ ὄρος Ροδόπη, τὰ ὄρη Ρίλα, Ὀσνικώφ Σάρ (Σκάρδος) ἀπὸ Β. τὶς Ἀλβανικὲς Ἄλπεις καὶ τὴν Πίνδο ἀπὸ Δυσμὰς τὸ ὄρος Ὄλυμπος καὶ τὸ Αἰγαῖον ἀπὸ Νότον μὲ τὴν Νῆσον Θάσον θὰ ἀποτελέσουν ἀνεξάρτητη Αὐτόνομη Σοβ. Δημοκρατία μέσα στὴν Ἕνωση Σ.Σ.Δ. τῆς Βαλκανικῆς. Ἐπίσημη γλῶσσα θὰ εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ καὶ Βουλγαρική. Τὸ σύμφωνο αὐτὸ διατυπώθηκε Ἑλληνικὰ καὶ Βουλγαρικά. Πετρίτσι 12 Ἰούλη 1943 Γιὰ τὸ Κ.Κ.Ε. (ὑπ.) Γιάννης Ἰωαννίδης Γιὰ τὸ Κ.Κ.Β. (ὑπ.) Δουσὰν Δασκάλωφ» (Ἀκριβὲς ἀντίγραφον ἐκ τοῦ εὑρεθέντος εἰς τὸ χωρίον Μπούλα Κομμουνιστικοῦ Ἀρχείου). Τὸ κείμενον τῆς ἐν λόγῳ διαταγῆς ἔχει ὡς ἑξῆς: Αʹ Σῶμα Στρατοῦ Ὥρα 9.55′ Ι Ταξιαρχία Ἐξαιρετικῶς ἐπείγουσα Ἀριθ. πρ. 5.

ΔΙΑΤΑΓΗ

Εἰς ἐκτέλεσιν Διαταγῆς Αʹ Σώματος Στρατοῦ

ΑΠΑΓΟΡΕΥΟΜΕΝ

Ἀπολύτως πᾶσαν ἐπιχείρησιν ὁποιασδήποτε μορφῆς κατὰ μεμονωμένων Γερμανῶν ἢ καὶ τμημάτων Γερμανῶν. Νὰ κοινοποιηθῇ πάραυτα ἡ ἀνωτέρω Διαταγὴ εἰς ἅπαντα τὰ τμήματα. Ἀναφέρατε λῆψιν καὶ ἐκτέλεσιν. Παραλῆπται 1ον καὶ 2ον Σύν)μα

Ὁ Καπετάνιος

ΚΟΣΜΑΣ

Ὁ Στρ. Διοικητ. Δεληβορηᾶς 23. — Βούλγαροι εἰς τὸν ΕΛΑΣ. «Ἀριθ. Ἐμπιστ. Πρωτοκόλλου 813)25.11.44 Ὁμάδα Μεραρχιῶν Θεσσαλονίκης Τηλεγραφήσατε Αʹ Σῶμα ὀνόματα παρουσιασθέντων 27 Βουλγάρων. Ἐνταχθοῦν ἐνεργὸν ΕΛΑΣ. Φροντίζομεν ἀποστείλωμεν ζητηθέντα αὐτοκίνητα.

ΣΑΡΑΦΗΣ

Ὑποστράτηγος»

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΝ ΣΥΜΦΩΝΟΝ

Σήμερον τὴν 20ὴν Σεπτεμβρίου τοῦ 1944 ἐν Μελισσοχωρίῳ Μακεδονίας, οἱ ὑπογεγραμμένοι ἀντιπρόσωποι τοῦ ΚΚΕ, τοῦ Βουλγαρικοῦ Στρατοῦ, τοῦ ΕΛΑΣ καὶ τῆς ΠΕΕΑ συνεφωνήσαμεν καὶ ἀποφασίσαμεν τὰ κάτωθι πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ κοινοῦ ἀπελευθερωτικοῦ μας ἀγῶνα καθὼς καὶ γιὰ τὴν μελλοντικήν μας συνεργασίαν. Ἀρ. 1. Ἄμεσος ὑποστήριξις τοῦ ΕΛΑΣ μὲ πολεμικὸ ὑλικὸ διὰ τοῦ Βουλγαρικοῦ στρατοῦ. Ἀρ. 2. Ὁ Βουλγαρικὸς στρατὸς δὲν θὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τοῦ ΕΛΑΣ καὶ θὰ ὑποστηρίξῃ τὰς ἐπιχειρήσεις του καὶ ἐναντίον Κυβερνητικῶν στρατευμάτων καὶ ἐναντίον ἐθνικιστικῶν Κομμάτων. Ἀρ. 3. Κατὰ τὴν Ἀγγλοαμερικανικὴν ἀπόβασιν ἐν Ἑλλάδι, ὁ ΕΛΑΣ ὑποχρεοῦται νὰ συμπεριλάβῃ εἰς τὰς τάξεις του Βουλγαρικὰ στρατεύματα καὶ νὰ τὰ ὑποστηρίξῃ. Ἀρ. 4. Κατὰ τὴν ἀπόβασι θὰ ἑνωθοῦν τὰ Βουλγαρικὰ στρατεύματα καὶ ὁ ΕΛΑΣ. Ἀρ. 5. Ὁ ΕΛΑΣ ὑποχρεοῦται ἐν περιπτώσει ὑποχωρήσεως, νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ Βουλγαρικὰ στρατεύματα μέχρι τῶν συνόρων. Ἀρ. 6. Ὅλο τὸ Βουλγ. πολεμικὸν ὑλικὸν τὸ εὑρισκόμενον εἰς Μακεδονίαν καὶ Θράκην θὰ παραχωρηθῇ ἀνέπαφον εἰς τὸν ΕΛΑΣ. Ἀρ. 7. Ὁ ΕΛΑΣ ἀναλαμβάνει τὸν ἀνεφοδιασμὸν τοῦ Βουλγαρικοῦ στρατοῦ. Ἀρ. 8. Ὁ ΕΛΑΣ ἀναλαμβάνει τὴν προστασίαν τῆς Βουλγαρικῆς μειονότητος καὶ τῆς περιουσίας αὐτῆς καὶ θὰ διευκολύνῃ, ἐφ’ ὅσον αὕτη θὰ ζητήσῃ, τὴν ἀναχώρησίν της εἰς τὴν Βουλγαρίαν, συναποκομίζουσα καὶ τὴν περιουσίαν της. Ἀρ. 9. Ἀπὸ κοινοῦ ἀγὼν ἐναντίον ἐκείνων ποὺ ἐναντιοῦνται εἰς τὸν ΕΛΑΣ καὶ τὸ ΚΚΕ. Ἀρ. 10. Τὸ ΕΑΜ, τὸ ΚΚΕ καὶ ὁ ΕΛΑΣ ἀναλαμβάνουν νὰ σχηματίσουν μίαν διεθνῆ Μακεδονίαν μετὰ τὸ τέλος τοῦ πολέμου. Ἀρ. 11. Κατάργησις συνόρων μεταξὺ Βουλγαρίας, Ἑλλάδος καὶ Σερβίας. Ἀρ. 12. Οὐδεὶς Βούλγαρος θὰ συλληφθῇ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ ἀπὸ τὸν ΕΛΑΣ. Ἐν Μελισσοχωρίῳ 20.9.44 Διὰ τὴν ΠΕΕΑ Στασινόπουλος Διὰ τὸ ΚΚΒ ΦΙΛΙΠΟΒΙΤΣ Ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν «Νέα Εὐρώπη» τῆς 28.9.44 Γραμματεὺς Βουλγ. Λέσχης Διὰ τὸν Βουλγ. Στρατὸν ΓΙΟΥΝΩΦ (Ὑπολοχαγὸς) Διὰ τὸν ΕΛΑΣ Αὐγερινὸς «ΕΛΑΣ Ξάνθη τῇ 15.9.1944

81ον Σύνταγμα Πεζικοῦ

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΑΤΑΓΗ

Δικαίωμα ὁπλοφορίας ἔχουν: Ι. Ὁ Βουλγαρικὸς Στρατός. ΙΙ. Ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτοφυλακή. ΙΙΙ. Οἱ ἐφωδιασμένοι μὲ πιστοποιητικὸν ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΕΠΟΝ, ΚΚΕ, Ὀτετσέσβεν Φρόντ (Πατριωτικὸν Μέτωπον). Ἡ παροῦσα νὰ κοινοποιηθῇ εἰς τὸν λαὸν διὰ τῶν ὀργανώσεων ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΕΠΟΝ, ΚΚΕ, ΟΤΕΤΣΕΣΒΕΝ ΦΡΟΝΤ, πρὸς γνῶσιν καὶ συμμόρφωσιν».

Ὁ Διοικητὴς τοῦ Συντάγματος

ΑΡΗΣ»

«Ἄνω Κολλίνα 30.3.44 Συνεννόησις Συνήλθομεν σήμερον τὴν 30.3.44 ἡ S. D. Γερμανικὴ Πολιτικὴ Ἀστυνομία καὶ Ἀντιπρόσωπος Πελλ. Ἐπιτροπῆς, καὶ Ἀντ. Ἐπιτρ. Λακωνίας, καὶ ὁ Ἀντιπρόσωπος τοῦ 8ου Συντάγματος καὶ ἀποφασίσαμεν τὰ κάτωθι: 1) Κατόπιν προτάσεως τῶν Γερμανικῶν Ἀστυνομικῶν Ἀρχῶν, κατάπαυσιν μέχρι καὶ τῆς 10.4.44 πυρὸς καὶ ἐκ μέρους τῶν δύο παρατάξεων, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν Ταγμάτων Ἀσφαλείας, μέχρις ὅτου ἀποφανθοῦν καὶ αἱ δύο ἀνώτεραι ἀρχαὶ περὶ τῶν προτάσεων τῶν γενομένων παρὰ τῶν Γερμανικῶν ἀρχῶν. Αἱ δύο συμβαλλόμεναι παρατάξεις ὑποχρεοῦνται νὰ κυρώσουν τ’ ἀνωτέρω μέχρι νεωτέρας τελικῆς ἀποφάσεως περὶ τὴν Λακωνίαν καὶ γενικώτερον περὶ τὴν Πελοπόννησον. Ἡ ὑπόθεσις θὰ συζητηθῇ εἰς Ἀθήνας τὴν 9–10.4.44 ἐκ μέρους καὶ τῶν δύο συμβαλλομένων. Ἡ Ἑλλὰς γιὰ τοὺς Ἕλληνας. Ὁ Δ)τὴς τῆς Γερμανικῆς Πολιτ. Ἀστ. Σπάρτης Ὑπογραφὴ δυσανάγνωστος Τοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ. Τρίπολιν Ὑπογραφαὶ δυσανάγνωστοι Οἱ Χιτλερικοὶ ἀνταποδίδουν εἰς τὸ ΚΚΕ τὰς ὑπηρεσίας του. Αἱ φιλοχιτλερικαὶ θέσεις τοῦ ΚΚΕ, δὲν ἔμειναν χωρὶς ἀνταπόδοσιν ἐκ μέρους τῶν Γερμανῶν. Ὅταν οὗτοι κατέλαβον τὴν Ἑλλάδα, προέβησαν εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν πολλῶν κομμουνιστῶν κρατουμένων εἰς τὰς φυλακὰς Ἀκροναυπλίας καὶ καταγομένων ἐκ περιφερειῶν τῆς Βορείου Ἑλλάδος. Σκοπὸς τῆς τοιαύτης ἐνεργείας τῶν Γερμανῶν, ἦτο νὰ χρησιμοποιηθοῦν οἱ ἀπολυθέντες οὗτοι κομμουνισταὶ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐπιδιώξεων τῆς Βουλγαρίας εἰς τὴν ὁποίαν οἱ Γερμανοὶ εἶχον παραχωρήσει τὸ μέγιστον μέρος τῆς Βορείου Ἑλλάδος, δηλαδὴ περιοχὰς ἀπὸ τὰς ὁποίας κατήγοντο οἱ ἀπελευθερωθέντες κομμουνισταί. Συγκεκριμένως τὴν 28ην Ἰουνίου 1941, μετέβησαν εἰς τὰς φυλακὰς Ἀκροναυπλίας, δύο Γερμανοὶ ἀξιωματικοὶ τῆς μυστικῆς ἀστυνομίας καὶ διέταξαν τὴν ἀπόλυσιν 27 κομμουνιστῶν κρατουμένων. Οὗτοι ἦσαν: 1) Ἀνδρέας Τσίμπας, ὁ ὁποῖος εἶχεν τοποθετηθῆ ὑπὸ τῆς ἐν Ἀκροναυπλίᾳ ἡγεσίας τοῦ ΚΚΕ γραμματεὺς τοῦ ΚΚΕ καὶ παρέμεινεν εἰς τὴν θέσιν ταύτην μέχρις ὅτου παρέλαβε, τὴν θέσιν του ὁ Γ. Σιάντος, δραπετεύσας τὸ φθινόπωρον τοῦ 1941. 2) Ἀνδρέας Τζίμας, μέλος τῆς Κ.Ε. τοῦ ΚΚΕ, ἀναλαβὼν τὴν γραμματείαν τῆς κομματικῆς ὀργανώσεως Ἀθηνῶν, ἅμα τῇ ἀπελευθερώσει του, πρώην βουλευτὴς τοῦ Κ. Κ.Ε. καὶ κομματικὸς ἐκπρόσωπος τοῦ ΚΚΕ εἰς τὸν ΕΛΑΣ, γνωστὸς ὡς «Σαμαρινιώτης» καὶ μεταγενεστέρως ἐκπρόσωπος ΕΓ τῆς ΚΕ τοῦ ΚΚΕ εἰς τὸ στρατηγεῖον τοῦ Τίτο. 3) Κωνσταντῖνος Λαζαρίδης, μέλος τῆς ΚΕ τοῦ ΚΚΕ, πατὴρ δύο σημαντικῶν στελεχῶν τοῦ ΚΚΕ, τῶν ἀδελφῶν Λαζαρίδη, τῶν ἀναμεμιγμένων εἰς τὴν ὑπόθεσιν κατασκοπείας τῶν ἀσυρμάτων Γλυφάδος–Καλλιθέας. 4) Λάζαρος Ζησιάδης, ὁ περιβόητος Τερπόβσκυ, μέλος τῆς Γραμματείας τοῦ Μακεδονικοῦ Γραφείου, τὸ ὁποῖον ὡς γνωστὸν παίζει τὸν ρόλον τοῦ Ε.Γ. διὰ τὴν Β. Ἑλλάδα. 5) Ζήσης Βελιόπουλος, 6) Ζήσης Καλλιμάνης, 7) Ἀναστάσιος Καρατζᾶς, 8) Πέτρος Κέντρος, 9) Λάμπρος Μόσχος, 10) Κυριάκος Μπιλάλης ἢ Πολυκτοριανός, 11) Ἀθανάσιος Πέϊκος ἢ Ἀμάραντος, 12) Λάζαρος Μποζίνης ἢ Μύζης, 13) Διαμαντῆς Τσιτσίνας, 14) Νικόλαος Σωτηρίου, 15) Στέλιος Παπανεδέλιος, 16) Μιχαὴλ Σκουπακίρης, 17) Νικόλαος Χαϊβανίης ἢ Χαϊβάνης, 18) Ροῦσσος Χαριζάνης, 19) Ἐμμανουὴλ Καζαντζῆς, 20) Κωνσταντῖνος Λάμπρου ἢ Παππᾶς, 21) Δημήτριος Λέσκας, 22) Φώτιος Οὐρούμης, 23) Παντελῆς Τζίκας, 24) Ἰωάννης Κωνσταντινίδης ἢ Χοῦσος ἢ Γιοβάνης, 25) Θεόδωρος Εὐθυμιάδης, 26) Λάζαρος Ντάμιος ἢ Ἀδαμόπουλος, 27) Ἐμμανουὴλ Χαραλάμπους. Ὑπεράνω ὅλων ἡ ὑπεράσπισις τῆς Σοβιετικῆς Ρωσίας. Ὑπ. ἀριθ. 425 Ἡμερήσιον Δελτίον τῆς Φόρς 133.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ.......................................

................................................ β) Ὁ Λοχαγὸς ΗΒΑΝΣ ἀναφέρει ἐκ Βερμίου τὴν 17 Ὀκτωβρίου, ὅτι αἱ ἐν τῇ περιοχῇ του διατάξεις τῶν ἀνταρτῶν, εἶναι ἐπὶ τοῦ παρόντος συγκεχυμέναι, λόγῳ αἰφνιδίας ἐκδηλώσεως αὐτονομιστικῶν τῆς Μακεδονίας τάσεων ἐντὸς τοῦ 2ου Τάγματος 28ου Συντάγματος ΕΛΑΣ. Προσέθεσεν, ὅτι μόνον ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐφαρμόσῃ σταθερῶς φιλελευθέραν πολιτικὴν ἔναντι τῆς ἐν Ἑλλάδι Σλαυϊκῆς μειονότητος, πιστεύει ν’ ἀποφευχθοῦν ταραχαί. Πρὸς τὸ παρὸν, προσπαθεῖ νὰ συγκεντρώσῃ τὴν προσοχὴν τῶν ἀνταρτῶν κατὰ τῶν Γερμανῶν, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐνδιαφέρεται καὶ πολύ. Ὑπ. ἀριθ. 428 Ἡμερήσιον Δελτίον καταστάσεως τῆς Φόρς 133. 1) Μακεδονία: Ὁ λοχαγὸς ΚΡΟΝΖ (RSR) εἰς τὴν περιοχὴν Ἀρδέας (0,18) ἀνέφερε τὴν 20ὴν Ὀκτωβρίου, ὅτι τὸ Ἀνεξάρτητον Μακεδονικὸν Τάγμα ΕΛΑΣ τοῦ Καϊμακτσαλὰν μεταστάθμευσεν εἰς Σερβίαν. Δύο Ἕλληνες μέλη τῆς ἀποστολῆς, εὑρισκόμενοι εἰς Ἀρδέαν, ἤκουσαν παρατήρησιν, ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ κηρυχθῇ ἀνεξάρτητος Μακεδονία. Τὸ Μακεδονικὸν Τάγμα φέρει δημοσίως ἐρυθρὰ περιλαίμια καὶ χρησιμοποιεῖ τὸν χαιρετισμὸν τοῦ γρόνθου. ................................................ Ἀντιπρόσωποι τοῦ Μακεδονικοῦ ΕΠΟΝ εἰς χωρίον Δυτικῶς Ἀρδέας, μερικοὶ ἐξ αὐτῶν Βούλγαροι, ἐπεσκέφθησαν τὴν ἀποστολὴν ζητοῦντες ὅπλα, τρόφιμα καὶ ἱματισμόν.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Κύρκος, ἔχει τὸν λόγον.

§115Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἔκθεσιν τῶν ἀπόψεών μου, ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ ἀπασχολοῦντος τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἀπὸ τριημέρου, αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, μίαν σύστασιν: Νὰ ἔχῃ πάντοτε ὑπ’ ὄψιν του, ὅταν ἰδίως ὁμιλῇ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅτι εἶναι Πρόεδρος Κυβερνήσεως δημοκρατικῆς, κοινοβουλευτικῆς. Συχνὰ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, λησμονεῖ τὴν ἰδιότητά του αὐτὴν καὶ τὴν ἐλησμόνησε καὶ χθές, παρεμβαίνων καθ’ ὃν χρόνον ὡμίλει ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν καὶ εἶπεν: «Ἡ Κυβέρνησις θὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ τότε μόνον θὰ προσφύγῃ εἰς τὸν λαόν, ὅταν ἡ ἰδία τὸ κρίνῃ». Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ σεῖς ὀφείλετε νὰ γνωρίζετε, ὅτι ἡ παραμονή του εἰς τὴν ἐξουσίαν δὲν ἤρτηται μόνον ἐκ τῆς ἰδικῆς του θελήσεως, ὅτι ἡ παραμονή του εἰς τὴν ἐξουσίαν δὲν ἤρτηται ἐκ τῆς ἰδικῆς σας καὶ τῆς ἰδικῆς του θελήσεως, τῶν ἀποτελούντων τὴν πλειοψηφίαν. Παραμονὴ μιᾶς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐξουσίαν τότε μόνον εἶναι δυνατὴ, ὅταν ὑπάρχῃ σύμπτωσις τῶν θελήσεων τῶν συνταγματικῶν παραγόντων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸν λόγον ἐπὶ τῆς παραμονῆς ἢ μὴ παραμονῆς μιᾶς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐξουσίαν. Καὶ μόνον ὅταν ὑπάρχῃ ἡ σύμπτωσις τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἑτέρου συνταγματικοῦ παράγοντος, μόνον τότε ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ παραμένῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ἀλλὰ ποῖος ἔδωσε εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὸ δικαίωμα νὰ προεξοφλῇ ἔστω καὶ μέχρι λήξεως τῆς περιόδου...

§116ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαός. (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§117Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μὴ κουράζετε ἄδικα τὰ στήθη σας νὰ φωνάζετε. Ἐγὼ θὰ καθήσω ἐδῶ ἕως ὅτου εἴπω ἐκεῖνα ποὺ ἔχω εἰς τὸν νοῦ μου νὰ εἴπω. Τὸ ἐὰν φωνάζετε μοῦ εἶναι ἀδιάφορον. Ἐγὼ θὰ μείνω ἐδῶ ἕως ὅτου εἴπω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχω σκοπὸν νὰ εἴπω, νὰ τὸ ἠξεύρετε. Καὶ δὲν ὑπάρχει δύναμις, ἡ ὁποία θὰ μὲ κατεβάσῃ ἀπὸ ἐδῶ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ τὸ Προεδρεῖον.

§119Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ νὰ μὴ διακόπτωμεν τὸν κ. Κύρκο, διότι πράγματι, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀπειλεῖ θὰ συμβῇ, τὸ ἔχει πράξει πολλάκις. Ἄς προσέξωμεν διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν ὁλονύκτιον συζήτησιν.

§120Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Λέγω, λοιπόν, ὅτι τοιούτου εἴδους ἀφορισμοὶ οἷοι ἐξεπέμφθησαν χθὲς ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἀπαράδεκτοι διὰ μίαν Δημοκρατικὴν Βουλήν. Ἀλλά, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἀγνοεῖ, ὅπως δὲν ἀγνοεῖτε καὶ σεῖς, ὅτι ἡ ὕπαρξις μιᾶς πλειοψηφίας εἰς τὴν Βουλήν, δὲν ἀποτελεῖ ἀπολύτως στερεὰν βάσιν διὰ τὴν παραμονὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ὑπάρχουν ἄπειρα παραδείγματα καὶ τελευταίως μάλιστα σημειωθέντα, κατὰ τὰ ὁποῖα Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ὄχι ἁπλῶς διέθετον κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ πρόσφατον πλειοψηφίαν, ἐξηναγκάσθησαν νὰ ἀποχωρήσουν τῆς ἐξουσίας καὶ δὲν ἔπραξαν τοῦτο βεβαίως ἐκ τῆς ἰδίας των θελήσεως. Καὶ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα παραδείγματα Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι καὶ ἐκεῖναι διέθετον κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν καὶ ὅμως οἱ προεδρεύοντες αὐτῶν καὶ οἱ συγκροτοῦντες αὐτάς, εὑρίσκονται, ἂς μὴ εἴπω καλύτερον ποῦ εὑρίσκονται......... Ἄς ἐνθυμούμεθα, λοιπόν, πάντα ταῦτα καὶ ἂς εἴμεθα σεμνότεροι καὶ μετριοπαθέστεροι εἰς τὰς ἐκφράσεις μας καὶ πρὸ πάντων ἂς κυριολεκτῶμεν συνταγματικῶς, ὅταν ὁμιλῶμεν πρὸς τὴν Βουλήν. Ταῦτα ἀπὸ ἀπόψεως τοῦ παρεμπεσόντος συνταγματικοῦ θέματος. Καὶ ἤδη εἰσέρχομαι εἰς τὸ κύριον θέμα. Τὸ θέμα αὐτό, κ. βουλευταί, ἐξ αὐτῆς τῆς φύσεώς του, δὲν εἶναι καὶ οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ θέμα ἀντιδικίας Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, θέμα ἀντιδικίας, δηλαδή, μεταξὺ πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας. Δὲν εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον ἔχει σχέσιν πρὸς τὰς ἰδεολογικὰς κατευθύνσεις, πρὸς τὰς προγραμματικὰς ἀρχὰς τῆς ΕΡΕ, πρὸς τὰς ὁποίας ἀντιτίθενται καὶ συγκρούονται αἱ ἰδεολογικαὶ κατευθύνσεις καὶ αἱ προγραμματικαὶ ἀρχαὶ τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶναι θέμα ἔξω ὅλων αὐτῶν καὶ δι’ αὐτὸ ἐπιβάλλεται ἕκαστος ἐξ ἡμῶν νὰ τὸ κρίνῃ κατὰ τρόπον ἀδέσμευτον πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει πρὸς τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει. Καὶ δηλῶ, ὅτι ἀκολουθῶν τὴν ἀρχὴν αὐτήν, θὰ ἐκθέσω ἁπλῶς προσωπικάς μου γνώμας. Ἐνδέχεται εἰς πλεῖστα σημεῖα, αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας θὰ ἐκθέσω νὰ συμπίπτουν καὶ πρὸς τὰς ἀπόψεις τοῦ Κόμματός μου, ἐνδέχεται ὅμως νὰ ὑπάρξουν καὶ σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ μὴ συμπίπτουν. Καὶ πιστεύω, ὅτι θὰ ἦτο εὐτύχημα, ἐὰν ὅλοι οἱ ἐνεδρεύοντες εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀντιμετωπίζουν τὸ ἀπασχολοῦν τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν θέμα. Διότι τότε θὰ ὑπῆρχεν ἴσως ἡ δυνατότης νὰ καταλήγωμεν εἰς μίαν συμφωνίαν περὶ τοῦ πλέον λυσιτελοῦς τρόπου, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τὸ ἀντιμετωπίσωμεν. Διότι, κ. συνάδελφοι, εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, δὲν θίγεται ἡ τιμὴ τῶν κ.κ. Κ. Καραμανλῆ, Δημητρίου Μακρῆ, τοῦ Γεωργίου Θεμελῆ. Θίγεται, προσβάλλεται ἡ τιμὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος καὶ δύο τῶν πλέων σημαινόντων συνεργατῶν του, δύο ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατέχουν τὰ πλέον ἐπίκαιρα καὶ τὰ πλέον κρίσιμα, θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω, χαρτοφυλάκια, τὸ χαρτοφυλάκιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς κεφαλήν, δηλαδή, τοῦ ὅλου διοικητικοῦ μηχανισμοῦ τῆς χώρας καὶ τὸ χαρτοφυλάκιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὡς κεφαλὴν τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων. Καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον τὸ θέμα περὶ τοῦ ὁποίου συζητῶμεν, παρ’ ὅσα λέγει ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῆς Προεδρίας Ὑπουργός, τὸ θέμα περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν, εἶναι πράγματι μέγα, Ἐθνικὸν καὶ ἠθικὸν θέμα. Διότι ἀπὸ τὰς ἐκτοξευθείσας μέχρι σήμερον κατηγορίας, ἐμφανίζεται ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία τῶν ἀναλογιῶν τηρουμένων, συνεισέφερε εἰς τὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα τῶν λαῶν, τὰς μεγαλυτέρας θυσίας, ἡ Ἑλλὰς ἡ ὁποία ἀνῆλθε τὰς βαθμίδας τῆς δόξης, εἰς σημεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν ἀναφέρεται εἰς τὴν μακραίωνα ἱστορίαν της, ἐμφανίζεται ἡ Ἑλλὰς ὡς κυβερνωμένη, σήμερον παρ’ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι, ὅταν ὁ ἀγὼν αὐτὸς διεξήγετο, συνειργάζοντο μὲ τὸν ἐχθρόν. Ἰδού, διατὶ τὸ θέμα εἶναι μέγα καὶ ἰδοὺ διατὶ τὸ θέμα εἶναι Ἐθνικὸν καὶ ἰδοὺ διατὶ τὸ θέμα εἶναι ἠθικόν. Κύριοι βουλευταί! Θὰ εἶμαι ὁ τελευταῖος τῶν ἀνθρώπων, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ αἰσθανθῇ, ὡς ἄνθρωπος συμπάθειαν πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι βάλλονται διὰ τῶν κατηγοριῶν, ἀλλὰ ἔχω συγχρόνως τὴν ἰδιότητα τοῦ ἐκπροσώπου τοῦ λαοῦ, καὶ ἐκ ταύτης εἶμαι ὑποχρεωμένος, ὅπως ἄλλως τε καὶ πᾶς τις ἐξ ὑμῶν, νὰ θέσω κατὰ μέρος πάντα συναισθηματισμόν, νὰ θέσω κατὰ μέρος πᾶσαν δέσμευσιν καὶ μὲ νηφαλίαν τὴν κρίσιν, ψυχροῦ τοῦ λογισμοῦ, νὰ ἀναζητήσῃ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἀποκατασταθῇ ἡ προσβαλλομένη τιμὴ τοῦ Ἔθνους. Τὸ θέμα, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐγεννήθη, δὲν συζητεῖται μεταξὺ χιλίων χαλασμένων Ἑλλήνων, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ θέμα συγκλονίζει ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ κατέβαλε, προέχουσαν θέσιν εἰς τὰ ἀπασχολοῦντα αὐτὸν θέματα. Ὁ ἴδιος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς παραμέρισεν ὅλα τὰ ἄλλα ζητήματα, καὶ τῶν δυστυχιῶν καὶ τὴν ἀγωνίαν του τὴν οἰκονομικὴν καὶ δὲν συζητεῖ παρὰ μόνον περὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Καὶ δὲν ἀξιοῖ ἄλλο τι παρὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ θέματος αὐτοῦ. Διότι, ὅπως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Χανίων συνάδελφος, κ. Μητσοτάκης, εἶπεν, ἡ μεγαλυτέρα ἀρετὴ τοῦ λαοῦ μας, εἶναι ἡ Ἐθνική του εὐαισθησία. Αὐτὴν τὴν Ἐθνικὴν εὐαισθησίαν δὲν φαίνεται νὰ τὴν αἰσθάνεται ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ θέμα συγκλονίζει καὶ συνταράσσει ἐπὶ τρεῖς ἑβδομάδας ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀδιακρίτως κομματικῆς παρατάξεως καὶ κομματικῶν ἀντιθέσεων. Ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ θέμα ἀνέκυψε διὰ τοῦ φιλικοῦ της τύπου, ἠθέλησε νὰ τὸ μεταβάλῃ εἰς θέμα ἀντιδικίας πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ ἠθέλησεν ἀκόμη νὰ μεταβάλῃ τὴν Βουλὴν εἰς δικαστήριον διὰ νὰ ἐκδώσῃ ἡ Βουλὴ ἀπόφασιν τέμνουσαν αὐτό. Αὐτὰ ὑπεστήριξε καὶ τὴν παραμονὴν τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς διὰ τῶν δηλώσεών του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὰ ὑπεστήριξεν διὰ τῆς πρώτης ἀγορεύσεώς του ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὰ ἠθέλησεν νὰ ὑποστηρίξῃ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλά, εὐτυχῶς, συνησθάνθησαν, ὅτι ἀνέφικτος ἦτο ἡ προσπάθεια. Ὅτι ματαία ὑπῆρξε ἡ προσπάθειά των. Διότι οἱαδήποτε ψῆφος τῆς Βουλῆς, ὄχι μία, ἀλλά 1.000, ἀλλὰ 10.000, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τάμουν ἕνα ζήτημα καθαρῶς δικαστικῆς φύσεως, τὸ ὁποῖον ἀνάγεται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς δικαιοσύνης. Καὶ εὐτυχῶς, ὑπανεχώρησαν. Καὶ ἤδη, κ. συνάδελφοι, ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω, ὅτι ὑπάρχουν τρία καίρια σημεῖα εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν, τὰ ὁποῖα ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω. Σημεῖον πρῶτον. Ἐλέχθη παρ’ ὅλων, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἐάν τις ἔκαμε διάκρισιν, ἐλέχθη παρ’ ὅλων, ὅτι ἕνας ἐγκληματίας πολέμου, ἕνα κάθαρμα, ἕνας ἀλήτης, ἐξεμεῖ τὰς συκοφαντίας αὐτάς. Τοῦτο εἶναι ἀκριβές. Ἀλλὰ εἶναι ἀκριβὲς ἐν μέρει μόνον. Διότι πέραν τοῦ ἀλήτου, διότι πέραν τοῦ καθάρματος, διότι πέραν τοῦ ἐγκληματίου πολέμου, ὑπάρχει ὁ διευθυντὴς τοῦ «Σπῆγκελ», ὁ ὁποῖος υἱοθέτησε τὰς κατηγορίας, ὑπάρχει ὁ διευθυντὴς τῆς «Ἠχοῦς» ὁ ὁποῖος ἐπίσης υἱοθέτησεν τὰς κατηγορίας. Καὶ οἱ δύο αὐτοί, ὄχι μόνον υἱοθέτησα ἐὰν ὄχι τὸ σύνολον ὡρισμένας τοὐλάχιστον κατηγορίας, ἀλλὰ καὶ οἱ δύο αὐτοὶ λέγουν, ὅτι δὲν ἀνακαλοῦμεν, οὔτε ἕνα γιῶτα, ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐγράψαμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας μας. Διατί, κ. συνάδελφοι, παραγνωρίζετε τὸ γεγονὸς αὐτὸ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν; Εἶναι καὶ ὁ διευθυντὴς καὶ ἰδιοκτήτης τοῦ «Σπῆγκελ» ἐγκληματίας πολέμου, κατεδικάσθη ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Δικαιοσύνην ἢ ἄλλην Δικαιοσύνην; Ἠγέρθη κατ’ αὐτοῦ μήνυσις; Ὄχι, μέχρι τῆς στιγμῆς τοὐλάχιστον, δὲν ὑπάρχει τὸ στοιχεῖον αὐτό.

§121Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Δὲν ἔχετε ἰδέαν ἀπὸ νομικά. Ἡ μήνυσις ἀφορᾶ τὴν πρᾶξιν.

§122Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἀφήσατέ τα αὐτά. Διατηρήσατε τὰ νομικά σας καὶ ἀπαντήσατε εἰς αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς ἐρωτῶ. Ὑπάρχει κανεὶς, ὁ ὁποῖος......

§123Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε....... (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Γʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Β. Κρῖκος).

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. Γιαννούση,.

§125Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Θέλω νὰ ἀπαντήσω.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ρήτωρ δὲν ἐπιτρέπει διακοπάς.

§127Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ὁ ρήτωρ θέλει νὰ ἀπαντήσω, διατὶ νὰ μὴ ἀπαντήσω;

§128Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὑπάρχει ὁ διευθυντὴς τῆς «Ἠχοῦς», ὑπάρχει.......

§129Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Δὲν εἶναι ἔτσι. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ προκαλῇ καὶ κατόπιν νὰ μὴ δέχεται διακοπάς.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δέχεται διακοπάς.

§131Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ μοῦ λέγῃ ἐμένα νὰ τοῦ ἀπαντήσω καὶ κατόπιν νὰ μὴ θέλῃ.

§132Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὑπάρχει ἡ δημοσίευσις τοῦ «Σπῆγκελ», περιοδικοῦ τριῶν ἑκατ. φύλλων κυκλοφορίας καὶ ὄχι μόνον εἰς τὴν Γερμανίαν, ἀλλὰ εἰς σύμπαντα τὸν κόσμον. Ὑπάρχουν ἀκόμη ὁ διευθυντὴς καὶ ἀρχισυντάκτης τῆς «Ἠχοῦς τοῦ Ἀμβούργου», ἑνὸς ἐκ τῶν ὀργάνων τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος τῆς Δυτικῆς Γερμανίας, δηλονότι τοῦ μεγαλυτέρου εἰς τὸ Χριστιανοδημοκρατικὸν Κόμμα. Καὶ αὐτοὶ υἱοθετοῦν τὰς κατηγορίας καὶ γνωρίζουν, ὅτι δὲν εἶναι ἄνευ κινδύνου ἡ ὑπόθεσις τῶν κατηγοριῶν, διότι υἱοθετοῦντες τὰς κατηγορίας ἐκτίθενται εἰς τὸν κίνδυνον νὰ ὑποστοῦν τὰς συνεπείας ἐπὶ συκοφαντικῇ δυσφημήσει καὶ νὰ διακινδυνεύσῃ ὁ μὲν πρῶτος τὴν ὑπόστασιν τοῦ περιοδικοῦ, ὁ δὲ δεύτερος τὴν ὑπόστασιν τῆς ἐφημερίδος καὶ τὴν ὑπόστασιν τῆς θέσεώς του ἐντὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος τῆς Δυτικῆς Γερμανίας. Διατὶ λοιπόν, θὰ παραγνωρισθῇ τὸ στοιχεῖον αὐτό; Ἐάν, κ. συνάδελφοι, οἱ χαρακτηρισμοὶ, τοὺς ὁποίους ἀπευθύνομεν κατὰ τοῦ Μέρτεν δικαιολογοῦνται, καὶ περὶ αὐτῶν θὰ ὁμιλήσω περαιτέρω, ἐὰν οἱ χαρακτηρισμοὶ αὐτοὶ δικαιολογοῦνται, δυνάμεθα τοὺς ἰδίους χαρακτηρισμοὺς νὰ ἀπευθύνωμεν καὶ ἐναντίον τοῦ διευθυντοῦ τοῦ «Σπῆγκελ» καὶ ἐναντίον τῶν διευθυντῶν τῆς «Ἠχοῦς τοῦ Ἀμβούργου»; Δυνάμεθα νὰ ἀποκαλέσωμεν καὶ αὐτοὺς καθάρματα, ἐγκληματίας πολέμου;

§133Δ. ΜΑΝΕΝΤΗΣ. Δυνάμεθα.

§134Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Βεβαίως δὲν δυνάμεθα, διότι ἐὰν τοὺς ἀποκαλέσωμεν, ὅπως θέλει ὁ κ. συνάδελφος, θὰ ἔχῃ ἡ φωνή του τὴν φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἐὰν ὅμως, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀπαγγείλωμεν αὐτοὺς τοὺς χαρακτηρισμοὺς κατ’ αὐτῶν τῶν προσώπων, τότε εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐρευνήσωμεν διὰ ποῖον λόγον οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, οἱ ξένοι πρὸς τὴν Ἑλλάδα, οἱ ἀγαπῶντες τὰ πρόσωπα, διατὶ ἀπεδύθησαν εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτόν. Ἰδού, κ. συνάδελφοι, ἕνα καίριον σημεῖον. Ὑπάρχει δεύτερον καίριον σημεῖον. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ἀγόρευσίν του, ἐξῆρε τὴν προσωπικότητα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τῶν δύο κατηγορουμένων Ὑπουργῶν. Θὰ ἤμην ἕτοιμος νὰ ἐκριζώσω τὴν γλῶσσαν μου, ἐὰν τὴν ἀντιλαμβανόμην κινουμένην κατὰ τρόπον δυνάμενον νὰ θίξῃ τὰ πρόσωπα. Ἐγὼ τὰ σέβομαι καὶ τὰ τιμῶ. Ἀλλ’ αἱ πράξεις διὰ τὰς ὁποίας κατηγορεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ συνεργάται του, δὲν ἀφοροῦν τὸν Κ. Καραμανλῆν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος, ἀφοροῦν τὸν Κ. Καραμανλῆν, τὸν Δ. Μακρῆν καὶ τὸν Γ. Θεμελῆν τοῦ 1942. Καὶ ὅπως ὀρθῶς εἰς τὴν ἀνακοίνωσίν του παρατηρεῖ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, κ. Χούτας, ποῖοι, κ. συνάδελφοι, τὸ 1942 ἐγνώριζον τὴν ὕπαρξιν τοῦ Κ. Καραμανλῆ, τοῦ Δ. Μακρῆ καὶ τοῦ Γ. Θεμελῆ; Ποία ὑπῆρξεν ἡ δημοσία προβολὴ των μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἀλλὰ καὶ πέραν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης; Ποῖος ἠσχολεῖτο τὴν ἐποχὴν ἐκείνην μὲ τὸ ποῦ κατοικεῖ ὁ κ. Καραμανλῆς, ὁ κ. Μακρῆς ἢ ὁ κ. Θεμελῆς, πῶς κινοῦνται, ποῦ πηγαίνουν;

§135ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁλόκληρος ἡ Μακεδονία.

§136Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἠσχολοῦντο μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν τοῦ προσωπικοῦ των περιβάλλοντος, τοῦ περιβάλλοντος τὸ ὁποῖον πᾶς ζῶν ἐν κοινωνίᾳ ἔχει. Πέραν αὐτῶν οὐδείς. Πέραν αὐτῶν ἦσαν ἄγνωστοι εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, καὶ αἱ πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἀποδίδονται εἰς αὐτοὺς συνετελέσθησαν, κατὰ τοὺς κατηγόρους, συντελέσθησαν ἀκριβῶς τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶχον οὐδεμίαν ἀπολύτως δημοσίαν προβολήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἦσαν κοινοὶ πολῖται, ὅπως τὰ 8 ἑκατομμύρια τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν.

§137ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὰ πιστεύετε αὐτὰ ποὺ λέγετε;

§138Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὅταν ὅμως ἐρχώμεθα σήμερον καὶ ἀπαιτῶμεν σήμερον διὰ νὰ ἀποκρούσωμεν τὰς κατηγορίας, ἐπικαλούμενοι τὴν σημερινὴν δημοσίαν προβολὴν των ὡς ἐπιχείρημα, πιστεύω, κ. συνάδελφοι, ὅτι πολὺ κακὴν ὑπηρεσίαν προσφέρομεν εἰς αὐτούς. Ἰδοὺ τὸ δεύτερον κρίσιμον στοιχεῖον.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Κύρκο, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ συντομεύσετε.

§140Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ποὺ ἐτέθη τὸ τέταρτον ὅλοι ὡμίλησαν μίαν ὥρα. Μία ὥρα θὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγὼ καὶ διατηρῶ ἀκέραιον τὸ δικαίωμα νὰ ἐπαναγραφῶ.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε ἤδη ¾. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ νὰ ἐπανεγραφῆτε, δὲν σᾶς ἐμποδίζει κανείς.

§142Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἀλλά, κ. συνάδελφοι, ὑπάρχει καὶ τρίτον καίριον σημεῖον. Καὶ αὐτὸ εἶναι, ὅτι ὅλοι οἱ ἐκτοξευόμενοι κατὰ τοῦ Μέρτεν χαρακτηρισμοί, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτοξευθοῦν ἀπὸ μέρους ἡμῶν, ἀπὸ μέρους τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Ἀρνούμεθα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ ἀπευθύνῃ τοὺς χαρακτηρισμοὺς αὐτοὺς ἐναντίον τοῦ Μέρτεν, διότι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία τὸν Μέρτεν συλληφθέντα ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν δικαιοσύνην καὶ ὄχι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, κριθέντα καὶ καταδικασθέντα ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν δικαιοσύνην καὶ ὄχι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τὸν Μέρτεν αὐτὸν δι’ εἰδικοῦ νόμου, προπηλακίζουσα τὴν Ἑλληνικὴν Δικαιοσύνην ἡ Κυβέρνησις, ἀπηλευθέρωσε καὶ ἀπέστειλε μὲ τιμὰς εἰς τὴν Γερμανίαν. Ἡμεῖς ἡ ἀντιπολίτευσις κατεβάλομεν ὑπερανθρώπους προσπαθείας διὰ νὰ μὴ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προέλθῃ εἰς τὸ βαρὺ σφάλμα εἰς τὸ ὁποῖον προῆλθε. Δὲν εἰσηκούσθημεν δυστυχῶς, ὅπως δὲν εἰσακουόμεθα καὶ σήμερον, ὅταν ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ κάμῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ κάμῃ διὰ νὰ προστατεύσῃ τὴν Ἐθνικὴν τιμήν, τὴν Ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν, τὴν Ἐθνικὴν ὑπερηφάνεια. Ὁ Μέρτεν διὰ τὴν Κυβέρνησιν δὲν εἶναι ἕνας ἐγκληματίας πολέμου. Εἶναι ὁ ἐγκληματίας πολέμου. Ὁ συγκεκριμένος.

§143Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Εἶναι ἀπολύτως ἀνακριβές, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπατε, ὅτι ἐπροπηλακίσαμεν τὴν Ἑλληνικὴν δικαιοσύνην. Εἶναι πρόδηλον ἄλλως τε καὶ τότε ἐλέχθη καὶ προχθὲς ἀνεπτύχθη ἐδῶ ὑπ’ ἐμοῦ, ἐπρόκειτο περὶ πολιτικῆς πράξεως συνιστωμένης πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Χώρας. Ἐπεκρίθη δὲ ἀπὸ ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἡ Κυβέρνησις, διότι καὶ τὴν πρώτην φορὰν ἔκαμε τὴν ἐξαίρεσιν τοῦ Μέρτεν. Ἐχαρακτηρίσθη ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἄτολμος.

§144Κ. ΠΥΡΟΜΑΓΛΟΥ. Ὁ Κόλβες τὶ ἔγινε;

§145Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, εἶπον, ὅτι τὸν Μέρτεν δὲν τὸ συνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις, ὡς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε. Τὸν Μέρτεν δὲν ἐδίκασε καὶ δὲν κατεδίκασε ἡ Κυβέρνησις, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀγορεύων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Τὸν Μέρτεν συνέλαβεν, ἐδίκασε καὶ κατεδίκασε ἡ Ἑλληνικὴ δικαιοσύνη καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ τὸν ἀπηλευθερώσῃ. Διατί; Θὰ τὸ εἴπω ἐν συνεχείᾳ.

§146Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Οὐδέποτε δικάζει ἡ Κυβέρνησις. Ἡ ἔννοια τοῦ λόγου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι προφανής. Ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐνῷ εἰσηγήθη νόμον εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ λύσῃ τὸ θέμα τῶν λοιπῶν ἐγκληματιῶν πολέμου, ἐξήρεσε τὸν Μέρτεν ἵνα δικασθῇ κατὰ τὴν κειμένην νομοθεσίαν περὶ ἐγκληματίου πολέμου. Ἡ ἔννοια τοῦ λόγου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶναι προφανὴς καὶ οὐδεμίαν ἀφήνει ἀμφιβολίαν.

§147Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, εἶναι μόνον ἡ ἀπελευθέρωσις τοῦ Μέρτεν καὶ μετὰ τιμῶν παραπομπὴ του εἰς τὴν πατρίδα του. Καὶ ὅταν, κ. συνάδελφοι, ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ αὐτὸς ὁ περιβόητος νόμος, ἐρωτήσαμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὴν Κυβέρνησιν: Μὰ ἐπὶ τέλους, δὲν θὰ ἀρκῇ τὸ γεγονός, ὅτι ὅλους τοὺς ἐγκληματίας πολέμου τοὺς παρεδώσατε νὰ δικαστοῦν εἰς τὴν Δυτικὴν Γερμανίαν; Δὲν σᾶς ἀρκεῖ τὸ γεγονὸς αὐτό; Καὶ τὸν μόνον συλληφθέντα καὶ καταδικασθέντα καὶ εὑρισκόμενον ἐν ταῖς φυλακαῖς θέλετε καὶ αὐτὸν νὰ τὸν στείλετε εἰς τὴν Γερμανία; Καὶ μᾶς ἐδόθη τότε ἡ ἀπάντησις. «Ὕψιστοι Ἐθνικοὶ λόγοι τὸ ἐπιβάλλουν». Ἠρωτήσαμεν: «Ποῖοι εἶναι οἱ ὕψιστοι Ἐθνικοὶ λόγοι;». Καὶ μᾶς εἶπον: Ἡ Σιωπή. «Ὕψιστοι Ἐθνικοὶ λόγοι». Μήπως ὑπάρχουν τίποτε πιέσεις ἀπὸ πλευρᾶς τῆς Γερμανικῆς Κυβερνήσεως; Παντάπασι. Διερρήγνυον τὰ ἱμάτιά των ὅλοι. Ὄχι πίεσις, ἀλλὰ οὔτε κἂν Ἑλληνικὴ ἐκδήλωσις δὲν ἔγινε ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Δυτικῆς Γερμανίας. Ἀλλὰ προχθές, ὁ κ. Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης, εὐηρεστήθη ἐπὶ τέλους, νὰ ἀποκαλύψῃ αὐτοὺς τοὺς ὑψίστους Ἐθνικοὺς λόγους, καὶ μᾶς εἶπεν, ὅτι ἀπηλευθερώθη ὁ Μέρτεν διὰ νὰ δημιουργηθῇ παρὰ τῷ Γερμανικῷ λαῷ τὸ κλῖμα ἐν μέσῳ τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καλλιεργηθοῦν εὐρύτεραι σχέσεις, στενωτέρας οἰκονομικῆς καὶ ἐμπορικῆς συνεργασίας μὲ τὴν Δυτικὴν Γερμανίαν. Καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης διέψευσε χθὲς ὁ συνάδελφός του ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος μᾶς εἶπεν, ὅτι εἰς μίαν συνομιλίαν του πρὸς ἄλλον συνάδελφόν του γενομένην εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου πρὸ πάσης ἐνάρξεως συνεδριάσεως εἶπε: «μὰ ἐπὶ τέλους δὲν εἶναι ὀρθὸν ἡ Γερμανικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐξαρτᾷ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν σχέσεων μὲ τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὴν ἀποφυλάκισιν τοῦ Μέρτεν». Ἀλλὰ αὐτὰ εἶναι INTERNA CORPORIS τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ δὲν προτίθεμαι νὰ ἀσχοληθῶ.

§148Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Μίαν μόνον σύντομον διακοπὴν ἀκόμη. Πρῶτον, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπηνίχθη συνομιλίαν του εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἤμην ἐγὼ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, μὲ τὸν κ. Παπαληγούραν. Δεύτερον, τὸ λεχθὲν ὑπ’ ἐμοῦ προηγουμένως, ὅτι ἡ μεταχείρισις Μέρτεν ἀποτελεῖ χειρονομίαν πρὸς τὸν Γερμανικὸν λαόν, ὁ ὁποῖος ἐξεδήλωνεν ἐνδιαφέρον, δὲν σημαίνει ποσῶς, ὅτι ὑπῆρχε πλήρης ἀδιαφορία καὶ πολιτικὴ ἐκ μέρους τῆς Γερμανικῆς Κυβερνήσεως. Ἐκεῖνο ποὺ ἠμφισβητήθη πάντοτε ὑπῆρξεν ἡ πίεσις τῆς Γερμανικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὄχι τὸ ἐνδιαφέρον της. Ἄλλως τε, αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα προχθὲς ἀνέγνωσα, τὰ διαμειφθέντα εἰς τὸ πρῶτον στάδιον τῶν Ἑλληνογερμανικῶν σχέσεων μεταξὺ τῆς Γερμανικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, προκύπτει, ὅτι συνεζητεῖτο καὶ ἐξεδηλοῦτο τὸ ἐνδιαφέρον τῆς τελευταίας ἄνευ ὅμως οὐδεμιᾶς πιέσεως. Ἔτσι ἤρχισεν ἡ σχέσις καὶ ἔτσι συνεχίσθη, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ πίεσις.

§149Κ. ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνδιαφέρον διὰ τοὺς ἐγκληματίας πολέμου; Αὐτὸ τὸ ἐνδιαφέρον ἐννοεῖτε; Ἔχει πολλὴν σημασίαν αὐτό.

§150Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἀλλά ἐγώ, νομίζω, ὅτι ἡ δικαιολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἶναι χειροτέρα καὶ τοῦ σφάλματος. Διότι τὶ ὄντως σημαίνει ἡ δικαιολογία; 1) Ὑποβιβασμόν, καταβαράθρωσιν ἠθικὴν αὐτοῦ τοῦ περιβοήτου λαοῦ τῆς Δυτικῆς Γερμανίας, τοῦ λαοῦ τῶν φιλοσόφων, τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἀνεγεννήθη εἰς τὴν δημοκρατίαν καὶ ὁ ὁποῖος διὰ νὰ αἰσθανθῇ κλῖμα συνεργασίας μὲ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ζητεῖ τί; Τὴν ἀποφυλάκισιν ἑνὸς εἰδεχθοῦς ἐγκληματίου πολέμου, καταδικασθέντος ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Δικαιοσύνην. Δὲν νομίζω, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ μείζων ἠθικὴ καταβαράθρωσις τοῦ Γερμανικοῦ λαοῦ ἀπὸ αὐτὰ ποὺ ἐλέχθησαν. Ἀλλὰ δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ὁ Γερμανικὸς λαός, μὲ ἐνδιαφέρει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, αὐτὴ ἡ δικαιολογία παρ’ ὅλην τὴν προσωπικὴν συμπάθειαν ποὺ αἰσθάνομαι ἔναντι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀποτελεῖ περιύβρισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§151Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Δὲν ἀποτελεῖ περιύβρισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ἐπιδειχθεῖσα παρ’ αὐτοῦ γενναιοφροσύνη ἔναντι τοῦ μεγαλυτέρου ἐγκληματίου πολέμου. Δεικνύει τὴν ἀνωτερότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§152Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ν’ ἀνεχθῇ αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν, ὅτι διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τὴν εὐχέρειαν νὰ ἐξαγάγῃ ὀλίγα τινα καπνὰ περισσότερα εἰς τὴν Δυτικὴν Γερμανίαν, ἐδέχθη τὸν ἐκβιασμὸν νὰ παραδώσῃ εἰς αὐτὴν ἕνα κάθαρμα, ὅπως λέγει ἡ Κυβέρνησις, ἕνα ἐγκληματίαν πολέμου, καταδικασθέντα ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Δικαιοσύνην. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ν’ ἀνεχθῇ τοιούτου εἴδους συναλλαγὰς. Ἐὰν ἤθελε ὁ λαὸς μας νὰ κάμῃ τοιούτου εἴδους συναλλαγὰς καὶ μάλιστα πολὺ περισσότερον καὶ ἀσφαλέστερον καρποφόρους, δὲν θὰ ἀνήρχετο εἰς τὰ βουνὰ νὰ πολεμήσῃ τοὺς κατακτητὰς καὶ δὲν θὰ τοὺς ἐπολεμοῦσε μὲ τὴν ἐξόριστον Κυβέρνησιν, δὲν θὰ τοὺς ἐπολεμοῦσε εἰς τὴν θάλασσαν καὶ τὸν ἀέρα, εἰς τὰ βουνά, εἰς τὰς πόλεις καὶ εἰς τὰ χωρία. Ἀλλά, διότι ἀκριβῶς εἶναι πράγματι, βαθύτατο ριζωμένον εἰς τὴν ψυχήν του τὸ καθῆκον πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς ἐλευθερίας τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς τιμῆς του, ἠσθάνθη πηγαίαν αὐθόρμητον τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξεγερθῇ ὡς εἷς ἄνθρωπος καὶ ἐναντίον τῶν Ἰταλῶν φασιστῶν καὶ ἐναντίον τῶν Γερμανῶν ναζήδων καὶ ἐναντίον τῶν Βουλγάρων φασιστῶν.

§153Γ. ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀποτελεῖ μόνον ὕβριν κατά.... (θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι)....

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, μὴ κάμετε διακοπάς.

§155Γ. ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. ... ἀλλὰ καὶ κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἐδεινοπάθησε καὶ συνελήφθη. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§156Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαντήσω εἰς ἀνάρθρους........ (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς, κωδωνοκρουσίαι).

§157Γ. ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος........ (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Δὲν ἠμπορεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ὁμιλῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.... (θόρυβος)......

§158Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Θὰ λάβετε τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος μετὰ τὸ πέρας τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ρήτορος, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς τὸ βῆμα......

§159Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Αὐτὸ θὰ τὸ εἴπῃ ὁ κ. Πρόεδρος, ὄχι σεῖς. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§160Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπουργ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Δὲν θὰ κανονίσετε σεῖς τὶ θὰ λέγω ἐγώ......

§161Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Νὰ ἐφαρμοσθῇ ὅ,τι λέγει ὁ Κανονισμός...... (θόρυβος).

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς εἶναι δι’ ὅλους, δὲν εἶναι διὰ νὰ τὸν ἐπικαλῆσθε ὅταν καὶ ὅπως σᾶς συμφέρει..... ......(Θόρυβος, διαμαρτυρίαι).

§163Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Εἰς τὸ προκείμενον θέμα... (Θόρυβος).

§164Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐλήφθη μία ἀπόφασις ὑπὸ τῆς Βουλῆς, περὶ περιορισμοῦ τῆς ὁμιλίας ἐπὶ 15 λεπτά...... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ὑπάρχῃ ἀπόφασις, ὑπάρχει δι’ ὅλους..... (Θόρυβος, φωναί, κωδωνοκρουσίαι).

§166Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ληφθεῖσα ἀπόφασις ...... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§167Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Εἰς τὸ προκείμενον θέμα ὑπάρχουν τρία κρίσιμα περιστατικά. Θέλετε νὰ τὰ χαρακτηρίσω συμπτώσεις, τὰς χαρακτηρίζω συμπτώσεις. Τὰ κρίσιμα περιστατικὰ εἶναι: πρῶτον, ἡ ἀποφυλάκισις τοῦ Μέρτεν, ὁ τρόπος καὶ ὁ χρόνος καθ’ ὃν ἐγένετο, δεύτερον περιστατικόν, τὸ γεγονός, ὅτι ὁ προϊστάμενος σήμερον τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων ἦτο κατοχικὸς Νομάρχης καὶ τρίτον περιστατικόν, ἡ ἰδιότης τῆς συζύγου τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.... (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§168Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Ἐντροπή σας νὰ ὁμιλῆτε συνεχῶς διὰ μίαν γυναῖκα... (Θόρυβος — διαμαρτυρίαι — ἀντεγκλήσεις).

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κ. συνάδελφε.

§170Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν ποὺ ἔχω διὰ τὸν κ. Κύρκον, ἐρωτῶ, πότε θὰ τελειώσῃ...

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐκτελέσῃ τὰ καθήκοντά του... (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§172Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ μὲ ἀναγκάσητε νὰ ὑποβάλω μομφὴν κατὰ τοῦ Προεδρείου... (Θόρυβος)... ὁμιλεῖ ὁ κ. Κύρκος ἐπὶ μίαν ὥραν... (Θόρυβος — ἀντεγκλήσεις). Τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ...

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ζητῆτε τὸν λόγον... (Θόρυβος)...

§174Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ μίαν ὥραν ὁμιλεῖ ὁ κ. Κύρκος, οἱ συνάδελφοι ἀδημονοῦν... (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω νὰ συστήσω εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους, περισσοτέραν σοβαρότητα. Ὅταν θέλετε νὰ ἐφαρμόζεται ὁ Κανονισμός, θὰ ἐφαρμόζεται δι’ ὅλους. Ὁρίστε, κ. Κύρκο, τελειώνετε.

§176Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Εἶναι περίεργον, ὅτι οἱ συνάδελφοι τῆς πτέρυγος ἐκείνης ἀδημονοῦν, ὁσάκις ὁμιλῇ βουλευτὴς μὴ ἀνήκων εἰς τὴν πτέρυγά των. Ὁσάκις ὁμιλῇ βουλευτὴς ἀνήκων εἰς τὴν πτέρυγά των, οὔτε ἀδημονοῦν, οὔτε τὸν Κανονισμὸν ἐνθυμοῦνται, οὔτε τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς. Τίποτε ἀπολύτως. Μακαρίως καθεύδουν, ὡς νὰ μὴ συμβαίνῃ τίποτε. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Κύρκο, τελειώνετε.

§178Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Λέγω, λοιπόν, ὅτι εἰς τὸ προκείμενον θέμα ὑπάρχουν τρία κρίσιμα περιστατικά. Τὸ πρῶτον εἶναι ἡ ἀποφυλάκισις τοῦ Μέρτεν, ὁ τρόπος καὶ ὁ χρόνος, καθ’ ὃν ἐγένετο. Δεύτερον, ἡ ὕπαρξις μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης προσώπου ὑπηρετήσαντος ὡς Νομάρχου κατὰ τὴν κατοχὴν καὶ τρίτον, ἡ ἰδιότης τῆς συζύγου τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς ὑπαλλήλου τῆς πολιτικῆς διοικήσεως τῶν Γερμανῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ. Ἡ ὕπαρξις αὐτῶν τῶν τριῶν περιστατικῶν καθιστᾷ ἐθνικῶς ἀναγκαίαν τὴν δικαστικὴν ἐκκαθάρισιν τῆς ὅλης ὑποθέσεως καὶ τὴν ἔκδοσιν ἀδιαβλήτου δικαστικῆς ἀποφάσεως. Ὅσοι δὲν αἰσθάνονται τὴν ἀνάγκην αὐτήν, ὅσοι δὲν αἰσθάνονται αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν ἐπιταγήν, νομίζω, ὅτι ἔχουν ἀμβλεῖαν τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τελειώνετε, παρακαλῶ, κ. Κύρκο.

§180Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὅτι δὲ οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ὑπέβαλον μηνύσεις ἐναντίον καὶ τοῦ Μέρτεν καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ διευθυντῶν τῶν δύο ἐφημερίδων.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τελειώνετε, κ. Κύρκο. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι). Ὁμιλεῖτε τέσσαρα τέταρτα.

§182Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Θὰ κατέλθω τοῦ βήματος, ἀλλὰ θὰ ἐπανεγγραφῶ, διὰ νὰ συνεχίσω.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Μερκούρης, ἔχει τὸν λόγον.

§184Γ. ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Βολουδάκης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων Γʹ)12.10.60 καὶ Δʹ)13.10.60.

§186Γ. ΒΟΛΟΥΔΑΚΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων Γʹ τῆς 12.10.60 καὶ Δʹ τῆς 13.10.60.

§188Α. ΛΙΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, διαμαρτύρομαι διότι, μολονότι ἐνεγράφην ἐκ τῶν πρώτων νὰ ὁμιλήσω εὐθὺς ἀμέσως μετὰ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, δὲν μοῦ ἐδόθη ὁ λόγος μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς.

§189Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΙΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, κ. Πρόεδρε.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, παρατηρῶ ἕνα ἐκνευρισμόν, ὁ ὁποῖος εἶναι δυσεξήγητος. Ἠρεμήσατε, παρακαλῶ.

§191Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΙΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ποίου ἄρθρου τοῦ Κανονισμοῦ θὰ ὁμιλήσητε;

§193Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΙΣ. Ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ Κανονισμοῦ θὰ ὁμιλῶμεν; Εἰς ἐρώτησίν μας τὸ Προεδρεῖον ἐδήλωσεν, ὅτι ἐξηντλήθη τὸ θέμα καὶ δὲν θὰ ὁμιλήσουν βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως. Ἔρχεσθε ὅμως τώρα καὶ δίδετε, κ. Πρόεδρε, τὸν λόγον εἰς βουλευτὰς τῆς Συμπολιτεύσεως ἐπὶ ἐξαντληθέντος θέματος. Τότε, πῶς ἐξηντλήθη τὸ θέμα; Ἢ ἐξηντλήθη ἢ δὲν ἐξηντλήθη. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρούμεθα ἐδῶ ὡς παράσιτα. Οὐδέποτε μᾶς ἐπιτρέπετε νὰ ὁμιλοῦμεν. Ὁμιλοῦν οἱ ὑπουργοί, οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων καὶ ἡμεῖς εἴμεθα παράσιτα. Μετὰ ἀπὸ τρεῖς βουλευτάς, καθιερώνετε τέταρτον; Διατὶ εἴμεθα ἐδῶ; Διὰ νὰ περνᾷ ἡ ὥρα;

§194Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις παρακαλεῖ βέβαια καὶ συνιστᾷ νὰ μὴ λάβουν τὸν λόγον παρὰ μόνον ἐν ἀπολύτῳ ἀνάγκῃ, τὴν ὁποίαν ψυχικῶς τυχὸν αἰσθάνονται ὡρισμένοι ἐκ τῶν κυρίων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐγγραφῆ ἐκ μέρους τῆς ΕΡΕ. Δὲν ἔχει ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις οὐδεμιᾶς πλέον ὑπερασπίσεως. Ἀλλὰ ὅσοι ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν ἐπιμένουν νὰ ὁμιλήσουν δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐμποδισθοῦν νὰ τὸ πράξουν. Ἑπομένως αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖται ὁ κ. Ἀρβανιτάκις, εἶναι μόνον ἐν μέρει ὀρθόν. Ἀφορᾷ, δηλαδή, τὴν πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν πρόθεσιν, τὴν ἐξεδήλωσεν ἤδη, νὰ ἐπιταχύνῃ τὴν συζήτησιν, διὰ νὰ καταλήξωμεν, εἰ δυνατόν, σήμερον τὸ πρωῒ ἢ αὔριον εἰς τὸν τερματισμόν της. Διότι τὸ θέμα καθ’ ἡμᾶς ἐξηντλήθη. Ἐὰν ὅμως ὑπάρχουν βουλευταὶ τῆς ΕΡΕ, οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουν νὰ ὁμιλήσουν, πῶς θέλετε νὰ τοὺς τὸ ἀπαγορεύσωμεν; (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κ. Κ. Γ. Ροδόπουλος).

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχουν ὁμιλήσει ὀκτὼ βουλευταί, ἐκ τῶν ὁποίων μόνον εἷς εἶναι τῆς ΕΡΕ. Συνεπῶς, ἡ ἀναλογία, ἀντιθέτως πρὸς ὅσα ἰσχυρίζεται ὁ κ. Ἀρβανιτάκις, εἶναι σαφῶς ὑπὲρ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὄντως, ἐγὼ ἠρωτήθην καὶ εἶπον, ὅτι θὰ παρακληθοῦν οἱ κύριοι βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, ὅσοι δέχονται νὰ διαγραφοῦν. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ ἀναλογία, ἡ ὁποία ἐτηρήθη, εἷς εἰς τοὺς ὀκτώ, δὲν εἶναι ἀναλογία, ἡ ὁποία καθιστᾷ δυσχερῆ τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου εἰς τοὺς βουλευτὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δὲν δύναμαι, ὅμως, νὰ ὑποχρεώσω τοὺς ἐλαχίστους, οἱ ὁποῖοι ἐνδεχομένως θὰ ἐπιμείνουν νὰ ὁμιλήσουν, ὅπως διαγραφοῦν.

§196Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὀφείλω νὰ συμμερισθῶ τὴν ἀγανάκτησιν, ἴσως ὀλίγον θορυβώδη καμμίαν φοράν, τῶν κ. συναδέλφων βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι διαμαρτύρονται, διότι κατορθώνομεν νὰ περιορίζωμεν τὴν συζήτησιν μεταξὺ Ὑπουργῶν καὶ ἀρχηγῶν Κομμάτων. Τὸ θεωρῶ καὶ ἐγὼ ἀπαράδεκτον. Μάλιστα εἰς αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴν συζήτησιν, ποὺ δὲν ἦτο πολιτικὸν ζήτημα καὶ ἦτο ἁπλῶς θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως, ἴσως θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχεν ἀρχίσει τελείως διάφορα τὸ πρᾶγμα, νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς καὶ νὰ παρεμβληθοῦν οἱ Ἀρχηγοὶ καὶ νὰ μὴ γίνῃ αὐτὴ ἡ συνήθης τελετή. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως τούτου, ὁ περιορισμὸς τοῦ χρόνου, βεβαίως δὲν εἶναι δυσάρεστος ἐν τῷ συνόλῳ. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἐκεῖνο ποὺ κάμει τὴν ἀτμόσφαιραν ὀλίγον δυσάρεστον εἶναι....

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ διακοπαί.

§198Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὄχι αἱ διακοπαί, ἀλλὰ κἄτι ἄλλον. Εἶναι ἡ δεδηλωμένη θέλησις τῆς Κυβερνήσεως νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις PER MARE PER TERRA ἀπόψε. Θεωρεῖ ἴσως, ὅτι τὸ θέμα θὰ ἦτο ἐξηντλημένον. Καὶ ἡμεῖς θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ τὸ θεωρήσωμεν, διότι ἕκαστος θεωρεῖ τὰ ἰδικά του ἐπιχειρήματα ἰσχυρότερα τοῦ ἄλλου καὶ ἑπομένως ἀπὸ τῆς ἰδικῆς μας πλευρᾶς ἠμπορούσαμεν νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι εἶναι ἐξηντλημένον τὸ θέμα, καθ’ ὅσον νομίζω, ὅτι ὅσα ἐπιχειρήματα ἐξετέθησαν μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς εἶναι νικηφόρα. Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον εἶναι ἐγγεγραμμένοι οἱ βουλευταί, νομίζω, διὰ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῶν κοινοβουλευτικῶν συζητήσεων, ὅτι εἶναι καλύτερον νὰ δεχθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ καταπονηθῇ καὶ δι’ ἄλλην μίαν συνεδρίασιν, παρὰ νὰ τελειώνωμεν ἐν μέσῳ αὐτῆς τῆς ἀτμοσφαίρας, ἡ ὁποία θὰ μᾶς μεταβάλῃ ἐντὸς ὀλίγου εἰς ἕνα θέαμα, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ὀφείλεται εἰς τὴν ὀξύτητα τῆς συζητήσεως, ἀλλὰ εἰς τὸν ἐκνευρισμὸν ἐκ τῆς προοπτικῆς τοῦ ἀμέσου τερματισμοῦ ἑνὸς θέματος, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ εἶναι μικρόν, κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἢ μεγάλον, κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πάντως δὲν εἶναι θέμα, διὰ νὰ μὴ τηρηθῇ τὸ Κοινοβούλιον εἰς τὸ ὕψος τῶν συζητήσεων, ποὺ πρέπει νὰ τηρηθῇ.

§199Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἡ Κυβέρνησις ἁπλῆν εὐχὴν διετύπωσεν. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ φυσικὰ ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον, τὸ ὁποῖον διευθύνει τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, νὰ παραταθῇ ἀπόψε ἐπὶ ὥρας πολλὰς ἢ ὄχι ἡ συνεδρίασις, νὰ συνεχισθῇ ἐνδεχομένως αὔριον, ἵνα ὁμιλήσουν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι. Ἁπλῶς, εὐχὴν διετύπωσε καὶ τὴν γνώμην της, ὅτι τὸ θέμα, μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν, πρέπει νὰ θεωρηθῇ λογικῶς ἐξαντληθέν. Ἐλέχθη καὶ χθές, κ. Πρόεδρε, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἀπὸ τὸν κ. Κύρκον, ὅτι γίνεται μονοπώλησις τοῦ δικαιώματος τοῦ ὁμιλεῖν ἀπὸ τοὺς κ. Ἀρχηγοὺς καὶ μάλιστα τὸ εἶπε κατὰ τρόπον ἔντονον, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος προΐσταται τοῦ Κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει ὁ κ. Κύρκος, ὁ κ. Τσιριμῶκος, εἶχεν ὁμιλήσει ὀλίγον προηγουμένως ἢ τὴν προηγουμένην ἡμέραν, καὶ εἶπε χθές ὁ κ. Κύρκος, ὅτι μόνον δύο ἁπλοῖ βουλευταὶ εἶχον ὁμιλήσει. Δὲν ἦσαν δύο. Ἦσαν ἤδη τέσσαρες. Διότι προχθὲς εἶχον ὁμιλήσει ὁ κ. Ἡλιόπουλος καὶ ὁ κ. Ζορμπᾶς, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι μέχρι τῆς στιγμῆς τοὐλάχιστον ἀρχηγοὶ Κομμάτων καὶ χθές, ὅταν διεμαρτυρήθη ὁ κ. Κύρκος, εἶχον ὁμιλήσει ἄλλοι δύο, τοὐλάχιστον τόσοι, ὅσοι ἦσαν καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων. Τὴν στιγμὴν ποὺ παρενέβη, εἶχον ὁμιλήσει 4 ἀρχηγοὶ Κομμάτων καὶ 4 βουλευταί. Ἑπομένως δὲν εἶναι δικαιολογημένον αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶχεν εἴπει χθὲς ὁ κ. Κύρκος. Καὶ ἐπίσης δὲν εἶναι δικαιολογημένον αὐτό, ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκθέσῃ ἐκτενῶς τὰς ἀπόψεις του. Ὡμίλησεν ἀπόψε, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶχεν ἀποφασίσει τὴν θέσπισιν τοῦ τετάρτου, ἐπὶ ὁλόκληρον ὥραν. Νομίζω, ὅτι ἡ χρῆσις, ἡ κατάχρησις τοῦ δικαιώματος τοῦ ὁμιλεῖν, καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ Κανονισμοῦ, εἶναι μία κατάχρησις, ἡ ὁποία ἐγένετο τῇ ἀνοχῇ βεβαίως ὅλων μας, ἀλλ’ ἡ ὁποία δὲν τοῦ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ διαμαρτύρεται.

§200Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος.

§201Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε καὶ κ. Κύρκο, εἶναι ἐγγεγραμμένοι καὶ ἄλλοι βουλευταὶ καὶ ἀναμένουν νὰ ὁμιλήσουν.

§202Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὅταν μὲ θίγετε, νομίζω, ὅτι ἔχω δικαίωμα νὰ ἀπαντήσω. Τὸ θέμα εἶναι προσωπικὸν καὶ εἶναι δι’ ἐμὲ ἀδιάφορον ἐὰν οἱ κύριοι, θέλουν νὰ ὁμιλήσουν. Σἂν θέλουν νὰ ὁμιλήσουν, οἱ κύριοι, νὰ περιμένουν. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐσυνήθισα νὰ ζητῶ τὴν ἀνοχὴν οὐδενός. Οὔτε τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε τῆς πλειοψηφίας. Ἀλλά, δὲν ἐσυνήθισα νὰ παραχωρῶ καὶ τρίχαν μίαν τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα μοῦ δίδει ὁ Κανονισμός. Καὶ εἶπον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐπὶ τῆς ἕδρας: «Ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σας». Μετὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ τετάρτου, οἱ ἐγγραφέντες ὡμίλησαν μίαν ὥραν. Δὲν θὰ θυσιάσω οὔτε ἕνα λεπτὸν ἀπὸ τὴν μίαν ὥραν. Ἂς φυλάξῃ τὴν ἀνοχήν του, ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ἄλλους, οὐχὶ δι’ ἐμέ.

§203Γ. ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Αὐγερόπουλε, τὸ προσωπικὸν θέμα, θὰ κρίνω ἐγώ, ἐὰν ὑπάρχῃ. Δὲν θὰ δώσετε ἀπάντησιν. Θὰ μοῦ εἴπητε ἔχω τὸ ἑξῆς νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ θὰ κρίνω ἐὰν ὑπάρχῃ θέμα προσωπικόν. Αὐτὸ λέγει ὁ Κανονισμός.

§205Γ. ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συμμορφῶμαι πρὸς τὸν Κανονισμὸν καὶ ποτὲ δὲν τὸν παρεβίασα. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ὁ συνάδελφος κ. Κύρκος, ὁμιλῶν ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ γερμανοῦ ἐγκληματίου Μέρτεν καὶ εἶχε μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, μίαν στιχομυθίαν, ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. Κύρκον νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Καὶ εἶπον, ὅτι ὄχι μόνον ἐξύβρισιν κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ὑπέστη τόσα καὶ τόσα ἀπὸ τοὺς ναζῆδες καὶ τὸν Μέρτεν, ἀποτελεῖ, ἀλλὰ ἀκόμη καὶ κατὰ τοῦ Γερμανικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ὑπέφερεν καὶ αὐτὸς πολλά, κάτω ἀπὸ τὸν Χιτλερικὸν ζυγόν. Εἰς ἀπάντησιν, τότε, ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὡμίλησε «περὶ ἀνάρθρων κραυγῶν». Θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι μόνον ἀνάγωγοι ἄνθρωποι ὁμιλοῦν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι καὶ ἀνάγωγοι......

§207Γ. ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πιστεύω, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ εἶναι ἀνάγωγος, ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι ἔχασε τὴν ψυχραιμίαν του.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς δώσω τὴν ἀπάντησιν. Εἶναι τὸ ἀτύχημα τὸ ὁποῖον ὑφίστανται, ὅσοι δὲν ζητοῦν τὸν λόγον ἀπὸ τὸν Πρόεδρον. Διότι ὅσοι ὁμιλοῦν χωρὶς νὰ ζητήσουν τὸν λόγον, δὲν ἀκούονται εὐκρινῶς, οὔτε ἀπὸ τοὺς πρακτικογράφους, οὔτε ἀπὸ τοὺς ἐνδιαφερομένους καί, εἶναι φυσικόν, νὰ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι δὲν ἤκουσε τίποτε. Πολλάκις ἐλέχθη ἀπὸ τὰ ἑδώλια, κἄτι τὸ ὁποῖον δὲν ἤκουσα, εὑρισκόμενος ἐπὶ τῆς ἕδρας καὶ τὴν ἄλλην ἡμέραν τὸ βλέπω εἰς τὰ πρακτικὰ χωρὶς νὰ τὸ ἔχω ἀκούσει. Ἐνίοτε μάλιστα ἦσαν καὶ ὑβριστικαὶ φράσεις κατ’ ἐμοῦ. Ἐκεῖ ὀφείλεται τὸ δημιουργηθὲν θέμα. Προσπαθήσατε, λοιπόν, τηροῦντες τὸν Κανονισμόν, νὰ ζητῆτε τὸν λόγον, διὰ νὰ ἀκούεσθε νὰ λαμβάνετε τὴν ὀφειλομένην ἀπάντησιν καὶ νὰ γράφωνται ὅλα εἰς τὰ πρακτικά. Ὅταν συμβαίνῃ αὐτό, δὲν θὰ χαρακτηρίζωνται τὰ λεχθέντα παρ’ ἑνὸς συναδέλφου ὡς «ἄναρθροι κραυγαί».

§209Γ. ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ γραφοῦν εἰς τὰ πρακτικά, τὰ ὅσα εἶπον, ὅπως ἀκριβῶς τὰ εἶπον.

§210Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, τὰ πράγματα συνέβησαν ὡς ἑξῆς: Ἐγένετο μία διακοπή, εἰς τὸν συνάδελφον, κ. Κύρκο. Τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἠγέρθη ὁ κ. Αὐγερόπουλος. Δὲν ἤκουσα τὶ ἔλεγεν, ἀλλὰ εἶδον, ὅτι ἐχειρονόμει πρὸς ἐμέ......

§211Γ. ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι πρὸς ὑμᾶς......

§212Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Ἀντελήφθην, ὅτι ὡμίλει ὀξέως καὶ ἐνόμισα, ὅτι ἐξεφράζετο ἐναντίον μου. Δὲν ἤκουσα τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεγόμενα, διὰ νὰ ἀπαντήσω. Αὐτὸ συνέβη καὶ ἐχαρακτήρισα τὰ λεχθέντα ὑπ’ αὐτοῦ, ἐπειδὴ ἀκριβῶς δὲν ἤκουον τὶ ἔλεγεν, ὡς ἀνάρθρους κραυγάς. Τὰ περὶ ἀγωγῆς, τὰ ἐπιστρέφω εἰς τὸν κ. Αὐγερόπουλον. Νομίζω δέ, ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, δὲν ὑπάρχει οὐδείς, ἐξ οἱασδήποτε πλευρᾶς, ὁ ὁποῖος θὰ ἠδύνατο νὰ παραπονεθῇ, ὅτι ἡ γλῶσσα τὴν ὁποίαν χρησιμοποιῶ πάντοτε καὶ ἀπέναντι ὅλων, δὲν εἶναι ἡ κοινοβουλευτικῶς πρέπουσα.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω, κ. βουλευταί, νὰ ἔχωμεν ψυχραιμίαν, νὰ ἀκούωμεν τοὺς ρήτορας, καὶ νὰ τηρῆται ὁ Κανονισμός. Ὁ κ. Σ. Μερκούρης, ἔχει τὸν λόγον, ὁ ὁποῖος διακρίνεται διὰ τὴν ψυχραιμίαν του καὶ τὸ ἤρεμον ὕφος του.

§214Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εὐχαριστῶ, κ. Πρόεδρε, δι’ αὐτὰ ποὺ εἴπατε δι’ ἐμέ. Καὶ ἐγὼ θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω τοὺς κ. συναδέλφους, ὁσάκις δὲν εἶναι ἀπαραίτητον νὰ παρακολουθήσουν τὴν ὁμιλίαν μου, χωρὶς διακοπὰς καὶ νὰ κάμουν τοιαύτας μόνον εἰς περίπτωσιν διευκρινίσεως θέματός τινος. Ἤθελα νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχεδίου Ν. Δ. διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ ἐγκληματίου πολέμου, Μέρτεν, ἔκαμα μίαν παρατήρησιν εἰς αὐτόν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ κἄτι νὰ συμβαίνῃ, πολιτικῆς φύσεως ζήτημα, διὰ νὰ εἰσάγεται ἕνα τοιοῦτον σχέδιον Ν. Δ. Καὶ ἐσημείωσα τότε μάλιστα καὶ τὴν παρουσίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν... Καὶ τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης, μὲ διέκοψε καὶ εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις λαμβάνει τὸ μέτρον χωρὶς καμμίαν ξένην πίεσιν, μόνον ὅμως, περὶ ὑψίστων ἐθνικῶν συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἠνάγκασαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ τὸ μέτρον ἐκεῖνο.

§215Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Ὡμίλησα περὶ ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ ὄχι ὑψίστων.

§216Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ θέμα τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας, εἶναι ἕνα ἐκ τῶν μεγαλυτέρων θεμάτων τὰ ὁποῖα ἀπησχόλησαν τὴν κοινὴν γνώμην κατὰ τὰ τελευταῖα χρόνια. Τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ καὶ ἀπὸ τὴν τελευταίαν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐθεώρησε καθῆκον της νὰ καλέσῃ συντομώτερα τὸ Κοινοβούλιον διὰ νὰ κάνῃ ἀνακοινώσεις ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Συνεπῶς τὸ θέμα αὐτὸ ὑπάρχει, εἶναι δέ, ἕνα, ἐπαναλαμβάνω, ἐκ τῶν θεμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα συνεκλόνισαν καὶ συγκλονίζουν, καὶ πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ἐξακολουθήσουν νὰ συγκλονίζουν ἐπὶ μακρὸν τὴν ἡσυχίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κύριοι, τὸ θέμα εἶναι πολιτικόν, εἶναι καὶ προσωπικὸν θέμα. Διὰ τῶν καταγγελιῶν τοῦ καθάρματος αὐτοῦ, ἐθίγη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ κ. Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ συνεπῶς δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ δημιουργῆται πολιτικὸν θέμα. Εἶναι ὅμως καὶ ἀπολύτως προσωπικὸν τὸ θέμα, διότι ἐκτὸς τῆς ἰδιότητός των, εἶναι πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τοῦ ἑαυτοῦ των, νὰ προστατεύσουν τοὺς ἑαυτούς των, προσφεύγοντες εἰς τὰ δικαστήρια. Πῶς, καὶ ἐδῶ θὰ παρακολουθήσω ὀλίγον τὴν πορείαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἔκαμε μίαν προϊστορίαν, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὴν ἐπαναλάβω ἐγώ. Μόνον εἰς τὰς ἡμερομηνίας διαφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ πρῶτον ἄρθρον εἰς τὴν «Ἠχὼ τοῦ Ἁμβούργου» ἐδημοσιεύθη τὴν 13ην Σεπτεμβρίου. Εἰς τὸ Ἁμβοῦργον, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἔχομεν Γενικὸν Προξενεῖον ἢ Προξενεῖον. Δὲν βλέπομεν καμμίαν ἀντίδρασιν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως.

§217Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Τὸ πρῶτον ἄρθρον δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ μέλη τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ἄρθρον τῆς 17ης Σεπτεμβρίου εἶχεν, ἀλλὰ δὲν ἐπικαλοῦμαι κἂν αὐτὴν τὴν διαφορὰν τὴν χρονολογικήν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι καὶ οὐσιώδης. Πράγματι δὲν ἔλαβε γνῶσιν, οὔτε ἡ Πρεσβεία τῆς Βόννης, οὔτε ἡ Κυβέρνησις, τῶν ἄρθρων αὐτῶν, παρὰ μόνον ὅταν ἐξεδόθη τὸ τεῦχος τῆς 29ης Σεπτεμβρίου τοῦ «Σπῆγκελ». Πράγματι, εἶχον παρεμβληθῆ δώδεκα ἡμέραι ἀπὸ τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν ἐδημοσίευσεν ἡ «Ἠχὼ τοῦ Ἁμβούργου» εἰς τὰς 17 Σεπτεμβρίου καὶ ὄχι εἰς τὰς 13, ἀλλὰ δὲν ἔχει σημασίαν, ἡ διαφορὰ τῶν ἡμερῶν εἶναι μικρά, εἰς τὰς 17 Σεπτεμβρίου ἀπὸ τὰς συκοφαντίας. Ἡ ἀπάντησις, ἡ ὁποία ἐδόθη ἐκ μέρους τοῦ Προξένου τοῦ Ἀμβούργου εἶναι, ὅτι ἡ ἐφημερὶς αὐτὴ εἶναι μία ἐκ τῶν δεκάδων αἱ ὁποῖαι ἐκδίδονται ἐκεῖ. Ὑπάρχουν 20–30 ἐφημερίδες, ποὺ ἐκδίδονται εἰς τὸ Ἀμβοῦργον καὶ ἡ ἐφημερὶς αὐτὴ δὲν θεωρεῖται σοβαρὰ καὶ τὸ Προξενεῖον δὲν τὴν παρακολουθεῖ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπολογητικὴ ἀπάντησις τοῦ Ἕλληνος Προξένου εἰς τὸ Ἀμβοῦργον. Πάντως σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὔτε ἡ Πρεσβεία τῆς Βόννης, οὔτε ἡ Κυβέρνησις ἐγνώριζέ τι μέχρι τῆς ἡμέρας ποὺ ἐκυκλοφόρησε τὸ τεῦχος τοῦ «Σπῆγκελ» τῆς 29ης Σεπτεμβρίου.

§218Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ διαφωνήσω, ἐὰν ἦτο ἡ 13η ἢ 17η Σεπτεμβρίου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησε καθῆκον της διὰ τὴν παράλειψιν τῶν Προξενικῶν καὶ γενικῶς τῆς Πρεσβείας μας ἐν Βόννῃ, τῆς διπλωματικῆς ἀντιπροσωπείας ἐν Βόννῃ, νὰ ἐπιβάλῃ, ὡς ἐδήλωσεν, αὐστηρὰς κυρώσεις. Καὶ συμφωνῶ ἀπολύτως, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβληθοῦν αὐστηρόταται κυρώσεις, διότι ἀλλοίμονον ἐὰν οἱ διπλωματικοὶ ἀντιπρόσωποι, οἱ διπλωματικοὶ ὑπάλληλοι εὑρισκόμενοι εἰς ξένας χώρας δὲν κατατοπίζουν τὴν Κυβέρνησιν ὅταν ἐκτοξεύωνται ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐναντίον προσώπων μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐναντίον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου τοῦ «Σπῆγκελ» εἶναι πολὺ βαρυτέρα τῆς πρώτης παραγράφου, ἡ ὁποία ἀφεώρα ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἡ δημοσιευθεῖσα εἰς τὴν «Ἠχὼ τοῦ Ἀμβούργου». Ἤθελα, λοιπόν, νὰ μάθω ἐὰν ἐπεβλήθησαν αἱ κυρώσεις εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον αὐτόν, ὁ ὁποῖος παρέλειψε ἕνα καθῆκον ἐπιβεβλημένον ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θέλω νὰ σᾶς παρακολουθήσω, διότι ἐξεθέσατε ἀπολύτως τὴν προϊστορίαν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Κατὰ τὴν ἀγόρευσίν σας, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἐφθάσατε εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν ἐξηγήσεων διὰ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑφυπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, μᾶς εἴπατε, ὅτι εὑρέθητε μὲ τὸν ἀείμνηστον Σβῶλον σεῖς καὶ ἀντιπρόσωποι τῆς Μακεδονίας.

§219Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Εἰς τὴν οἰκίαν εἶπον, τοῦ Β. Βοΐλα ἐγένετο μία συζήτησις. Ἐγὼ δὲν μετέσχον τῶν συσκέψεων περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. Μόδης, διότι δὲν εἶχα δικαίωμα νὰ μετάσχω. Ἦτο συζήτησις, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐνώπιον τοῦ κ. Βοΐλα.

§220Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Πράγματι, ὅταν ἕνα Ἔθνος ὑφίσταται τὴν καταστροφήν, ὑπάρχει κατοχή, ὑπάρχουν πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θυσιάζονται καὶ ἀναλαμβάνουν ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι, εἶναι δυνατὸν νὰ παρεξηγηθοῦν κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἀγῶνος, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εὑρίσκονται ἐν στενῇ συνεργασίᾳ μετὰ τοῦ ἐχθροῦ, ἀλλὰ οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, ἔχουν λάβει ἐντολὴν ἀπὸ κάποιον ὑπεύθυνον. Παρ’ ὅλον τὸ ἀγωνιστικὸν πνεῦμα ποὺ εἴχατε καὶ σεῖς καὶ ὁ ἀείμνηστος Σβῶλος καὶ τὸ ἀπεδείξατε καὶ οἱ δύο σας κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἀγῶνος, ἐδώσατε ἐντολὴν εἰς τὸν κ. Θεμελῆν νὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον τοῦ Νομάρχου;

§221Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἐγὼ μὲν δὲν εἶχα καμμίαν δικαιοδοσίαν νὰ τὸ πράξω καὶ νομίζω, ὅτι ὁ ἀείμνηστος Σβῶλος δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸν διορισμὸν τοῦ κ. Θεμελῆ. Σᾶς ὡμίλησα περὶ σκέψεως, ἡ ὁποία ἐκράτει.

§222Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐγὼ σέβομαι ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουν μίαν τοιαύτην ὑπηρεσίαν, διότι διὰ νὰ ἀναλάβῃ κανεὶς μίαν τέτοιαν ὑπηρεσίαν, δὲν πρέπει μόνον νὰ ἔχῃ γενναιότητα, ἀλλὰ καὶ χαλύβδινα νεῦρα, διὰ νὰ μπορέσῃ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἐντολὴν ποὺ τοῦ ἀναθέτουν. Μήπως ὁ κ. Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, εἶχεν ἐντολὴν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ἐλευθέραν; Μήπως ὁ κ. Ὑφυπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἶχεν ἐντολὴν ἀπὸ καμμίαν ἀνεγνωρισμένην ὀργάνωσιν ἐκ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου τῆς Μέσης Ἀνατολῆς; Ἄν μὲν εἶχε τοιαύτην ἐντολὴν ἀπὸ μίαν ἀπὸ τὰς ἀρχὰς ποὺ ἀνέφερον, τότε ὁ κ. Θεμελῆς πρέπει νὰ πάρῃ τὴν θέσιν τοῦ ἥρωος. Ἀτυχῶς, ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ὑφυπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἦτο μία ἀνάγνωσις ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα, καθὼς ἀνέφερε, τὰ ἀνεῦρεν εἰς τὰ ἀρχεῖα τῆς Κυβερνήσεως Καΐρου καὶ μιᾶς ἐκθέσεως τῆς δράσεως, τῆς ὀργανώσεως εἰς τὴν ὁποίαν, εἶπεν, ὅτι ἀπὸ τὸ 1943 ἀπετέλεσε μέλος. Αἱ ἀντιλήψεις μου διὰ τὸν ἐθνικὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα εἶναι γνωσταί. Δὲν ὑπῆρξε οὐδεὶς συμβιβασμὸς ἀπὸ κανένα ἄνθρωπον, ἀπὸ καμμιὰ γυναῖκα, ἀπὸ κανένα παιδὶ ποὺ ἔρρεεν τὸ Ἑλληνικὸν αἷμα εἰς τὰς φλέβας του. Τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλαβε μέρος εἰς τὴν ἀντίστασιν. Σεῖς μὲν ἐκάματε τὸ καθῆκον σας, ἀφοῦ τὸ ἐκάματε δὲ ἐξηκολουθήσατε εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Ἐγώ, προσωπικῶς, εἶχα τὴν ἀντίληψιν, καίτοι ἐκλήθην τρίς, ὅτι ἔπρεπε νὰ παραμείνω ἐδῶ. Ἀλλὰ πρὸ ὀλίγου καιροῦ, ὅταν εὑρισκόμην εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἕνας ἐχθρός μας, ἕνας ἀντίπαλός μας ἐκείνην τὴν ἐποχὴν μοῦ εἶπε. Κύριε, βλέπομεν τὴν Ἑλλάδα μὲ σεβασμόν, διότι παρέστην ὅταν ὁ Ἀθηναϊκὸς λαὸς ἐξηγέρθη καὶ ἠμπόδισε τὴν ἐπιστράτευσιν τῶν Γερμανῶν, ὅταν ἐκάλουν νὰ ἐπιστρατεύσουν Ἕλληνας καὶ νὰ τοὺς ἀποστείλουν εἰς τὰ Γερμανικὰ ἐργοστάσια. Ἐθαύμασα τὶς γυναῖκες ποὺ εἶχαν κουτιὰ (εἶναι ἡ φράσις τοῦ κυρίου αὐτοῦ), κουτιὰ μεγάλα, τὰ ὁποῖα εἶχεν μοιράσει ὁ Ἐρυθρὸς Σταυρός, διὰ νὰ συντηρήσουν τὰ παιδιά των καὶ τὸ γάλα αὐτὸ τὸ πετοῦσαν κατὰ τῶν τάνκς τῶν ἐχθρικῶν. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἀντίστασις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δὲν δύναται κανεὶς νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ μεγαλειῶδες αὐτὸ ἔργον καὶ δι’ αὐτό, ὁπότε μοῦ ἐδόθη ἀφορμή, εἴτε ἀρθρογραφῶν, εἴτε εὑρισκόμενος ἐν τῇ Βουλῇ, εἴτε εὑρισκόμενος τελευταίως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐθνικῆς Ἀμύνης, εἶπον ὅτι πρέπει ὅλοι νὰ δώσωμεν τὰ χέρια καὶ νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὴν Ἐθνικὴν ἀντίστασιν καὶ νὰ κηρύξωμεν ὡς τελευταίαν ἡμέραν τὴν 12 Ὀκτωβρίου. Μέχρι ἐκείνης τῆς ἡμέρας, μέχρι τῆς 12ης Ὀκτωβρίου 1944 ποὺ ἔφυγεν ὁ ἐχθρὸς ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ὅλοι οἱ Ἕλληνες, εἴτε ἀνήκοντες εἰς τὸ Ε.Λ. Α.Σ., εἴτε ἀνήκοντες εἰς τὸ ΕΑΜ, εἴτε εἰς τὸ ΕΔΕΣ ἐπολέμησαν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐκτὸς ὠργανωμένης ὀργανώσεως ἐπολέμησαν μὲ ὅλα τους τὰ μέσα, μὲ τὰ νύχια, μὲ τὶς πέτρες.

§223Θ. ΜΠΑΡΜΠΑΣ. Ὅταν τὸ ΕΑΜ ἐσκότωνε τοὺς Ἕλληνας.

§224Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, παῦσε αὐτὸ τὸ τροπάριον. Κατὰ μίαν παλαιὰν συνήθειαν, ἡ Κυβέρνησις θέλει ν’ ἀποδίδῃ εὐθύνας εἰς ἄλλας Κυβερνήσεις τοῦ παρελθόντος, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὡμίλησε περὶ Κυβερνήσεως Πλαστήρα, ὅτι ἀπὸ ἐκεῖ ἀρχίζει ἡ ἀφετηρία τῆς ἐπιεικείας πρὸς τοὺς Γερμανοὺς ἐγκληματίας. Ἐπίσης τὸ θέμα αὐτὸ εἶναι ἐξηντλημένον. Τὸ θέμα αὐτὸ εἶναι ἐξηντλημένον, διότι ἐδόθησαν ἐξηγήσεις καὶ ἀνέλαβε καὶ τὴν εὐθύνην, ὅπως τὸν χαρακτηρίζει πάντοτε ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, διὰ τὰς πράξεις του ἐκείνας. Ἀλλὰ εἴπομεν ποῖος ἦτο ὁ διαχωρισμός. Ἐδόθη χάρις εἰς τὸν στρατηγὸν Ἀντρὲ καὶ ἦτο θάρρος μεγάλο καὶ ψυχικὸν σθένος τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ὡς Κρὴς, νὰ ὑπογράψῃ ἢ νὰ εἰσηγηθῇ τὴν χάριν εἰς ἕνα ἐκ τῶν σφαγέων τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ. Ἀλλά, κ. Ἀντιπρόεδρε, ἐλησμονήσατε, ὅτι ἀπὸ τὸ 1950 ἡ Δυτικὴ Γερμανία ἤρχισε νὰ μπαίνῃ εἰς τὸν Δυτικὸν κόσμον, ἤρχισε νὰ γίνεται δεκτή. Καὶ ὅλα τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα, ἕως τὸ 1950 ἤδη εἶχον τιμωρήσει τοὺς ἐγκληματίας πολέμου, ἀπεφάσισαν νὰ δείξουν μίαν ἐπιείκειαν, διότι ἦτο ὀλίγον περίεργον πῶς θὰ τοὺς ἐδέχοντο συμμάχους καὶ συνεταίρους τὴν στιγμὴν ποὺ θὰ ἐδίκαζον καὶ θὰ ἐτουφέκιζον στρατιωτικούς, πολιτικοὺς συμβούλους Γερμανοὺς εἰς τοὺς τόπους των. Θὰ ἐνθυμῆσθε πόσον ἐπιεικὴς ἦτο ὁλόκληρος ὁ Δυτικὸς κόσμος εἰς τὸ θέμα αὐτό. Καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Στεφανόπουλος καὶ κ. Τσιριμῶκος θὰ ἐνθυμοῦνται, ὅταν εὑρισκώμεθα εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Εὐρώπης καὶ ὅταν εἰσῆλθεν ἡ Γερμανικὴ ἀντιπροσωπεία, δίδοντες τὸ παράδειγμα τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, τοῦ Γκὺ Μωλλὲ τὸν ἠκολουθήσαμε ὅλοι οἱ Σοσιαλισταί, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τὸν ἠκολουθήσαμεν καὶ ἡμεῖς καὶ οἱ κ.κ. Τσιριμῶκος καὶ Τσῶρτσιλ ποὺ παρέστη εἰς τὴν αἴθουσαν, διότι κατηγγέλθη, ὅτι μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Γερμανικῆς ἀντιπροσωπείας ὑπῆρξε κάποιος, ὁ ὁποῖος ἔφερε τὸν ἴδιον τίτλον καὶ τὰ ἴδια ἔργα ἐξασκοῦσε, τὰ ὁποῖα ἐξασκοῦσε ὁ Μέρτεν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς εἶχε τὸ θάρρος ἀμέσως νὰ ζητήσῃ νὰ συγκληθῇ τότε συμβούλιον τῶν Σοσιαλιστικῶν Κομμάτων καὶ ἀπέδειξε δι’ ἀποδείξεων εἰς ἕνα διεθνές, πλέον, δικαστήριον, ὅτι δὲν εἶχε συμμετάσχει εἰς τὰ Γερμανικὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον διαπραχθῆ εἰς βάρος τοῦ Γαλλικοῦ λαοῦ. Λέγω δέ, ἐπίσης, ὅτι τότε εἰσήρχετο ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ ΝΑΤΟ καὶ πράγματι, δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι πιστεύουν εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, ἦτο μία καμπὴ τῆς πολιτικῆς τῆς ἐξωτερικῆς καὶ συνεπῶς ἔπρεπε ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη νὰ δείξῃ μίαν ἐπιείκειαν πρὸς τοὺς ἐγκληματίας. Ἐλέχθη δέ, ὅτι ἡ ἐπιείκεια τότε εἶχε μίαν μεγάλην σημασίαν. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν εἶναι συνταρακτικόν. Ἀναφέρω ἁπλῶς ἕνα ἐπεισόδιον μέσα εἰς τὴν πολιτικὴν ζωήν. Ἐὰν σᾶς ἐνοχλῇ, λυποῦμαι πολύ, καὶ ἐὰν σᾶς συνταράσσῃ λυποῦμαι ἀκόμη περισσότερον. Ὁ κ. Μακρῆς εἰς τὸν χθεσινόν του λόγον, τὸν ὁποῖον πραγματικῶς παρηκολούθησα μετὰ ἰδιαιτέρας προσοχῆς, διότι ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅλοι, ὅτι ἔπρεπε μετὰ προσοχῆς νὰ τὸν παρακολουθήσωμεν, διότι δὲν ἐχειρίζετο μόνον ἕνα προσωπικὸν θέμα, ἀλλ’ ἐχειρίζετο ἕνα οἰκογενειακὸν θέμα, ὁ κ. Μακρῆς ἐπεβεβαίωσεν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐδέχθη πίεσιν διὰ τὸν Μέρτεν. Μέχρι ποίου βαθμοῦ ἦτο ἡ πίεσις αὐτὴ δὲν γνωρίζω. Ἴσως ἄλλοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ θὰ μᾶς τὸ εἴπουν. Πάντως ὑπῆρξε πίεσις ἐκ μέρους τῆς Γερμανικῆς Κυβερνήσεως καθὼς ὡμολόγησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὥστε διὰ τὸν ἀλήτην αὐτὸν ἐνδιεφέρθη ἡ Κυβέρνησις τῆς Δυτικῆς Γερμανίας. Κατόπιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπέπεσεν εἰς μερικὰ λάθη σήμερον, τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι πρέπει καὶ ὁ ἴδιος νὰ ἐπρόσεξε, διότι μία μικρὰ λεπτομέρεια τοιαύτη, δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἁπλοῦς, ἀνθρώπους, ὄχι εἰς τὰ δικαστήρια, νὰ σχηματίζουν ἐντυπώσεις αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ὠφέλιμοι διὰ ὅλους μας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπεβεβαίωσε τὴν ὕπαρξιν τοῦ ἄλμπουμ, καὶ ἐπεβεβαίωσεν ἐπίσης, ὅτι ἐδόθη εἰς τοὺς Γερμανούς. Εἶπε μάλιστα, ὅτι ὑπάρχουν δύο ἄλμπουμ. Τὸ ἕνα ἐδόθη εἰς ἕνα καθηγητὴν τῶν δύο κυριῶν, τότε ἀξιωματικόν, καὶ ὅτι προσεφέρθη διὰ Χριστουγεννιάτικον δῶρον.

§225Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὶ σημαίνει αὐτό, κ. συνάδελφε; (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§226Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ σημαίνει, κύριε, ὅτι ὅταν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀνέβαινε εἰς τὸ ἰκρίωμα τοῦ κατακτητοῦ, ἄλλοι προσέφερον ἄλμπουμ εἰς Γερμανούς. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν μετὰ τὰς κατηγορίας αὐτὰς τὰς ὁποίας αὐτὸ τὸ κάθαρμα ἐξαπέλυσεν ἐναντίον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου σχεδὸν τῆς Ἑλλάδος, νὰ μὴ γίνεται ἡ δίωξις ἐκείνη ἡ ὁποία πρέπει. Δὲν εἶναι δυνατὸν λέγω, μὲ διαφόρους δικαιολογίας, νὰ λέγωμεν, ὅτι δὲν θὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν Γερμανικὴν δικαιοσύνην. Καὶ ὅμως χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὡμολόγησεν ὁ ἴδιος, ὅτι διὰ νὰ ἀντλήσῃ στοιχεῖα ἠναγκάσθη νὰ ἐξαποστείλῃ τὴν ἀδελφὴν τῆς κυρίας Μακρῆ εἰς τὴν Γερμανίαν. Τὰ στοιχεῖα καὶ ὁ κάτοχος αὐτῶν εὑρίσκονται εἰς τὴν Γερμανίαν. Τὸ κάθαρμα εὑρίσκεται ἐκεῖ, ἐκεῖ, λοιπόν, πρέπει νὰ διωχθῇ.

§227Ι. ΠΡΟΚΟΠΙΔΗΣ. Ὁ ἀδελφός σας δὲν διωρίσθη εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν Διοικητὴς ἐπὶ Γερμανῶν; (Θόρυβος) .....

§228Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, εἴπατε διὰ τὸν ἀδελφόν μου, ἐὰν διωρίσθη Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπὶ Γερμανῶν. Αὐτὸ εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ λέγωνται τοιαῦτα πράγματα, κ. Μερκούρη, μὴ ἀπαντᾶτε.

§230Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω. Δυστυχῶς —καὶ τὸ λέγω αὐτὸ μὲ μίαν αὐστηρότητα ἔναντι τοῦ ἑαυτοῦ μου— ἀπὸ ἐκείνης τῆς ἡμέρας δὲν ὑπῆρξε οὐδεμία σχέσις μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀδελφοῦ μου. Πάρτε τὸ σύγγραμμα τοῦ κ. Πονηράκη καὶ θὰ δῆτε πῶς περιγράφει, ὅτι ἡ πρώτη συμφόρησις τοῦ ἀδελφοῦ μου προῆλθεν ἀπὸ ἕνα γράμμα ἀπὸ ἐμένα εἰς τὸ ὁποῖον τοῦ ἔλεγον, ὅτι ἐλησμόνησε τὸ καθῆκον του ἔναντι τῆς πατρίδος.

§231Ι. ΠΡΟΚΟΠΙΔΗΣ. Αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον νὰ σᾶς ἀπαντήσω, κ. συνάδελφε. Δὲν ἀπεκηρύξατε τὸν ἀδελφόν σας. Καὶ ἔρχεσθε τώρα σεῖς, ποὺ ἡ οἰκογένειά σας συνειργάσθη μὲ τοὺς Γερμανοὺς καὶ ρίπτετε κατηγορίας ἐναντίον ἑνὸς πολιτικοῦ ἀνδρός καί..... (θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§232Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Αἰσθάνομαι...... (θόρυβος, δὲν ἀκούεται).......

§233Ι. ΠΡΟΚΟΠΙΔΗΣ. Αἰσθάνομαι διὰ τὸν ἑαυτόν σας ἐντροπήν. Ὅταν ἡ οἰκογένειά σας συνειργάσθη μὲ τοὺς Γερμανοὺς τολμᾶτε νὰ ἀπευθύνετε κατηγορίας ἐναντίον μιᾶς ὀρφανῆς, ἡ ὁποία ἐδούλευε εἰς ἕνα κατάστημα.

§234Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Μόνον περιφρόνησιν αἰσθάνομαι διὰ τὸ πρόσωπόν σας.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, θὰ κάμω μίαν παράκλησιν ἐν προκειμένῳ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακατεύωνται συγγενικὰ πρόσωπα εἰς τὴν ὑπόθεσιν. Διὰ τὸν κ. Μερκούρην, λυποῦμαι ποὺ ἀνεμίχθη τὸ ὄνομα τοῦ ἀδελφοῦ του. Ὁ κ. Προκοπίδης δὲν εἶχεν οὐδένα λόγον νὰ ἐνοχλήσῃ ἕνα νεκρόν. Δὲν τὸ δέχομαι αὐτό, κύριοι.

§236Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μεταξὺ τῶν κατηγοριῶν, αἱ ὁποῖαι ἐλέχθησαν ὑπὸ τοῦ καθάρματος αὐτοῦ, ἐναντίον τοῦ κ. Ὑφυπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης—ἐπ’ αὐτοῦ ὡμίλησαν πολλοὶ καὶ εἶναι ἀνατριχιαστικαὶ αἱ κατηγορίαι αὗται καὶ οὐδεὶς βεβαίως τὰς πιστεύει— εἶναι, ὅτι περισυνέλεγεν ὁμήρους κλπ. Ἀλλά, κύριοι, καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς κατοχῆς, ἀλλὰ καὶ πρὸ τῆς κατοχῆς, ἐσημειώθησαν περιπτώσεις εὐαισθησίας τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ποὺ προκαλοῦν κἄποιον σεβασμόν. Κατὰ τὴν κατοχὴν ἕνας γερμανομαθὴς καθηγητὴς διακεκριμένος, ἔκανε τὸ σφάλμα νὰ δεχθῇ νὰ ἀναλάβῃ τὴν Δημαρχίαν Ἀθηνῶν. Ὁ μακαρίτης Μέρμηγκας....

§237Ι. ΠΡΟΚΟΠΙΔΗΣ. (Διακόπτει μὴ ἀκουσθείς)!

§238Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὅταν, κ. Πρόεδρε, εἶμαι διατεθειμένος καὶ προσπαθῶ νὰ μὴ προκαλέσω κανέναν ἀπολύτως, πρέπει νὰ προσέξῃ ὁ κ. συνάδελφος, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῶ καμμίαν πρόκλησιν.

§239Ι. ΠΡΟΚΟΠΙΔΗΣ. Καλὰ θὰ ἐκάματε, κ. συνάδελφε, νὰ μὴ ὁμιλήσετε καθόλου.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοὺς νεκροὺς καὶ τοὺς ἀπόντας μὴ τοὺς ἐνοχλῆτε. Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ. Νομίζω, ὅτι κἄπου πρέπει νὰ βάλωμεν ὅρια.

§241Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὅταν, ὁ καθηγητὴς Μέρμηγκας, ἀνέλαβε τὴν Δημαρχίαν, μετ’ ὀλίγον ἤρχισεν ὁ ἀγὼν τῆς ἀντιστάσεως καὶ οἱ Γερμανοὶ τοῦ ἐζήτησαν ὁμήρους. Ὁ Μέρμηγκας ἔδωσε μίαν σελίδα εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέγραψε μόνον τὸ ὄνομά του καὶ βεβαίως, κατόπιν αὐτοῦ ἀπελύθη. Εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν ὑπάρχει σκληρότης καὶ δὲν μένει τίποτε τὸ κρυφὸν καὶ ἐνίοτε εἰσέρχεται εἰς τὰ προσωπικά. Θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι κατὰ τὸ 1930 ἐπὶ Κυβερνήσεως Ἐλ. Βενιζέλου, ἐγένετο ἕνας ἁπλοῦς ὑπαινιγμὸς ἐναντίον μέλους τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὴν ἑπομένην ὅταν τὸ μέλος αὐτὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπεσκέφθη τὸν Πρωθυπουργόν, ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ εἶπεν: Ἐλπίζω νὰ ἐφέρατε τὴν παραίτησίν σας. Ἐπίσης ὁ μακαρίτης Γιαννόπουλος, Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὅταν συνελήφθη ἕνας καταδιωκόμενος ἀπὸ ἰδιώτας, ὑπέβαλεν ἀμέσως τὴν παραίτησίν του. Ὅταν τὸ 1950 ἐγένετο ἡ Κυβέρνησις Βενιζέλου– Τσαλδάρη–Παπανδρέου καὶ ἐγένετο ἕνα σκάνδαλον δι’ ἄλλον Ὑπουργόν, ἠναγκάσθη τὸ Λαϊκὸν Κόμμα νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὴν τὴν ἀπαίτησιν εἶχεν ἀπὸ τοὺς Ὑπουργούς, οἱ ὁποῖοι ἐθίγησαν. Νὰ εἶχαν ἐγκαταλείψει τὰ Ὑπουργεῖα των καὶ νὰ εἶχαν μεταβῆ εἰς τὴν Γερμανίαν διὰ νὰ εὕρουν τὸν συκοφάντην. Εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1920, ὁ ἀείμνηστος Δημήτριος Γούναρης, ἡ μεγάλη αὐτὴ διάνοια, ἔδωσε μίαν ἐπιγραμματικὴν ἀπάντησιν, καὶ προφητικὴν δύναμαι νὰ εἴπω, εἰς τὸν Γκοτζαμάνην, ὁ ὁποῖος ἔκαμεν ἕνα ὑπαινιγμὸν περὶ Μακεδονίας «Νέοι ἄνδρες, νέα ἤθη».

§242Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ εἶναι καταπεπονημένη, μετὰ τὸν κ. Γαληνὸν νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον.

§243Δ. ΜΑΝΕΝΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω ἐγγραφῆ νὰ ὁμιλήσω καὶ βλέπω, ὅτι δὲν ἔρχεται ἡ σειρά μου.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι παράκλησις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ, νὰ μείνετε τελευταῖοι διὰ νὰ δοθῇ μεγαλυτέρα ἄνεσις εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν.

§245Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὶ ἔγινεν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Κοθρῆ;

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐπειδὴ βλέπω, ὅτι ἡ συζήτησις δὲν θὰ ἐξαντληθῇ ἀπόψε, θέλετε νὰ ὁρίσωμεν συνεδρίασιν δι’ αὔριον τὴν πρωΐαν;

§247ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς ὁρίζεται συνεδρίασις δι’ αὔριον τὴν πρωΐαν ὥραν 10.30′. Ὁ κ. Μ. Γαληνός, ἔχει τὸν λόγον.

§249Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὶν ἀρχίσω τὴν ὁμιλίαν μου, ἤθελα νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς προσωπικῶς, χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διορθωθοῦν τὰ πρακτικὰ εἰς τὴν σελίδα 4, διότι ὁ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει τροποποιήσει τὸ λεχθὲν ὑπ’ αὐτοῦ σχετικῶς μὲ τὴν γνωριμίαν τῆς συζύγου του, καὶ λέγει, ὅτι τὴν ἐγνώρισε τὰς ἀρχὰς τοῦ 1944.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νὰ ἀσχολούμεθα μὲ τὸ πότε ἕνας Ὑπουργὸς ἐγνώρισε τὴν σύζυγόν του.

§251Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Τὶ εἴπατε, κ. Γαληνέ;

§252Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι αἱ δοθεῖσαι ἡμερομηνίαι, διὰ τὴν συζητουμένην ὑπόθεσιν ἔχουν βοηθητικὴν σημασίαν καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ ἀναφέρωνται εἰς τὰ πρακτικὰ τὰ ὅσα ἐλέχθησαν. Νομίζω, ὅτι ἔχω δικαίωμα νὰ ζητήσω νὰ γράφωνται εἰς τὰ πρακτικὰ ὅσα ἀκριβῶς ἐλέχθησαν, τὸ ἴδιον ἐπιθυμῶ καὶ διὰ τὴν ἰδικήν μου ἀγόρευσιν, δὲν θέλω νὰ γραφῇ τίποτε τὸ διαφορετικὸν ἀπὸ ὅσα θὰ εἴπω. Εἴπατε, ὅτι τὴν ἐγνωρίσατε ἀρχὰς τοῦ 1944 καὶ τὴν ἐνυμφεύθητε τὸ 1949.

§253Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριε Γαληνέ, εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν ἀνέφερα εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου τὴν χρονολογίαν καὶ καθώρισα τὸν χρόνον τοῦ γάμου μὲ τὴν σύζυγόν μου. Χθές, ἐπειδὴ ἐνώπιον τοῦ Σώματος εἰσήχθη τὸ θέμα τῶν συκοφαντῶν, εἶπον, ὅτι ἔχει κρίσιμον σημασίαν αὐτὸς ὁ χρόνος τῆς ἁπλῆς γνωριμίας μετὰ τῆς συζύγου μου. Ἐπειδὴ δὲ ὁ χρόνος τῶν συκοφαντικῶν κατηγοριῶν τοποθετεῖται εἰς τὸ ἔτος 1942, ἐβεβαίωσα καὶ βεβαιῶ κατηγορηματικῶς, ὅτι τότε οὔτε κἂν ἐγνώριζον τὴν σύζυγόν μου. Τὴν ἐγνώρισα μεταγενεστέρως καὶ τὴν ἐνυμφεύθην τὸ 1949. Τώρα ἀνεξαρτήτως τοῦ ἔτους 1942, ὅπου ἐτοποθετήθησαν αἱ συκοφαντίαι σᾶς ἐνδιαφέρει καὶ ἡ ἀκριβὴς χρονολογία τῆς μεταγενεστέρας μου γνωριμίας. Διατί; Ἐνδιαφέρει τὸ Σῶμα; Θέλω νὰ μοῦ δώσετε μίαν ἐξήγησιν, διὰ νὰ ἀποδείξετε, ὅτι δὲν ἀνεβήκατε εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ δημιουργήσετε ἐντυπώσεις ἀπαραδέκτους. Τὸ 1942 συνεπήξαμεν ὁμάδα κατασκοπευτικὴν κατὰ τὸν συκοφάντην. Καὶ εἶπα, ὅτι τότε δὲν ἐγνώριζα κἂν τὴν σύζυγόν μου. Τὸ ἐβεβαίωσα ἤδη αὐτὸ κατηγορηματικῶς. Αὐτὸ δὲν σᾶς ἐνδιαφέρει; Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα, ἐὰν εἶναι τὸ τέλος 1943, ἢ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1944, ἢ Φεβρουάριον, διατὶ τὸ ζητᾶτε; Νὰ μοῦ ἀπαντήσετε διὰ νὰ σᾶς ἱκανοποιήσω καὶ δι’ αὐτό.

§254Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Δὲν ἐζήτησα τοιαύτην δήλωσιν. Ἐζήτησα νὰ διορθώσω εἰς τὰ πρακτικὰ ὅ,τι εἴπατε.

§255Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὰ πρακτικὰ ὑπάρχει ὅ,τι ἀκριβῶς εἶπον. Ἔγινε βεβαίως διόρθωσις τῶν πρακτικῶν, διότι διόρθωσις εἰς πρακτικὰ 100 σελίδων γίνεται πάντοτε.

§256Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ λάθους τῶν πρακτικῶν, ἀλλὰ περὶ διορθώσεως. Ἐπομένως, δικαίωμα εἶναι τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ ὁμιλήσαντος νὰ τὰ μεταβάλῃ.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν νὰ ἐρωτῶμεν καὶ νὰ σχολιάζωμεν, πότε ἕνας ἐγνώρισε τὴν μετέπειτα σύζυγόν του. Νομίζω, ὅτι κατέρχεται ἡ στάθμη τῆς Βουλῆς. Προχωρήσατε, κ. Γαληνέ, εἰς οὐσιώδη καὶ σοβαρὰ θέματα. (Διαμαρτυρίαι, κωδωνοκρουσίαι).

§258Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐνθυμῆται, εἶχον τὴν τιμήν, συζητουμένου τοῦ πρώτου νομοσχεδίου περὶ Μέρτεν, τὸν Ἰανουάριον 1959, νὰ κάμω μίαν πρόβλεψιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀνεγεγραμμένη εἰς τὴν σελίδα 20 τῶν πρακτικῶν τῆς 29 Ἰανουαρίου καὶ νὰ τῆς εἴπω, ὅτι εἶμαι βέβαιος, ὅτι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, ἢ ἑβδομάδας, ἢ 6 μῆνας, θὰ κομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἄλλο νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπιδιώκῃ καὶ θὰ ἐπιτύχῃ διὰ τῆς πλειοψηφίας της, τὴν ἀποφυλάκισιν τοῦ Μέρτεν καὶ θὰ ἐνθυμῆται ἡ Βουλή, ὅτι ἡ πρόβλεψίς μου ἐκείνη ἐπηλήθευσε. Καὶ ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις μετὰ 6 μῆνας ἀκριβῶς, τὸν Ὀκτώβριον 1959 καὶ φέρει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ Μέρτεν καὶ τὸν ἀποφυλακίζει μὲ τὰς γνωστὰς συνθήκας καὶ μὲ τὰς γνωστὰς ἀντιδράσεις ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, εἶχον πάλιν τὴν τιμὴν νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ κάμω πάλιν μίαν πρόβλεψιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ τῆς εἴπω, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον κάμνει διὰ τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ἀπολύσῃ ἕνα ἐγκληματίαν πολέμου, θίγει τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν τῶν Ἑλλήνων καὶ ὅτι τοῦτο θὰ εἶχε δι’ αὐτὴν βαρυτάτας συνεπείας. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι ἐξεστόμισα βαρυτάτην φράσιν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένη εἰς τὰ πρακτικά. Εἶπον τότε, ὅτι θὰ ὑποστῇ πρώτη ἐκείνη τὰς συνεπείας τῆς ἀπολύσεως τοῦ ἐγκληματίου Μέρτεν. Καὶ ὡς εἶναι γνωστὸν καὶ ἡ πρόβλεψίς μου ἐκείνη ἐπηλήθευσε. Καὶ εὑρισκόμεθα σήμερον εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, διὰ νὰ ἀσχοληθῶμεν καὶ πάλιν μὲ τὸν Μέρτεν καὶ μὲ τὰ ὅσα μεταξὺ ἐκείνου καὶ τῆς Κυβερνήσεως λέγονται νὰ γίνωνται, ἐρήμην ἡμῶν, καὶ ἐρήμην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι λοιπόν, συζητουμένου διὰ τρίτην φορὰν τοῦ θέματος Μέρτεν καὶ ἐφ’ ὅσον εἶχον τὴν τύχην νὰ ἐπαληθεύσω εἰς τὰς δύο προγενεστέρας προβλέψεις μου, νὰ κάμω μίαν τρίτην πρόβλεψιν καὶ νὰ τῆς εἴπω: Ἐὰν δὲν συμμορφωθῇ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν ἐπιταγὴν ἡ Κυβέρνησις καὶ δὲν παραιτηθῇ, ἢ δὲν προβῇ εἰς ἔμμεσον μήνυσιν εἰς τὰ Γερμανικὰ δικαστήρια τοῦ ἐγκληματίου Μέρτεν, τότε δὲν θὰ πέσῃ σήμερον, ἀλλὰ θὰ τσακισθῇ αὔριον. Καὶ δυστυχῶς, τὸ γκρέμισμα, ὅταν γίνεται ὑπὸ ἀνωμάλους συνθήκας, συνεπάγεται καὶ διὰ τὸν τόπον πολλὰς κακὰς συνεπείας. Καὶ ὅπως, δυστυχῶς, τὴν ἀφροσύνην τῆς Κυβερνήσεως, τὸ δεύτερον νομοσχέδιον Μέρτεν, τὴν πληρώνει ὁλόκληρος ἡ Ἑλλάς, διότι ἡ Ἑλλὰς θίγεται μὲ ὅσα τὸ κτῆνος Μέρτεν, ἢ ὁ ἀλήτης Μέρτεν ἐκστομίζει καθ’ ἡμέραν, τὰ πληρώνει ὅλη ἡ Ἑλλάς, διότι ἡ Ἑλλὰς θίγεται ἐν τῷ προσώπῳ τῶν Ὑπουργῶν. Φοβοῦμαι λοιπόν, ὅτι καὶ πάλιν, ὅταν θὰ γίνῃ ἡ ἐπαλήθευσις καὶ τῆς ἄλλης προβλέψεώς μου, πάλιν ἡ Ἑλλὰς θὰ κληθῇ νὰ πληρώσῃ τὰς κακὰς συνεπείας τῆς ὅλης Κυβερνητικῆς ἀφροσύνης. Διότι, κ. βουλευταί, διὰ κάθε πρᾶγμα, διὰ νὰ σταθῇ, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ βάθρον, ἐὰν δὲν ἔχῃ ρίζας. Καὶ ἡ συκοφαντία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὐσταθήσῃ, ἐὰν δὲν ἔχῃ βάσεις, ἢ ἔδαφος πρόσφορον. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἀναμφισβήτητα ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἔνοχος, διότι μὲ τὰς πράξεις της ἔδωσε εἰς τὸν Μέρτεν τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα στοιχειοθετοῦν τοὐλάχιστον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τὴν συκοφαντίαν. Κύριοι βουλευταί, ποῦ στηρίζεται ἡ συκοφαντία Μέρτεν; Νομίζω, κύριοι, εἰς δύο σκέλη. Τὸ ἕνα εἶναι, ὅτι κ. Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἶναι κατοχικὸς Νομάρχης. Ὁ Μέρτεν ἐκπέμπει ἀπὸ τὴν Γερμανίαν ἐλευθέρως τὴν ὕβριν κατὰ τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ὁ ὑπάλληλός του, ὁ Νομάρχης ὁ κατοχικός, εἶναι σήμερον Ὑπουργὸς τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων.