1959.02.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 63η.

Σάββατον 28 Φεβρουαρίου 1959

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 10.45′ π.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προτάσεων ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. Ε. Κοθρῆς ἔχει τὸν λόγον.

§2Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀναμφιβόλως ἀπὸ τὴν διεξαχθεῖσαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς διαχειρίσεως τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, ἀπεδείχθη πλήρως καὶ διεφωτίσθη ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τὴν ὑποβολὴν τῆς προτάσεως δυσπιστίας. Θὰ ἐπερίττευεν ἴσως ἡ περαιτέρω συζήτησις ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀνεγνώριζε τὴν πολιτικὴν πραγματικότητα, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησε καὶ δὲν ἐπέμενεν εἰς ἕνα ἄχαριν ἀγῶνα διὰ νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὸ βαθὺ τέλμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνέπεσεν, ἐξ αἰτίας τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε μέχρι σήμερον καὶ τῆς ὁποίας καρπὸς εἶναι αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης. Κύριοι συνάδελφοι, διεπιστώθη ἀναμφισβητήτως ἀπὸ τὴν διεξαχθεῖσαν συζήτησιν, ὅτι αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης ἀποτελοῦν μίαν ἀπὸ τὰς μεγαλυτέρας, ἂν ὄχι τὴν μεγαλυτέραν διπλωματικὴν ἀποτυχίαν τῆς χώρας μας ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως μέχρι σήμερον. Ἡ διπλωματικὴ αὐτὴ ἀποτυχία ὀφείλεται εἰς τὴν ἔλλειψιν διπλωματικῆς ἐμπειρίας τῶν διαχειρισθέντων τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν καὶ τὴν ἔλλειψιν τῆς ἀναγκαίας τόλμης ἐκ μέρους τῶν κυβερνώντων, διὰ τὴν ἐφαρμογὴν ὀρθῆς πολιτικῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ ἐμφανίσῃ τὴν πολιτικήν της ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, καὶ τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης ὡς πολιτικὴν ἀνάγκην.

§3Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, ἀπὸ Κυβερνητικῆς πλευρᾶς οὐδεὶς ἐνεφάνισε τὰς συμφωνίας αὐτὰς ὡς λύσιν ἀνάγκης, ἀλλὰ ὡς λύσιν ἐπιτυχῆ.

§4Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Ἀκόμη περισσότερον ἡ διαφωνία μας, εἶναι βαθυτέρα.

§5Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, δὲν δύνασθε νὰ ἀποδίδετε εἰς τὴν Κυβέρνησιν σκέψεις ἰδικάς σας. Ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶπε ποτέ, ὅτι ἀπεδέχθη τὴν λύσιν αὐτὴν ὡς λύσιν ἀνάγκης, ἀλλὰ ὅτι τὴν ἐπεδίωξεν ὡς λύσιν ἐπιτυχῆ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Συμπολιτεύσεως).

§6Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Τὸ νόημα τῶν ἀγορεύσεων τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν καὶ τῶν βουλευτῶν τῆς Κυβερνητικῆς πλευρᾶς ἦτο, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας νὰ ἐπιτευχθῇ τίποτε τὸ καλλίτερον καὶ διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν σύναψιν τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν. Τὸ θέμα συνίσταται εἰς τοῦτο. Ποία ἦτο ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἐξήγγειλεν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος ἀφ’ ἧς τὸ πρῶτον ἀνῆλθεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ συνεχῶς ἔκτοτε ἠκολούθησε μέχρι τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης. Δηλαδή, ἐπὶ τριετίαν περίπου. Ἀπὸ τὰς γενομένας δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὄχι μόνον εἰς τὸν Τύπον, ἀλλὰ καὶ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, καθ’ ὅλας τὰς προηγουμένας συζητήσεις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, προέκυψε σαφὴς ἡ κυβερνητικὴ πολιτική, ὅτι ἀντικειμενικός της σκοπὸς εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ αἰτήματος τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ, ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας (Ἴδε πρακτικὰ Βουλῆς 29.11.56, 30.11.56, 19.2.58, 10.6.58, κλπ.). Καὶ τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ἠκολούθει, παρ’ ὅλον, ὅτι ὑπῆρχον ἐνδείξεις, ὅτι αἱ διπλωματικαί της ἐνέργειαι δὲν εὕρισκον τὴν δέουσαν ἀπήχησιν μεταξὺ τῶν συμμάχων μας καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ἡ αἰσιοδοξία τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου δὲν ἦτο δεδικαιολογημένη. Ἡ Κυβέρνησις διεκήρυττε πάντοτε, ὅτι ἦτο κεκηρυγμένη ὑπὲρ τοῦ αἰτήματος τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἀλλὰ εἶναι κατάδηλον, ὅτι οὐδέποτε ἐπίστευεν εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτήν.... Αἱ δηλώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς ὅλας τὰς συζητήσεις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος εἶναι σαφεῖς καὶ κατηγορηματικαί, ὅτι θὰ ἀγωνισθῇ διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῆς ἐπιθυμίας τῶν ἀδελφῶν Κυπρίων ν’ ἀποκτήσουν τὴν ἄνευ ὅρων αὐτοδιάθεσιν καὶ ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ ἐδέχετο τὴν ἀνάμιξιν τῆς Τουρκίας ὡς ἐνδιαφερομένης δυνάμεως εἰς τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. (Ἴδε πρακτικὰ Βουλῆς τῆς 24.6.58, 11.12. 1958 καὶ δηλώσεις κ. Καραμανλῆ τῆς 27.9.1958). Ἐνῷ, λοιπόν, εἶχε σαφῶς ἐκδηλωθῆ ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἐνῷ ἐπιστεύαμεν εἰς τὴν ἐμμονήν της εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ἐμφανίζει ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιόν μας τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης μὲ τὴν δήλωσιν, ὅτι ἡ διδομένη λύσις εἶναι ἡ μόνη δυνατὴ λύσις, ἐνῷ αὕτη ὀφείλεται εἰς τὸν κακὸν χειρισμὸν ἐκ μέρους της τοῦ ὅλου θέματος καὶ εἰς τὴν ἔλλειψιν πίστεως εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Διὰ νὰ πεισθῆτε περὶ τούτου, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ κρίσεις ἡγετικῶν στελεχῶν τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος ἐπὶ τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης. Ἀναφέρομαι συγκεκριμένως εἰς τὸν τέως ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Καραμανλῆ κ. Θεοτόκην εἰς τὸ δημοσιογραφικὸν ὄργανον τοῦ ὁποίου δημοσιεύεται ἄρθρον ἐπικρῖνον τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης ὡς ἑξῆς:

§7Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Θὰ ἀναγνώσητε δημοσιεύματα ἐφημερίδος ἢ δηλώσεις ἐπωνύμους. Ἀφήσατε αὐτὰ τὰ καμώματα. Ὅταν ὁ κ. Θεοτόκης ἦτο ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸν κατηγορούσατε ὡς προδότην καὶ τὸν ἀπειλούσατε μὲ «Γουδί». Τώρα ἐπικαλεῖσθε δημοσιεύματα, ἀπηχοῦντα δῆθεν τὰς σκέψεις του, διότι αὐτὸ ἐξυπηρετεῖ τοὺς σκοπούς σας. Ὑπάρχουν κείμενα συγκεκριμένα ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἀσκήσητε τὴν κριτικήν σας. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ ἀναγνώσητε εἶναι ἀνώνυμον. Ὁ κ. Θεοτόκης ἀπηύθυνεν ἐπώνυμον τηλεγράφημα πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς συγχαίρων τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰς συμφωνίας καὶ ἐκφράζων τὴν ἐμπιστοσύνην του πρὸς αὐτήν.

§8Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Ἀρνεῖσθε, ὅτι τὸ δημοσίευμα ἐγράφη κατ’ ἔμπνευσιν τοῦ κ. Θεοτόκη;

§9Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Προσπαθεῖτε, κ. συνάδελφε, μὲ ἀνώνυμα δημοσιεύματα νὰ δημιουργήσητε ἐντυπώσεις. Τοῦτο εἶναι τοσούτῳ μᾶλλον κακόπιστον, καθ’ ὅσον ἔχετε δεδομένον τὸ τηλεγράφημα τοῦ ἰδίου τοῦ κ. Θεοτόκη. Δὲν εἶναι τρόπος συζητήσεως αὐτός.

§10Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Τὰ ἐπιχειρήματά μου, κ. Πρόεδρε, τὰ ἀντλῶ ἀπὸ γνώμας σημαινόντων στελεχῶν τῆς παρατάξεώς σας.

§11Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Θέλετε νὰ ἐπικαλεσθῆτε ἕνα δημοσίευμα, κ. συνάδελφε, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἔχομεν ἀντίθετον γνώμην τοῦ κ. Θεοτόκη, ὁ ὁποῖος διὰ τηλεγραφήματός του ἐκφράζει τὴν ἐμπιστοσύνην του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§12Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ὁ ἐπὶ τριετίαν καὶ πλέον Πρεσβευτὴς τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, κ. Μελᾶς, χαρακτηρίζει τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης, ὡς ὀφειλομένας εἰς τὴν ἔλλειψιν διπλωματικῆς πείρας τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὴν σημασίαν τῆς δηλώσεως αὐτῆς τοῦ κ. Μελᾶ, δὲν δύναται νὰ μειώσῃ ἡ Κυβέρνησις, διότι καὶ τοῦτο θὰ εἶναι εἰς βάρος της, δεδομένου, ὅτι ὁ κ. Μελᾶς διετέλεσεν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν της ἐπὶ 3½ χρόνια Πρεσβευτὴς εἰς τὰς ΗΠΑ εἰς τὴν πλέον κρίσιμον περίοδον τοῦ Κυπριακοῦ θέματος καὶ εἰς μίαν χώραν τῆς ὁποίας εἶναι γνωστὸν τὸ ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ταχεῖαν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος.

§13Π. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Ἐπὶ 3½ ὅμως χρόνια ὁ κύριος Μελᾶς ἐνέκρινε τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως.

§14Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Διὰ τὸν κ. Μελᾶν δὲν θέλω νὰ εἴπω πολλὰ εἰς τὴν Βουλήν, διότι θὰ σᾶς κάμω νὰ γελάσητε. Σᾶς λέγω τοῦτο μόνον, ὅτι μέχρι τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν λόγῳ τῶν παρατηρήσεών μου ἠναγκάσθη νὰ παραιτηθῇ, τὰ συγχαρητήριά του διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ διεκρίνοντο ἀπὸ ὅλους διὰ τὴν θέρμην των.

§15Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὕστερα ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων κ. Βενιζέλου, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔπρεπε νὰ εἶχε προσπαθήσει νὰ προσαρμοσθῇ πρὸς τὴν πραγματικότητα, νὰ εἶχεν ἀντιληφθῇ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερασπίσῃ, καθ’ ὃν τρόπον ὑπερασπίζει, τοιαύτης σημασίας ἐθνικὰ θέματα, ὡς ὑπεύθυνος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Διότι, ὁμολογῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι μοῦ ἔκαμε καὶ ἐμὲ καὶ ἀναμφισβητήτως καὶ εἰς σᾶς μίαν χειρίστην ἐντύπωσιν, ὅτι ἐμφανίζεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ εἰς μίαν τόσον κρίσιμον συζήτησιν διὰ τὸ Ἔθνος, καὶ ἀντὶ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων μὲ οὐσιαστικὰ ἐπιχειρήματα, ὅταν προέβη εἰς τὴν βαρυσήμαντον δήλωσιν, ὅτι αἱ συμφωνίαι αὐταὶ τῆς Ζυρίχης δὲν δεσμεύουν τὸ Ἔθνος, ὅταν τὴν φράσιν αὐτὴν τὴν εἶπεν ὁ ὑπεύθυνος Ἀρχηγὸς ἑνὸς μεγάλου Κόμματος καὶ εἶναι γνώμη, ἡ ὁποία ταυτίζεται μὲ τὰς ἀπόψεις ὅλων τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ κατ’ ἀκολουθίαν τῆς μεγαλυτέρας πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι σήμερον εἰς τὸ θέμα τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης, ἡ ἀποδοκιμασία δὲν εἶναι ἀποδοκιμασία τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὡς μειοψηφίας κοινοβουλευτικῆς, ἀλλὰ ἡ ἀποδοκιμασία τοῦ 60% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ, ὅπως ἐμφανίζεται ἀπὸ τὰ στατιστικὰ δεδομένα τῶν τελευταίων ἐκλογῶν....

§16Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Αὐτὸ τὸ 60% εἶναι ἀπροσδιόριστον. Ἐδῶ κατήντησεν, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν νὰ μὴ γνωρίζετε τὶ ἐκπροσωπεῖται. Ἀφήσατε τὸ 60% καὶ τὸ 40%.

§17Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀμφισβητοῦμεν, ὅτι αἰτία τῆς συνθέσεως τῆς σημερινῆς Βουλῆς εἶναι ὁ ἐκλογικὸς νόμος, διὰ τὸν ὁποῖον ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὴν εὐθύνην μας, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν μεταβάλλει τὴν πραγματικότητα, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἐκλογικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐνόθευσε τὴν ἐκδήλωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἐνεφανίσθησαν εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν μέσα κόμματα μειοψηφοῦντα σχετικῶς ἀπέναντι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡς ἔχοντα μεγαλυτέραν δύναμιν, σύμφωνα μὲ τὸ ἐκλογικὸν τέχνασμα, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη. Γεγονὸς ὅμως, κύριοι, εἶναι, ὅτι σήμερον, προκειμένου νὰ κριθῇ μία πολιτικὴ πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως ὑψίστης ἐθνικῆς σημασίας, ὅπως εἶναι αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης, δὲν ἔχει σημασίαν ἂν ἔχωμεν ἢ δὲν ἔχωμεν κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν, ἔχει σημασίαν τί ἐκπροσωποῦμεν ἀπὸ ἀπόψεως λαϊκῆς ἐμπιστοσύνης, ὡς σύνολον ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ ὡς σύνολον ἀποδοκιμάζομεν τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης καί, ὡς σύνολον ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἔχει ἀποδοκιμασθῆ ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§18Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ἐκπροσωποῦμεν τὴν Κύπρον, ἡ ὁποία συγκεντροῦται ὁλόκληρος μὲ ἐπικεφαλῆς τὸν ἡρωϊκὸν Διγενῆ, διὰ νὰ ὑποδεχθῇ ὡς ἐλευθερωτὴν τὸν Μακάριον, τὸν δημιουργὸν τοῦ ἀνεξαρτήτου Κράτους. (Χειροκροτήματα). Ἕκαστος ὁμιλεῖ μὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ καὶ μὲ μὲ τὴν σοβαρότητα τὴν ὁποίαν διαθέτει.

§19Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, νομίζει, ὅτι ὁμιλεῖ εἰς ἐκλογικὴν συγκέντρωσιν ὅπου δικαιοῦται νὰ δημαγωγῇ καὶ ὄχι εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς ὅπου τὰ γεγονότα δὲν μεταβάλλονται μὲ ρητορικὰ σχήματα, ἀλλὰ διὰ τῆς προσαγωγῆς πραγματικῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἐὰν ἔχῃ, ὀφείλει νὰ θέσῃ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, διὰ ν’ ἀποδειχθῇ ποῖος ἔχει τὸ δίκαιον, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἢ ἡ Κυβέρνησις. Ὁ τρόπος αὐτὸς τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἔχει μᾶλλον δημαγωγικὸν χαρακτῆρα.

§20Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Διερωτῶμαι, ἐὰν δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ διαμαρτυρηθοῦν οἱ Κυβερνητικοὶ βουλευταί, ὅταν ὁ ὁμιλητὴς ἀποκαλῇ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν δημαγωγόν; Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀντιδρᾷ καὶ διαμαρτύρεται, ὅταν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς διατυπώνωνται πολὺ ἠπιώτεροι χαρακτηρισμοὶ καὶ παρατηρήσεις. Μὲ λύπην μου δὲ διαπιστῶ, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις εἰς τὰς προκλήσεις αὐτὰς τοῦ ρήτορος ὄχι μόνον δὲν ἀντιδρᾷ, ἀλλὰ μειδιῶσα τὰς ἐπιδοκιμάζει...

§21Κ. ΠΥΡΟΜΑΓΛΟΥ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§22Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὑπάρχει μία παρεξήγησις. Ἔχει ἐπικρατήσει ἡ ἀντίληψις, ὅτι ἡ μὲν Ἀντιπολίτευσις ἔχει τὸ δικαίωμα ὄχι μόνον νὰ κρίνῃ καὶ νὰ ἐπικρίνῃ, ἀλλὰ νὰ ὑβρίζῃ καὶ νὰ προκαλῇ... Ἡ δὲ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἀνέχεται χωρὶς νὰ ἀντιδρᾷ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω ν’ ἀντιληφθῆτε, ὅτι ἡ κακὴ αὐτὴ συνήθεια πρέπει νὰ τερματισθῇ διότι ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς καθίσταται ἀδύνατος ἡ ὁμαλὴ λειτουργία τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἡ διεξαγωγὴ συζητήσεων εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην.

§23Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ναί, ἀλλὰ νὰ σεβώμεθα τοὺς ρήτορας.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Κοθρῆ, δὲν ἐφανταζόμην, ὅτι θὰ ἐδίδατε λαβὴν εἰς τοιαύτην ὀξύτητα.

§25Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν, ὅτι δὲν ἐννοοῦσα, ὅτι δημαγωγεῖ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐννοοῦσα, ὅτι ἐδημαγώγησε διὰ τῆς προηγουμένης διακοπῆς τὴν ὁποίαν ἔκαμεν, ὅταν ἠθέλησε νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα εἶπον προηγουμένως μὲ μίαν ἐντύπωσιν, ὅτι θὰ πάῃ ὁ Διγενὴς νὰ ὑποδεχθῇ τὸν Μακάριον. Δὲν ἐννοοῦσα, ὅτι εἶναι δημαγωγὸς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ συγκεκριμένη του ἐκδήλωσις ἦτο δημαγωγική. Ἀλλὰ διατί, κύριοι συνάδελφοι, δὲν διεμαρτυρήθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν προχθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Βενιζέλον, εἶπεν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ μεταβληθοῦν αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης, διότι ὁ κ. Βενιζέλος δὲν πρόκειται νὰ ἔλθῃ ποτὲ εἰς τὴν ἐξουσίαν; Ἦτο φράσις αὐτὴ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅταν ὁ Ἀρχηγὸς ἑνὸς Κόμματος ἐμφανίζεται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ διατυπώνει τὴν γνώμην του ἐπὶ μιᾶς τόσον μεγάλης ἐθνικῆς ὑποθέσεως, διότι δὲν πρόκειται περὶ προσωπικῆς ὑποθέσεως συνδεδεμένης μὲ τὸ πρόσωπόν του; Αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης δὲν εἶναι συνδεδεμέναι μὲ τὸ πρόσωπον τῶν σημερινῶν Κυβερνητῶν. Εἶναι πράξεις πολιτικαί, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν καὶ μένουν καὶ θὰ μείνουν εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ θὰ κρίνωνται καὶ θὰ κριθοῦν καὶ εἰς τὸ μέλλον ἀπὸ τὴν ἱστορίαν ὡς πράξεις πολιτικαί. Ὅταν λοιπόν, ἡ Ἀντιπολίτευσις, καθ’ ὃν τρόπον εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἐξεφράσθη, διατυπώνει τὴν γνώμην, ὅτι αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης δὲν δεσμεύουν τὸ Ἔθνος, δὲν σημαίνει, ἂν ἔλθῃ ἢ δὲν ἔλθῃ ὁ κ. Βενιζέλος εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Σημαίνει, ὅτι τὸ θέμα παραμένει ἐκκρεμὲς καὶ ὅτι θὰ γίνῃ ἀγὼν συνεχής, διὰ νὰ μεταβληθῇ ἡ πολιτικὴ αὐτὴ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Καὶ ἔχομεν, κύριοι συνάδελφοι, γεγονότα εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς Χώρας μας, ποὺ διεθνῆ Σύμφωνα ὑπεγράφησαν κατ’ αὐτὸν τὸν πρόχειρον τρόπον, καθ’ ὃν ὑπεγράφησαν αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης καὶ αἱ συμφωνίαι αὗται μετεβλήθησαν διότι εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μεταγενεστέρως ἦλθον κόμματα καὶ πολιτικοί, οἱ ὁποῖοι ἐγνώριζον νὰ χειρίζωνται τὰ θέματα καὶ εἶχον τὸ κῦρος νὰ ἐπιβάλλουν τὰς λύσεις αἱ ὁποῖαι ἐπεβάλλοντο. Κύριοι συνάδελφοι, στενοχωρεῖται ἡ Κυβέρνησις διότι ἀσκοῦμεν τὸν ἔλεγχον αὐτόν. Ἀλλά, πρέπει, κύριοι συνάδελφοι νὰ ἐνθυμῆται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, εἰς παλαιοτέρας ἐποχάς, ὅταν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἐκόμισε πρὸς κύρωσιν τὴν συνθήκην τῶν Ἀθηνῶν, τὴν συνθήκην εἰρήνης μὲ τὴν Τουρκίαν, ὁ ἀείμνηστος Δημητρακόπουλος ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα καὶ ἐπέκρινε τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ ἐζήτησε νὰ μελετηθῇ ἀπὸ πάσης πλευρᾶς μὲ τὸ ἐρώτημα, ἂν αἱ θυσίαι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἦσαν ἀνάλογοι πρὸς τὸ κέρδος τοῦ πολέμου ἐκείνου. Ὅταν, λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ἐδῶ εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν ἐπεκρίθη ἡ πολιτικὴ τοῦ Ἐλευθ. Βενιζέλου, ὅτι ἐκόμισε μίαν συνθήκην, ὅπως ἡ συνθήκη εἰρήνης μὲ τὴν Τουρκίαν, συνθήκην αἰσιόδοξον, τῆς ὁποίας τὴν ἐπιτυχίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητήσῃ κανεὶς καὶ σήμερον, ἔχει τὴν ἀξίωσιν ἡ Κυβέρνησις τῆς ΕΡΕ νὰ μὴ τὴ συζητήσωμεν καὶ νὰ τὴν ἐπικυρώσωμεν;

§26Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Κατηγορήθη ὁ Ἐλευθ. Βενιζέλος, ὡς προδότης, διότι δὲν ἀπελευθέρωσε τὴν νῆσον Σάσσον;

§27Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, διαφωνοῦμεν ριζικῶς μὲ τὴν Κυβέρνησιν καὶ διαφωνοῦμεν ριζικῶς, ὄχι διότι ἁπλῶς ὑπέγραψε τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης, ὄχι διότι ὑπέγραψε μίαν συμφωνίαν, διὰ τῆς ὁποίας δίδεται λύσις εἰς ἓν πολιτικὸν θέμα. Ἀλλὰ διότι, διὰ τῆς πολιτικῆς της αὐτῆς ἀπεμπόλησεν ἐσαεὶ τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, τὸ δικαίωμα τῆς ἑνώσεώς του μὲ τὴν Μητέρα Ἑλλάδα. Οὐδεμία Κυβέρνησις οἱανδήποτε πλειοψηφίαν καὶ ἐὰν ἔχῃ, οὐδεμία Κυπριακὴ ἀντιπροσωπεία οἱονδήποτε καὶ ἐὰν ἐκπροσωπῇ ἔστω καὶ ὑπὸ τὸν Μακάριον δὲν δικαιοῦται νὰ δεσμεύσῃ τὸν Ἑλληνικὸν καὶ Κυπριακὸν λαόν, εἰς τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἑνώσεώς του μὲ τὴν Μητέρα Ἑλλάδα.

§28Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Τὸ δικαίωμα αὐτό, κύριε συνάδελφε, περισσότερον ἀπὸ ὑμᾶς καὶ ἀπὸ ἐμέ, τὸ ἔχουν οἱ Κύπριοι.

§29Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Ὄχι.

§30Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Εἶναι ἀδιανόητον αὐτὸ ποὺ ὑποστηρίζετε. Γνωρίζετε, ὅτι ποτὲ ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔκαμε πολιτικὴν προσαρτήσεως τῆς Κύπρου. Ἡ θέσις της ἦτο θέσις συμπαραστάτου εἰς τὸν ἀγῶνα τῶν Κυπρίων. Δὲν δύνασθε νὰ ἐμφανίζεσθε πλειοδοτοῦντες ἀπέναντι τῶν ἰδίων τῶν Κυπρίων, οἱ ὁποῖοι ἀπεδέχθησαν τὰς συμφωνίας καὶ πανηγυρίζουν αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν ἀνεξαρτησίαν των.

§31Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, διαφωνῶ βασικῶς πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα, οὔτε ὁ Μακάριος, οὔτε οἱοσδήποτε ἄλλος νὰ ἀπεμπολήσῃ ἐσαεὶ τὰ δικαιώματα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Ἐὰν τοιαύτη ἀρχὴ ἐτίθετο ἀπὸ τότε ποὺ ἀπηλευθερώθη τὸ πρῶτον τμῆμα τοῦ σημερινοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ποῦ θὰ ἐστηρίζαμεν τοὺς ἐθνικούς μας ἀγῶνας, διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν ὑπολοίπων Ἐθνικῶν ἐδαφῶν, ἐὰν αἱ τότε Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις ὑπέγραφον παρομοίας συνθήκας, ὅπως ἡ συνθήκη τῆς Ζυρίχης. Τὸ θέμα δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν, ὅπως ἠθέλησε διὰ τῆς πολιτικῆς της νὰ τὸ ἐμφανίσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ὅλος ὁ χειρισμὸς τοῦ θέματος, ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἦτο ἐστερημένη θάρρους καὶ διπλωματικῆς δεξιοτεχνίας, ἀλλὰ καὶ πίστεως εἰς τὸν ἐθνικὸν ἀγῶνα τὸν ὁποῖον διεξήγαγεν. Ἐάν, εἴχομεν μίαν Κυβέρνησιν μὲ θάρρος καὶ ἠδύνατο νὰ προβλέψῃ ὅλας τὰς ἐξελίξεις αἱ ὁποῖαι ἐδημιουργήθησαν ἀπὸ τῆς ἀνόδου της εἰς τὴν ἀρχήν, δὲν θὰ εὑρισκώμεθα σήμερον ἐνώπιον χάους, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησεν ἡ πολιτική της. Δι’ αὐτό, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αἱ πολιτικαὶ αὐταὶ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, αἱ σημεριναὶ τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεσμεύουν ἐσαεὶ τὸ Κράτος. Ὑπῆρξε περίοδος, κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κύπρος μᾶς ἐδόθη ὑπὸ τῆς Ἀγγλίας ἄνευ ὅρων ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν νὰ ἐξέλθωμεν εἰς τὸν πρῶτον παγκόσμιον πόλεμον ὑπὲρ τῆς Σερβίας. Δυστυχῶς δὲν ἐπεκράτησε τότε ἡ γνώμη τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ἡ ὁποία ἦτο ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐξόδου ὑπὲρ τῆς Ἀντάντ καὶ ἡ Μεγάλη Βρεταννία ἀνεκάλεσε τὴν προσφοράν της διὰ τὴν Κύπρον, ἡ ὁποία παρέμεινεν ἔκτοτε ὑπὸ τὴν Ἀγγλικὴν κυριαρχίαν. Διὰ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης τοῦ 1923, ἡ Τουρκία παρῃτήθη ὁριστικῶς τῶν δικαιωμάτων της ἐπὶ τῆς Κύπρου καὶ οὐδεμίαν ἐπ’ αὐτῆς διετήρησεν ἀξίωσιν. Κατ’ ἀκολουθίαν τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ ἔπρεπε νὰ κριθῇ βάσει τῶν ὑφισταμένων συνθηκῶν ὡς ἀφορῶν τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν καὶ τοὺς Κυπρίους, χωρὶς οὐδεμίαν ἀνάμιξιν τῆς Τουρκίας. Ἡ πολιτικὴ κατ’ ἀκολουθίαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ὁλοκληρώθη μὲ τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου, ἀποτελοῦν ἀνατροπὴν τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης καὶ πλήρη ἐγκατάλειψιν τῆς μέχρι σήμερον ἀκολουθουμένης Κυβερνητικῆς πολιτικῆς. Διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος Κυβέρνησις ὑπέγραψε τοιαύτην συνθήκην, ἡ ὁποία ἐστέρησε τμῆμα τοῦ ὑποδούλου Ἑλληνισμοῦ ἐσαεὶ τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεώς του καὶ παρεβίασε τὸ δόγμα, ὅτι ἐδάφη ἅπαξ ἀποσπασθέντα ἀπὸ τὴν Ὀθωμανικὴν κυριαρχίαν δὲν ἐπανέρχονται εἰς αὐτήν. Πῶς εἶναι λοιπόν, δυνατόν, μὲ τὴν ὑπογραφὴν τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὸ δικαίωμα νὰ λέγῃ, ὅτι εἶναι ἐπιτυχὴς ἡ λύσις, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἀφοῦ εἰς τὴν πραγματικότητα, ὄχι μόνον ὡς εἶπον, ἐστέρησε τὸν Κυπριακὸν λαὸν ἐσαεὶ τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεώς του, ἀλλὰ διὰ τῆς τριμεροῦς συμμαχίας, ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταστείλῃ πᾶσαν τυχὸν μελλοντικὴν ἐξέγερσιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ διὰ τὴν αὐτοδιάθεσίν του δι’ ἐνόπλου ἐπεμβάσεως. Εἶναι τόσον καταπληκτικὴ ἡ ἀποτυχία τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἐχάραξεν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἐθνικοῦ θέματος, ὥστε νὰ εἶναι πολὺ φυσικὸν ἡ ἀντιπολίτευσις ἡ ὁποία ἡνωμένη ἐκπροσωπεῖ τὴν μεγαλυτέραν μερίδα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ τὴν ἀποδοκιμάζῃ κατὰ τὸν πλέον κατηγορηματικὸν τρόπον, διότι ἡ πολιτική της ἀποτελεῖ κίνδυνον διὰ τὴν χώραν μας. Εἶχεν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις ἀφ’ ἧς στιγμῆς διεπίστωσεν, ὅτι εὑρέθη ἀντίθετος πρὸς τὴν γραμμὴν τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν εἶχε χαράξει ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, διακηρύττουσα τὴν ἐμμονὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, νὰ δώσῃ μίαν μόνον λύσιν καὶ ἡ λύσις αὐτὴ ἦτο νὰ παραιτηθῇ.

§32Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Μολονότι δὲν ἔχει τεθῆ εἰσέτι χρονικὸς περιορισμός, θὰ παρεκάλουν, κ. συνάδελφε, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ συντομεύσητε χάριν τῶν ὑπολοίπων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι. Χθὲς συνεφωνήθη νὰ γίνῃ ἡ συνεδρίασις μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ τερματίσωμεν τὴν συζήτησιν ὡς τὰς 2 ἢ τὰς 4. Μὲ τὸν ρυθμὸν αὐτὸν ὅμως, δὲν θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ συμφωνία αὐτή.

§33Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὅμως παραβιάζεται ὁ Κανονισμὸς, κ. Πρόεδρε.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ 6 ἔτη ἐτήρησα τὸν Κανονισμὸν καὶ ἐπομένως, κ. Μαῦρο, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μοῦ δίδετε μαθήματα εἰς τὴν τήρησιν τοῦ Κανονισμοῦ.

§35Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Ἰσχυρίζεται, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ λύσις ποὺ ἐδόθη ἦτο ἐπιτυχής. Εἶμαι περίεργος, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀντιληφθῶ ποῦ εὑρίσκεται ἡ ἐπιτυχία τῆς λύσεως, ὅταν διὰ τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης ἀποδοκιμάζεται ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ὅταν ἡ Μεγάλη Βρεταννία δὲν χάνῃ τίποτε ἀπὸ τὰ δικαιώματά της, ἀλλ’ ἀντιθέτως, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὠφελεῖται. Διατί; Διότι ὄχι μόνον διατηρεῖ τὰς βάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς τὴν συμφωνίαν αὐτήν, ἀλλά, ὡς θὰ ἴδητε ἀπὸ τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις τῆς Μεγ. Βρεταννίας, διατηρεῖ τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν παραχώρησιν καὶ οἱουδήποτε ἄλλου τμήματος τῆς νήσου, τὸ ὁποῖον θὰ τῆς εἶναι μελλοντικῶς ἀναγκαῖον διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐπιδιώξεών της τῶν πολεμικῶν. Ἡ δήλωσις κύριοι συνάδελφοι, λέγει τὰ ἑξῆς: «Ἡ κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Δημοκρατίας τῆς Κύπρου ἀπόκτησις τοῦ δικαιώματος.... (ἀναγινώσκει)....». Κατ’ ἀκολουθίαν, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι συγκεκριμένος ὁ καθορισμὸς τοῦ χώρου, τὸν ὁποῖον θὰ χρησιμοποιῇ διὰ τὰς βάσεις καὶ διὰ τὰς ἐπιδιώξεις της ἡ Μεγ. Βρεταννία. Ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ πάντα ἄλλον μικρόν, κατὰ τὴν γνώμην της, χῶρον νὰ τὸν χρησιμοποιῇ, ἐὰν τῆς εἶναι, κατὰ τὴν ἀνεξέλεγκτον, ἐπαναλαμβάνω, γνώμην της, χρήσιμος διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ σκοποῦ της. Ἡ Μεγ. Βρεταννία, λοιπόν, δὲν ἐζημιώθη ἀπὸ τὴν λύσιν αὐτήν. Ἀλλὰ δὲν ἐζημιώθη ἀκόμη περισσότερον καὶ δι’ ἕνα ἄλλον σοβαρώτατον λόγον, τὸν ὁποῖον ἀποφεύγει νὰ ὁμολογήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ σοβαρώτατος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Μεγάλη Βρεταννία ὠφελεῖται ἀπὸ τὴν λύσιν αὐτήν; Διότι ἡ Μεγ. Βρεταννία, κύριοι συνάδελφοι, ἐξ αἰτίας τοῦ Κυπριακοῦ θέματος εὑρίσκετο διεθνῶς εἰς δύσκολον θέσιν, ὡς ἀποικιοκρατικὴ δύναμις καὶ ὡς τοιαύτη εἶχε τὴν μομφὴν ὅλων τῶν λαῶν, ὅταν ἐπέμενε νὰ ἔχῃ ὑπόδουλον τὸν Κυπριακὸν λαόν. Ἤδη, διὰ τῆς λύσεως αὐτῆς, ἐπιτυγχάνει νὰ ἀρθῇ ὁ χαρακτηρισμὸς αὐτὸς καὶ παραμένει εἰς τὴν Κύπρον ὡς κυρίαρχος δύναμις ἔχουσα τμήματα τῆς νήσου, τὰ ὁποῖα τῆς εἶναι ἀπαραίτητα διὰ τὰς ἐπιδιώξεις της. Ὅταν, λοιπόν, κ. συνάδελφοι, ἡ Ἑλλὰς συνυπέγραψεν εἰς τὴν συμφωνίαν τῆς Ζυρίχης τὴν συγκυριαρχίαν τῆς Μ. Βρεταννίας, δὲν παρεχώρει ἁπλῶς δικαιώματα συγκυριαρχίας εἰς τμήματα τῆς νήσου, τὰ ὁποῖα κατεῖχεν, ἀλλ’ ἔδιδεν ἕνα τεράστιον ἰδεολογικὸν καὶ ἠθικὸν ὅπλον εἰς τὴν Μεγ. Βρεταννίαν, νὰ διακηρύξῃ παντοῦ εἰς τὸ μέλλον, ὅτι ἔπαυσε νὰ εἶναι ἀποικιοκρατικὴ δύναμις, διότι κατὰ συνθήκην κατέχει πλέον τὰ τμήματα αὐτὰ τῆς νήσου. Κατ’ ἀκολουθίαν εἰς τὸ μέλλον δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν ὁ Κυπριακὸς λαὸς νὰ κάμῃ ἀγῶνα ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεώς του μὲ τὴν δικαιολογίαν, ὅτι ἡ Μεγ. Βρεταννία εἶναι ἀποικιοκρατικὴ δύναμις. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ δοθεῖσα «εὐτυχὴς» λύσις εἶναι διὰ τὴν Τουρκίαν, ἡ ὁποία εἶχε στερηθῆ παντὸς δικαιώματος ἐπὶ τῆς Κύπρου ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ποὺ ὑπεγράφη ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης. Ἐκεῖνο δὲ ποὺ εἶναι καταπληκτικόν, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἀποδεικνύει τὴν πολιτικὴν ἀπειρίαν καὶ τὴν ἔλλειψιν προβλέψεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸν χειρισμὸν τοῦ θέματος αὐτοῦ εἶναι τοῦτο, ὅτι ἐνῷ ὁ τουρκικὸς παράγων ἦτο ἀρχῆθεν φανερόν, ὅτι ἔπαιξε κάποιον σημαντικὸν ρόλον, ἀλλ’ ἀρχικῶς δὲν εἶχεν ἀξιώσεις συγκυριαρχίας, μὲ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἐφήρμοσεν ἡ Κυβέρνησις κατώρθωσεν, ὥστε νὰ μὴ ἀποτρέψῃ τὴν λύσιν, ἡ ὁποία ἀναγνωρίζει εἰς τὴν Τουρκίαν δικαιώματα συγκυριαρχίας ἐπὶ τῆς νήσου. Καὶ κατὰ τοῦτο, ὡς ἐλέχθη καὶ ἀνεπτύχθη ἀπὸ ὅλους τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, κατὰ τοῦτο εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις, διότι εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ προβλέψῃ τὴν ἐξέλιξιν αὐτὴν καὶ νὰ δώσῃ ἀμέσως λύσιν, ἐφόσον ἐδόθησαν εὐκαιρίαι καλλιτέρων λύσεων τοῦ Κυπριακοῦ θέματος ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχον καλλίτεραι λύσεις καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ ἡ σημερινή, θὰ ἠδύνατο νὰ πραγματοποιηθῇ ἀπὸ τὴν ἀρχήν, προτοῦ ὁ Κυπριακὸς λαὸς ὑποστῇ τὰς θυσίας ποὺ ὑπέστη, προτοῦ ἡ Ἑλλὰς ὑποστῇ τοὺς ἐξευτελισμοὺς ποὺ ὑπέστη, προτοῦ ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Κων)λεως καὶ τῆς Σμύρνης ὑποστῇ τὰς καταστροφὰς καὶ τὰς δῃώσεις ποὺ ὑπέστη, προτοῦ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ὑποστῇ τὸν κλονισμὸν ποὺ ὑπέστη ἀπὸ ὅλην αὐτὴν τὴν περιπέτειαν, προτοῦ ἀναφανοῦν οἱ «θανάσιμοι» αὐτοὶ κίνδυνοι, ποὺ προβλέπει σήμερον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Βέβαια, κύριοι συνάδελφοι, σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ τετελεσμένου γεγονότος μὲ τὴν ὑπογραφὴν τῶν συμφωνιῶν. Δὲν ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ μεταβάλῃ πολιτικήν. Ἀλλ’ ἡμεῖς κρίνομεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν πολιτικήν της, διότι αὐτὸ ἐνδιαφέρει τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Καὶ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ ὁμιλῇ περὶ εὐτυχοῦς λύσεως, ὅταν πρόκειται περὶ καθαρᾶς ἥττης. Κύριοι συνάδελφοι, διαβλέπω, ὅτι ἔχετε κἄποιαν ἀδημονίαν, ἀλλ’ ὅταν τοιαῦτα μεγάλα ἐθνικὰ θέματα συζητοῦνται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, πρέπει, τέλος πάντων, νὰ μᾶς ἐπιβάλλουν καὶ ὀλίγην ὑπομονήν. Διότι, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἔχομεν ἄλλον τρόπον διὰ νὰ ἐκδηλώσωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν ἀποδοκιμασίαν μας καὶ νὰ διατυπώσωμεν τὰς γνώμας μας ὑπευθύνως, ὡς ἔχομεν καθῆκον, παρὰ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Κύριοι συνάδελφοι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει μεγάλην, νομίζω, σημασίαν, δὲν εἶναι τόσον τὸ ὅτι ἡ Ἀγγλία σήμερον διετήρησε τὰς βάσεις, δὲν εἶναι τὸ ὅτι —βέβαια ἔχει σημασίαν— ὁ Τουρκικὸς παράγων ἀπέκτησε δικαιώματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶχεν ἕως τώρα. Μεγαλυτέραν σημασίαν ἔχει ἡ διάταξις τῆς συνθήκης διὰ τῆς ὁποίας ὁ Κυπριακὸς λαὸς στερεῖται ἐσαεὶ τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Τὸ δικαίωμα, κύριοι, τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν εἶναι δικαίωμα διὰ τὸ ὁποῖον ἐγένετο ὁ Βʹ Παγκόσμιος Πόλεμος. Διότι, ὁ τελευταῖος παγκόσμιος πόλεμος δὲν ἔγινε μόνον ἐναντίον τοῦ φασισμοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐναντίον τῆς ἀποικιοκρατίας. Καὶ εἰς τὸ Καταστατικὸν τοῦ Ο.Η.Ε. γνωρίζετε πολὺ καλά, ὅτι ὡς βασικὴ διάταξις περιλαμβάνεται ἡ αὐτοδιάθεσις τῶν λαῶν. Κατὰ ποίαν λογικήν, λοιπόν, καὶ μὲ ποῖον δικαίωμα, κύριοι συνάδελφοι, ἔρχεται μία Κυβέρνησις, ἐκπροσωποῦσα εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἕνα τμῆμα ὑποδούλου λαοῦ, καὶ δέχεται νὰ ὑπογράψῃ συνθήκην δυνάμει τῆς ὁποίας ὁ λαὸς αὐτὸς στερεῖται ἑνὸς δικαιώματος, διὰ τὸ ὁποῖον ἔγιναν παγκόσμιοι ἀγῶνες, στερεῖται τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τῆς ἐλευθερίας, διὰ τὸ ὁποῖον σήμερον ὅλοι πιστεύομεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία δύναμις, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ σταματήσῃ τὴν πραγματοποίησίν του; Τὸ θέμα, κ. συνάδελφοι, εἶναι βαθύτερον. Ἀποδεικνύεται, ὅτι εἰς τὴν χώραν μας σήμερον δὲν ἔχομεν προσαρμοσθῆ πρὸς τὴν ὑφισταμένην πολιτικὴν πραγματικότητα καὶ πρὸς τὰς ἀξιώσεις τῶν λαῶν. Ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία πρέπει νὰ εἶναι χώρα ποὺ νὰ προπορεύεται καὶ ἡ ὁποία ὑπέστη μεγάλας θυσίας διὰ νὰ ἐνισχύσῃ τοὺς ἀγῶνας τῶν ἐλευθέρων λαῶν, θυσίας ἀνιδιοτελεῖς, ἄνευ ἀνταλλαγμάτων. Ἀποδεικνύει σήμερον μὲ τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τῆς ὑπογραφῆς τῆς συνθήκης τῆς Ζυρίχης, ὅτι μετεβλήθη εἰς ἕνα οὐραγὸν ἄνευ οὐδενὸς ἀνταλλάγματος τῆς ἀποικιοκρατικῆς πολιτικῆς. Διὰ τοῦτο, νομίζω, ὅτι ἀξίζει τὸν κόπον νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἰδίως εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀντιπρόεδρον κ. Κανελλόπουλον, τὶ εἶπεν ὁ Δημ. Γούναρης, τοῦ ὁποίου ὑπῆρξε πολιτικὸς κληρονόμος τὸν Φεβρουάριον 1921, ὅτε ὡς προσωρινὸς Πρωθυπουργὸς ἀνεπλήρου τὸν εἰς Λονδῖνον ἀπουσιάζοντα Πρωθυπουργὸν Καλογερόπουλον. Τότε ἐζητήθη ἀπὸ τοὺς συμμάχους ἡ ἀναθεώρησις τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν καὶ ὁ Ἕλλην Πρωθυπουργὸς, εὑρισκόμενος εἰς τὸ Λονδῖνον διὰ τὰς σχετικὰς συζητήσεις ἐζήτησε νὰ ἔχῃ ἐπ’ αὐτοῦ τὴν γνώμην τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Κατὰ τὴν σχετικὴν συζήτησιν, ὁ Δημήτριος Γούναρης, λαβὼν τὸν λόγον, εἶπε, μεταξὺ τῶν ἄλλων, τὰ ἑξῆς ἐπιγραμματικά: «.... Ἐν τῇ μέχρι τοῦδε ἱστορικῇ ἐξελίξει τῶν ἀνατολικῶν πραγμάτων ἴσχυσε τὸ δόγμα, δι’ οὗ ἀνεγνωρίζετο, ὅτι ἡ χώρα ἡ ἀποσπασθεῖσα ἀπὸ τὴν Ὀθωμανικὴν Αὐτοκρατορίαν, δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς αὐτήν. Ἀποτελεῖ ἐγγύησιν ὄχι μόνον τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ δικαίου τῶν ἅπαξ ἀποσπωμένων χωρῶν ἀπὸ τὴν Ὀθωμανικὴν Αὐτοκρατορίαν τὸ δόγμα τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐγγύησιν εἰρήνης.». Τοῦτο πλήσσεται διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν συνθηκῶν. Δι’ ἡμᾶς, ἡ ἀπελευθέρωσις τῶν ἀδελφῶν μας, εἶναι πλήρωσις ἱστορικῆς ἀνάγκης, ἡ ὁποία ἐὰν δὲν ἐπληροῦτο σήμερον, θὰ ἐπληροῦτο αὔριον. Εἶναι ἡ πίστις μὲ τὴν ὁποίαν ἐγεννήθημεν καὶ ἀνετράφημεν καὶ ἡμεῖς καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν καὶ οἱ πατέρες τῶν πατέρων μας καὶ οἱ ἀπώτεροι πρόγονοί μας, ἀφ’ ἧς ἡ βία κατέπνιξε τὸ δίκαιον καὶ ὑπέταξε τὰς χώρας αὐτὰς εἰς τὸν ζυγὸν τοῦ κατακτητοῦ. Μὲ τὴν πίστιν αὐτὴν ἐπὶ τῶν δικαίων ἐθνικῶν αἰτημάτων μας, κληροδοτουμένων ὡς ἱερὰν παρακαταθήκην ἀπὸ γενεᾶς εἰς γενεάν, ὁ Ἑλληνισμὸς ἤγετο εἰς τὰς ἀπὸ αἰώνων μαρτυρικὰς θυσίας. Ἔχομεν τὰς μυριάδας τῶν νεκρῶν, οἱ ὁποῖοι παλαίοντες ἀγωνιζόμενοι καὶ πιστεύοντες ὑπὲρ τῶν δικαίων τούτων, καθηγίασαν αὐτά. Καὶ ὅλων αὐτῶν τῶν νεκρῶν τὸ αἴσθημα καὶ αἱ θυσίαι ἐπιτάσσουν εἰς ἡμᾶς τὴν αὐτὴν πίστιν πρὸς τὰ δίκαια ὑπὲρ ὧν ἐθυσιάσθησαν». Βλέπετε, κύριοι συνάδελφοι μὲ ποίαν πολιτικὴν εὐαισθησίαν οἱ πολιτικοὶ ἐκεῖνοι ἄνδρες ἐχειρίζοντο τὰ μεγάλα ἐθνικὰ θέματα καὶ ποία ἀντίθεσις καὶ διαφορὰ μὲ τὴν κυβερνῶσαν σήμερον πολιτικὴν ἡγεσίαν τοῦ τόπου μας. Τελειώνων, κύριοι βουλευταί, τοῦτο μόνον ἔχω νὰ προσθέσω, ὅτι οἱανδήποτε κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν καὶ ἐὰν ἐξασφαλίσῃ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν σημερινὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως δυσπιστίας, αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης δὲν θὰ παύσουν ἀπὸ τοῦ ν’ ἀποτελοῦν τὴν βραδυφλεγῆ βόμβαν, ἡ ὁποία ἀργὰ ἢ γρήγορα θὰ τὴν ἀνατινάξῃ, ἀλλὰ εὐχόμεθα τότε νὰ μὴ προκαλέσῃ νέας ἀνεπανορθώτους ἐθνικὰς ζημίας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως).

§36Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, συνεφωνήθη προχθές, ὅτι τὴν 12ην μεσονύκτιον θὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία. Πληροφοροῦμαι, ὅτι εἶναι ἐγγεγραμμένοι διὰ νὰ ὁμιλήσουν 20 ἀκόμη συνάδελφοι. Θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω, ἐὰν οἱ τελευταίως ἐγγραφέντες δεσμεύονται ἀπὸ τὴν συμφωνίαν ἢ θὰ διαγραφοῦν τὴν 12ην τὸ μεσονύκτιον. Διότι, κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἀκολουθηθῇ ὁ ρυθμὸς τῶν ἀγορεύσεων, ὁ ὁποῖος ἀκολουθεῖται μέχρι τοῦδε θὰ τελειώσωμεν αὔριον τὴν μεσημβρίαν. Καὶ ἐρωτῶ: ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ δεχθῇ τὴν συζήτησιν ὡς αὔριον τὴν μεσημβρίαν ἢ ἐπιμένει εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς ψηφοφορίας ἀπόψε τὸ μεσονύκτιον;

§37Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, τὸ θέμα δὲν εἶναι τυπικόν. Ἐδῶ πρόκειται περὶ τῆς οὐσίας τοῦ πράγματος. Συνεφωνήθη ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς συζητήσεως νὰ τελειώσωμεν εἰς τὰς 12 τὸ μεσονύκτιον τοῦ Σαββάτου. Δι’ αὐτὸ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐδέχθη νὰ γίνῃ σήμερον πρωϊνὴ συνεδρίασις διὰ νὰ διευκολυνθοῦν καὶ οἱ ὑπόλοιποι ἐγγεγραμμένοι νὰ ὁμιλήσουν ρήτορες, ὥστε νὰ ἀναπτύξουν τὰς ἀπόψεις των μὲ ἄνεσιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν συνεπῶς, παρὰ νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὰ συμφωνηθέντα καὶ νὰ τελειώσωμεν τὴν ψηφοφορίαν σήμερον τὴν ἑσπέραν. Ἄλλωστε, ἀπὸ ἀπόψεως ἐκθέσεως τῶν ἀπόψεων ἑκάστης πτέρυγος, νομίζω ὅτι ἐπαρκῶς ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας ἀγορητάς. Νομίζω, λοιπὸν ὅτι, ἐὰν περιορίσωμεν τὸν χρόνον τῶν ἀγορεύσεων εἰς τὸ τέταρτον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσουν ὅλοι οἱ ρήτορες.

§38Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἐπρότεινα νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἡμίωρον, διότι θὰ ὁμιλήσῃ ἀσφαλῶς καὶ μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§39Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, ἐὰν λάβω τὸν λόγον θὰ κάμω χρῆσιν τοῦ τετάρτου.

§40Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις δὲν προτίθεται νὰ στερήσῃ ἀπὸ τοὺς μέλλοντας νὰ ἀγορεύσουν τὸν χρόνον ποὺ τοὺς ἀνήκει. Θὰ παρεκάλουν ὅμως νὰ περιορισθοῦν εἰς τὸ τέταρτον καὶ νὰ διατυπώσουν ἐν περιλήψει ὡρισμένας ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι ἐνδεχομένως δὲν ἠκούσθησαν ἀπὸ τοὺς μέχρι τοῦδε ὁμιλητάς. Θὰ παρεκάλουν ἐπίσης τοὺς ἀξιοτίμους Ἀρχηγοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὅταν πραγματοποιῆται εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς συζητήσεως μία συμφωνία, αὐτὴ πρέπει νὰ τηρῆται.

§41Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι σύμφωνος καὶ ἐγὼ μὲ τὰ ὅσα ἐλέχθησαν διὰ τὸν περιορισμὸν τοῦ χρόνου τῶν ἀγορεύσεων. Νομίζω ὅμως, ὅτι 20′ θὰ ἦσαν ἀρκετὰ δι’ ὅλους τοὺς ρήτορας. Ἤκουσα, κύριε Πρόεδρε, ὅμως, ὅτι θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Δικαίωμά του, ἀλλὰ νομίζω, πρὶν λάβῃ τὸν λόγον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ πρέπει νὰ ἀκουσθοῦν καὶ αἱ γνῶμαι τῶν ἀνεξαρτήτων βουλευτῶν, ὅπως εἶμαι ἐγὼ καὶ ὁ κ. Μερκούρης, οἱ ὁποῖοι ὑπογράφομεν καὶ τὰς προτάσεις δυσπιστίας. Ἐὰν ἡμεῖς οἱ ἀνεξάρτητοι δὲν ἀκουσθῶμεν, τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν θὰ ἔχῃ πλήρη τὴν εἰκόνα τῶν ἀπόψεων ὅλων τῶν πτερύγων τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ ἀπαντήσῃ. Θὰ παρεκάλουν λοιπόν, κ. Πρόεδρε, ἐπειδὴ αἱ ἀπόψεις τῶν ἄλλων κομμάτων ἐξετέθησαν ἐπαρκῶς καὶ ἀπὸ τοὺς Ἀρχηγοὺς καὶ ἀπὸ ἄλλους ἐκπροσώπους τῶν Κομμάτων αὐτῶν, νὰ προηγηθῶμεν ἡμεῖς οἱ ἀνεξάρτητοι.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τῆς προτάσεώς σας, κ. Ζάκκα. Τὸν λόγον ἔχει ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων.

§43Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι σύμφωνος ἀπολύτως μὲ τὰ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἤθελα ὅμως νὰ ὑποβάλω μίαν συμβιβαστικὴν πρότασιν: 1) Νὰ γίνῃ σύστασις εἰς τοὺς μέλλοντας νὰ ἀγορεύσουν, ὅπως συντομεύσουν τὴν ἀγόρευσίν των καὶ 2) κατὰ τὴν πρωϊνὴν συνεδρίασιν μέχρι τῆς 1ης μεταμεσημβρινῆς ὥρας νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἡμίωρον εἰς τὰς ἀγορεύσεις. Μετὰ τὴν 1ην μεταμεσημβρινὴν νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ τέταρτον. Καὶ νὰ προχωρήσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὥστε νὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις μέχρι τῆς 9ης καὶ 10ης ἑσπερινῆς.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι εἶναι καλλίτερον νὰ τελειώσωμεν κατὰ τὰς δύο.

§45Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ λέγω νὰ μὴ διακοπῇ καθόλου.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴπατε, ἕως τὰς 1 μ. μ.

§47Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶπον αἱ ἀγορεύσεις μέχρι τῆς 1ης μεσημβρινῆς νὰ περιορισθοῦν εἰς τὸ ἡμίωρον, μετὰ τὴν 1ην νὰ περιορισθοῦν εἰς τὸ τέταρτον.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων;

§49Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἐὰν ἐπαρκῇ ὁ χρόνος, νὰ ὁμιλήσουν ὅλοι οἱ συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐζήτει τὸν χρονικὸν περιορισμόν. Ἀλλὰ τὸ θέμα εἶναι νὰ κανονίσωμεν, ὥστε νὰ ὁμιλήσουν ὅλοι οἱ ἐγγεγραμμένοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ νὰ τερματίσωμεν ἐγκαίρως τὴν συζήτησιν. Διότι δὲν γνωρίζω, ἐὰν θὰ ὑπάρξῃ μία διαφορά, δὲν θὰ δημιουργήσῃ παράπονα; Διότι θὰ ὁμιλήσουν μέχρι τῆς 1ης μεσημβρινῆς δύο ἢ τρεῖς ἐπὶ ἡμίωρον καὶ οἱ ἄλλοι ἐπὶ τέταρτον...

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ δεχθῶμεν τὸ εἰκοσάλεπτον δι’ ὅλους.

§51Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ δεχθῶμεν τὸ εἰκοσάλεπτον δι’ ὅλους.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ τέταρτον. Γίνεται ἑπομένως, δεκτὸν τὸ τέταρτον μὲ μίαν εὐρεῖαν ἀντίληψιν τοῦ Προεδρείου. Τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζάκκα, μὲ τὸν ὁποῖον εὑρίσκομαι συχνὰ εἰς διαφωνίαν, τὴν εὑρίσκω λογικήν, ὅτι δηλαδὴ πρέπει νὰ ἀκουσθοῦν ὅλαι αἱ πλευραί. Διότι ἐκ τῆς ΕΔΑ εἷς μόνον ρήτωρ ἠκούσθη. Δι’ αὐτὸ θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἕνας συμβιβασμός, ὥστε νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸ Προεδρεῖον νὰ ρυθμίσῃ τὴν σειρὰν τῶν ρητόρων —σᾶς δηλώνω ὅτι ἐκ μέρους τῆς πλειοψηφίας εἶναι δύο οἱ ρήτορες. Ἑπομένως, δὲν ὑπάρχει θέμα εὐνοίας πρὸς τὴν πλειοψηφίαν— ὥστε νὰ ἠμπορέσουν νὰ ἀκουσθοῦν ὅλαι αἱ παρατάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐὰν δὲν μοῦ δοθῇ αὐτὴ ἡ ἐξουσιοδότησις, θὰ ἀκολουθηθῇ ἡ σειρὰ ἐγγραφῆς. Δὲν βλέπω καμμίαν ἀπάντησιν κύριε Ζάκκα.

§53Α. ΖΑΚΚΑΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις δι’ αὐτό.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Λ. Μπουρνιᾶς.

§55Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ Κόμματος τῆς ΕΠΕΚ ἐπιχειρεῖ νὰ λάβῃ τὸν λόγον ἐπὶ σοβαρῶν ζητημάτων καὶ τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα λαμβάνονται ἀποφάσεις περὶ περιορισμοῦ τῶν ἀγορεύσεων εἰς τέταρτον Τοῦτο εἶναι μία καταπίεσις ἐναντίον τῆς φωνῆς μας.

§56Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ἐγράφη, κ. Βουλευταί, εἰς τὸν ἀντιπολιτευόμενον τύπον καὶ ἐτονίσθη καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι σκοπὸς τῶν προτάσεων δυσπιστίας, εἶναι νὰ ὑποχρεωθοῦν οἱ βουλευταὶ τῆς Κυβερνητικῆς πλειοψηφίας νὰ λάβουν σαφῶς καὶ ἐπωνύμως τὴν εὐθύνην τῆς ψήφου των. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, κύριοι βουλευταί, ἔλαβον τὸν λόγον ὄχι διὰ νὰ ὑπερασπισθῶ τὰς συμφωνίας, διότι δὲν ἔχουν ἀνάγκην ὑπερασπίσεως, καὶ πολὺ ὀλιγώτερον τῆς ἰδικῆς μου, ἀλλὰ διὰ νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τῶν ἐκλογέων μου, ὅτι ψηφίζω τὰς συμφωνίας κατὰ συνείδησιν, ὅτι ἀποτελοῦν ἐθνικὸν γεγονός, γεγονός, κύριοι βουλευταί, τοῦ ὁποίου αἱ διαδόσεις δὲν περιορίζονται εἰς τὴν Κύπρον καὶ εἰς τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα, ἀλλὰ ἐπεκτείνονται καὶ εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῆς Κοινοπολιτείας καὶ ἐνδιαφέρουν ὁλόκληρον τὸν ἐλεύθερον κόσμον. Ψηφίζομεν λοιπόν, τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου ἐν συνειδήσει, ὅτι ὑπηρετοῦν τὸ συμφέρον τῆς Κύπρου, τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος, τὸ συμφέρον τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῆς Κοινοπολιτείας καὶ τέλος τὸ συμφέρον τοῦ Δυτικοῦ κόσμου. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῶν φρικαλέων γεγονότων τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ὁ δημόσιος βίος τῆς χώρας μας κυριαρχεῖται ἀπὸ τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα καὶ εἶναι, ὅπως ὀρθῶς ἐτονίσθη καὶ χθὲς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1 πρόβλημα. Καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ τόπου καὶ διὰ τὴν Βουλήν, καὶ διὰ τὴν κοινὴν γνώμην καὶ διὰ τὸν τύπον, αἱ διάφοροι φάσεις τοῦ προβλήματος αὐτοῦ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἢ εἰς τὴν μαρτυρικὴν μεγαλόνησον ἔχουν ἄμεσον ἀντίκτυπον εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας μας. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐκμεταλλευομένη τὰς σοβαρὰς καὶ ἀνυπερβλήτους δυσχερείας τοῦ θέματος, ἔδωσε κατ’ ἐπανάληψιν μάχην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὁ τύπος ἀπησχολήθη εἰς τὰς κυρίας στήλας διὰ νὰ κατηγορήσῃ ἢ διὰ νὰ ὑπερασπίσῃ μὲ φανατισμὸν τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἡ κοινὴ γνώμη παρηκολούθει μὲ ἀνησυχίαν τὴν πορείαν τοῦ θέματος καὶ τὴν ἀπόλυτον ἄρνησιν τῆς κατεχούσης δυνάμεως νὰ ἀναγνωρίσῃ τὸ ἱερὸν δικαίωμα τῶν Κυπρίων. Ἀλλὰ ἐνῷ ἡ κοινὴ γνώμη, κύριοι συνάδελφοι, ἐνωρὶς ἀντελήφθη τὰς σοβαρὰς δυσχερείας τοῦ προβλήματος καὶ καθίστατο σὺν τῷ χρόνῳ μετριοπαθεστέρα ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξέλεξεν ἄλλον δρόμον, τὸν δρόμον τῆς ἀδιαλλαξίας καὶ τῆς ὀξύτητος, ἡ ὁποία καθίστατο ἐπίσης σὺν τῷ χρόνῳ ἐντονωτέρα. Θὰ ἔλεγε κανείς, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁσάκις ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔδιδε τὴν μάχην της μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν μὲ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν ἔχανε, ὡρκίζετο νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν προσεχῆ φάσιν τοῦ Κυπριακοῦ δριμυτέρα. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ ἱστορία τοῦ Κυπριακοῦ θέματος μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ὁ εὐαίσθητος καὶ ὑπερήφανος λαός μας, κύριοι βουλευταί, κατῆλθεν ὅπως ὅλοι γνωρίζομεν, πολλάκις εἰς τὸ πεζοδρόμιον διὰ νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν ἀγανάκτησίν του ἐναντίον τῶν μεθόδων, ποὺ μετεχειρίζετο ἡ Μεγάλη Βρεταννία διὰ νὰ καταπνίξῃ τὸν ἱερὸν πόθον τῶν Κυπρίων, ἀλλὰ πάλιν ὁ ἴδιος ὑπερήφανος καὶ εὐαίσθητος, ἐπαναλαμβάνω, ὅταν ἐπείσθη, ὅτι ἡ Κυβέρνησίς του ἐξήντλησε ὅλας τὰς δυνατότητας τὰς ὁποίας διαθέτει διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὸν μείζονα σκοπόν, τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἔστερξε καὶ ἀπεδέχθη τὸν ἐλάσσονα σκοπόν, ὁ ὁποῖος ἐλάσσων σκοπὸς εἶναι ἡ ἠγγυημένη ἀνεξαρτησία ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἐτάχθη πρὸ ἑξαμήνου ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος. Εἶναι πρὸς τιμὴν τοῦ Ἐθνάρχου διότι ἔστερξε τὴν λύσιν ταύτην ἀδιαφορῶν ἐὰν θὰ ἤρχετο μία ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ Ἕλληνες θὰ ἐλησμόνουν τὰς θυσίας του καὶ τοὺς ἀγῶνας του καὶ θὰ τὸν ἀπεκάλουν ἐπίορκον διὰ τὴν λύσιν τὴν ὁποίαν ἔστερξεν ὁ ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὡς τὴν μόνην δυνατὴν λύσιν ὑπὸ τὰς δημιουργηθείσας συνθήκας, ὡς τὴν μόνην λύσιν καὶ τὴν καλλιτέραν μετὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν λύσιν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ σύνδεσιν τῶν συμφερόντων καὶ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ Δυτικοῦ κόσμου. Τὴν λύσιν αὐτὴν τὴν καταπολεμοῦμε καὶ σήμερον μὲ τὴν αὐτὴν καὶ μεγαλυτέραν βιαιότητα ἡ Ἀντιπολίτευσις. Διότι ἔτσι ἀντιλαμβάνεται τὴν ἀποστολήν της. Κύριοι βουλευταί, κατηγορῶ τὴν τακτικὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τὴν κατηγορῶ, διότι ἐμποδίζει τὸν λαόν μας ἀπὸ τοῦ νὰ χαρῇ ἕνα μεγάλο γεγονός, ἕνα γεγονὸς κοσμοϊστορικῆς σημασίας, ὡς εἶναι ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Κύπρου καὶ τὸν ἐμποδίζει καὶ προσπαθεῖ νὰ ἐλαττώσῃ καὶ νὰ περιορίσῃ τὴν σημασίαν. Ὅπως ἐπίσης παρασιωπᾷ καὶ προσπαθεῖ νὰ ἐξουδετερώσῃ καὶ νὰ κάμῃ νὰ λησμονηθῇ τὸ ἐπίσης μέγα γεγονός, ὅτι ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Κύπρου ἐγένετο μὲ τὴν συγκατάθεσιν τῶν Κυπρίων, οἱ ὁποῖοι πανηγυρίζουν διὰ τὸ γεγονός. Ἰδοὺ τὸ θέμα ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἀπομακρύνεται δι’ εὐνοήτους λόγους ἡ Ἀντιπολίτευσις. Τὸ θέμα εἶναι ἡ ἀπελευθέρωσις ἑνὸς λαοῦ, ὁ ὁποῖος εὐγνωμόνως τὴν ἀπεδέχθη καὶ ὁ ὁποῖος πανηγυρίζει διὰ τὸ γεγονὸς αὐτό. Ἀλλὰ τοιαῦτα γεγονότα οὔτε σκιάζονται, οὔτε ἐλαττοῦνται, οὔτε παραμερίζονται μὲ φραστικὰς κατασκευάς, ἐγγράφονται εἰς τὰς καρδίας τῶν λαῶν. Εἶναι εὔκολον νὰ κατηγορῶμεν τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι εὔκολον νὰ τὴν ἀντιπολιτευώμεθα. Εἶναι εὔκολον νὰ λέγωμεν, ὅτι τὸ ἕνα ἢ τὰ περισσότερα βέτο τοῦ Τούρκου ἀντιπροέδρου ἀποτελοῦν ἰσοτιμίαν τῶν δύο κοινοτήτων τῆς νήσου. Τὸ δύσκολον ἦτο πῶς θὰ ἐπετυγχάνομεν τὸν ἐλάσσονα σκοπόν, τὴν ἠγγυημένην ἀνεξαρτησίαν, ἀδιαφοροῦντες πρὸς τὰ δικαιώματα καὶ τῆς ἄλλης κοινότητος καὶ μάλιστα ὅταν ἡ ἄλλη κοινότης εἶχεν ὑπὲρ ἑαυτῆς τὸ τεθὲν ἤδη εἰς ἐφαρμογὴν σχέδιον Μὰκ Μίλλαν, τὸ ὁποῖον τῆς ἀναγνωρίζει περισσότερα δικαιώματα καὶ τὸ ὁποῖον σχέδιον περιεῖχε τὴν διχοτόμησιν καὶ τὸν ἀφελληνισμὸν τῆς νήσου. Ἐὰν ἐκκινήσωμεν ἀπὸ αὐτὴν τὴν πραγματικότητα καὶ ἐὰν προσθέσωμεν τοὺς κινδύνους ἐκ τῆς ἐπιδεινώσεως τῶν ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων ἢ τῆς ἐξόδου ἀπὸ τὰς συμμαχίας μας, θὰ ἀντιληφθῶμεν, ὅτι τὸ ἐπίτευγμα τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου ὑπῆρξε μέγα, ὑπῆρξεν ἐθνικὴ ὑπηρεσία, ὑπῆρξε διπλωματικὸς ἆθλος, ὅπως ἐχαρακτηρίσθη ἀπὸ τὸ ἔγκυρον δημοσιογραφικὸν ὄργανον τοῦ κόσμου, τοὺς «Τάϊμς τῆς Νέας Ὑόρκης». Διὰ τῆς εἰς ἄτοπον ἀναγωγῆς ὑποστηρίζει, ὅτι θὰ κριθοῦν κατὰ ἀξίαν αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου. Ἐμμονὴ εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν μετὰ τὴν ὑπαναχώρησιν τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος τῆς Ἀγγλίας καὶ τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς δηλώσεως τοῦ Μπρῶϊτον θὰ ἐσήμαινεν ἀπομόνωσιν τῆς χώρας μας διεθνῶς, θὰ ἐσήμαινεν ἐπιδείνωσιν εἰς βαθμὸν ἐπικίνδυνον τῶν σχέσεών μας μὲ τὴν Τουρκίαν καὶ θὰ ἐσήμαινεν ἀκόμη καὶ κίνδυνον διὰ τὰς συμμαχίας μας. Ἡ ἀπόρριψις τοῦ σχεδίου Μὰκ Μίλλαν ἐν συνδυασμῷ μὲ τὰς κατηγορίας, τὰς ὁποίας, ἐντέχνως ἐκαλλιέργουν οἱ ἀντίπαλοί μας, ὅτι εἰς τὴν Κύπρον διεξάγεται ἀγὼν τρομοκρατῶν, ἀπετέλει τὸ σχέδιον τῆς ἀπομονώσεως, τὸ ὁποῖον ὅσοι συνάδελφοι, ὅπως ἐγώ, εὑρέθησαν εἰς τὸ Στρασβοῦργον τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριον εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Εὐρώπης, ἀντελήφθησαν, ὅτι εἶχεν ἀρχίσει νὰ ἐφαρμόζεται εἰς βάρος τῆς χώρας μας. Δὲν ὑπῆρξε, κύριοι βουλευταί, τυχαῖον γεγονός, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς πρώτας δηλώσεις του ἅμα τῇ ἐπιστροφῇ του ἐκ Λονδίνου ἀνεφέρθη εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ εἰς τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον, διότι ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καὶ ὁ ἑλληνισμὸς καὶ τὸ Πατριαρχεῖον ἔζων τραγικὰς στιγμὰς καὶ ὑπὸ μεγάλην ἀνησυχίαν, ὅπως ἐπίσης ἐν ἀνησυχίᾳ παρηκολούθουν καὶ οἱ πληθυσμοὶ τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου καὶ τῆς Δωδεκανήσου τὴν ἐκτράχυνσιν τῶν σχέσεών μας μὲ τὴν Τουρκίαν, χωρὶς νὰ ἀναφερθῶ εἰς τὸν ἑλληνισμὸν τῆς κοινοπολιτείας. Ἰδοὺ διατὶ ὑποστηρίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ προσωπικῶς ὁ Πρόεδρος αὐτῆς, διὰ τὸν ὁποῖον ἐπὶ μίαν καὶ πλέον τριετίαν ὑπῆρξεν ἀληθὴς σταυρὸς τὸ Κυπριακὸν θέμα, προσέφερεν ἐθνικὴν ὑπηρεσίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, ὅτι καὶ ἡ συντριπτικὴ πλειοψηφία τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ σύμπας ὁ ἑλληνισμὸς τοῦ ἐξωτερικοῦ αἰσθάνονται εὐγνωμοσύνην. Ἴσως, βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ δυσανασχετοῦν. Δικαίωμά των νὰ θεωροῦν τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς χώρας ἔνοχον ἐγκλήματος. Δικαίωμά των νὰ ὑποστηρίζουν, ὅπως ὑπεστηρίχθη χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπὸ τὸν κ. Μητσοτάκην, ὅτι ὁ Πρωθ)γὸς ἠσέβησε πρὸς τὸ Σῶμα καὶ εἶναι ἀσυνεπής, διότι μᾶς ἔφερε πρὸ τετελεσμένου δῆθεν γεγονότος, ἐνῷ ἐδεσμεύθη νὰ φέρῃ προηγουμένως τὰς συμφωνίας εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο. Ἡ δέσμευσις καὶ ἡ ὑπόσχεσις τῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ φέρῃ τὰς συμφωνίας εἰς τὸ Σῶμα. Ὁ κανὼν εἶναι νὰ μὴ ἔρχωνται ἐκ τῶν προτέρων τοιαῦται συμφωνίαι καὶ τοῦτο ἐγένετο καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Τουρκίαν. Συνεπῶς, δικαίωμά σας εἶναι νὰ κρίνετε καὶ νὰ κατακρίνετε, ἀλλὰ καὶ ὁ λαὸς κρίνει καὶ ὁ λαὸς ἐνθυμεῖται. Κατηγορεῖται, κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις διότι ἀνεγνώρισε δῆθεν δικαιώματα ὑπὲρ τῆς Τουρκικῆς μειονότητος σοβαρὰ καὶ μεγάλα καὶ ἐπικίνδυνα πέραν τῆς ἀναλογίας τῶν ἀριθμῶν, πέραν δηλαδὴ τοῦ 18% τοῦ πληθυσμοῦ τῆς νήσου. Ὁ καλῆς πίστεως ὅμως ἀναγνώστης καὶ ἑρμηνευτὴς τῶν συμφωνιῶν δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὸ γεγονός, ὅτι τὰ δικαιώματα αὐτὰ εἶναι κυρίως θρησκευτικά, κοινοτικά, διδακτικά, πνευματικά, εἶναι ἀνάλογα περίπου πρὸς τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα τὰ ἄρθρα 37–45 τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης ἀνεγνώρισαν ὑπὲρ τῶν Μουσουλμάνων τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἐκεῖ ὑπάρχουν προνόμια καὶ οὐδεὶς εἶπεν, ὅτι πρόκειται περὶ ἰσοτιμίας ἢ συγκυριαρχίας τῶν Μουσουλμάνων τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰς πόλεις ὅπου διαβιοῦν οὗτοι. Ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ δικαιώματα τὰ μείζονος σημασίας, τὰ ὁποῖα ἡ Ἀντιπολίτευσις μὲ τόσην εὐκολίαν ἑρμηνεύει, μὲ ἐπικίνδυνον σπουδὴν τὰ χαρακτηρίζει ὡς ἀποτελοῦντα ἰσοτιμίαν καὶ συγκυριαρχίαν μὲ τοὺς Τούρκους εἰς τὴν Κύπρον, νομίζω, ὅτι πλέον ἢ ἐπαρκῶς ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξήγησεν, ὡς ὑπεύθυνος κυβερνήτης, πρὸς τὸ Σῶμα, ὅτι ταῦτα ἀποτελοῦν ἐγγυήσεις καὶ ἐξασφάλισιν τῆς μειονότητος ἀπὸ δυσμενεῖς διακρίσεις καὶ αὐθαιρεσίας τῆς πλειοψηφίας. Ἐρωτῶ, κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἡμεῖς εἴμεθα εἰς τὴν θέσιν τῶν Τούρκων, ἐὰν ἡμεῖς εἴμεθα τὸ 18% δὲν θὰ ἐζητούσαμεν, μεθ’ ὅσα μάλιστα συνέβησαν, ἐγγυήσεις πρὸς προστασίαν τῶν ὁμοεθνῶν μας; Πρὸς τί λοιπὸν αἱ κραυγαὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πρὸς τί οἱ θρῆνοι; Ἕνα μόνον εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ δημιουργήσουν καὶ αἱ κραυγαὶ καὶ οἱ θρῆνοι, νὰ ἐμποδίσουν τὴν ἀναβίωσιν τῆς τόσον χρησίμου καὶ διὰ τοὺς δύο λαοὺς ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας. Τὴν φιλίαν αὐτὴν τὴν θεωροῦμεν χρήσιμον καὶ τὴν θεωροῦμεν ὡς προϋπόθεσιν διὰ νὰ ἀρχίσουν πάλιν αἱ ἐμπορικαὶ σχέσεις μετὰ τῆς γείτονός μας καὶ νὰ λυθῇ καὶ τὸ θέμα τῆς ἐλευθέρας ἁλιείας εἰς τὰ χωρικὰ ὕδατα καὶ τῶν δύο χωρῶν. Καὶ ἡ μὲν ΕΔΑ, κύριοι βουλευταί, ἔχει συμφέρον νὰ τορπιλλίζῃ τὰς ἑλληνοτουρκικὰς σχέσεις καὶ νὰ δηλητηριάζῃ τὰς σχέσεις μας μὲ τὸν δυτικὸν κόσμον. Δὲν μᾶς ἐξένισε καὶ δὲν μᾶς ἐξέπληξε λοιπόν, ἡ στάσις, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν εἰς τὸ θέμα τῶν συμφωνιῶν. Μᾶς ἐξέπληξαν ὅμως καὶ μᾶς ἐξένισαν αἱ δηλώσεις τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ἐάν ποτε ἔλθῃ εἰς τὴν ἀρχὴν δὲν θὰ θεωρήσῃ ἑαυτὸ δεσμευόμενον ἐκ τῶν συμφωνιῶν. Ἡ δήλωσις αὕτη, ἄνευ, ὡς γνωστόν, πρακτικῆς ἀξίας, διότι τὰς χώρας δεσμεύουν μόνον αἱ Κυβερνήσεις, εἶναι πρόδηλον, ὅτι μόνον πρόξενος ζημίας ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ καὶ διὰ τὰς σχέσεις μας μὲ τὰς συνυπογραψάσας δυνάμεις καὶ διὰ τὴν συνεργασίαν τῶν δύο κοινοτήτων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Χαρακτηριστικὸν τῆς συγχύσεως, κύριοι βουλευταί, τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τὰς ἐπιπτώσεις τῶν συμφωνιῶν ἐπὶ τῶν ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων, εἶναι τὸ γεγονός, ὅτι ἄλλοι τῶν ἀγορητῶν μᾶς εἶπον, ὅτι δὲν πιστεύουν εἰς τὴν ἑλληνοτουρκικὴν φιλίαν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι τὴν δέχονται ὡς χρήσιμον, ὅτι μᾶς ὁδηγεῖ ἐνδεχομένως εἰς ἐπικινδύνους διεθνεῖς περιπετείας. Οὐδεὶς μᾶς εἶπε ποῦ ὡδήγει ἡ ἑλληνοτουρκικὴ ἐχθρότης καὶ διὰ τὸ θέμα τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ γενικώτερον, διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν γειτνιαζουσῶν μὲ τὴν Τουρκίαν Ἑλληνικῶν νήσων. Ὑπεστηρίχθη, νομίζω ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κοινωνικοῦ Κόμματος κ. Στεφανόπουλον, ὅτι τὸ ἄρθρον 3 τῆς συνθήκης ἐγγυήσεως, εἶναι ἐπικίνδυνον, διότι παρέχει εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Τουρκίαν δικαίωμα αὐτοτελοῦς δράσεως, ἐν περιπτώσει παραβιάσεως τῶν διατάξεων τῆς συνθήκης. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐχρειάζετο νὰ περιληφθῇ τοιαύτη διάταξις, διὰ τὴν περίπτωσιν τῆς παραβιάσεως; Διότι, ὅταν εἶναι γνωστὸν καὶ συμπεφωνημένον, ὅτι εἰς παραβιάσεις τῆς συνθήκης ἔχουν αἱ ἀναίτιοι χῶραι δικαίωμα νὰ λάβουν πᾶν μέτρον πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς συμφωνηθείσης τάξεως τῶν πραγμάτων, ἐν ἀποτυχίᾳ τῆς κοινῆς ἢ συμπεφωνημένης δράσεως, ἐλαττοῦται καὶ ἐξαφανίζεται ὁ κίνδυνος τῶν παραβιάσεων. Αὐτὸ ἀκριβῶς σκοπεῖ τὸ ἄρθρον 3 τῆς συνθήκης ἐγγυήσεως. Ὑπεστηρίχθη, ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως κ. Τσιριμῶκον, ὅτι κακῶς ὁμιλοῦμεν περὶ ἀνεξαρτήτου Κύπρου, ἐφ’ ὅσον αὕτη στερεῖται τοῦ δικαιώματος ν’ ἀποφασίσῃ τὴν ἕνωσίν της μὲ ἄλλην χώραν. Τί εἴδους ἀνεξάρτητος δημοκρατία εἶναι αὐτή, μᾶς εἶπεν ὁ κ. Τσιριμῶκος; Καθ’ ὅσον ὅμως γνωρίζω καὶ γνωρίζει κάλλιον ἐμοῦ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, εἰς τὸ Διεθνὲς Δίκαιον δὲν εἶναι ἄγνωστοι οἱ περιορισμοί, καὶ εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ εἰς τὴν ἐλευθερίαν. Σύμφωνα μὲ τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Τσιριμώκου, τμήματα τῆς ἑλληνικῆς πατρίδος, πρὸ πολλοῦ ἀπελευθερωθέντα, εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῶν ὁποίων ἐπεβλήθησαν περιορισμοί, ὡς συμβαίνει μὲ τὰ Δωδεκάνησα, τὰ ὁποῖα ἡ συνθήκη τῆς εἰρήνης ὑπεχρέωσιν εἰς ἀποστρατικοποίησιν, δὲν εἶναι ἀκόμη ἐλεύθερα! Διὰ τὴν κοινὴν γνώμην, τοιοῦτοι ἰσχυρισμοὶ λέγονται θεωρητικαὶ κατασκευαὶ καὶ τίποτε ἄλλον. Εἶπον περίπου ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι αἱ προτάσεις Χάρντιγκ, Ράντκλιφ, ἀκόμη καὶ Μὰκ Μίλλαν, ἦσαν εὐνοϊκώτεραι τῶν συνθηκῶν τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου. Ἀναγνώσατε, κύριοι βουλευταί, τὰ πρακτικὰ ὅλων τῶν προηγηθεισῶν συζητήσεων, διὰ νὰ ἐνθυμηθῆτε τί ὑπεστήριζαν τότε οἱ ἀξιότιμοι ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διὰ τὰς προτάσεις ἐκείνας. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὡς ἀληθῆ τὸν σημερινόν των ἰσχυρισμόν, ἐρωτῶ, ποῖος ἐξ αὐτῶν ὑπεστήριζεν ἀποδοχὴν τῶν προτάσεων Χάρντιγκ ἢ τοῦ Συντάγματος Ράντκλιφ; Οὐδείς. Σήμερον εὑρίσκουν καλὰς τὰς προτάσεις ἐκείνας, ἀκόμη καὶ τὴν διχοτόμησιν, διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς παρούσης συζητήσεως. Ὁ λαὸς ὅμως ἐνθυμεῖται καὶ κρίνει. Καὶ ἡ κρίσις του, φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ σκληρὰ διὰ τοὺς ὀψίμους ὑπερασπιστὰς τῆς διχοτομήσεως. Ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπενθύμισεν εὐστόχως τὰς ἐπικρίσεις ἐναντίον τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ὅταν ἀνεχώρει διὰ τὴν Ἄγκυραν πρὸς ὑπογραφὴν τῶν ἑλληνοτουρκικῶν συμφωνιῶν. Εὔστοχος ὁ παραλληλισμός, διότι οἱ ἀληθεῖς πολιτικοὶ ἄνδρες ὅταν προχωροῦν μὲ αἴσθημα εὐθύνης εἰς ἱστορικὰς ἀποφάσεις, ὑφίστανται βιαίας ἐπιθέσεις. Θὰ ὑπενθυμίσω καὶ ἐγὼ μίαν ἀνάλογον ἐπίθεσιν κατὰ τοῦ ἀειμνήστου Ἐλευθ. Βενιζέλου τὸν Μάϊον τοῦ 1912, ὅταν ἠπείλησεν, ὅτι θὰ ἐμποδίσῃ διὰ τῶν ὅπλων τὴν εἴσοδον τῶν Κρητῶν βουλευτῶν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις τῆς ἐποχῆς, διὰ τῶν ἀειμνήστων Πὼπ καὶ Κουλουμβάκη, ἤσκησε τότε λυσσώδη ἐπίθεσιν κατὰ τοῦ Βενιζέλου, ἐκμεταλλευομένη καὶ τὸν συναισθηματισμὸν τῆς δημοσίας γνώμης, ἀλλ’ ὁ Κρὴς πολιτικός, λησμονῶν ὡς ὑπεύθυνος Πρωθυπουργὸς τὸν ἀγωνιστὴν τοῦ Θερίσσου, ἔκαμεν ὄχι αὐτὸ ποὺ συνεκίνει καὶ τὴν ἰδικήν του καρδίαν, ἀλλ’ αὐτὸ ποὺ ἐπέβαλε τὸ συμφέρον τῆς χώρας. Τὸ συμφέρον τῆς χώρας καὶ τῆς Κύπρου, ἐκίνησε καὶ τὸν σημερινὸν Πρωθυπουργόν, κύριοι συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὴν πορείαν του πρὸς τὴν Ζυρίχην καὶ τὸ Λονδῖνον.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τελειώνετε, κύριε Μπουρνιᾶ, διότι παρῆλθε τὸ τέταρτον.

§58Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Τελειώνω ἀμέσως. Μᾶς εἶπον πολλοὶ ἀγορηταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι αἱ συμφωνίαι ἀπετέλεσαν αἰφνιδιασμὸν διὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Συμφωνοῦμεν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι καὶ διὰ τὴν ἄκραν ἀριστερὰν ἀπετέλεσεν ὀδυνηρὰν ἀπογοήτευσιν, δι’ οὓς λόγους λεπτομερῶς ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τοὺς ὁποίους δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐπαναλάβω, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν λοιπὴν Ἀντιπολίτευσιν ὑπῆρξαν ὀδυνηραὶ συμφωνίαι, διότι ἀφαιροῦν καὶ τὴν τελευταίαν ἐλπίδα φθορᾶς τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως. Λέγεται, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ καλὸς στρατηγὸς χάνει ὅλας τὰς μάχας, ἀλλὰ κερδίζει τὴν τελευταίαν. Σήμερα διεξάγεται ἡ τελευταία πολιτικὴ μάχη, γύρω ἀπὸ τὸ Κυπριακόν. Ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ποὺ ἔχασεν ὅλας τὰς προηγουμένας, τὴν κερδίσῃ, τοῦτο θὰ σημαίνῃ δικαίωσιν τῆς ἰδικῆς της πολιτικῆς. Ἐὰν ὅμως τὴν χάσῃ, ἐὰν παρὰ τὴν ἔμφασιν ποὺ ἔδωσεν εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἡ ψῆφος αὕτη εἶναι καὶ πάλιν καταδικαστική, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν γενναιότητα νὰ ὁμολογήσῃ τὴν ἧτταν της καὶ τὴν δικαίωσιν τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Μέχρι σήμερον, δὲν μᾶς συνήθισεν εἰς τοιαύτην ἀνάτασιν. Ἐὰν τὴν ἐπιδείξῃ εἰς τὴν τελευταίαν φάσιν ἑνὸς ἐθνικοῦ θέματος, τῶν διαστάσεων καὶ τῶν δυσχερειῶν τοῦ Κυπριακοῦ, τότε θὰ εἶναι ἀξία ἡ Ἀντιπολίτευσις τοῦ Κέντρου, καὶ τῆς ἀποστολῆς της καὶ τῆς τιμῆς νὰ διαδεχθῇ μίαν ἡμέραν τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ὡς ὑπεύθυνος διαχειριστὴς τῶν ἐθνικῶν ὑποθέσεων. (Χειροκροτήματα).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ζορμπᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§60Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριοι βουλευταί, πόσον χαρούμεναι καὶ ἑορταστικαὶ θὰ ἦσαν αἱ ἡμέραι αὐταί, ἐὰν ἡ Βουλὴ εἶχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ συζητήσῃ συμφωνίας διεθνεῖς, αἱ ὁποῖαι, ἐὰν δὲν ἱκανοποίουν ἀπολύτως τὸν πόθον τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, θὰ ἔδιδον ἐν τούτοις, βασίμους ἐλπίδας, ὅτι θὰ προωθεῖτο ἡ ἕνωσίς του μὲ τὴν Ἑλλάδα. Ἡ Βουλὴ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐδέχθησαν τὰς συμφωνίας Ζυρίχης–Λονδίνου μὲ βαρυτάτην καρδίαν, διότι αἱ συμφωνίαι αὗται συνοδεύονται μὲ βαρείας σκιάσεις. Πρώτη σκίασις εἶναι, ὅτι δι’ αὐτῶν ἀπαγορεύεται ρητῶς εἰς τὸν Κυπριακὸν λαὸν νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸν πόθον του, τὸν πόθον τῆς ἑνώσεώς του μὲ τὴν Ἑλλάδα. Ἡ ἄλλη σκιὰ εἶναι, ὅτι ἀπὸ 80ετίας, ὁπότε οἱ Τοῦρκοι ἐπώλησαν τὴν Κύπρον εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν, ἐπανέρχονται σήμερον εἰς τὴν νῆσον καὶ μάλιστα ἐνόπλως. Δι’ αὐτό, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἔχει τὸ ψυχικὸν θάρρος καὶ τὴν δύναμιν νὰ χειροκροτήσῃ τὰς γενομένας συμφωνίας. Νομίζω, ὅτι ἡ σημερινὴ Ἑλλάς, καὶ δὲν ἐντοπίζω τὸν ἔλεγχόν μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν ἡγεσίαν τὴν πνευματικήν, τὴν θρησκευτικὴν καὶ τὴν πολιτικήν, ἀπεδύθη εἰς ἕνα τεράστιον ἐθνικὸν ἀγῶνα, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν δέουσαν ψυχικὴν προπαρασκευὴν καὶ δι’ αὐτὸ ἡττήθη εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτόν. Ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὅτε συνεζητεῖτο ἡ προσφυγὴ τῆς Ἑλλάδος, παρεδέχθη τὴν περίεργον θεωρίαν, ὅτι ὁ Κυπριακὸς λαὸς δὲν εἶναι Ἑλληνικός, ἀλλ’ ὅτι ἀποτελεῖ ἰδιαιτέραν ἐθνότητα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἱστορικὴν ἀνακρίβειαν καὶ λάθος πολιτικῆς τακτικῆς.

§61Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, λέγετε πράγματα ἀνακριβῆ, τὰ ὁποῖα διαψεύδονται ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν.

§62Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Αὐτὸ τοὐλάχιστον μετεδόθη ἐδῶ καὶ χαίρω, διότι ἀκούω τὴν διάψευσιν αὐτήν. Ἐν τούτοις, ἡ θεωρία τοῦ Ἰνδοῦ ἐκπροσώπου Κρίσνα Μένον, αὐτὸ ὥριζε καὶ ταύτην ἐγνώσθη, ὅτι ἀπεδέχθητε. Ἐφ’ ὅσον συζητεῖται τὸ Κυπριακὸν θέμα καὶ αἱ στιγμαὶ εἶναι σοβαρώταται, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ διακηρύξωμεν, ὅτι ἡ Κύπρος ἦτο καὶ εἶναι Ἑλληνική. Ἡ Κύπρος ἀπὸ τοῦ 15ου αἰῶνος π. Χ. κατέστη Ἑλληνικὴ καὶ διετήρησε τὸν Ἑλληνικόν της χαρακτῆρα ἀλώβητον μέχρι σήμερον. Ὁ Εὐαγόρας, ὁ βασιλεὺς τῆς Σαλαμῖνος τῆς Κύπρου ὑπῆρξε μέγας βασιλεὺς καὶ ἡ ἐπίδρασίς του ἦτο τοιαύτη ἐπὶ τῆς ζωῆς τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὥστε ἀκόμη νὰ ἀναφέρεται ἐν Κύπρῳ καὶ νὰ τιμᾶται. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, ὁ Ἀπόστολος τῶν Ἐθνῶν, καὶ ὁ Κύπριος Ἀπόστολος Βαρνάβας, ἔθεσαν αὐτοπροσώπως τὴν σφραγῖδα τοῦ Χριστιανισμοῦ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἡ Κύπρος, ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων καὶ κατὰ τὴν Βυζαντινὴν περίοδον καὶ ἔπειτα διετηρήθη Ἑλληνική. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ διακηρύξωμεν τὴν ἱστορικὴν αὐτὴν ἀλήθειαν καὶ νὰ μὴ δεχθῶμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέχθη, ὅτι σήμερον διὰ πρώτην φορὰν διὰ τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἀποκτᾷ τὴν ἐλευθερίαν του. Ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἔζησεν ἐλεύθερος καὶ ἠκολούθησε τὴν μοῖραν ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ κατὰ τὴν Ρωμαϊκὴν ἐποχὴν καὶ κατὰ τὴν περίοδον τοῦ Βυζαντίου καὶ κατὰ τὴν Φραγκοκρατίαν καὶ Τουρκοκρατίαν, ὅπως ὅλαι αἱ Ἑλληνικαὶ χῶραι. Καὶ ἀπὸ τοῦ 1821 συνετάχθη μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἠγωνίσθη ἔκτοτε εἰς ὅλους τοὺς ἀπελευθερωτικοὺς πολέμους τῆς Πατρίδος, διότι ἔνοιωθεν αὐτὸ τὸ ἐθνικὸν χρέος. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, στηριζόμενοι εἰς τὴν ἱστορικὴν πραγματικότητα, μὲ θάρρος νὰ πιστέψωμεν εἰς τὸ μέλλον, διότι ἐγὼ πιστεύω, ὅτι αἱ συμφωνίαι αὗται εἶναι προσωριναὶ καὶ ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐκπληρωθοῦν οἱ προαιώνιοι πόθοι τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ διὰ τὴν ἕνωσίν των. Εἶπον, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἰσήλθομεν ἀπαράσκευοι εἰς τὸν ἀγῶνα διὰ τὴν Κύπρον ἀπὸ τοῦ ἔτους 1953. Ἡ ἐλευθέρα Ἑλλὰς εἰσῆλθεν ἀπροπαράσκευος εἰς ἀγῶνα στρεφόμενον ἐναντίον συμμάχου χώρας, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπεκρότει τὴν εἴσοδον τῆς Χώρας μας εἰς τὴν Ἀτλαντικὴν συμμαχίαν. Ἠθελήσαμεν νὰ διεξαγάγωμεν τὸν ἀγῶνα τῆς Κύπρου, καθ’ ἣν στιγμὴν εἴμεθα ἐντὸς τοῦ ΝΑΤΟ. Τοῦτο, ἦτο ἕνα σοβαρὸν ἐμπόδιον, τὸ ὁποῖον διεῖδεν εὐστόχως ὁ πολιτικὸς νοῦς τοῦ Νικολάου Πλαστήρα καὶ διὰ τοῦτο οὗτος ἦτο ἐπιφυλακτικός, ἵνα ἀνακινήσῃ τὸ ζήτημα εἰς τὸν ΟΗΕ. Εἰσήλθομεν εἰς τὸν ἀγῶνα ἀκατατόπιστοι καὶ ὡς πρὸς τὰς ἐπιδιώξεις τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἀπὸ τοῦ 1821 ἐπεζήτει τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα. Τὸ αἴτημα αὐτὸ προεβλήθη ἐντόνως ἀπὸ τότε ποὺ κατέστη κυρίαρχος τῆς Κύπρου ἡ Ἀγγλία. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος τῆς Κύπρου Σωφρόνιος ὑποδεχόμενος τὸν πρῶτον Βρεταννὸν Κυβερνήτην τῆς Κύπρου Γουόλσελεϊν ἐξέφρασε τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ διὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος. Ἔκτοτε καὶ ἐπανειλημμένως, ὁ Κυπριακὸς λαὸς εἰς πᾶσαν εὐκαιρίαν ἔθετε τὸ πρόβλημα αὐτό. Τὸ 1907, κατὰ τὴν μετάβασιν εἰς Κύπρον τοῦ τότε Ὑφυπουργοῦ τῶν Ἀποικιῶν Τσῶρτσιλ, οἱ Κύπριοι ἔθεσαν τὸ πρόβλημα καὶ ἐζήτησαν τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Ὁ κ. Τσῶρτσιλ, ἀπήντησεν ὡς ἑξῆς: «Ὑπολαμβάνω φυσικόν, τὸ ὅτι ἡ πλειονότης τῶν κατοίκων τῆς Κύπρου, ἥτις εἶναι Ἑλληνικῆς καταγωγῆς, θεωρεῖ τὴν συσσωμάτωσιν τῆς φυλῆς ὡς ἰδεῶδες, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιδιώξουν οἱ Ἕλληνες θαρραλέως καὶ πεισμόνως. Αἴσθημα τοιοῦτον ἀποτελεῖ τρανὴν ἀπόδειξιν τοῦ εὐγενοῦς πατριωτισμοῦ, ὅστις ἀποτελεῖ χαρακτηριστικὸν γνώρισμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους». Ἀλλὰ καὶ ἔκτοτε ὁ Κυπριακὸς ἀγὼν διὰ τὴν ἕνωσιν συνεχίσθη. Ἡ ἐλευθέρα Ἑλλὰς δὲν ἀντελήφθη ὅμως, οὔτε τότε, οὔτε τώρα τὸ νόημα τοῦ ἀγῶνος τῶν Κυπρίων. Τὸ 1915 προσεφέρθη ἡ Κύπρος εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἐξέλθῃ τῆς οὐδετερότητος, παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν συμμάχων. Ἡ τότε Κυβέρνησις δὲν ἐδέχθη τὴν προσφορὰν καὶ ἐχάσαμεν τὴν Κύπρον. Εἰς τὸ 1919 Ἀντιπροσωπεία Κυπρίων μετέβη εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ Ἀποικιῶν Μίλνερ, εἰς τὰς 13 Φεβρουαρίου 1919 ἀπήντησεν: «Σᾶς συγχαίρω, διότι τόσον ἐπιδεξίως ὑποβάλλετε τὴν αἴτησίν σας. Τὸ αἴτημα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὅπως ἑνωθῇ μετὰ τοῦ ὁμοφύλου Κράτους εἶναι φυσικὸν καὶ μοῦ εἶναι βέβαιον, ἀλλὰ οὔτε ὀρθόν, οὔτε δίκαιον εἶναι, νὰ δώσω εἰς τὸ αἴτημα αὐτὸ ὁριστικὴν ἀπάντησιν. Σήμερον, ὅ,τι δύναμαι νὰ εἴπω εἶναι, ὅτι τὸ αἴτημά σας θὰ τύχῃ τῆς δεούσης προσοχῆς μας». Καὶ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν ὁ τότε Πρωθυπουργὸς τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, τοῦ ὁποίου ἡ φυσιογνωμία διαπρέπει καθ’ ὅλην τὴν περίοδον τοῦ πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, ὁ Λόϋδ Τζώρτζ, ἐδήλωσε, καθορίζων τὴν παγίαν πολιτικὴν τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, τὴν ὁποίαν δὲν ἠθελήσαμεν ἡμεῖς νὰ προσέξωμεν, ὅταν ἀποδυόμεθα εἰς τὸν μέγαν διπλωματικὸν ἀγῶνα: «Οἱ πόθοι τῶν κατοίκων τῆς νήσου Κύπρου θὰ τύχουν τῆς μᾶλλον προσεκτικῆς καὶ συμπαθοῦς μελέτης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Α. Μ., ὅταν αὕτη σκεφθῇ διὰ τὸ μέλλον της. Ἀδυνατεῖ ἐν τούτοις, ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἕνεκα τῆς ἀβεβαιότητος τῆς διεθνοῦς καταστάσεως ἐν τῇ Μέσῃ Ἀνατολῇ, νὰ δώσῃ οἱανδήποτε ὁριστικὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν αἴτησιν τῆς Κυπριακῆς ἀποστολῆς». Ἐὰν εἰς τὸ 1953, Κυπριακὴ Ἑλληνικὴ ἀποστολὴ ἐπεσκέπτετο τὸν τότε Πρωθυπουργὸν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, νομίζω, ὅτι μὲ τὸν ἴδιον τρόπον θὰ ἀπήντα εἰς τὴν ἀποστολὴν αὐτήν. Ἦτο καὶ εἶναι παγία ἡ πολιτικὴ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ συνδυάζει τὴν Κύπρον μὲ τὴν Μέσην Ἀνατολήν, ὅπως συνδυάζει τὴν Μάλταν καὶ τὸ Γιβραλτὰρ μὲ τὴν ἀσφάλειαν τῶν θαλασσίων μεταφορῶν της εἰς τὴν Μεσόγειον. Τὸν παράγοντα ὅμως αὐτὸν ἡμεῖς δὲν τὸν ὑπελογίσαμεν καὶ ἀπεδύθημεν εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτόν, ὁ ὁποῖος κατέληξεν εἰς τὴν σημερινὴν διπλωματικήν μας ἧτταν, διότι ὅσον καὶ ἐὰν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ λέγῃ, ὅτι αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου δὲν παρουσιάζουν κανένα νικητήν, ἐγὼ νομίζω, ὅτι αἱ συμφωνίαι αὐταὶ ἀποτελοῦν θρίαμβον τῆς Τουρκικῆς καὶ Βρεταννικῆς πολιτικῆς καὶ ἧτταν τῆς Ἑλληνικῆς διπλωματίας. Καὶ μετὰ τὸ 1919, ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἐπιμόνως ἀγωνίζεται διὰ τὴν ἀπελευθέρωσίν του καὶ διὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα, μὴ ἀφήνων οἱανδήποτε εὐκαιρίαν, νὰ ἐμφανίζεται πάντοτε ἐνώπιον τῆς κυριάρχου δυνάμεως καὶ ζητῇ τὴν ἕνωσιν. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸν δεύτερον Παγκόσμιον Πόλεμον καὶ ἡ Ἀγγλία ἀνεγνώρισεν αὐτὴν τὴν ἀνάγκην καὶ ἔδωσε διαβεβαίωσιν καὶ εἰς τοὺς Κυπρίους καὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι θὰ σκεφθῇ κατὰ ἕνα τρόπον λογικὸν τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Αἱ δηλώσεις τοῦ Ἔρνεστ Μπέβιν, πρὸς τὸν τότε Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος κ. Κ. Τσαλδάρην, ἐπιβεβαιοῦν αὐτὴν τὴν ἄποψιν. Καὶ καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα, ἀπὸ τοῦ 1878 καὶ ἐντεῦθεν, οἱ ἡγεμόνες τῆς Κύπρου ἀγωνίζονται καὶ δυναμώνουν τὸ Τουρκικὸν στοιχεῖον τῆς νήσου. Ἔπρεπε νὰ ὑπολογίσωμεν καὶ εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, ὥστε, ἐὰν ἠθέλαμεν νὰ φέρωμεν κἄποιον σοβαρὸν ἀποτέλεσμα ὑπὲρ τῶν πόθων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ἔπρεπε νὰ φροντίσωμεν νὰ ἀπομονώσωμεν τὸ Τουρκικὸν στοιχεῖον ἀπὸ τὴν Βρεταννικὴν ἐπιρροὴν καὶ νὰ προσπαθήσωμεν νὰ συνεννοηθῶμεν ἀπ’ εὐθείας μὲ τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν. Αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀναγκάζεται σήμερον ἐκ τῶν πραγμάτων νὰ κάμῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὸ 1959, ἐὰν τὸ ἔκαμεν ἀπὸ τὸ 1953, θὰ ἠμποροῦσε νὰ φθάσῃ εἰς ἕνα ἄλλο ἀποτέλεσμα καὶ ὄχι εἰς τὸ σημερινὸν ἀποτέλεσμα, ποὺ ἀντὶ ἐλευθερίας, δεσμεύει αἰωνίως τὴν Κύπρον εἰς τριπλῆν κατοχήν. Καὶ ἐὰν ὑπελόγιζεν ἡ Κυβέρνησις ὅλους αὐτοὺς τοὺς κινδύνους —τῆς ἐδόθησαν ἐπανειλημμένως εὐκαιρίαι διὰ νὰ ἀσκήσῃ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν καὶ νὰ καταλήξῃ εἰς μίαν συμφωνίαν, ἡ ὁποία θὰ ἦτο ἀπείρως καλλιτέρα ἀπὸ τὴν σημερινήν, ἡ ὁποία ὑπερβάλλει καὶ τὰς προτάσεις τοῦ Χάρτινγκ— ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐκράτει τὴν ψυχραιμίαν της εἰς ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα, θὰ εὕρισκε τὸν τρόπον νὰ φθάσῃ εἰς μίαν συμφωνίαν καὶ μίαν συνεννόησιν μὲ τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν, ὥστε νὰ ἀποδώσῃ καλυτέρους καρποὺς ἡ συμφωνία, ἀπὸ ὅ,τι ἡ κρινομένη. Ἔπρεπεν ἀκόμη, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ στηριχθῇ καὶ ἐπὶ ἑνὸς ἱστορικοῦ γεγονότος, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν πρὸ ὀλίγων ἐτῶν, τὸ 1938, ὁπότε ἡ Τουρκία ἐνεσωμάτωσε τὸ Σαντζάκιον τῆς Ἀλεξανδρέττας, στηριζομένη εἰς τὰς ἀπόψεις καὶ τὴν θεωρίαν, τὴν ὁποίαν προέβαλε διεθνῶς, ὅτι ἡ πλειοψηφία δίδει τὸν χαρακτῆρα μιᾶς χώρας καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ εἶναι ἐκεῖνο ποὺ θὰ καθορίζῃ τὴν τύχην ἑνὸς τόπου. Μὲ τὴν πολιτικὴν καὶ τὴν ἄποψιν αὐτῆς τῆς ἰσχύος τῆς πλειοψηφίας, τὸ 1938 ἡ Τουρκία ἐνεσωμάτωσε τὸ Σαντζάκιον τῆς Ἀλεξανδρέττας. Σήμερον, ἀντεστράφη ἡ θεωρία αὕτη ἀπὸ μέρους τῆς Τουρκίας, εὑρούσης συμπαραστάτας τοὺς συμμάχους καὶ πλεῖστα ἄλλα Κράτη, ὑποστηρίζουσα, ὅτι δὲν εἶναι ἡ πλειοψηφία, ἡ ὁποία δίδει τὸν ἐθνικὸν χαρακτῆρα καὶ τὴν μορφὴν ἑνὸς τόπου, ἀλλὰ ἡ μειοψηφία!! Καὶ ἐπέτυχε νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θεωρίαν αὐτὴν καὶ νὰ καταστήσῃ τὴν μειοψηφίαν τῆς Κύπρου, πράγματι κυρίαρχον τῆς νήσου. Ἡ Τουρκία εἰς τὴν Ἀλεξανδρέτταν ἐπέτυχε μὲ τὸ 60% τοῦ πληθυσμοῦ, τὴν ἐνσωμάτωσιν αὐτῆς. Ἡμεῖς εἰς τὴν Κύπρον εἴχομεν τὸ 80% καὶ τὸ 95% τοῦ ὑλικοῦ πλούτου τῆς νήσου, διότι τὸ 18% τῶν Τούρκων καὶ τὸ 2% τῶν ἄλλων μειονοτήτων, τῶν ξένων πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον τῆς Κύπρου, ἔχει μόνον τὸ 5% τοῦ πλούτου τῆς νήσου, κατ’ ἐπίσημον Βρεταννικὴν στατιστικήν, τὸ 95% τοῦ ὑλικοῦ πλούτου ἀνήκει εἰς Ἑλληνικὰς χεῖρας καὶ μὲ τὸ 95% τοῦ πλούτου καὶ μὲ τὸ 80% τοῦ πληθυσμοῦ, δὲν ἠμπορέσαμεν νὰ πείσωμεν τοὺς συμμάχους μας, ὅτι τὸ δίκαιον ἦτο ὑπὲρ ἡμῶν. Αὐτὸ ὠφείλαμεν νὰ τὸ προσέξωμεν, ὅταν ἠθέλαμεν νὰ συνεχίσωμεν τὰς διεθνεῖς μας σχέσεις, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἀποκτήσωμεν καὶ ἐμπειρίαν, ἀλλὰ κυρίως, νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν ἐκείνων μὲ τοὺς ὁποίους διαπραγματευόμεθα. Δὲν κατέστη δυνατὸν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, νὰ πείσῃ τοὺς συμμάχους μας, ὅπως τὸ 1938 ἡ Τουρκία ἔπεισε τοὺς ἰσχυρούς, ὅτι εἶχε δίκαιον. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν, διότι μᾶς ἔλλειψεν ἡ πίστις πρὸς τὸν ἀγῶνα καὶ διότι τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐθυσιάσαμεν τὰ συμφέροντα τῆς Κύπρου εἰς μίαν συμμαχικὴν σκοπιμότητα. Εὔχομαι, καὶ οἱ Σύμμαχοί μας καὶ ἡμεῖς νὰ μὴ μετανοήσωμεν διὰ τὴν πρᾶξιν αὐτήν. Ἐκερδίσαμεν ἴσως μικροπροθέσμως τὴν λύσιν αὐτὴν τοῦ Κυπριακοῦ καὶ εἰς τὴν ὅλην προσπάθειαν καὶ εἰς τὴν ὅλην θέσιν ἐπὶ τῶν διεθνῶν ζητημάτων. Εὔχομαι ἐκ καρδίας, νὰ κερδίσωμεν καὶ μακροπροθέσμως, ἀλλὰ πολὺ φοβοῦμαι. Αἱ συμφωνίαι, αἱ ὁποῖαι κρίνονται, εἶναι χειρότεραι ἀποδεδειγμένως, ἀπὸ τὰς προηγουμένας προτάσεις τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρίζεται, ὅτι καὶ αἱ προτάσεις αὐταὶ δὲν ἐγένοντο ἀποδεκταί, διότι συνωδεύοντο ἀπὸ τὸ βασικὸν ἐλάττωμα τῆς διχοτομήσεως. Ἡμεῖς πιστεύομεν ὅτι, πέραν τῆς ἀπειλῆς, οὐδεὶς θὰ ἐτόλμα νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ σχεδίου αὐτοῦ. Ἀλλά, ἐν πάσῃ περιπτώσει, αἱ προηγούμεναι προτάσεις, ἦσαν προτιμότεραι ἀπὸ τὴν σημερινήν, διότι αἱ προτάσεις ἐπεβάλλοντο εἰς τοὺς Κυπρίους, ἐνῷ αἱ σημεριναὶ συνοδεύονται ἀπὸ τὸ θανάσιμον ἐλάττωμα, ὅτι θὰ ἀποδεχώμεθα καὶ μία χώρα ἔντιμος, ὅταν ἀποδέχεται τὰς συμφωνίας ἢ ὅταν δεσμεύεται μὲ διεθνεῖς συμβάσεις, εἶναι δύσκολον νὰ ἀθετήσῃ τὴν ὑπογραφήν της. Ἐδῶ, εἶναι τὸ θανάσιμον ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον συνοδεύει τὰς συμφωνίας Ζυρίχης καὶ Λονδίνου, τὸ ὅτι τὰς ἐδέχθημεν ἐκ προοιμίου, χωρὶς νὰ μᾶς ἐπιβληθοῦν. Ἐὰν μᾶς ἐπεβάλλοντο, θὰ ἔμενεν ἀκόμη εἰς τὸν λαὸν τῆς Κύπρου τὸ αἴτημα διὰ τὴν ἕνωσιν καὶ θὰ ἤρχετο στιγμὴ διὰ νὰ ἐκπληρωθῇ αὐτὸ τὸ αἴτημα. Πέραν αὐτῆς, τῆς ἀδυναμίας, ὅτι αἱ συμφωνίαι μᾶς ἐπεβλήθησαν, καὶ θὰ εἶναι δύσκολον νὰ τὰς καταργήσετε, παρὰ μόνον μὲ πλήρη ἀνατροπὴν τῆς παγκοσμίου καταστάσεως ἢ μᾶλλον τῆς καταστάσεως εἰς τὴν Εὐρώπην, ἔχουν καὶ ἄλλας ἀδυναμίας. Ἡ Ἑλληνικὴ Κοινὴ γνώμη εἶναι ἀνήσυχος, ἀπὸ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωσεν ὁ κ. ὑπουργὸς, ὡς πρὸς τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν συμφερόντων τῶν ἄλλων μειονοτήτων, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τὴν Κύπρον, τῶν Μαρωνιτῶν καὶ τῶν Ἀρμενίων καὶ νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ μυστικὰς συμφωνίας, ἡ ἐκπροσώπησις αὐτῶν νὰ γίνεται εἰς βάρος τῆς Ἑλληνικῆς ἐκπροσωπήσεως. Δὲν ἐδόθη ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καμμία ἐξήγησις ἐπὶ τοῦ ρόλου, τοῦ πῶς θὰ ἐκλέγεται, ἢ ἐὰν ἔχῃ τυχὸν δεσμευθῆ ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ὁ Πρόεδρος τοῦ Δικαστηρίου τοῦ Συνταγματικοῦ. Εὔχομαι, ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ἔχῃ δεσμευθῆ καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, διὰ μυστικῆς συμφωνίας, ὥστε τὴν θέσιν τοῦ Πρώτου Προέδρου τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαστηρίου νὰ τὴν καταλάβῃ πράγματι, ἀνεξάρτητον πρόσωπον.

§63Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. τῆς Κυβερνήσεως). Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὐδεμία δέσμευσις ὑπάρχει.

§64Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Εὔχομαι, νὰ μὴ ὑπάρχῃ καμμία δέσμευσις καὶ εὔχομαι, ὁ πρῶτος αὐτὸς νέος Κυβερνήτης τῆς Κύπρου νὰ εἶναι πράγματι οὐδέτερος καὶ ἀνεξάρτητος. Ἕνα ἄλλο θανάσιμον σφάλμα, τὸ ὁποῖον φέρουν αἱ συμφωνίαι καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκτὸς πραγματικότητος, εἶναι τὸ γεγονός, ὅτι καταστήσαμεν ἰσότιμον μὲ τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον, τὸ Τουρκικὸν στοιχεῖον τῆς Κύπρου. Τὸ Τουρκικὸν στοιχεῖον τῆς Κύπρου, παρ’ ὅλον, ὅτι ἐπὶ 70 ἔτη ἐνισχύετο ἀπὸ τὴν Βρεταννικὴν κατοχήν, παρ’ ὅλον, ὅτι ἐπὶ 300 χρόνια ἐνισχύετο ἀπὸ τὴν Σουλτανικὴν κατοχήν, δὲν ἠμπόρεσε νὰ ξεπεράσῃ τὰ ὅρια τοῦ μετρίου. Ἀκολουθοῦν ἀκόμη, ὅλα τὰ παλαιοτουρκικὰ ἔθιμα καὶ συνηθείας, εἶναι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠμπόρεσαν ἀκόμη, οὔτε τὴν πρόοδον τῆς ἰδικῆς των πατρίδος νὰ παρακολουθήσουν, εἶναι ἄνθρωποι κατωτέρας διανοητικῆς στάθμης. Αἱ συνθῆκαι τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου, τοὺς ἀναβιβάζουν καὶ τοὺς καθιστοῦν ἰσοτίμους μὲ τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον εἰς τὴν ζωήν του ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ καὶ σοφοὺς καὶ ἄνδρας μεγάλους καὶ πολιτικοὺς καὶ ἔχει προσφέρει ἡ Κύπρος εἰς τὴν περίοδον τοῦ βίου της, χρυσᾶς σελίδας εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἱστορίαν. Πρὸς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, τοὺς μεγάλους, ἦλθαν αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης, νὰ καταστήσουν ἰσοτίμους τοὺς Τούρκους, τὰς γυναῖκας τοῦ φερετζὲ καὶ τοὺς ἄνδρας μὲ τὸ φέσι. Ἐλέχθη, ὅτι ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις κατετροπώθη ἀπὸ τὴν λύσιν τῶν συμφωνιῶν. Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἐπέτυχεν ἀπολύτως τοὺς ἀντικειμενικούς της σκοπούς, νὰ συνεχίσῃ μὲ τὴν συγκατάθεσιν καὶ τῶν Κυπρίων καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τὴν οὐσιαστικὴν κατοχὴν εἰς τὴν νῆσον. Αἱ βάσεις τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, ὁρίζεται εἰς τὰς συμφωνίας, ὅτι ἠμποροῦν νὰ ἐπεκτείνωνται. Καὶ ὁ ἐναέριος χῶρος κατέχεται ἀπὸ τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν αὐτὸ εἶναι ἧττα, ἢ ἀποτυχία τῆς Βρεταννικῆς πολιτικῆς, τότε δὲν γνωρίζω, ποία θὰ ἦτο ἡ νίκη της. Ἀλλ’ ἀκόμη, ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριοι συνάδελφοι, νὰ εἴπω ὀλίγα τινά. Ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις ἐπέτυχε, διὰ τῆς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης, ν’ ἀνανεώσῃ τὴν παλαιὰν πατροπαράδοτον πολιτικήν, τοῦ νὰ καταστήσῃ εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μεσόγειον μεγάλην τὴν Τουρκίαν. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ προσέξῃ τὸ σημεῖον αὐτό. Διὰ τῶν συνθηκῶν καὶ συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου, ἐπανέρχεται ἡ παλαιὰ Βρεταννικὴ τακτικὴ καὶ πολιτικὴ τοῦ νὰ καταστήσῃ εἰς τὴν Μεσόγειον μεγάλην τὴν Τουρκίαν. Ἡ Βουλή, ἂς βγάλῃ τὰ συμπεράσματά της. Κύριοι βουλευταί, αἱ συμφωνίαι Ζυρίχης καὶ Λονδίνου, λόγῳ τῶν ἀναφερθέντων ἐλαττωμάτων των, δὲν ἱκανοποιοῦν τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα τῶν Κυπρίων καὶ συνεπῶς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τύχουν τῆς ἐπιδοκιμασίας μας. Πιστεύω ἀπολύτως, ἔχων ἀκλόνητον ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ψυχὴν καὶ τὸ αἰώνιον πνεῦμα τῶν Ἑλλήνων καὶ ἔχων ὑπ’ ὄψει μου τὴν πολυκύμαντον ἱστορίαν τῆς Κύπρου, ὅτι καὶ ἡ σημερινὴ περιπέτεια θὰ εἶναι ἀπολύτως προσωρινὴ καὶ δὲν θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν φορὰν τοῦ χρόνου καμμία ἀνθρωπίνη δύναμις, ἡ ὁποία νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ αἰωνίου πόθου τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ν’ ἀποκτήσῃ τὴν ἐλευθερίαν του. (Χειροκροτήματα). Πιστεύω, ὅτι τὸ αἴτημα τῆς ἑνώσεως μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος θὰ παραμείνῃ ἀλώβητον εἰς τὴν ψυχὴν τῶν Κυπρίων. Διότι δὲν εἶναι ποτὲ δυνατόν, τὸ ὁλοκαύτωμα τοῦ Αὐξεντίου καὶ αἱ ἀγχόναι τῶν ἄλλων ἡρωϊκῶν ἀγωνιστῶν νὰ ἐστήθησαν ἐπὶ ματαίῳ. Τὸ ἡρωϊκὸν πνεῦμα τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος θὰ φωτίζῃ τὴν νῆσον, θὰ φλογίζῃ τὰς καρδίας τῶν Κυπρίων καὶ θὰ ὁδηγῇ τὰ βήματά των εἰς τὴν περαιτέρω ζωήν των. Ἡ Κύπρος, ἡ Ἑλληνικὴ Κύπρος, θὰ ἑνωθῇ μὲ τὴν Ἑλλάδα, θὰ συνεχίσῃ τὸν ἀγῶνα καὶ θὰ νικήσῃ, διότι ἡ Ἑλλάδα ποτὲ δὲν πεθαίνει. (Χειροκροτήματα).

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀνεξάρτητος βουλευτὴς κ. Φωκ. Ζαΐμης, κατέθεσεν εἰς τὸ Προεδρεῖον τὴν ἑξῆς δήλωσιν: «Ἀξιότιμε κ. Πρόεδρε, Ἐπειδὴ κατὰ τὴν κρίσιμον αὐτὴν στιγμὴν, ἕκαστος δέον νὰ φέρῃ καὶ τὰς ἰδίας αὐτοῦ εὐθύνας, προβαίνω εἰς τὴν ἀκόλουθον δήλωσιν: Φρονῶ, ὅτι ἡ ἐν γένει διαχείρισις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδίᾳ ὁ τελευταῖος ἐσπευσμένος χειρισμός, ὑπῆρξαν τοὐλάχιστον ἀτυχεῖς, ἀλλ’ ὅτι ἀκόμη ἀτυχέστεραι ὑπῆρξαν αἱ ὑπογραφεῖσαι συμφωνίαι ἐν Ζυρίχῃ καὶ Λονδίνῳ, δι’ ὧν ἐπιβάλλεται Ἐθνικῶς ἀπαράδεκτον καὶ πρακτικῶς δυσεφάρμοστον καθεστὼς ἐν Κύπρῳ, ἀρνοῦμαι τὴν ψῆφόν μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὡς πρὸς τὰς συμφωνίας. Ἀλλ’ ἐπίσης φρονῶ, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἀφ’ ἧς αἱ συμφωνίαι αὗται περιβληθοῦν τὴν ἔγκρισιν τῶν ἁρμοδίων Συνταγματικῶν Ὀργάνων τῶν συμβληθεισῶν Χωρῶν καὶ ἐφ’ ὅσον αἱ Διεθνεῖς συνθῆκαι θέλουσι παραμείνει ἀμετάβλητοι, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ὑποχρεοῦται νὰ χωρήσῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν συμφωνιῶν τούτων μὲ αἴσθημα ὅμως Ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας καὶ οὐχὶ περαιτέρω μειοδοσίας, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν ἐνδεικνυομένην πολιτικότητα, κατὰ τὴν ἐπεξεργασίαν καὶ ἐφαρμογήν των, ὅσον καὶ κατὰ τὰς τυχὸν συζητήσεις, πρὸς βελτίωσιν καὶ μεταρρύθμισιν τῶν δυσεφαρμόστων ὅρων καὶ διατάξεων αὐτῶν. Οὕτω μόνον, θ’ ἀποφευχθοῦν ὀδυνηραὶ νέαι περιπλοκαὶ καὶ περιπέτειαι ἐκ τοῦ ἀνακύψαντος νέου Κυπριακοῦ προβλήματος. Ἀλλ’ ἀσχέτως τῆς ἐπισήμου ἐκδηλώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, κ. Πρόεδρε, ἡ σκληρὰ πραγματικότης, πρὸ τῆς ὁποίας ἔθεσεν ἡ Κυβέρνησις τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος καὶ τὴν Ἐθνικὴν αὐτοῦ Ἀντιπροσωπείαν, δὲν θὰ ἐμποδίσῃ πᾶσαν Ἑλληνικὴν ψυχὴν —μὲ τὴν πικρίαν εἰς τὰ χείλη— νὰ διατηρῇ ἄσβεστον τὸν πόθον νὰ ἴδῃ μίαν ἡμέραν, τοὺς ἀδελφούς μας Κυπρίους ἐλευθέρους ν’ ἀποφασίσουν περὶ τῆς τύχης των, διὰ καταρρεύσεως, ὡς χαρτίνου πύργου τοῦ διὰ τῶν συμφωνιῶν καὶ μὲ ξενικὰ ὑλικὰ ἀνεγερθέντος ἐν Κύπρῳ οἰκοδομήματος. Πιστεύω, κ. Πρόεδρε, ὅτι οὐδεμία ἀνθρωπίνη δύναμις εἶναι ἱκανὴ νὰ ἐνταφιάσῃ ὁριστικῶς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον στηρίζεται εἰς ἀκλονήτους ὑψηλὰς ἠθικὰς ἀρχάς, πρὸς τὰς ὁποίας ἡ πορεία τῆς Ἱστορίας καὶ ὁ ροῦς τῆς Διεθνοῦς Κοινῆς Γνώμης φέρονται ἀκάθεκτοι». Ὁ κ. Γ. Ἀθανασιάδης–Νόβας, ἔχει τὸν λόγον.

§66Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ ἐθνικὸς ἔνοπλος ἀγὼν τῆς Κύπρου ἔληξεν. Ἀσχέτως πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξε, τὸ πρῶτον χρέος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἶναι νομίζω, νὰ στρέψῃ τὴν σκέψιν της πρὸς τοὺς ἡρωϊκοὺς νεκροὺς τοῦ ἱεροῦ τούτου ὑπὲρ τῆς Ἐλευθερίας ἀγῶνος καὶ νὰ τιμήσῃ εὐλαβῶς τὴν μνήμην των, ἀγλαΐζουσα αὐτὴν μὲ τὸν ἁρμόζοντα φωτοστέφανον, ὡς ἐπίσης νὰ τιμήσῃ καὶ τὸν ἆθλον τῶν ἐπιζησάντων ἀγωνιστῶν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, εἰς τὰς θυσίας τῶν ὁποίων ὀφείλεται ἡ κατάλυσις τῆς ἀποικιοκρατίας. Θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι διέφυγε τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν ἐπρότεινε αὕτη, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, τὴν ἀπόδοσιν τῶν δικαίων τούτων τιμῶν. Νομίζω, κ. Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν δὲν εἶναι ἀργὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ Σῶμα τὸ ὀφειλόμενον χρέος. Δὲν θὰ ἐλάμβανα ἴσως τὸν λόγον, διότι νομίζω, ὅτι ἀπὸ ἀμφοτέρας τὰς πτέρυγας τὸ θέμα ἐξηντλήθη καὶ διεφωτίσθη τὸ Σῶμα ἐπαρκῶς. Ἐπειδὴ συμβαίνει νὰ ἔχω ὡρισμένας ἀντιλήψεις διαφόρους ἀπὸ τὰς πλείστας τῶν ὑποστηριχθέντων, εἶμαι ὑποχρεωμένος, συντομεύων ὅσον τὸ δυνατὸν τὸν λόγον μου καὶ ἐντὸς τοῦ τεθέντος ὁρίου, νὰ ἐκφέρω τὰς γνώμας μου. Ὁ Κυπριακὸς ἀγὼν ἔληξε πολιτικῶς. Ἱστορικῶς ὅμως δὲν ἔληξε. Μὲ βάσιν τὸ συμφωνηθὲν ἀποτέλεσμα καὶ μὲ προϋπόθεσιν τὴν εἰλικρινῆ συνεργασίαν τῆς Ἑλληνικῆς πλειοψηφίας μὲ τὴν Τουρκικὴν μειοψηφίαν τῆς νήσου, ὁ Κυπριακὸς λαὸς θὰ φθάσῃ ἀναμφιβόλως μίαν ἡμέραν εἰς τὴν ὁλοκλήρωσιν τῆς ἐλευθερίας του. Ἱστορικὸς τερματισμὸς εἰς θέματα ἐθνικά, εἰς θέματα ἀφορῶντα τὴν ἐλευθερίαν τῶν λαῶν δὲν ὑπάρχει, ἐφ’ ὅσον ἡ ἐλευθερία των δὲν εἶναι πλήρης, ἀδέσμευτη, ἀσυζήτητη. Ἡ ἱστορία δὲν προδικάζεται ποτέ, παρὰ μόνον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι ὁ ροῦς της δὲν ἀναστρέφεται, ὅταν ὁ διεκδικούμενος σκοπὸς εἶναι ἡ Ἐλευθερία. Τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἔχει πλουσίαν ἱστορικὴν πεῖραν ἐπάνω στὸ θέμα αὐτό. Καὶ διὰ τοῦτο, ἠμποροῦμεν νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὸ μέλλον στὴν Ἱστορία, χωρὶς ἀπαισιοδοξίαν. Τὸ παρὸν κυριαρχεῖται ἀπὸ τὴν δημιουργηθεῖσαν νέαν πραγματικὴν κατάστασιν. Προκειμένου νὰ τὴν κρίνω, δὲν συμφωνῶ οὔτε μὲ τὴν θριαμβολογίαν, ἀλλ’ οὔτε μὲ τὴν θρηνολογίαν. Αἰσθανόμενος τὴν στιγμὴν αὐτὴν τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναλάβω τὴν ἀτομικήν μου εὐθύνην καὶ ὑπὸ τὴν δέσμευσιν αὐτῆς καὶ μόνον νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου, δὲν διστάζω νὰ ρίψω κλάδον ἐλαίας ἐπὶ τοῦ δοθέντος ἀποτελέσματος. Ἀδυνατῶ ὅμως, νὰ ρίψω ἐπ’ αὐτοῦ κλάδον δάφνης. Τοῦτο, θὰ ἦτο ἀσέβεια πρὸς τοὺς θυσιασθέντας ὑπὲρ τῆς Αὐτοδιαθέσεως ἀδελφοὺς Κυπρίους, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβὲς δίδαγμα πρὸς ὁλόκληρον τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, τὸ ὁποῖον δὲν ἀποκλείεται, νὰ κληθῇ καὶ πάλιν εἰς νέους ἀγῶνας ὑπὲρ τῆς Ἐλευθερίας του. Δὲν ξέρω ἂν εἶναι εὔκολος, ξέρω ὅμως, ὅτι εἶναι πολὺ ἐπικίνδυνος ἡ σύγχυσις τῆς δημοσίας γνώμης, ὁ ἐθισμὸς τοῦ λαοῦ νὰ βλέπῃ τὰ πράγματα ὑπὸ ἄλλα χρώματα καὶ ὄχι ὑπὸ τὰ ἀληθινά των. Διότι ἄγεται, μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον, εἰς ἕνα ἠθικὸν καὶ πολιτικὸν δαλτωνισμόν, ἀπαράδεκτον δι’ ἐλευθέρους δημοκρατικοὺς λαούς, ἀπάδοντα εἰς τὰ Ἑλληνικὰ ἰδεώδη. Ἐπανέρχομαι εἰς τὴν ἐπιτευχθεῖσαν λύσιν. Ἀπέχει πολὺ ἀπὸ τοὺς τεθέντας καὶ ὑπὸ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὸ τοῦ Ἐθνικοῦ Κοινοβουλίου στόχους. Δὲν ἱκανοποιεῖ οὔτε τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν τὰς ἀρχάς, οὔτε τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα. Σαφὲς εἶναι, ὅτι πρόκειται περὶ συμβιβασμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐπέβαλαν γενικώτεροι λόγοι, γενικώτερα συμφέροντα, γενικώτεραι ἐπιδιώξεις. Κατὰ συνέπειαν, ὑπὸ τὸ πρῖσμα τῶν γενικωτέρων τούτων συνθηκῶν καὶ ὅρων πρέπει νὰ κριθῇ ἡ δοθεῖσα λύσις. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὴν ἀπομονώσωμεν καὶ νὰ τὴν ἐξετάσωμεν μὲ τὸν ἐθνικόν μας μόνον φακόν. Μὲ τὰς διαστάσεις ποὺ εἶχε πάρει τὸ ζήτημα, τοποθετημένον γεωγραφικῶς σὲ μίαν εὐαίσθητον ἑστίαν διασταυρώσεως διεθνῶν συμφερόντων, μοιραῖον ἦτο, νὰ καταλήξῃ σὲ κἄποιον εἶδος συμβιβασμοῦ. Τὸ ἐρώτημα εἶναι, ἀφοῦ κἄποιο τέτοιο εἶδος συμβιβασμοῦ δὲν ἀπεκλείετο νὰ γίνῃ κἄποτε ἀποδεκτό, γιατὶ αὐτὸ τὸ κἄποτε νὰ βραδύνῃ τόσο πολὺ καὶ τόσες μάταιες θυσίες νὰ χρονίσουν; Ἡ ὀξυδέρκεια καὶ ἡ διαίσθησις μαζὶ μὲ τὸ ἠθικὸν θάρρος, εἶναι νομίζω, ἀπὸ τὰ βασικὰ προσόντα τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας. Φοβοῦμαι ὅτι, μίαν ἡμέραν, ἡ Ἱστορία θὰ ἐπικρίνῃ ἴσως τὴν παροῦσαν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ὄχι γιὰ ἐθνικὴ μειοδοσία, ὅπως κατηγορήθηκε, διαρκούντων τῶν χειρισμῶν της, ἀλλὰ γιὰ μακρόσυρτη, ἀστήρικτη πλειοδοσία, ὅπως ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὸν ἐπιβληθέντα τερματισμόν. Ἡ ὅλη διαχείρισις τοῦ ζητήματος ἀφήνει ἀμφιβολίας πολλάς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὸ δόγμα τῆς διπλωματικῆς μεγαλοφυΐας τοῦ Ἐλ. Βενιζέλου, «ἡ ἐπιδίωξις τοῦ ἐφικτοῦ», ἐχρησιμοποιήθη καθυστερημένως μέν, ἐσπευσμένως δέ.

§67Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Τὴν στιγμὴν τοῦ ἐφικτοῦ, δὲν τὴν προσδιορίζομεν πάντοτε ἡμεῖς. Τὴν προσδιορίζουν ὡρισμένοι παράγοντες, οἱ ὁποῖοι ὅμως δὲν εἶναι μόνιμοι καὶ σταθεροί. Εἶναι παράγοντες, ἡ σύνθεσις καὶ ἡ ἐκτίμησις τῶν ὁποίων δημιουργεῖ τὸν ἐφικτὸν δι’ ἑκάστην συγκεκριμένην περίπτωσιν.

§68Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ εὕρεσις εἶναι τὸ τάλαντον τοῦ κυβερνήτου.

§69Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἠθέλησα νὰ κάμω αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις, ἐν σχέσει μὲ τὴν θεωρίαν τοῦ ἐφικτοῦ, αὐτὴν καθ’ ἑαυτήν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ, ἀποκρούω τὴν ἄποψίν σας, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποίαν καθυστερημένως ἠναγκάσθημεν νὰ δεχθῶμεν συμβιβασμόν. Ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι αὐτή. Δὲν ἐδέχθημεν συμβιβασμόν. Ἐπεδιώξαμεν καὶ ἐπετύχαμεν μίαν ἱκανοποιητικὴν λύσιν. Πρὸ πέντε μηνῶν, Κυβέρησις καὶ Ἐθναρχία, διεκήρυξαν, ὅτι ἐπιδιώκουσι τὴν ἠγγυημένην ἀνεξαρτησίαν. Καὶ τὴν ἐπιδίωξιν αὐτήν, τὴν ἐπραγματοποιήσαμεν. Ἐὰν ὑπάρχουν δεσμεύσεις — ποὺ δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ὑπάρξουν — αὐτὸ οὐδόλως μειώνει τὴν σημασίαν τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ Κύπρος καθίσταται ἀνεξάρτητος Πολιτεία. Ἀνεξαρτησία, κύριοι συνάδελφοι, ἀδέσμευτος, εἶναι συνώνυμος τῆς αὐτοδιαθέσεως, δηλαδὴ τῆς ἑνώσεως. Εἶναι δὲ ἀδύνατον σοβαρῶς νὰ θεωρῶμεν τοὺς ἄλλους τόσον ἀφελεῖς, ὥστε νὰ τοὺς καλοῦμεν νὰ συμπράξουν εἰς λύσιν ἀνεξαρτησίας, ἡ ὁποία νὰ εἶναι ὁ προθάλαμος τῆς ἑνώσεως. Ἦτο φυσικόν, λοιπόν, νὰ ζητηθοῦν καὶ νὰ παρασχεθοῦν ἐγγυήσεις κατὰ τῆς παραβιάσεως τοῦ καθεστῶτος τῆς ἀνεξαρτησίας. Συνεπῶς, ἡ λύσις, τὴν ὁποίαν ἐπεδιώξαμεν καὶ ἐπετύχομεν, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, ἀποτελεῖ ἐπιτυχίαν ἀναμφισβήτητον. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα).

§70Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, λυποῦμαι, διότι δὲν μὲ ἐπείσατε, ὅτι κατὰ τὰ προηγούμενα στάδια τῆς διαχειρίσεως, δὲν ὑπῆρξαν δυναταὶ εὐνοϊκώτεραι λύσεις. Οὔτε τὸ μοτίβο τῆς πρώτης φάσεως, ὅτι «τὸ Κυπριακὸν τὸ χειρίζεται αὐτοπροσώπως ὁ Στρατάρχης», καθησύχαζε τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν, οὔτε τῆς δευτέρας φάσεως ἡ αὐστηρὰ μονοπώλησις. Προκειμένου νὰ κριθῇ τὸ τελευταῖον τοῦτο, ὁ ὁμιλῶν εὑρίσκεται εἰς δύσκολον θέσιν. Διότι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Καραμανλῆς, μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μοῦ προτείνῃ νὰ τὸν συνοδεύσω στὶς Ἡνωμένες Πολιτεῖες τῆς Ἀμερικῆς, ὡς μέλος τῆς Ἑλληνικῆς Ἀποστολῆς, διὰ τὴν Συνέλευσιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν τοῦ 1956. Μολονότι συμφωνοῦσα εἰς τὴν τακτικὴν ποὺ μοῦ ἀνέπτυξεν, ὅτι θὰ ἠκολούθει, ἠρνήθην τελικῶς νὰ λάβω μέρος, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔκρινε σκόπιμον νὰ ἐπικοινωνήσῃ ἐπισημότερα μὲ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, νὰ τὴν διαφωτίσῃ ἐπαρκέστερα καὶ νὰ ζητήσῃ εὐρύτερα τὴν συνεργασίαν της. Κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἀπὸ μίαν, οἱασδήποτε μορφῆς, συνεργασίαν τῶν συμφωνούντων στὶς γενικὲς γραμμὲς τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς κομμάτων, θὰ ἐπήρχετο ζημία εἰς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Ἀπεναντίας πολλὰ θὰ εἶχε νὰ ὠφεληθῇ τοῦτο. Καὶ μόνον περισσότερον θάρρος ἂν ἐνέπνεεν ἡ κοινὴ ἐπισκόπησις καὶ ἡ κοινὴ εὐθύνη, μποροῦσε τὸ ζήτημα νὰ εἶχε τερματισθῆ ἐγκαιρότερα καὶ καλύτερα. Σήμερα εὑρισκόμεθα πρὸ τετελεσμένου γεγονότος. Ὅποιος γνωρίζει τὴν Ἱστορία, δὲν ἀπογοητεύεται ἀπὸ τὰ τετελεσμένα γεγονότα, ὅταν δὲν εἶναι ἀπολύτως δίκαια, ὅσες πολιτικὲς σφραγίδες καὶ ἂν τὰ ἔχουν κυρώσει. Μόνον ἡ κύρωσις τῆς ζωῆς, μπορεῖ νὰ τὰ καταστήσῃ ἀπρόσβλητα. Καὶ ἡ ζωὴ δὲν κυρώνει παρὰ γνησίας, ὑγιεῖς καὶ γονίμους καταστάσεις. Ἰδιαίτερα ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες, ἔχομεν τόσα παραδείγματα ἀνισχύρων τελικῶς, ὅμως ἰσχυροτάτων κατὰ τὴν ἐπιβολήν τους τετελεσμένων γεγονότων. Ἂς μὴ λησμονοῦμεν τὸ μεγαλύτερον παράδειγμα: Πανίσχυρον τετελεσμένον γεγονὸς τῆς Ἱστορίας, εἶχε καταλύσει τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Καὶ τὴν ἴδια στιγμὴ ἡ Ἑλληνικὴ ψυχὴ κατέθεσε τὴν ἀκυρωτικήν της ἔνστασιν: «Πάλε μὲ χρόνια μὲ καιρούς, πάλε δικά μας θἆναι». Κατὰ τῆς πλέον ὠμῆς πραγματικότητος, ἐπροβάλλετο ἡ ἀκυρωτικὴ ἔνστασις τοῦ θαύματος. Καὶ ἡ ἔνστασις ἔγινε δεκτὴ ἀπὸ τὴν Ἱστορία, γιατὶ τὸ θαῦμα, ὅπως ξέρουμεν, ἐπραγματοποιήθη. Καὶ χάρις στὸ θαῦμα ἐκεῖνο, εὑρισκόμεθα ἐλεύθεροι ἐδῶ μέσα. Τὸ σημερινὸν τετελεσμένον γεγονός, ἐπῆλθε μὲ τὴν συγκατάθεσιν, ἔτι πλέον: μὲ τὴν συνεργασία τῶν νομίμων ἐκπροσώπων τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος καὶ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Εἶναι ἕνα γεγονὸς διεθνοῦς συμμαχικοῦ συνειρμοῦ. Ἀναμφισβήτητον εἶναι, ὅτι ἐξυπηρετεῖ ὀλιγώτερον ἡμᾶς καὶ περισσότερον τοὺς συμμαχικοὺς σκοπούς. Δὲν ξέρω, ἂν ἡ ἀναλογία θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι εὐνοϊκωτέρα, ξέρω, ὅμως, ὅτι ἀπὸ τοὺς συμμαχικοὺς αὐτοὺς σκοποὺς ἔχομεν ἐξαρτήσει αὐτὴν ταύτην σχεδὸν τὴν ὕπαρξίν μας. Γιὰ τὴν κατοχύρωσιν τῶν σκοπῶν αὐτῶν, δὲν μποροῦμε νὰ ἀδιαφορήσωμεν. Καὶ τοὺς σκοποὺς αὐτούς, εἰς ὃ σημεῖον περιῆλθον τὰ πράγματα, μόνον ἡ πιστὴ ἐφαρμογὴ τῶν συμφωνηθέντων, μόνον ἡ ἀπρόσκοπτη ἐξέλιξις τοῦ τετελεσμένου γεγονότος, μπορεῖ νὰ ἐξυπηρετήσῃ. Κάμνομεν κατὰ καθῆκον καὶ κατὰ συνείδησιν τὴν κριτικήν μας. Εὐθύναι τῆς Κυβερνήσεως πολλαὶ ὑπάρχουν. Ἀλλὰ διερωτῶμαι: Πέραν τῆς αὐστηρᾶς κριτικῆς, πέραν τοῦ τιμίου ἐλέγχου, πέραν τῆς διαχωρίσεως τῶν εὐθυνῶν, ἀντιπολιτευτικὴ στάσις, προσλαμβάνουσα σήμερον τὴν μορφὴν ἀμέσου ἀντιδράσεως, εἰς τὸ τετελεσμένον γεγονός, κατὰ τί δύναται νὰ ὠφελήσῃ; Ἀλλὰ καὶ κατὰ τί δύναται νὰ βλάψῃ; Ἄς ἐξετάσωμεν τὴν δημιουργηθεῖσαν πραγματικότητα, κατὰ τρόπον ἁπλούστερον καὶ παραστατικώτερον: Ἀπὸ τὰ σπλάχνα τῆς ἐθνικῆς οἰκογενείας, εἰς τὴν ἀνατολικὴν λεκάνην τῆς Μεσογείου, λαμβάνει ζωὴν ἀρτιγέννητον νεογνὸν ἑλληνικῆς, κατὰ μεγάλην ποσολογίαν, ὁμάδος αἵματος. Τὸ νεογνὸν δὲν εἶναι, ἴσως, ἀρτιμελές. Ἀλλὰ τί ὀφείλει νὰ πράξῃ ἡ Μητέρα Ἑλλάς; Νὰ τὸ ρίψῃ εἰς τὸν Καιάδα, ὅπως ἔρριπταν οἱ ἀρχαῖοι Σπαρτιᾶται τὰ μὴ ἀρτιμελῆ τέκνα των; Νὰ τὸ ἀφήσῃ ἔκθετον εἰς τὴν βρεφοδόχον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν; Θὰ ἦτο ἀφύσικον καὶ ἀπάνθρωπον. Ὑποχρεωμένη εἶναι ἡ Μητέρα Ἑλλὰς νὰ τὸ περιβάλῃ μὲ ὅλην της τὴν στοργήν, νὰ τὸ περιθάλψῃ, νὰ τὸ γαλουχήσῃ, νὰ τὸ ἀναθρέψῃ, νὰ τὸ ἀνδρώσῃ, τὸ ἤδη πληγωμένον ἀπὸ τοὺς πολλοὺς ἐμβρυολκούς, ποὺ τὸ ἐτράβηξαν, νεογνόν. Ἂς ἀρθῶμεν εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων! Κατὰ γενικὴν ὁμολογίαν, σοβαροὶ κίνδυνοι μᾶς περιβάλλουν. Ἄν δὲν καταλήγαμεν σὲ συμφωνίαν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε μὲ ὅλην τὴν ἐπισημότητα τοῦ ἀξιώματός του, ὅτι θανάσιμοι, ἀπειλοῦσαν, κίνδυνοι τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς Χώρας. Καταλήξαμε σὲ συμφωνία. Οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μὲ ὅλον τὸ κῦρος των, προμαντεύουν, ὅτι καὶ πάλιν σοβαροὶ κίνδυνοι ἐπικρέμανται. Κινδύνους προσπάθησε ν’ ἀποτρέψῃ ὁ ἕνας, κινδύνους προσπαθοῦν νὰ προλάβουν οἱ ἄλλοι. Ἄρα οἱ κίνδυνοι ὑφίστανται καὶ κατὰ τὸν μὲν καὶ κατὰ τοὺς δέ! Ἐν μέσῳ, λοιπόν, τῶν πανταχόθεν ὁρατῶν καὶ πανταχόθεν ὁμολογουμένων κινδύνων τούτων, τί πρέπει νὰ κάμῃ ὁ Ἕλλην πατριώτης; Τί ἄλλο, παρὰ νὰ συστήσῃ προσέγγισιν, ὁμόνοιαν καὶ συνεργασίαν, πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν κινδύνων. Μπορεῖ νὰ ἔσφαλεν ἕως ἐδῶ ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἐὰν ἔσφαλε, θὰ πληρώσῃ καὶ αὐτὴ τὰ σφάλματά της. Προτιμῶ νὰ τὰ πληρώσωμεν μαζί της καὶ ἐμεῖς, παρὰ νὰ τὰ πληρώσῃ ἡ Πατρίς. Τὸ ὅτι προσπάθησεν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἀνατρέψῃ τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὸ παρελθόν, ὅταν διήρκει ἡ ἀνεπαρκής, κατ’ αὐτήν, διαχείρισις τοῦ ζητήματος, διὰ ν’ ἀποτρέψῃ κακήν, κατὰ τὰς προβλέψεις της, λύσιν, τοῦτο περιεῖχε σκοπιμότητα. Ἀφοῦ, ὅμως, δὲν τὸ κατώρθωσεν ἐγκαίρως τότε, εἶναι τώρα ἀργὰ νὰ ὠθήσῃ τὰ πράγματα εἰς τὰ ἄκρα. Προσπάθεια ἀνατροπῆς τοῦ χθεσινοῦ ἀποτελέσματος, δὲν ἔχει σήμερα τὴν ἰδίαν σκοπιμότητα, πολὺ περισσότερον, ἀφοῦ δὲν εἶναι κατορθωτὴ καὶ μόνον τὴν στερέωσιν τῆς νεοτεύκτου πολιτείας θὰ δυσχεράνῃ, μόνον τὴν ἀνασύνδεσιν τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων θὰ διαταράξῃ. Μπορεῖ νὰ εἶναι δικαιολογημένη ἡ ἀμφιβολία, διὰ τὴν εὐόδωσιν τῶν σκοπῶν τούτων. Ἀλλὰ τὸ νὰ παρεμποδίσωμεν ἐμεῖς τὴν εὐόδωσιν τῶν σκοπῶν τούτων, καθόλου δικαιολογημένον. Ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μήπως, ἀπὸ ἐδῶ καὶ πέραν, ἀρχίζομεν νὰ διαπράττωμεν ἐμεῖς σφάλματα, τὰ ὁποῖα ἂν εἶναι κακὴ ἡ λύσις ποὺ ἐπέτυχεν ἡ Κυβέρνησις, θὰ τὴν καταστήσουν ἀκόμα χειρότερη. Ἡ εὐθύνη μας θὰ εἶναι βαρεῖα. Ἐγώ, τοὐλάχιστον, προσωπικῶς, ἐὰν δὲν μπορῶ νὰ θέσω εἰς τὰ χείλη τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὸ νεαρὸν Κυπριακὸν Κράτος τὴν εὐλογίαν: «Σὺ εἶ ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα», ἄλλο τόσο δὲν μπορῶ νὰ θέσω καὶ τὴν κατάραν: «Εἶσαι ἀποπαῖδι μου καὶ σὲ ἀφήνω νὰ καταστραφῇς». Αἱ δυσκολίαι τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἰδιορρύθμου Κυπριακοῦ Συντάγματος, θὰ εἶναι ἀναμφισβητήτως πολλαὶ καὶ μεγάλαι. Εὐπαθὲς εἶναι. Ὑποχρεωμένον εἶναι νὰ ἀκροβατήσῃ ἐπὶ τεταμένων σχοινίων. Ἂν οἱ κρατοῦντες τὰ ἄκρα τῶν σχοινίων, δὲν εἶναι καλῆς πίστεως καὶ ἄκρας προσοχῆς, ἑπόμενον εἶναι ν’ ἀνατραπῇ. Ἀλλὰ τοῦτο, σήμερον ἢ αὔριον, ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθῇ ἡ διαίρεσις τοῦ κόσμου καὶ ἡ διαφωνία τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς, θὰ εἶναι χωρὶς ἄλλο καταστροφικόν. Μεθαύριον, ἐὰν ὁ κόσμος γαληνεύσῃ, μπορεῖ νὰ μὴ εἶναι. Ἀλλὰ ἐμεῖς ὅλοι, τοῦ σήμερον καὶ τοῦ αὔριον, ἔχομεν τὴν εὐθύνην. Ἐν ὀνόματι τῆς κοινῆς ταύτης εὐθύνης, τὸ καθῆκόν μας διαγράφεται καθαρά. Ἐὰν ἐμεῖς ἐρίζουμε καὶ διαφωνοῦμε περὶ τῆς ὑπάρξεώς της καὶ τῆς τύχης της, βέβαιον εἶναι, ὅτι ἡ νεαρὰ Κυπριακὴ Πολιτεία θὰ ἔχῃ τὴν κακὴν μοῖραν μερικῶν παιδιῶν, ποὺ οἱ γονεῖς τους παίρνουν διαζύγιο καὶ τραβᾶ καθένας τὸ δρόμο του. Καθῆκον μας εἶναι, νὰ μὴ πάρουμε διαζύγιο, προκειμένου γιὰ τὴν κηδεμονία τῆς Κύπρου, ἀλλὰ νὰ ὁμονοήσωμεν μεταξύ μας καὶ νὰ ἐμπνεύσουμε στοὺς ἀδελφοὺς Κυπρίους πνεῦμα νομιμοφροσύνης πρὸς τὸ νέον των καθεστώς, πνεῦμα ἑνότητος καὶ αἰσιοδοξίας, πνεῦμα ἐγκαρτερήσεως καὶ πειθαρχίας στοὺς φυσικούς των ἀρχηγούς, ποὺ εἶναι σήμερα ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, πρῶτον, ὁ ἔνδοξος Στρατηγὸς Γρίβας, δεύτερον. Τὸ ζήτημα εἶναι, αὐστηρότατα, ἱερώτατα, ἐθνικὸ καὶ σὰν τέτοιο πρέπει νὰ τὸ ἀντιμετωπίζουμε, μακρυὰ ἀπὸ κάθε κομματικὸ χρωματισμό, ἀπὸ κάθε στενὸ πολιτικὸ ὑπολογισμό. Τὴν περιωρισμένη ἐλευθερία τῶν Κυπρίων, ἂς μὴ τὴν περιορίσωμεν ἀκόμα περισσότερο ἐμεῖς, ἐμφανιζόμενοι, κατὰ τὴν κρίσιμη αὐτὴ καμπὴ τοῦ βίου των, διῃρημένοι καὶ πρόθυμοι νὰ τοὺς διαιρέσωμεν, μεμψιμοιροῦντες καὶ ἕτοιμοι νὰ τοὺς μεταδώσωμεν τὴν μεμψιμοιρίαν μας. Ἑνότητα καὶ αἰσιοδοξία πρέπει νὰ τοὺς ἐμπνεύσωμεν. Νομιμοφροσύνη καὶ δημιουργικότητα, πρέπει νὰ τοὺς συμβουλεύσωμεν. Λυποῦμαι, διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι δὲν ἐγκρίνω τὸν ὑπερβολικὰ χαρμόσυνον τόνον ποὺ προσπάθησε νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις στὴν ἀντιμετώπιση τοῦ τετελεσμένου γεγονότος τῆς ἠγγυημένης Κυπριακῆς Ἀνεξαρτησίας. Κακὰ ἐξετίμησε τὶς ἱστορικὲς ἀντιδράσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Θέλησε, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, νὰ τοῦ κάμῃ τονωτικὴν ἔνεσιν ἠθικοῦ. Δὲν ἐχρειάζετο. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀντλεῖ ἀπὸ τὶς δυσμένειες τῆς μοίρας περισσότερη, πολλὲς φορές, τόνωσι, παρὰ ἀπὸ τὶς εὐμένειες. Εἶναι λιγώτερο Ἡρακλῆς καὶ περισσότερον Ἀνταῖος. Δὲν ἦσαν νίκη μας ἡ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν πρόκειται νὰ κάμψῃ, οὔτε τοῦ Κυπριακοῦ στενώτερα, οὔτε τοῦ Ἑλληνικοῦ εὐρύτερα λαοῦ, τὸ ἠθικό. Ἡ παρουσία τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ στὴν Κύπρον τραυματίζει τὴν ἔννοιαν τῆς ἀνεξαρτησίας, περισσότερο, ἴσως, καὶ ἀπὸ τὰς βρεταννικὰς βάσεις. Ἦταν προτιμότερο νὰ λείπῃ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς καὶ ὁ Τουρκικὸς στρατός. Τὸ ἐπικρατοῦν, ἄλλως τε, πνεῦμα, εἶναι ν’ ἀποσυρθοῦν ἀπὸ ὅλες τὶς χῶρες οἱ ξενικοὶ στρατοί. Ἄν τοῦτο ἐπιτευχθῆ, ἀφοῦ ἡ Κύπρος εἶναι ἀνεξάρτητος, διατὶ θὰ παραμένουν ξένοι στρατοὶ στὸ ἔδαφός της; Ἐπίσης, τὸ ἐπιβληθὲν προεδρικὸ ΒΕΤΟ, εἶναι βαρύτατα ἀντιψυχολογικό. Ἀλλοίμονον, ἂν δι’ αὐτοῦ μόνον συγκρατηθῆ ἡ ἐσωτερικὴ ἰσορροπία τῆς Κυπριακῆς Πολιτείας. Ἄς εὐχηθῶμεν, οὔτε αἱ στρατιωτικαὶ δυνάμεις, οὔτε τὸ προεδρικὸ ΒΕΤΟ νὰ χρειασθοῦν ποτὲ εἰς οὐσιαστικὰ θέματα, ἀλλὰ νὰ παραμείνουν ἁπλοῖ ἀσφαλιστικοὶ τύποι. Ἔχω ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν σύνεσιν καὶ τὴν ἐπιδεξιότητα τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου. Ἀσχέτως, ὅμως, πρὸς τὰς σοβαρὰς αὐτὰς ἐπιφυλάξεις, ἐκεῖνο ποὺ κατέστη δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τὸ καταστρέψωμεν μὲ στεῖρες, ἄσκοπες, ἀδικαίωτες ἀντιδράσεις. Αὐτὸ ποὺ ἐπετεύχθη, ἀποτελεῖ τὴν νέαν βάσιν πάσης μελλοντικῆς ἐξελίξεως. Ἡ εὐημερία τῆς Κύπρου, δὲν εἶναι ἀκατόρθωτη ἐπάνω στὴ δημιουργηθεῖσα βάσι. Καὶ ἄν, ὅπως ἐλπίζω, ὅπως πρέπει νὰ ἐλπίζωμεν, ἡ ἀνθρωπότης ὅλη εὕρη τὸν δρόμον τῆς συνεργασίας καὶ τῆς συνυπάρξεως, ἂν ὅλοι οἱ λαοὶ τοῦ κόσμου εἰρηνεύσουν, ἀγαπηθοῦν, εὐδαιμονήσουν, ἀπὸ τὴ νέα μορφὴ τοῦ καθεστῶτος ὅλων τῶν λαῶν, δὲν πρόκειται ν’ ἀποκλεισθῇ, βέβαια, εἰς τὸ μέλλον ὁ λαὸς τῆς Κύπρου. Μὲ τέτοιο πνεῦμα, μὲ τέτοια προοπτική, ἀντικρύζω τὸ ζήτημα στὴ σημερινὴ του μορφὴ καὶ φρονῶ, ὅτι αἱ τυχὸν εὐθῦναι τοῦ παρελθόντος δὲν πρέπει νὰ ἐξασθενίζουν τὴν συναίσθησιν τῶν εὐθυνῶν τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος, εὐθυνῶν τὰς ὁποίας ὑπέχομεν ὅλοι μας, ἀπὸ σήμερα καὶ ἐμπρός. Ἐὰν ἡ ψῆφος μου ἠδύνατο νὰ ἐξαντληθῇ μόνον εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς εὐοδώσεως τῶν περαιτέρω σκοπῶν τῆς Κυπριακῆς Πολιτείας, δὲν θὰ ἐδίσταζα νὰ τὴν δώσω εὐνοϊκήν. Δηλῶ, ὅμως, ὅτι ἀρνοῦμαι νὰ δώσω ψῆφον, ἀναγνωρίζουσαν ὅτι τὸ ἐπιτευχθὲν ἀποτέλεσμα ἀποτελεῖ θριαμβευτικὴν νίκην τῆς Ἑλλάδος. Ἀποτελεῖ νέαν θυσίαν τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία θυσία πρέπει ν’ ἀξιοποιηθῇ καὶ ἐντὸς τοῦ συμμαχικοῦ μας κύκλου καὶ ἐντὸς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Θὰ πρόσθετα καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας μας, ὅπου πλεῖστα θεμελιώδη θέματα ἔχουν παραμεληθῆ.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Μερκούρης, ἔχει τὸν λόγον.

§72Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἡ σειρά μου.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, πρὸ ὀλίγου, ἐλήφθη ἀπόφασις τοῦ Σώματος, νὰ δοθῇ εὐκαιρία νὰ ἀναπτύξουν τὰς ἀπόψεις των καὶ οἱ ἀνεξάρτητοι.

§74Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς δὲν δύναται νὰ μετατρέπεται μὲ ἀποφάσεις τοῦ Σώματος, κύριε Πρόεδρε. Εἶναι ἀκατανόητον καὶ ἀπαράδεκτον τοῦτο. Θὰ ἤθελα νὰ ἔχω τὴν σειράν, μὲ τὴν ὁποίαν ἐνεγράφην ὡς ὁμιλητὴς καὶ ὡς βουλευτής, ὑποβαλὼν πρότασιν δυσπιστίας ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Διαμαρτύρομαι διὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Προεδρείου, νὰ καταστρατηγήσουν τὸν Κανονισμόν.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον εὑρίσκεται ἐν τάξει, διότι ἠρωτήθη τὸ Σῶμα καὶ ἀπεφάνθη. Καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ Σώματος.

§76Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Εἰς τὸν Κανονισμόν, δὲν ὑπάρχει τέτοιο δικαίωμα τῆς πλειοψηφίας.

§77Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα μὲ ὅλην τὴν συνείδησιν, τὴν ὁποίαν ὅλοι ἔχομεν, ἐξετάζοντες ἕνα ἐθνικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον, μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν, ὑπῆρξεν ἕνα ἐκ τῶν κυριωτέρων θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησαν καταστάσεις σοβαρὰς καὶ διὰ τὴν ὕπαρξιν ἀκόμη τὴν ἐθνικήν. Ἐπειδὴ μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν ὁ Στρατάρχης Παπάγος, ἀπὸ τὸ 1952 καὶ πρὸ τῆς ἀναλήψεως τῆς Κυβερνήσεως ὑπ’ αὐτοῦ, νὰ μὲ ἐντάξῃ εἰς ἕνα τομέα ἐνεργόν, ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως τὴν ὁποίαν εἶχε λάβει, βασιζόμενος εἰς τὸ δημοψήφισμα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ εἰς τὸν ὅρκον τῆς Φανερωμένης, δι’ αὐτὸ θὰ ζητήσω τὴν ἐπιείκειαν τοῦ Προέδρου καὶ ὑμῶν, ὅπως, ἴσως, παρὰ τὰς συνηθείας μου, ὑπερβῶ τὸ 20λεπτον, τὸ ὁποῖον σεῖς ἀπεφασίσατε. Εἶναι ἀληθές, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐγὼ οὐδέποτε ἠδυνάμην νὰ συλλάβω, ὅταν ἐξεκινήσαμεν ἀπὸ τὸ δημοψήφισμα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ τὸν ὅρκον τῆς Φανερωμένης καὶ τὸ 1952 ἡ Ἐθνικὴ Κυβέρνησις, ὅτι τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1959 θὰ ἐθρηνούσαμεν τὴν νέαν ὑποδούλωσιν 450 χιλιάδων Ἑλλήνων εἰς τοὺς Τούρκους.

§78ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πολὺ τραγικὸς εἶσθε. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ὅλους τοὺς συναδέλφους, νὰ διατηρήσουν τὴν ψυχραιμίαν των καὶ νὰ μὴ διακόπτουν τὸν ρήτορα.

§80Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ παροῦσα, ἔχει ἕνα σύστημα καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπερωτήσεων, νὰ ἐρευνᾷ καὶ νὰ ἀνευρίσκῃ εὐθύνας εἰς τὸ παρελθόν. Καὶ εὑρισκόμεθα, ἀπὸ τῆς ἡμέρας ποὺ ἤρχισεν ἡ συζήτησις, πρὸ τοῦ φαινομένου, νὰ γίνεται σύγκρισις μεταξὺ τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ τῶν σημερινῶν ἀποφάσεων τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριοι, ἐγώ, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξα ἕνας μικρός, ἀλλὰ φανατικὸς ἀντίπαλος τοῦ μεγάλου Ἐλευθερίου Βενιζέλου, νὰ ἐρωτήσω, πότε ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἐσκέφθη νὰ δημιουργήσῃ τὴν Ἑλληνοτουρκικὴν φιλίαν; Ὅταν εἶχε κατοχυρώσει, μὲ ὑπερανθρώπους προσπαθείας, μετὰ ἀπὸ μίαν τρομακτικὴν ἧτταν, εἰς τὴν Λωζάννην. Καὶ τί εἶχε κατοχυρώσει; Εἶχε κατοχυρώσει τὴν παραίτησιν, τὴν ὁριστικήν, ἀπὸ πάσης ἀξιώσεως τῶν Τούρκων ἐπὶ ἐδαφῶν, τὰ ὁποῖα ἀπεσπάσθησαν ἀπὸ τὴν Τουρκίαν. Καὶ τότε ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, τὸ 1930, ἐπροχώρησεν εἰς τὴν συμφωνίαν μετὰ τῆς Τουρκίας, ἔχων ὑπ’ ὄψει του νὰ τὴν ἐπεκτείνῃ εἰς τὸ Βαλκανικὸν Σύμφωνον. Αὐτὴ ἦτο ἡ πολιτικὴ τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Μήπως ἡμεῖς κατοχυρώσαμεν τίποτε ἔναντι τῆς Τουρκίας καὶ ἐπήγαμεν καὶ ὑπεγράψαμεν τὰς δύο συμφωνίας, τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου; Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς πολιτικῆς τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ἂς παύσῃ, λοιπόν, αὐτὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζει ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἀνατρέχῃ εἰς τὸ παρελθὸν καὶ εἰς ἄλλας Κυβερνήσεις, νὰ ἀνακαλύπτῃ ὑπευθύνους διὰ τὰς πράξεις, τὰς ὁποίας διαπράττει αὐτὴ μετὰ 15ετίαν ἢ μετὰ 20ετίαν. Ποίαν κατάστασιν παρέλαβεν ἡ Κυβέρνησις, τὴν 6ην Ὀκτωβρίου 1955; Εἶχε μεσολαβήσει ἡ τριμερής. Καὶ ἐναντίον τῆς τριμεροῦς ἠκούσθη βαρυτάτη κριτική. Τὴν εὐθύνην τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν τριμερῆ, τὴν εἶχεν ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ὁ νῦν ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατεῖχε τὴν αὐτὴν θέσιν. Καὶ ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς ἦτο μέλος αὐτῆς, μέλος ἐκλεκτὸν καὶ ἐκ τῶν ἐπιτελῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. Ἀλλὰ τί ἔγινεν; Τί τὸ κακὸν ἔγινεν εἰς τὴν τριμερῆ; Ὑπῆρξαν αἱ προτάσεις τοῦ Ἄγγλου Πρωθυπουργοῦ, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρξαν ἀθῶαι, ἂν συγκριθοῦν μὲ τὰ σημερινὰ ἀποτελέσματα. Μόνον εἰς τὸ 6ον ἄρθρον ὡμίλει, τότε, ἡ πρότασις τοῦ κ. Μὰκ Μίλλαν περὶ μιᾶς τριμεροῦς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ ἥδρευεν εἰς Λονδῖνον καὶ θὰ εἶχε τὴν γενικὴν ἐποπτείαν. Καὶ ὅμως, ἡ Κυβέρνησις τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, τὴν ἀπέρριψεν. Ἀλλὰ ἐγένετο καὶ μία, ἐκ μέρους τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κοινωνικοῦ Κόμματος, διαλογικὴ συζήτησις, ὅσον ἀφορᾶ περὶ τῶν τηλεφωνημάτων καὶ τῶν γεγονότων τῆς 6ης καὶ 7ης Σεπτεμβρίου τοῦ 1955. Τὴν 6ην Σεπτεμβρίου, ἡ διάσκεψις εἶχε περατώσει τὸ ἔργον της, διότι ὑπῆρχεν ἡ ἀπορριπτικὴ ἐπὶ τῶν προτάσεων Μὰκ Μίλλαν ἀπάντησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπῆρχε καὶ ἡ ἀπάντησις τῆς Τουρκίας. Ἐπρόκειτο δὲ τὴν 7ην Σεπτεμβρίου, τὴν πρωΐαν, νὰ συναντηθοῦν οἱ ἀντιπρόσωποι, διὰ νὰ ὑπογράψουν τὸ πρακτικὸν τοῦ τέλους καὶ τοῦ τερματισμοῦ τῆς διασκέψεως αὐτῆς. Πράγματι, κύριοι, ἐγώ, κατὰ τὰς 3 τὸ πρωΐ, ἐπληροφορήθην ἐκ δημοσιογραφικῆς πηγῆς, ὅτι ἐγένοντο ἔκτροπα εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν Σμύρνην. Τὸ ἀνέφερον ἀμέσως εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν.

§81Γ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Δὲν τὸ ἤξερε;

§82Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν τὸ ἤξευρε, μὴ τὸ ἀμφισβητῆτε, κύριε Σαμαρᾶ. Αὐτὰ εἶναι μὲ χρονομετρικὴν ἀκρίβειαν. Μοῦ ἐτηλέφωνησεν ὁ κ. Ἀνδρέας Δημάκος, ἀνταποκριτὴς τοῦ «Βήματος», ὁ ὁποῖος εἶχε τὸ γραφεῖον του μέσα εἰς τὴν «DAYLY MAIL» καὶ μοῦ λέγει, ὅτι ὁ ἀνταποκριτὴς τῆς ἀγγλικῆς ἐφημερίδος τηλεφωνεῖ ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολιν, ὅτι ἐγένοντο ταραχαὶ καὶ σφαγαί. Δὲν ἠμποροῦσε ὅμως οὗτος νὰ διαβεβαιώσῃ, διότι ἦτο ἕνα τηλεφώνημα. Αὐτὸ τὸ ἀνέφερα εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Δὲν ἠδύνατο, ὅμως, ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μὲ ἕνα ἀπολύτως ἀνεύθυνον τηλεφώνημα, διότι καὶ ὁ τηλεφωνῶν δὲν ἀνελάμβανε τὴν εὐθύνην. Ἀλλά, κύριε Σαμαρᾶ, ἔρχεται ὁ Πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ καὶ λέγει, διὰ μιᾶς ἐπιστολῆς του, ὅτι ἔλαβε τηλεγράφημα ἐπὶ τῶν γεγονότων τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ Σμύρνης. Καὶ ἐπληροφορήθη ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία, κατ’ ἀρχάς, ἐκ δημοσιογραφικῶν πληροφοριῶν, τὴν νύκτα τῆς ἡμέρας ποὺ ἔλαβον χώραν τὰ γεγονότα. Τὴν πρωΐαν τῆς ἑπομένης, ἔλαβεν ἡ Πρεσβεία Λονδίνου ἕνα ἀνοικτὸν τηλεγράφημα ἐπὶ τῶν γεγονότων τῆς Σμύρνης καὶ κρυπτογραφικὸν μακρὸν ἐπὶ τῶν γεγονότων τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Τοῦ δευτέρου τούτου δὲν ἦτο δυνατὴ ἡ πλήρης ἀποκρυπτογράφησις πρὸ τῆς πρωϊνῆς συνεδριάσεως τῆς διασκέψεως. Οὕτω δέ, εἰς τὴν Ἀντιπροσωπείαν παρεδόθη, ὑπ’ ἐμοῦ, μόνον τὸ πρῶτον. Ἐν τούτοις δὲν ἠμποδίσθη ὁ κ. Στεφανόπουλος, νὰ θέσῃ ἐνώπιον τῆς διασκέψεως τὰ γεγονότα εἰς τὸ τέλος τῆς τελευταίας ἀγορεύσεώς του. Ἠμποδίσθη, ὅμως, νὰ ἀναφέρῃ ἕνα ἕκαστον τῶν συμβάντων, ἅτινα ἄφησε διὰ γενικῶν φράσεών του εἰς τὴν κρίσιν τοῦ προεδρεύοντος κ. Μὰκ Μίλλαν. Συνεπῶς, ὅταν ἐπήγαινεν ὁ κ. Στεφανόπουλος εἰς τὴν συνεδρίασιν, δὲν ἦτο κάτοχος τῶν τηλεγραφημάτων καὶ δὲν εἶχε γνῶσιν τῶν συμβάντων ἐν Κωνσταντινουπόλει.

§83Γ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Κύριε Μερκούρη, μὲ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπατε καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Μόστρα, τὴν ὁποίαν ἀνεγνώσατε, προκύπτει τὸ ἀντίθετον, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ τότε, ὁ ἀξιότιμος κ. Στεφανόπουλος, εἶχε γνῶσιν ὅτι συνέβησαν ἔκτροπα, τόσον εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, ὅσον καὶ εἰς τὴν Σμύρνην. Αὐτὸ ἀκριβῶς, λέγω, δι’ αὐτὸ καὶ σᾶς διέκοψα.

§84Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις τῆς 6ης Ὀκτωβρίου, ἀνελάμβανεν μὲ αὐτὴν τὴν κατάστασιν. Συνέπεια τοῦ Λονδίνου, ἦτο αἱ «προτάσεις Χάρντιγκ». Ὁ Χάρντιγκ ἠναγκάσθη, ἢ μᾶλλον ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη διὰ τοῦ Χάρντιγκ νὰ ὑποβάλῃ τὰς γνωστὰς προτάσεις. Διὰ ποῖον λόγον; Διότι ὁ προπαρασκευασθεὶς ὑπὸ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως τουρκικὸς παράγων εἶχε τραυματισθῆ θανασίμως εἰς ὁλόκληρον τὴν κοινὴν γνώμην τῆς ἀνθρωπότητος ἀπὸ τὰς κτηνωδίας καὶ τὰς βαρβαρότητας τῆς 6ης καὶ 7ης Σεπτεμβρίου. Καὶ ἔρχονται αἱ προτάσεις Χάρντιγκ, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκριθοῦν μὲ τὸ κατάντημα τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, Ποῖον εἶναι τὸ πνεῦμα τῆς Κυβερνήσεως τῆς 6ης Ὀκτωβρίου; Τὸ πνεῦμα εἶναι τὸ κλείσιμον τοῦ Κυπριακοῦ, δὲν ἀρνούμεθα μίαν τοιαύτην πολιτικήν. Εἶναι γενναία πολιτικὴ καὶ ὅπως ἐπιγραμματικῶς εἰς κἄποιον του λόγον ὁ κ. Παπανδρέου εἶπεν, ὅτι ἴσως εἶναι γενναιοτέρα ἀπὸ τὴν ἄλλην, διότι εἶναι μία ἀνάληψις ὀφειλῶν νὰ κλείσῃ ἓν ἐθνικὸν θέμα. Τί τὴν κατηγορῶ ὅμως; Ὅτι καὶ εἰς τοὺς πλέον στενοὺς συνεργάτας της ἀπέκρυπτε τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπόν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Ἐδημιουργοῦντο χάσματα, καὶ λυποῦμαι πάρα πολὺ διότι θὰ κάμω χρῆσιν μερικῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα μοῦ ἀνήκουν ἐξ ἄλλου. Εἰς τὴν συνέλευσιν τοῦ Στρασβούργου, ἡ ἀντιπροσωπεία μας ἀπὸ τὸ 1954 ὅτε κατὰ πρῶτον κατωρθώσαμεν νὰ προχωρήσωμεν ὅσον ἦτο δυνατὸν περισσότερον τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ, καὶ τὴν 25ην Ὀκτωβρίου δημοσιεύονται δηλώσεις εἰς τὸν τύπον, τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ τῶν ὁποίων διαφαίνεται, ὅτι ἐγκαταλείπεται ἡ ἰδέα τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ προσανατολιζόμεθα πρὸς τὴν ἰδέαν τῆς αὐτοδιοικήσεως. Συνέπεια αὐτοῦ ὑπῆρξεν ἕνα τηλεγράφημά μου πρὸς τὸν κ. Ἀβέρωφ, τὸ ὁποῖον λέγει: «......... ....... (ἀναγινώσκει)........................». Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Ἀφήσαμεν εἰς τοὺς ἀντιπάλους, ἢ μᾶλλον ἐδημιουργήσαμεν εἰς τοὺς ἀντιπάλους τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ εἶναι διατεθειμένη νὰ συζητήσῃ μίαν συνθηκολόγησιν ἢ συμβιβαστικὴν λύσιν. Αὐτό, κύριοι, καὶ εἰς τὴν πολιτικήν, καὶ εἰς τὴν διπλωματίαν ἀλλ’ ἀκόμη καὶ εἰς προσωπικάς μας διαφορὰς εἶναι μία τεραστία ἀδυναμία, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ Κυβέρνησις ὁ διαπραγματευόμενος καὶ μία ἐκμετάλλευσις ἐκ μέρους τοῦ ἀντιπάλου ἀφάνταστος. Καὶ ὅλα αὐτὰ διότι ἐπάσχομεν καὶ δυστυχῶς ἀκόμη ἴσως πάσχει ἀπὸ τὸ σύμπλεγμα κατωτερότητος πρὸς τὴν ἀμυντικὴν συμμαχίαν τοῦ ΝΑΤΟ. Τὸ ΝΑΤΟ εἶναι μία ἀμυντικὴ συμμαχία, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη συνεπεία τῶν διεθνῶν γεγονότων. Τὴν ἀποτελοῦν αἱ μεγάλαι δυνάμεις ἀλλὰ καὶ μικρὰ κράτη. Οὐδένα ἀπ’ ὅ,τι γνωρίζω ἐκ τῶν μικρῶν κρατῶν τῶν μελῶν τοῦ ΝΑΤΟ δὲν ὑπεχώρησεν οὔτε κατὰ σπιθαμήν, ὅταν ἐξετίθεντο θέματα, τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν νὰ παραβλάψουν τὴν ἐθνικήν των πολιτικήν. Ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς μικρᾶς Ἰσλανδίας, ἀλλὰ μεγάλης εἰς τὴν ψυχήν, ἡ ὁποία ἐπροστάτευσε καὶ προστατεύει ἀκόμη μετὰ πείσματος τὰ συμφέροντά της ἔναντι τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Ἔχομεν, καὶ θὰ τὸ ἴδητε ἐντὸς ὀλίγου, τὴν ἄρνησιν δύο ἄλλων μικρῶν κρατῶν νὰ ὑποταχθοῦν εἰς τὴν ἐγκατάστασιν πυρηνικῶν βάσεων εἰς τὸ ἔδαφός των. Ἔχομεν ἀκόμη κἄτι περισσότερον, τὴν ἀντίδρασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμον τὰ μικρὰ κράτη πρὸς τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητεῖται ἀπὸ ἑνὸς ἔτους, τῆς ἐγκαταστάσεως τριμεροῦς δικτατορίας πολιτικῆς καὶ στρατιωτικῆς εἰς τὸ ΝΑΤΟ καὶ ματαιοῦνται αὐτὰ λόγῳ τῆς ἀντιστάσεως τῶν κρατῶν τῶν μικρῶν, τὰ ὁποῖα θεωροῦν, ὅτι, οὔτε δικτατορία διοικήσεως δύνανται νὰ δεχθοῦν ἐντὸς τοῦ ΝΑΤΟ, οὔτε βάσεις ἂν τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα δὲν τὸ ἐπιβάλλουν.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μερκούρη, μὲ συγχωρεῖτε, μετὰ 5′ συμπληροῦται τὸ ἡμίωρον.

§86Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Σέβομαι τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, εἶμαι ἴσως ὁ περισσότερον πειθαρχικὸς εἰς τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς. Οὐδέποτε ἔκαμα διακοπάς. Ὁμιλῶ ἐντελῶς ὑπὸ προσωπικήν μου εὐθύνην, μὴ ἐξαρτώμενος ἀπὸ οὐδεμίαν πτέρυγα. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὴν δυσπιστίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐντὸς πενταλέπτου νὰ κατέλθω τοῦ βήματος.

§87Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, εἴπατε ἐν ἀρχῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Στρατάρχου Παπάγου εἶχεν ἀναθέσει εἰς τοὺς ἐπιλέκτους τὴν διαχείρισιν τοῦ ὅλου θέματος.

§88Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου ἐπίλεκτον.

§89Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, εἶσθε καὶ σεῖς, ἂν ὄχι μεταξὺ τῶν ἐπιλέκτων, εἶσθε μεταξὺ τῶν ἐκλεκτῶν, ποὺ ἐστοιχίσατε —νομίζω— εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον περὶ τὰς 700.000 δραχμάς. Ἀλλὰ εἰς ἐμὲ μένει μία ἀμφιβολία. Μήπως αὐτὸ ἦτο ἀπόρροια τῆς μεταπηδήσεως εἰς τὴν ἄκραν ἀριστεράν;

§90Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ εἶχον κἄθε δικαίωμα νὰ μὴ σᾶς ἀπαντήσω, διότι ἐκάματε ἕνα ὑπαινιγμόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀνάξιος λόγου. Ἐγὼ ἐτιμήθην ἢ μᾶλλον παρεκλήθην, καὶ εὐτυχῶς εἶναι παρὼν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅταν δὲν ἤμην μέλος τῆς Βουλῆς τὸ 1956 νὰ ἀναλάβω ἀποστολάς. Σεῖς τὰς καταρρίψατε εἰς τὸ χρηματικόν. Νομίζω, ἀγαπητὲ κ. συνάδελφε, ὅτι θὰ προκαλέσετε ἀσφαλῶς, ἐὰν ὄχι περιφρόνησιν, ἀλλὰ τὴν ἀγανάκτησιν ὅλων τῶν συναδέλφων εἰς οἱανδήποτε πτέρυγα, διότι ἐγὼ ἤμην ἕνας ἀπὸ τὰς ἀποστολὰς αὐτάς, ὑπῆρχον καὶ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ἐπήγαιναν κἄθε ἡμέραν. Αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ θεωρήσωμεν εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πηγαίνουν εἰς τὰς ἀποστολάς. Πάντως, κύριε συνάδελφε, δὲν ἀνέμενα ἀπὸ σᾶς ἕνα τοιοῦτον ὑπαινιγμόν. Κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως ἀνήκω εἰς τὴν δημοκρατικὴν παράταξιν καὶ τὸ 1952 ἐν πλήρει γνώσει —καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Μαρκεζίνη καὶ τοῦ κ. Στεφανοπούλου— προσεχωρήσαμεν εἰς τὸν στρατάρχην λόγῳ τοῦ συμβολαίου τῆς Θεσσαλονίκης, τὸ ὁποῖον περιεῖχεν ἐκτὸς τῶν ἄλλων τὴν λήθην τοῦ παρελθόντος. Προσεχωρήσαμεν 65 ἢ 68 διὰ νὰ ὑποβοηθήσωμεν τὸν στρατάρχην εἰς τὸ ἔργον αὐτὸ καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἔδωσεν ὀνομασίαν κομματικήν, ἀλλὰ τὸ ὠνόμασε «Συναγερμόν».

§91Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριε Μερκούρη, ......

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαγεωργίου, μὴ διακόπτετε.

§93Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριε Μερκούρη, ἐπειδὴ παρῆλθον......

§94Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἑτεροβαρῶς ἐφαρμόζετε τὸν Κανονισμόν. Διότι ἄλλοτε μὲν παρουσιάζεται μαινομένη ἡ κυβερνητικὴ πτέρυξ διότι ὑπεβλήθη μία ἐρώτησις καὶ ἄλλοτε νὰ γίνωνται παρὰ τὰς δηλώσεις τοῦ Προέδρου καὶ τὰς ἀντιρρήσεις τοῦ ἐπὶ τοῦ βήματος ρήτορος διακοπαὶ κωλυσιεργικαί.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον κάμνει τὸ καθῆκόν του.

§96Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὅταν, λέγω, ἐπιστοποιήθη ἡ κάμψις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως ἀπὸ τοὺς ἀντιπάλους, δειλὰ κατὰ πρῶτον ἔπεσε τὸ σύνθημα τῇ ἐμπνεύσει τῶν Ἄγγλων ἀπὸ τοὺς Τούρκους τῆς διχοτομήσεως. Ἀλλὰ ποία διαφορὰ ἀπὸ τὴν στιγμὴν ποὺ ἔρριψε δειλὰ τὸ σύνθημα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀπεδοκιμάσθη ἀπὸ ὅλες τὶς δυτικὲς προσωπικότητες, ἀντὶ νὰ ὑπάρχῃ μία ἐκμετάλλευσις ἐκ μέρους ἡμῶν, τοὐναντίον ἀφίσαμεν τὴν προπαγάνδαν καὶ τὴν πολιτικὴν τὴν Τουρκικὴν ἔπειτα ἀπὸ ἀγῶνας νὰ δημιουργήσῃ πραγματικὰ θέμα καὶ νὰ συζητῆται ἡ διχοτόμησις. Ἡ διχοτόμησις ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς μειονότητος 17% καὶ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὸν χάρτην τοῦ ἀτλαντικοῦ καὶ τὸ καταστατικὸν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν δὲν ἐδέχθησαν νὰ συζητήσουν κἂν ὅταν διχοτόμησιν ἐζήτησεν ὁ Χίτλερ διὰ τοὺς Σουδήτας. Καὶ ὅμως τότε ἔγινεν ἕνας παγκόσμιος πόλεμος. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν λόγον του ἐτόνισεν, ὅτι διὰ τῶν δύο αὐτῶν συμφωνιῶν περιέσωσε τὸ πνεῦμα, δηλαδὴ τῆς συνοχῆς τοῦ ΝΑΤΟ καὶ κυρίως τὴν ἀναγκαίαν διὰ τὴν Ἑλλάδα φιλίαν μετὰ τῆς Τουρκίας. Ἀλλά, κύριοι, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ποὺ ὑπεγράφησαν τὸ πρῶτον αἱ Ἑλληνοτουρκικαὶ συμφωνίαι, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ποὺ ἐδημιουργήθη τὸ Βαλκανικὸν σύμφωνον μεσολαβεῖ ὁ πόλεμος τοῦ 1940.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μερκούρη συντομεύετε διότι παρῆλθον τρία τέταρτα τῆς ὥρας.

§98Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι δυνατὸν νὰ τελειώσῃ μία συζήτησις μέσα εἰς ὀλίγα λεπτὰ τῆς ὥρας; Οἱ ἐπερωτῶντες εἰς μίαν ἐπερώτησιν ἔχουν κἄποιαν ἐλαστικότητα κατὰ τὴν ὁμιλίαν των.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχουν προνομιοῦχοι βουλευταὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ἀκόμη ἔχουν πλήρη συνείδησιν τοῦ ὁρίου αὐτοῦ.

§100Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον παρακαλῶ, κύριε Μερκούρη, καὶ ἀντιλαμβάνομαι τὴν ἐπιθυμίαν παντὸς ἐκ τῶν κ. βουλευτῶν, εἶναι καὶ νὰ ἀναπτύξουν πλήρως τὰς σκέψεις των. Ἐγένοντο πράγματι πολλαὶ διακοπαί, αἱ ὁποῖαι ἠμπόδισαν τὴν ὁμαλὴν ἀνάπτυξιν τῶν σκέψεων τοῦ κ. Μερκούρη, ἀλλὰ τὸν παρακαλῶ νὰ ἀντιληφθῇ, ὅτι καὶ οἱ ἑπόμενοι ρήτορες θὰ ἐπεθύμουν νὰ ὁμιλήσουν, ἀκριβῶς, διότι, μετὰ τὴν 3ην ἢ 4ην ἀπογευματινὴν αἱ ἀγορεύσεις δὲν ἔχουν δυνατότητα δημοσιότητος. Μὴ μονοπωλήσουν λοιπὸν τρεῖς ρήτορες σήμερον τὴν δυνατότητα τῆς δημοσιότητος. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι ρήτορες, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀκουσθοῦν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ εἴπουν.

§101Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καταβάλλω πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν. Ἐὰν ἤμουν ἐκ τῶν πρώτων ὁμιλητῶν, πραγματικὰ θὰ ἀπησχόλουν πολὺ τὴν Βουλήν. Θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι ὅσον τὸ δυνατὸν συντομώτερος.

§102Κ. ΦΡΟΝΤΖΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, σέβομαι τὸν συνάδελφον κ. Μερκούρην, ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι πρέπει νὰ σεβασθῇ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Σώματος καὶ τοὺς ἄλλους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ὁμιλήσουν καὶ νὰ τερματίσῃ τὸν λόγον του, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὁμοιάζομεν μὲ τοὺς κομμουνιστάς, οἱ ὁποῖοι φωνάζουν ζήτω ἡ δημοκρατία καὶ καταλύουν τὴν δημοκρατίαν.

§103Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὅταν, λέγω, τὸ 1940 ἔπεφτεν ἡ Ἑλλάς, ὁ Τουρκικὸς παράγων —καὶ δὲν τὸ λέγω ἐγώ, τὸ λέγουν τὰ ἀπομνημονεύματα τοῦ Φὸν Πάπεν, πρεσβευτοῦ τότε τοῦ Χίτλερ εἰς Ἄγκυραν, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμπορῶ νὰ διαβάσω, λόγῳ τῶν δεσμεύσεων τὰς ὁποίας μοῦ ἐπέβαλεν ὁ κ. Πρόεδρος καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ἐκτάκτως σοβαρὰ— ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου, ἐπέβαλε.... Ἐπέβαλε φορολογίαν στυγνήν, κατὰ τῆς ἑλληνικῆς μειονότητος, προβαίνουσα εἰς συλλήψεις καὶ φυλακίσεις καὶ ὡδήγει τοὺς Ἕλληνας εἰς καταναγκαστικὰ ἔργα. Τοῦτο δὲν λέγω ἐγώ, ἀλλὰ ὁ Φὸν Πάπεν εἰς τὰ ἀπομνημονεύματά του, ὅτε ἦτο Πρεσβευτὴς εἰς τὴν Ἄγκυραν τοῦ Χίτλερ. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ καὶ ὁ ἀξιότιμος ναύαρχος κ. Τούμπας, ὁμιλῶν χθές, ἀνέφερε γεγονὸς τοῦ 1943 ἢ 1944, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, κατὰ τὸ ὁποῖον, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Ἑλλὰς κατέρρεεν ὑπὸ τὴν πίεσιν ὑπερτέρων στρατιωτικῶν γερμανικῶν καὶ ἰταλικῶν δυνάμεων, τὸ 1941, ὁ στρατιωτικὸς ἀκόλουθος τῆς Ἀγγλίας ἐπεσκέφθη μὲ τὸν πρεσβευτήν μας καὶ εἶπεν εἰς αὐτόν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, ὅπως ἡ Τουρκία σπεύσῃ διὰ στρατευμάτων της καὶ καταλάβῃ νήσους τοῦ Αἰγαίου, διὰ νὰ προστατεύσῃ, δῆθεν, αὐτὰς ἀπὸ τὴν ἰταλικὴν καὶ γερμανικὴν κατοχήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ φιλία, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ προστατεύσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Σήμερον ἡ Τουρκία, εἶναι γνωστόν, ὅτι μὲ τὴν ἔξαλλον πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεώς της, ἀπεμονώθη τελείως εἰς τὴν Μ. Ἀνατολὴν καὶ ζητεῖται τὸ ταχύτερον ἕνας σύμμαχος, διὰ νὰ τὴν προστατεύσῃ ἀπὸ τὰ δεινὰ τοῦ μέλλοντος. Βλέπω, ὅμως, τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἀδημονοῦντα νὰ τελειώσω, δὲν γνωρίζω ἐὰν ἡ ὁμιλία μου πειράζῃ τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ σταματήσω.

§104Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Μερκούρη, ἀναμφιβόλως, τὸ ὀλιγώτερον ἐνοχλεῖ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἔχει ληφθῆ μία ἀπόφασις ἀπὸ τὸ Σῶμα, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ σεβασθῶμεν, διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ὁμιλήσουν καὶ ν’ ἀναπτύξουν τὰς ἀπόψεις των καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι.

§105Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν θὰ κάμω, κύριοι βουλευταί, ἀνάλυσιν τῶν συμφωνιῶν, διότι ἐπ’ αὐτῶν ἐγένετο ἐκτενὴς τοιαύτη ἀπὸ προλαλήσαντας ἀξιοτίμους συναδέλφους, ἀπεδείχθη δέ, ὅτι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἐπετεύχθη δι’ αὐτῶν, ἦτο, ὅτι ἡ Τουρκία ἐπανέρχεται ὡς συγκυρίαρχος καὶ ἐγκαθιστᾷ τουρκικὰ στρατεύματα ἐν τῇ Κύπρῳ, διὰ τῶν συμφωνιῶν ἐπετεύχθη καὶ αὐτό. Ἐκεῖνο, κυρίως, ποὺ μὲ ἀνησυχεῖ, εἶναι ἡ ἐγκατάστασις βρεταννικῆς βάσεως καὶ ἡ συγκυριαρχία τῶν Ἄγγλων. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, τὰ δικαιώματα αὐτὰ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, εὑρίσκονται μέσα εἰς τὸ πλαίσιον τοῦ ΝΑΤΟ;

§106Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἐμμέσως ναί, κατὰ τρόπον ἄμεσον ὄχι.

§107Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Συνεπῶς, ἐρωτᾶται, μετὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ἀπόκτησιν τῶν βάσεων μὲ κυριαρχικὰ δικαιώματα ἐπὶ τῆς Κύπρου, αἱ ὁποῖαι εἰς τὸ παρελθὸν ἐχρησίμευσαν δὶς ὡς βάσεις ἐπιθέσεως κατὰ τῶν Ἀραβικῶν χωρῶν, αἱ βάσεις αὗται δύνανται καὶ πάλιν νὰ χρησιμοποιηθοῦν ὡς βάσεις ἐπιθέσεως κατὰ τῶν Λαῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς; Κύριοι βουλευταί, εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὑπῆρξε μία διαφορὰ μὲ τὴν Κυπριακὴν ἀντιπροσωπείαν, εἰς τὰς ἡμερομηνίας 17ης καὶ 19ης Φεβρουαρίου. Καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἡ Κυπριακὴ Ἀντιπροσωπεία ὑπῆρξεν ἀντίθετος πρός, ἐν ὁμοφωνίᾳ, τὰς συμφωνίας ἀπὸ τῆς 17ης μέχρι τῆς 19ης Φεβρουαρίου. Τί ἐμεσολάβησε, μετὰ τὴν 19ην Φεβρουαρίου, ὥστε ἡ Κυπριακὴ ἀντιπροσωπεία καὶ ὁ Μακάριος νὰ ὑπογράψουν τὰς συμφωνίας, εἶναι κἄτι, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω καὶ τὸ ὁποῖον, ἴσως, δὲν θὰ γνωσθῇ ποτέ. Καὶ εἶναι, ἐπίσης, γνωστόν, ὅτι ἐνῷ μετὰ τὴν ὑπογραφὴν εἰς τὸ Λονδῖνον, ὁ Μακάριος ἠσπάσθη τρὶς τὸν κ. Καραμανλῆν, δὲν ἀντήλλαξεν οὔτε χειραψίαν μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Θὰ συμφωνήσω εἰς ἕνα σημεῖον μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ὑπῆρξε μία ἐμπεριστατωμένη μελέτη τῶν συμφωνιῶν. Πράγματι, ὑπῆρξε μία μελέτη ἐμπεριστατωμένη, ἀλλὰ διὰ τὴν συγκυριαρχίαν, ἡ μελέτη αὐτὴ δὲν ἦτο οὔτε τῆς Ἑλληνικῆς, οὔτε τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως. Ἦτο τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔχω εἰς χεῖρας μου κρυπτογραφικὸν τηλεγράφημα ἐκ Λονδίνου, τὸ ὁποῖον λέγει τὰ ἑξῆς: Κατωτέρω, κύρια σημεῖα λεχθέντων: «α) Ξηρὰ ὁμολογία, ὅτι ἡ ἀγγλικὴ πολιτική, διὰ λόγους γενικωτέρους, ἔχει ἀνάγκην Τουρκίας καὶ ὑπαινιγμός, ὅτι, προκειμένου νὰ ἐκλέξουν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, θὰ προετίμων δευτέραν. β) Ἐμπιστευτικὴ ἀνακοίνωσις, ὅτι ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις, μελετῶσα τὰς νέας προτάσεις διὰ τὸ Κυπριακόν, καταλήγει εἰς τὴν λύσιν τριπλῆς συγκυριαρχίας». Ἀλλὰ σήμερα, κύριοι συνάδελφοι, διαβάζομεν εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ βλέπομεν νὰ ὁμιλοῦν περὶ τῆς ἀμνηστίας τῶν ἀγωνιστῶν τῆς Κύπρου καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ των Διγενῆ. Κύριοι, δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, εἶναι ἀμνηστία αὐτὴ διὰ τοὺς ἀγωνιστὰς ἢ οἱ ὅροι τοῦ Χάρντιγκ «νὰ μᾶς παραδώσουν τὰ ὅπλα καὶ νὰ φύγουν ἀπὸ τὴν Κύπρον;». Καὶ τελειώνων, κύριοι συνάδελφοι, θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, περὶ πολλῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα συμβαίνουν τὰς τελευταίας ἡμέρας. Ἔκαμεν ὑπαινιγμὸν ὁ κ. Ζορμπᾶς καὶ ὁ κ. Μητσοτάκης, κάμνω καὶ ἐγώ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτρέπῃ ἀνάμιξιν τοῦ Στέμματος εἰς πολιτικὰ θέματα.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον, ἔχει ὁ κ. Π. Παπαληγούρας.

§109Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Βουλὴ ἔχει καταπονηθῆ καὶ δὲν θὰ κάμω ἀγόρευσιν, θὰ προβῶ εἰς μίαν αἰτιολόγησιν τῆς ψήφου μου. Σπανίως τὰ ἱστορικὰ γεγονότα σημειοῦνται εἰς τὸν ὑπερθετικὸν βαθμόν, συνήθως ἡ ἱστορικὴ πραγματικότης ἐξελίσσεται εἰς τὸν ὑπέρτατον βαθμὸν τῆς σχετικότητος. Σπανίζουν καὶ οἱ ἐθνικοὶ θρίαμβοι, σπανίζουν εὐτυχῶς καὶ αἱ ἐθνικαὶ καταβαραθρώσεις. Καὶ τὰ σημαντικὰ ἱστορικὰ γεγονότα καὶ ἀναμφισβητήτως τὸ γεγονὸς τῶν συμφωνιῶν, τῶν τελουσῶν ὑπὸ κρίσιν, εἶναι γεγονὸς σημαντικόν, σπανίως εἶναι τόσον μονοσήμαντα, ὥστε νὰ δύναται μονολεκτικῶς καὶ χωρὶς τὴν συνάρτησίν των πρὸς σειρὰν ἄλλων γεγονότων νὰ κριθοῦν καὶ νὰ ἀξιολογηθοῦν. Θὰ ἐπιχειρήσω νὰ κρίνω τὰς συμφωνίας ἀπὸ μιᾶς ὡρισμένης σκοπιᾶς, διότι παραδέχομαι, ὅτι ὑπάρχει ἡ δυνατότης καὶ ἄλλων σκοπῶν. Ἐγώ, π.χ., κύριοι βουλευταί, ἐξομολογοῦμαι, ὅτι καταλαβαίνω πάρα πολὺ καλὰ τὴν θέσιν τῶν κυρίων συναδέλφων τῆς ΕΔΑ, δὲν συμμερίζομαι βεβαίως, ἀλλὰ δέχομαι ὅτι, κινηθέντες ἀπὸ ὡρισμένα ἀξιώματα, καταλήγουν εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα, ἐγὼ ξεκινῶ ἀπὸ διάφορα ἀξιώματα καὶ καταλήγω εἰς διάφορα συμπεράσματα. Δὲν πρόκειται ἐδῶ νὰ συζητήσῃ ὁ καθένας μας τὰς βασικὰς πεποιθήσεις, τὰ βάθρα τὰ ἰδεολογικά, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ξεκινᾶ, ὅπως ἄλλος πιστεύει εἰς τὴν κομμουνιστικὴν ἰδεολογίαν καὶ ὅπως ἄλλος πιστεύει εἰς τὴν ἀντίθετον ἰδεολογίαν. Ἐγὼ θὰ εἴπω ἀπὸ τὴν σκοπιάν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πιστεύω. Ἡ εὐθύνη τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ἦτο δυσχερὴς καὶ ἦτο δυσχερὴς ἐξ ὑπαρχῆς καὶ ἦτο δυσχερής, ὄχι διότι ἐρχόμεθα εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὰς μεγάλας συμμάχους μας, ἀλλά, ἐπὶ τέλους, διότι ἐρχόμεθα εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τοὺς φυσικούς μας συμμάχους, εἰς μίαν περίοδον, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχει μία διεθνὴς ἔνστασις. Ἡ παράτασις αὐτῆς τῆς ἀντιθέσεως, ἐδημιούργησεν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας μίαν ψυχολογίαν. Ἀπὸ τῆς σκοπιᾶς αὐτῆς ἐὰν ἐξετασθῇ ἡ ψυχολογία αὐτή, εἶναι ἐπικίνδυνος διὰ τὸ ἔθνος. Θὰ ἐπικαλεσθῶ μίαν φράσιν τοῦ κ. Παπανδρέου. Εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου, ὅτι ἐδημιουργήθη μία ψυχολογία εἰς τὴν χώραν, τοιαύτη, ὥστε νὰ εἶναι μὲν τιθεμένη ἡ ὑπογραφὴ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰς συμφωνίας τοῦ ΝΑΤΟ, ἀλλὰ νὰ εὑρίσκεται ἡ ψυχὴ τοῦ λαοῦ ἐκτὸς τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν. Ἐγὼ δὲν πιστεύω, ὅτι προσχωρήσαμεν εἰς τὰς συμφωνίας τοῦ ΝΑΤΟ χάρις τῶν συμμάχων μας, ἀλλὰ προσχωρήσαμεν διότι ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος ἐθεώρησεν, ὅτι ἦτο σκόπιμον νὰ συμμετάσχωμεν τῶν συμφωνιῶν τούτων. Νομίζω, ἄλλωστε, ὅτι ἡ ψυχολογία αὐτὴ δὲν ἦτο τοιαύτη, ὥστε νὰ εὐνοήσῃ τὰς ἀπόψεις μας, διότι, καλῶς ἢ κακῶς, ἡ Κύπρος κατέχεται ἀπὸ μία Δυτικὴ χώρα καὶ ἡ ἐξάπλωσις μιᾶς τοιαύτης ψυχολογίας δὲν ἐπρόκειτο νὰ εὐχεράνῃ τὴν θέσιν τῆς Κύπρου, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς χεῖρας Δυτικῆς καὶ ὄχι Ἀνατολικῆς δυνάμεως. Ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι διαφωνῶ καὶ πρὸς τὸν ἀγαπητὸν Πρόεδρον κ. Κανελλόπουλον καὶ πρὸς τὸν κ. Μαρκεζίνην, οἱ ὁποῖοι ἀντετάχθησαν μεταξὺ των. Ὁ εἷς ἰσχυρίσθη, ὅτι θὰ ἦτο δικαιολογημένη ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν τὸ 1955 ἀνέμενεν, ὁ δὲ ἕτερος, ἐκ τῶν κυρίων Προέδρων, ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τώρα, κατ’ ἐξοχήν, θὰ ἦτο δικαιολογημένη, ἐὰν ἀνέμενεν. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οὔτε τὸ 1955, οὔτε εἰς οἱανδήποτε ἄλλην περίοδον ἡ οἱαδήποτε Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἀναμένῃ. Ἐφ’ ὅσον προσεφέρετο λύσις ἐθνικὴ καὶ ἀξιοπρεπὴς καὶ προσεφέρετο λύσις δυναμένη νὰ γίνῃ ἀποδεκτή, ἔπρεπε οἱαδήποτε Κυβέρνησις, εἴτε τώρα, εἴτε τὸ 1955, νὰ τὴν δεχθῇ. Βεβαίως, τώρα ἡ πορεία εἶναι ἀντιαποικιακή, ἀλλὰ ἐδῶ συνίσταται ἡ ἰδιοτυπία τοῦ προβλήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ. Εἴχαμεν μίαν ἀτυχίαν ὡς Ἔθνος, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν εὐθύνεται οὔτε ὁ Ἑλληνικός, οὔτε ὁ Κυπριακὸς λαός. Ἕνα πρόβλημα, τὸ ὁποῖον ἐκ τῆς φύσεώς του θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχε λυθῇ τὸν 19ον αἰῶνα, ἡμεῖς ἐπιχειροῦμεν νὰ τὸ λύσωμεν τὸν 20ὸν αἰῶνα. Τὸν 19ον αἰῶνα, δὲν ὑπῆρχον διεθνεῖς πόλεμοι, δὲν ὑπῆρχε τεθειμένον τὸ πρόβλημα, τὸ ὁποῖον τίθεται ἀπὸ τὸ δίλημμα Ἀνατολῆς καὶ Δύσεως. Ὑπῆρχεν ἕνα σύστημα μεγάλων Δυνάμεων λειτουργοῦν, καὶ μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ ἐπετρέπετο εἰς τὰς μικρὰς δυνάμεις μία εὐλυγισία καὶ παρείχετο μία δυνατότης ἠλεγμένη, ἡ ὁποία σήμερον δὲν παρέχεται εἰς τὰς μικρὰς δυνάμεις, εἴτε τὸ θέλομεν, εἴτε δὲν τὸ θέλομεν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ 20οῦ αἰῶνος, ἐσημειώθησαν εἰς Ἔθνη, εἰς ἀποικίας, ἐξελίξεις πολιτικαὶ σημαντικαὶ καὶ ἀπηλευθερώθησαν ἀποικίαι. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Γκάνα, πρῶτον, εἶναι μία χώρα μακρυὰ ἀπὸ τὰ σύνορα τῶν δύο κόσμων, καί, δεύτερον, ἠμπορεῖ ἀκριβῶς, ἐπειδὴ εὑρίσκεται εἰς τὴν σφαῖραν τῆς ἐπιρροῆς τοῦ Δυτικοῦ κόσμου, μᾶλλον νὰ παριστάνῃ ὅσον θέλει τὴν οὐδετερόφιλον, διότι δὲν κινδυνεύει κανείς, εὑρισκόμενος εἰς τὸν χῶρον τῆς Δύσεως, νὰ παριστάνῃ τὸν οὐδέτερον, κινδυνεύει ὅταν εὑρίσκεται εἰς τὴν παρυφήν, εἰς τὰ σύνορα τῶν δύο κόσμων καὶ παριστάνει τὸν οὐδέτερον. Ἀλλὰ καὶ κἄτι ἄλλο ἀκόμη, ἀπὸ ἀπόψεως ψυχολογικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως ἱστορικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς, εἶναι ἀπομεμακρυσμένη ἡ οἱαδήποτε ἀποικία τοῦ τύπου αὐτοῦ ἀπὸ τὴν Δύσιν, ἐνῷ ἡμεῖς, κύριοι συνάδελφοι, εἴμεθα, εἴτε τὸ θέλομεν, εἴτε δὲν τὸ θέλομεν, ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως ἱστορικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως πεποιθήσεων, τοῦ 80% τῶν παρισταμένων εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, Δύσις. Ἐὰν ἐπρόκειτο ἡ τροπή, ἡ γενική, τῆς παγκοσμίου ἱστορίας, νὰ κλίνῃ πρὸς τὴν πλευρὰν τῆς Ἀνατολῆς, ἐδῶ ποὺ τὰ λέμε, δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἐπηρεασθῇ καθόλου ἡ πραγματικότης ἡ ἱστορική, ἡ κοινωνικὴ καὶ ἡ πολιτικὴ καὶ ἡ οἱαδήποτε, ἡ ὑφισταμένη εἰς τὴν Γκάνα. Ἐδῶ θὰ ἀνετρέπετο ἄρδην ἡ πραγματικότης ἡ ἱστορική, ἡ ἠθική, ἡ πολιτικὴ καὶ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον. Ἐγὼ δὲν θὰ ἔλεγα σχεδόν, θὰ ἀνετρέπετο ἀναδρομικῶς καὶ τὸ παρελθόν. Ἔπειτα, δυστυχῶς ἡμεῖς, δὲν ἀνήκουμε εἰς καμμίαν μεγάλην ἀδελφότητα λαῶν, ὅπως ἀνήκουν ἄλλοι λαοί, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀξίαν σεβαστήν, ὅπως εἶναι οἱ Ἀραβικοὶ λαοί, ὅπως εἶναι οἱ λαοὶ τῆς Λατινικῆς Ἀμερικῆς, ὅπως εἶναι ἄλλοι λαοί. Ἡμεῖς, εἴμαστε πράγματι, μία ἐξαίρεσις εἰς τὴν ἱστορίαν. Εἴμεθα ἐννέα ἑκατομμύρια περίπου Ἕλληνες καὶ ὁ κόσμος ὅλος. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν προσφέρεται ἀπὸ ἀπόψεως διεθνοῦς ἡ ἐπιλογὴ ἑνὸς τοιούτου θέματος, ὅπως τὸ Κυπριακόν, διὰ τὸ ὁποῖον πιστεύω, ὅτι θὰ ὑπῆρχον ἐξ ἀντικειμένου περιθώρια περισσῆς ἀναμονῆς. Αὐτὸ δὲν σημαίνει καθόλου, ὅτι ἔπρεπε νὰ κάμψωμεν τὸν αὐχένα καὶ νὰ ὑποκύψωμεν εἰς οἱανδήποτε λύσιν, δὲν σημαίνει, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιχειρήσωμεν, ἀφοῦ ἀκριβῶς τὴν κατεῖχε Δυτικὴ χώρα, νὰ ἀφήσωμεν τὴν ἰδίαν τὴν κοινὴν γνώμην τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ ὑποθέτω, ὅτι ἐπεχειρήθη ὁ ἆθλος καὶ εἴχομεν καὶ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτὴν κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ὡρισμένας ἐπιτυχίας. Καὶ ἄλλας μεθόδους εἴχομεν καὶ ἡ κυριωτέρα πασῶν εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν συμβολίζει ἡ ἡρωϊκὴ δρᾶσις τῆς ΕΟΚΑ. Καὶ αὐτὰς ὅλας τὰς μεθόδους ἐὰν μετεχειρίσθημεν, μίαν μέθοδον ὅμως τὴν μέθοδον τῆς παρατάσεως εἰς τὸ διηνεκὲς δὲν τὴν εἴχομεν εἰς τὴν διάθεσίν μας καὶ δὲν τὴν εἴχομεν, διότι αὕτη θὰ προϋπέθετε κἄτι τὸ ὁποῖον εἰς ὅλα τὰ γεωγραφικὰ πλάτη καὶ μήκη ἐὰν κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι ἀδύνατον, εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἀδύνατον περὶ ἑνὸς λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν ἰδικήν μας ψυχολογίαν. Καὶ αὐτὸ τὸ κἄτι εἶναι τὸ ἑξῆς: Λογικῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἴχομεν τὴν ἀντοχὴν νὰ κάμωμεν τὴν ἑξῆς βασικὴν διάκρισιν καὶ ἑρμηνείαν. Μάλιστα, εὑρισκόμεθα εἰς ὁλοκληρωτικὴν ἀντίθεσιν μὲ τοὺς φυσικούς μας συμμάχους ἐπὶ ἑνὸς καὶ μοναδικοῦ θέματος· περιορίζομε τὴν ἀντίθεσίν μας ἐκεῖ. Κάνομεν, ὅ,τι δυνάμεθα διεκδικοῦντες, ἀναμένοντες, ὑπομένοντες, μαχόμενοι, ἐκδηλούμενοι μαχητικῶς. Ἀλλὰ δὲν ξεχνοῦμεν, ὅτι ἡ γενικὴ πολιτικὴ τοποθέτησίς μας εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ὑπαγορεύεται ἀπὸ τὴν γεωπολιτικὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἀπὸ τὴν ἱστορίαν της. Αὐτὴ ἡ διάκρισις, ἡ ὁποία εἶναι θεωρητικῶς δυνατή, εἶναι μία διάκρισις τὴν ὁποίαν ἀπὸ ἀπόψεως ψυχολογικῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβάλωμεν ἐπ’ ἄπειρον εἰς τὴν κοινὴν γνώμην. Καὶ δὲν δέχομαι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως εἶπε, ὅτι τἄχα ἐκάμφθη τὸ ἠθικόν, ἢ ἡ Κυβέρνησις ὑπελόγισεν ἐπὶ τῆς κάμψεως τοῦ ἠθικοῦ, εἴτε εἰς τὸ ἐσωτερικὸν, εἴτε ἀκόμη ὀλιγώτερον εἰς τὴν Κύπρον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέβη καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ συμβῇ εἰς τὸν κόσμον, ὅτι δὲν ἠδύνατο ἐπ’ ἄπειρον νὰ παραταθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις καὶ ὅτι ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις ἐντὸς χρονικῶς πεπερασμένου διαστήματος νὰ εὕρῃ μίαν λύσιν, ἡ ὁποία νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀζημίως ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς δεκτή. Δέχομαι ἀπολύτως, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν εἶπε π. χ. περὶ τοῦ ρόλου τὸν ὁποῖον ἔπαιξεν ἡ Τουρκία εἰς τὴν ὑπόθεσιν, συνάγω ὅμως τὰ ἀντίθετα συμπεράσματα. Εἶπεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν κ. Μαρκεζίνης, κατήντησε τὸν τελευταῖον καιρὸν ἡ Τουρκία νὰ εἶναι πάλιν, ὅπως ἦτο κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ 19ου αἰῶνος, ὁ μέγας ἀσθενής. Πολὺ πιθανόν. Ἀλλὰ εἴδατε σεῖς, κύριοι συνάδελφοι, κανένα σημάδι ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ ἠμπορῇ νὰ συναγάγῃ κανεὶς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ ἀδυναμία τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσε πράγματι ἡ Τουρκία κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, εἶχεν ὡς συνέπειαν τὴν μείωσιν τῆς σημασίας τὴν ὁποίαν ἀποδίδουν καλῶς ἢ κακῶς οἱ Σύμμαχοι ἢ ἄλλοι οἱουδήποτε παράγοντες διὰ τὴν Τουρκίαν; Ἐλέχθη ἀκόμη, ὅτι ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ φιλία δὲν εἶναι δυνατὸν ὡς πᾶσα φιλία, νὰ εἶναι σχέσις μονομερής. Δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς μόνοι μας νὰ εἴμεθα ὑπὲρ τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας, χωρὶς νὰ εἶναι ὑπέρ αὐτῆς καὶ ἡ Τουρκία. Βεβαιότατα! Καὶ ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ἐὰν οἱ Τοῦρκοι δὲν ἀντιληφθοῦν, ὅτι ὑπάρχει κάποια κοινότης βασικῶν συμφερόντων μεταξὺ αὐτῶν καὶ ἡμῶν, τότε ὄχι μόνον αὐταὶ αἱ συμφωνίαι ἀλλὰ καὶ αἱ οἱαδήποτε συμφωνίαι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στεφθοῦν ὑπὸ οἱασδήποτε ἐπιτυχίας. Νομίζω, ὅτι ἡ λύσις τὴν ὁποίαν διεφάνη, ὅτι ἐπρότειναν ὡρισμένοι ἐκ τῶν ἀξιοτίμων Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ λύσις τῆς ἀναβολῆς, εἶναι ἀπορριπτέα. Καὶ εἶναι ἀπορριπτέα διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι εἰς τὴν Τουρκίαν εἶχε διαμορφωθῆ μέχρι προχθὲς μία κατάστασις, ἡ ὁποία δὲν ἦτο ἀπολύτως ἐξηρτημένη ἀπὸ τὴν βούλησιν παραγόντων Ἑλληνικῶν, ἀλλ’ ἦτο, δυστυχῶς, ἐξηρτημένη ἀπὸ τὴν βούλησιν παραγόντων Ἑλληνικῶν, Βρεταννικῶν, Τουρκικῶν. Τί θὰ εἴπῃ, λοιπόν, ὅτι ἠμποροῦμε νὰ ἀναστείλωμε τὸν ἐθνικὸν ἀγῶνα; Φοβοῦμαι, ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἀναστείλωμεν τὸν ἐθνικὸν ἀγῶνα διὰ παραγγέλματός τινος. Ὄχι, ὅτι οἱ ἐθνικοὶ ἀγῶνες δὲν εἶχαν γνωρίσει κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ σταματήματα καὶ πάλιν ξεκινήματα καὶ ἀναστολάς, ἀλλὰ διότι εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν δὲν βλέπω, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν κατὰ τρόπον ἐθνικῶς ἀζήμιον ἡ οἱαδήποτε ἀναστολή, ἢ ὅτι τοὐλάχιστον θὰ ἦτο εὔκολος. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι ἕνεκα τῶν ὁποίων, κύριοι συνάδελφοι, ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ κυττάξῃ μὲ προσοχὴν πᾶσαν λύσιν, ἡ ὁποία θὰ προσεφέρετο καὶ ἡ ὁποία θὰ ἦτο λύσις συμβιβαζομένη πρὸς τὰ συμφέροντα τὰ ἐθνικά, ἔστω καὶ ἐὰν ἡ λύσις αὐτὴ δὲν θὰ ἦτο ἐκείνη τὴν ὁποίαν ὅλοι θὰ ἐπεθύμουν καὶ τὴν ὁποίαν κατ’ ἀρχήν, θὰ ἐπεθύμει ὁ Κυπριακὸς λαὸς καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς γενικώτερον. Καὶ ποία εἶναι αὐτὴ ἡ λύσις καὶ θὰ ἔπρεπε ἡ λύσις αὐτή, διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ ἀπὸ τὴν οἱανδήποτε Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, νὰ εἶναι λύσις τὴν ὁποίαν νὰ ἀπεδέχοντο οἱ Κύπριοι; Διότι, πράγματι, ἡ συμφωνία ἀφορᾷ τοὺς Κυπρίους, διότι πράγματι ἐλέχθη ἐκ μέρους ὅλων σχεδὸν εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν εἶναι παραστάτης τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ διότι βεβαίως, ἐὰν συνεφώνει, ὅπως συνεφώνησεν ὁ Μακάριος, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἀναγνωρίζω εἰς τὸν ἑαυτόν μου τὸ δικαίωμα νὰ ἔχω ἐπὶ τοῦ συγκεκριμένου θέματος τοῦ ἂν καὶ ἢ ὄχι αἱ συμφωνίαι αὗται πρέπει νὰ γίνουν δεκταί, δὲν ἀναγνωρίζω εἰς τὸν ἑαυτόν μου δικαίωμα ν’ ἀποφανθῇ κατὰ τρόπον διάφορον ἀπὸ τὸν Μακάριον. Νομίζω, ὅτι ἐκπροσωπῶ αὐθεντικῶς ἓν μέρος τοῦ λαοῦ τὸ ὁποῖον μὲ ἐξέλεξεν. Δὲν νομίζω, ὅτι ἐκπροσωπῶ τὸν Κυπριακὸν λαὸν καὶ δὲν νομίζω, ὅτι κανεὶς ἀπὸ σᾶς ἔχει αὐτὴν τὴν τιμήν. Νομίζω, ὅμως, ὅτι αὐτὴν τὴν τιμὴν τὴν ἔχει ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, κατ’ ἀρχήν.

§110Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Καὶ ὁ Κυπριανός;

§111Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτόν. Σέβομαι ἀπολύτως καὶ τοὺς ἄλλους ἀγωνιστὰς διὰ τὴν συνέπειαν καὶ τὸ ἀγωνιστικόν των πνεῦμα. Σέβομαι ἰδιαιτέρως τὸν Μητροπολίτην Κυρηνείας, ὁ ὁποῖος ἀδιαλλάκτως ὑποστηρίζει ἀντίθεσιν θέσιν ἀπὸ τὸν Μακάριον καὶ ἔχει δικαίωμα, διότι εἶναι ἀγωνιστὴς καὶ διότι ἐθυσιάσθη, νὰ ἔχῃ γνώμην, Ἡ γνώμη του, ὅμως δὲν εἶναι, ὑφ’ ἣν ἔννοιαν εἶναι ἡ γνώμη τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου, αὐθεντική. Καὶ ἐγὼ ἔχω γνώμην, ἀλλὰ δὲν ἔχω γνώμην ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, οἵαν ἔχει ὁ Μακάριος. Σέβομαι καὶ ἀναγνωρίζω, ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ σεβασθῶμεν τὴν γνώμην παντὸς Κυπρίου καὶ παντὸς Ἕλληνος. Ἀλλὰ δὲν πιστεύω, ὅτι αἱ γνῶμαι εἶναι ἴδιαι ὅλαι. Καὶ σπανίως, νομίζω, τμῆμα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἔχει ἐπὶ κεφαλῆς του ἐκπρόσωπον ἐθνικόν, οἷος εἶναι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, ὁ ὁποῖος κατὰ τρόπον τόσον ἀδιαφιλονίκητον νὰ ἐκπροσωπῇ τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ. Εἴτε τὸ θέλομεν, εἴτε δὲν τὸ θέλομεν, εἴτε τὸ θέλω εἴτε δὲν τὸ θέλω, ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, καλῶς ἢ κακῶς, ἐγὼ πιστεύω κάλιστα, ἐκπροσωπεῖ τὴν γνώμην τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ αὐθεντικῶς. Αὐτὴν τὴν ἐκπροσωπεῖ. Τί νὰ κάμωμεν;

§112Α. ΒΟΥΛΟΔΗΜΟΣ. Ἡ γνώμη τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ἐξεδηλώθη μὲ αὐτοδιάθεσιν. Ἔγινε δημοψήφισμα καὶ ἐψήφισεν αὐτοδιάθεσιν.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλόδημε, δὲν εἶναι ἐρώτησις αὐτή. Αὐτὴ εἶναι κριτική. Αἱ ἐρωτήσεις μόνον ἐπιτρέπονται.

§114Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Εἶναι αὐτονόητον, ὅτι οἱ ἀγῶνες χρειάζονται καὶ μίαν ὡρισμένην διαχείρισιν καὶ βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξεκίνα ὁ ἀγὼν ἄλλως ἀπ’ ὅ,τι ἐξεκίνησεν. Καὶ οἱ ἀγῶνες χρειάζονται ἡγέτας καὶ βεβαίως ἡγέτης, ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς, ἦτο ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, ὁ ὁποῖος κατ’ ἀρχὴν εἶναι καὶ ἁρμόδιος, νομίζω, ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος ν’ ἀποφανθῇ. Σέβομαι καὶ ἄλλην γνώμην. Ἐγὼ τὴν ἰδικήν μου γνώμην ἐκθέτω, τὴν ἰδικήν μου ψῆφον θὰ δικαιολογήσω καὶ ὄχι τὴν ἰδικήν σας. Διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ἐπὶ τῇ βάσει ποίου λογικοῦ δεδομένου στηριζόμενος θὰ καταλήξω εἰς τὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα θὰ καταλήξω. Ἀλλὰ θέλω ἀκόμη νὰ εἴπω κἄτι ἄλλο. Ὅτι ὁ ἀγών, ὁ ὁποῖος ἐσημειώθη εἰς τὴν Κύπρον καὶ τοῦ ὁποίου ὁ ἡρωϊκὸς ἐκπρόσωπος καὶ τοῦ ὁποίου τὸ σύμβολον εἶναι ὁ Διγενῆς, ἦτο ἕνας ἀγών, χωρὶς τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ὁποίου δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις, μετὰ τόσα χρόνια περὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀγωνιστὰς θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι κατὰ κἄποιον τρόπον πάλιν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος τοὺς ἐκπροσωπεῖ καὶ ὄχι βεβαίως ἡμεῖς ἐνταῦθα, οἱ ἐν Ἀθήναις διαμένοντες καί, καθ’ ὅσον γνωρίζω, τοὐλάχιστον εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς Κύπρου, οὐδαμῶς κινδυνεύοντες, καὶ δὲν μοῦ ἀρέσει νὰ κάμω ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς, ἐγὼ τοὐλάχιστον, τὸν γενναῖον. Δὲν σημαίνει ὅμως, κύριοι Συνάδελφοι, ὅτι δὲν ἔχω γνώμην, κατόπιν τοῦ γεγονότος, ὅτι ἀνεγνώρισα τὴν ἁρμοδιότητα εἰς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον ὡς ἐκπρόσωπον τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ διὰ ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ περιεχομένου τῶν συμφωνιῶν. Ἔχω καὶ ἐγὼ γνώμην προσωπικὴν ἐπὶ τοῦ περιεχομένου τῶν συμφωνιῶν τούτων. Ἔχω γνώμην καὶ θὰ τὴν εἴπω καὶ ἐδῶ, θὰ σᾶς ὁμολογήσω μὲ εἰλικρίνειαν, ὅτι δὲν θεωρῶ, ὅτι αἱ συμφωνίαι αὐταὶ εἶναι κατὰ τὸ περιεχόμενόν των θαυμάσιαι, θεωρῶ ὅμως, ὅτι δὲν ἠδύναντο νὰ εἶναι θαυμάσιαι καὶ θὰ ἐπιχειρήσω νὰ ἐξηγήσω διατί, ἀφοῦ ὅμως σᾶς δηλώσω, ὅτι δὲν πιστεύω, ὅτι αἱ συμφωνίαι αὐταὶ εἶναι ἢ εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὁριστικαί, ὄχι μόνον διότι εἰς τὴν ἱστορίαν δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ ὁριστικόν. Ἂν ἁπλῶς, αὐτὸ ἰσχυριζόμην, θὰ ἔλεγον κἄτι τὸ αὐτονόητον καὶ θὰ ἠρκούμην εἰς τὸ νὰ κάμω ἓν λογοπαίγνιον. Ἡ πρόθεσις εἶναι νὰ ἐφαρμόσουν οἱ Κύπριοι πολιτικὴν κατὰ τρόπον ὁριστικὸν διὰ τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν. Πιστεύω, ὅμως, ὅτι αἱ συμφωνίαι περιέχουν ἐν σπέρματι, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ περιέχουν ἐν σπέρματι, δυνατότητας ἐξελίξεως, ἐπὶ τῶν ὁποίων, ἐγὼ τοὐλάχιστον, προσωπικῶς, θέλω νὰ στηρίζωμαι. Διότι, ἂν ἐπρόκειτο κατὰ γράμμα αἱ συμφωνίαι αὐταὶ νὰ ἐφαρμοσθοῦν, πράγματι θὰ συναντούσαμεν ὡρισμένας δυσχερείας, τὰς ὁποίας δὲν θέλω νὰ κρύψω ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Πρώτη δυσχέρεια κατάδηλος, διὰ νὰ μὴ ὁμιλήσωμεν περὶ βαρυτέρων δυσχερειῶν, εἶναι ἡ δημοσιονομικὴ δυσχέρεια. Εἶναι δυνατὸν ἓν Κράτος 500 χιλιάδων κατοίκων νὰ ἐπιφορτισθῇ μὲ τὸ βάρος αὐτὸ τὸ οἰκονομικὸν μιᾶς τόσον περιπλόκου διοικήσεως; Δεύτερον, εἶναι δυνατὸν ἓν Κράτος, ὅπως ἡ Κύπρος, ὑποανάπτυκτον νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς οἰκονομίας του μὲ ἕνα μηχανισμὸν τόσον δυσκίνητον; Ἐδῶ συζητεῖται, ἂν εἶναι δυνατὸν αἱ Δημοκρατίαι, αἱ συνήθως λειτουργοῦσαι, ὅπως ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία π.χ., ἡ Ἰταλικὴ Δημοκρατία, ἂν εἶναι εἰς θέσιν νὰ προβοῦν εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν τῶν ἰσχυόντων, τῶν ἐν ἰσχύϊ συνταγματικῶν κανόνων. Θὰ πιστεύωμεν, ὅτι περιπλεκομένων αὐτῶν τῶν κανόνων εἶναι δυνατὴ εὐχερῶς ἡ περαιτέρω ἀνασυγκρότησις. Βεβαίως, θὰ δημιουργηθοῦν ἑπομένως, προβλήματα καὶ θὰ ἀπαιτηθῇ ἡ ἐν συνεχείᾳ θέλησις ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πλευρῶν, ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐπειδὴ ἄνθρωποι εἶναι καὶ οἱ Ἕλληνες καὶ οἱ Τοῦρκοι, δὲν ἠμπορῶ νὰ θεωρήσω ὅτι εἶναι ἀρκετὴ αὐτὴ ἡ ὅλη συνεργασία δεδομένη. Τί πιστεύω, κύριοι συνάδελφοι; Πιστεύω τὸ ἑξῆς ἀπὸ ἀπόψεως βραχυπροθέσμου καὶ τὸ ἑξῆς ἀπὸ ἀπόψεως μακροπροθέσμου καὶ δι’ αὐτὸ θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῶν συμφωνιῶν. Βραχυπροθέσμως, πιστεύω, ὅτι εἴτε τὸ θέλομεν, εἴτε ὄχι διὰ τὴν περίοδον τῶν προσεχῶν ἐτῶν, ἔχομεν κολοσσιαῖα κοινὰ συμφέροντα καὶ ἡ Τουρκία καὶ ἡ Ἑλλάς. Καὶ δὲν εἶναι τόσον κουτοὶ οὔτε οἱ Ἕλληνες, οὔτε οἱ Τοῦρκοι, ὥστε δι’ αὐτὴν τὴν περίοδον τῶν προσεχῶν ἐτῶν νὰ μὴ ἀντελήφθησαν, ὅτι θὰ πρέπει νὰ εὑρεθῇ ἕνας MONDUS VIVENDI εἰς τὴν Κύπρον. Αὐτὰ πιστεύω, ἀπὸ ἀπόψεως βραχυπροθέσμου. Ἀπὸ ἀπόψεως μακροπροθέσμου, καὶ ἔρχομαι εἰς αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις ποὺ ἔκαμα περὶ τῶν διεκδικήσεων τῶν ἐθνικῶν κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ 19ου αἰῶνος καὶ περὶ τῶν διεκδικήσεων τῶν ἐθνικῶν κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ 20οῦ αἰῶνος, πιστεύω τὰ ἑξῆς: Εἴτε ἡ ἐξέλιξις τῆς ἱστορίας τραπῇ πρὸς τὰς ἀτραπούς, πρὸς τὰς ὁποίας εὔχεται ἡ ἄκρα ἀριστερὰ νὰ τραπῇ ἡ ἐξέλιξις τῆς ἱστορίας, εἴτε ἡ ἐξέλιξις τῆς ἱστορίας τραπῇ πρὸς τὰς ὁδούς, εἰς τὰς ὁποίας ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι θὰ τραπῇ, ἓν εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐγένετο ἕνα βῆμα, ὅταν μακροπροθέσμως δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἡ δυνατότης τοιούτων διαφωνιῶν εἰς τὸν χῶρον τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου. Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα τὸν 19ον αἰῶνα εἶχον νόημα, τὸν 20ὸν αἰῶνα δὲν ἔχουν καὶ τὸν 21ον αἰῶνα, χωρὶς νὰ εἶμαι προφήτης, δὲν θὰ ἔχουν κανένα ἀπολύτως νόημα. Καὶ τοῦτο, ἀνεξαρτήτως τῆς τροπῆς τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ ἡ ἱστορία. Ἐν τῷ μεταξὺ θὰ ἰσχύσῃ εἰς τὴν Κύπρον ἕνα MONDUS VIVENDI, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι καλλίτερον ἀπὸ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἐκκρεμότητος ἡ ὁποία εἰς μὲν τὴν Ἑλλάδα θὰ εἶχεν ὡς συνέπειαν τὴν νόθευσιν τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς, εἰς δὲ τὴν Κύπρον τὴν ἐγκαθίδρυσιν ἑνὸς καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον θὰ ὁδήγει εἰς τὴν διχοτόμησιν καὶ δι’ αὐτῆς εἰς μίαν ἔντασιν, ἡ ὁποία δὲν γνωρίζω τί προβλήματα θὰ ἐδημιούργει καὶ διὰ τοὺς Ἕλληνας καὶ διὰ τοὺς Τούρκους. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἐγὼ δέχομαι τὰς συμφωνίας καὶ θὰ ψηφίσω ὑπ’ αὐτήν.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ζάκκας ἔχει τὸν λόγον.

§116Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι Ἀνεξάρτητος, ἔχω ὑπογράψει τὴν πρότασιν μομφῆς καὶ δυσπιστίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος καὶ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ θὰ ἐκθέσω τὰς ἀπόψεις μου, διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφον. Κύριοι βουλευταί, εὑρισκόμεθα ἐνώπιον συμφωνιῶν καὶ καλὸν θὰ εἶναι νὰ ἐρευνήσωμεν καὶ ἐξετάσωμεν εἰς τί ἀποβλέπουν αἱ συμφωνίαι αὐταὶ καὶ ποῖαι αἱ συνέπειαι ἐξ αὐτῶν. Μὲ τὰς συμφωνίας αὐτάς, ἡ Μεγάλη Βρεταννία ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένῃ ὡς ἦτο κυρίαρχος τῆς Νήσου, μὲ ἀπόλυτα τὰ προνόμια καὶ τὰ δικαιώματα ποὺ τὴν ἐνδιαφέρουν, χωρὶς νὰ ἔχῃ εὐθύνας, ποὺ εἶχε μέχρι τοῦδε καὶ δὲν τὴν ἐνδιαφέρουν. Αἱ βάσεις δὲν θὰ εἶναι μόνον δύο, ἀλλὰ περισσότεραι, δεδομένου ὅτι προβλέπεται ἡ διατήρησις διαφόρων τοποθεσιῶν ὑπὸ τῆς Ἀγγλίας καὶ ποικίλη χρῆσις ὑπ’ αὐτῆς, χωρὶς περιορισμοὺς τῶν διαφόρων ἔργων εὐκολιῶν τῆς νήσου. Ἡ Μ. Βρεταννία, δὲν ἔχασε τὴν κυριότητά της ἐπὶ τῆς νήσου, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἤθελε τὴν συγκατάθεσιν τῶν Ἑλλήνων τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν Ἑλλήνων τῆς Κύπρου, δι’ αὐτὸ ἔκανε παραχωρήσεις ἀσημάντους διὰ τὰ Βρεταννικὰ συμφέροντα. Δι’ αὐτὰς ὅμως λαμβάνει ἀντάλλαγμα τὴν ἐγκατάστασιν, μὲ στρατὸν ἀγνώστου συνθέσεως, τῶν Τούρκων εἰς τὴν Κύπρον. Θὰ ὑπάρχει βεβαίως καὶ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἀλλὰ μὲ δύναμιν μὴ καθοριζομένην ἐπακριβῶς. Ἡ ἐγκατάστασις τῆς Τουρκίας θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα, νὰ εἶναι εἰς τὸ πλευρὸν τῆς Ἀγγλίας ὅταν αὕτη θὰ θελήσῃ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν Κύπρον δι’ ἐπιθέσεις πρὸς τὰ Ἀραβικὰ Κράτη καὶ διὰ τὴν ὑπεράσπισιν τῶν Ἀγγλικῶν συμφερόντων εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Ἡ Τουρκία ἱκανοποιήθη σημαντικῶς καὶ ἡ ἱκανοποίησις αὐτὴ ἔρχεται μετὰ τὴν Ἀλεξανδρέτταν τὴν ὁποίαν ἀπέσπασαν ἀπὸ τὴν Συρίαν ἐπὶ κυριαρχίας τῶν Γάλλων, ἐκμεταλλευόμενοι τὰς ἀνάγκας τούτων διὰ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ τότε μετώπου των ἐν Μέσῃ Ἀνατολῇ. Καὶ σήμερον ἐκμεταλλευομένη τὴν θέσιν της εἰς τὸ ΝΑΤΟ, θέτει πόδα εἰς τὴν Κύπρον ἀπὸ τὴν ὁποίαν εἶχε παραιτηθῆ ὁ Κεμὰλ ὁριστικῶς. Καὶ αὐτὸ σημαίνει, ὅτι ὁ Τουρκικὸς λαὸς θὰ ἀρχίσῃ νὰ ἐλπίζῃ, ὅτι θὰ ἐπανακτήσῃ μέρος τῶν ὅσων ἐδαφῶν ἔχασεν ἡ Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία. Εἰς τοὺς Ἕλληνας τῆς Κύπρου δίδεται τὸ δικαίωμα συμμετοχῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ μὲ ποσοστά, τὰ ὁποῖα θὰ ποικίλουν ἀναλόγως τῶν περιπτώσεων καὶ θὰ ἔρχεται περίστασις καθ’ ἣν ἡ συμμετοχὴ αὐτὴ μπορεῖ νὰ μηδενίζεται. Ἐπίσης, ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι εἰς τὴν Κύπρον θὰ εἶναι κάτω τοῦ ποσοστοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ καὶ μὲ ἄγνωστον σύνθεσιν. Ἀλλὰ ὅπως ὅμως δημιουργεῖται ἡ νεοσύστατος αὐτὴ Δημοκρατία τῆς Κύπρου θὰ εἶναι ἑστία ἐπικινδύνων ἐξελίξεων καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικόν της καὶ τὴν Ν.Α. λεκάνην τῆς Μεσογείου, διότι ὑπάρχει ὁ κίνδυνος ἡ Ἀγγλία νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν Κύπρον δι’ ἐπιθέσεις κατὰ τῶν Ἀραβικῶν Κρατῶν μὲ τὴν συνδρομὴν τῶν Τούρκων. Οὕτω θὰ παρασυρθοῦν εἰς αὐτὰς καὶ οἱ Ἕλληνες τῆς Κύπρου καὶ ἐν συνεχείᾳ καὶ ἡ Ἑλλὰς μὲ ἀγνώστους τὰς συνεπείας. Αἱ συμφωνίαι, κύριοι, ἔχουν καταρτισθῆ μὲ ἐξαιρετικὴν φροντίδα διὰ τοὺς Τούρκους, διότι ὑπάρχει ἄρθρον τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει γίνουν ἀπαλλοτριώσεις, αἱ διανομαὶ τῶν γαιῶν εἰς τοὺς Τούρκους θὰ γίνουν ἀσχέτως συσχετισμοῦ ἰδιοκτησίας μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ Τούρκων τῆς Κύπρου.

§117Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Θὰ ἤθελα νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι θὰ ἔπρεπε πρὶν ἑτοιμάσετε τὴν φράσιν, νὰ γνωρίζετε, ὅτι ἡ ἀναλογία μεταξὺ γαιῶν ἀνηκουσῶν εἰς χεῖρας Ἑλλήνων καὶ γαιῶν ἀνηκουσῶν εἰς χεῖρας τῶν Τούρκων εἶναι περίπου ἡ ἀναλογία τοῦ πληθυσμοῦ. Ἐπομένως, ἡ δοθεῖσα ἐγγύησις ἦτο στοιχειώδης ἀνθρωπιστικὴ ἐγγύησις.

§118Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ἡ Ἑλλάς, οὐδέποτε μετεχειρίσθη κακῶς τὰς μειονότητας. Ἐὰν ὑπάρχῃ μία κακή, ὄχι μόνον κακὴ ἀλλὰ καὶ φρικαλέα μεταχείρισις τῶν μειονοτήτων, αὐτὸ ἐγένετο ἀπὸ τὴν Τουρκίαν. Ἀλλὰ σεῖς θέλετε νὰ λησμονήσητε τὸ παρελθὸν διότι βλέπετε τὸ μέλλον. Προχθὲς ὅμως εἰς τὴν δευτέραν φάσιν τῆς ὁμιλίας, ὡμιλήσατε μὲ πολὺ ἐπίμονον προσήλωσιν τῆς μνήμης σας εἰς τὰ ὅσα κακὰ συνέβησαν κατὰ τὴν ἐμφύλιον σύρραξιν. Τὰ τῶν ξένων καθ’ ἡμῶν τὰ συγχωρεῖτε καὶ τὰ λησμονεῖτε, εἰς τὰ μεταξὺ μας συμβάντα εἶσθε ἄκρως ἀδιάλλακτος. Προκειμένου νὰ γίνῃ ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ συμφωνία, μᾶς εἴπατε, ὅτι εἰς ὅλα αὐτὰ πρέπει νὰ ρίψωμεν τὸν πέπλον τῆς λήθης. Αὐτὸ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι δὲν προσιδιάζει εἰς ἀντικειμενικὴν κριτικὴν τῶν πραγμάτων καὶ εἰς ὀρθὴν κατεύθυνσιν τῶν αἰσθημάτων μας.

§119Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Τὸ πρῶτον ἀφορᾷ τὸ παρελθόν. Θὰ ἤμην πολὺ εὐτυχὴς ἐὰν ἠμποροῦσα νὰ τὸ ξεχάσω, ἀλλὰ ὁ κίνδυνος ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχῃ καὶ διὰ τὸ μέλλον. Ἐπειδὴ ὁμιλεῖτε περὶ κακῆς συμπεριφορᾶς τῶν Τούρκων ἐναντίον τῶν Ἑλληνικῶν μειονοτήτων, θὰ σᾶς εἴπω καὶ τὸ ἑξῆς, νὰ μὴ λησμονῆτε, ὅτι εἰς περίοδον καθ’ ἣν ἡ Ὀθωμανικὴ αὐτοκρατορία ἦτο ἐκτὸς τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, ἐχορήγησε καταπληκτικὰ προνόμια εἰς τοὺς Ἕλληνας, ἀναγνωρίσασα ἀκόμη καὶ αὐτονόμους Ἑλληνικὰς πολιτείας καὶ οἱ Ἕλληνες ἐπὶ τοῦ Σουλτάνου εἶχον κατορθώσει νὰ διοικοῦν τὴν Ὀθωμανικὴν αὐτοκρατορίαν. Πάντως ἐγώ, ὡμίλησα διὰ τὰ ἐν Ἑλλάδι συμβαίνοντα, διὰ τοὺς μελλοντικοὺς κινδύνους.

§120Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ἡ Ὀθωμανικὴ αὐτοκρατορία ἔκαμεν αὐτὸ ὄχι ἀπὸ ἀγάπην πρὸς τοὺς Ἕλληνας, ἀλλὰ διὰ νὰ δουλεύουν καὶ παράγουν οἱ Ἕλληνες ἐν Τουρκίᾳ καὶ νὰ τοὺς φορολογῇ, πολλάκις ἀπηνῶς, τὸ Τουρκικὸν Δημόσιον. Κύριοι βουλευταί, οἱ Κύπριοι ἤθελον πάντοτε τὴν ἐλευθερίαν των καὶ τὴν ἐπεδίωξαν καὶ μὲ τὸ αἷμά των. Συνεπολέμησαν μὲ τοὺς Ἄγγλους ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῶν λαῶν. Καὶ ἐκ τούτου καὶ μόνον εἶχον δικαίωμα εἰς αὐτοδιάθεσιν. Κατὰ μείζονα λόγον, ὅταν ἦλθεν ὁ Ὀργανισμὸς Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ διεκήρυξεν, ὅτι ἡ βασικὴ ἀρχή του εἶναι καὶ ἡ αὐτοδιάθεσις τῶν λαῶν, τίθεται ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῶν μεγάλων δυνάμεων. Ἐν συνεχείᾳ, ἡ Κύπρος διὰ δημοψηφίσματος, ζητεῖ τὴν ἕνωσίν της μὲ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἡ Μεγάλη Βρεταννία τῆς τὴν ἀρνεῖται. Ὅταν οἱ μεγάλοι ἀθετοῦν τὰς διακηρύξεις των περὶ ἐλευθερίας, δὲν ἀπομένει ἄλλο εἰς τοὺς ὑποδούλους λαοὺς παρὰ νὰ ἀγωνισθοῦν καὶ νὰ θυσιάσουν καὶ τὴν ζωήν των ἀκόμη διὰ τὴν ἐλευθερίαν. Οὕτω ἐδημιουργήθη τὸ Κυπριακὸν ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐτέθη ἐνώπιον τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἀλλὰ τὰ συμφέροντα τῶν μεγάλων τῆς Δύσεως δὲν ἐπέτρεψαν νὰ δοθῇ λύσις σύμφωνος πρὸς τὰς ἀρχὰς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ τὸ θέμα ἀναβάλλεται. Ποῖος ἐν προκειμένῳ ἔδει νὰ ἦτο ὁ ρόλος τῆς Ἑλλάδος; Δὲν δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀρνηθῇ βέβαια εἰς τοὺς ὁμοεθνεῖς της τῆς Κύπρου νὰ καταστοῦν ἐπισήμως μέρος ἑνιαίου ὠργανωμένου Ἔθνους, τοῦ Ἑλληνικοῦ. Ὁ τίτλος Ο.Η.Ε. σημαίνει Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ ἐπιτάσσει τὴν συνένωσιν τῶν Ἐθνῶν. Ἡ Ἑλλὰς ὅμως, οὐδέποτε πρὸς τοῦτο θὰ ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ εἰς συζητήσεις μετὰ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Ὤφειλε νὰ ὑποστηρίζῃ τοὺς Κυπρίους εἰς τὸν ἀγῶνα των διὰ τὴν ἐλευθερίαν καὶ ἐνώπιον τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἡνωμ. Ἐθνῶν χωρὶς τὴν δημιουργίαν Ἀγγλοελληνικοῦ καὶ Ἀγγλοτουρκοελληνικοῦ ζητήματος. Αἱ προσφυγαί μας δὲν εἶχαν βέβαια ἀκόμη τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ἀλλὰ ἐὰν ἐπιμέναμεν τελικῶς θὰ τὴν κερδίζαμεν. Ἡ Μ. Βρεταννία ἦτο εἰς δεινὴν θέσιν ἐνώπιον τῆς Διεθνοῦς κοινῆς γνώμης, καὶ ὡς παραβάτρια τῶν ἀρχῶν τοῦ ΟΗΕ καὶ διότι οἱ Κύπριοι ἔχυναν ἐπὶ ἔτη αἷμα διὰ τὴν ἐλευθερίαν. Ἡ Ἀγγλία κάποτε, σύντομα μάλιστα, ἔπρεπε νὰ δώσῃ εἰς τὴν διεθνῆ δημοσίαν γνώμην τοὺς λόγους δι’ οὓς ἀρνεῖται τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἀρχῶν τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ δὲν παραχωρεῖ ἐλευθερίαν εἰς ἕνα ὑπόδουλον καὶ μάλιστα πολιτισμένον εὐρωπαϊκὸν λαόν. Καὶ οἱ λόγοι αὐτοὶ εἶναι ἀνομολόγητοι, ἐκεῖ εὑρίσκεται ἡ μεγαλυτέρα ἀδυναμία τῆς μεγάλης Βρεταννίας καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν μεγάλην δυσχέρειαν ἔρχεται νὰ τὴν ἐξαγάγῃ, ἀσφαλῶς ὑποκύπτουσα εἰς πιέσεις ἢ εἰς ἀτέρμονα φιλονατισμόν της ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μὲ τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου. Ποῖον εἶναι τὸ συμφέρον ἑνὸς κυβερνήτου, ὁ ὁποῖος εἶναι νουνεχής; Νὰ μὴ ἐμπλακῇ ποτὲ εἰς συζητήσεις ἀπ’ εὐθείας μὲ τὴν Ἀγγλίαν. Διαρκῶς μὲ τὸν ΟΗΕ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι εἰς ἐπαφήν, διότι αὐτὸς εἶναι ὁ ὑπόλογος καὶ ὁ ἐγγυηθεὶς τὸ ἀγαθὸν τῆς ἐλευθερίας τῆς αὐτοδιαθέσεως. Δὲν ἔπρεπε νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅτι πρέπει νὰ ἐκχωρήσῃ τὴν Κύπρον ὑπὸ τὸν ἄλφα ἢ βῆτα ὅρον, διότι δὲν εἶχε τοιοῦτον δικαίωμα. Ἡ Κύπρος ἦτο ἀποικιακὸν καθεστὼς στηριζόμενον εἰς ἕνα συμβόλαιον ἀγοραπωλησίας μὲ ἕνα Σουλτάνον τῆς Τουρκίας, ἡ ὁποία εἶχε ἔκτοτε παραιτηθῆ ἀπὸ ὅλα τὰ ἐδάφη τὰ ἐκτὸς τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Ἐκεῖ ἦτο τὸ καθῆκον τῆς Ἑλλάδος, νὰ περιορισθῇ καὶ νὰ ἀφήσῃ τὸν λαὸν ἐλεύθερον νὰ βοηθήσῃ τὸν ἀγῶνα τῶν Κυπρίων. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ὁ λαὸς νὰ μὴ βοηθήσῃ τοὺς Κυπρίους, διότι γνωρίζομεν ἀπὸ ἄλλους ἀγῶνας τὴν στάσιν τοῦ λαοῦ μας. Ὁ κ. Καραμανλῆς ὑψώνει τὸν δάκτυλον πρὸς ὅλους, θέλων νὰ πείσῃ ὅλους, ἐκπλησσόμενος μάλιστα, διότι δὲν θαυμάζουν τὸν «σωτῆρα», ὅτι κίνδυνοι ἐπικρέμανται. Ποῖοι εἶναι, τέλος πάντων, οἱ κίνδυνοι αὐτοί; Ὁ μόνος κίνδυνος ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ προέλθῃ, μᾶς λέγουν, εἶναι τὸ καθεστὼς ποὺ θὰ εἶχεν ἡ νῆσος. Τὸ καθεστὼς ἐκεῖ εἶναι ἐξησφαλισμένον. Κυριαρχοῦσα δύναμις εἶναι ἡ Μεγάλη Βρεταννία. Τώρα ποὺ ἐδόθη ἡ λύσις αὐτή, ἡ ὁποία ἐξεμαιεύθη ἢ ἐδόθη κατόπιν πιέσεων, τώρα ποὺ ἐδόθη ἡ συγκατάθεσις τῶν Κυπρίων, περίφημα ὁ κ. Φοὺτ καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἠμποροῦν νὰ δημοσιεύσουν ἕνα καταστατικὸν χάρτην ἐκεῖ καὶ νὰ περιλάβουν ὅλα τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὰ ἀνακοινωθέντα κείμενα καὶ νὰ τὰ παρουσιάσῃ αὐτὰ ὡς νέον καθεστὼς τῆς Κύπρου, χωρὶς τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν, χωρὶς τὸν τουρκικὸν στρατόν. Διότι οἱ Τοῦρκοι οὐδὲν δικαίωμα ἔχουν νὰ πᾶνε καὶ ἡμεῖς δὲν θὰ ἠθέλομεν νὰ πᾶμε, διότι ἡμεῖς θέλομεν αὐτοδιάθεσιν. Καί, ἀπαντῶν εἰς ὡρισμένους συναδέλφους καὶ εἰς τὸν κ. Παπαληγούραν, λέγω, ὅτι οἱ μικροὶ λαοὶ εἰς τὴν σύγχρονον ἐποχὴν τὴν ὑπεράσπισίν των τὴν εὑρίσκουν εἰς τὸ νὰ ἐμμένουν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ὑπὸ τῶν Μεγάλων διακηρυχθέντων φιλολαϊκῶν ἰδανικῶν. Ἐκεῖ εἶναι ἡ δύναμις τῶν μικρῶν λαῶν. Τί νὰ κάμωμεν; Πόλεμον μὲ τὴν Ἀγγλίαν; Αὐτὸ εἶναι, βεβαίως, σκέψις κωμική. Ἂς ἀφεθῇ ὁ Φοὺτ νὰ δημιουργήσῃ ἐκεῖ τὸ καθεστώς του, νὰ πάῃ ἐκεῖ καὶ ὁ Μακάριος καὶ ἂν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ λύσις αὐτὴ τοὺς ἱκανοποιεῖ, νὰ ἐπιδιώξουν καὶ νὰ ἐπιτύχουν τὴν εὐημερίαν τῆς Κύπρου. Ποῦ ἀκούστηκε ὅμως νὰ ἐμφανίζωνται ἐδῶ κείμενα τὰ ὁποῖα νὰ δημιουργοῦν μίαν μερικὴν καὶ παρδαλὴν ἀνεξαρτησίαν διὰ τοὺς Κυπρίους καὶ νὰ ἀποκλείουν διὰ παντὸς τὴν Ἕνωσιν τῆς νήσου μὲ τὴν μητέρα Ἑλλάδα; Ποῦ ἀκούστηκε ποτὲ ἕνας λαὸς νὰ παραιτεῖται ἀπὸ τὴν Ἕνωσιν μὲ τὴν πατρίδα. Αὐτὸ εἶναι σαδισμὸς ἀνήκουστος τοῦ αἰσχίστου εἴδους. Οὐδέποτε θὰ ἠμποροῦσα νὰ φαντασθῶ, ὅτι θὰ ὑπογράφετο ἕνα κείμενον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ παραιτούμεθα ἐσαεὶ τῆς ἑνώσεως. Τὸ νὰ κλείνουμε τὸ μάτι καὶ νὰ λέμε ὅτι «θὰ τοὺς ξεγελάσουμε τοὺς κουτόφραγκους» αὐτὰ δὲν εἶναι σοβαρὰ πράγματα. Διότι ἐκεῖ ἐγκαθιστᾶτε τὴν Τουρκίαν μὲ 650 στρατιώτας καὶ ἡμεῖς θὰ εἴμεθα μὲ 950 στρ)τας. Ἀλλὰ τὶ εἴδους 650 θὰ εἶναι αὐτοὶ καὶ πῶς θὰ εἶναι ὡπλισμένοι καὶ τί θὰ εἶναι οἱ 950 Ἕλληνες ποὺ θὰ πᾶνε ἐκεῖ. Νομίζω, ὅτι θὰ εἶναι μία ἁπλῆ παράστασις, ὥστε νὰ ἱκανοποιῆται ἡ ἐθνικὴ φιλοτιμία. Ὀφείλομεν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ φυλαχθῶμεν καὶ νὰ μὴ κυρώσωμεν τὰς συμβάσεις αὐτάς. Καὶ αἱ συμβάσεις αὐταὶ νὰ μὴ ἰσχύσουν ποτέ. Ὄχι διότι θέλομεν νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ πόλεμος. Ἡ ἱστορία αὐτὴ τελειώνει καὶ ἡ βία ἐκλείπει. Βία ἁγία διὰ τοὺς Κυπρίους καὶ ἀνόσιος διὰ τοὺς Ἄγγλους. Λέγεται, ὅτι τοῦτο θὰ εἶναι προσβολὴ διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Τότε ἂς φύγῃ ἡ Κυβέρνησις. Διότι τῆς ἀξίζει ἡ κύρωσις αὐτή. Νὰ μὴ κυρωθοῦν λοιπὸν αἱ συμφωνίαι αὐταί. Ἂς ἀφεθῇ ἡ Ἀγγλία νὰ λύσῃ τὸ θέμα, ἀφοῦ σύμφωνοι θὰ εἶναι καὶ οἱ Κύπριοι. Τὴν λύσιν αὐτὴν δὲν τὴν ἐφευρίσκω ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος. Καὶ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ὁποίου γνωρίζω τὰς διανοητικὰς ἱκανότητας, ἠμποροῦσε νὰ τὴν σκεφθῇ καὶ ὁ κ. Καραμανλῆς, τοῦ ὁποίου τὰς ἱκανότητας δὲν γνωρίζω, ἀλλὰ σκέψιν ἔχει. Ὁ κ. Ἀβέρωφ εἶναι ἐνθουσιασμένος ἀπὸ τὸ ἔργον του. Ἀλλ’ ἠμπορεῖ νὰ μὴ θέλῃ νὰ δυσαρεστήσῃ καὶ τὴν Ἀγγλίδα γκουβερνάντα τῶν παιδιῶν του.

§121ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι κουτσομπολιό, κ. συνάδελφε.

§122Α. ΖΑΚΚΑΣ. Νὰ χαριτολογήσωμεν καὶ ὀλίγον. Τὴν λύσιν, λοιπόν, αὐτὴν ἠμποροῦσαν ὅλοι νὰ τὴν σκεφθοῦν. Φοβοῦμαι, ὅμως, ὅτι ὑπάρχει καὶ κἄτι ἄλλο. Ὑπάρχουν, μᾶς λέγουν, κἄποιοι κίνδυνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν προέρχονται ἐκ τῆς συμφωνίας καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι τρομεροὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα. Διότι ὁ Τοῦρκος εἶναι φιλόδοξος, θὰ ἀνοιχθῇ ἡ ὄρεξις τοῦ κ. Μεντερὲς καὶ θὰ κυττάξῃ καὶ πρὸς τὴν Ἀνατολὴν καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον ἐκ τῆς τριμεροῦς συμμαχίας νὰ ἐμπλακῶμεν εἰς ἀγῶνα κατὰ τοῦ Ἀραβικοῦ κόσμου, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ δημιουργηθῶσι δυσχέρειαι διὰ τὴν Ἑλλάδα μεγάλαι. Οἱ Ἄγγλοι εἶπον, ὅτι εἰς τὴν Κύπρον ὑπάρχουν προοδευτικοὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν πρέπει νὰ προχωρήσουν. Τὸ δόγμα τοῦ Ἀϊζενχάουερ πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἐκεῖ καὶ νὰ συντηροῦνται τὰ καθεστῶτα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐγγυῶνται τὸ STATUS GVO, τὴν μὴ πρόοδον, τὸ μὴ ἄνοιγμα τῶν ματιῶν, τὴν μὴ ἀνάτασιν τῆς ψυχῆς πρὸς ἀνώτερα ἰδανικά. Αὐτοὺς τοὺς κινδύνους διατυμπανίζουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπηρεάζουν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ τῆς ἐζήτησαν τὴν λύσιν αὐτήν, χωρὶς νὰ πάρωμε καθόλου εἴδησιν. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θέλω νὰ νομίσετε ποτέ, ὅτι ὅσα εἶπον, τὰ εἶπον διότι ἠθέλησα νὰ κάμω ἀντιπολίτευσιν. Δὲν κάμω ἀντιπολίτευσιν κατὰ κομμάτων. Κατὰ τῶν πράξεων τῶν κομμάτων κάμνω ἀντιπολίτευσιν. Καθῖστε ὅσο θέλετε εἰς τὴν ἐξουσίαν. Κακὰς πράξεις νὰ μὴ κάμετε. Καὶ αὐτὴ ἐδῶ εἶναι ἀπὸ τὶς χειρότερες ποὺ πρόκειται νὰ διαπράξητε. Θὰ ἐντρέπεσθε ἔπειτα ἀπὸ μίαν ἑβδομάδα, διότι ἐψηφίσατε τὰς συμφωνίας αὐτάς, ἐὰν τὰς ψηφίσετε.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ «ἐντρέπεσθε», νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἔκφρασις, κ. συνάδελφε.

§124Α. ΖΑΚΚΑΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ φράσις.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Γαληνὸς ἔχει τὸν λόγον.

§126Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Εἶχα τὴν τιμήν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀπαντήσω ἀπὸ τῆς θέσεώς μου εἰς μίαν πρόκλησιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ τοῦ εἴπω ὅτι ἀπὸ ὅσα ὑπευθύνως ἐβεβαίωσε τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, δὲν πιστεύω τίποτε. Νομίζω, ὅτι ἔχω ὑποχρέωσιν ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ τοῦ λαοῦ νὰ δικαιολογήσω τὴν φράσιν μου ἐκείνην καὶ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔλαβον. Ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον, ὅτι προσωπικῶς δὲν πιστεύω καμμίαν ἀπὸ τὰς βεβαιώσεις τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Καραμανλῆ. Καὶ δὲν τὰς πιστεύω, ὄχι διότι ἔτσι τὸ θέλω, ἀλλὰ διότι ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις διαψεύδει ἑαυτήν. Κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν θὰ ἐπικαλεσθῶ μαρτυρίας στελεχῶν τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ καταδείξω ποία εἶναι ἡ γνώμη των περὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν πρώτοις πρέπει νὰ σᾶς ἀναφέρω τὴν γνώμην τοῦ ἀξ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ —χωρὶς νὰ δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀλλάξῃ γνώμην ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην— ὡς τὴν ἐξέφρασε εἰς τὸν προεκλογικόν του λόγον κατὰ τὸ 1958 εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, δηλαδὴ οὔτε κἂν πρὸ ἔτους. Ἔλεγεν ὁ κ. Κανελλόπουλος: «...... (ἀναγινώσκει) ... ....». «Ὁ κ. Καραμανλῆς διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐγγραφὴν τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὸν ΟΗΕ, ἔκαμε συμβιβασμοὺς καὶ ἐδέχθη νὰ προσχωρήσῃ εἰς διατυπώσεις, διὰ τὰς ὁποίας δὲν δικαιοῦται νὰ ὑπερηφανεύεται».

§127Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ποῖον κείμενον ἔχετε;

§128Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Τῆς «Ἐλευθερίας». Δημοσιεύεται ὁ λόγος σας ὁλόκληρος.

§129Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Δὲν ἠξεύρω ἐὰν εἶναι πλήρης, πρέπει νὰ τὸ διαπιστώσω. Ἀρχίζω, κύριοι, τὴν ἀνάγνωσιν. Παρέλειψεν ὅλην τὴν ἀρχήν, ὁ κ. ἐπὶ τοῦ βήματος ἀγορητής.

§130Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Εἶπον, ὅτι θὰ τὰ καταθέσω ὅλα καὶ θὰ γραφοῦν εἰς τὰ πρακτικά.

§131Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἄλλο νὰ τὰ καταθέσετε καὶ ἄλλο νὰ δημιουργῆτε ἐντυπώσεις, ἀποφεύγοντας νὰ τὸ ἀναγνώσητε ὁλόκληρον. Ἦτο προεκλογικὴ ἡ περίοδος καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ ὑπάρχῃ μία ἔντονος στάσις. Ἀναγινώσκω: «Ὁ κ. Καραμανλῆς ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ μετέβαλε τὸ Κυπριακὸν εἰς θέμα ἐκλογικόν». Διότι, πράγματι εἰς τὴν Θεσσαλονίκην εἶχε ὁμιλήσει διὰ τὸ Κυπριακὸν καὶ ἕως τότε δὲν εἶχεν ἐπιτευχθῆ κάτι, τὸ οὐσιῶδες, ὥστε νὰ δικαιολογῆται νὰ τὸ ἐπικαλῆται, ὅπως δικαιοῦται ὑπερηφάνως νὰ πράξῃ σήμερον. Αὐτὰ τὰ λέγω διότι μὲ ἀναγκάζετε καὶ διότι εἴπατε ὡρισμένας ἀνακριβείας, τὰς ὁποίας εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀντικρούσω. «...... (Ἀναγινώσκω) ......». Ἔχει παραλείψει φράσεις διότι εἶχα προσθέσει καὶ κἄτι ἄλλο. «Ἡ Ἑλλὰς εἶχε ταπεινωθῆ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν Σμύρνην καὶ εἶχεν ἀποτύχει εἰς τὴν τριμερῆ διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου». Ἦτο στοιχειώδης ὑποχρέωσίς μου, ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως Παπάγου, ν’ ἀντικρούσω τὴν ἄποψιν αὐτήν.

§132Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Σᾶς τὸ ἀναγνωρίζω.

§133Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Παρελείψατε ὡρισμένα, τὰ ὁποῖα δικαιολογοῦν τὴν ἀπάντησιν. Ἦτο στοιχειώδης ὑποχρέωσίς μου καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἔχῃ ἐκτιμήσει τὴν στάσιν αὐτήν.

§134Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἐπὶ τοῦ βήματος...

§135Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἔστω, ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον μοῦ ἐδώσατε τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς διακόψω, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ τελειώσω τὴν φράσιν μου.

§136Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Αὐτὸ ποὺ κάμετε εἶναι ἀγόρευσις. Ὄχι νὰ μᾶς ἀναγνώσετε τὰ κείμενα.

§137Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ὑπάρχουν μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν στοιχειώδεις κανόνας εὐπρεπείας. Ἢ τοὺς σέβεται κανεὶς καὶ τοὺς τηρεῖ, ἢ δὲν τοὺς σέβεται.

§138Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Τὸ κείμενον ἔχει οὕτω, καὶ τὸ καταθέτω, ἵνα καταχωρηθῇ εἰς τὰ πρακτικά. «Λυποῦμαι, διότι ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ ἔκαμε τὸ λάθος νὰ μεταβάλῃ τὸ Κυπριακὸν εἰς θέμα ἐκλογικόν. Καὶ διότι, εἰπὼν ἀνακριβείας, μὲ ἀναγκάζει νὰ τὰς ἀνασκευάσω. Ἀφοῦ διετύπωσε τὴν ἱστορικῶς ἀπαράδεκτον φράσιν, ὅτι «ἀποκατέστησε τὸ γόητρον καὶ ἐνίσχυσε τὸ κῦρος τῆς Ἑλλάδος», ἐπροχώρησε καὶ εἶπε: «Παρελάβομεν τὸ Κυπριακὸν εἰς τὴν χειροτέραν του φάσιν. Ἡ Ἑλλὰς εἶχε ταπεινωθῆ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν Σμύρνην, εἶχεν ἀποτύχει εἰς τὴν τριμερῆ διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου καὶ εἶχεν ἡττηθῆ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη». Ὁ κ. Καραμανλῆς ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ πολὺ πρὶν διατυπώσῃ τὰς φράσεις αὐτάς. Ἐταπεινώθη, τάχα, ἡ Ἑλλάς, διὰ τῶν βαρβάρων σκηνῶν τῶν Τούρκων εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν Σμύρνην ἢ μήπως ἐταπεινώθη διότι μὲ τὰς σκηνὰς αὐτὰς καὶ μετὰ τὴν διακοίνωσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Τουρκικήν, ἡ ὁποία δημοσιευομένη ἐν καιρῷ, θὰ ἀποδείξῃ ποία ἦτο ἡ στάσις τοῦ κ. Στεφανοπούλου καὶ ἐμοῦ, ἠρκέσθη ἐκεῖνος, διαδεχθεὶς ἡμᾶς εἰς μίαν ἐν στενῷ κύκλῳ συμβατικὴν σκηνὴν ἐν Σμύρνῃ καὶ ἀφῆκε τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν, τὴν μειωθεῖσαν διὰ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ ὄχλου τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῆς Σμύρνης, νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν ἠθικὴν αὐτὴν περιπέτειαν διεθνῶς ἄσπιλος καὶ ἰσχυροτέρα; Συγκρίνεται, τἄχα τὸ κῦρος τῆς Τουρκίας τὸ σημερινὸν πρὸς τὸ κῦρος της κατὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1955; Ἐτόλμα τότε ἡ Τουρκία νὰ προβάλῃ τὴν λύσιν τῆς διχοτομήσεως τῆς Κύπρου καὶ ἐτύγχανε τῆς στρατιωτικῆς βοηθείας, τῆς ὁποίας τυγχάνει σήμερον; Ὁ κ. Καραμανλῆς, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐγγραφὴν τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὸν ΟΗΕ ἔκαμε συμβιβασμοὺς καὶ ἐδέχθη νὰ προσχωρήσῃ εἰς διατυπώσεις, διὰ τὰς ὁποίας δὲν δικαιοῦται νὰ ὑπερηφανεύεται. Ἀσχέτως, ὅμως πρὸς αὐτό, ὁ κ. Καραμανλῆς ὤφειλε τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1955 νὰ χαράξῃ μίαν τῶν δύο ἀκολούθων ὁδῶν: ἢ ἔπρεπε (ὅπως εἶχε τὴν διάθεσιν) νὰ ἀναλάβῃ, χωρὶς νὰ καλύπτεται ὄπισθεν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου, τὴν πρωτοβουλίαν διὰ τὴν ἐξεύρεσιν μεταβατικῆς λύσεως, ἢ ἔπρεπε, χωρὶς νὰ εἴπῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀνακριβῶς —καὶ δὴ προεκλογικῶς— ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἶχεν «ἀναγνωρίσει ἀνεπιφυλάκτως τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως» καὶ «προσέφερε πλήρη αὐτοκυβέρνησιν» νὰ προχωρήσῃ θαρραλέως εἰς τὴν ἔντονον ἀξίωσιν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ὁ κ. Καραμανλῆς δὲν ἔπραξε οὔτε τὸ ἕνα οὔτε τὸ ἄλλο. Ἐταλαντεύθη καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν δυόμισυ ἐτῶν τῆς ὑπ’ αὐτοῦ διακυβερνήσεως τῆς χώρας. Τὸ Κυπριακὸν εἶναι δυσχερέστατον καὶ δὲν τὸν κατηγορῶ διότι ἐταλαντεύθη. Δὲν ἔχει ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῇ, ὅπως ὡμίλησεν, ἀφοῦ διὰ τῆς χλιαρᾶς καὶ ἀμφιταλαντευομένης πολιτικῆς του ἐπεδεινώθη τὸ Κυπριακόν. Πότε ἐστήθησαν αἱ ἀγχόναι ἐν Κύπρῳ; Ἐστήθησαν, τάχα, πρὸ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1955 ἢ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Κυβερνήσεώς του; Πότε ἐξωρίσθη ὁ Μακάριος; Πότε προεβλήθη ὑπευθύνως καὶ ἐπισήμως ἡ πρότασις τῆς διχοτομήσεως ἢ ἡ σκέψις τῆς ἐγκαταστάσεως Τουρκικοῦ στρατοῦ ἐν Κύπρῳ; Πότε ἐνισχύθη διεθνῶς ὁ Τουρκικὸς παράγων, προκαλῶν ἐμπλοκὴν τοῦ Κυπριακοῦ ἡ ὁποία μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1955 ἦτο ἀσυγκρίτως μικροτέρα;».

§139Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Παρελείψατε τὰ προηγούμενα, κ. συνάδελφε. Διότι, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι εὑρισκόμεθα τότε εἰς προεκλογικὴν περίοδον, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι εἶχον δημιουργηθῆ ἀντιθέσεις μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τῆς ΕΡΕ, εἰς τὸν λόγον τῆς Θεσσαλονίκης εἶπον, ὅτι οὔτε ὁ κ. Καραμανλῆς, οὔτε ἡμεῖς οἱ διαχειρισθέντες μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου 1955 τὸ Κυπριακόν, δικαιούμεθα νὰ ὑπερηφανευώμεθα. Ὑπάρχει ἡ φράσις αὐτὴ εἰς τὸ κείμενον. Καὶ ἂν ἀπήντησα ἐν τούτοις εἰς τὸ κ. Καραμανλῆν, ἀπήντησα διότι μίαν ἑβδομάδα προηγουμένως εἶχεν ἐντόνως κατηγορήσει τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, τῆς ὁποίας μετεῖχον, ὡς ὑποστᾶσαν ταπείνωσιν. Καὶ τότε ἔθεσα τὰ ἐρωτήματα αὐτά.

§140Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Τὰ ὁποῖα τώρα ἔσβυσαν;

§141Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Δὲν ἔσβυσαν, κύριε συνάδελφε. Ἀλλὰ κάμετε ἕνα πολιτικὸν ἀτόπημα, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε ἄλλοι συνάδελφοι, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἔχουν διαπράξει. Δὲν ὑπάρχει περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ ἠγέρθη καὶ νὰ ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα βουλευτής, ὁ ὁποῖος νὰ ἔφερε κείμενα συνδεόμενα μὲ περίοδον, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπῆρξαν ἀντιθέσεις μεταξὺ δύο πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ νὰ τὰ ἐπεκαλέσθη, διὰ νὰ ἰσχυρισθῇ ὅσα ἰσχυρίζεσθε, τὴν στιγμὴν αὐτήν. Παραδεχθῆτε τὸ ἀτόπημά σας. Ἔχω πολὺ περισσότερα χρόνια εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ἔχω διαβάσει ὅλα τὰ πρακτικὰ ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ ἐντεῦθεν. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, εἰς τοὺς κυρίους βουλευτὰς καὶ εἰς ὑμᾶς, ὅτι εἰς τὸν λόγον τῆς Θεσσαλονίκης ὑπάρχει ἡ φράσις, ὅτι τιμῶ τὸ ἦθος τὸ ἐθνικὸν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἀντιπάλου ἐκείνην τὴν στιγμήν. Ὑπάρχει ἡ φράσις αὐτή. Καὶ ὑπάρχει, ἐπίσης, ἡ φράσις, ὅτι «οὔτε ἡμεῖς κατωρθώσαμεν, ἀλλ’ οὔτε σεῖς, κύριε Καραμανλῆ —μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης, μέχρι τοῦ 1958— νὰ ἀγάγωμεν τὸ Κυπριακὸν εἰς αἴσιον πέρας καὶ δὲν δικαιούμεθα, οὔτε ἐγώ, οὔτε ὁ κ. Στεφανόπουλος, νὰ ὑπερηφανευώμεθα». Σήμερον, ὅμως, ὁ κ. Καραμανλῆς, δικαιοῦται νὰ ὑπερηφανεύεται. (Χειροκροτήματα).

§142Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ἕνας πολιτευόμενος ἐπιτρέπῃ εἰς τὸν ἑαυτόν του νὰ ἐπιτίθεται ἐναντίον τῶν ἄλλων καὶ ἰδίως ἐναντίον μιᾶς παρατάξεως ὁλοκλήρου καὶ ὁμιλῇ μὲ θέσφατα, νομίζω, ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ χρησιμοποιοῦν ἰδικάς σας ἐκφράσεις. Εὐχαρίστως δέχομαι, ὅτι τὸ κείμενον δὲν εἶναι πλῆρες, ἀλλὰ δὲν πάει νὰ μὴ ἀποδίδῃ ἀπολύτως τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων σας. Καὶ εἶναι ἀπολύτως βέβαιον, ὅτι σεῖς, μέχρις ὅτου γίνετε Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν συμφωνούσατε μὲ τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθει ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ.

§143Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, λέγετε ἀνακριβείας καὶ δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ τὰς λέγετε. Μετὰ τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς, ὡς ἀντιπολιτευόμενος, καθήμενος εἰς ἐκείνην τὴν θέσιν, καὶ ἐνῷ δὲν ἔδωσα ψῆφον εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τῆς ἐπετέθην, ἐν τούτοις, εἰς τὸν τομέα τοῦ Κυπριακοῦ καὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, διαβάσατε τὰ πρακτικὰ τοῦ Ἰουνίου, ἐτάχθην παραπλεύρως εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Καί, ἑπομένως, ὁ προεκλογικὸς λόγος καὶ ἡ περικοπὴ αὐτή, ἀφοροῦν μόνον τὴν ἀνάγκην τῆς ἠθικῆς μου ἀμύνης ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως Παπάγου, εἰς τὴν ἐπίθεσιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Καραμανλῆς εἶχε κάμει εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως Παπάγου. Ἦτο στοιχειῶδες χρέος νὰ προβῶ εἰς τὴν ἄμυναν αὐτήν. Ἀλλά, ἀπὸ ἀπόψεως γραμμῆς, δὲν εἶχον ποτὲ κρίνει τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Καραμανλῆ, οὔτε πρὸ τοῦ 1958, δηλαδὴ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα ποὺ συνειργαζόμην ὡς ἀνεξάρτητος μαζί της, οὔτε μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958, ὅτε ἐκαθήμην ἐκεῖ ὡς ἀντιπολιτευόμενος, δὲν εἶχον ποτὲ ἐπικρίνει τὴν τακτικήν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν εἰς τὸ θέμα τὸ Κυπριακόν. Ἀναγνώσατε τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς τοῦ Ἰουνίου καὶ ἐκεῖνα ποὺ συνδέονται μὲ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις καὶ ἐκεῖνα ποὺ συνδέονται, μίαν ἑβδομάδα ἀργότερα, μὲ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ.

§144Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, δέχομαι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀνακαλεῖ σήμερον ὅσα εἶπε τότε καὶ ὅτι ἐπιτρέπει εἰς τὸν ἑαυτόν του, διότι ἐγίνοντο ἐκλογαί, νὰ μὴ λέγῃ ἐκεῖνο ποὺ πιστεύει εἰς τὸν λαόν. Ἐὰν αὐτὸ τὸ δεχθῶ, διότι δὲν ἠμπορῶ νὰ κάμω καὶ ἄλλως, ἐφ’ ὅσον ὁ ἴδιος τὰ διαψεύδει καὶ λέγει, ὅτι τὰ εἶπε προεκλογικῶς, τότε εἶναι δικαίωμα κἄθε κόμματος, ὅταν εὑρίσκεται πρὸ τοῦ λαοῦ προεκλογικῶς, νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλει καὶ ὅταν πάρῃ τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ καὶ ἔρχεται ἐδῶ νὰ λέγῃ τὰ ἀντίθετα. Αὐτὸ ὡς θεωρία τὸ ἀποδέχομαι, ὡς ἐπιτρεπομένην εἰς τὰ κόμματα τῆς πτέρυγος τῆς δεξιᾶς. Ἡμεῖς δὲν θὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὸν ἑαυτόν μας, λόγῳ τοῦ ὅτι εἶναι προεκλογικὴ περίοδος, νὰ λέγωμεν ψέμματα εἰς τὸν λαόν. Ἡμεῖς λέγομεν εἰς τὸν λαὸν ἐκεῖνα ποὺ πιστεύομεν. Καί, ἑπομένως, παραιτοῦμαι τῆς ἀναγνώσεως τῶν ὑπολοίπων παραγράφων, αἱ ὁποῖαι εἶναι σημαντικώταται.

§145Α. ΜΙΧΑΣ. Τὸ καλλίτερον θὰ ἦτο, νὰ παραιτηθῆτε τοῦ ὑπολοίπου τοῦ λόγου σας.

§146Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Ἐὰν δὲν σᾶς ἀρέσῃ ὁ λόγος μου, ἔχει καφενεῖον ἡ Βουλή, ὅπου ἔχει ὡραιότατον καφέ. Δύνασθε νὰ μεταβῆτε. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μοῦ ἀπαγορεύσετε νὰ ὁμιλήσω. Παραιτοῦμαι τῆς συνεχίσεως τῆς ἀναγνώσεως τῶν λόγων τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὁ ἴδιος τοὺς ἀνεκάλεσε μὲ τὴν αἰτιολογίαν, ὅτι ἦσαν προεκλογικοί. Ἔχω, ὅμως, ἕνα δεύτερον κείμενον, σημαίνοντος κυβερνητικοῦ παράγοντος, ὁ ὁποῖος, εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ ἀνακαλέσῃ, τοῦ κ. Μανιαδάκη. Πρώην ὑπουργὸς καὶ σημαῖνον στέλεχος τῆς Βουλῆς, εἰς ἐπίσημον προκήρυξιν, τὴν ὁποίαν διένειμε τὸ 1956 εἰς τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος, λέγει: «Ἂς σταματήσουν αἱ ἀστεῖαι διακηρύξεις καὶ προπαγάνδαι, ὅτι ὁ κ. Καραμανλῆς καὶ οἱ ἄωροι συνεργάται του εἶναι οἱ νέοι μεσσίαι, οἱ ὁποῖοι θὰ σώσουν τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι ἁπλούστατα ἐπικίνδυνοι καὶ ἀδίστακτοι, φιλόδοξοι, δημιουργήματα τῆς ἠθικῆς σήψεως, ἐντὸς τῆς ὁποίας ζῶμεν καὶ ἀναπνέομεν μεταπολεμικῶς».

§147Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Γαληνέ, τὰ ὅσα λέγετε εἶναι ἐντὸς τοῦ θέματος;

§149Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν, ὁ κ. συνάδελφος, εἶναι ἔτσι ὅπως τὸ ἀνέγνωσεν, ἀλλὰ αὐτὴ εἶναι μία περικοπὴ παρμένη ἀπὸ μίαν δισέλιδον προκήρυξίν μου, ὅταν ἐγὼ δὲν ἤμουν ὑποψήφιος τὸ 1956, πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, καὶ ἐδιάλεξε μὲ προσοχὴν τὴν ἀνθοδέσμην ποὺ προσέφερον εἰς τὸν κ. Καραμανλῆν, παρέλειψεν ὅμως νὰ πάρῃ καὶ τὰς ἄλλας ἀνθοδέσμας καὶ ἰδίως μίαν ἀνθοδέσμην μὲ δύσοσμα ἄνθη, τὴν ὁποίαν ἔστειλα εἰς τὴν παράταξίν του.

§150Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Εὐχαριστῶ, θὰ χρησιμοποιήσω τὴν δευτέραν, ὅταν θὰ κάμω ἐπίθεσιν ἐναντίον τοῦ κόμματος ποὺ ἀνήκει. Θὰ τὸ κάμω καὶ θὰ τὴν πάρω ὡς γνώμην σας.

§151Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἡ περικοπὴ αὐτὴ εἶναι ἐκτὸς τοῦ Κυπριακοῦ, τοῦ θέματος ποὺ συζητοῦμεν. Ἐὰν πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν γενικώτερα τὴν ἠθικὴν κρίσιν, τὴν σῆψιν ἐντὸς τῆς ὁποίας ζοῦμε, τότε θὰ πρέπει νὰ καταναλώσωμεν πολλὰ ἡμερονύκτια καὶ θὰ πρέπει νὰ διαπιστώσωμεν, ὅτι ἡ ἠθικὴ σῆψις εἶναι δημιούργημα αὐτῆς τῆς παρατάξεως, τῆς ἀριστερᾶς.

§152Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἤμουν βέβαιος, διότι αὐτὸ γίνεται πάντοτε, ὅταν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δικαιολογηθῇ ἡ παράταξις αὐτὴ μὲ ἐπιχειρήματα, οὐσιαστικά, καταφεύγει εἰς τὸ φταίξιμο τῆς ἀριστερᾶς. Αὐτὸ εἶναι τροπάριον, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐπανάληψιν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω. Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ εἴπω πρὸς τὸν κ. Μανιαδάκην, ὅτι ἐγὼ προσωπικῶς δὲν θὰ εἶχα ποτὲ καμμίαν ἀντίρρησιν, ὅταν θὰ ἔχω τὸν λόγον εἰς οἱονδήποτε θέμα καὶ οἱανδήποτε στιγμήν, νὰ εἴπω διὰ τὸ ΚΚΕ, νὰ χρησιμοποιήσω καὶ τὴν ἰδικήν του ἀνθοδέσμην. Τώρα ὁ λόγος περὶ τῆς ΕΡΕ καὶ δι’ αὐτὴν θὰ ὁμιλήσω καὶ ὄχι περὶ τοῦ ΚΚΕ. Καὶ ἐπῆρα ἀπὸ τὴν προκήρυξιν τοῦ κ. Μανιαδάκη, τοῦ ὁποίου τὰς γνώμας σέβομαι, ἐπῆρα τὴν ἀνθοδέσμην περὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἀργότερον θὰ πάρω καὶ περὶ τοῦ ΚΚΕ, θὰ τὴν πάρω καὶ θὰ τὴν χρησιμοποιήσω. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν τὸ ἔκαμα αὐτό, τὸ ἔκαμα, καὶ ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι δὲν εἶμαι ἐντὸς τοῦ θέματος, διότι ἡ οὐσία τῶν συμβάσεων ἔχει ἀναπτυχθῆ, τὸ ὅτι εἶναι κάκισται, τὸ ὅτι εἶναι ἐπιζήμιαι διὰ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, αὐτὸ ἔχει ἀποδειχθῆ διὰ πάντα γνωρίζοντα τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν.....

§153Γ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Ἄποψίς σας.

§154Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Ἡ βάσις εἶναι, ὅτι δὲν ἤλλαξεν ἡ ἔννοια τῶν λέξεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι γραμμέναι εἰς τὸ κείμενον αὐτό. Πρόκειται περὶ τῆς χειροτέρας τῶν συμβάσεων. Ἀλλά, κ. βουλευταί, εἶπον, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἀναλύσω τὰ ἴδια, τὰ ὁποῖα εἶπον τόσοι ἄλλοι ρήτορες. Ἐμένα μὲ ἐνδιαφέρει καὶ νομίζω καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ σᾶς, πῶς ἐφθάσαμεν εἰς αὐτὸ τὸ κατάντημα. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ σᾶς ἐνδιαφέρῃ, κ. συνάδελφοι, τοὐλάχιστον ἡμᾶς, εἶμαι βέβαιος αὐτὸ ἐνδιαφέρει ἀλλὰ καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὸν Κυπριακὸν λαὸν ἀκόμη καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐὰν σήμερα λόγῳ πλάνης δὲν ἔχῃ ἀντιληφθῆ ποὺ τὸν ὡδηγήσατε, εἶμαι βέβαιος, ὅτι μετ’ ὀλίγον χρονικὸν διάστημα θὰ τὸ ἀντιληφθῆτε. Καὶ θέλω νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος μὲ τόσην ὑπερηφάνειαν ὡμίλησε περὶ τῆς ὑποδοχῆς τοῦ Μακαρίου μὲ τὰ δύο καλοπληρωμένα βαπόρια, τὰ ὁποῖα ἐπήγαιναν νὰ κάμουν κρουαζιέρα, ἀλλὰ καὶ τὸ 1920 ἐγένετο παρομοία ὑποδοχὴ σὲ μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ὅμως ὡδηγήθη εἰς τὸ Γουδί. Δὲν λέγουν τίποτε αἱ καλοσχεδιασμέναι ὑποδοχαί, ὅταν πληρώνωνται. Νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι ἔρχεται ἡ τιμωρία, διότι ὅσον εὔκολα ὁ λαὸς χειροκροτεῖ τόσον εὔκολα τιμωρεῖ τοὺς ἐνόχους. Καὶ ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἰδοποιήσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ ὥρα τῆς τιμωρίας θὰ ἔλθῃ παρὰ τὰς ὑποδοχάς, αἱ ὁποῖαι θὰ γίνουν εἰς τὸν Μακάριον καὶ θὰ ἔλθῃ πρῶτα εἰς αὐτόν, ὄχι διότι ἔκαμεν ὅ,τι ἔκαμεν, ἀλλὰ διότι ὑπέκυψε, διότι ἐγὼ πιστεύω ὅτι ὑπέκυψε καὶ ὑπέκυψε μετὰ ἀπὸ συνεχῆ πίεσιν, ὅπως θὰ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπέκυπτε, ἐὰν ἦτο ἡγέτης ἄξιος. Τὸ μεγάλο σφάλμα του εἶναι, ὅτι ὑπέκυψεν. Οἱαδήποτε ὑποδοχὴ καὶ ἂν τοῦ γίνῃ, μὴ βασισθῆτε εἰς αὐτὴν καὶ νομίζετε ὅτι μὲ αὐτὴν κλείνει ἡ ἱστορία τῆς Κύπρου, ἡ ἱστορία ἀνοίγει μὲ τὴν ὑποδοχὴν αὐτήν. Ἐμένα, ὅμως, μὲ ἐνδιαφέρει πῶς ἐφθάσατε ἐκεῖ, διὰ νὰ κατανείμωμεν τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως, διότι νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀποκλειστικῶς ὑπεύθυνη. Διότι ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν, διὰ νὰ ὁδηγήσῃ ἀκριβῶς ἐκεῖ τὸ Κυπριακόν, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπίστευεν εἰς τὴν δυνατότητα τῆς ἑνώσεως τῆς Κύπρου. Καὶ θὰ σᾶς εἴπω μερικὰ στοιχεῖα. Ἐμένα μὲ ἐνδιαφέρει τί ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸ Κυπριακὸν καὶ εἶπον καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ, ὅτι οὐδέποτε ἐπίστευσεν εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου καὶ οὐδέποτε ἐπεδίωξε τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου. Ἀντιθέτως πιστεύω, ὅτι εἰργάσθη ἐπιμόνως εἰς τὸ σκότος, διὰ νὰ φέρῃ τὸ σημερινὸν ἀποτέλεσμα. Βέβαια δὲν ἔχω τοὺς φακέλλους, οἱ ὁποῖοι ἔκλεισαν τὸ Κυπριακόν, καίτοι ἐμπῆκε ἡ πλάκα τοῦ τάφου, ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι ἀπόρρητοι, ὥστε νὰ μὴ μάθωμεν ποτὲ τί ἔγινε. Παρὰ ταῦτα, εἶναι ὡρισμένα πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι φανερά. Τὰ φανερὰ θὰ εἴπω, διὰ νὰ ἐξάγω τί εἶναι τὰ μυστικά. Κύριοι βουλευταί, ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἐπίλεκτον μέλος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ὑπουργὸς σημαντικοῦ Ὑπουργείου, καὶ συνεφώνει μέχρι τοῦ 1955, δηλαδὴ μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἀσθενείας ἢ ὀλίγας ἡμέρας πρὸ αὐτῆς, τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, μὲ τὴν ἀκολουθουμένην τότε πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Καὶ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου — εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ μὲ διαψεύσῃ καὶ εἰς αὐτὸ ὁ ἀξιότιμος νῦν, καὶ τότε, Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως — ὅτι κἄποτε, ὅταν ὁ Στρατάρχης εὑρίσκετο εἰς τὸ κρεββάτι τοῦ θανάτου, ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὑρῆκε τὴν εὐκαιρίαν νὰ διαφωνήσῃ διὰ τὸ Κυπριακὸν καὶ νὰ διακηρύξῃ, ὅτι ἦτο θέμα ἀνεπίκαιρον.

§155Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Δὲν εἶναι ἀληθές. Δὲν ἐδημιουργήθη τοιοῦτον ζήτημα.

§156Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Λυποῦμαι, κύριε Ἀντιπρόεδρε...

§157Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Νὰ λυπῆσθε, διότι λέγετε ἀνακριβείας καὶ διότι χωρὶς στοιχεῖα, προβαίνετε εἰς τὴν ἐφεύρεσιν τοιούτων γεγονότων.

§158Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Ἀτυχῶς ὑπῆρξε, κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως.

§159Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, ἔχει παρέλθει ἤδη τὸ τέταρτον καὶ ὁ κ. ρήτωρ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συνεχίσῃ. Ζητῶ τὸν λόγον ἀμέσως. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπολογίζω, κύριε Πρόεδρε, τὰς διακοπάς. Μετὰ 10λεπτον, πρέπει νὰ τελειώσῃ ὁ ρήτωρ.

§161Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Ἂν δὲν μὲ διακόψουν, θὰ τελειώσω ἐνωρίτερα. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κοινωνικοῦ Κόμματος, ἀγορεύων, εἶπεν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τότε, ἐξέφρασε τὴν γνώμην ὅτι τὸ Κυπριακὸν ἦτο ἀνεπίκαιρον. Ἐπαναλαμβάνω τὴν φράσιν καὶ παρακαλῶ νὰ τὴν σημειώσητε, διὰ νὰ ἐρωτηθῇ ὁ κ. Στεφανόπουλος, ἐὰν πράγματι ἐλέχθη. Ἀλλά, κύριοι, πέραν αὐτῶν, διατὶ δὲν πηγαίνετε εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔγινε τὸν Δεκέμβριον ὅταν εἴχομεν τὴν τελευταίαν συζήτησιν τοῦ Κυπριακοῦ, καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ αὐτοδιάθεσις ἦτο πρᾶγμα ἀπίθανον νὰ διεκδικηθῇ, διότι ἐσήμαινεν ἕνωσιν; Καὶ ὁ ὁποῖος σήμερον σᾶς εἶπε πάλιν τὴν φράσιν, ὅτι ἡ ἀπόλυτος ἀνεξαρτησία ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐπιδιωχθῇ, διότι καὶ αὐτὴ ἐσήμαινεν αὐτοδιάθεσιν, ἐσήμαινεν ἕνωσιν; Ἄρα, ἀπ’ ἀρχῆς, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπεδίωκε τὴν σημερινὴν λύσιν.

§162ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ συμπέρασμά σας εἶναι αὐθαίρετον.

§163Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Εἶναι ἀπολύτως λογικόν, καὶ ἂν μοῦ φέρετε τοὺς μυστικοὺς φακέλλους, θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω πλέον περίτρανα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶχε τὰς ἀπόψεις αὐτάς. Ὁ κ. Καραμανλῆς ἐπίστευεν, ὅτι ἡ αὐτοδιάθεσις ἦτο ταὐτόσημος μὲ τὴν ἕνωσιν, ἄρα ἦτο ἀδύνατος ἡ ἐπιδίωξίς της. Παρὰ ταῦτα, ἐβεβαίου συνεχῶς τὴν Βουλήν, ὅτι μάχεται διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν! Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, σήμερον εἶπεν, ὅτι καὶ ἡ πλήρης αὐτοκυβέρνησις ἦτο ἀδύνατος, διότι, ὅπως εἶπε, δὲν εἶναι τόσον κουτοὶ οἱ Φράγκοι, ὥστε νὰ μὴ ξεύρουν ὅτι, ὅταν ἐζητοῦμεν πλήρη αὐτοκυβέρνησιν, αὕτη θὰ ὡδήγει εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἄρα, εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μὴ πιστεύων οὔτε κἂν εἰς τὴν δυνατότητα πλήρους αὐτοκυβερνήσεως, ἐπεδίωκεν, ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ὅ,τι ἔγινε σήμερα. Ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω τώρα καὶ διὰ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Κύριοι βουλευταί, πλειστάκις οἱ ὑπουργοὶ καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀγορεύων προχθές, ἀπηυθύνθη εἰς τὴν ΕΔΑ ἤ, μᾶλλον, εἰς τὸ ἐκτὸς νόμου κομμουνιστικὸν κόμμα, καὶ τὸ εἶπε ξενοκίνητον ἢ ξενόδουλον. Δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ ἀναλάβω τὴν προστασίαν τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος, οὔτε καὶ μὲ ἐνδιαφέρει. Μὲ ἐνδιαφέρει, ὅμως, τί εἶναι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Κύριοι βουλευταί, ὅσοι εἶσθε εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1951, ὅταν ἤμην Ἀντιπρόεδρος τῆς Βουλῆς, θὰ γνωρίζετε ὅτι ὁ κ. Ἀβέρωφ, ὑφυπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, ἔκαμεν ὑπόμνημα διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ κομμουνισμοῦ ἐν Ἠπείρῳ καὶ τὸ ὑπόμνημα αὐτὸ τὸ ὑπέβαλεν, ὑπὸ τύπον ἀναφορᾶς καὶ ἐρήμην τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὴν Ἀμερικανικὴν Ἀποστολήν.

§164Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κάμνετε μεγάλο λάθος.

§165Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Ἔγιναν καὶ ἐπεισόδια τότε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μόνον ἡ μεγαλοψυχία τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἐσταμάτησε τότε, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, τὴν κατάστασιν. Κύριοι συνάδελφοι, σᾶς παρακαλῶ νὰ ἔχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Βενιζέλος, διὰ νὰ βεβαιώσῃ, ἐὰν κάμνω λάθος ἐγὼ ἢ ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν ἔχει καλὴν μνήμην. Ἀλλὰ ὑπάρχει, κύριοι βουλευταί, καὶ ἕτερον γεγονός, τὸ ὁποῖον δείχνει τὴν νοοτροπίαν τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὅταν, κύριοι βουλευταί, τὸ 1951, πάλιν ἐπὶ Κυβερνήσεως Κέντρου —διότι τότε μόνον ἦτο δυνατόν, ξεύρομεν τί γίνεται γύρω εἰς τὰ ἐθνικὰ θέματα— ὅταν ἔφυγεν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία διὰ τὴν σύνοδον τοῦ Ο.Η.Ε. εἰς Παρισίους, μὲ ἐπικεφαλῆς τὸν ἔντιμον Ἕλληνα διπλωμάτην Ἰωάννην Πολίτην, μέσα εἰς τὰς ἐντολὰς ποὺ εἶχε, ἦτο νὰ θέση καὶ τὸ θέμα τῆς Κύπρου. Καὶ πράγματι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνη, διὰ στόματος τοῦ κ. Πολίτη, ἔθεσεν, ὡς ἕνα τῶν θεμάτων ποὺ ἔπρεπε νὰ συζητηθοῦν, καὶ τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου. Τὴν ἑπομένην, ὁ ὑφυπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, ἐρήμην τῆς Κυβερνήσεως, ἐρήμην τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Βενιζέλου, ἐτηλεφώνει ἐπειγόντως εἰς τὸν κ. Πολίτην νὰ ἀποσύρῃ τὸ θέμα, διότι τὸν ἐπεσκέφθη ὁ Ἄγγλος Πρεσβευτὴς κ. Πήκ, ὁ ὁποῖος τοῦ εἶπεν, ὅτι θὰ τὸ λύσουν μεταξὺ των στὰ μυστικά.

§166Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κάμνετε ἀκόμη μεγαλύτερον λάθος.

§167Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν κάμνω λάθος. Βεβαιῶ ὅσα μὲ ἐβεβαίωσαν κατὰ πάντα ἔντιμοι καὶ ἀξιόπιστοι ἄνθρωποι. Καὶ ἐπιμένω ὅτι, ὅ,τι βεβαιῶ, βγαίνει ἀνάγλυφον ἀπὸ τοὺς φακέλλους τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Ἀβέρωφ θεωρεῖ ὡς ἰδιοκτησίαν του.

§168Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἀπὸ τοὺς φακέλλους τοῦ Ὑπουργείου βγαίνουν πολλὰ πράγματα, ἀλλ’ αὐτό, τὸ περὶ ὑποβολῆς ὑπομνήματος εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν Ἀποστολὴν δὲν βγαίνει, διότι εἶναι ἐντελῶς ἀνακριβές. Εἶναι δὲ γνωστὸν καὶ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ εἰς τὸ ΝΑΤΟ μὲ ποία μαχητικότητα ἀντιμετώπισα καί αὐτὴν τὴν Ἀμερικανικὴν Κυβέρνησιν, ὅταν ἐδείκνυε δυσμένειαν εἰς τὰ ζητήματά μας. Ὡς πρὸς τὸ συγκεκριμένον γεγονός, ποὺ ἀνεφέρατε — ἦτο καὶ ὁ κ. Μαῦρος εἰς τὴν Ἀντιπροσωπείαν— εἴχομεν ἀποφασίσει νὰ ἀρχίσωμεν δι’ ὑπαινιγμῶν, ἢ μᾶλλον ἐμμέσως, νὰ θέτωμεν τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου. Πράγματι ἐτέθη κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν. Καὶ τότε ἦλθεν ὁ Ἄγγλος Πρεσβευτής, ὁ ὁποῖος ἐπρότεινε νὰ συναντηθῶ μὲ τὸν κ. Ἦντεν εἰς τὴν Ρώμην καὶ νὰ συζητήσωμεν τὸ Κυπριακόν. Ὄχι δὲ ἐρήμην τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἀπόντος τοῦ κ. Βενιζέλου ἐξ Ἑλλάδος, εἰς σύσκεψιν μὲ τὸν μακαρίτην Ρέντην καὶ τὸν ἐπίσης μακαρίτην Καρτάλην ἀπεφασίσαμεν, πρῶτον, ὅτι δὲν θὰ ἐπιμέναμεν εἰς Παρισίους, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἀποδώσουν τίποτε, ἐνῷ διὰ πρώτην φορὰν διηνοίγετο περίπτωσις ἀπ’ εὐθείας συζητήσεως τοῦ Κυπριακοῦ. Δεύτερον, ἀπεφασίσαμεν τί ἐπρόκειτο νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Ἦντεν. Κατόπιν αὐτοῦ, ἔφερα εἰς τὸν κ. Ἦντεν τὰ μηνύματα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τοὺς φακέλλους τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν. Ἐὰν νομίζετε, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποφύγωμεν νὰ συζητήσωμεν αὐτοπροσώπως μὲ τὸν κ. Ἦντεν τὸ θέμα τῆς Κύπρου, διὰ νὰ περιορισθῶμεν εἰς ὑπαινιγμούς, τότε δὲν θὰ ἔχετε ἀσφαλῶς ὀρθὴν κρίσιν, διὰ τὸν ὅλον χειρισμὸν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν ἀναμένω εὔσημα ἀπὸ ὑμᾶς διὰ τοὺς ἐθνικοὺς ἀγῶνας, τοὺς ὁποίους ἔχω κάμει, τόσον εἰς τὸν παρελθόν, ὅσον καὶ σήμερον — καὶ διὰ τοὺς ὁποίους εἶμαι ὑπερήφανος. (Χειροκροτήματα).

§169Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ἤθελα νὰ ὑπενθυμίσω ὡρισμένα γεγονότα, διότι παρῆλθον ἔκτοτε 8 ἔτη καὶ εἶναι πιθανὸν νὰ διαφεύγουν τὴν προσοχὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὡρισμέναι ἡμερομηνίαι. Ὁ κ. Πολίτης, ἀνεκίνησε τὸ θέμα, εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ὄχι, βεβαίως, ἀπ’ εὐθείας, ὅπως ἀνεκινήθη τὸ 1954, ἀλλὰ ἐμμέσως. Τότε δὲν εἶχεν ἔλθει τηλεγράφημα τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαγορεῦον τὴν περαιτέρω ἀνακίνησιν. Μετὰ 10 ἡμέρας ἀπὸ τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ὡμίλησεν ὁ κ. Πολίτης, ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσω ἐγὼ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Κηδεμονιῶν, διὰ τὸ ἴδιον θέμα, ἐξ ἀφορμῆς αἰτήσεως τοῦ Μακαρίου, ὁ ὁποῖος ἐζήτει νὰ ἔλθῃ τὸ θέμα εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Καὶ τότε εἶχον εἴπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ θέσωμεν τὸ θέμα ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ νὰ εἴπωμεν, διατὶ ἡ Ἀγγλία, ἀσκοῦσα κυριαρχίαν εἰς τὴν Κύπρον, δὲν πληροφορεῖ τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν περὶ τοῦ δημοψηφίσματος τὸ ὁποῖον ἐγένετο καὶ τὸ ὁποῖον, κατὰ ποσοστὸν 80% τοῦ πληθυσμοῦ, ἀπεφαίνετο ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τῆς ἑνώσεως. Αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν τὴν εἶχεν ἡ Ἀγγλία, ὡς κατέχουσα δύναμις, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν περὶ τῶν συμβαινόντων εἰς τὴν Κύπρον. Κύριοι βουλευταί, ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, τότε, ἠνωχλήθη σφόδρα ἀπὸ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ θὰ σᾶς εἴπω διατί. Διότι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἦτο ἐκκρεμὲς τὸ θέμα τῆς Περσίας– Πρωθυπουργὸς ἦτο τότε ὁ Μωσαντὲκ— καὶ ὑφίστατο καθημερινῶς ἀνηλεῆ σφυροκοπήματα. Ὁ κ. Λόϋντ, τότε ὑφυπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μὲ τὸν κ. Ἦντεν, ἐπεσκέφθη ἡμᾶς, τὴν Ἑλληνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, εἰς τὸ ξενοδοχεῖον καὶ ἔκαμε ἔκκλησιν εἰς ἡμᾶς νὰ μὴ φέρωμεν τὸ θέμα εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ἡ ἀπάντησις τῆς Ἀντιπροσωπείας ἦτο, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ πράξωμεν καὶ τὴν Πέμπτην, ἐπρόκειτο περὶ τῆς τελευταίας ἡμέρας τῶν συζητήσεων, θὰ ἐλάμβανε τὸν λόγον ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος. Τὴν Πέμπτην τὴν πρωΐαν, εἰς τὰς 6, ἦλθεν ἐντολὴ τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ κ. Ἀβέρωφ τότε, νὰ ἀπόσχῃ ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἀπὸ τοῦ νὰ φέρῃ τὸ θέμα εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Κύριε ὑπουργέ, συνέβη τὸ ἑξῆς: Εἰς τὰς 6 τὸ πρωΐ, ἐλάβομεν ἐντολὴν νὰ ἀποσύρωμεν τὸ Κυπριακὸν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπικοινωνήσωμεν μὲ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην τὴν στιγμήν, διὰ νὰ σᾶς ἐξηγήσωμεν διὰ ποίους λόγους ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνωμεν. Διότι, ἂν ἐζητούσαμεν ἐπικοινωνίαν, ἰδίως τηλεφωνικήν, θὰ παρηκολούθει ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, διότι μέσῳ Λονδίνου ἐγένοντο τὰ τηλεφωνήματα. Δὲν ὑπῆρχε, λοιπόν, ἐπαρκὴς χρόνος διὰ νὰ σᾶς πείσωμεν, εἰς τὸ ὅτι ἔχετε ἄδικον, εἰς τὸ νὰ διατάσσητε τὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ μὴ θέση τὸ θέμα, καὶ ἀνελάβομεν τὴν εὐθύνην καὶ τὸ ἐθέσαμεν, μὴ ὑπακούσαντες εἰς τὴν ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως τότε, ἐλλείψει χρόνου. Πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι, ὅταν ἐξέθεσα εἰς τὸν κ. Ἀβέρωφ, διὰ ποίους λόγους ἡ Ἀντιπροσωπεία ἐπέμεινε καὶ δὲν ὑπήκουσεν εἰς τὴν ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως, συνεφώνησε μαζί μου καὶ εἶπε καλῶς ἐπράξατε. Τώρα, τί εἶχε συμβῆ τὸ βράδυ ἐκεῖνο, ἐνῷ ὁ κ. Λόϋντ ἐγνώριζεν ὅτι τὴν ἑπομένην, εἰς τὰς 10, θὰ ὡμίλει ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος περὶ Κύπρου εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, δὲν ἠξεύρω. Τὸ μεσονύκτιον ἦλθε τηλεγράφημα ἐπεῖγον τοῦ κ. Ἦντεν, διὰ τοῦ ὁποίου παρεκάλει ἡ Κυβέρνησίς του τὸν ἀείμνηστον Πλαστήραν προσωπικῶς νὰ τὸ ἀναβάλῃ. Ἡ Κυβέρνησις, ποὺ δὲν ἐγνώριζεν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὴ ἡ ἀναβολὴ τὸ 1951, διότι ἦτο ἡ τελευταῖα ἡμέρα — διότι ἂν ἡ Κυβέρνησις τὸ ἐγνώριζεν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ, νὰ μᾶς ἔλεγε προχωρήσατε. Ἀλλὰ ἡμεῖς ἀνελάβομεν τὴν εὐθύνην τῆς μὴ συμμορφώσεως, πρὸς τὴν ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ μὴ χάσωμεν χρόνον. Ἡ ἀνακίνησις τοῦ Κυπριακοῦ τότε, εἶχε προκαλέσει παγκόσμιον αἴσθησιν καὶ ἠνώχλει εἰς μεγάλον βαθμὸν τὴν Ἀγγλίαν, διότι παράλληλα μὲ τὴν κρίσιν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, τῆς Περσίας, ὑφίστατο καὶ τὸ ἰδικόν μας κτύπημα. Ἡμεῖς, ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἐκρίναμεν κατάλληλον, διὰ νὰ φέρωμεν τὸ θέμα ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἡ Ἀγγλία δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τοὺς ἰδικούς μας ἰσχυρισμούς.

§170Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κύριος λόγος ἦτο, νὰ μὴ φέρωμεν τὸ θέμα ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, διότι ἐπροτάθη νὰ συζητήσωμεν μὲ τὸν κ. Ἦντεν.

§171Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Αὐτὸ συνέβη ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ ἀειμνήστου Πλαστήρα καὶ θὰ ἐνθυμῆται ὁ ἀγορητὴς τὴν διαλογικὴν συζήτησιν Πλαστήρα–Μακαρίου.

§172Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Βεβαιότητα.

§173Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Καὶ ὅταν ἦλθεν ὁ Μακάριος καὶ ἐζήτησε τὴν υἱοθέτησιν τοῦ θέματος ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὁ Πλαστήρας τοῦ εἶπεν: «Ἄκουσε Μακαριώτατε, ἂν ἤρχεσο εἰς τὴν φτωχικήν μου καλύβην καὶ μοῦ ἐζήτεις νὰ πάω νὰ πολεμήσω διὰ τὴν Κύπρον, θὰ τὸ ἔκαμνα εὐχαρίστως, διότι εἶμαι στρατιώτης. Ἀλλὰ ἔρχεσαι εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος καὶ μοῦ ζητᾶς νὰ κάψω τὴν Ἑλλάδα, χωρὶς νὰ ἠμπορῶ νὰ ὠφελήσω τὴν Κύπρον. Κάθησε, λοιπόν, ἥσυχα». Ἂν αὐτὰ ἔχουν οὕτω, τότε δικαιολογεῖται καὶ ἡ διαφωνία τῆς Ἀποστολῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ τότε δημιουργοῦνται καὶ ἄλλα πράγματα. Ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτός, μὲ τὸ ἁπλὸ κριτικὸ μυαλὸ τοῦ ἡλικιωμένου καὶ σώφρονος, ἔβλεπε τὰς ἐπιπτώσεις καὶ τὰς ἀκάνθας καὶ δὲν ἐδέχετο οὔτε νὰ τὸ θίξῃ.

§174Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, οὐδεμίαν ἀντίρρησιν ἔχω, εἰς ὅσα ὁ ἀξιότιμος κ. Μανιαδάκης εἶπε. Πράγματι, αὐτὴ ἦτο ἡ ἄποψις τοῦ ἀειμνήστου Πλαστήρα, ἐξ ὅσων καὶ ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι, ἀλλὰ ὑπάρχει μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τῆς μάχης διὰ τὸ Κυπριακὸν καὶ θέσεως Πλατωνικῆς τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὸν ΟΗΕ, διὰ νὰ ὑπάρχῃ. Ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, εἶχεν ἐντολὴν τότε νὰ τὸ θέσῃ ἐκ πλαγίου, νὰ τὸ ἀνοίξῃ τρόπον τινὰ καὶ νὰ ὑπάρχῃ, ὄχι νὰ δώσῃ μάχην ἢ νὰ ἐγγράψῃ προσφυγήν. Νὰ τὸ βάλῃ ὡς θέμα ἀρχῆς καὶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ἦτο σύμφωνος καὶ ὁ Πλαστήρας καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ κ. Βενιζέλος, ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Ἡ δὲ ἐνέργεια τοῦ ὑφυπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔγινεν ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§175Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Πλανᾶσθε πλάνην οἰκτράν.

§176Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Τὸ ὅτι δὲν πλανῶμαι, θὰ ἔλθῃ ὁ κ. Βενιζέλος, ἐντὸς τῆς ἡμέρας, διὰ νὰ βεβαιώσῃ τοῦ λόγου μου τὸ ἀληθές.

§177Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ὁ κ. Βενιζέλος, τὸ ἠγνόει πράγματι.

§178Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ἦτο εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ δὲν ἠμποροῦσε νὰ μὴ τὸ ἀγνοῇ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, μία συζήτησις, ἡ ὁποία ἔγινε μὲ τὸν κ. Ἦντεν διὰ τὸ Κυπριακόν, ἦτο ἡ ἰδική μου, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ κ. Βενιζέλος ἐμνημόνευσε μὲ καμάρι, ὅτι ὁ ὑφυπουργός του ἔκαμεν αὐτό. Τί εἶναι αὐτὰ ποὺ λέγετε; Διαστρεβλώνετε τὴν ἀλήθειαν καὶ τὰ γεγονότα, κατὰ τὸν αἰσχρότερον τρόπον.

§179Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Ὑπάρχει, κύριοι βουλευταί, καὶ μία ἄλλη ἐνέργεια τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ ὁποία δεικνύει τὴν νοοτροπίαν τοῦ ἀνθρώπου ἢ μᾶλλον τὴν ἔλλειψιν δυνάμεως πρὸς ἀντίστασιν εἰς τὰς ξένας ἐπιρροάς. Τοῦτο εἶναι, ἐπίσης, ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ 1951 καὶ θὰ μὲ διαψεύσῃ βεβαίως ὁ κ. ὑπουργός, ἀλλὰ ζητῶ νὰ ἔλθουν ἐδῶ οἱ φάκελλοι. Συνέβη, λοιπόν, τὸ ἑξῆς θέμα. Τότε Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία, πάλιν μὲ τὸν κ. Πολίτην, ἔθεσε τὴν ὑποψηφιότητα τῆς Ἑλλάδος διὰ τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας καὶ εἶχε καλλιεργήσει ἀπολύτως ὁ ἔντιμος ἐκεῖνος Ἕλλην διπλωμάτης, εἶχε καλλιεργήσει τὸ κλῖμα, ὥστε ἡ Ἑλλὰς νὰ ἐπιτύχῃ. Καὶ παρὰ τὴν γνώμην πάλιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ κ. ὑφυπουργὸς διέταξε νὰ ἀποσυρθῇ ἡ ἑλληνικὴ ὑποψηφιότης. Ὁ ἐκεῖ Πρεσβευτὴς καὶ Ἀρχηγὸς τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας, κ. Πολίτης, δὲν ἐπειθάρχησεν εἰς τὴν ἐντολὴν καὶ διὰ τηλεγραφήματος ἀπήντησεν, ὅτι, ἐὰν ἐμμείνετε, νὰ μοῦ τηλεγραφήσετε εἰς ποῖον νὰ παραδώσω τὴν ἀρχηγίαν τῆς Ἀντιπροσωπείας. Καὶ ἡ Ἑλληνικὴ ὑποψηφιότης ὑπερίσχυσεν.

§180Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ἐὰν αὐτὸ ἐγένετο ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν τὸ ἠξεύρω. Τοιοῦτον τηλεγράφημα, ὅμως, ἦλθεν.

§181Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωμεν ὅλας τὰς λεπτομερείας. Αὐτὴ εἶναι ἡ νοοτροπία τῆς Κυβερνήσεως. Ξενόδουλος, θλιβερά. Εἶναι βέβαιον, ὅτι μὲ τοιαύτην νοοτροπίαν, θὰ ἐχάνετο ἡ μάχη διὰ τὴν Κύπρον. Καὶ ἐχάθη. Ἀλλὰ ἠκούσθη εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως. Ἡ μόνη, ἡ ὁποία δὲν δικαιοῦται νὰ ἐπικαλῆται τοῦτο, εἶναι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Οἱαδήποτε ἄλλη Κυβέρνησις θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ ἐπικαλεσθῇ καὶ νὰ ὑπογράψῃ ἴσως καὶ χειροτέρας συνθήκας, ὄχι ὅμως ἡ σημερινή, ἡ ὁποία εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὸ κατάντημα. Οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, ὅταν ἀποτυγχάνουν, παραιτοῦνται. Αὐτὸ ἔπρεπε νὰ γίνῃ καὶ αὐτὴ ἦτο καὶ πρέπει νὰ εἶναι ἡ λύσις. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐχειρίζετο τὸ ζήτημα, ἐν συνεννοήσει μὲ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἴσως νὰ ὑπῆρχε μία δικαιολογία. Ἀλλὰ τὸ ἐχειρίσθη μόνη της καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν κριτὴς τῶν πράξεών της νὰ εἶναι ἡ ἰδία. Αὐτὴ ὀφείλει νὰ λογοδοτήσῃ καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της, ὅτι οὐδέποτε παράνομοι πράξεις παραμένουν ἀτιμώρητοι. Οὐδεμία ψῆφος εἶναι δυνατὸν νὰ καλύψῃ αὐτὴν τὴν ἀνομίαν καὶ δι’ αὐτὸ θὰ λογοδοτήσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ θὰ πληρώσῃ διὰ τὸ ἁμάρτημά της.

§182Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, ἀριστοτέχνης εἰς τὴν διαστρέβλωσιν τῶν γεγονότων ὁ κατελθὼν τοῦ βήματος, δὲν πρόκειται νὰ λάβῃ ἀπάντησιν λεπτομερῆ ἀπὸ ἐμέ. Ἐπιθυμῶ μόνον νὰ εἴπω, ἐπειδὴ ἔθεσεν ἐν ἀμφιβολίᾳ τὴν μαχητικότητά μου καὶ τὴν ἀκαμψίαν μου, ὅτι αὐταὶ αἱ ἰδιότητες μοῦ εἶναι γνωσταί, πολὺ καλλίτερον ἀπὸ ἐκείνας τοῦ κ. Γαληνοῦ, εἰς ὅλους τοὺς συναδέλφους, τοὺς Ἕλληνας καὶ ξένους διπλωμάτας καὶ δημοσιογράφους, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τριετίαν μὲ συνώδευσαν εἰς συνέδρια, εἰς τὰ ὁποῖα ἔδωσα μάχας καὶ ἔναντι τῶν συμμάχων μας ἀκόμη. Οὗτοι, ὅπως καὶ πολλοὶ ἄλλοι, γνωρίζουν, ὅτι καὶ τελευταίως, εἰς ἕνα λεπτὸν θέμα, εἰς τὸ θέμα τῆς εἰσόδου τῆς Κίνας εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἐνῷ εἶχον ἐναντίον μου συνασπισμὸν ὁλόκληρον, ὁ ὁποῖος ἐμάχετο ὑπὲρ τῆς ψήφου τῆς Ἑλλάδος, ἀνέλαβον τὴν ἀπόφασιν τῆς ἀποχῆς. Ἡ μαχητικότης μου καὶ ἡ ἀκαμψία μου, δὲν χρειάζονται πιστοποιητικὰ ὡς τοῦ κ. Γαληνοῦ. Εἶναι τόσον γνωστὴ ἡ διαστρεβλωτική του ἱκανότης, ὥστε καὶ τὸ πιστοποιητικόν του θὰ ἦτο ἐπικίνδυνον δι’ ἐμέ. (Χειροκροτήματα).

§183Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν τὸ θεωρῶ προσωπικόν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ εἴπω δύο λέξεις. Εἶμαι εὐτυχής, διότι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δέχεται πιστοποιητικὰ καλῆς διαγωγῆς τῶν Τούρκων καὶ ὄχι τῶν Ἑλλήνων βουλευτῶν. Τοῦ τὰ χαρίζω ὁλόκληρα. (Χειροκροτήματα).

§184Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Γνωρίζει πολὺ καλὰ ὁ κύριος συνάδελφος, ὅτι ἐναντίον οὐδενὸς ἄλλου Ἕλληνος ἔβαλεν ἡ Τουρκικὴ καὶ Ἀγγλικὴ διπλωματία, ὅσον ἐναντίον μου. Καὶ τὸ γνωρίζει πολὺ καλὰ καὶ ἀπὸ ἀπείρους δηλώσεις των καὶ ἀπὸ ἀπείρους προσπαθείας των. Καὶ προχθὲς ἀκόμη, ὅταν ἐπῆγα εἰς τὸ Λονδῖνον, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπηγαίναμεν μὲ πνεῦμα συνεργασίας, ἐπειδὴ εἷς τῶν δημοσιογράφων εἰς τὸ ἀεροδρόμιον τοῦ Λονδίνου ἐτόλμησε νὰ ἀποκαλέσῃ τὴν ΕΟΚΑ «τρομοκράτας», ἐνώπιον τῶν δημοσιογράφων ὅλου τοῦ κόσμου, ἐνώπιον τῆς τηλεοράσεως καὶ τοῦ BBC, ἔπλεξα τὸν ὕμνον τῆς ΕΟΚΑ, εἰς τὴν καρδίαν τοῦ Λονδίνου καὶ εἰς ὥρας συνεργασίας. (Χειροκροτήματα).

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθη εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἡ ἑξῆς δήλωσις: «Ἐν Ἀθήναις τῇ 28 Φεβρουαρίου 1959 Πρὸς Τὸν Κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς Ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε, Παρακαλῶ, ὅπως ἀνακοινώσητε εἰς τὸ Σῶμα τὴν κατωτέρω δήλωσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ὁμάδος τοῦ Κόμματος τῆς Νέας Ἀγροτικῆς Κινήσεως. Μετὰ τιμῆς Διὰ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ὁμάδα τῆς Ν.Α.Κ.

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΤΣΙΑΡΑΣ

Δήλωσις Πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς Ἡ συζητουμένη ἀπὸ τῆς Τετάρτης πρότασις δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐπὶ τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου, ἐφώτισαν μέχρι καὶ τῆς παραμικρᾶς λεπτομερείας, ὅλην τὴν ἔκτασιν τῆς Κυπριακῆς τραγῳδίας καὶ κατέστησαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν σαφεῖς ὅλας τὰς δυσμενεῖς ἐπιπτώσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἔχουν αἱ συμφωνίαι αὗται ὄχι μόνον διὰ τὸν Κυπριακὸν λαόν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν Ἑλληνικόν. Ἡ Νέα Ἀγροτικὴ Κίνησις, ἐπισημαίνει τὰς τεραστίας εὐθύνας τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ, διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ, ἐπὶ μίαν τετραετίαν περίπου, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ἀντίθετος πρὸς ὅλας τὰς ὑποσχέσεις της πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διαχείρισις ἡ ὁποία κατέληξεν εἰς μίαν ἀπεμπόλησιν ἐσαεὶ καὶ τῆς ἑνώσεως μὲ τὴν Ἑλλάδα καὶ τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἡ Νέα Ἀγροτικὴ Κίνησις, διερμηνεύουσα τὰς ἀπόψεις τῶν ὀπαδῶν της, Ἑλλήνων ἀγροτῶν, οἱ ὁποῖοι εἰς ὅλην αὐτὴν τὴν ἡρωϊκὴν ἀντίστασιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ εὑρίσκοντο παρὰ τὸ πλευρόν του, ἐκφράζει τὴν πλήρη ἀντίθεσίν της πρὸς αὐτὰς τὰς συμφωνίας, αἱ ὁποῖαι στραγγαλίζουν τὰ ἀπὸ αἰώνων ἐθνικὰ αἰτήματα τῶν Κυπρίων καὶ δημιουργεῖ ἕνα ἀφόρητον καθεστὼς διὰ τὴν Κύπρον καὶ δηλώνει, ὅτι θὰ καταψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὰς συμφωνίας. Ἐν Ἀθήναις τῇ 28 Φεβρουαρίου 1959. Οἱ βουλευταὶ τῆς Ν.Α.Κ. Α. Τσιάρας, Ι. Γιαλώφας, Δ. Μερλόπουλος, Η. Σκυλλάκος». Ὁ κ. Κ. Πυρομάγλου, ἔχει τὸν λόγον. Παρακαλῶ, νὰ τηρηθῇ τὸ εἰκοσάλεπτον.

§186Κ. ΠΥΡΟΜΑΓΛΟΥ. Καθ’ ὃ μέτρον ἐτηρήθη καὶ ὑπὸ τῶν προηγουμένων ὁμιλητῶν. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι ἐναντίον τῶν συμφωνιῶν Ζυρίχης–Λονδίνου. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου, παρὰ τὰς διαφόρους φάσεις, τὰς ὁποίας θὰ διέλθῃ αὕτη. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως, διὰ λόγους ἐθνικοὺς καὶ ἱστορικούς. Διὰ λόγους ἐθνικούς, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν τὴν ὑπόσχεσιν τῆς Ἑλλάδος πρὸς τοὺς Ἕλληνας τῆς Κύπρου καὶ διὰ λόγους ἱστορικούς, διότι ἔζησα, ὡς ὑπόδουλος καὶ γνωρίζω τὴν θέσιν τῶν ὑποδούλων τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῆς Κύπρου. Αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης–Λονδίνου ἀπέδειξαν, ὅτι ὁ ἐλεύθερος κόσμος, ὁ δυτικὸς ἐλεύθερος κόσμος, ἔχει τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν ἰδιότητα νὰ σφαγιάζῃ τὰ δικαιώματα, τὰς τάσεις καὶ τὰς διαθέσεις μικρῶν λαῶν. Ἀπέδειξεν εἰς τὸν ἐσωτερικὸν τομέα τῆς Ἑλλάδος, πῶς Κυβερνήσεις ἢ πολιτικαὶ παρατάξεις μικρῶν κρατῶν, ὑποκύπτουν ἢ ὑπηρετοῦν τοὺς νόμους τῆς ἐλευθερίας ποὺ ἐπιβάλλουν αἱ μεγάλαι δημοκρατίαι τῆς Δύσεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ διάθεσίς μας πρὸς ἕνα σημεῖον, δὲν θὰ εἶναι ἀντιπολιτευτικὴ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ παράταξις τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπεῖ ἔδωσε λύσιν μὲ τὸ μέτρον τῶν ἱκανοτήτων της καὶ μὲ τὸ ὀπτικὸν ἐθνικὸν πεδίον, τὸ ὁποῖον αἱ ἱκανότητές της τῆς ἐπέτρεπον. Θὰ εἴμεθα, ὅμως, αὐστηρότατοι εἰς τὴν κριτικήν μας καὶ θὰ ἀσκήσωμεν, διὰ λόγους ἐθνικῆς ἀνάγκης, πολεμικὴν εἰς τοῦτο, πρῶτον, εἰς τὸ γεγονὸς τὸ ἱστορικόν, ὅτι ἡ παράταξις ποὺ ἐκπροσωπεῖ ἡ Κυβέρνησις, περιβληθεῖσα μίαν ἀπαστράπτουσαν λεοντὴν ἐθνικοφροσύνης, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ μονοπωλήσῃ, παρέπεισεν, ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μὲ τὸ σύνθημα τῆς αὐτοδιαθέσεως, διὰ νὰ καταλήξῃ εἰς τὰς συμφωνίας τοῦ Λονδίνου. Δεύτερον, εἰς τὸ ὅτι, χωρὶς κἂν νὰ συμβουλευθῇ, ὄχι τὴν γνώμην τοῦ Μακαρίου εἰς τὸ Λονδῖνον, μέσα εἰς ἕνα 24ωρον, χωρὶς κἂν νὰ συμβουλευθῇ τὴν Κυπριακὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἐσφαγίασε τὰ ἀπαράγραπτα δίκαια 500.000 Ἑλλήνων εἰς τὴν Κύπρον. Καί, τρίτον, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ, καθ’ ὃν τρόπον ἔλυσε διὰ τῶν συμφωνιῶν τοῦ Λονδίνου τὸ Κυπριακόν, ἀντὶ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν δυτικὴν συμμαχίαν τὴν καταστρέφει καὶ τὴν διασπᾷ ἀκόμη περισσότερον. Συμφωνίαι εἰς τὰ χαρτιὰ εἶναι μηδέν, ὅταν αἱ ψυχαὶ καὶ αἱ διαθέσεις τῶν λαῶν εἶναι μακρὰν ἀπὸ τὰς συμφωνίας καὶ αὐτὸ θὰ ἀποδείξωμεν συντομώτατα. Καί, τέλος, ἡ κριτική μας ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς παρατάξεως, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπεῖ, ἀφορᾷ ἕνα ἄλλο ἱστορικὸν γεγονός, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις καὶ ἀπὸ ἀπόψεως διαπιστώσεως τῆς ἐθνικῆς πραγματικότητος καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος, τοὐλάχιστον εἰς τὸν δυτικὸν κόσμον, εἶναι πολὺ βραδεῖα καὶ τὴν φέρουν βραδυποροῦντα οὐραγόν. Ἐπ’ αὐτοῦ, ἄλλωστε, τὸ μεγαλύτερον ἐπιχείρημα θὰ τὸ εὕρωμεν εἰς τὸν λόγον τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς παρούσης Βουλῆς, ὅταν ἀνεφέρθη εἰς τὴν κρίσιν τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης καὶ τοῦ δυτικοῦ κόσμου. Θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω καὶ ἕνα ἄλλο. Ἡ θεωρία τοῦ τετελεσμένου γεγονότος, μᾶς ὁδηγεῖ εἰς συνεπείας καὶ εἰς συμπεράσματα καταστρεπτικά, ἐὰν ὕστερα ἀπὸ κἄθε τετελεσμένον γεγονὸς ἐρχώμεθα διὰ νὰ εἴπωμεν, τί θὰ πρέπει νὰ κάμωμεν, ἀφοῦ ἔγινε καὶ νὰ μὴ ἀντιδρῶμεν, αὐτὸ σημαίνει ἀπεμπόλησιν ὄχι μόνον τῶν ἐθνικῶν ἰδεωδῶν, ἀλλὰ καὶ ξεπούλημα τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι ἕνας κακὸς κατήφορος, πολὺ περισσότερον ποὺ ἡ Ἑλλὰς γεωπολιτικῶς καὶ ἐθνολογικῶς δὲν εἶναι οὔτε Ὁλλανδία, διαπραγματευομένη τὰς Ὁλλανδικὰς Ἰνδίας, οὔτε Μεγάλη Βρεταννία, διαπραγματευομένη τὰς ὑπερποντίους κτήσεις της, ὥστε νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ ἀσφαλῶς μὲ στενὰ πλαίσια τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι Ἑλλάς. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἄλλας ὑποχρεώσεις καὶ ἀπέναντι τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος καὶ ἀπέναντι τοῦ ἑλληνισμοῦ ὁλοκλήρου. Οἱ ἡγέται τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀνέπτυξαν ἐπαρκῶς καὶ μὲ ἀδιάσειστα ἐπιχειρήματα τὰς καταστρεπτικὰς συνεπείας τοῦ ἀνοσιουργήματος ποὺ λέγονται συμφωνίαι τοῦ Λονδίνου. Δὲν θὰ ἐπαναλάβωμεν τὰ ἴδια ἐπιχειρήματα. Θὰ σημειώσωμεν μόνον, ὅτι αἱ συμφωνίαι τοῦ Λονδίνου καταλήγουν εἰς τοῦτο τὸ βασικὸν ἀποτέλεσμα. Τρεῖς ξέναι δυνάμεις πρὸς τὸν Κυπριακὸν λαόν, ἐπιβάλλουν τὴν κατοχήν των, ἐπιβάλλουν ἕνα σύνταγμα καὶ ἕνα καθεστὼς εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας, χωρὶς κἂν νὰ ἐρωτηθῇ, χωρὶς κἂν νὰ συμβουλευθοῦν τὸν Κυπριακὸν λαόν. Αἱ τρεῖς δυνάμεις κατοχῆς τῆς Κύπρου, ἔχουν τὸ δικαίωμα ἐπεμβάσεως ἀπὸ κοινοῦ ἢ μεμονωμένως. Ὑπάρχει ἡ παρουσία ξένων στρατευμάτων, διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησιν τῶν ξένων δυνάμεων. Τέλος, ὑπάρχουν ἀγγλικαὶ βάσεις, τῶν ὁποίων τὴν ἔκτασιν γνωρίζομεν καὶ αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐπεκταθοῦν εἰς ὅλην τὴν Κύπρον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, αἱ βάσεις, τὸ ἔδαφος τὸ Κυπριακόν, τὸ ὁποῖον δέχεται τὰς βάσεις, θεωρεῖται ἀγγλικὸν ἔδαφος. Εἰς τὴν πραγματικότητα πρόκειται περὶ μιᾶς μορφῆς κατοχῆς, ἐγκαινιάζεται μία ὑποδούλωσις τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ἁπλῶς, ὅπως κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ πολέμου ὁ Ἄξων ἐδημιούργησε συνθήκας κατοχῆς. Ὑπάρχει μία κατέχουσα δύναμις, ἡ Μεγάλη Βρεταννία. Δὲν ἐνδιαφέρεται διὰ τὰς λεπτομερείας τῆς διοικήσεως. Δημιουργεῖ μίαν Κυβέρνησιν, τῆς ἐπιρρίπτει ὅλας τὰς εὐθύνας τῶν ἀνωμαλιῶν καὶ ἐπεμβαίνει εἰς κἄθε στιγμήν, ποὺ θὰ χρειασθῇ, ποὺ νομίζει ἐκείνη ὅτι, διὰ τὴν γενικωτέραν ἀσφάλειαν, τῆς ἐπιβάλλεται ἡ παρέμβασις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐπεμβαίνουν εἰς κἄθε στιγμήν, ἡ Ἀγγλία καὶ αἱ ξέναι δυνάμεις, ποὺ νομίζουν, ὅτι τὰ συμφέροντά των διακινδυνεύουν. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι αἱ δυνατότητες, τὰς ὁποίας δημιουργεῖ τὸ καθεστώς, ὅπως ἀνεπτύχθη, εἰς τὰς συμφωνίας, αἱ δυνατότητες ἀνωμαλιῶν εἶναι βέβαιαι. Θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι παράδεισος τῆς ἱερᾶς ἱστορίας, ὅπου νὰ μὴ ὑπάρχῃ οὔτε ἕνας ὄφις, ὥστε νὰ διαβιώσῃ ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἐν πλήρει εἰρήνῃ καὶ ἐν ἀγαστῇ συμπνοίᾳ. Ἀλλὰ τὸ Κυπριακόν, ὡς λύεται, μᾶς φέρει ὀπίσω εἰς τὴν ἱστορίαν κατὰ τοῦτο, ὅτι ἀναζῇ τὸ ἀνατολικὸν ζήτημα μὲ ἄλλους παράγοντας. Πάντως, ὁ παράγων Ἀγγλία καὶ Τουρκία, εἶναι παρὼν καὶ μπαίνει τώρα καὶ ὁ παράγων Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι. Κατὰ πόσον αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, εἰς τὸ ἀνατολικὸν αὐτὸ ζήτημα, μετέχουν καὶ κατὰ ποῖον τρόπον μετέχουν, θὰ σᾶς τὸ εἴπω ἀμέσως. Πάντως θὰ πρέπει νὰ σημειώσω, ὅτι τὸ Συντηρητικὸν Κόμμα τῆς Ἀγγλίας, τοῦ ὁποίου ἐκπρόσωποι ὑπέγραψαν τὴν συμφωνίαν, ἐπανέρχεται εἰς τὴν παγίαν καὶ πατροπαράδοτον φιλοτουρκικὴν πολιτικὴν καὶ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ λησμονηθῇ ἐν τῇ ἐξελίξει. Κἄτι θὰ μποροῦσε νὰ γίνῃ, ἐὰν εἰς τὰς μελλούσας ἐκλογὰς ἤρχετο τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα. Εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, καὶ εἰς αὐτὸ δὲν εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις, πρέπει νὰ διαβάσετε τὸ εὐχαριστήριον τηλεγράφημα τοῦ Προέδρου τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος: Κύριε, ἔκαμες αὐτὸ ποὺ ἤθελα, τὸ ἤθελες ἢ ὄχι, δι’ αὐτὸ σὲ εὐχαριστῶ. Καμμία λέξις διὰ τὴν ἐλευθερίαν ἢ διὰ τὴν ζωὴν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Λησμονημένα πλέον τὰ λόγια τοῦ Ροῦζβελτ, ἀπὸ τὸν Καταστατικὸν Χάρτην τοῦ Ἀτλαντικοῦ. Τώρα εἶναι ὠμὴ ἡ κατάκτησις δι’ ἄλλους λόγους, δι’ ἄλλας ἀντιθέσεις, δι’ ἄλλα συγκροτήματα, ἐν πάσῃ περιπτώσει εἰς βάρος καὶ τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἐλευθερίας τῶν μικρῶν λαῶν. Ἀλλὰ ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς τὴν συμμαχίαν, εἰς τὸ ἄρθρον 1 καὶ 2, σελὶς 4, ὑπάρχει ὅρος διὰ τὴν κοινὴν αὐτὴν ἄμυναν, θὰ ἀποκρούσουν πᾶσαν ἐπίθεσιν ἄμεσον ἢ ἔμμεσον. Προκειμένου διὰ μίαν συμμαχίαν μὲ τὴν Κύπρον, θὰ ἤθελα νὰ ἀκούσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ ποίους ἐχθροὺς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ Κύπρος. Ἐτέθη ὁ ὅρος αὐτὸς εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν ἢ εἶχε κἄτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὑπ’ ὄψει της ἐπ’ αὐτοῦ; Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐὰν καὶ ἀπὸ ἀπόψεως γεωγραφικῆς θέσεως τῆς Κύπρου ἀντιμετωπίσωμεν τὰ πράγματα, θὰ ἴδωμεν, ὅτι αἱ ἐπιτιθέμεναι χῶραι θὰ εἶναι ἢ τὸ Ἰσραὴλ ἢ τὰ Ἀραβικὰ Κράτη. Ἄρα, ὑπάρχει αἰχμὴ ἐναντίον τῶν Ἀραβικῶν Κρατῶν, ἄρα ὑπάρχει, ὄχι μόνον ἀμυντικὸν σχέδιον, ἀλλὰ καὶ ἐπιθετικὸν σχέδιον καὶ ἐμπλοκὴ τῆς Ἑλλάδος εἰς πολεμικὰ γεγονότα εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἡ ἔμμεσος ἐπίθεσις, ἡ ὁποία δὲν βλέπω πῶς θὰ ἐκδηλωθῇ. Ἐνδέχεται ἡ ἀνεξάρτητος Δημοκρατία τῆς Κύπρου νὰ ἀποφασίσῃ, ἀπὸ κοινοῦ πλειοψηφία καὶ μειονότης, μίαν νέαν πολιτικὴν ἐξέλιξιν. Ἐὰν αὐτὸ δὲν εἶναι τῆς ἀρεσκείας τῶν κατεχουσῶν δυνάμεων θὰ εἶναι ἀφορμὴ ἐπιθέσεως. Ἰδοὺ ἀμέσως–ἀμέσως φθάνομεν εἰς μίαν κρίσιν ἐσωτερικήν, τὴν ὁποίαν προέβλεψα. Δὲν θὰ ἐπεκτείνω τὴν κριτικήν μου ἐπὶ τῶν ὅρων τῶν συμφωνιῶν. Θὰ σημειώσω τοῦτο: Ὅτι διὰ νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ ποὺ ἐφθάσαμεν, δύο παράγοντες συνέβαλον. Ὁ παράγων Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ὁ παράγων Μακάριος. Καὶ οἱ δύο παράγοντες εἰργάσθησαν ἀπὸ κοινοῦ διὰ τὴν «εὐόδωσιν» —ἐντὸς εἰσαγωγικῶν— τοῦ ἐθνικοῦ αἰτήματος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, τὴν αὐτοδιάθεσιν. Εἰς τὴν πραγματικότητα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐχρησιμοποίησε τὸ σύνθημα τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὄχι μόνον δι’ ἐκλογικοὺς λόγους, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλους λόγους, διὰ λόγους καθαρὰ εὐνοιοκρατικούς. Δεύτερον, ἡ Κυβέρνησις ἐχρησιμοποίησε τὴν αὐτοδιάθεσιν διὰ νὰ ἔχῃ τὴν εὔνοιαν τῶν συμμάχων ἐκείνων μὲ τοὺς ὁποίους συνειργάζετο, ἔστω καὶ σιωπηρῶς, διὰ νὰ καταλήξῃ καὶ νὰ μείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν παροῦσαν συμφωνίαν τοῦ Λονδίνου. Εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅτι οὐδεμία ἐπέμβασις ἐγένετο ἐκ μέρους τῶν Ἡνωμ. Πολιτειῶν. Πιθανὸν νὰ εἶναι ἀληθὲς τοῦτο καὶ πρέπει νὰ εἶναι ἀληθές. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἰς τὸ «TIME», τὸν ὁποῖον ἔχει τὴν γραφικωτέραν περιγραφὴν τοῦ Λονδίνου, ἀναφέρεται, εἰς τὸ φύλλον τῆς 23ης Φεβρουαρίου: «Ὅπως... ........ (ἀναγινώσκει)..............». Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ μᾶς εἴπῃ τί σημαίνει αὐτό.

§187Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Σημαίνει, ὅτι ὁ δημοσιογράφος γράφει ὅ,τι θέλει.

§188Κ. ΠΥΡΟΜΑΓΛΟΥ. Ἡ ἐφημερὶς ἀναφέρεται εἰς τὴν δύσκολον κατάστασιν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς καὶ συνεχίζει: «Ὑπὸ τὰς πιέσεις...... (ἀναγινώσκει).........». Τί ἔκαμεν ὁ Μακάριος εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν; Δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι οἱ ἐθνικοὶ ἄνδρες —διότι ὁ Μακάριος ἐξεπροσώπει μίαν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν— πρέπει νὰ μὴ τυγχάνουν κριτικῆς. Ἐλέγομεν κἄποτε εἰς τὸν Μακάριον μετὰ τὴν ἐπιστροφὴν ἀπὸ τὰς Σεϋχέλας: «Μακάριε, εἶσθε ὁ ἡγέτης τοῦ ἐθνικοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ μένετε εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι Κράτος ἐλεύθερον, ἔχει συμμαχίας καὶ ἔχει ὑποχρεώσεις, πρὸ παντὸς πρὸς τὴν Δύσιν. Τῆς δυσκολεύετε τὸ παιχνίδι ἐὰν θέλῃ νὰ σᾶς βοηθήσῃ. Ἀλλὰ καὶ ἂν πάρῃ τὴν πρωτοβουλίαν, θὰ τὸ καταστρέψῃ. Νὰ πᾶτε ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος, νὰ σχηματίσετε μίαν Ἐπιτροπὴν ἐθνικοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου καὶ ἀπὸ ἐκεῖ νὰ κάμετε τὸν ἀγῶνα σας». Καὶ ὁ Μακάριος ἀπήντησε, ὅτι καὶ αὐτὸ θὰ γίνῃ, ἀλλ’ ὑπάρχει ὁ κίνδυνος τοῦ κομμουνισμοῦ. Βέβαια πταίει ὁ Μακάριος, διότι ἄφησε τὴν πρωτοβουλίαν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ πταίει ἡ Κυβέρνησις, διότι ἐπῆρε τὴν πρωτοβουλίαν ἀπὸ τὸν Μακάριον. Διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν συμφωνίαν τοῦ Λονδίνου. Ἐπιστεύομεν, ὅτι ὁ Μακάριος θὰ ἠρνεῖτο νὰ ὑπογράψῃ τὰς συμφωνίας τοῦ Λονδίνου. Νὰ ἀνέθετε εἰς ἕνα ἄλλον καὶ νὰ ἔμενε αὐτὸς τὸ σύμβολον τοῦ ἐθνικοῦ ἀγῶνος, ὄχι μόνον διὰ τὴν Κύπρον, ἀλλὰ καὶ δι’ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνισμόν. Ὁ Μακάριος ἔσπευσε. Εἰς τὸ «Γιορκσάϊρ Πόστ», ἀναγράφονται μερικαὶ σκηναὶ περίεργοι καὶ ἐν γένει αἱ ἐφημερίδες ἀναφέρουν ὡς πρωταγωνιστὴν ἀντίπαλον τοῦ Μακαρίου τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι καταπληκτικόν.

§189Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Συμφωνήσατε πρῶτον μεταξύ σας. Συνάδελφός σας εἶπεν, ὅτι ἠσπάσθη τὸν Πρωθυπουργόν.

§190Κ. ΠΥΡΟΜΑΓΛΟΥ. Ἐγὼ εἶμαι ἀνεξάρτητος, κ. ὑπουργέ. Ἐλπίζομεν, ὅτι τοὐλάχιστον ὁ Διγενὴς δὲν θὰ κάμῃ ἐκεῖνο ποὺ ἔκαμεν ὁ Μακάριος. Διότι τότε ὁ φίλος μου κ. Χούτας θὰ δικαιωθῇ. Τὴν συνέχισιν τοῦ ἀγῶνος θὰ τὴν πάρουν ἄλλοι δυστυχῶς. Συνεπῶς, αἱ συμφωνίαι τοῦ Λονδίνου σημαίνουν ἄλλα πράγματα. Ὑποτάσσουν τὴν Ἑλλάδα διὰ τῆς Κύπρου εἰς τὴν Ἀγγλο–Τουρκικὴν φιλίαν, εἰς τὰ ἀγγλο–τουρκικὰ συμφέροντα τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, καθιστοῦν τὴν Ἑλλάδα δεσμοφύλακα τῆς Κύπρου. Ποίαν πραγματικότητα πολιτικὴν ἔπρεπε νὰ ἐκμεταλλευθοῦν καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Μακάριος, τὸ ἐξέθεσαν καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ οἱ λοιποὶ προλαλήσαντες. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον βγαίνει ἀπὸ ὅλην τὴν κριτικὴν εἶναι τὸ αἴτημα μιᾶς ἀνεξαρτήτου Ἑλληνικῆς πολιτικῆς. Καὶ ὅταν λέγωμεν ἀνεξάρτητον ἑλληνικὴν πολιτικήν, δὲν σημαίνει, τοὐλάχιστον δι’ ἐμέ, νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὰς συμμαχίας μας. Διατὶ δὲν ἠκολουθήθη καὶ διὰ τὴν Κύπρον καὶ γενικώτερον. Σᾶς διαφεύγει, κύριοι συνάδελφοι, ἕνα βασικὸν ζήτημα, ἕνα βασικὸν ἀξίωμα. Διὰ νὰ ὑπάρξῃ μία ἀνεξάρτητος πολιτική, Ἑλληνικὴ πολιτική, σκοπὸν ἔχουσα νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα, πρέπει ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἡγοῦνται τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς, νὰ αἰσθάνωνται ἐλεύθεροι καὶ ἀπέναντι φίλων καὶ ἀπέναντι ἐχθρῶν. Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα. Εἰς τοὺς διοικοῦντας τὴν Ἑλλάδα ὑπάρχει ὁ φόβος τῆς ἐλευθερίας. Δι’ αὐτοὺς ἡ συμμαχία μὲ τὴν Δύσιν δὲν εἶναι ἐλευθερία δράσεως ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ προστασία ἀπὸ κἄποιους κινδύνους. Καὶ θὰ σᾶς δώσω ἕνα καταπληκτικὸν παράδειγμα διὰ τὴν Ἑλληνικὴν πολιτικὴν ἱστορίαν. Εἰς οὐδεμίαν χώραν, ἐλευθερωθεῖσαν μὲ ποταμοὺς αἱμάτων, ἐδόθη ὁ τίτλος, ὅτι ὑπάρχουν προστάτιδές της δυνάμεις, ὅπως ὑπάρχουν διὰ τὴν Ἑλλάδα. Πρέπει συνεπῶς, νὰ ἀποβάλετε τὸ μόνιμον αὐτὸ ψυχικὸν βίωμα τοῦ ἀνθρώπου ποὺ θέλει νὰ αἰσθάνεται κἄποιαν προστασίαν καὶ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος. Ἄλλοτε ἐθεωροῦντο προστάτιδες δυνάμεις ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Γαλλία. Τώρα προσετέθησαν ὡς προστάτιδες δυνάμεις καὶ αἱ ΗΠΑ, φοβοῦμαι δὲ μήπως καὶ ἡ Τουρκία μᾶς προστατεύσει τώρα ἀπὸ Βορρᾶν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω τὴν πικρίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῶν στρατιωτῶν τοῦ Ἀλβανικοῦ πολέμου καὶ τῆς Ἀντιστάσεως. Καὶ τί ἀπήλαυσαν οἱ Ἕλληνες ὡς εὐγνωμοσύνην; Τὴν συμφωνίαν τοῦ Λονδίνου. Πρέπει συνεπῶς, νὰ ἀποβάλωμεν τὸν φόβον αὐτόν, διὰ νὰ ἀσκήσωμεν ἱστορικὴν πολιτικήν. Σᾶς ἔδωσα ἕνα παράδειγμα, θὰ σᾶς δώσω καὶ ἕνα ἀκόμη. Κύριοι βουλευταί, ὑπάρχει τοῦτο τὸ καταπληκτικόν, τὸ ὁποῖον ἐσημείωσεν ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας, θέλει εἰς κἄθε στιγμὴν νὰ καλυφθῇ ἀπὸ τὸν ἀνώτατον Ἄρχοντα καὶ ἔφθασε, μοῦ λέγουν φίλοι μου, εἰς τὸ πεζοδρόμιον ὁ Βασιλεύς, εἰς τὰ Ἰωάννινα, νὰ ἐμφανίζεται ὡς κομματικὸς φίλος τοῦ κ. Ἀβέρωφ. Αὐτὸ τὸ ψυχολογικὸν συναίσθημα πρέπει νὰ ἐκλείψῃ. Θὰ ἤθελον ἀκόμη νὰ σᾶς εἴπω, μόνον τοῦτο, ὅτι ἀπὸ τετελεσμένον εἰς τετελεσμένον γεγονός, ὁ Ἑλληνισμὸς τοῦ 1900 ἦτο 12 ἕως 14 ἑκατομ. καὶ τώρα ἔφθασεν εἰς τὰ 8 ἑκατομ. μόνον καὶ 400 χιλ. εἰς τὴν Κύπρον καὶ 100 χιλ. εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν. Καὶ ὅταν ἡ γωνιὰ αὐτὴ ἠλευθερώθη, ἐχύθη τὸ αἷμα ὅλου τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ δὲν πρέπει νὰ ξεχνῶμεν καὶ τὸν λαὸν τῆς Κύπρου καὶ τὸν πληθυσμὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως, τοὺς ὁποίους προσφέρομεν ὁμήρους, καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ δηώνουν οἱ Τοῦρκοι εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ Κύπρον καὶ οὐδεμία συμφωνία θὰ τηρῆται. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μπαμπάκος, ἔχει τὸν λόγον.

§192Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Διὰ δευτέραν φορὰν τὸ Προεδρεῖον παραβιάζει τὴν σειρὰν καὶ μὲ μετατοπίζει.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ κρίνετε. Δὲν ἠμπορεῖτε, κ. Μπρεδήμα, μὲ τὴν εὐχέρειαν ποὺ σᾶς παρέχετε, νὰ κατακρίνετε τοὺς πάντας καὶ τὸ Προεδρεῖον ἀκόμη. Αὐτὸ τὸ χαρτὶ εἶναι ἐδῶ 4 ἡμέρες, μὲ σημειώσεις, τὸ ἔχουν ἴδει ὅλοι. Νὰ εἶσθε λοιπόν, προσεκτικώτερος ἀπέναντι τοῦ Προεδρείου. Ὁρίστε, κ. Μπαμπάκο.

§194Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, παρακολουθῶν τὴν διεξαχθεῖσαν συζήτησιν, ἐπιχειρῶ μίαν κριτικὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ διατυπῶ τὴν γνώμην, ὅτι ἡ πολεμικὴ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πάσχει μιᾶς βασικῆς ἐλαττωματικότητος. Ὑπῆρξεν ἐκτεταμένη εἰς ἐπιφάνειαν καὶ ἔσχεν ἀνύπαρκτον βάθος. Ἡ βασικὴ ἐλαττωματικότης, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλῶ καὶ ἡ ὁποία καταδεικνύει τὴν ἔλλειψιν βάθους εἰς τὴν ἐπίθεσιν αὐτὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν κατώρθωσε νὰ παρουσιάσῃ θέσιν, ἀντὶ τῆς ἀρνήσεως, δὲν κατώρθωσε νὰ τοποθετήσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον αὐτὴ θὰ ἐπετύγχανεν ἐὰν ἐκυβέρνα ὑπὸ τὰς συγκεκριμένας ἀντικειμενικὰς συνθήκας. Καὶ ὑπῆρξεν ἐπιφυλακτική, διότι δὲν κατωρθώθη νὰ ἱκανοποιηθῇ ὁ ἀρχικὸς πόθος τῶν ὁμιλησάντων ἐκ τῶν ὅλων ἐπιχειρημάτων, διὰ τῶν ὁποίων προσεπάθουν νὰ πείσουν περὶ τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους δῆθεν ἐγκλείουν αἱ ὑπογραφεῖσαι συμφωνίαι. Ἀλλὰ τὸ βάθος, κύριοι, ὑπῆρξεν ἀνύπαρκτον. Ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι, διὰ τῶν συμφωνιῶν, ἡ Κύπρος ἠλευθερώθη καὶ ὅτι ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἐν τῷ συνόλῳ του εἶναι κύριος τῶν τυχῶν του, βαδίζων πρὸς μέλλον εὐημερίας. Αὐτὰ ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις καὶ τοῦτο τὸ ἐπέτυχεν ἡ Κυβέρνησις ὡς τὴν ὑψίστην δυνατὴν ἀπόδοσιν ἐν μέσῳ τῶν ὑπαρχουσῶν δυνατοτήτων. Διὰ νὰ εἶναι ἡ κριτικὴ ἀξία ἑαυτῆς καὶ διὰ νὰ εἶναι μία ἐπίθεσις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀξία ἑαυτῆς, ὀφείλει ὁ ἐπιχειρῶν αὐτὴν τὴν πολεμικὴν νὰ ἀντιπαρατάξῃ, τὶ ἐκεῖνος θὰ ἔπραττεν ὑπὸ ὁμοίας ἀκριβῶς εὑρισκόμενος περιπτώσεις, ἔναντι ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔπραξεν ὁ ἐπικρινόμενος. Διότι, ἐὰν ἡ πολεμικὴ δὲν ἔχῃ αὐτὴν τὴν βάσιν, ὄχι μόνον παύει νὰ ἔχῃ ἀξίαν, ἀλλὰ στερεῖται καὶ τοῦ στοιχείου τῆς γενναιότητος, τὸ ὁποῖον στοιχεῖον πρέπει νὰ ἐμψυχώνῃ τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν διαφόρων παρατάξεων. Οὕτω πῶς, ἡ ἀξιότιμος Ἀντιπολίτευσις, ἀπαξιώσασα προσοχῆς τὴν ὑποχρέωσιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀπέναντι τοῦ λαοῦ καὶ ἀπέναντι τῆς ἰδικῆς μας εὐθύνης, κατώρθωσε — τὸ κατώρθωσεν εἶναι τρόπος τοῦ ἐκφράζεσθαι — νὰ ἐμφανίσῃ μίαν πτωχείαν κυριολεκτικῶς ἐπιχειρημάτων, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ κατὰ ἕνα τρόπον τί θὰ ἦτο, κατὰ τὴν γνώμην της, δυνατὸν νὰ πραχθῇ ἔναντι τοῦ κυβερνητικοῦ ἐπιτεύγματος. Ἐξαίρεσιν ἀπετέλεσεν, ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου εἰδικῶς, ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου κ. Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος αὐτὸ τὸ θέμα, τὸ τόσον δυσχερές, ἐπεξειργάσθη μὲ μίαν ἀντικειμενικότητα καὶ ὑπὸ μορφὴν δισταγμοῦ, περὶ οὗ ὁ λόγος, τότε θὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ τοῦ δισταγμοῦ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου κ. Παπανδρέου. Οἱ ὑπόλοιποι ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ αὐτῶν ἐπὶ τοῦ θέματος ἐνεφάνισαν κενόν. Καὶ ὁ μὲν ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ὠθούμενος ἀπὸ τὴν ἀναμφισβήτητον εὐφυΐαν του παρέκαμψε τὸ θέμα καὶ δὲν ἠθέλησε κἂν νὰ τὸ θίξῃ. Οἱ ἕτεροι ἀξιότιμοι Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πλήν, ἐπαναλαμβάνω, τοῦ Προέδρου κ. Παπανδρέου ἐξέθεσαν ἀπόψεις αὐτόχρημα ἐκπληκτικάς. Πῶς ἀντιμετώπισε τὸ νευραλγικὸν αὐτὸ θέμα ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία εἶχεν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν εὐθύνης τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τόσον δριμέως ἐπέκρινε τὴν Κυβέρνησιν, ὡς πρὸς τὰς συμφωνίας, αἱ ὁποῖαι ὑπεγράφησαν, πῶς κατώρθωσε, λέγω, ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ μὴ εὕρῃ οὔτε ἕν εὐπρόσωπον ἐπιχείρημα, διότι θὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν ἐπιχειρημάτων της, διὰ νὰ πείσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔσφαλε, διότι ἔστω εὑρεθεῖσα ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων δὲν ἐπροτίμησε τὴν καλλιτέραν λύσιν, ἀλλ’ ἐπροτίμησε τὴν χειροτέραν. Θὰ ἴδωμεν πῶς ἀντιμετώπισαν τὸ θέμα οἱ ἀξιότιμοι κύριοι Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ οἱ ἀξιότιμοι ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, μὴ θίξας τὸ θέμα κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του, ἐπεζήτησε νὰ τὸ θίξῃ εἰς μίαν διακοπὴν τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸς τὸν ὁμιλοῦντα ἀξιότιμον Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἰπών: «Ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνετε εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν». Αὐτὸ μοῦ ἐνθυμίζει ἓν περίφημον τηλεγράφημα ἱστορικὸν κἄποιου φίλου τοῦ ἀειμνήστου Χαρ. Τρικούπη, ὁ ὁποῖος ἀπετόλμησε πρὸς τὸν Χαρ. Τρικούπην δι’ ἑνὸς τηλεγραφήματός του, εἰπών: «Ἐπιμένω ἐπὶ τῆς ἀπόψεώς μου». Καὶ ὁ Χαρίλαος Τρικούπης ἀπήντησε τηλεγραφικῶς: «Ἐπιμείνατε». Ὁ ἀξιότιμος ἐκπρόσωπος τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν, τὸ θέμα τὸ ἐτοποθέτησε κατὰ τρόπον ἀκόμη ἐκπληκτικώτερον. Εἶπε, δηλαδή, διὰ ποῖον λόγον, κύριε Κυβερνήτα, εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ ἀδιεξόδου, ἀντὶ νὰ προτιμήσετε τὴν λύσιν τὴν ὁποίαν ἡμεῖς καταδικάζομεν, δὲν ἐπανήλθατε εἴτε εἰς τὰς προτάσεις τοῦ Χάρτινγκ, εἴτε εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ Ράντκλιφ, εἴτε ἀκόμη εἰς τὸ σχέδιον τοῦ Μὰκ Μίλλαν; Ἠθέλησε νὰ λησμονήσῃ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι τὰ καθ’ ἕκαστον αὐτὰ σχέδια ἀπερρίφθησαν πανηγυρικῶς ἀπὸ τοὺς Κυπρίους, ἀπερρίφθησαν καὶ ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ δι’ αὐτὰ τὰ σχέδια ἐδόθησαν μάχαι ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν, ἐπίσης, ὅτι οὐδεὶς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀπετόλμησε νὰ ἰσχυρισθῇ αὐτὸ τὸ σχέδιον. Ἐγώ, ὡς ἡγέτης ἑνὸς τμήματος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸ θεωρῶ ὠφέλιμον τότε, ὄχι τώρα. Καὶ αὐτὸ τὸ ὠφέλιμον σχέδιον υἱοθετῶν, εἰσηγοῦμαι εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀποδοχήν του. Διὰ τὰ καθ’ ἕκαστον σχέδια, διὰ τὴν ἀπόρριψίν των ὑπερθεμάτιζον οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἔρχονται σήμερον μὲ μίαν ἀπεριόριστον εὐκολίαν, τὴν εὐκολίαν τοῦ ὁμιλεῖν ἄνευ κυρώσεων, τὴν εὐκολίαν τοῦ ὁμιλεῖν μὲ περιωρισμένον αἴσθημα τῆς εὐθύνης καὶ λέγουν. Ἔπρεπε αὐτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς λύσεως νὰ ἀπευθύνεται πρὸς τοὺς ἀντιδικοῦντας καὶ εἴπατε: «Ἐπανερχόμεθα εἰς ἐκεῖνα τὰ σχέδια καὶ ἐπιθυμοῦμεν νὰ συζητηθοῦν». Καὶ δὲν σκέπτεται ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ποίου εἴδους αὐτόχρημα ταπείνωσις διὰ τὴν ἑλληνικὴν πολιτικὴν ἀλλὰ καὶ ταπείνωσις καὶ διὰ τοὺς Κυπρίους θὰ ἦτο νὰ ἐπανέλθουν μὲ τὴν οὐρὰν ὑπὸ τὰ σκέλη, ὡσὰν μετανοοῦσαι Μαγδαληναὶ καὶ νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὰ σχέδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὀρθῶς καὶ μὲ τόσην δύναμιν κατηγόρησαν καὶ ἀπεδοκίμασαν. Ἢ εἶπεν ἐπίσης, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸν ἀγῶνα. Ἄκουσον, ἄκουσον. Νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸν ἀγῶνα, ἀλλὰ τοὐλάχιστον, ἀξιότιμε Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, ἡ λύσις ἡ ὁποία ἐπετεύχθη, ἡ ὁποία δὲν εἶναι τὸ μέγιστον τῶν ἐπιδιώξεων ἀλλ’ εἶναι μία λύσις ἱκανοποιητικὴ καὶ συμφέρουσα, τοὐλάχιστον ἐπετεύχθη ὑπὸ τὴν λάμψιν τῶν ὅπλων τῶν ἀγωνιστῶν. (Χειροκροτήματα). Καὶ σεῖς, ζητεῖτε ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ πείσωμεν τοὺς Κυπρίους, νὰ πείσωμεν καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸν ἀγῶνα, νὰ ἐπανέλθῃ ἡ ταπείνωσις τῆς Κύπρου καὶ τῆς Ἑλλάδος, ἡ ταπείνωσις τῶν ἀγωνιστῶν, καὶ μετὰ ταῦτα, τί; Ποῖον ἀγαθὸν θ’ ἀποκομίσωμεν; Ἡ ἐγκατάλειψις τοῦ ἀγῶνος, ἀντὶ τῆς λύσεως, τῆς γενομένης ἀποδεκτῆς, εἶναι τὸ ὀλιγώτερον καταπληκτικὸς ἰσχυρισμός. Καὶ εἶπε περαιτέρω, ὁ ἀξιότιμος ἐκπρόσωπος τῶν Προοδευτικῶν. Προφέρει τὴν λέξιν «ἐφέρατε» ἀντί, ἂν ἦτο δίκαιος νὰ ἐπρόφερε τὴν λέξιν «περιῆλθεν», διότι τὸ Κυπριακὸν δὲν τὸ ἐφέραμεν. Τὸ Κυπριακὸν ἀφ’ ἑαυτοῦ καὶ λόγῳ τῶν ἀνυπερβλήτων δυσχερειῶν, τὰς ὁποίας κατὰ τὰ καθ’ ἕκαστον στάδια ἀντιμετωπίσαμεν περιῆλθεν. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ κάμω ὑπεράσπισιν τῆς πολιτικῆς τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων, ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν διατυπώνω ἐλευθέρως ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὅτι ὄχι μόνον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τοῦ κ. Κ. Καραμανλῆ, ἀλλ’ ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις αἱ Ἑλληνικαί, ἀφ’ ἧς ἀνεκινήθη καὶ προεβλήθη διεθνῶς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα ἔπραξαν ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους τὸ καθῆκον των εἰς τὸ ἀκέραιον καὶ διαφωνῶ κατηγορηματικῶς πρὸς ὡρισμένους ρήτορας, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐκ ποίας πτέρυγος προέρχονται, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν, ὅτι εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ θέματος, ἔλαβον χώραν εἰς τὸ παρελθὸν λάθη. Εἶναι εὔκολον κρίνοντες τὸ παρελθὸν μὲ τὰ στοιχεῖα τὰ σημερινά, μὲ τὰ ἀποτελέσματα τὰ σημερινά, καὶ μὲ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου, νὰ χαρακτηρίζωμεν ὡς σφάλμα μίαν πολιτικὴν πρᾶξιν λαβοῦσα χώραν εἰς τὸ παρελθὸν ὑπὸ ὡρισμένας ἀντικειμενικὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι ὡδήγησαν εἴτε εἰς τὴν παραδοχὴν εἴτε εἰς τὴν ἀπόρριψιν μιᾶς προτάσεως. Εἶναι εὔκολος ἡ ἐν τῷ μέλλοντι κριτικὴ τῶν παρωχημένων πράξεων καὶ τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῶν Κρατῶν. Τότε κρίνεται μία πρᾶξις πολιτικὴ ὡς σφάλμα, ὅταν γίγνεται, κρίνεται ὡς σφάλμα ἐν τῇ γενέσει της. Ἐὰν ὑπάρχουν ἀντικειμενικὰ δεδομένα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ πρᾶξις ἢ πολιτικὴ θετικῶς ἢ ἀρνητικῶς λαμβάνει χώραν, τὰ ὁποῖα ἀντικειμενικὰ δεδομένα δύνανται νὰ δημιουργήσουν ἀνενδοιάστως τὴν πεποίθησιν περὶ σφάλματος. Τότε ἡ πρᾶξις χαρακτηρίζεται ὡς σφάλμα. Τοῦ νὰ χαρακτηρίζεται μία πρᾶξις ὡς σφάλμα μετὰ παρέλευσιν ἐτῶν, ὄχι μὲ τὰ ἀντικειμενικὰ δεδομένα ἐκείνης τῆς ἐποχῆς, ἀλλὰ μὲ τὰ ἀντικειμενικὰ δεδομένα τῆς σημερινῆς ἐποχῆς, ἀνατρέχομεν ἡμεῖς εἰς τὸ παρελθόν, εἶναι μία πρᾶξις εὐχερὴς καὶ οὐχὶ μεγάλης ἀξίας. Ἄλλο εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ καὶ ἄλλως εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρίσωμεν τὰ δῆθεν «σφάλματα τῶν παρωχημένων Κυβερνήσεων ἢ καὶ τῆς σημερινῆς». Ἐὰν εἴμεθα δίκαιοι, ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς συλλογιστικῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ἐπιχειρῶ καὶ τὴν ὁποίαν ἐνεφάνισα εἰς τὴν Βουλήν, πρέπει νὰ τὰ ὀνομάσωμεν ἀτυχήματα. Ἀλλὰ πέραν τῶν ἀτυχημάτων, αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις ἀφ’ ἧς ἀνεκινήθη τὸ Κυπριακὸν, ἔπραξαν τὸ καθῆκόν των καὶ προέβαλον τὸ ζήτημα μὲ ὅσην εἶχον ἱκανότητα, ἀλλὰ καὶ μὲ ἀπόλυτον πατριωτισμόν, μὲ καλὴν θέλησιν, μὲ εὐψυχίαν, μὲ δραστηριότητα. Κύριοι βουλευταί, καὶ τελευταίως, κατὰ τὴν τελευταίαν μάχην, ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε, ὁ ὁμιλῶν πρὸς ὑμᾶς, εἶχε τὴν τιμὴν ὡς μέλος τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας παρὰ τῷ ΟΗΕ νὰ παρακολουθήσῃ τὴν μάχην ἀπὸ τῆς σκηνῆς καὶ ἐκ τοῦ πλησίον καὶ ὄχι ἐκ τῶν παρασκηνίων καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι σπανίως μία μάχη ἐθνικοῦ περιεχομένου, ἐδόθη μὲ τόσην θέρμην, μὲ τόσον παλμὸν καὶ μὲ τόσην ἱκανότητα, αἱ ὁποῖαι ἐχαρακτήρισαν τὴν δρᾶσιν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος πρὸς τιμὴν ὄχι ἁπλῶς τῆς Κυβερνήσεως ἀλλὰ πρὸς τιμὴν τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Βεβαίως, δὲν ἐπετύχομεν, ἀλλὰ καὶ δὲν ἡττήθημεν καὶ ἐὰν αὐτὴ ἡ δρᾶσις καὶ ἡ πνοή, ἡ ὁποία διοχετεύθη εἰς τὴν ψυχρὴν ἐκείνην αἴθουσαν δὲν κατώρθωσεν νὰ μεταβάλῃ τὰς ψήφους, κατώρθωσε νὰ μεταβάλῃ τὰς γνώμας, ὅπως εἶπεν ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Κολομβίας, πάλιν προσφυῶς, αἱ συζητήσεις εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, προάγουν ἀσφαλῶς τὰς γνώμας, ἀλλὰ δὲν κατευθύνουν τὰς ψήφους. Τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη εἶναι πολιτικὸν Σῶμα καὶ αἱ ψῆφοι κατευθύνονται κατ’ ἐπιτακτικὴν ἐντολὴν ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων, ἐν ὄψει τῶν γενικωτέρων διεθνῶν ἀπόψεων, ἀλλὰ καὶ τῶν γενικωτέρων συμφερόντων ἑκάστης χώρας. Ἀναλόγως τοῦ ποῦ εἶναι τοποθετημένη καὶ ποῖα εἶναι τὰ εἰδικώτερα συμφέροντα τὰ ὁποῖα ὑπερασπίζει. Πλανῶνται ὅσοι νομίζουν ὅτι τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη εἶναι τὸ Ἀνώτατον Διεθνὲς Δικαστήριον εἰς τὸ ὁποῖον κατὰ τοὺς κανόνας Δικαίου καὶ τοῦ Χάρτου, κρίνονται τὰ θέματα καὶ ἀποφασίζονται. Βεβαίως, ὑπάρχουν στιγμαί, κατὰ τὰς ὁποίας τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἐξαίρονται καὶ εἶναι κατ’ ἐξοχὴν εὐτυχὲς τὸ ὅτι ἐξαίρονται. Ἀλλὰ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη εἶναι πολιτικὸν Σῶμα εἰς τὸ ὁποῖον πρυτανεύει ἡ ἔννοια τῆς συγκαταβάσεως τῆς συνεννοήσεως τοῦ συμβιβασμοῦ. Ἀπόλυτος παραδοχὴ δὲν εἶναι ἐφικτὴ εἰς τὰ Η.Ε., σχετικὴ παραδοχὴ εἶναι ἐφικτή, ὅπως ἀντελαμβάνοντο τὰ Η. Ε. τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα. Τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα δὲν ἦτο διὰ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἕνα ξηρὸν ἀποικιακὸν πρόβλημα, ἦτο ἀποικιακὸν πρόβλημα σύνθετον, τὸ ὁποῖον συνεδυάζετο καὶ συνετίθετο μὲ ἀσυμμαχίας, μὲ καλῶς ἐννοούμενα ἠθικῶς συμφέροντα καὶ μὲ τάσιν μιᾶς ἂς εἴπωμεν οὕτω συγκαταβάσεως. Καὶ πρὸς τὰς σχετικὰς λύσεις ἐτράπησαν τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, Ἐπεζήτουν καὶ ἐπεζήτησαν μίαν ἄλλου εἴδους διευθέτησιν ἔξω ἀπὸ αὐτά, μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων. Εἶχον ὑποχρέωσιν, χάριν τῆς ἀληθείας καὶ ἴσως–ἴσως καὶ διὰ τοῦτο ἔλαβον τὸν λόγον εἰς μίαν συζήτησιν ἡ ὁποία εἶναι περίπου ἐξηντλημένη διότι εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν ὡς μάρτυς αὐτόπτης νὰ διαφωτίσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἐπὶ τοῦ τί ἐπράχθη.

§195Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Πάντοτε εἶσθε συνήγορος, κἄποτε ἔπρεπε νὰ εἶσθε καὶ μάρτυς.

§196Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καὶ τώρα συνήγορος εἶναι.

§197Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὸν τὸν χαρακτηρισμὸν ποὺ μοῦ δίδετε δὲν τὸν ἀποδέχομαι, ἀλλὰ ἐὰν ἐπιμένετε εἰς αὐτόν, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ προσβλέψετε εὐθέως, ὄχι εἰς τὸν χαρακτηρισμὸν τὸν ὁποῖον ἀποδώσατε ἀλλὰ εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ἀξίαν, τυχὸν ἐσωτερικὴν ἀξίαν ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐκφράζω τὴν στιγμὴν αὐτήν... Λέγω, λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἀποτέλεσμα εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη αὐτῆς τῆς ἡρωϊκῆς ἐξορμήσεως τῆς Ἑλλάδος ὑπῆρξεν ἕν, ὅταν ἡ Ἑλλὰς ἀπειλήθη μὲ τὴν ἀποδοχὴν τῆς προτάσεως τοῦ Ἰράκ, ἐπὶ τῆς ὁποίας δὲν ἐπανέρχομαι, διότι γνωρίζετε τὰς συνθήκας καὶ τὰς ἐξέθεσε πρὸ τινος χρόνου ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ Ἑλλὰς ἐκινδύνευσε νὰ φύγῃ ἡττημένη καὶ συντετριμμένη, ἀλλὰ ἡ εὐψυχία μετὰ τῆς ὁποίας διεξήχθη ὁ ἀγὼν καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁ παλμὸς ἐδόνει μερικὰς καρδίας ἔστω καὶ κατὰ ἐπιτακτικὴν ἐντολήν. Ἐδημιουργήθη μία τοιαύτη αἴσθησις εἰς τὰ Ἡνωμ. Ἔθνη, καὶ μία τοιαύτη ἀτμόσφαιρα, ὥστε τὴν 12ην ὥραν οἰκείως, κατόπιν συνεννοήσεως τῶν ἀμερικανικῶν κρατῶν, ἀνεπήδησεν ἡ πρότασις τοῦ Μεξικοῦ, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἀπὸ τὸ σύνολον τῶν 81 ἐθνῶν, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξαιρέσεως. Τὸ πρόβλημα, λύσατέ το ἔξω ἀπὸ τὰ Η. Ε., προέλθετε εἰς ἀμοιβαίας ὑποχωρήσεις, συμβιβασθῆτε. Εὕρετε σεῖς οἱ ἐνδιαφερόμενοι μίαν διέξοδον καὶ τοῦτο διότι τὰ Η.Ε., δὲν ἠθέλησαν ἀκριβῶς, λόγῳ τοῦ δικαίου τοῦ Ἑλληνικοῦ ἀγῶνος καὶ τοῦ Κυπριακοῦ, νὰ φύγῃ ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτὴν τραυματισμένη καὶ δι’ αὐτὸ ἐξέδωσαν μίαν ἀπόφασιν οὐδετέραν καὶ ἀχρωμάτιστον, ἀλλὰ ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἐσήμαινε σαφῶς καὶ παρεκίνει τὰς συνεννοήσεις καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον καὶ μὲ τοιαύτην ἐπιμονὴν ὥστε ἡμεῖς οἱ ζήσαντες ἐκεῖ καὶ ἀναπνεύσαντες εἰς τὴν ἀτμόσφαιραν, ἐπείσθημεν ὅλοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς προσεχὲς ἔτος νὰ καταφύγωμεν διὰ τὸ ἴδιον θέμα εἰς τὰ Η.Ε. Ἡ πόρτα θὰ παρέμενε κλειστή. Τούτων οὑτωσὶ τεθέντων, ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη εἰς τὴν εὐχάριστον εὐκαιρίαν, καὶ μετὰ τὴν παράκλησιν τοῦ ΟΗΕ, νὰ ἐπιληφθῇ αὐτῶν τῶν συνεννοήσεων, τῶν ὁποίων ἀπότοκος ἦτο ἡ σύναψις τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν. Καὶ διὰ νὰ ἐπανέλθω, λέγω τί εἶπον οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἔπρεπε νὰ πράξῃ. Ὁ κ. Παπανδρέου, μετά τινος δισταγμοῦ, τιμῶντος τὴν πολιτικότητά του, εἶπεν μὴ τυχὸν θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ἀναμένωμεν τὴν μεταβολὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὁπότε, ἴσως τότε τὸ ἐργατικὸν κόμμα θὰ ἔδιδεν ἄλλην λύσιν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Παπανδρέου νὰ τοῦ ἀπαντήσω, ὡς ἐπίσης καὶ εἰς ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μετεχειρίσθησαν τὸ ἐπιχείρημα αὐτό. Δύναται νὰ ὑπογράψῃ κανεὶς συμβόλαιον περὶ τοῦ ἐὰν θὰ ἔλθῃ τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα εἰς τὴν Ἀρχήν; Αἱ δημοσιογραφικαὶ πληροφορίαι ὁμιλοῦν περὶ ἐνισχύσεως τοῦ Συντηρητικοῦ Κόμματος. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἔλθῃ τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα, θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν νὰ ἐπιβάλῃ μίαν ἄλλην πολιτικήν, ἀπέναντι τῆς μεγάλης μάζης τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Τύπου; Ἀλλὰ καὶ ἐὰν εἶχε τὴν δύναμιν αὐτὴν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, θὰ τὴν εἶχε καὶ ἀπέναντι τῆς Τουρκίας, μετὰ τῆς ὁποίας εἶναι γνωστὰ τὰ συμφέροντα τῆς Ἀγγλίας, καὶ τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ παραβλέψῃ οἱαδήποτε Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις;

§198Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ἀπὸ πλευρᾶς Ἐργατικοῦ Κόμματος τὸ MAXIMUM ποὺ θὰ ἠδύνατο νὰ ζητήσωμεν, ἦτο ἡ ἄρσις τῆς κυριαρχίας. Αὐτὸ ὅμως τὸ ἔκαμεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Ἴσως ὑπάρχει διαφορὰ εἰς τὴν ἔκτασιν τῶν βάσεων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταργήσουν τὰς βάσεις. Θὰ παρεκάλουν, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω μίαν ἄλλην παρατήρησιν. Εἴπατε προηγουμένως διὰ τὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία δὲν ἀπεδείχθη διὰ τὸ μέλλον. Ὑπεδείχθη ἡ πολιτικὴ τῆς ἀναμονῆς μόνον. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἀναμένῃ κανεὶς πρέπει νὰ ἀναμένῃ καὶ ὁ ἄλλος. Δὲν ἀρκεῖ νὰ ἀναμένωμεν ἡμεῖς ὁ δὲ ἄλλος, ὁ ὁποῖος εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἦτο ἡ Τουρκία μὲ τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα εἰς ὀξυτάτην ἀντίθεσιν εἰς τὸ Κυπριακὸν εἶχεν τὴν δύναμιν νὰ χρησιμοποιῇ ἕνα ὅπλον ἀναπόδεκτον ἀπὸ ἡμᾶς, καὶ τὸ ἐχρησιμοποίησε. Τὰς ταραχάς. Ὁ Διγενῆς, ὁ ὁποῖος ἤσκησε τὸν πόλεμόν του μὲ πολλὴν σοφίαν, διότι ἐκεῖνος ἐπανεστάτησε μόνον κατὰ τῶν Ἄγγλων δὲν ἔθιξε τοὺς Τούρκους. Ἀλλὰ ἤρχισαν οἱ Τοῦρκοι τῆς Κύπρου νὰ θίγουν τοὺς Ἕλληνας τῆς Κύπρου. Καὶ ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν ἤρχισαν αἱ ταραχαί. Δὲν ἔπρεπε, λοιπόν, νὰ ἀναμείνωμεν μόνον ἡμεῖς, ἔπρεπε νὰ ἀναμείνουν καὶ οἱ Τοῦρκοι τῆς Κύπρου.

§199Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Καὶ τώρα τί θὰ γίνῃ; Τώρα, ἤλθομεν εἰς μίαν συνεννόησιν καὶ θὰ ἀναμείνωμεν ἐν τῷ πνεύματι τῆς συνενοήσεως καὶ συνεργασίας καὶ ὄχι τῆς ἐχθρότητος.

§200Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. ὑπουργόν, διότι προέβη εἰς τὴν συμπλήρωσιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω πρὸς ἡμᾶς. Προχωρῶν, κύριοι, λέγω, ὅτι τὸ θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀναμένει τὸ Ἔθνος ἀπάντησιν ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, εἶναι τὸ τί θὰ ἔπραττεν ὑπὸ τὰς ὁμοίας συνθήκας ἡ Ἀντιπολίτευσις. Καὶ λέγω, ὅτι ἐὰν μία κριτικὴ δὲν περιέχῃ καὶ αὐτὴν τὴν θετικὴν τοποθέτησιν, τότε ἡ πολιτικὴ αὐτὴ τὸ μὲν θὰ εἶναι ἄδικος, τὸ δὲ οὐχὶ γενναία. Αὐτὸ ἰσχυρίζομαι. Εἶναι γνωστόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ αὐτοδιάθεσις ὑπῆρξε τὸ πρῶτον καὶ κύριον αἴτημα. Δυστυχῶς, ἡ αὐτοδιάθεσις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ καὶ ὁ Μακάριος πρῶτος αὐτὸς ἠναγκάσθη ν’ ἀλλάξῃ τακτικὴν καὶ νὰ προβάλῃ τὸ αἴτημα τῆς ἀνεξαρτησίας, ἀλλὰ καὶ τοῦτο, ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχεν ἡ ἀντίδρασις τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Τούρκων, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ εὕρῃ μίαν διέξοδον.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συντομεύετε παρακαλῶ, κ. Μπαμπάκο, διότι κινδυνεύει τὸ Προεδρεῖον νὰ κατηγορηθῇ ἐπὶ μεροληψίᾳ.

§202Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Θὰ εἶμαι συντομώτατος, κ. Πρόεδρε. Θὰ ἤθελον, κύριοι νὰ ὡμίλουν καὶ ἐπὶ τῶν κινδύνων ἐκ τῶν κακῶν κατὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν κειμένων, ἀλλ’ ἐπ’ αὐτῶν θὰ ἀναφερθῶ μόνον εἰς ἕνα ἀφορισμὸν τοῦ Ἐλ. Βενιζέλου ὁ ὁποῖος εἶπεν ἐπὶ ὁμοίας περιπτώσεως: «Τί τὰ θέλετε τὰ κείμενα; Αἱ συμφωνίαι βασίζονται ἐπὶ τῆς συνεννοήσεως καὶ τῆς φιλίας. Ἐὰν φιλία ὑπάρχῃ, καὶ τὰ ἐλαττωματικὰ κείμενα θὰ καρποφορήσουν. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ φιλία καὶ συνεργασία καὶ τὸ καλύτερον κείμενον εἶναι καταδικασμένον εἰς ἀποτυχίαν». Θὰ ἐπεθύμουν ἀκόμη νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὁ ὁποῖος ἀπέφυγε τὸ κυρίως θέμα καὶ ὡμίλησε περὶ τῶν ἐπιπτώσεων. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἠθέλησε νὰ ἐπισημάνῃ τοὺς μέλλοντας κινδύνους ἐξ αἰτίας τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν. Ἀλλὰ δὲν μᾶς εἶπεν ποῖοι οἱ ἐθνικοὶ κίνδυνοι ἦτο δυνατὸν ν’ ἀντιμετωπισθοῦν ἐκ τῆς μὴ ἐπιτεύξεως οὐδεμιᾶς συμφωνίας. Ποῦ θὰ ἐφθάναμεν; Αὐτὴ ἡ ὀξύτης, ὁ ἄνισος ἀγών, ὁ γενναῖος ἀλλὰ ἄνισος ἀγών, ποῦ θὰ κατέληγεν; Ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιχειρήσω ἅλμα φαντασίας εἰς τὸ μέλλον καὶ νὰ σκεφθῶ: Ἐὰν, ἐνῷ θὰ ἀνεμέναμεν τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα, ἐν τῷ μεταξὺ ἐπηκολούθουν ὀδυνηραὶ συνέπειαι καὶ εἰς τὴν Κύπρον καὶ γενικῶς εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν καὶ τὴν Ἑλλάδα, δικαίως θὰ ἐκατηγορεῖτο ἡ Κυβέρνησις ὅτι δὲν εἶχε τὸ θάρρος νὰ προτιμήσῃ παρουσιαζομένην λύσιν δικαίαν καὶ ἀποδοτικὴν ἀπὸ τοὺς Κυπρίους. Θὰ τὸ ἔλεγον αὐτὸ ἐκ τῶν ὑστέρων ὅμως ὁμιλοῦντες περὶ ἐλλείψεως πολιτικοῦ θάρρους καὶ δειλίας εἰς τὴν ἀνάληψιν εὐθυνῶν. Ἐὰν ὁ κ. Τσιριμῶκος ἐπικαλῆται ἐνδεχομένας δυσμενεῖς ἐπιπτώσεις ἐκ τῆς συμφωνίας αὐτῆς, ποῖον κίνδυνον θὰ πρέπει νὰ αἰσθάνεται ἐκ τῆς ἀποτελματώσεως τοῦ ζητήματος; Αὐτὴ εἶναι ἡ ὀρθὴ καὶ δικαία τοποθέτησις, ἀλλὰ λυποῦμαι διότι ὁ χρόνος δὲν μοῦ ἐπιτρέπει νὰ προβῶ εἰς μείζονα ἀνάπτυξιν ὡρισμένων κεφαλαίων. Κύριοι βουλευταί, πολιτικὴ κατὰ ὁρισμὸν ὁ ὁποῖος θέλγει τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν δὲν εἶναι ὀνειροπόλησις, οὔτε θεωρία, ἀλλὰ πολιτικὴ εἶναι ἡ ἐπιτυχία τοῦ μεγίστου δυνατοῦ ἀποτελέσματος εἰς τὰς συγκεκριμένας περιπτώσεις. (Χειροκροτήματα). Ἡ Κυβέρνησις μὲ θάρρος πολιτικὸν ἀνέλαβε τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τὴν μόνην δυνατὴν ὑπὸ τὰς συνθήκας ἐν γένει ὑφ’ ἃς τὸ ζήτημα εὑρέθη. Καὶ εἶναι ἀξία πάσης τιμῆς διὰ τὸ ὑψηλὸν αἴσθημα τῆς εὐθύνης τὸ ὁποῖον τὴν ἐνέπνευσε.

§203Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Σκεφθῆτε, ἀγαπητὲ κ. Μπαμπάκο, σκεφθῆτε ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, ἅπαντες, τί θὰ συμβῇ αὔριον τὸ πρωΐ, ὅταν ἡ Κύπρος ὡς ἐλεύθερον καὶ ἀνεξάρτητον Κράτος διὰ τοῦ ἀρχηγοῦ της θὰ ἐμφανισθῇ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὅταν ἡ Κύπρος θὰ ἐμφανισθῇ διεθνῶς ὡς ἕνα νέον Κράτος, τὸ ὁποῖον Κράτος θὰ εἶναι συμμαχικῶς συνδεδεμένον μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἂς φαντασθοῦν οἱ ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸ μέγεθος, τὸ ἠθικὸν μέγεθος, τὸ ἱστορικὸν μέγεθος αὐτοῦ τοῦ πράγματος καὶ ἂς ἀναλογισθοῦν τότε, ὅταν τὸ ἴδουν, διότι θὰ τὸ ἴδουν καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ χαροῦν, ἂς ἀναλογισθοῦν τότε πόσον μικρὰ ἦσαν τὰ ἐπιχειρήματα ποὺ ἀνεπτύχθησαν ἐναντίον τῶν συμφωνιῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. (Χειροκροτήματα).

§204Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Φίλτατε κ. Μπαμπάκο, μετὰ τὴν ἔξαρσιν ποὺ εἶχεν ὁ φίλτατος ἐπίσης, κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀντέχω εἰς τὸν πειρασμὸν νὰ παρέμβω. Ἂς ἔλθῃ αὐτὴ ἡ στιγμὴ νὰ χαιρετίσωμεν εἰς τὰ Ἡνωμ. Ἔθνη, ὡς πράγματι ἐλεύθερον τὴν Κύπρον καὶ βεβαίως, τότε ὅλοι θὰ χαρῶμεν. Ἀλλὰ νὰ ἴδωμεν. «Ἀπὸ κύλικος μέχρι χειλέων πολλὰ πέλει». Ἂς ἀναμένομεν, λοιπόν, νὰ ἴδωμεν πρῶτα τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Συντάγματος καὶ τὸ λέγομεν.

§205Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Βοηθήσατε ὅλοι διὰ τῆς θελήσεως, διὰ τοῦ πνεύματος, διὰ τῆς ψυχῆς, διὰ τῶν ἄρθρων σας καὶ διὰ τῶν ἀγορεύσεών σας, βοηθήσατε ὅλοι καὶ θὰ ἐπιτύχῃ. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ παύσετε αὔριον ἢ μεθαύριον νὰ λέγετε ὅσα εἴπατε μέχρι τοῦδε. Ὅσα εἴπατε ὀφείλονται εἰς δισταγμὸν σκέψεως, ὀφείλονται εἰς διαφορὰν τοποθετήσεως, ὀφείλεται εἰς ὅ,τι θέλετε. Εἶναι αἱ ἀντιθέσεις μέχρι σήμερον συγγνωσταί. Θὰ εἶναι ἕως αὔριον τὸ πρωΐ συγγνωσταί. Ἀλλὰ ὅταν ἀπὸ αὔριον τὸ πρωΐ θὰ ἀρχίσῃ ν’ ἀνασυγκροτῆται τὸ νέον Κράτος, ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ ἐλαττωματικοῦ ἔστω Συντάγματος θὰ παύσετε νὰ ἀντιδρᾶτε. Ἐλπίζω βασίμως, ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ πλήρως ὄχι μόνον ἡ συγκρότησις τῆς νέας Πολιτείας, ἀλλὰ θὰ ἐξασφαλισθῇ καὶ ἡ διατήρησίς της εἰς τὸ μέλλον. Τότε ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἴπατε, ὅτι ἐθυσιάσαμεν τὴν μεγάλην ἰδέαν τῆς ἑνώσεως, θὰ ἰδῆτε, ὅτι ἦσαν περιττά. Θὰ ἰδῆτε, ὅτι ἐθυσιάσαμεν μὲν αὐτήν, ἀλλ’ εἰς τὴν θέσιν τῆς ἰδέας τῆς Ἑνώσεως ἐτοποθετήσαμεν ἕνα νέον εἰς τὸν κόσμον Κράτος, τὸ ὁποῖον Κράτος θὰ ἔχῃ ἡγέτην Ἕλληνα, ὁ ὁποῖος θὰ ἐμφανισθῇ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Κύπρου εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. (Χειροκροτήματα).

§206Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω ἀκόμη ὀλίγας λέξεις. Λυποῦμαι, διότι λόγῳ τοῦ περιωρισμένου χρόνου ὑποχρεοῦμαι νὰ περιορίζω, ὡρισμένας σκέψεις. Διὰ τὴν Κύπρον κλείει μία σελὶς τῆς ἱστορίας ὡς σελὶς τῆς ἀποικιοκρατικῆς δουλείας καὶ ἀρχίζει μία νέα, ἡ σελὶς τῆς ἐλευθερίας. Ἐὰν εἰς αὐτὸ βοηθήσωμεν κατὰ τὴν τόσον λαμπρὰν παρακέλευσιν τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν βοηθήσωμεν τὸ ἀδελφὸν Κράτος τῆς Κύπρου, μὲ ὅλην μας τὴν ψυχὴν καὶ μὲ ὅλας μας τὰς δυνάμεις, εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ εὐημερίσῃ. Κύριοι βουλευταί, ὁ Ἑλληνισμὸς ὁπουδήποτε τῆς γῆς ἠκτινοβόλησε καὶ ἤνθισεν ὁ ὑπέροχος πολιτισμός του. Οὕτω πως καὶ ὁ ἑλληνικὸς πολιτισμὸς τῆς Κύπρου μὲ τὸ πνεῦμα του τὰ μνημεῖα του, τὰ μάρμαρά του, θὰ ἐξακολουθῇ ν’ ἀνθῇ καὶ πέραν τοῦ Αἰγαίου, πρὸς δόξαν τῆς ἀθανάτου ψυχῆς εἰς τὴν πορείαν τοῦ χρόνου καὶ τῆς ἱστορίας. (Χειροκροτήματα).

§207Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ δευτερολογήσω καὶ οὔτε θὰ δευτερολογήσω, διότι, παρακολουθῶν τὰς ἀγορεύσεις τῶν «ἀντιλόγων», δὲν εὗρον τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ ἀναιρῇ, τὰ ὅσα οἱ κατηγοροῦντες τὰς συμφωνίας, διετύπωσαν. Θὰ ἤθελον μόνον νὰ συγχαρῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ὑπέδειξεν εἰς τὸν κ. Μπαμπᾶκον νὰ τοποθετηθῇ μεταξὺ τῶν τελευταίων ρητόρων. Τὸ τάλαντον τοῦ κ. Μπαμπάκου τὸ γνωρίζω καὶ ἦτο χρησιμώτατος εἰς τὴν περίπτωσιν. Ἔκαμε δὲ τὸ θαῦμα του. Ἐλησμόνησεν αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις τὴν ἄποψιν ποὺ ἡ ἰδία ἐκαλλιέργησε διὰ τὰς συμφωνίας τοῦ Λονδίνου, ὅτι δηλ. πρόκειται περὶ μιᾶς λύσεως ὄχι καὶ τόσον κακῆς, ἀλλ’ ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει ὄχι θαυμασίας, καὶ παρέστημεν μάρτυρες ἐκρήξεως τοῦ ἐνθουσιασμοῦ τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ μᾶς παρασύρῃ εἰς τὸν ἐνθουσιασμόν του διὰ τὴν δημιουργίαν τοῦ νέου Κράτους τῆς Κύπρου. Καὶ ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω. Ἀπὸ αὔριον τὸ πρωΐ θὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ νέον αὐτὸ Κράτος ὑπὸ ἄλλο πρῖσμα, ἀφοῦ θὰ ὑπάρχῃ πλέον εἰς τὸν χάρτην, ἀλλ’ ἔχομεν ἀκόμη νὰ συζητήσωμεν σήμερον καὶ ἐν ὄψει τοῦ μέλλοντος ἐπὶ τοῦ ὅτι ἀκριβῶς δὲν ἐδημιουργήσατε οὔτε ἐλεύθερον, οὔτε Δημοκρατικὸν Κράτος εἰς τὴν Κύπρον, διὰ νὰ ἱκανοποιηθῶμεν τοὐλάχιστον δι’ αὐτό, ἀφοῦ διεψεύσατε τὰς ἐλπίδας τῶν Κυπρίων νὰ ἑνωθοῦν μὲ τὴν Ἑλλάδα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡμεῖς ὑπεβάλαμε πρότασιν δυσπιστίας ὄχι μόνον διότι παρῃτήθητε τοῦ δικαιώματος τῶν Κυπρίων νὰ ἑνωθοῦν μὲ τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ διηνεκές, ἀλλὰ διότι διὰ τῆς πολιτικῆς σας, ὡδηγήσατε τὴν Χώραν εἰς τὰς συμφωνίας, τὰς ὁποίας σήμερον ὑπερασπίζετε. Καὶ διὰ τὰς συμφωνίας αὐτὰς κρίνεσθε. Ὀρθῶς, λοιπόν, ὡρίσατε τὸν κ. Μπαμπᾶκον ὑπερασπιστήν σας, διότι αἱ συμφωνίαι τὰς ὁποίας κρίνομεν, εἶναι τὸ ἀχνίζον ὅπλον, μὲ τὸ ὁποῖον ἀνὰ χεῖρας συνελήφθητε παρὰ τὸ πτῶμα τῆς Αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, τὴν ὁποίαν ἐφονεύσατε. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Ἀρβανιτάκης ἔχει τὸν λόγον.

§209Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ ἔγκριτος δικηγόρος καὶ διακεκριμένος ποινικολόγος, ὁ πρὸ ὀλίγου κατελθὼν τοῦ βήματος, πράγματι, ὑπερήσπισε μὲ πολλὴν δεξιοτεχνίαν τοὺς κατηγορουμένους —συγγνώμην, τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα). Ἐγὼ ἐπίστευα, κ. συνάδελφοι, ὅτι θὰ ἐχρειάζετο ὁπωσδήποτε ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ μέλλοντι ὑπεράσπισιν τοιαύτην, ἐφανταζόμην ὅμως, ὅτι ἴσως νὰ παρήρχοντο 6 ἢ 8 μῆνες. Καὶ ὅμως, ἡ Κυβέρνησις σήμερα κάμνει τὴν γενικὴν πρόβα, πῶς θὰ κανονίσῃ τὴν ὑπεράσπισίν της, ὅταν θὰ κληθῇ νὰ δώσῃ λόγον τῶν πράξεών της. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὅσον ἀφορᾶ μὲν τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα, ποὺ εἶπεν ὁ κ. Μπαμπᾶκος, τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα ἐξήγγειλεν αὐτοδιάθεσιν, ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὴν ἀπαίτησιν νὰ ἐπιμένῃ εἰς αὐτήν, ὅταν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ἀπὸ ἐτῶν τὴν ἔχωμεν ἐπισήμως ἐγκαταλείψει καὶ μόνον εἰς τὰ χαρτιά, διὰ νὰ ἐξαπατῶμεν τὸν λαὸν καὶ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἀναφερόμεθα εἰς τὴν Αὐτοδιάθεσιν. (Χειροκροτήματα). Καὶ δὲν ἦτο ἀπόφασις καὶ γνώμη τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου ἡ ἠγγυημένη ἀνεξαρτησία. Παρεσύρθη καὶ ἐπιέσθη διὰ νὰ τὴν δεχθῇ. Διατὶ δὲν τὸ ἐνθυμούμεθα, πρὸ δύο ἐτῶν, εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχε δηλώσει εἰς τὸν Ο.Η.Ε. ἐπισήμως καὶ εἶχε δεχθῆ τὴν ἄποψιν τοῦ Ἰνδοῦ ἀντιπροσώπου κ. Μένον, ὅτι πράγματι, οἱ Κύπριοι δὲν εἶναι Ἕλληνες; Δὲν εἴμεθα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, πρὸ δύο ἐτῶν ἐδήλωσεν, ὅταν προεκλήθη ἀπὸ τὸν σεβαστόν μου κ. Παπανδρέου, «πῶς ἐτόλμησες καὶ εἶπες, εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου, εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ὅτι ἂν μᾶς δώσητε μίαν ἀνεξαρτησίαν, σᾶς δίδομεν τὸν λόγον τῆς τιμῆς μας, ὅτι οὐδέποτε θὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν Ἕνωσιν μὲ τὴν μητέρα Ἑλλάδα»; Καὶ ὅταν τὸν ἐπροκάλεσεν ὁ κ. Παπανδρέου ἀπήντησεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν: Ἀστεῖα τὸ εἶπα! Καὶ ὅταν ὁ κ. Παπανδρέου τοῦ ἐπανέλαβε: Ἂν ἐσὺ τὸ εἶπες στ’ ἀστεῖα καὶ αὐτοὶ τὸ ἔπαιρναν στὰ σοβαρὰ καὶ σοῦ ἔλεγαν ναί; — Ἄ! λέγει, τότε —εἶναι τὰ μυστικὰ τῆς διπλωματίας— θὰ ἔλεγα, ὅτι δὲν εἶχα ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ ἐπιληφθῶ τοῦ θέματος! Καὶ εἰς τὴν Τουρκικὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἐχαρακτήρισαν μὲ βαρεῖς χαρακτηρισμοὺς αὐτὴν τὴν ψευτιά, ποὺ ἔλεγεν, ὅτι εἶπε. Δὲν ἦταν, ὅμως, ψέμα, τὸ εἶπε στ’ ἀλήθεια. Ἀπόδειξις ὅτι ὕστερα ἀπὸ 1½ χρόνο τὸ υἱοθετεῖ ὁ Μακάριος καὶ τὸ προβάλλουν πλέον ὡς ἄποψιν τοῦ Μακαρίου. Ψέμα στὸ ψέμα συνεχῶς!

§210ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι σοβαρὰ πράγματα αὐτά;

§211Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Εἶναι σοβαρά, διότι ἐλέχθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ προκαλῶ οἱονδήποτε νὰ μὲ διαψεύσῃ, ἂν δὲν ἔγιναν ἔτσι. Καὶ λέγω εἰς τὸν κ. Μπαμπᾶκον, ὅτι ὁ Ἑλληνισμός, πράγματι, μετέφερε τὸν πολιτισμὸν ὁπουδήποτε καὶ ἂν ἐγκατεστάθη. Δυστυχῶς, ὅμως, ἡμεῖς δὲν παρηκολουθήσαμεν τὸν Ἑλληνισμὸν αὐτὸν καὶ ἐξερριζώσαμεν ἀπὸ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν 1½ ἑκατομμύριον Ἕλληνας καὶ κατεστρέψαμεν ἐκεῖ ἕνα πολιτισμὸν 3.000 ἐτῶν. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τὸ 1921, ὅταν ἐπέστρεφεν ὁ Πρωθυπουργὸς Καλογερόπουλος ἀπὸ τὸ Λονδῖνον, τὸν ὑπεδέχθησαν εἰς τὸν Πειραιᾶ, μὲ ἐπικεφαλῆς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν Μπαλτατζῆν, καὶ τοῦ προσέφεραν ἀνθοδέσμες διὰ τὴν μεγάλην νίκη ποὺ ἐπέτυχεν, ἐνῷ εἰς τὴν τσέπη του ἔφερνε τὴν καταστροφὴν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, διότι ἀπεπέμφθη ἀπὸ τὸ Λονδῖνον. Κι’ ὅταν ἕνας ἄλλος πολιτικὸς ἔφερε προηγουμένως τὴν ἐλευθερία τῆς Μικρᾶς Ἀσίας εἰς τὴν τσέπην του ὑπογεγραμμένη, ἐπιστολίσθηκε ἀπὸ Ἕλληνας ἀξιωματικούς!

§212Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Μοῦ ἐπιτρέπετε, χάριν τῆς ἱστορίας; Τὸ 1921 εἶχε μεταβῆ πράγματι εἰς τὸ Λονδῖνον ὁ ἀείμνηστος Καλογερόπουλος καὶ μετά τινας ἡμέρας μετέβη καὶ ὁ ἀείμνηστος Δημ. Γούναρης. Γνωρίζω τὰ γεγονότα, διότι εἶχον τὴν μεγάλην ἱστορικὴν τύχην νὰ συναντηθῶ, κατόπιν προσκλήσεως ποὺ μοῦ ἐστάλη τηλ)κῶς, μετὰ τοῦ ἀειμνήστου Γούναρη τότε, εἰς τὴν Βασιλείαν. Ἀπὸ τὸ Λονδῖνον δὲν ἀπεπέμφθη κανεὶς ἐκ τῶν δύο καὶ καλὸν εἶναι, ὕστερα ἀπὸ τόσα χρόνια, νὰ χρησιμοποιοῦμεν τὰς φράσεις, αἱ ὁποῖαι ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν πραγματικότητα. Ἀπ’ ἐναντίας ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἔδειξε προθυμίαν μεγίστην εἰς τὸ νὰ ἀσκήσῃ μεσολάβησιν μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Τουρκικῆς. Ἡ μεσολάβησις δὲν ἐπέτυχεν, ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν ἐσημειώθη ἀποπομπή. Θὰ παρεκάλουν, νὰ εἴμεθα πολὺ προσεκτικοὶ εἰς διατυπώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς ἀπώτερον παρελθὸν —παρελθόν, τὸ ὁποῖον ἐχώρισε πολλοὺς ἐκ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, παρελθόν, τὸ ὁποῖον δὲν χωρίζει πλέον κανένα, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σεβώμεθα ὅλοι, εἴτε ἀνήκομεν εἰς τὴν παλαιὰν ἀντιβενιζελικήν, εἴτε εἰς τὴν παλαιὰν βενιζελικὴν παράταξιν.

§213Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. (Ὑπουργ. Συντονισμοῦ). Ὑπάρχουν ἄνθρωποι, τοὺς ὁποίους χωρίζει πάντοτε τὸ ἔγκλημα ἐκεῖνο.

§214Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Ἂς σταματήσωμεν ἕως ἐδῶ, κύριε ὑπουργέ, διότι θὰ μετανοήσητε καὶ σεῖς καὶ ἄλλοι.

§215ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὴ προκαλῆτε.

§216Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Δὲν προκαλῶ, ἀλλὰ λέγω αὐτὰ τὰ πράγματα, διὰ νὰ καταδειχθῇ ἡ σημασία τῶν σημερινῶν συμφωνιῶν. Διότι παρουσιάζεται τὸ πρᾶγμα σὰν νὰ ἐνικήσαμεν καὶ ἑορτάζομεν αὔριον τὴν ἐλευθερίαν τῆς Κύπρου. Ποίαν ἐλευθερίαν; Ἤθελα τώρα νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ ζήτημά μας, τότε, ἦτο καθαρὰ οἰκονομικόν. Ὁ στρατός μας ἐστερεῖτο τῶν πάντων. Οἱ μεγαλύτεροι, ποὺ ἦσαν στρατιῶται εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, τὸ γνωρίζουν. Ἡ ἧττα προῆλθε, διότι δὲν εἴχαμε οὔτε πολεμοφόδια, νὰ συντηρήσωμεν τὸν στρατόν μας. Καὶ ὅμως ἐπανηγύριζαν καὶ ξυπόλυτοι προχωρήσαμε μέχρι τοῦ Σαγγαρίου. Κύριοι συνάδελφοι, αἱ ὑποσχέσεις, αἱ ὁποῖαι δίδονται εἰς τὸν λαόν, πρέπει νὰ τηροῦνται. Ἡ Ἀντιπολίτευσις τὸ 1920 ὑπέσχετο εἰς τὸν λαόν, ὅτι, ἐὰν ἐψηφίζετο, θὰ ἔφερνε τὰ παιδιὰ ἀπὸ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν πίσω. Ἐψηφίσθη καὶ ἐξηπάτησε τὸν λαόν. Τοῦτο αὐτὸ ἐπανέλαβεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ. Ἔλεγεν εἰς τὸν λαόν, ὅτι ἐπέτυχε τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ ὄχι τὴν ἐπιδιώκει, τὴν ἐπέτυχεν ἔλεγεν, ἔλαβε δι’ αὐτὸ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοὐλάχιστον ἕνα 20% τῶν ψήφων. Ἀλλὰ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε καὶ κἄτι ἄλλο ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὅτι οὐδέποτε θὰ ἀποστῇ τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἂν δὲν συμβουλευθῇ προηγουμένως τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Καὶ ἐρωτῶ, ἐλέχθη ἢ δὲν ἐλέχθη αὐτό; Καὶ ἐφ’ ὅσον ἐλέχθη, ἐκράτησε τὸν λόγον του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Τὸ θεωρῶ βαρύτατον σφάλμα αὐτό. Ἐξηπάτησε, δηλαδὴ, καὶ τὸν λαὸν καὶ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐχάθη τὸ Κυπριακὸν καὶ αὐτὰ ποὺ λέγομεν σήμερον, δὲν εἶναι σοβαρὰ πράγματα. Σοβαρὸν εἶναι ἕνα, ὅτι οἱ Κύπριοι χάσανε διὰ παντὸς τὴν ἐλευθερίαν των. Μᾶς λέγουν, ὅτι οἱ Κύπριοι θὰ κάνουν ἰδικόν των Ἐθνικὸν Ὕμνον, ἀντὶ νὰ κάνουν ἄλλον ὕμνον δύνανται νὰ διατηρήσουν τὸν ἰδικόν μας καὶ ἀντὶ νὰ λέγουν «Καὶ σὰν πρῶτα ἀνδρειωμένη χαῖρε ὦ χαῖρε ἐλευθεριά», νὰ λέγουν «Καὶ σὰν πρῶτα ἀνδρειωμένη γειά σου γιὰ πάντα ἐλευθεριὰ» καὶ ἔτσι θὰ ἱκανοποιήσωμεν καὶ τοὺς Τούρκους. Λέμε τώρα εἰς τοὺς Κυπρίους, ὅτι τὰ συμφέροντα μᾶς ἠνάγκασαν νὰ ὑπογράψωμεν τὴν συμφωνίαν αὐτήν, διὰ τὴν ἐλευθερίαν δὲν ὑπάρχει ἀντίτιμον. Ὅταν πρόκειται περὶ τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος, λέγομεν ὅτι ἀγωνιζόμεθα διὰ τὴν ἐλευθερίαν καὶ ὅτι προτιμότερον εἶναι νὰ πεινάσωμεν καὶ ν’ ἀποθάνωμεν ὅλοι, παρὰ νὰ ἔλθῃ τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον θὰ καταργήσῃ τὴν ἐλευθερίαν καὶ πράγματι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θὰ φεισθῇ θυσιῶν, ἐὰν συμβῇ νὰ κινδυνεύσῃ ἡ Δημοκρατία ἀπὸ τὸν κομμουνισμόν. Ὁ κ. Μπουρνιᾶς, κύριοι συνάδελφοι, μοῦ εἶπε χθές, τί θέλεις νὰ κάμωμεν, οἱ Τοῦρκοι ἔχουν τριπλάσιον στόλον καὶ ὑπάρχει κίνδυνος νὰ μᾶς πάρουν καὶ τὴν Χίον. (Φωναί, κωδωνοκρουσίαι). Ποιὸς ἔκανε τὴν Τουρκίαν νὰ ἔχῃ τριπλάσιον στόλον ἀπὸ ἡμᾶς, ἡ Τουρκία ἔλαβε μέρος εἰς τὸν πόλεμον μὲ τοὺς συμμάχους ἢ ἡ Ἑλλάς; Ἄρα ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Ἀμερική, ἐνῷ εἰς τὸν πόλεμον ἡμεῖς εἴμεθα νικηταὶ μαζὶ μὲ τοὺς συμμάχους καὶ τὴν Τουρκίαν βοηθοῦν καὶ αὐτὴν ἀγκαλιάζουν, γιατί; Διότι οἱ κυβερνῆται μας δὲν ἦσαν ἀντάξιοι τῶν περιστάσεων καὶ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ πείσουν τοὺς συμμάχους νὰ μᾶς μεταχειρισθοῦν τοὐλάχιστον ὡς ἰσοτίμους μὲ τοὺς Τούρκους.

§217Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον εἴπατε, διὰ τὸν κ. Μπουρνιᾶ. Ἐὰν ὁ κ. Μπουρνιᾶς σᾶς εἶπε κἄτι ἰδιαιτέρως, δὲν ἦτο ὀρθόν, ἐπαναλαμβάνω, νὰ τὸ φέρετε εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἐὰν νομίζετε, ὅτι αὐτὸ εἶναι ὀρθὸν καὶ ἐγὼ θὰ ἠδυνάμην νὰ φέρω εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο πρὸ τινων μηνῶν μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τῶν ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων. Καθώς, ἐπίσης καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ αἱ κατ’ ἰδίαν συζητήσεις, δὲν πρέπει νὰ ἔρχωνται εἰς τὴν δημοσιότητα, ἄνευ συμφωνίας ἀμφοτέρων τῶν μερῶν.

§218Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κύριος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὀρθὸν καὶ ἀνακαλῶ, ὅτι εἶπον διὰ τὸν κ. Μπουρνιᾶν καὶ τὸ λέγω ὡς γνώμην ἰδικήν μου καὶ ἐπιμένω, ὅτι ἔτσι εἶναι, δυστυχῶς.

§219Δ. ΙΑΤΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαψεύσω τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κυρίου συναδέλφου, ὅτι ἡ Τουρκία ἔχει τριπλάσιον στόλον ἀπὸ τὸν ἰδικόν μας. Ἐπίσης, ὀφείλω νὰ πληροφορήσω τὸν κύριον συνάδελφον, ὅτι ἡ κατάρτισις τῶν ἑλληνικῶν στελεχῶν εἶναι καλυτέρα τῶν στελεχῶν τῆς Τουρκίας.

§220Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἔχω ἀκούσει, ὅτι ἡ Τουρκία ἔχει τριπλάσιον στόλον ἀπὸ τὸν ἰδικόν μας, θὰ χαρῶ, ὅλως ἰδιαιτέρως, ἐὰν ἡ διαβεβαίωσις τοῦ κ. συναδέλφου εἶναι ἀκριβής. Δυστυχῶς, ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐγὼ ἔχω δίκαιον καὶ εἶναι ὑποτιμητικὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα νὰ βρίσκεται σὲ τόσην μειονεκτικὴν θέσιν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν στόλον, ἔναντι τῆς Τουρκίας. Παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόπτουν. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ μὲ διακόπτουν, πρέπει νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ μὲ διακόπτουν, διότι θὰ ἀπαντήσω κατὰ τρόπον σκληρὸν εἰς ἐκείνους ποὺ θὰ μὲ διακόψουν καὶ θὰ μετανοήσουν πικρά, διότι ἐπεχείρησαν νὰ μὲ διακόψουν. Κύριοι βουλευταί, ἡ γνώμη μου εἶναι, ὅτι δὲν ὑπῆρξε πίστις εἰς τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ. Ὅταν, ὅπως προηγουμένως καὶ ὁ κ. Μανιαδάκης ἀνέφερεν, ἦλθεν ἡ Κυπριακὴ Ἀντιπροσωπεία εἰς τὸν ἀείμνηστον Πλαστήραν, διὰ νὰ κάμῃ τὴν προσφυγήν, πράγματι ὁ ἀείμνηστος Πλαστήρας, σθαμίζοντας τὰ γεγονότα αὐτά, εἶπεν, ὅτι εἶναι πτῶμα ἀκόμη ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὶς τόσες ἀναταραχὲς ποὺ εἶχε καὶ δὲν εἶχε συνέλθει ἀκόμη, διὰ νὰ τὴν ρίψῃ εἰς ἄλλην περιπέτειαν. Ἄν ἤμουν ὁ Συνταγματάρχης Πλαστήρας, θὰ ἐτιθέμην ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἀγῶνος σας, ἀλλὰ ὡς Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος σᾶς λέγω νὰ φύγετε. Μετὰ 3–4 χρόνια, ὁ Στρατάρχης Παπάγος, ἐδέχθη νὰ κάμῃ τὴν προσφυγήν. Τὴν ἐπίστευεν, ὅμως, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἂν ζοῦσεν ὁ Στρατάρχης Παπάγος καὶ ἂν δὲν ἐκάμπτετο ἀπὸ τίποτε, δὲν ξέρω, ἂν δὲν εἶχεν ἐπιτύχει τὴν πλήρη αὐτοδιάθεσιν, ὁπωσδήποτε ὅμως θὰ ἦτο ἐλευθέρα πραγματικὰ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διότι ἐπίστευε πράγματι. Καὶ πλὴν τοῦ ὅτι εἶχεν ἀπόλυτον πίστιν καὶ ἡ πίστις καὶ ὄρη μεταθέτει. Καὶ εἶχε πράγματι ὁ Παπάγος πίστιν καὶ εἶχε καὶ ἠθικὸν σθένος καὶ ψυχικὴν δύναμιν, διότι ὁ Παπάγος ἐψηφίσθη ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ὄχι μὲ μεσάζοντας, ὅπως ὁ διάδοχός του. Ὁ Παπάγος εἶχε τὸ 48% — 50%, ἀλλὰ αὐτὸ ἀνῆκεν ἐξ ὁλοκλήρου εἰς αὐτὸν καὶ εἶχε τὴν δύναμιν νὰ ἀποφασίζῃ καὶ νὰ ἐνεργῇ ὅπως αὐτὸς ἐνόμιζεν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤξερε τί λύσις ἔπρεπε νὰ δοθῇ, ἤξερε ποία λύσις ἦτο συμφέρουσα τότε ποὺ παρέλαβε καὶ ὑπῆρχε λύσις. Ἔλα, ὅμως, ποὺ δὲν εἶχεν ἐπιβληθῆ ἀκόμη ὡς ἀρχηγὸς κόμματος καὶ ἦτο τελείως ἑτερόφωτος καὶ ἄλλαι δυνάμεις τὸν ἔβαλαν ἐπάνω καὶ λέγει, ἂν πέσω τώρα καὶ μὲ εἴπουν προδότην διὰ τὴν λύσιν ποὺ θὰ δώσω, θὰ ξαναγίνω ποτὲ ἀρχηγός; Θὰ ξαναγίνω ποτὲ Πρωθυπουργός; Ἐνῷ θὰ ἐγίνετο, ἂν ἔπιπτε δι’ αὐτό. Ἀλλὰ δὲν εἶχεν ἰδικήν του δύναμιν νὰ τὸ κάμῃ. Ὅταν εἶσαι ἑτεροφώτιστος καὶ ἡ δύναμις δὲν εἶναι ἰδική σου, οὐδὲν πρόβλημα ἠμπορεῖς νὰ λύσῃς, κυττάζεις πῶς νὰ διατηρήσῃς τὴν ἐξουσίαν καὶ χαλαλίζεις τὰ πάντα διὰ τὴν ἐξουσίαν. Ἄν ὁ κ. Καραμανλῆς κατείρχετο εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὡς κ. Καραμανλῆς, ὅπως κατῆλθεν ὁ κ. Μαρκεζίνης καὶ ἐπῆρε μίαν ἕδραν ἢ τίποτε τότε, ὁ κ. Καραμανλῆς θὰ ἔπαιρνε τότε εἰς τὴν ἰδικήν του περιφέρειαν 2–3 χιλιάδες ψήφους. Καὶ ἂν ὁ κ. Καραμανλῆς ἔμπαινε τότε εἰς τὴν Βουλὴν ὡς κ. Καραμανλῆς καὶ ὄχι μὲ τὴν εὔνοιαν τοῦ Βασιλέως, τί θὰ ἔφερνεν; Ἡ Κύπρος ἐχάθη διὰ πάντα. Εἶχε ἀγγλικὴν κατοχήν, εἶχε Διοικητὴν Ἄγγλον καὶ τώρα θὰ ἔχῃ ἡγεμόνα Ἄγγλον. Πῶς θὰ ἔχῃ Ἄγγλον; Ἐκεῖνος ὁ οὐδέτερος Πρόεδρος τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστηρίου θὰ εἶναι Ἄγγλος καὶ θυμηθεῖτε με. Διότι ὁ Τοῦρκος εἶχε πωλήσει τὴν Κύπρον καὶ εἶχε ξεχάσει. Δὲν εἶχε τὴν γνώμην, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ζητήσῃ πάλιν τὸ πωλημένο πρᾶγμα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως). Ὁ Καταστατικὸς Χάρτης τοῦ Ο.Η.Ε. γράφει, ὅτι τὸ πρῶτον ἀγαθὸν εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις τῶν λαῶν. Αἴ!, Πῶς νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν σᾶς τί δίδω; Ἐδῶ ἔβαλαν τὴν Τουρκίαν καὶ τὸ κάμνει, ὡσὰν ἐκεῖνα ποὺ πωλήσαμεν ἐπὶ κατοχῆς καὶ τὰ ξαναπωλημένα ζητεῖ ἡ Τουρκία. Καὶ τώρα ἔχομεν τουρκικὸν στρατὸν εἰς τὴν Κύπρον καὶ λέγομεν, ὅτι ἐλευθερώσαμεν τὴν Κύπρον. Ἐγκαταστήσαμεν, κύριοι συνάδελφοι, τουρκικὸν στρατὸν εἰς τὴν Κύπρον καὶ ἐλευθερώσαμεν τὴν Κύπρον; Εἶχε, λοιπόν, Διοικητὴν Ἄγγλον, ἐνῷ τώρα θὰ ἔχῃ ἡγεμόνα Ἄγγλον, διότι πραγματικὸν ἡγεμόνα θὰ ἔχῃ τώρα.

§221Π. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Ἡ ἱστορία, διδάσκει τὴν ἐξέλιξιν.

§222Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Τί νὰ τὴν κάμω ἐγὼ τὴν ἐξέλιξιν; Ἐδῶ πρέπει νὰ εὕρωμεν ποῖος εἶναι ὑπεύθυνος, ποὺ δὲν ἐπέτυχεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Καὶ ὑπεύθυνος, λέγω, ὅτι εἶναι ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὸν λόγον ποὺ σᾶς εἶπα. Θέλετε καὶ κάτι ἄλλο; Δὲν ἤθελα νὰ τὸ εἴπω, ἀλλὰ ἀφοῦ δὲν μὲ ἀφήνετε μὲ αὐτά, ἀκούσατε καὶ τὸ ἄλλο. Πῶς θέλετε, κύριοι βουλευταί, νὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν ὁ κ. Καραμανλῆς νὰ λύσῃ τόσον λεπτὰ ζητήματα καὶ νὰ κτυπήσῃ ποδάρι; Πρῶτα–πρῶτα, τὸ Στέμμα χρειάζεται ἡσυχίαν διὰ νὰ μείνῃ, διότι ἀπὸ τὶς ἀνωμαλίες δὲν ξέρετε τί πρόκειται νὰ βγῇ. Δεύτερον, κύριοι συνάδελφοι, εἶχε μαζί του 85 βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀκυρώσει τὴν ὑπογραφήν των ἐντὸς μιᾶς νυκτός. Ποῖαι σκοτειναὶ δυνάμεις ἦσαν ἐκεῖναι, ποὺ ἠνάγκασαν 85 βουλευτὰς, ποὺ τὸν ἠκολούθησαν, νὰ ἀκυρώσουν τὸ πρωτόκολλον τιμῆς ποὺ εἶχον ὑπογράψει, ἀπὸ τὰς 11 τὸ βράδυ μέχρι τὰς 8 τὸ πρωΐ καὶ νὰ τρέχουν, πατεῖς με, πατῶ σε, καὶ νὰ πηγαίνουν νὰ πάρουν Ὑπουργεῖα καὶ νὰ ζητοῦν θέσεις. Μὲ ποῖον ὑλικὸν βουλευτῶν νὰ τραβήξῃ μπροστὰ ὁ Κωνσταντῖνος Καραμανλῆς; Κύριοι συνάδελφοι, μήπως δὲν εἶναι γεγονότα αὐτὰ ποὺ σᾶς εἶπα;

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀρβανιτάκη, δὲν εἶναι κοινοβουλευτικὴ ἔκφρασις αὐτή. Εἶσθε παλαιὸς βουλευτὴς καὶ σᾶς παρακαλῶ, χρησιμοποιήσατε γλῶσσαν κοινοβουλευτικήν.

§224Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, προσέξατε τί ἀμερόληπτον Πρόεδρον ποὺ ἔχομεν. Ἀπὸ τὸ πρωΐ ἕως τὸ βράδυ, ὑβριζόμεθα χυδαιότατα.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι ὑπάρχει χρονικὸν ὅριον εἰς τὰς ἀγορεύσεις τῶν ρητόρων καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ χρησιμοποιῆται γλῶσσαν, ἡ ὁποία κἄθε ἄλλο, παρὰ κοινοβουλευτικὴ εἶναι καὶ ἡ ὁποία δὲν ἀναβιβάζει τὴν στάθμην τοῦ Κοινοβουλίου.

§226Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εὑρίσκομαι ἐντὸς τοῦ θέματος καὶ ἀναφέρω περιστατικά, τὰ ὁποῖα ὅλοι γνωρίζομεν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ ἀνέμενον τὴν συμφοράν, ἡ ὁποία ἔπληξε τὸν Κυπριακὸν λαόν, μολονότι ἐλέγετο, ὅτι θὰ προήρχετο ἀπὸ τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα. Πράγματι ἡ συμφορὰ ἦλθε καὶ ἔπληξε τὸν Κυπριακὸν λαὸν ἀπὸ τὸ Κ. Κ., μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι τὸ Κ.Κ. αὐτὸ σημαίνει Κωνσταντῖνος Καραμανλῆς. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, ἐπρόκειτο νὰ διδάξωμεν τὰ παιδιά μας εἰς τὰ σχολεῖα τὴν ἱστορίαν τῆς Πατρίδος μας κατὰ τὴν μέθοδον τοῦ κ. Καραμανλῆ, θὰ ἔπρεπε νὰ χαρακτηρισθοῦν τὸ ὀλιγώτερον ὡς ἠλίθιοι, διὰ τοὺς ἀγῶνας των, οἱ ἡρωϊκοὶ ἄνδρες τῆς Μονῆς Ἀρκαδίου καὶ οἱ ἥρωες τοῦ Μεσολογγίου, ὅπως καὶ οἱ ἥρωες τῆς ἐποποιΐας τοῦ 1940. Εὐτυχῶς, διὰ τὰς ἐπερχομένας γενεάς, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ συμβῇ τοῦτο, διότι τότε θὰ ἔπρεπε νὰ ἐντρεπώμεθα διὰ τὴν κληρονομίαν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἀφῆκεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ. Ἐὰν οἱ πρόγονοί μας τοῦ 1821 εἶχαν τὰς ἰδίας ἀντιλήψεις μὲ τὸν κ. Καραμανλῆν, σήμερον θὰ εἴμεθα ἀκόμη ὑπόδουλοι Ἕλληνες καὶ ὁ κ. Καραμανλῆς δὲν θὰ ἦτο Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἑνὸς λαοῦ 8,5 ἑκατομμυρίων καὶ ἀκόμη κανένα κομμάτι ἐλεύθερον ἑλληνικῆς γῆς δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπῆρχε. Ἐὰν ἐπροχώρουν τότε μὲ τὴν λογικήν, διότι ἡ λογικὴ ἔλεγεν, ὅτι θὰ ἐσάρωνε τὰ πάντα ὁ Ἰμπραήμ, καὶ οἱ νενέκηδες, θέλοντες νὰ διατηρήσουν τὰ πλούτη των καὶ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἡσυχίαν των, ἐπροσκύνησαν. Εὑρέθη, ὅμως, ὁ Κολοκοτρώνης καὶ εἶπε «φωτιὰ καὶ τσεκοῦρι» καὶ ἐφηρμόσθη πράγματι ἡ φωτιὰ καὶ τὸ τσεκοῦρι καὶ ἐνίκησεν ὁ Δαυῒδ τὸν Γολιὰθ καὶ ἀπολαμβάνομεν σήμερον τὴν ἐλευθερίαν, ἀπὸ τὴν πίστιν καὶ τὸ ψυχικὸν σθένος ἑνὸς μόνον ἀνθρώπου. Ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρισκώμεθα ἀκόμη εἰς τὴν μικρὰν Μελοῦνα. Εὑρέθησαν, ὅπως ὑμεῖς οἱ ἀντιβασιλικοὶ τότε, μ’ ἐπικεφαλῆς τὸν γίγαντα Ἐλευθέριον Βενιζέλον καὶ ἄλλους πολιτικοὺς ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι ἐπίστευσαν εἰς τὸ ἰδεῶδες τῆς ἐλευθερίας καὶ οἱ ὁποῖοι ὡραματίσθησαν μίαν Μεγάλην Ἑλλάδα καὶ μᾶς ὡδήγησαν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ὀνείρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τῆς ἐλευθερίας τῶν Ἰονικῶν πόλεων καὶ σχεδὸν τῆς πρωτευούσης τῶν Βυζαντινῶν Αὐτοκρατόρων, τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Καὶ εὐτυχῶς διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἄνδρες, προήρχοντο ἀπὸ τὴν δημοκρατικὴν παράταξιν, ἐνῷ οἱ τῆς ἀντιθέτου παρατάξεως ζητοῦσαν τὴν μικρὰν καὶ ἔντιμον Ἑλλάδα, ἐὰν αὐτοί, ἐπεκράτουν, οὔτε τὴν Θεσσαλονίκην, οὔτε τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην θὰ εἴχαμεν. Ἀπὸ τὴν κυβερνῶσαν πλειοψηφίαν, οὐδεὶς εἰς τοὺς ἡρωϊκοὺς ἀγῶνας εὑρέθη, ἐκτὸς ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων. Διότι πάντοτε, εἰς τὰς δυσκόλους στιγμὰς τῆς προσφάτου ἑλληνικῆς ἱστορίας, πάντοτε τοὺς δημοκρατικοὺς ἄνδρας ἐκάλουν διὰ νὰ σώσουν τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἀπὸ τὸ βάραθρον εἰς τὸ ὁποῖον ἐκεῖνοι τὸ εἶχαν ὁδηγήσει. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι καὶ πάλιν τὸ ἴδιον θὰ συμβῇ. Μὲ ποῖες δυνάμεις ἠθικὲς καὶ μὲ ποίαν πίστιν ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἐπετύγχανε λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ. Τὸ πᾶν ἐδίδετο διὰ τὴν διατήρησιν τῆς ἀρχῆς καὶ μόνον τῆς ἀρχῆς. Ἐπὶ πλέον καὶ τὸ Στέμμα ἤθελεν ἡσυχίαν, διότι Ἀρκάδια καὶ Μεσολόγγια δὲν ξεύρεις καμμιὰ φορὰ τί βγάζουν. Ἡ Ἑπτανησιακὴ Βουλὴ ἔλαβεν ἀπόφασιν διὰ τὴν ἕνωσιν, παρὰ τὸν νόμον, ὅτι θ’ ἀπεκεφαλίζετο. Τὶ θὰ γίνῃ εἰς τὴν Κύπρον, ἐὰν θελήσουν νὰ μιλήσουν γιὰ τὴν ἕνωσιν, ὕστερα ἀπὸ 1 ἢ 2 χρόνια καὶ κάνουν διαδηλώσεις. Θὰ ἀντιταχθῇ, λόγῳ τῆς συμμαχίας της, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἰς τὴν ἐκδήλωσιν αὐτὴν καὶ θὰ χτυπήσῃ τὸν λαὸν τῆς Κύπρου, δηλαδὴ θὰ κτυπήσωμεν Ἕλληνας, γιατὶ θὰ ζητοῦν τὸ ἱερώτερον πρᾶγμα; Τί λέγουν γι’ αὐτό, οἱ Ἕλληνες βουλευταί; Δὲν ἀναλαμβάνομεν, τοὐλάχιστον, αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν, ἔναντι τοῦ μεγάλου κακοῦ ποὺ τοὺς κάναμεν;

§227Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν λόγον, διότι ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν, ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος.

§228Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Ἀνεκάλεσα. Εἶπον, ὅτι ἔκαμα λάθος.

§229Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Πρώτην φορὰν τὸ πληροφοροῦμαι καὶ λυποῦμαι.

§230Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ ἀνεκάλεσε, κύριε Πρόεδρε.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Κύρκος, ἔχει τὸν λόγον, ὁ ὁποῖος παρακαλεῖται νὰ τηρήσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Σώματος, περὶ περιορισμοῦ τοῦ χρόνου τῶν ἀγορεύσεων.

§232Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀνέμενον ἀπὸ ὑμᾶς τὴν σύστασιν αὐτὴν καὶ μάλιστα μόλις ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον, ὅσον ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος συνάδελφος τῆς συμπολιτεύσεως ὡμίλησεν ἀνενοχλήτως ὑπὲρ τὴν ὥραν.

§233Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς κατηγοροῦμεν, ὅτι δὲν ἐφαρμόζετε τὸν Κανονισμόν. Ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς εἶναι, ἕκαστος ὁμιλητὴς νὰ μὴ ὑπερβαίνῃ τὸ δεκάλεπτον ἢ εἰκοσάλεπτον ἐπὶ τοῦ βήματος. Δυστυχῶς, σεῖς, δὲν ἐφαρμόζετε τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τῆς Βουλῆς. Εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ ἐφαρμόζετε, κύριε Πρόεδρε, τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε, ὅτι δέχομαι καὶ ἐξ οἰκείων τὰ βέλη. Αὐτὸ σημαίνει, ὅτι ἐκτελῶ τὸν καθῆκόν μου μὲ εὐσυνειδησίαν. Ὅλα αὐτά, ἑπομένως, τὰ ὁποῖα εἴπατε, ἀποτελοῦν εὔσημον δι’ ἐμέ, ὅτι ἐκτελῶ τὸ καθῆκόν μου.

§235Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Σᾶς λέγω τοῦτο: Ἔχει ἡ πλειοψηφία δικαιώματα, ἀλλὰ καὶ ἡ μειοψηφία ἔχει τὰ δικαιώματά της καὶ ἴδιον δημοκρατικοῦ πολιτεύματος εἶναι, ἡ πλειοψηφία, πρὸ παντός, νὰ σέβεται τὰ δικαιώματα τῆς μειοψηφίας.

§236Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Κύρκο, θὰ ἤθελον νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω κἄτι. Πράγματι, ὁ κ. Μπαμπάκος ὡμίλησε, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς πόσον, πάντως ἐπὶ διάστημα μακρότερον τοῦ καθορισθέντος. Ὁ ἐπὶ τοῦ βήματος τότε Προεδρεύων, τὸν διέκοψεν ἐπανειλημμένως καὶ σεῖς πρῶτος, μεταξὺ ἄλλων, κύριε συνάδελφε, ἐπεμείνατε νὰ συνεχίσῃ ὁ κ. Μπαμπάκος. Μὴ ἐπικαλῆσθε, λοιπόν, αὐτὸ τὸ προηγούμενον. Ἡμεῖς σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ ὁμιλήσητε, βεβαίως, μακρότερον τῶν 20 λεπτῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀναγκαῖος λόγος καὶ σεῖς νὰ φθάσετε τὰ 45 λεπτὰ τοῦ κ. Μπαμπάκου. Διότι τὰ 45 λεπτὰ τοῦ κ. Μπαμπάκου, ὠφείλοντο κυρίως, παρὰ τὴν ἀντίδρασιν τοῦ τότε ἐπὶ τῆς Προεδρικῆς θέσεως καθημένου, εἰς ὑμᾶς, εἰς τὸν κ. Τσιριμῶκον, εἰς τὸν κ. Ἰντζὲν καὶ εἴς τινας ἄλλους συναδέλφους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§237Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω, ὅτι δὲν παρεπονέθην καθόλου διότι ἐπετράπη εἰς τὸν διακεκριμένον καὶ φίλτατόν μοι συνάδελφον κ. Μπαμπάκον νὰ ὁμιλήσῃ πέραν τῆς ὥρας. Διεμαρτυρήθην, διότι, εὐθὺς ὡς ἀνῆλθον ἐπὶ τῆς ἕδρας, ὁ κ. Πρόεδρος ἔσπευσεν ἀμέσως νὰ μοῦ κάμῃ τὴν σύστασιν. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν θὰ ὁμιλήσω ἕνα τέταρτον ἢ ἕνα εἰκοσάλεπτον. Βεβαίως, δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω μίαν ὥραν. Δὲν δέχομαι εἰς παλαιὸν κοινοβουλευτικόν, ὡς ἐγώ, νὰ γίνεται αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἡ σύστασις ἀπὸ μέρους τοῦ Προεδρείου, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, ποὺ γίνεται. Εἶναι, ἴσως, μία κατάχρησις τῶν φιλικῶν δεσμῶν, τοὺς ὁποίους ἔχω μὲ τόν, ταύτην τὴν στιγμήν, προεδρεύοντα τῆς Συνελεύσεως. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περὶ τοῦ περιεχομένου καὶ περὶ τῆς οὐσίας τῶν προκειμένων συμφωνιῶν. Ἀπὸ μέρους τῶν ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς συμφωνίας αὐτὰς ἔχει ἀναπτυχθῆ, τόσον εὐγλώττως καὶ τόσον ἐμπεριστατωμένως, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ προσθέσῃ κανεὶς ὅ,τιδήποτε. Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, διὰ νὰ ἐκθέσω πρὸς ὑμᾶς ὡρισμένας σκέψεις, αἱ ὁποῖαι μοὶ ἐγεννήθησαν ἀπὸ τὰς ἀγορεύσεις τῶν πλέον ἁρμοδίων παραγόντων τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι τὰ ἐπ’ αὐτῶν σχόλια, εἰς τὰ ὁποῖα προτίθεμαι νὰ προβῶ, θὰ συνεισφέρουν χρήσιμον φῶς, διὰ τὴν περαιτέρω διαλεύκανσιν τοῦ ἀπασχολοῦντος ἡμᾶς μεγάλου ἐθνικοῦ θέματος. Πρὸ τούτου, ὅμως, ἐκπληρῶν ἐθνικὸν χρέος, θέλω νὰ τακτοποιήσω τὴν ἰδικήν μου θέσιν κατὰ σαφῆ καὶ κατηγορηματικὸν τρόπον, ἔναντι τῶν συμφωνιῶν καὶ προβαίνω εἰς τὴν δήλωσιν, ὅτι ἀποδέχομαι ἐξ ὁλοκλήρου ὅλους τοὺς χαρακτηρισμούς, οἱ ὁποῖοι ἐδόθησαν δι’ αὐτὰς ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καί, δεύτερον, ὅτι ὁλοψύχως υἱοθετῶ τὴν δήλωσιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι αἱ συμφωνίαι αὐταὶ δὲν δεσμεύουν τὸ Ἔθνος, ὅτι αἱ συμφωνίαι αὗται εἶναι ἀπαράδεκτοι διὰ τὸ Ἔθνος καὶ πᾶσα πρέπει νὰ καταβληθῇ μελλοντικῶς φροντίς, εἴτε ἀπὸ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐρχόμενον εἰς τὴν ἐξουσίαν, εἴτε καὶ ἀπὸ ὅλους ἡμᾶς τοὺς ἀντιπολιτευομένους, ὥστε αἱ συμφωνίαι αὐταὶ νὰ ἀνατραποῦν, διὰ νὰ ἀποκατασταθῇ εἰς τὴν Κύπρον πράγματι ἀνεξάρτητον ἑλληνικὸν Κράτος, ἀπηλλαγμένον πάσης δεσμεύσεως.

§238Π. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Ὁ κ. Βενιζέλος, τὸ ἀνεκάλεσεν αὐτό.

§239Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Καθόλου δὲν τὸ ἀνεκάλεσε. Σᾶς παραπέμπω εἰς τὰ πρακτικά, εἰς τὰ ὁποῖα γράφονται αὐτὰ ποὺ εἶπε. Μετὰ τὸ προοίμιον αὐτό, εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἔκθεσιν τῶν σκέψεων, αἱ ὁποῖαι μοῦ ἐγεννήθησαν ἐκ τῆς ἐπιχειρηματολογίας τῶν ἁρμοδίων παραγόντων τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τερματίζων τὴν ἀγόρευσίν του, τήν, οὕτως εἰπεῖν, εἰσαγωγικήν, τῆς παρελθούσης Δευτέρας, ἔκαμεν ἔκκλησιν πρὸς τοὺς βουλευτὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ χειραφετηθοῦν ἀπὸ τὴν κομματικὴν πειθαρχίαν, νὰ ἀρθοῦν ὑπεράνω κομματικῶν ὑπολογισμῶν καὶ νὰ κρίνουν τὰς συμφωνίας μόνον ὡς Ἕλληνες, μὲ γνώμονα αὐστηρὸν τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους. Δὲν ἔχω ἐγὼ καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν πτέρυγα τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὑπὸ τοῦτο τὸ πνεῦμα θὰ ἔκριναν καὶ ἄνευ τῆς πρωθυπουργικῆς συστάσεως τὰς συμφωνίας. Ἀλλὰ δὲν ἐθεώρησα καὶ δὲν θεωρῶ τὴν ἔκκλησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς μὴ δικαιολογημένην. Διότι πράγματι συζητοῦμεν, αὐτὴν τὴν στιγμήν, τὸ κυριώτερον ἐθνικὸν θέμα, ἐξ ὅσων ἐνεφανίσθησαν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Ἀλλὰ διηρωτήθην, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, διὰ ποῖον ἆρα γε λόγον, τὴν σύστασιν αὐτήν, ἀπηύθυνεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μόνον πρὸς τὴν πτέρυγα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Διατί, ἄραγε, δὲν ᾐσθάνθη ἐν ἑαυτῷ τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπευθύνῃ τὴν ἰδίαν σύστασιν καὶ πρὸς τὴν πτέρυγα τῆς πλειοψηφίας; Ἀδέσποτος εἶναι ἡ πτέρυξ τῆς πλειοψηφίας; Δὲν ἀνήκει εἰς Κόμμα ἢ πτέρυξ τῆς πλειοψηφίας; Δὲν εἶναι φυσικὸν καὶ ἡ πτέρυξ τῆς πλειοψηφίας νὰ ὑφίσταται καὶ ἐκείνη τὴν δέσμευσιν τῆς κομματικῆς πειθαρχίας; Διὰ ποῖον λόγον ἡ σύστασις ἀπηυθύνθη μόνον πρὸς τὴν πτέρυγα τῆς ἀντιπολιτεύσεως; Θὰ ἦτο ἴσως πιθανὸν νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θεωρεῖ τοὺς συναδέλφους, τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν πτέρυγα τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὡς μειωμένης ἐθνικῆς εὐαισθησίας καὶ ἐθεώρησε χρέος του νὰ τονώσῃ αὐτὴν τὴν ἐθνικήν των εὐαισθησίαν. Ἐγὼ δὲν τὸ δέχομαι. Ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνώτερος αὐτῆς τῆς ὑπονοίας, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἦτο ἴσως δυνατὸν ἀκόμη νὰ λεχθῇ, ὅτι ὑπῆρξε τυχαία ἡ παράλειψις. Οὔτε αὐτὸ δέχομαι καὶ ἀποκλείω τὰς δύο αὐτὰς πιθανότητας, ἀποκλείω τὰ δύο αὐτὰ ἐνδεχόμενα, κατέληξα εἰς τὴν σκέψιν, τὴν ὁποίαν θέτω καὶ ὑπὸ τὴν πεφωτισμένην ὑμῶν κρίσιν. Ἐὰν ἐξ ἐκκλήσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ πτέρυξ τῆς πλειοψηφίας ἀπηλλάσσετο τῆς κομματικῆς πειθαρχίας, ποῖον θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα ἐπὶ τῆς ψηφοφορίας, ἡ ὁποία πρόκειται μετ’ ὀλίγας ὥρας νὰ διεξαχθῇ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν; Ἰδού, ποῦ ὑπῆρξεν ὁ δισταγμὸς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ὃ καὶ ἀπὸ τοῦ ἀσφαλοῦς ἀπηυθύνθη ἡ ἔκκλησις πρὸς τὴν πτέρυγα τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἀπηυθύνθη δὲ καὶ πρὸς τὴν πτέρυγα τῆς πλειοψηφίας. Καὶ νομίζω, ὅτι αὐτὸς ὁ δισταγμός, δὲν εἶναι δισταγμός, ὁ ὁποῖος προέρχεται ἀπὸ ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς ἀποτελοῦντας τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ ἀπὸ ἄλλον βαθύτερον λόγον, τὸν ὁποῖον εἶσθε εἰς θέσιν νὰ ἀντιληφθῆτε καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἀναπτύξω ἐγώ. Ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀγαπητὸς φίλος κ. Κανελλόπουλος, εἰς τὴν ἀγόρευσίν του εἶπε τὰ ἑξῆς: «Διὰ πολέμου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κατακτήσωμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ οὐδεὶς ἐχέφρων ἄνθρωπος θὰ συνίστα τὴν λύσιν αὐτήν». Καὶ τί εἶπεν ὀρθότατα: «Ἐὰν πάλιν δὲν ἐδίδαμεν λύσιν, ἐκινδυνεύομεν νὰ ἴδωμεν τελματούμενον τὸ Κυπριακὸν θέμα καὶ τὴν Ἑλλάδα βυθιζομένην καὶ ἐκείνην εἰς τὸ τέλμα». Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ, εἶπεν: «Ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα, ἐπέβαλον τὴν ἀνασύνδεσιν τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας καὶ συμμαχίας, καθὼς ἐπίσης καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἑνότητος ἐντὸς τῆς συμμαχικῆς παρατάξεως». Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἐξετάσω τὰς δύο αὐτὰς ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ἐξέθηκεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κεχωρισμένως. Καί, πρῶτον, τὸ θέμα τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας. Ἡμεῖς, ὅπως εἶναι γνωστόν, εἴμεθα ὑπὲρ τῆς φιλίας καὶ τῆς στενῆς συνεργασίας μὲ ὅλους τοὺς ὁμόρους καὶ γειτονικοὺς λαοὺς καὶ φυσικὰ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν καμμίαν ἀντίθεσιν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν στενῆς φιλίας καὶ συνεργασίας καὶ μὲ τὴν Τουρκίαν. Ἰδιαιτέρως, ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς, ἔχει πολὺ περισσοτέρους λόγους νὰ ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν ἀποκατάστασιν πράγματι στενῶν φιλικῶν σχέσεων μὲ τὴν Τουρκίαν. Διότι ὅπως ἴσως θὰ γνωρίζετε, ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ φιλία ἡ ἐγκαινιασθεῖσα ὑπὸ τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου ἐστερεώθη κατὰ βάσιν ἐπὶ θυσιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέστη ἕνα τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ὁ προσφυγικὸς κόσμος. Καὶ βεβαίως δὲν θὰ ηὐχόμεθα αἱ θυσίαι, τὰς ὁποίας ἡμεῖς ὑπέστημεν χάριν τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας νὰ ἀποβοῦν ἐπὶ ματαίῳ. Δεύτερον, ὅλοι ἡμεῖς, κύριοι βουλευταί, οἱ προερχόμενοι ἀπὸ τὸ ὑπόδουλον τότε τμῆμα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐξακολουθῶμεν καὶ σήμερον ἀκόμη νὰ ἔχωμεν προσφιλέστατα πρόσωπα μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων τῆς Κωνσταντινουπόλεως, καὶ ἔχομεν ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον νὰ ὑπάρχῃ Ἑλληνοτουρκικὴ φιλία ἀληθὴς διὰ νὰ ἠμποροῦν νὰ ζοῦν ἀνενόχλητοι καὶ οἱ Ἕλληνες τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Καὶ ἀκόμη ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῶ ἀνετράφη εἰς τὸν περίβολον τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου καὶ αἰσθάνεται ἰδιαιτέραν συγκίνησιν καὶ ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον ὅταν πρόκειται νὰ ἐξασφαλισθῇ ὁ προαιώνιος αὐτὸς θεσμός. Ἔχομεν λοιπὸν καὶ ἡμεῖς ἰδιαιτέρους λόγους νὰ ὑπάρχῃ Ἑλληνοτουρκικὴ φιλία, καὶ δὲν θὰ εἴχαμεν καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ χειροκροτήσωμεν κἄθε πρᾶξιν διὰ τὴν ἑδραίωσιν αὐτῆς. Ἡ φιλία αὐτὴ ἐθεμελιώθη ὑπὸ τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ τοῦ Ἀτατοὺρκ. Ποῖος ἔπταισεν ὥστε ἀντὶ φιλίας καὶ συμμαχίας νὰ φθάσουν αἱ Ἑλληνοτουρκικαὶ σχέσεις εἰς τὸ κατάντημα, ὥστε νὰ ἀναγκάσῃ τὸν σημερινὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν νὰ διατάξουν τὴν ἐν μιᾷ νυκτὶ ἀποχώρησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ κλιμακίου ἀπὸ τὴν ἕδραν τοῦ ΝΑΤΟ εἰς τὴν Σμύρνην; Ποῖος ἦτο ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος συνετέλεσεν ὥστε ἡ φιλία αὐτὴ νὰ καταντήσῃ εἰς μίαν ἀνοικτὴν ἐχθρότητα καὶ κἄτι τούτου χειρότερον; Ὑπάρχει κανεὶς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κινήσῃ τὴν γλῶσσαν του εἰς λόγους ἐναντίον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐξ ἰδικῆς της ὑπαιτιότητος, ἐξ ἰδικῆς της εὐθύνης διεταράχθη ἡ Ἑλληνο–Τουρκικὴ φιλία; Κανείς. Διότι πράγματι ἡ Ἑλλὰς ὑπῆρξε πιστή, εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών της. Ὑπῆρξε τιμία, ὑπῆρξεν ἄψογος, ὑπῆρξεν εἰλικρινής. Πόθεν λοιπόν, διεταράχθη ἡ φιλία; Ἡ φιλία μετετράπη εἰς ἐχθρότητα, ἡ φιλία ὡδηγήθη μέχρι τῶν καννιβαλισμῶν τῆς 6ης Σεπτεμβρίου 1955 παρὰ μόνων τῶν Τούρκων. Ποῖος λοιπόν, ὤφειλε νὰ ἀναλάβῃ τὸ βάρος τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς φιλίας αὐτῆς; Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τὴν διετάραξεν. Ἀντὶ τούτου προσῆλθεν ἡ Ἑλλὰς νὰ στέρξῃ εἰς νέας παραχωρήσεις, διότι περὶ παραχωρήσεων πρὸς τὴν Τουρκίαν πρόκειται καὶ ὄχι περὶ παραχωρήσεων πρὸς τοὺς Τουρκοκυπρίους. Ἀντὶ λοιπὸν τῶν Τούρκων, ἔρχεται καὶ πάλιν ἡ Ἑλλὰς καὶ προσφέρει νέας θυσίας, νέας παραχωρήσεις εἰς τὸν βωμὸν τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας. Ἀλλὰ φιλία ὑπάρχει μεταξὺ δύο χωρῶν μόνον ὅταν ἀμφότεραι θεωροῦν τὴν φιλίαν ἐξυπηρετικὴν τῶν ζωτικῶν συμφερόντων των. Ὅταν ὅμως, μόνον ἡ μία χώρα ἔχει τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν καὶ ἡ ἄλλη δὲν τὴν ἔχει, ἢ δὲν τὴν ἔχει εἰς τὸν ἴδιον βαθμόν, τότε δὲν ὑπάρχει φιλία. Τότε, ὑπάρχει ἐξάρτησις, ἡ ὁποία ἐξάρτησις μοιραίως ὁδηγεῖ εἰς τὴν ὑποτέλειαν. Καὶ ἡ Τουρκία, κύριοι συνάδελφοι, τὴν φιλίαν μὲ τὴν Ἑλλάδα τὴν ἐθεώρησε κἄποτε ὡς ἐξυπηρετοῦσαν τὰ Ἑλληνικὰ μόνον συμφέροντα καὶ ὄχι καὶ τὰ συμφέροντα τὰ ἰδικά της καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐσεβάσθη καμμίαν ἐκ τῶν διεθνῶν ὑποχρεώσεών της, ἀλλὰ καὶ διὰ παντὸς τρόπου ἐπεδίωξε νὰ ἀναγκάσῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς νέας παραχωρήσεις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μόλις κατῆλθεν ἀπὸ τὸ ἀεροπλάνον, ἀπηύθυνε χαιρετισμόν, καὶ ὀρθῶς τὸν ἀπηύθυνεν, «πρὸς τὸν Ἑλληνισμὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ πρὸς τὸ Πάνσεπτον Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον». Ἀλλὰ τὰ δικαιώματα τῶν Ἑλλήνων τῆς Κωνσταντινουπόλεως εἶναι διεθνῶς κατωχυρωμένα διὰ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης ὅπως διὰ τῆς ἰδίας συνθήκης εἶναι κατωχυρωμένη καὶ ἡ θέσις, ἡ διεθνὴς θέσις, τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Σκληρὰ ὑπῆρξεν ἡ ἐπιμονὴ τῶν Τούρκων εἰς τὴν συνδιάσκεψιν τῆς Εἰρήνης τὸ 1922, νὰ ἐπιτύχουν τὴν μεταφορὰν τῆς ἕδρας τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἐκτὸς τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ἐπὶ ἕνα ὁλόκληρον μῆνα διήρκεσεν ἡ μάχη ἐντὸς τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν μειονοτήτων, τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας ἀγωνιζομένης τραχύτατον ἀγῶνα διὰ νὰ περισώσῃ τὸν Πάνσεπτον Θρόνον τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Τραχύτατος ἀγών, καθ’ ὃν χρόνον ὄχι μόνον κατεπολεμεῖτο ἀπὸ τοὺς Τούρκους, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευον τότε, ὡς γνωρίζετε, τὰς θελήσεις των, ἀλλὰ εὕρισκον σθεναρὰν ὑποστήριξιν καὶ ἀπὸ μέρους τῶν Γάλλων καὶ ἀπὸ μέρους τῶν Ἰταλῶν καὶ ἀπὸ μέρους τοῦ Βατικανοῦ. Δὲν θὰ ἐσώζετο, κ. συνάδελφοι, τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον ἐὰν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος δὲν εἶχε τὴν ἔμπνευσιν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἱκανότητα νὰ ἀπευθυνθῇ πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως, νὰ ζητήσῃ τὴν παρέμβασιν τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως. Καὶ πράγματι τὴν ἐπέτυχε καὶ πράγματι ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν Κεμὰλ νὰ μὴ ἐπιμείνῃ ἡ Τουρκικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐπὶ τῆς ἀξιώσεώς της πρὸς μεταφορὰν τῆς ἕδρας τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Καὶ παρουσιάζεται ὑπὸ τὴν γενικὴν κατάπληξιν τῶν μελῶν τῆς ὁλομελείας τῆς Συνδιασκέψεως τότε, ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, λέγων τάδε: «Ἡ Τουρκικὴ Ἀντιπροσωπεία γνωρίζει ἄριστα, ὅτι ἐὰν ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις μετεῖχε τῶν ἐργασιῶν τῆς παρούσης Συνδιασκέψεως θὰ ἤκουεν ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπροσωπείας της τὴν παράκλησιν ἑτέρων ἑκατὸν ἑκατομμυρίων ὀρθοδόξων νὰ μὴ μετακινηθῇ ὁ Οἰκ. Θρόνος ἀπὸ τὴν προαιωνίαν ἕδραν του». Ἔτσι, κ. συνάδελφοι, ἐσώθη τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον, ἔτσι κατωχυρώθη ἡ διεθνὴς θέσις τοῦ Πατριαρχείου καὶ τῆς Ἑλληνικῆς μειονότητος. Ἀλλὰ ποία ὑπῆρξεν ἡ στάσις τῶν Τούρκων μετὰ τὴν σύναψιν τῆς Ἑλληνο–Τουρκικῆς φιλίας καὶ διαρκούσης αὐτῆς; Τὸ μὲν Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον δὲν ἔπαυσαν νὰ διασύρουν, νὰ ἐξευτελίζουν, νὰ ταπεινώνουν, φθάσαντες μέχρι τοῦ σημείου, εἰς ἐπίσημον κείμενον, νὰ ὀνομάζουν τὸν Πατριάρχην, τὸν Οἰκουμενικὸν Πατριάρχην, τὸν Προκαθήμενον ὁλοκλήρου τῆς Ὀρθοδοξίας, τὸν Προκαθήμενον τῆς Μητρὸς πασῶν τῶν Ἐκκλησιῶν, «Μπάσπαπαν», Ἀρχιπαπᾶν. Καὶ ταὐτοχρόνως νὰ καταργήσουν οὐσιαστικῶς ὅλα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλληνικὴ μειονότης ἤντλει ἀπὸ τὰς διατάξεις τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης.

§240Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ὁ Μπάσπαπας εἶναι Ἀρχιερεύς.

§241Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἔχει ἄλλην ἱστορίαν ὁ τίτλος τοῦ Μπάσπαπα καὶ θὰ ἐμήκυνα τὸν λόγον μου, ἂν ἠθέλατε νὰ σᾶς τὴν ἐκθέσω. Ἀλλὰ τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο, ληφθὲν ἀπὸ τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον, ἐπεστράφη. Εἶχε τὸ θάρρος νὰ τὸ ἐπιστρέψῃ καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀπευθύνεσθε εἰς τὸν Οἰκουμενικὸν Πατριάρχην κατὰ τὸν τρόπον αὐτόν. Αὐτή, λοιπόν, ἀγαπητοὶ κ. συνάδελφοι, χωρὶς νὰ δώσωμεν καμμίαν ἀφορμήν, ὑπῆρξεν ἡ στάσις τῶν Τούρκων ἔναντι τοῦ Πατριαρχείου. Τώρα, διὰ τῶν συμφωνιῶν, ἡμεῖς καταλύομεν, ἀναιροῦμεν ἄρθρα τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὸ καθεστὼς τῶν Ἑλλήνων τῆς Κων)πόλεως καὶ τοῦ Πατριαρχείου, ἄρθρα τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης διὰ τῶν ὁποίων ἡ Τουρκία ὄχι μόνον ἀπεξενώθη παντὸς δικαιώματος ἐπὶ τῆς Κύπρου, ἀλλὰ καὶ παντὸς ἐνδιαφέροντος ἐπὶ τῆς μελλούσης τύχης της. Ἰδού, κ. συνάδελφοι, ἓν σημεῖον κατ’ ἐξοχὴν σοβαρόν, τὸ ὁποῖον ἀνακύπτει ἐκ τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν, τὰς ὁποίας καλούμεθα νὰ κυρώσωμεν. Ἀδικηθέντες, πληγέντες, ταπεινωθέντες, ἐξευτελισθέντες ἀπὸ τοὺς Τούρκους, σπεύδομεν ἡμεῖς νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἀναβίωσιν τῆς Ἑλληνο–Τουρκικῆς φιλίας. Διατί τάχα δὲν θὰ ἔπρεπε καὶ οἱ Τοῦρκοι, ἐφόσον ἐξυπηρετοῦνται ἐξ ἴσου καὶ τὰ ἰδικά των συμφέροντα, νὰ σπεύσουν καὶ ἐκεῖνοι, ἀπὸ τῆς ἰδικῆς των πλευρᾶς, νὰ προσφέρουν ὅ,τι ὤφειλον νὰ προσφέρουν, ὥστε νὰ συντελεσθῇ ἡ ἀναβίωσις τῆς ἑλληνο–τουρκικῆς φιλίας; Διὰ τῆς πράξεώς μας αὐτῆς ἐνισχύομεν τὴν Τουρκικὴν ψυχολογίαν περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ὡμίλησα καὶ ἀσφαλῶς καθιστῶμεν τοὺς Τούρκους θρασυτέρους εἰς τὴν ὑποβολὴν περαιτέρω ἀξιώσεων εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος. Ποῖαι θὰ εἶναι αἱ ἀξιώσεις αὐταὶ δὲν γνωρίζω. Πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι δὲν εἶναι μακρὰν ἡ στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ αἰσιοδοξία, τὴν ὁποίαν ἐξεδήλου τὸ τηλεγράφημα τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς Ἕλληνας τῆς Κων)πόλεως καὶ τὸν Οἰκουμενικὸν Πατριάρχην, αἰσιοδοξία, ἡ ὁποία εὔχομαι νὰ ἀποδειχθῇ ἐκ τῶν πραγμάτων δικαιολογημένη, φοβοῦμαι λέγω, ὅτι ἡ αἰσιοδοξία αὐτὴ θὰ ἀποδειχθῇ ἀδικαιολόγητος καὶ τὰ πρῶτα θύματα τὰ ὁποῖα θὰ θρηνήσωμεν θὰ εἶναι ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Κων)πόλεως καὶ τὸ διὰ τοσούτων θυσιῶν διατηρηθὲν Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον. Αὐτὸ φοβοῦμαι καὶ δι’ αὐτὸ δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν ἀγαπητὸν φίλον κ. Κανελλόπουλον εἰς τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν. Εἶπεν ἀκόμη ὁ κ. Κανελλόπουλος, ὅτι πιστεύει —καὶ ἐγὼ πιστεύω, ὅτι εἰλικρινῶς τὸ πιστεύει— ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Κύπρου, οἱ Ἕλληνες τῆς Κύπρου, θὰ γίνουν ὁ συνδετικὸς κρῖκος τῶν αὐριανῶν σχέσεών μας μὲ τὴν Τουρκικὴν Δημοκρατίαν. Ἀλλά, κ. συνάδελφοι, διὰ ποῖον λόγον αἱ 100 χιλ. Ἑλλήνων τῆς Κων)πόλεως, ἡ νησὶς αὐτὴ ἐν μέσῳ τοῦ τουρκικοῦ ὠκεανοῦ, δὲν ἀπετέλεσαν κρίκον συνδετικὸν μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ Τούρκων διὰ νὰ στερεωθῇ ἡ διὰ τόσων Ἑλληνικῶν θυσιῶν ἐπιτευχθεῖσα ἑλληνο–τουρκικὴ φιλία, ἀλλ’ ἀντιθέτως ὡδήγησεν ἐκεῖ ὅπου ὡδήγησεν; Διατὶ ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Κύπρου, ὁ ὁποῖος εἶναι πενταπλάσιος τοῦ Τουρκικοῦ, ὁ ὁποῖος ἐκτὸς τῆς ἀριθμητικῆς του ὑπεροχῆς, θὰ ἔχῃ μεγαλυτέραν πολιτιστικήν, πνευματικὴν καὶ οἰκονομικὴν δραστηριότητα, διατὶ ὁ Ἑλληνισμὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι κάρφος εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς μικρᾶς Τουρκικῆς μειονότητος, θὰ ἀποτελέσῃ συνδετικὸν κρίκον; Καί, ἀντιθέτως, διατὶ ὁ φθόνος εἰς τὰς ψυχὰς τῶν Τούρκων, δὲν θὰ τοὺς ὁδηγήσῃ καὶ πάλιν εἰς τὰς σκηνάς, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησαν τὴν 6ην Σεπτεμβρίου; Διατὶ νομίζετε, ἐδημιουργήθησαν αἱ σκηναὶ τῆς 6ης Σεπτεμβρίου; Διότι οἱ Ἕλληνες τῆς Κων)πόλεως, παρὰ τὸν κατατρεγμόν, κατώρθωσαν νὰ ἀναπτύξουν τὴν οἰκονομίαν των κατὰ τρόπον πράγματι θαυμαστόν. Καὶ ἐπεδίωξαν διὰ τῶν σκηνῶν τῆς 6ης Σεπτεμβρίου νὰ ἐξοντώσουν τὸν Ἑλληνισμόν. Ἀλλά, κ. συνάδελφοι, εἶπεν ἀκόμη ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα ἐπιβάλλουν νὰ συντρέξωμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς συμμαχικῆς ἑνότητος, ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ ΝΑΤΟ. Καὶ ἐρωτῶ, κ. συνάδελφοι, ἡμεῖς εἴμεθα οἱ διαταράξαντες τὴν συμμαχικὴν ἑνότητα; Ἡμεῖς, εἴτε ὡς Κυβέρνησις, εἴτε ὡς τύπος, εἴτε ὡς λαὸς παρελείψαμεν, ἢ ἐπράξαμεν τί, ποὺ ἦτο δυνατὸν νὰ διαταράξῃ τὴν συμμαχικὴν ἑνότητα; Καὶ ἐν τούτῳ δὲν ἠμπορεῖ ἡ ἀπάντησις παρὰ νὰ εἶναι καθολικὴ καὶ ἀρνητικὴ καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης καὶ ἐκτὸς αὐτῆς. Ἄλλοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς ἰδίας των πολιτικῆς διετάραξαν πράγματι τὴν συμμαχικὴν ἑνότητα καὶ ἔκαμαν τὸν ἄλλοτε Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, τὸν Πρόεδρον κ. Παπανδρέου νὰ εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἡ ψυχὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐξῆλθεν ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ. Ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθὲς καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀντίθετος γνώμη, ποῖος ὤφειλε πράγματι, κ. συνάδελφοι, νὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, νὰ ὑποστῇ καὶ θυσίας, μὴ ζητηθείσας, διὰ νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ διαταραχθεῖσα ἑνότης τοῦ συμμαχικοῦ μετώπου; Ποῖος ἄλλος ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς πολιτικῆς των διετάραξαν τὴν ἑνότητα αὐτήν; Ἀντὶ αὐτοῦ ὅμως, ἀντὶ οἱ ὑπαίτιοι τῆς διασπάσεως τῆς ἑνότητος αὐτῆς νὰ σπεύσουν, διὰ θετικῶν πράξεων, νὰ ἀποκαταστήσουν τὴν ἑνότητα, ἔρχονται καὶ ζητοῦν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα ἄλλας θυσίας, τὰς πλέον ὀδυνηρὰς θυσίας, αἱ ὁποῖαι ἐζητήθησαν ποτὲ ἀπὸ ἕνα λαόν, νέας θυσίας, διὰ νὰ θεμελειωθῇ ἡ ἑνότης τοῦ ΝΑΤΟ. Τί, κ. συνάδελφοι, ἡ Ἑλλὰς ἐζήτησεν; Ἐζήτησεν ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀναγνωρισθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθερίας εἰς τοὺς ἀδελφούς μας Κυπρίους.....

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κ. συνάδελφε, ἀλλὰ τὸ τέταρτον παρῆλθεν.

§243Μ. ΚΥΡΚΟΣ. ...... ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν βάσιν καὶ τὸ θεμέλιον καὶ τοῦ ΟΗΕ καὶ τοῦ ΝΑΤΟ. Ἐζήτησε νὰ ἀναγνωρισθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθερίας καὶ ἦτο ὄχι ἰδικόν μας συμφέρον, ἀλλὰ ἰδικόν των συμφέρον, ἐφ’ ὅσον πράγματι ἀνῆκον εἰς τὴν χορείαν τῶν ἐλευθέρων λαῶν, νὰ σπεύσουν νὰ ἱκανοποιήσουν τὴν ἀξίωσιν, τὴν δικαίαν αὐτὴν ἀξίωσιν, τὴν προβληθεῖσαν ἀπὸ ποῖον; Τὴν προβληθεῖσαν μήπως ἀπὸ χώραν ἐχθρικήν; Τὴν προβληθεῖσαν ἀπὸ χώραν οὐδετέραν; Τὴν προβληθεῖσαν ἀπὸ τὴν χώραν ἐκείνην, ἡ ὁποία διὰ τῶν ἀφαντάστων θυσιῶν καὶ τοῦ ἡρωϊσμοῦ τῶν τέκνων της, ἔδωσεν εἰς αὐτούς, κατὰ τὴν ἰδίαν των ὁμολογίαν, τὸ πρῶτον μειδίαμα τῆς νίκης, κατὰ τὸν μεγάλον ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας ἀγῶνα. Καὶ ὅμως, ἀντὶ νὰ ἐκπληρώσουν αὐτὸ τὸ χρέος, τὸ ὁποῖον αὐτῶν τὰ συμφέροντα ὑπηρετεῖ, ἐπέπεσαν ὅλοι, ὅλοι ἀνεξαιρέτως, πλὴν τῆς ἡρωϊκῆς Ἰσλανδίας, ἐπέπεσαν ὅλοι ἀνεξαιρέτως νὰ καταπνίξουν, νὰ στραγγαλίσουν τὴν φωνὴν τῆς Συμμάχου Ἑλλάδος, ἀξιούσης τί; Ἀξιούσης τὴν πραγματοποίησιν αὐτοῦ τοῦ θεμελιώδους, σκοποῦ, αὐτῆς τῆς θεμελιώδους βάσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται καὶ ὁ ΟΗΕ καὶ τὸ ΝΑΤΟ.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τελειώνετε. Ὡμιλήσατε 40 λεπτά.

§245Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Τελειώνω.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τελειώνετε, διότι θὰ κατηγορηθῶ ἐπὶ μεροληψίᾳ.

§247Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Καὶ ἔρχεται, ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀγαπητός μου φίλος καὶ λέγει: Πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὴν ἑνότητα τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, διότι ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα ἐπιβάλλουν τοῦτο. Κύριοι συνάδελφοι, γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι, οὐδεὶς περισσότερον ἐμοῦ, ὅλοι ἐξ ἴσου, ἀλλὰ οὐδεὶς περισσότερον ἐμοῦ, πιστεύει εἰλικρινῶς εἰς τὸ ἰδεῶδες τῆς ἐλευθερίας. Καὶ τὴν πίστην αὐτὴν δὲν τὴν διακηρύττω ἁπλῶς διὰ λόγων. Τὴν ἐξεδήλωσα διὰ θυσιῶν. Ὑπάρχει πράγματι ἐλεύθερος κόσμος, ὁ ὁποῖος συγκινεῖται ἀπὸ τὸ ἰδεῶδες τῆς ἐλευθερίας. Ἀλλά, καὶ εἰς τοῦτο διαφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον τὸν κ. Κανελλόπουλον. Ἀλλὰ αἱ χῶραι, αἱ ὁποῖαι ἰσχυρίζονται, ὅτι ἀνήκουν εἰς τὸ ΝΑΤΟ καὶ αἱ ὁποῖαι παρουσιάζουν καὶ ἐμφανίζουν ἑαυτοὺς ὡς προστάτιδας τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, αἱ χῶραι αὐταὶ ἐκ τῆς ὅλης των διαγωγῆς, δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα αὐτό. Αὐτὸ τὸ περίλαμπρον ἰδανικόν, τὸ πράγματι συγκινοῦν τὰς καρδίας ὅλων τῶν ἀνθρώπων, ἀνεξαρτήτως κόμματος, φυλῆς καὶ θρησκείας, τὸ περίλαμπρον αὐτὸ ἰδανικόν, προβάλλουν ὡς προπέτασμα ἵνα ὄπισθεν αὐτοῦ.......

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Κύρκο, σᾶς ἠκούσαμεν ἐπὶ 40 λεπτά. Τελειώνετε τέλος πάντων.

§249Μ. ΚΥΡΚΟΣ. ........ καλύπτουν τὰ ἰδιοτελῆ των συμφέροντα. Ἀπόδειξις, ὁ στραγγαλισμὸς τῆς ἐλευθερίας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἀπόδειξις ὁ στραγγαλισμὸς τοῦ δικαιώματος τῆς Ἑλλάδος νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἀξίωσιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ νὰ τοῦ ἀποδοθῇ ἡ ἐλευθερία του. Ἀπόδειξις τὰ συμβάντα εἰς τὴν ...... (δὲν ἠκούσθη) .... (Διαμαρτυρίαι).

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, δὲν θὰ μὲ ὑποκαταστήσετε. Τελειώνετε, κ. συνάδελφε.

§251Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐμὲ τοὐναντίον δὲν μὲ φοβίζουν τόσον αἱ παραχωρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, καὶ αἱ ὁποῖαι γίνονται διὰ τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν, ὅσον καὶ ἂν εἶναι βαρεῖαι. Καὶ εἶναι πράγματι βαρύταται. Μὲ φοβίζει ἀκόμη περισσότερον ἡ ἄβυσος τῶν παραχωρήσεων, ἡ ὁποία διανοίγεται ἐκ τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν διὰ τὸ μέλλον. Εὔχομαι νὰ διαψευσθῶ. Εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν δὲν ὑπῆρξε νικητής, δὲν ὑπῆρξεν ἡττημένος. Πλάνη μεγάλη. Καὶ νικητὴς ὑπῆρξε καὶ ἡττημένος ὑπῆρξε. Νικητὴς ὑπῆρξεν ἡ βία καὶ αὐθαιρεσία, ἐκπροσωπουμένη παρὰ τίνων; Παρὰ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον τὴν προστασίαν τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Ἡττημένος ὑπῆρξε τὸ ἰδεῶδες τῆς ἐλευθερίας. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ ὑπῆρξε καὶ κἄτι ἄλλο. Ὑπῆρξε καὶ ὁ Κυπριακὸς λαός, ὑπῆρξε καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τοὺς ὁποίους ἐκεῖνοι, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἠγωνίσθησαν, κατεπρόδωσαν καὶ ἐστραγγάλισαν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Μπρεδήμας ἔχει τὸν λόγον.

§253Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, χθὲς ἀπεφασίσαμεν νὰ κάμωμεν σήμερον πρωϊνὴν συνεδρίασιν διὰ νὰ μὴ πᾶμε εἰς τὸ μεσονύκτιον. Πάντοτε μετὰ προσοχῆς ἀκούω τὸν συνάδελφον κ. Μπρεδήμαν ἀλλὰ θὰ παρεκάλουν, χωρὶς βέβαια τοῦτο νὰ ἀφορᾷ τὸν κ. Μπρεδήμαν, νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ τέταρτον, διότι ἄλλως θὰ φθάσωμεν εἰς τὰ μεσάνυκτα.

§254Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, συντομώτατος θὰ εἶμαι εἰς τὴν ὁμιλίαν μου. Καὶ θὰ παρεκάλουν ὅλως ἰδιαιτέρως τὴν Συμπολίτευσιν νὰ μὲ ἀφήσῃ ἀνεμπόδιστον νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφον μου ὡς καὶ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι μὲ ἤγαγον εἰς τὴν ὑπογραφὴν τῆς προτάσεως δυσπιστίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης–Λονδίνου δὲν μὲ ἐξέπληξαν. Οὔτε καὶ μὲ αἰφνιδίασαν. Καὶ τοῦτο, διότι εἶχα προϊδιασθῆ καὶ ἀνέμενον, ὅτι ἀποκαρδιωτικὸν θὰ ἦτο τὸ τέρμα τῆς θλιβερᾶς ἱστορίας τῶν 3½ τελευταίων ἐτῶν. Φυσικὰ μολονότι δὲν ἠφνιδιάσθην, ἐδοκίμασα καὶ ἐγὼ μαζὺ μὲ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀνάμικτα συναισθήματα ὀδύνης καὶ ἀγανακτήσεως ἀνάλογα μὲ ἐκεῖνα ποὺ ᾐσθάνθην καὶ εἰς τοὺς χρόνους τῆς νεότητός μου ὅταν ἐπηκολούθησεν ἡ Μικρασιατικὴ καταστροφή, συνέπεια τῆς ὁποίας ἦτο καὶ ἡ ἐπαναφορὰ τῶν Τούρκων εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Θράκην ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἡ μεγαλοφυΐα καὶ τὸ διπλωματικὸν δαιμόνιον τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου τοὺς εἶχεν ἐκτοπίσει. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἡ Μικρασιατικὴ συμφορὰ ἔθαψε τὴν Μεγάλην Ἰδέαν, ἡ νέα ἐθνικὴ ταπείνωσις ὁριστικοποιεῖ τὸν ἐνταφιασμὸν τῆς ἱερωτέρας μας ἐθνικῆς ὑποθέσεως, τὸ Κυπριακόν. Καὶ δὲν ἐπιθυμῶ μὲ τὴν ἀνάμνησιν τῶν εὐθυνῶν τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς νὰ ἀναξέσω παλαιὰς πληγάς. Ἀλλὰ καὶ δὲν δύναμαι ἐνώπιον τῆς νέας ἱστορικῆς καμπῆς τοῦ ἐθνικοῦ μας βίου, νὰ μὴ ὑπομνήσω τὰς τραγικὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας ἐπωμίζονται οἱ ληξίαρχοι τοῦ ὁριστικοῦ ἐνταφιασμοῦ τῆς ἰδέας τῆς ἑνώσεως τῆς Κύπρου μὲ τὴν μητέρα Ἑλλάδα. Ἀντὶ οἱ ἔνοχοι Κυβερνῆται ποὺ ἔφθασαν τὸ Κυπριακὸν εἰς τὸ σημερινὸν κατάντημα, νὰ ἐπιστρέψουν σεμνὰ καὶ ἀθόρυβα εἰς τὴν πατρίδα δίδοντες οὕτω τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἐπιδιώκουν νὰ ἀμβλύνουν τὰς συνεπείας τῆς ἥττης, ὑπὸ τὴν γενικὴν κατάπληξιν ἔδωσαν πανηγυρικὸν τόνον εἰς τὴν ἐπιστροφήν των. Καὶ φυσικὰ τὰ ἔξοδα τῆς ὑποδοχῆς δὲν ἐκλήθη νὰ τὰ καταβάλῃ τὸ Τοσίτσειον ἵδρυμα, ἀλλὰ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον τοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ οἱ πανηγυρισμοὶ τῶν ἐλεφάντων —εἶναι χαρακτηρισμὸς τὸν ὁποῖον ἔδωσεν εἰς τοὺς σημερινοὺς κυβερνήτας, ὁ τέως ἄνευ χαρτοφυλακίου ὑπουργὸς κ. Κασιμάτης— δὲν περιωρίσθησαν μόνον εἰς τὴν ἐπιστράτευσιν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, εἰς τοὺς ὁποίους κατεβλήθησαν ἔξοδα ὑπερωριῶν, ἀλλὰ διὰ τὴν λαμπρότητα τῆς ὑποδοχῆς ἐχρησιμοποιήθησαν καὶ τὰ ἰδιωτικὰ λεωφορεῖα καὶ Κύριος οἶδε μὲ ποίαν νέαν αὔξησιν τῆς τιμῆς τῶν εἰσιτηρίων τῶν λεωφορείων θὰ κληθῇ ὁ κοσμάκης νὰ πληρώσῃ τὸ δρομολόγιον Ἀθηνῶν–Ζυρίχης, Ζυρίχης–Λονδίνου, Λονδίνου–Ἀθηνῶν. Ἀλλὰ καὶ ὡς νὰ μὴ ἤρκουν ὅλα αὐτὰ ἔχομεν καὶ τοὺς ὁδοκαθαριστὰς τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, οἱ ὁποῖοι μὲ τὴν ὑποχρεωτικὴν παρουσίαν των συνεπλήρωσαν τὴν εἰκόνα τῆς σκηνοθετηθείσης ὑποδοχῆς. Πέραν, ὅμως, αὐτῶν, ἔγινεν ἀντιληπτόν, ὅτι τοὺς ἐχρειάζοντο καὶ οἱ ψύλλοι τῆς αἰθούσης αὐτῆς — δηλαδὴ οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως— κατὰ τὴν ἄλλην ὁρολογίαν τοῦ κ. Κασιμάτη, διὰ νὰ συμπληρωθῇ ὁ ἑορτασμὸς τοῦ ζωϊκοῦ βασιλείου τῆς Ἑλλάδος. Ἐσπευσμένως οἱ ἐλέφαντες τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ 3½ χρόνια δὲν ᾐσθάνοντο οὔτε τὸ παραμικρὸν πονάκι ἀπὸ τὰ ἑκάστοτε ἐνοχλητικὰ τσιμπήματα τῶν ψύλλων, πότε μὲ τὴν αἴτησιν περὶ συγκλήσεως Συμβουλίου τοῦ Στέμματος καὶ πότε μὲ τὴν σύγκλησιν Συμβουλίου τῶν Ἀρχηγῶν καὶ πρώην Πρωθυπουργῶν, ἐκλήθησαν οὗτοι ἐσπευσμένως ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως — ἐν ὀνόματι τῆς φιλίας καὶ τῆς συμμαχίας μας μὲ τοὺς Τούρκους καὶ τοὺς Ἄγγλους καὶ ἐνώπιον τῶν ἐξαιρετικῶν περιστάσεων τοῦ Ἔθνους— νὰ προσυπογράψουν τὸν ἐσαεὶ καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τὸν ἅπαντα ἀποκλεισμὸν τῆς ἑνώσεως τῆς Μεγαλονήσου μὲ τὴν μητέρα Ἑλλάδα. Καὶ πέραν τούτου, ἐκλήθη ἡ ἰδία Ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία, σημειωθήτω, προέρχεται κατὰ τὸ μέγιστον αὐτῆς μέρος ἀπὸ τὸν πολιτικὸν κόσμον ποὺ ἐμεγαλούργησεν, ὑπὸ τὴν ἔμπνευσιν καὶ καθοδήγησιν τοῦ δημιουργοῦ τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος, τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου.

§255Β. ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι διερμηνεύω τὰ αἰσθήματα τῶν συναδέλφων καὶ τῶν δύο πτερύγων, ὅταν εἴπω, ὅτι τελευταίως εἰσάγονται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν μέθοδοι ἀπαράδεκτοι εἰς τὴν πολιτικὴν ἠθικήν, μέθοδοι, αἱ ὁποῖαι εἰς τελικὴν ἀνάλυσιν, νοθεύουν τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας, μέθοδοι, αἱ ὁποῖαι ὑποβιβάζουν τὴν στάθμην τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς. Πρέπει νὰ συναισθανθοῦν ὅλοι οἱ κύριοι αὐτοί, ὅτι ἔχουν καθῆκον νὰ σέβωνται τὸ Κοινοβούλιον, νὰ σέβωνται τοὺς ἑαυτούς των. Διαμαρτύρομαι καὶ παρακαλῶ νὰ ἀνακληθῇ εἰς τὴν τάξιν ὁ κ. συνάδελφος, ὁμιλῶν ὡς ἁπλοῦς βουλευτής.

§256Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος ἀποδεικνύεται ὅτι εἶναι βασιλικώτερος τοῦ Βασιλέως, νομίζει, ὅτι ἔχει ἀπέναντί του τὸν κ. Κ. Μανιαδάκην, ὑπουργὸν τῆς Ἀσφαλείας τῆς δικτατορίας τῆς 4ης Αὐγούστου. Εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, κύριε Ἀντιπρόεδρε, εὑρίσκεται ἕνας γνήσιος ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ. Εἶμαι, αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὁ ὑπερασπιστὴς τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως).

§257Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. ...... (ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§258ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἰωάννου, σᾶς παρακαλῶ προσωπικῶς, εἶσθε μέλος τοῦ Προεδρείου, εἶσθε Κοσμήτωρ. Ξεύρετε τί θὰ εἴπῃ Κοσμήτωρ; Ὁρίστε, κύριε, ἐλᾶτε νὰ πάρετε τὴν θέσιν σας.

§259Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Ἐκτελῶν τὸ καθῆκόν μου, παρακαλῶ τὸν κ. βουλευτὴν νὰ ὁμιλῇ εὐπρεπῶς.

§260Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Καὶ πέραν τῶν ὅσων σᾶς ἀνέφερα, ἐκλήθη ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ λησμονήσῃ πρὸς στιγμὴν ὅτι εἶναι Ἀντιπολίτευσις. Καὶ νὰ δεχθῇ τὴν ἐπαναφορὰν τῶν Τούρκων καὶ τὴν κατοχύρωσιν τῶν Ἄγγλων δημίων εἰς τὴν μαρτυρικὴν Μεγαλόνησον. Δὲν πρόκειται νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὰς δῆθεν ἐγγυήσεις, τοῦ ἁλυσοδεμένου «ἀνεξαρτήτου» Κυπριακοῦ Κράτους Περὶ αὐτῶν ὡμίλησαν διεξοδικώτερον οἱ ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, ὥστε εἶναι ἄσκοπος ἡ ὑπόμνησις τῶν δῆθεν ἐγγυήσεων. Ὅμως καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἀποσιωπήσω τὸ γεγονός, ὅτι αἱ ἐγγυήσεις αὐταί, αἱ ὁποῖαι, κατὰ τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῆς Κυβερνήσεως, ἐξασφαλίζουν τὴν πρόοδον καὶ τὴν εὐημερίαν εἰς τὸν Κυπριακὸν λαόν, εἰς τὴν πραγματικότητα ἀποβλέπουν μόνον εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὴν εὐημερίαν τῶν Τούρκων. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι ἐγγυήσεις διὰ τὴν «εὐημερίαν» τοῦ «ἀνεξαρτήτου» Κυπριακοῦ Κράτους, αἱ ὁποῖαι εὐφραίνουν τοὺς Κυπρίους, ἀγάλλονται δι’ αὐτὰς οἱ οὐρανοί, ἀγάλλεται ὁλόκληρος ὁ ἐλεύθερος κόσμος καὶ μαζὺ μὲ αὐτὸν ἀγάλλεται καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Κανελλόπουλος. Καὶ πρέπει νὰ σημειωθῇ, ὅτι ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος διέπραξε χθὲς τὸ μέγα πολιτικὸν λάθος, μὲ τὴν εὐκαιρίαν τῆς αὐριανῆς ἀφίξεως τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου εἰς τὴν Κύπρον, νὰ ρίψῃ τὸ ἔναυσμα τῆς διαιρέσεως τῶν Κυπρίων εἰς ἐθνικόφρονας καὶ εἰς μειωμένους ἐθνικῶς πολίτας. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, δικαιοῦμαι νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι κατὰ τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῆς Κυβερνήσεως, ἐθνικόφρονες θεωροῦνται οἱ Τοῦρκοι, ἐνῷ ὅλοι οἱ ἄλλοι —οἱ Ἕλληνες Κύπριοι, οἱ μὴ συμφωνοῦντες μὲ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸν χειρισμὸν τοῦ Κυπριακοῦ— θὰ ἔχουν ἠλαττωμένην ἐθνικὴν συνείδησιν. Τοιουτοτρόπως, ἐπιτρέπεται ἡ ὑποψία, ὅτι δὲν εἶναι καὶ ἀπίθανον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ σχεδιάζῃ ἀκόμη καὶ τὴν μετάβασιν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Ἀσφαλείας κ. Καλαντζῆ εἰς τὴν Κύπρον, διὰ νὰ μεταφυτεύσῃ ἐκεῖ τοὺς ἰσχύοντας ἐδῶ ἀντιδημοκρατικοὺς νόμους, τὰ μεσαιωνικὰ ἔκτακτα μέτρα καὶ ψηφίσματα, καθὼς καὶ τὰ ἀστυνομικὰ πιστοποιητικὰ κοινωνικῶν φρονημάτων. Κύριοι βουλευταί, πάμπολλαι εἶναι αἱ δεσμευτικαὶ διατάξεις τῶν συμφωνιῶν Ζυρίχης–Λονδίνου. Καὶ μὲ τὰς συμφωνίας αὐτάς, συμβαίνει ὅ,τι μὲ τὸν Ἅγιον Πέτρον τῆς Ρώμης, ποὺ οὐδεὶς ὑποψιάζεται, ἐκ πρώτης ὄψεως, τὰς μεγάλας διαστάσεις του. Καὶ ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν: Εἶναι ἀληθές, ὅτι τὰ κείμενα τῶν συμφωνιῶν συνετάγησαν —συμφώνως πρὸς τὰς κυβερνητικὰς διαβεβαιώσεις— ἐν ἀγνοίᾳ τῶν Ἀμερικανῶν καὶ τῶν Ἄγγλων; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, τὰ ἱστορικὰ αὐτὰ κείμενα, τὰ πολύπλοκα, μὲ τὰ πολύμορφα ΒΕΤΟ τῶν Τούρκων, συνετάγησαν εἰς τὴν Λωζάννην; Δὲν τὸ φαντάζομαι. Διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ πιστεύσω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐνεπιστεύθη τὸν ἔλεγχον, τὴν μελέτην καὶ τὴν σύνταξιν τῶν κειμένων, τῶν πολυπλόκων αὐτῶν συμφωνιῶν, εἰς τὴν γνωστὴν νομικὴν ἐμπειρίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον εἰς τὴν νομικὴν ἐμπειρίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος, ὡς εἶναι γνωστόν, ἐφοίτησε μόνον εἰς ἐμπορικήν τινα σχολὴν τῆς Λωζάννης. Καὶ ἐκλήθησαν, κύριοι βουλευταί, ἐσπευσμένως οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, νὰ ὁμιλήσουν τὴν ἰδίαν ἑσπέραν καὶ κατεπειγόντως, ἐπὶ τῶν πολυπλόκων αὐτῶν συμφωνιῶν, ἐν ἀγνοίᾳ τῶν πραγματικῶν αὐτῶν κειμένων. Καὶ διερωτῶμαι: Ποίαν ἐντύπωσιν θέλετε νὰ σχηματίσωμεν, ἡμεῖς οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κατόπιν τῆς πείσμονος ἀρνήσεως τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσκομίσῃ, ὑπὸ τὸ φῶς τῆς ἡμέρας καὶ ἄνευ σπουδῆς, τὰ ἱστορικὰ ταῦτα κείμενα ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας; Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ διατηρῶ τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε, δι’ ὑφαρπαγῆς νὰ ψηφισθοῦν τὰ κείμενα. Ἐπεδίωξε καὶ ἐπέτυχε νὰ ὁμιλήσουν οἱ πολιτικοὶ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐν ἀγνοίᾳ τῶν κειμένων καὶ μυστικῶν ἀκόμη πρωτοκόλλων, τὰ ὁποῖα ἐνδεχομένως νὰ ὑπάρχουν. Ἀλλὰ ἡμεῖς, οἱ ἄλλοι βουλευταί, οἱ ὁποῖοι θεωρούμεθα, ἐπίσης μὲ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους...

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ἐπὶ τῆς προτάσεως, κύριε συνάδελφε.

§262Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Τὴν πρότασιν δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, κύριε Πρόεδρε, ἐστηρίξαμεν εἰς τὰ ὅσα ἠκούσαμεν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοὺς κ.κ. Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, καὶ εἰς ὅσα ἀνεγνώσαμεν ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας. Οὐδεμίαν ἄλλην πληροφορίαν ἔχομεν διὰ τὰς συμφωνίας. Καὶ τοῦτο συμβαίνει, διότι θεωρούμεθα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὡς δευτέρας κατηγορίας ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους. Καὶ διὰ νὰ ποῦμε τοῦ στραβοῦ τὸ δίκηο, κάποτε λαμβανόμεθα καὶ ἡμεῖς ὑπ’ ὄψιν. Διότι ἐνῷ ἀγνοούμεθα, προκειμένου περὶ τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης, κατὰ καιροὺς μᾶς μοιράζονται ἐδῶ, μὲ πολλὴν μάλιστα εὐγένειαν, ἐκ μέρους τῶν κυβερνητικῶν ὑπαλλήλων, τὰ καλλιτεχνικῶς ἐκδιδόμενα τεύχη τῶν Βασιλικῶν Ἱδρυμάτων.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπρεδήμα, δὲν ἔχουν σχέσιν αὐτὰ μὲ τὸ θέμα. Εἶσθε ἐκτὸς θέματος. Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἐπιτρέψω.

§264Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ὅλα ἔχουν σχέσιν. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, εὐλόγως, λοιπόν, διηρωτήθη, διατὶ αὐτὴ ἡ σπουδὴ τῆς ὑπογραφῆς τῶν συμφωνιῶν; Καὶ ἡ ὑπόμνησις τῶν εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν σπουδήν, μὲ τὴν ὁποίαν ἔκλεισεν ὁριστικῶς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, μοῦ ὑπενθυμίζει τὴν μικρὰν ἱστορίαν τῆς ἀκαμάτου καὶ φλυάρου γυναικός, ἡ ὁποία καθ’ ὅλας τὰς ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος ἐφλυάρει μὲ τὶς γειτόνισσες καὶ μόλις περὶ τὴν δείλην τοῦ Σαββάτου κατελήφθη ἀπὸ πυρετὸν ἐργασίας. «Ἄνδρα μοὖρθε γρηγοράδα, φέρ’ τὰ γένεια σου νὰ γνέσω». Καὶ πράγματι, κύριοι βουλευταί, ἡ ἀκάματος καὶ φλύαρος Κυβέρνησις ἅρπαξε ἐν σπουδῇ, τὴν τελευταίαν στιγμήν, τὴν σεπτὴν γενειάδα τοῦ Ἀρχιεπισκόπου τῆς Κύπρου, διὰ νὰ ὑφάνῃ...

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἀσεβεῖτε. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλῆτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§266Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. ... διὰ νὰ ὑφάνῃ τὸ νέον κοστούμι τοῦ ἁλυσοδεμένου Κυπριακοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ὑπεχρεώθη, διὰ τῶν ὑπογραφεισῶν συμφωνιῶν Ζυρίχης–Λονδίνου, νὰ ἀποβάλῃ τὴν στολὴν τοῦ ἀγωνιστοῦ τῆς ἐθνικῆς ἀντιστάσεως. (Φωναί, θόρυβος ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§267Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὅλοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κοπτόμεθα διὰ τὸν Κανονισμόν, πλήν, ὅμως, ὁ Κανονισμὸς δὲν τηρεῖται. Ἐκφράζω τὸ παράπονον, διότι τὸ 20λεπτον ἐπέρασε καὶ διότι ἀπὸ τὸ ἱερὸν τοῦτο βῆμα, ὁ ἐπὶ τοῦ βήματος συνάδελφος, ἐξακολουθεῖ νὰ κακοποιῇ ἱερὰ πρόσωπα. Δὲν δύναται ὁ ἄνθρωπος αὐτός, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ἐθνικὴν συνείδησιν, νὰ ἵσταται ἐπὶ τοῦ βήματος αὐτοῦ καὶ νὰ λέγῃ τὰ ὅσα λέγει.

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Παπαγεωργίου, νὰ μὴ ἐπεμβαίνετε εἰς τὰ καθήκοντα τοῦ Προέδρου, διότι θὰ ἀνακληθῆτε εἰς τὴν τάξιν.

§269Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Εἶναι μεγάλη τιμὴ δι’ ἐμέ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὑβρίζωμαι ἀπὸ τὸν διακόψαντα. Ἀδιαφορῶ διὰ τὴν ἀνάκλησίν του εἰς τὴν τάξιν.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἰδικόν μου ζήτημα αὐτό.

§271Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ὅταν ὑπέγραψα τὴν πρότασιν δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, εἶχα βαθεῖαν συνείδησιν τοῦ γεγονότος, ὅτι αἱ συμφωνίαι Ζυρίχης — Λονδίνου ἀπετέλουν τὴν τελευταίαν φάσιν τῆς ἐφαρμογῆς ἑνὸς προδιαγεγραμμένου σχεδίου, ρεαλιστικῆς δῆθεν ἀντιμετωπίσεως τοῦ Κυπριακοῦ, ποὺ εἶχε συλληφθῆ εἰς τὰς ἡμέρας τοῦ ἐπιθανατίου ρόγχου τοῦ Στρατάρχου Παπάγου καὶ εἶχε κατόπιν καταστρωθῆ εἰς χώρους, μακρὰν εὑρισκομένους ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ τῆς Βασιλικῆς Χορηγίας, τοῦ κ. Σοφοκλῆ Παπανικολάου. (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπρεδήμα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμιγνύετε ἀπόντας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγετε τοιαῦτα πράγματα.

§273Ν. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. ...... (ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος παρακαλῶ. Ἐπὶ τῶν συμφωνιῶν. (Φωναί, θόρυβος).

§275Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Καὶ ὁμολογῶ, ὡς καλόπιστος ἄνθρωπος, ὅτι ἡ σταδιακὴ ἐφαρμογὴ τῶν συμφωνιῶν, ἀποτελεῖ ἀπαράμιλλον...

§276Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις ἐδέχθη μὲ ψυχραιμίαν σκληρὰν καὶ ὀξεῖαν κριτικήν. Ἐκφράζει, ὅμως, τὴν λύπην της, διότι τὸ ἐπίπεδον τῆς συζητήσεως εἰς τὴν Βουλήν, καταβιβάζεται εἰς τὸ ἐπίπεδον, εἰς τὸ ὁποῖον τὸ κατεβίβασεν ὁ κύριος συνάδελφος. (Χειροκροτήματα).

§277Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Τὸ κατεβιβάσατε σεῖς μὲ τὰς ἀτιμωτικὰς συμφωνίας, τὰς ὁποίας ὑπεγράψατε εἰς τὴν Ζυρίχην καὶ τὸ Λονδῖνον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ φωναὶ — θόρυβος ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ σταδιακὴ ἐφαρμογὴ τῶν Συμφωνιῶν ἀποτελεῖ πράγματι ἀριστουργηματικὸν μνημεῖον συνεπείας, ὡς καὶ ἀσυναγωνίστων ἱκανοτήτων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἀνέλαβον νὰ θάψουν τὴν Κύπρον μὲ ὅλας τὰς νενομισμένας εἰς τὸν μεγάλον Νεκρὸν τιμάς. Πίσω ἀπὸ τὴν πλάτην τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἐρήμην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ πίσω ἀπὸ τὴν πλάτην τῶν σκληρῶς ἀγωνισθέντων Κυπρίων ἀδελφῶν μας διὰ τὴν ἕνωσιν καὶ μόνον τὴν ἕνωσιν. Πρέπει δὲ ἐπίσης νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι οἱ σημερινοὶ κυβερνῆται μας ἔδωσαν πράγματι, λαμπρὰς ἐξετάσεις ἐνώπιον τῶν Τούρκων, τῶν Ἄγγλων ἀποικιοκρατῶν, ἐνώπιον τοῦ κ. Ντάλλες καὶ ἐπῆραν δικαιωματικὰ ἄριστα διὰ τὸν ἀνθελληνικὸν χειρισμὸν τῆς ἱερᾶς μας ἐθνικῆς ὑποθέσεως. (Φωναὶ–Θόρυβος).

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐντὸς 5′ θὰ κατέλθητε τοῦ βήματος.

§279Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Πρέπει νὰ παρέμβῃ ὁ Ἀρχηγός του, διὰ νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν κατάστασιν αὐτήν.

§280Ν. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Νὰ τὸν κατεβάσητε κάτω, κ. Πρόεδρε. (Φωναὶ–Θόρυβος).

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ μοῦ εἴπητε σεῖς τί πρέπει νὰ πράξω.

§282Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ὁ κ. Μπρεδήμας ἐχρησιμοποίησε διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἐκφράσεις καταπληκτικάς. Ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι προερχόμεναι ἀπ’ αὐτόν, δὲν θίγουν τὴν Κυβέρνησιν οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§283Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἀπαξιῶ νὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ἀβέρωφ.... (Θόρυβος– Κωδωνοκρουσίαι).

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, ὄχι τοιαύτας ἐκφράσεις.

§285Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. ... ὁ ὁποῖος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν βαρύνεται μὲ τὴν γνωστὴν μεγαλοψυχίαν τοῦ κ. Βενιζέλου διὰ τὴν συγκάλυψιν τῆς ὑποθέσεως τῆς ζακχάρεως ποὺ θὰ κατέληγεν ἄλλως εἰς τὸ Εἰδικὸν Δικαστήριον. (Κωδωνοκρουσίαι–Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Συμπολιτεύσεως). Καὶ δὲν ἀποτελεῖ, κ. βουλευταί, ὑπερβολήν, ἐὰν ἰσχυρισθῶ σήμερον μὲ ὅλην τὴν συναίσθησιν τῆς εὐθύνης τῶν λόγων μου — τώρα, ὁπότε ἔχει ὁλοκληρωθῆ τὸ ἔγκλημα— ὅτι εἰς τὰς ἡμέρας τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἐπεδιώχθη πράγματι, μὲ συνέπειαν καὶ συντονισμὸν ἡ κάμψις τοῦ ἠθικοῦ τῶν μαχητῶν τῆς Κύπρου, ἡ ἀποθάρρυνσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὸν ἐπίμονον καὶ πείσμονα ἀγῶνα του ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τῆς ἑνώσεως τῆς μεγαλονήσου μὲ τὴν μητέρα Ἑλλάδα. Ἰδού, διατί ἐγκατελείφθη ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἰδού, διατὶ ἀπουσίασε τὸ ἀγωνιστικὸν πάθος ἀπὸ τὰς σημερινοὺς Κυβερνήτας, περὶ τοῦ ὁποίου σᾶς εἶχεν ὁμιλήσει ἐπανειλημμένως, ὁ παλαιὸς Φιλελεύθερος καὶ νῦν «Ἐλεύθερος» Πρόεδρος κ. Παπανδρέου. Ἰδοὺ διατί, ἡ ἐπίσημος Ἑλλάς, ἀσυγκίνητος ἐνώπιον τῆς ἀγχόνης τοῦ Καραολῆ, ἐστροβιλίζετο εἰς τὸν χορὸν τῆς Κερκύρας μὲ τὸ σύμβολον τῶν βουλγαρικῶν θηριωδιῶν. (Θόρυβος ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως)... μὲ τὸν ἔκπτωτον Βασιλέα Συμεὼν καὶ συμμετεῖχεν εἰς τὰς ἐπιμνημοσύνους δεήσεις ὑπὲρ ἀναπαύσεως τῆς ψυχῆς τοῦ αἱμοσταγοῦς Βόριδος. (Θόρυβος–Κωδωνοκρουσίαι). Ἰδού, διατί, κύριοι βουλευταί, ὅταν ἡ νεολαία μας ἐξεχύνετο αὐθορμήτως εἰς τοὺς δρόμους διὰ νὰ ζητωκραυγάσῃ ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως τῆς Κύπρου, ἐπυροβολεῖτο ἐκ τῶν νώτων ἀπὸ ἑλληνικὰς σφαίρας. Ἰδού, διατὶ ἔμμισθα ἑλληνικὰ χέρια ἔσβησαν ἐν μιᾷ νυκτὶ ἀπὸ τοὺς τοίχους τὰ ἐρεθιστικὰ πατριωτικὰ συνθήματα ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως καὶ ἐναντίον τοῦ δημίου Χάρντιγκ καὶ ἐναντίον ἀκόμη τῶν σφαγέων Τούρκων....

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τελειώνετε, κ. συνάδελφε, παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§287Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἰδοὺ διατί, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, ἠκούσαμεν κατάπληκτοι τὰς «μάχας» τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὸν ΟΗΕ καὶ ἰδοὺ διατὶ διαβάζαμεν ἐπίσης κατάπληκτοι τοὺς φιλόφρονας πρὸς τὸν κ. Ζορλοῦ λόγους τοῦ κ. Ἀβέρωφ, ὅταν τοῦ ὑπενθυμίζετο ἀπὸ τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον εἰς τὸν ΟΗΕ, ἡ πρότασις τῆς διχοτομήσεως τῆς Κύπρου. (Φωναὶ–Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Συμπολιτεύσεως–Κωδωνοκρουσίαι). Ἰδοὺ διατί κατάπιαμε τὴν γλῶσσα μας, ὅταν οἱ βάνδαλοι Τοῦρκοι, τὰ ἀποβράσματα τῆς Σμύρνης, ἐξεβίασαν, ἠτίμασαν καὶ αὐτὰς ἀκόμη τὰς οἰκογενείας τῶν Ἑλλήνων ἀξιωματικῶν, ὑπηρετούντων εἰς τὸ ἐκεῖ κλιμάκιον τοῦ ΝΑ-ΤΟ. Ἰδού, ἀκόμη, μία ἄλλη ἐξήγησις τοῦ μυστηριώδους τηλεφωνήματος ἐξ Ἀθηνῶν πρὸς τὸ Λονδῖνον. (Θόρυβος —Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπρεδήμα, μὴ λέγετε ἀνακριβείας ἀπὸ τοῦ βήματος. Δὲν ἐπιτρέπεται.

§289Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἀκόμη, ἰδοὺ ἡ ἐξήγησις τῶν λόγων τοῦ Βασιλέως εἰς τὰ Ἰωάννινα, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγνώριζεν, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶχε σοβαρὰς ἀντιρρήσεις ἐπὶ τῶν Συμφωνιῶν καὶ εἶχεν ἐν τῷ μεταξὺ καταθέσει πρότασιν δυσπιστίας πρὸς τὴν ὑπόδικον Κυβέρνησιν.

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τελειώσατε ἐπὶ τέλους, κ. Μπρεδήμα;

§291Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Τελειώνω διὰ νὰ μὴ ἐρεθίζω καὶ τὸν κ. Πρόεδρον, ὁ ὁποῖος ἀγανακτεῖ μὲ ὅσα καταμαρτυρῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. (Θόρυβος–Κωδωνοκρουσίαι. Πολλοὶ βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως διαμαρτύρονται διὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Μπρεδήμα).

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι συνάδελφοι, ἡσυχία. Θὰ τελειώσῃ ὁ κ. Μπρεδήμας.

§293Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ὑπάρχουν καὶ πολλὰ ἄλλα «ἰδού», ὅπως ἐπίσης ὑπάρχει καὶ ἕνα ποὺ ἐξηγεῖ, διατὶ ὁ κυβερνητικὸς τύπος ἔγινε προσκυνημένος... (Φωναὶ–Διαμαρτυρίαι–Κωδωνοκρουσίαι).

§294ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί εἶναι αὐτὰ ποὺ λέγετε... (Θόρυβος). Εἶσαι προσκυνημένος εἰς τὸν Χότζα...

§295Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Καὶ ὁ διευθυνόμενος τύπος ἐξεχείλισεν εἰς ὕμνους πρὸς τοὺς ἐπιστρέψαντας Κυβερνήτας μας διὰ νὰ τοὺς ἐμφανίσῃ ὡς ἐθνικοὺς ἥρωας! (Θόρυβος–Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Συμπολιτεύσεως).

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, διὰ νὰ τελειώσῃ...

§297ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰδικῶς ὁ κ. Μπρεδήμας δὲν εἶχε δικαίωμα. (Θόρυβος).

§298Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, τελειώνω διὰ νὰ φανῶ εὐχάριστος εἰς τοὺς κυβερνητικοὺς βουλευτάς. Μεθ’ ὅσα ἠκούσθησαν καὶ ἐσκευωρήθησαν καὶ μεθ’ ὅσα ἐπράχθησαν καὶ συνετελέσθησαν, ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος, εὐλόγως διερωτᾶται ὁ Ἑλληνικὸς λαός: Τίς πταίει; (Φωναὶ ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως): Σεῖς φταῖτε....

§299Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἀσφαλῶς πταίουν οἱ διαχειριζόμενοι τὴν ἐξωτερικήν μας πολιτικὴν καὶ δεχθέντες νὰ ὑπογράψουν μὲ ἐλαφρὰν τὴν καρδίαν τὴν ληξιαρχικὴν πρᾶξιν τοῦ ὁριστικοῦ ἐνταφιασμοῦ τῆς ἱερωτέρας μας ἐθνικῆς ὑποθέσεως. Ἀλλὰ πέραν αὐτῶν, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους.... (Θόρυβος–Πολλοὶ βουλευταὶ διαμαρτύρονται διὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τοῦ βήματος βουλευτοῦ κ. Η. Μπρεδήμα).

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτά, τελειώνετε...

§301Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. .. Πέραν τῶν ὑπευθύνων αὐτῶν ὑπάρχει ἕνας μεγάλος ἔνοχος, ἕνας μεγάλος ἠθικὸς αὐτουργὸς τῆς Κυπριακῆς τραγῳδίας, τὴν ὁποίαν μόνον ἡ αἰθεροβάμων φαντασία τοῦ τραγικοῦ τῆς ἀρχαιότητος Αἰσχύλου θὰ ἦταν ἱκανὴ νὰ τὴν περιγράψῃ. Καὶ ὁ μεγάλος αὐτὸς ἔνοχος, ὁ μεγάλος αὐτὸς ἐγκληματίας, δὲν εὑρίσκεται μεταξὺ ἡμῶν τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Ζῇ, κινεῖται, δρᾷ, ἐνεργεῖ, πρωτοστατεῖ, ἀποφασίζει καὶ διατάσσει πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Καὶ τὸν μεγάλον αὐτὸν ἔνοχον, τὸν μεγάλον αὐτὸν ἐγκληματίαν, ἔχετε χρέος, σεῖς ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, νὰ τὸν ἀνεύρητε, νὰ τὸν ἀνακαλύψητε, νὰ τὸν ἀποκαλύψητε καὶ νὰ τὸν παραδώσητε εἰς τὴν Αὐτοῦ Μεγαλειότητα τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ μόνος καὶ ἀποκλειστικὸς κύριος εἰς τὰ τοῦ οἴκου μας.

§302ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπρεδήμα, ἀνακαλεῖσθε εἰς τὴν τάξιν, δὲν σᾶς ἐπιτρέπω τοιαύτας ἐκφράσεις. (Ἔντονοι διαμαρτυρίαι καὶ ἀποδοκιμασίαι τῶν ἐγερθέντων βουλευτῶν τῆς Συμπολιτεύσεως. Πολλοὶ βουλευταὶ ζητωκραυγάζουν ὑπὲρ τῆς Α.Μ. τοῦ Βασιλέως. Θόρυβος–Κωδωνοκρουσίαι).

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Ἐν μέσῳ ἀντεγκλήσεων καὶ θορύβου). Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Κύριοι βουλευταί, λυποῦμαι διότι δύο ὄχι ἁπλῶς λυπηρά, ἀλλὰ δραματικὰ γεγονότα ἔλαβον χώραν. Τὸ μὲν πρῶτον, ὅτι ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ αὐτοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐξυβρίσθη τὸ σεπτὸν πρόσωπον τῆς Α.Μ. τοῦ Βασιλέως. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἅπαντες οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ βουλευταί, δεδομένου, ὅτι οἱ βουλευταὶ τῆς Ἀριστερᾶς ἀπεχώρησαν ἤδη τῆς αἰθούσης, ἐγείρονται, χειροκροτοῦν καὶ ζητωκραυγάζουν ὑπὲρ τῆς Α.Μ. τοῦ Βασιλέως). Τὸ δεύτερον γεγονὸς εἶναι, ὅτι βαρεῖα πρᾶξις αὐτοδικίας ἔλαβε χώραν ἐκ μέρους βουλευτοῦ, τοῦ κ. Παπαδοπούλου, ὁ ὁποῖος οὐχὶ βεβαίως, ἐν συνεδριάσει, διότι εἶχον ἐν τῷ μεταξὺ διακόψει τὴν συνεδρίασιν, ἐξεσφενδόνισεν ἕνα ποτῆρι κατὰ συναδέλφου βουλευτοῦ. Ὑποχρεωμένος, κύριοι, νὰ ἐφαρμόσω τὸν Κανονισμόν, ἀνακαλῶ τὸν κ. Παπαδόπουλον εἰς τὴν τάξιν. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος.).

§305Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε καὶ κύριοι συνάδελφοι, ἐσημειώθη πράγματι κἄτι, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπεν καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὑπῆρξεν ἠθικῶς δραματικόν. Ὁ βουλευτὴς Μπρεδήμας (φωναὶ ἐκ τῆς δεξιᾶς: Ἀνάξιος!), προητοιμασμένος καθ’ ὅλα καὶ ἐπιφυλαχθεὶς νὰ διατυπώσῃ τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος φράσιν ὡς τελευταίαν, ὕβρισε τὴν Α.Μ. τὸν Βασιλέα. Ἡ Βουλή, ὅλα τὰ τμήματα τῆς Βουλῆς, πλὴν ἑνός, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀποχωρήσει, διότι τὰ ἄλλα παρευρίσκονται ἔστω καὶ δι’ ἐλαχίστων ἀντιπροσώπων, ἡ Βουλὴ ἠγέρθη, ἐζητωκραύγασε καὶ ἐτίμησεν, ὅπως ὤφειλε, τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα. Δυστυχῶς ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, δὲν ὑπάρχει δικαίωμα — καὶ τὸ λέγω ἐγὼ διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐκτεθειμένος ἐὰν δὲν τὸ πράξῃ— δὲν ἔχει δικαίωμα ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ προτείνῃ κύρωσιν εἰς βάρος τοῦ βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος προέβη εἰς τὴν κακὴν αὐτὴν πρᾶξιν. Ἀλλ’ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἔχει καθῆκον νὰ ἐπιτιμήσῃ καὶ τὸν φίλον συνάδελφον, τὸν κ. Παπαδόπουλον, ὁ ὁποῖος εἶναι γενναῖος καὶ θὰ δεχθῇ εὐχαρίστως τὴν ἐπιτίμησιν. (Χειροκροτήματα). Ἔχει καθῆκον νὰ ἐπιτιμήσῃ τὸν κ. Παπαδόπουλον, ὁ ὁποῖος, ἔστω καὶ ἂν ψυχικῶς καὶ ἠθικῶς ἦτο ἀπολύτως δεδικαιολογημένος, προέβη εἰς μίαν ἐνέργειαν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ καταδικασθῇ. Πρῶτος, ὁ κ. Παπαδόπουλος, γενναῖος ὁ ἴδιος θὰ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ἡ πρᾶξις, εἰς τὴν ὁποίαν προέβη, ὑπῆρξεν ἄτοπος. Τὰ ἠθικὰ ἐλατήρια, τὰ ψυχικὰ ἐλατήρια, τὰ ὁποῖα τὸν ἐκίνησαν εἶναι σεβαστά. Συνεκινήθη, συνεκλονίσθη, δὲν συνεκράτησε τὸν ἑαυτόν του καὶ προέβη εἰς τὴν ἐνέργειαν αὐτήν. Ἀλλὰ ἡ ἐνέργεια κρίνεται αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν καὶ οὐχὶ ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἐλατήρια. Ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ἀξιότιμοι καὶ φίλοι βουλευταί, ἂς θεωρήσωμεν τὸ ἐπεισόδιον ὡς τερματισθέν. Τὸ πρῶτον μέρος τοῦ ἐπεισοδίου εἶναι βαρύτατον, ἐξέρχεται τῶν ὁρίων τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλο τι ἐκτὸς ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐπράξαμεν. Τὸ δεύτερον τμῆμα τοῦ ἐπεισοδίου τὸ ὀφειλόμενον εἰς τὸν δίκαιον ἐκνευρισμὸν καὶ εἰς τὴν δικαίαν ἐθνικὴν ἀγανάκτησιν τοῦ κ. Παπαδοπούλου, εἶναι ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον συχνὰ ἔχει γίνει, διότι ἄνθρωποι εἴμεθα ὅλοι καὶ ἐκνευριζόμεθα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἐπέβαλε τὴν κύρωσιν εἰς βάρος τοῦ κ. Παπαδοπούλου καὶ τὴν ἀποδέχεται οὗτος εὐχαρίστως. Ποίαν, ὅμως, κύρωσιν, δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ὕβρισε τὸν Βασιλέα; (Ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως παρατεταμένα χειροκροτήματα–Ζήτω ὁ Βασιλεύς). Τὸ ἐρώτημα τὸ θέτω, χωρὶς νὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ δώσω ἀπάντησιν, διότι, δυστυχῶς, ὁ Κανονισμὸς δὲν μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα ἀπαντήσεως. Τὸν ἀφήνομεν τὸν κύριον αὐτόν, ὁ ὁποῖος θεωρεῖ τὸν ἑαυτόν του συνάδελφόν μας, ἔκθετον εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§306Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀποδοκιμάζω τὸν τόνον τῆς ὀξύτητος, ὁ ὁποῖος ἐδόθη, ὑπὸ τοῦ ἄρτι κατελθόντος τοῦ βήματος. Νομίζω, ὅμως, κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ὅτι ὁ Κανονισμὸς παρέχει εἰς ὑμᾶς ὅλα τὰ μέσα, διὰ νὰ ἐπαναφέρετε εἰς τὴν τάξιν τοὺς παρεκτρεπομένους βουλευτάς. Δὲν εἶναι ὅμως ἀνεκτόν, ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ δίδῃ διὰ τῶν λόγων του τὸ ἔναυσμα εἰς τὴν συμπλοκὴν ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν καὶ εἶναι ἴσως ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐτραυματίσθη βουλευτὴς ἐπὶ τοῦ βήματος... (Χειροκροτήματα–Φωναί: Αἶσχος– Αἶσχος). Καὶ νομίζω, ὅτι διερμηνεύων αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν γνώμην ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διὰ νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ σταματήσουν οἱ τραμπουκισμοὶ ὡρισμένων βουλευτῶν τῆς Δεξιᾶς. Πρέπει, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ ἐγγυήσεις διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, ἄλλως εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν αἴθουσαν αὐτήν.

§307Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Τὸ ἐπεισόδιον ἔλαβε χώραν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀπουσίας μου ἀπὸ τὴν αἴθουσαν. Δὲν γνωρίζω, ἑπομένως, πῶς ἐξειλίχθησαν τὰ γεγονότα. Γνωρίζω, ὅμως, ὅτι ὁ βουλευτὴς, ἐναντίον τοῦ ὁποίου κακῶς, βεβαίως, ἐχειροδίκησαν ἄλλοι συνάδελφοι, συνήθως ἐμφανίζεται τόσον προκλητικός, ὥστε νὰ προκαλῇ καθολικὴν ἀγανάκτησιν. Ἀπόψε δέ, ὑπερέβη πᾶν ὅριον, διατυπώσας ἀπαραδέκτους ὑπαινιγμοὺς διὰ τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα τῆς χώρας. Δὲν εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ ἐνεθάρρυνε τὴν διεξαγωγὴν τῶν συζητήσεων ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας. Ἀντιθέτως, ὡς γνωρίζετε, ἐπιθυμία τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, νὰ διεξάγωνται αἱ συζητήσεις κατὰ τρόπον ὁμαλὸν καὶ ἤρεμον. Ἀλλὰ δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἀλλὰ ἐξαρτᾶται περισσότερον ἀπὸ τὴν συμπεριφορὰν τῶν συναδέλφων, ἀνεξαρτήτως παρατάξεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκουν. Ὁ Κανονισμὸς ἐπιβάλλεται ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ ὄχι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ὅταν δὲν δύναται ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ τὸν ἐπιβάλῃ, διότι εἷς ρήτωρ ὁμιλεῖ κατὰ τρόπον ὥστε νὰ προκαλῇ ἐξέγερσιν τῆς Βουλῆς, αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργῇ εὐθύνην διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀπαντῶν, λοιπόν, εἰς τὸν κ. Βενιζέλον, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ παράσχῃ ἐγγυήσεις διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ αἱ συζητήσεις νὰ διεξάγωνται ἠρέμως καὶ κατὰ τρόπον ἐποικοδομητικόν. Ἀνήκει εἰς τὴν ἡγεσίαν τῶν κομμάτων, ἀλλὰ καὶ εἰς ὁλόκληρον τὸ Σῶμα ἡ δημιουργία τῶν προϋποθέσεων διὰ τὴν ὁμαλὴν διεξαγωγὴν τῶν συζητήσεων.

§308Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Εἴπατε, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ἔδωσα τὸ ἔναυσμα.

§309Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Βεβαίως.

§310Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Τὸ βεβαίως νὰ τὸ θεμελιώσητε. Διότι δὲν εἶσθε παρὼν καὶ δὲν εἶχον κἂν ἐγερθῆ. Ἑπομένως, πῶς εἴπατε, ὅτι ἔδωσα τὸ ἔναυσμα;

§311Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἤμην παρών; Σφάλλετε.

§312Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἔστω, εἶσθε παρών. Ὄχι μόνον δὲν ἔδωσα ἔναυσμα, ἀλλ’ ἔμεινα εἰς τὴν θέσιν. Τὸ ἐπεισόδιον ἐγένετο, ὅταν ὁ ἐπὶ τοῦ βήματος βουλευτὴς ὕβρισε τὴν Α.Μ. τὸν Βασιλέα. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἦτο ἐδῶ καὶ δὲν τὸ γνωρίζει. Μόνον ὅταν ὑβρίσθη ὁ Βασιλεὺς ἐξηγέρθη ἡ Βουλή. Κακῶς ἐξηγέρθη, ὑφ’ ἣν ἔννοιαν ἐξηγέρθη. Ἡ ἐξέγερσις ἔπρεπε νὰ γίνῃ μόνον διὰ τῆς φωνῆς τῶν βουλευτῶν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἔναυσμα ὑπὸ οὐδενὸς ἐδόθη. Αὐτὸς οὗτος, ὁ κ. Μπρεδήμας, ὑβρίσας τὸν Βασιλέα, προεκάλεσεν ὄχι μόνον τὴν Βουλήν, ἀλλὰ τὸ Ἔθνος.

§313Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Λυποῦμαι, διότι δὲν θὰ συμφωνήσω μὲ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Διότι εἶπον, ἀρχίζων τὴν ὁμιλίαν μου, ὅτι ἀποδοκιμάζω τὰ λεχθέντα ἐναντίον τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, ἐκ μέρους τοῦ κατελθόντος. Καὶ ζητῶ ἀπὸ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, ὡς Ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως....

§314Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Θὰ ἠδύνασθο νὰ παραπονηθῆτε ἄν, ὡς Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως ἐνεθάρρυνα τὴν τακτικὴν αὐτήν. Σᾶς ἀπέδωσα ἐγὼ μομφήν, δι’ ὅ,τι ἔκαμεν ἀπόψε ὁ προκαλέσας τὸ ἐπεισόδιον βουλευτὴς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως;

§315Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ζητῶ ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον, ὡς Ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπέμβῃ. Τοῦ κάμνω σύστασιν, ὡς Ἀρχηγοῦ τῆς πλειοψηφίας νὰ συγκρατήσῃ τοὺς διαφόρους ταραξίας, οἱ ὁποῖοι εἶναι γνωστοὶ εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὅταν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λέγῃ, νὰ ἀποβληθῇ ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης, δὲν βάζει λάδι εἰς τὴν φωτιάν; Διὰ τῆς φράσεώς του αὐτῆς ἔρριψε τὸν παρεκτραπέντα βορὰν εἰς τὴν ἐξημμένην πτέρυγα τῆς δεξιᾶς καὶ ἐπηκολούθησαν τὰ λυπηρὰ γεγονότα ποὺ δὲν περιποιοῦν τιμὴν εἰς τὸ Κοινοβούλιόν μας. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα καὶ ἐπ’ αὐτοῦ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπέμβῃ ὡς Ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας.

§316Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Βλέπετε, ὅτι κατὰ κανόνα, προσπαθῶ νὰ συμβάλω εἰς τὴν ἤρεμον διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως καὶ συνήθως ἀπευθύνω συστάσεις πρὸς τὴν Κυβερνητικὴν πτέρυγα, νὰ μὴ ἀπαντᾷ ἔστω καὶ ὅταν προκαλῆται. Ἐδῶ εὑρισκόμεθα 300 ἄνθρωποι, ἕκαστος μὲ διάφορον νοοτροπίαν καὶ ψυχολογίαν. Ὑπάρχουν, πράγματι, στιγμαί, κατὰ τὰς ὁποίας δημιουργοῦνται ὀξύτητες, τὰς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ προλάβωμεν. Δὲν δύνασθε συνεπῶς νὰ λέγετε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία δίδει τὴν ἀφορμὴν αὐτῶν τῶν ἀνωμαλιῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, νομίζω, ὅτι ἐὰν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀκούσας τὰ ὅσα ἤκουσεν, ᾐσθάνθη τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαμαρτυρηθῇ διὰ τὰ λεχθέντα ἀπὸ τὸν προκαλέσαντα βουλευτὴν αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι ἐνεθάρρυνε τὰς μετέπειτα πράξεις.

§317Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ ἀποβληθῇ ὁ κ. Μπρεδήμας, εἶπεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§318ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὅταν ἓν ἐπεισόδιον λαμβάνῃ χώραν ἐν τῇ Βουλῇ ἡ εὐθύνη, τυπικῶς τοὐλάχιστον, βαρύνει καὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν σας, ὅτι ἔκαμα ὅ,τι ἦτο δυνατὸν διὰ νὰ συγκρατήσω τὴν κατάστασιν. Παρεκάλουν δὲ συνεχῶς καὶ τὸν ρήτορα νὰ εἶναι συγκρατημένος. Κατεπράϋνα ἐπίσης τὴν ἄλλην πλευρὰν καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν ἠγωνίσθην διὰ νὰ φέρω εἰς πέρας τὸ δυσχερές μου ἔργον. Ὅταν πλέον ὁ ρήτωρ εἶπε μίαν φράσιν —ὡς Πρόεδρος τοῦ Σώματος, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ τὴν σχολιάσω— ἥτις προεκάλεσε γενικῶς δύναμαι νὰ εἴπω ἐξέγερσιν καὶ ἀγανάκτησιν, διέκοψα τὴν συνεδρίασιν καὶ πρέπει νὰ ἀποσαφηνίσω, ὅτι τὸ ἐπεισόδιον ἔλαβε χώραν εἰς τὴν διακοπὴν τῆς συνεδριάσεως. Παρὰ ταῦτα ὅμως, ὅταν ἐπανελήφθη ἡ συνεδρίασις, ἐκάλεσα ἀμφοτέρους τοὺς βουλευτὰς καὶ τὸν κ. Μπρεδήμαν καὶ τὸν κύριον Παπαδόπουλον καὶ ἔκαμα μίαν ἐξίσωσιν τῆς κοινοβουλευτικῆς παραβάσεως, μολονότι ἡ μία, ἡ πρώτη ἦτο πολὺ βαρυτέρα τῆς ἄλλης. Δεδομένου, ὅτι κατὰ τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν πρόκειται νὰ λήξῃ οὕτως ἢ ἄλλως τὸ ἐκκρεμοῦν πολιτικὸν θέμα νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ἐκτροπῆς, τὸ δὲ Προεδρεῖον σᾶς παρέχει τὴν ἐγγύησιν, ὅτι παρὰ τὴν ἐκνευριστικὴν κόπωσιν τὴν ὁποίαν ἔχει ἐκ τῆς ὑπερδεκαώρου συνεδριάσεως θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου ὡς ἄλλωστε πάντοτε πράττει καὶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως νὰ τοῦ δώσω τὸν λόγον, ἀλλὰ νὰ δώσω ἐν συνεχείᾳ τὸν λόγον καὶ εἰς τὸν κ. Σαββόπουλον διὰ νὰ ὁμιλήσῃ καὶ νὰ τηρηθῇ τὸ τέταρτον.

§319Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ συμβαίνει ὁ βουλευτής, ὁ ὁποῖος ἐκτυπήθη ἐπὶ τοῦ βήματος νὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ λάβω τὸν λόγον. Πρῶτον, δὲν ἀντελήφθην, ἐγὼ προσωπικῶς, τὸν ὁμιλητὴν νὰ ἀπευθύνῃ τι πλέον τοῦ ὑπαινιγμοῦ κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ Βασιλέως, ἀκόμη ὀλιγώτερον ὕβριν. Δέχομαι, ὅμως, ὅτι ἀπηύθυνεν ὑπαινιγμὸν κατὰ τοῦ Βασιλέως καὶ ὀφείλω νὰ δηλώσω ἐκ μέρους τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὅτι δὲν ἐπιδοκιμάζω οὔτε ὕβριν οὔτε κανενὸς εἴδους ὑπαινιγμὸν κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ Βασιλέως. (Χειροκροτήματα). Ἀγορεύων, ὑπεγράμμισα τὰς εὐθύνας τῆς Κυβερνήσεως δι’ ὡρισμένας ἐκδηλώσεις ἐκ μέρους τοῦ Βασιλέως καὶ νομίζω, ὅτι ἀκόμη σήμερον θὰ ἐνθυμοῦνται οἱ κ.κ. βουλευταὶ καὶ τῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς μειοψηφίας, ὅτι ὡμίλησα εἰς τὸν τόνον ποὺ ὤφειλα διὰ νὰ ὑπογραμμίσω τὰς Κυβερνητικὰς εὐθύνας δι’ ὡρισμένας ἐκδηλώσεις τοῦ ἀνευθύνου Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Τοῦτο δὲν θὰ παραλείψω νὰ πράξω καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ἀλλὰ πέραν τούτου καὶ ὑπαινιγμὸς τοιοῦτος ἐὰν ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος, νομίζω, ὅτι οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παραγνωρίσῃ, ὄχι τὸν σεβασμὸν πρὸς τὸ πρόσωπον οἱουδήποτε βουλευτοῦ, ἀλλὰ τὴν ἱερότητα τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ὁ Κανονισμὸς προβλέπει ὑπὸ ποίους ὅρους τὸ Προεδρεῖον ἔχει δικαίωμα καὶ νὰ ἐπιπλήξῃ καὶ νὰ σχολιάσῃ, ἐὰν θέλετε, αὐτὰ ποὺ λέγει ὁ βουλευτὴς καὶ νὰ τὸν τιμωρήσῃ ἀκόμη. Περὶ τούτου προβλέπει ὁ Κανονισμός. Ἂς γίνῃ αὐστηρότερος, ἀλλὰ τὰ πάντα πρέπει νὰ προβλέπῃ ὁ Κανονισμός. Οὐδεὶς δικαιοῦται δι’ αὐτοδικίας, εἴτε διότι ἠγανάκτησε, εἴτε διότι ἡ γνώμη ἡ ὁποία ἐξεφράσθη, εἴτε ἀκόμη καὶ ἡ ὕβρις, ἡ ὁποία ἐξηνέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος, οὐδεὶς δικαιοῦται δι’ αὐτοδικίας νὰ ἐμποδίσῃ ἕνα βουλευτὴν νὰ εἴπῃ αὐτὰ ποὺ θέλει νὰ εἴπῃ, διότι ἐφρόντισε τὸ Σύνταγμα νὰ δώσῃ καὶ ἀσυλίαν εἰς τὸν ὁμιλοῦντα εἰς τὸ βῆμα. Ἐγνώριζε λίαν καλῶς ὁ συνταγματικὸς νομοθέτης, ὅτι δύνανται νὰ ὑπάρχουν ἐκπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, μὴ ἔχοντες γνῶσιν τῆς ἐννοίας τοῦ μέτρου. Ἀλλὰ ἔδωσεν ἀσυλίαν εἰς τοὺς βουλευτάς, διὰ νὰ ἐκφράζουν ὁπωσδήποτε τὰς γνώμας των, περιοριζόμενοι μόνον ἀπὸ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς. Ἐπιθυμῶ ὅμως, νὰ ἐκφράσω ὄχι ἁπλῶς πικρίαν, ἀλλὰ ἀγανάκτησιν ἐναντίον ἐκείνων τῶν ἐκπροσώπων τοῦ Ἔθνους, οἱ ὁποῖοι ὀφείλουν νὰ εἶναι ὑπερασπισταὶ τῆς ἱερότητος τοῦ βήματος καὶ ἐν τούτοις, καταργοῦν αὐτοὶ οὗτοι τὴν ἱερότητα τοῦ βήματος, ἐπιχειροῦντες, εἴτε δι’ ἀποδοκιμασιῶν, εἴτε διὰ τῆς βίας νὰ ἐμποδίσουν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου οἱουδήποτε συναδέλφου των. Καὶ δεύτερον, ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μού, διότι δὲν δικαιοῦμαι νὰ εἴπω, ὅτι πράγματι, ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περιωρίσθη εἰς τὸ νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἀγανάκτησίν του. Ἐὰν ἔπραττε τοῦτο θὰ τὸν ἐδικαιολόγουν. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶπεν, ὅτι πρέπει ὁ κ. Μπρεδήμας νὰ ἀποπεμφθῇ ἐκ τῆς αἰθούσης, γνωρίζων λίαν καλῶς, ὅτι ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ δὲν ἠδύνατο νὰ ἀποπεμφθῇ. Ἐπομένως, ἡ βαρυτάτη εὐθύνη του εἶναι, ὅτι ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος ἔδωσεν ἐντολὴν νὰ χρησιμοποιηθῇ ἡ αὐτοδικία διὰ νὰ ἀποπεμφθῇ ὁ κ. Μπρεδήμας καὶ πράγματι ἀπεπέμφθη αἱμόφυρτος. (Χειροκροτήματα).

§320Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἔχει περιπέσει εἰς οὐσιῶδες σφάλμα. Πρῶτον, τὸ ἐπεισόδιον ἐσημειώθη πρὶν ἢ ἀνοίξω τὸ στόμα μου. Ἐκαθήμην ἐδῶ, παρηκολούθουν μετὰ μεγίστης προσοχῆς ὅσα ἔλεγεν ὁ κ. Μπρεδήμας, ἤκουσα μετ’ ἀπολύτου ἠρεμίας, ὡς ἤκουσε καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὰς ὑβριστικὰς ἐκφράσεις τὰς ὁποίας διετύπωνεν ὁ κ. Μπρεδήμας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅταν διετύπωσεν ὁ κ. Μπρεδήμας τὰς τελευταίας φράσεις δὲν ἐπρόλαβα κἂν νὰ ἐγερθῶ καὶ τὸ ἐπεισόδιον εἶχε σημειωθῆ. Ἐὰν προέβαινα πρὸ τῆς ἐκδηλώσεως τοῦ ἐπεισοδίου εἰς τὴν διατύπωσιν τοιαύτης φράσεως, θὰ εἶχε δίκαιον ὁ κ. Τσιριμῶκος, ἀσχέτως τῆς οὐσίας καὶ τοῦ περιεχομένου τῶν λόγων τοῦ κ. Μπρεδήμα, θὰ εἶχε δίκαιον καὶ θὰ εἶχε μάλιστα ὑποχρέωσιν νὰ ζητήσῃ ὅπως δώσω ἐξηγήσεις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ θὰ τὰς ἔδιδα, διότι εἶμαι κοινοβουλευτικὸς, πιστεύω εἰς τοὺς θεσμοὺς καὶ ἔχω βαθύτατον σεβασμὸν πρὸς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ πρὸς τὸ βῆμα ἐκεῖνο. Ὄχι ὅμως, μόνον δὲν εἶχα ὁμιλήσει, ἀλλὰ δὲν εἶχα κἂν προλάβει νὰ ἐγερθῶ καὶ τὸ ἐπεισόδιον ἐσημειώθη. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, σημειωθέντος τοῦ ἐπεισοδίου, διέκοψε τὴν συνεδρίασιν καὶ εἰς καθαρῶς ἰδιωτικὴν συζήτησιν διετύπωσα ὡρισμένην γνώμην. Ἐπικαλοῦμαι μάλιστα τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Ν. Μπακοπούλου καὶ ἄλλων συναδέλφων οἱ ὁποῖοι μὲ ἤκουσαν λέγοντα, νὰ λεχθῇ εἰς τὸν κ. Μπρεδήμαν ὅπως μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συνεδρίασιν μεθ’ ὅσα εἶπε διὰ νὰ μὴ σημειωθοῦν νέα ἐπεισόδια.

§321Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε μάλιστα, νὰ παρακληθῇ νὰ μὴ εἰσέλθῃ.

§322Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Μάλιστα, εἶπα νὰ παρακληθῇ ὁ κ. Μπρεδήμας νὰ μὴ εἰσέλθῃ. Ἔφθασα μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, κακῶς ἔστω, ἀλλὰ σεβόμενος τὸν Κανονισμὸν καὶ τὴν Βουλὴν τὸ ἔπραξα. Καὶ εὐχαριστῶ τὸν φίλον κ. Μπακόπουλον, διότι ἐβεβαίωσε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου εἶπα. Δὲν νομίζω, ὅτι δικαιοῦται ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως νὰ ἐπιμείνῃ περισσότερον εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς κακῶς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ἐσφαλμένων πληροφοριῶν σχηματισθείσης ἀπόψεώς του.

§323Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐβεβαίωσά τι πλέον ἐκείνου τὸ ὁποῖον εἴπατε. Ἐβεβαίωσα ἐκεῖνο ποὺ εἴπατε.

§324Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μολονότι ἡ μαρτυρία τοῦ κ. Μπακοπούλου εἶναι κατὰ πάντα ἀξιόπιστος, δυστυχῶς ἔχω μαρτυρίαν αὐτήκοον ἀπὸ ἐμὲ τὸν ἴδιον. Ἤκουσα μόνος μου τὴν φράσιν σας καὶ τὸ χρονικὸν σημεῖον ποὺ ἐλέχθη.

§325ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀποκατασταθείσης ἠρεμίας ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου ἐξησφαλίσθη καὶ δύνασθε νὰ λάβητε τὸν λόγον, ἡ δὲ κύρωσις κατὰ τοῦ κ. Παπαδοπούλου δὲν αἴρεται. Ὁ κ. Ε. Σαββόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§326Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀρχίζω τὴν ὁμιλίαν μου μὲ ὡρισμένας ἀνησυχίας καὶ ἐκτὸς τοῦ εἰδικοῦ θέματος ποὺ συζητοῦμεν ἀπόψε. Εἶμαι πραγματικὸς κοινοβουλευτικὸς καὶ πιστεύω εἰς τὸν κοινοβουλευτισμὸν καὶ δυστυχῶς βλέπω τώρα τελευταῖα, ἀπὸ ὅλες τὶς πλευρὲς, ἐκδηλώσεις τοιαύτας αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦν μίαν κατάστασιν ἡ ὁποία πιθανῶς νὰ καταργήσῃ τὸν κοινοβουλευτισμὸν καὶ ἐπειδὴ ἐγὼ πιστεύω, ὅτι κατάργησις τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ θὰ εἶναι ἀπαρχὴ δολοφονίας τῆς Ἑλλάδος, εὑρίσκομαι εἰς μίαν κατάστασιν βαθυτάτης συγκινήσεως καὶ ἀνησυχίας. Κύριοι βουλευταί, μοῦ ἐδόθη εὐκαιρία τελευταίως νὰ μελετήσω, κατόπιν μιᾶς εὐγενοῦς προσκλήσεώς μου εἰς τὴν Γαλλίαν διὰ σειρὰν διαλέξεων, δύο μελέτας, εἰδικὰς μελέτας δύο διαπρεπῶν Ἑλλήνων, τὰς βυζαντινὰς μελέτας τοῦ ἀειμνήστου Διομήδους καὶ τὸ «γεννήθηκα τὸ 1902» τοῦ ἀξιοτίμου Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Κανελλοπούλου. Εἶδον, κύριοι, ἐκεῖ, ὡρισμένας ὁμοιότητας τῆς τότε ἐποχῆς μὲ τὴν σημερινὴν ἐποχήν. Ὅσοι ἀσφαλῶς ἔχετε ἐντρυφήσει εἰς τὴν Βυζαντινὴν ἱστορίαν θὰ εἴδατε πῶς κατεστράφη ἡ Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία. Ἄς προσέξωμεν, διότι θὰ εἶναι λυπηρὸν νὰ καταργηθῇ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἀπὸ ἀβελτηρίαν μας. Κύριοι, συχνὰ χρησιμοποιοῦμεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν βαρυτάτας φράσεις, προδοσία ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν, προδοσία ἀπὸ τὴν ἄλλην. Ἐγὼ πιστεύω, κύριοι, ὅτι προδόται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν δὲν ὑπάρχουν. Ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἐργαζόμενοι κατὰ τὸν α ἢ β τρόπον, πιστεύοντες εἰς τὰς ἰδέας αὐτῶν ἀλλὰ ὄχι πιστεύοντες εἰς τὴν προδοσίαν. Ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι σφάλλουν, ἀλλὰ ἄλλο σφάλμα καὶ ἄλλο προδοσία. Δὲν εἶμαι παλαιὸς βουλευτής, βεβαίως, ὑπάρχουν παλαιότεροι καὶ θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀκούσω ἀπὸ αὐτούς, ὅτι δὲν ὑπάρχουν προδοσίαι ἀλλὰ ὑπάρχουν σφάλματα. Καὶ εἰς τὸ προκείμενον θέμα δὲν ὑπάρχουν προδοσίαι ὑπάρχουν σφάλματα. Ὅταν ξεκίνησα μὲ τοὺς ἄλλους συναδέλφους καὶ ὑπέγραψα τὴν πρότασιν μομφῆς, δὲν εἶχα μελετήσει ὅλα τὰ κείμενα τῶν συμφωνιῶν, ὑπέγραψα διότι ἐξακολουθῶ νὰ ζῶ ψυχικὰ ὅπως ζοῦσα τὴν παλαιὰν ὡραίαν ἐποχὴν ποὺ ὡς φοιτηταὶ πιστεύοντες εἰς ὡρισμένα ἰδανικὰ ἐκάμαμεν ἀγῶνας εἰς τὸν «Παμφοιτητικὸν» διὰ μίαν μεγάλην, διὰ μίαν ὡραίαν Ἑλλάδα. Ὑπέγραψα διότι ἀγῶνα ἔκαμα καὶ ἐγὼ ὅταν μὲ εἶχε στείλει εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸ Κυπριακὸν θέμα. Μὲ ὅλον τὸν ὀφειλόμενον σεβασμὸν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαφωνήσω πρὸς τὴν σκέψιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπαναληφθεῖσαν ἀπὸ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐζήτησαν ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ἀπὸ ὁλόκληρον τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν τὴν ὑπερψήφισιν τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου. Νομίζω, ὅτι δὲν εὑρίσκονται ἐν δικαίῳ. Θὰ εὑρίσκοντο ἐν δικαίῳ καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ χειροκροτήσωμεν, ὅταν εἰς τὰς συμφωνίας αὐτὰς περιελαμβάνετο ἡ αὐτοδιάθεσις τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, διὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ τόσα ἔτη ἀγωνιζόμεθα καὶ ὁμιλοῦντες ἀπὸ τὸ ραδιόφωνον «Τὸ σκέπασε μάνα, σκέπασε». Κύριοι βουλευταί, ἐγὼ προσωπικῶς θὰ εἶχα τὴν ἀξίωσιν, ἐὰν ἐπιτρέπεται εἰς ἐμένα τοῦ ἁπλοῦ βουλευτοῦ νὰ διατυπώσω ἀξιώσεις εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μᾶς καλέσῃ ὅλους ἡμᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ νὰ μᾶς συστήσῃ νὰ ἀντιδικήσωμεν, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἀνοικτὸν τὸ θέμα τῆς Κύπρου, νὰ μὴ κλείσῃ τὸ θέμα τῆς Κύπρου, διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἐλπὶς εἰς τὸ μέλλον. Ἐγὼ τοὐλάχιστον αὐτὴν τὴν ἀπαίτησιν εἶχα ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἐλέχθησαν κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτὰς πολλὰ γνωμικά. Ὁ ἀξιότιμος καὶ φίλος μου κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνέφερεν ἕνα Γερμανὸν φιλόσοφον. Εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑποχρεωμένος νὰ ἀναφέρω μερικὰ γνωμικὰ σχέσιν ἔχοντα μὲ τὸ παρὸν θέμα. Ἕνας μεγάλος κοινωνιολόγος, ὁ Λεμπὸν ἔχει γράψει τὴν ἑξῆς ἐπιγραμματικὴν φράσιν: «Ἀπὸ τῆς βαρβαρότητος μέχρι τοῦ πολιτισμοῦ ἡγεῖται ἕνα ὄνειρον τὸ ὁποῖον παρακμάζει καὶ ἐξαφανίζεται ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κρυφὸς πόθος μιᾶς φυλῆς χάνει τὴν δύναμίν του». Κύριοι βουλευταί, ὁ κρυφὸς πόθος ὅλων μας, ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἦτο ἡ Ἕνωσις τῆς Κύπρου μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος. Βεβαίως, εἰς τὴν διπλωματικὴν γλῶσσαν δὲν τὸ εἴπομεν, διότι τὸ λέγομεν αὐτοδιάθεσιν, ἀδιαφόρως ποὺ καταλήγει ἡ ὑπόθεσις. Τὸν κρυφὸν αὐτὸν πόθον, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς κανένα ἀπὸ ἡμᾶς νὰ τὸν σβήσῃ ἀπὸ τὴν ψυχήν του. Ὅπως δὲν πρέπει νὰ σβήσῃ καὶ τὰ ἄλλα ὄνειρα τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν χρησιμοποιοῦνται καὶ πολλάκις παραποιοῦνται, πολλοὶ ὅροι, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ ὅρος ἐθνικισμός. Θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω, τί εἶναι ἐθνικισμόν! Ἐθνικισμὸς ἆραγε εἶναι ἡ προσπάθεια ὅλων ἡμῶν νὰ διατηρήσωμεν τὴν εὐζωΐαν ὡρισμένων ἀτόμων, τὰ ὁποῖα ἐκμεταλλευόμενα τοὺς ἰδικούς μας ἀγῶνας ἐναντίον τοῦ κομμουνισμοῦ μεταφέρουν τὰ κεφάλαιά των εἰς τὸ ἐξωτερικόν, πιστεύοντα «ὅπου γῆ καὶ πατρίς;». Νομίζω, ὅτι ὄχι. Νομίζω, ὅτι ἐθνικισμὸς εἶναι ἡ προσπάθεια, ὅλων ἡμῶν, ἐπαναφορᾶς εἰς τοὺς κόλπους τῆς Πατρίδος ὅλων τῶν Ἑλλήνων τῶν εὑρισκομένων ὑπὸ ξένον ζυγόν. Ἐθνικισμός, τέλος, εἶναι ἡ προσπάθεια διὰ τὸ μεγαλεῖον τοῦ τόπου καὶ τῆς ἀνυψώσεως τοῦ πνευματικοῦ ἐπιπέδου τοῦ λαοῦ, τοῦ βιοτικοῦ του ἐπιπέδου. Εἴμεθα ἆρα γε ἱκανοποιημένοι μέχρι σήμερον ἀπὸ τὰς προσπαθείας μας αὐτάς; Ἔχομεν εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς πράξει τὸ ἐθνικόν μας καθῆκον ἢ ἐσφάλαμεν; Νομίζω, ὅτι ἀνήκω εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν, ὅτι διεπράχθησαν σφάλματα. Τὰ σφάλματα αὐτὰ πρέπει νὰ τὰ προλαμβάνωμεν. Ὀφείλω νὰ εἴπω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι εἰς ὡρισμένους τομεῖς ἔσφαλεν. Ἔσφαλε, διότι δὲν ἐμελέτησεν ἄλλας λύσεις, ὅπως ἐκείνην τὴν ὁποίαν εἰσηγήθην ἐγὼ ἐπανελθὼν ἀπὸ τὰς Η.Π.Α., ὅτε τὸ 1956 μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν ἡ Κυβέρνησίς των νὰ μὲ καλέσῃ ἐκεῖ. Τότε ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ μοῦ ἀνέθεσε καὶ ἐπαφὰς διὰ τὸ Κυπριακόν. Εἶμαι ὑπερήφανος διότι τότε συνέβαλα εἰς τὸ γνωστὸν ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως ψήφισμα τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος. Ἐπανελθών, ὑπέβαλα ὑπόμνημα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπρότεινα τὴν μελέτην ὑπαγωγῆς τῆς Κύπρου ὑπὸ τὸν Ο.Η.Ε., ὥστε νὰ ἀποφευχθῇ ἡ δημιουργία νέων ἐχθρῶν, ὅπως συνέβη σήμερον μὲ τοὺς Ἄραβας καὶ μὲ τὸν Ἀνατολικὸν Συνασπισμόν. Ἔσφαλεν, ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διότι δὲν ἠθέλησε νὰ συμβουλευθῇ ἄλλα πρόσωπα ἐξ ἴσου ἱκανὰ μὲ αὐτόν, κοσμήσαντα τὰ ὑπουργικὰ ἑδώλια καὶ μάλιστα τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἔσφαλεν, ἐπίσης, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς δὲν ἠθέλησεν νὰ ὁμολογήσῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι ἡ προσπάθειά του δὲν ἦτο ἀπολύτως ἐπιτυχής, ἀλλὰ νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας τόσο ἠδυνάμην καὶ τόσο ἔπραξα. Τοὐναντίον, ἐτόνισεν, ὅτι εἶναι ὑπερήφανος διὰ τὸ θαυμάσιον αὐτὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἐπέτυχε. Καὶ ἐδῶ ἔγκειται τὸ σφάλμα του. Τοῦ ὑπενθυμίζω κἄτι, τὸ ὁποῖον εἶπεν ἕνας σοφὸς ἀρχαῖος Ἕλλην, ὁ Ἐπίκουρος, ὅτι: «κρείσων εὐλογίστως ἀτυχεῖν ἢ ἀλογίστως εὐτυχεῖν». Νομίζω, ὅτι, ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἤρχετο εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀντὶ νὰ θριαμβολογῇ, ὡμολογοῦσεν ὅτι τόσον ἠδυνάμην τόσον ἔπραξα, ὅλοι μας, σὰν Ἕλληνες θὰ ἐσπεύδαμεν νὰ ρίξωμεν βάλσαμον εἰς τὸν πόνον τῆς ψυχῆς του καὶ θὰ εἴμεθα ἀσφαλῶς συμπαραστάται εἰς τὴν ἀτυχίαν του αὐτὴν καὶ ὄχι ἀντίδικοι. Κύριοι βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν μᾶς εἶπεν ἐπίσης, ὅτι οὐδέποτε εἶχεν ἀντιδικίαν μὲ τοὺς ἐκπροσώπους τῆς Κύπρου εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ οὐδέποτε εἶχεν ἀντιδικίαν μὲ τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον. Νομίζω, καὶ ἔχω τὰ κείμενα τὰ ὁποῖα ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ ἀπὸ τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ἡ ὁποία ἀφοροῦσε τὰς ἡμερομηνίας τῆς ὑπογραφῆς τῶν συμφωνιῶν τοῦ Λονδίνου, νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ἀπέδωσεν ἐπακριβῶς τὴν πραγματικότητα, ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτό. Δέχομαι, ὅτι πράγματι δὲν εἶχεν ἀντιδικίαν, ἀλλὰ ἔσφαλεν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ἐβιάσθη εἰς τὴν ὑπογραφὴν τῶν συμφωνιῶν, ὅπως εἶπε προχθὲς καὶ ὁ Πρόεδρος κ. Παπανδρέου. Ὑπάρχει καὶ ἕνα ἄλλο θέμα διὰ τὸ ὁποῖον μᾶς ἔδωσε διαβεβαιώσεις ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ λυποῦμαι διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι ὑπετίμησε, μὲ τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν ἔδωσε, τὴν εὐφυΐαν του. Ἠρωτήθη, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον αἱ Κυβερνήσεις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας ἦσαν ἐν γνώσει τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν συνομιλιῶν καὶ ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ἦσαν ἐν γνώσει. Ἐγώ, προσωπικῶς, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ ἔχω ἀμφιβολίας δι’ αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν. Ἀλλὰ ἐγὼ νομίζω, ὅτι καὶ τοῦτο ἐὰν εἶναι ἀληθές, ὅπερ ἐπαναλαμβάνω, δὲν παραδέχομαι, ὅτι εἶναι ἐπιχείρημα ὑπὲρ αὐτοῦ. Διότι, κύριοι, ὅταν ὑπάρχῃ πίεσις ἐκ μέρους Μεγάλων, ἐκ μέρους ἰσχυρῶν, μόνον ἥρωες ἔχουν τὴν δύναμιν νὰ ἀντισταθοῦν. Καὶ οὐδεὶς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν πιστεύει, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι ἥρως. Προέβη, λοιπόν, εἰς τὰς συμφωνίας, κατὰ τὴν ἄποψίν του, παρ’ οὐδενὸς πιεσθείς. Τοῦτο ὅμως σημαίνει πτῶσιν εἰς βάραθρον. Πιθανῶς, ὅμως, πρὸς στιγμὴν νὰ διασωθῇ, ἀλλὰ ὁ ὀργανισμός του θὰ ὑποστῇ τόσας ζημίας, ὥστε δυστυχῶς δὲν θὰ ἀποφύγῃ τὸ μοιραῖον καὶ θὰ λυπηθῶ. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶμαι σωβινιστής, ἀλλὰ ἀπὸ παιδί, ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, ἔχω μάθει νὰ πιστεύω εἰς ὡρισμένα ἰδανικά. Ἔχω μάθει νὰ πιστεύω εἰς τὸν Θεὸν καὶ εἰς τὸν ἡρωοτόκον αὐτὸν βράχον ποὺ λέγεται Ἑλλάς. Νομίζω, ὅτι εἰς τὰ ἰδανικὰ αὐτὰ πιστεύομεν ὅλοι, καθένας ἴσως μὲ τὸν τρόπον του. Χθές, ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶπε μίαν ὡραίαν φράσιν ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν ἄκραν Ἀριστεράν. Εἶπεν, ὅτι καὶ ἡ ἰδική τους καρδιὰ κτυπάει, ἀλλὰ φοβοῦνται ὁ κτύπος αὐτὸς νὰ μὴ ἀκουσθῇ εἰς τὸ διπλανὸν δωμάτιον. Ἄρα, ὅλοι μας, ἐπαναλαμβάνω, πιστεύομεν εἰς ὡρισμένα ἰδανικά, καθένας μὲ τὸν τρόπον του. Λέγω, λοιπόν, ὅτι ἀπὸ παιδί, ἐπίστευα καὶ ἐγαλουχήθηκα μὲ τὸ ἰδανικὸν τῆς Μεγάλης Ἑλλάδος. Ὡς φοιτητής, ὡς ἐπιστήμων, ὡς συγγραφεὺς, ὡς ἡγέτης μιᾶς μικρᾶς ὁμάδος ἀντιστάσεως κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς κατοχῆς, ὡς σύμβουλος τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς Ἑλληνικῶν Δικαίων, ἐπίστευα εἰς τὴν Μεγάλην Ἑλλάδα χωρὶς ταὐτοχρόνως νὰ εἶμαι σωβινιστής... Ἡ Ἑλλάς, ἐὰν ὅλα τὰ Κράτη δύνανται νὰ κατηγορηθοῦν ἐπὶ σωβινισμῷ, ὅτι θέλουν νὰ ὑπαγάγουν ὑπὸ τὴν κυριαρχίαν των ὡρισμένα ἐδάφη, ἡ Ἑλλάς, ὄχι μόνον δὲν δύναται νὰ κατηγορηθῇ ἐπὶ σωβινισμῷ, ἀλλὰ καὶ ἐπεκτατικὴν πολιτικὴν ἀκόμη ἐὰν ἤθελε νὰ κάμῃ, θὰ ἦτο δικαιολογημένη, διότι ἡ Ἑλλὰς εἶναι πηγὴ φωτός. Αὐτὸς οὗτος ὁ Θεάνθρωπος, ἀκούσας ὁμιλουμένην τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, εἶπεν: «Νῦν ἐδοξάσθη ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου». Τοιαύτην τύχην καὶ καλλιτέραν πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλλάς. Δὲν σᾶς ἀρνοῦμαι, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, καμμίαν προσπάθειαν, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθητε νὰ δημιουργήσητε τὰς προϋποθέσεις ἐκείνας, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ αὐτὸ. Εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ὁμιλίας μου εἶπον, ὅτι ὑπέγραψα τὴν πρότασιν μομφῆς, διότι ἐνόμισα, ὅτι πρέπει κἄτι νὰ διακινδυνεύσωμεν, διὰ νὰ μὴ χαθῇ τὸ θέμα τῆς Κύπρου. Καὶ αὐτὸ χωρὶς νὰ γνωρίζω τὰ κείμενα. Ὅταν ὅμως ἦλθον εἰς χεῖρας μας τὰ κείμενα τῶν συμφωνιῶν, ηὐχαρίστησα τὸν Θεόν, διότι ὑπέγραψα. Κύριε ὑπουργέ, τὰ πολλὰ ΒΕ-ΤΟ δημιουργοῦν μίαν κατάστασιν, διὰ τὴν ὁποίαν φοβοῦμαι, ὅτι συντόμως θὰ μετανοήσητε, διότι σᾶν καλὸς Ἕλλην θὰ ἴδητε σφάλματα πραγματικά. Ἄλλοι ρήτορες, ρήτορες πολὺ γνωστότεροι ἐμοῦ, μὲ μεγαλυτέραν πολὺ προβολήν ἐμοῦ, ἀνέπτυξαν καὶ δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ὑποστῶ ἄγρια βλέμματα ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον, ἀνέπτυξαν, λέγω, τὰ ἐναντίον τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου ἐπιχειρήματα. Ἐγὼ ἐπιγραμματικῶς θὰ σᾶς εἴπω τὰ ἑξῆς: Ὡς εἶναι διατυπωμένη ἡ συμφωνία, εἶναι τελείως ἀκαθόριστος, διότι πράγματι αὐτὸς ὁ Πρόεδρος, ὁ ὁποῖος θὰ διορισθῇ εἰς τὸ Ἀνώτατον Δικαστήριον κλπ., δημιουργοῦν ἕνα τοιοῦτον κομφούζιον, διὰ τὸ ὁποῖον —σᾶς ἐπαναλαμβάνω— θὰ μετανοήσετε. Εἶναι μία σύμβασις, ἐὰν ἠμπορῇ νὰ λεχθῇ, ἀκαθορίστου μορφῆς. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ἀκαθόριστον —καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναφέρω ἕνα Γερμανόν, τὸν Σίλλερ— εἶναι βάσις τοῦ τρομεροῦ, εὔχομαι νὰ μὴ ἴδωμεν τρομερὰς ἡμέρας διὰ τὴν Κύπρον. Μᾶς εἴπατε, κ. ὑπουργέ, ὅτι ἐκάματε ὑποχωρήσεις χάριν τῆς Ἑλληνικῆς φιλίας Οὐδεὶς τὸ ἀρνεῖται, διότι οὐδεὶς ἠμπορεῖ νὰ παραβλέψῃ, ὅτι ἡ παγκόσμιος....

§327Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν θὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς ἐπικρίσεις σας, διότι μὲ ἐπικρίνετε μὲ τόσην εὐγένειαν, ὥστε νὰ μοῦ εἶναι σχεδὸν εὐχάριστον νὰ μὲ ἐπικρίνετε. Ἀλλὰ λέγετε, ὅτι εἶπον, ὅτι ἔπρεπε, χάριν τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας, νὰ κάμνωμεν τὰς ὑποχωρήσεις αὐτάς. Αὐτὸ δὲν τὸ εἶπον. Πουθενὰ δὲν τὸ εἶπον.

§328Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἐδιάβασα εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§329Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Εἶναι λανθασμένον. Ποτὲ δὲν εἶπον τοιοῦτον πρᾶγμα. Αἱ ὑποχωρήσεις τὰς ὁποίας ἐκάμομεν, ἐγένοντο ἐπὶ τῷ ἀποκλειστικῷ σκοπῷ νὰ ἀπελευθερωθῇ ἡ Κύπρος καὶ νὰ ὁδεύσῃ μὲ τὰς ἰδίας της δυνάμεις πρὸς μίαν ὁδὸν ἐλευθερίας καὶ εὐημερίας. Βεβαίως, παράλληλα, βοηθοῦνται αἱ Ἑλληνοτουρκικαὶ σχέσεις. Ἀναμφισβητήτως. Ἀλλὰ ὁ σκοπὸς τῶν ὑποχωρήσεων καὶ τῆς συνεννοήσεως ἦτο πρῶτον ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Κύπρου ἥτις θὰ ἐβελτίωνε καὶ τὰς Ἑλληνοτουρκικὰς σχέσεις.

§330Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Δέχομαι τὴν ἄποψίν σας. Πάντως, παραλλήλως, καὶ πρὸς χάριν τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας, θὰ ὑπενθυμίσω ἕνα πολὺ μεγάλον Ἕλληνα, τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον, ὁ ὁποῖος χάριν τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας, ἢ παραλλήλως δι’ ἄλλους λόγους καὶ παράλληλα πρὸς τὴν Ἑλληνο–τουρκικὴν φιλίαν ἐξεχώρησεν εἰς τὰ 1928 —ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι— 100 ἑκατομ. χρυσᾶς λίρας ἀπὸ τὴν ἀνταλλάξιμον περιουσίαν. Οἱ Τοῦρκοι εὐγνωμόνως, ἀντιληφθέντες τὰς θυσίας αὐτὰς, μετὰ ὡρισμένα χρόνια, μᾶς ἔσφαξαν εἰς τὴν Πόλιν, τὴν Σμύρνην καὶ τὴν Κύπρον. Εὔχομαι, ἡ νέα αὐτὴ παραχώρησις νὰ μὴ στοιχίσῃ περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι ἐστοίχισεν ἡ προηγουμένη. Καὶ ἕνα ἄλλο παράδειγμα— δὲν ξεύρω μήπως μετεδόθη καὶ αὐτὸ κακῶς ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας— εἰς τὸ «Ἔθνος» ἀνέγνωσα προχθὲς μίαν χαριτωμένην εἴδησιν, σύμφωνα, μὲ τὴν ὁποίαν διεδόθη εἰς τὴν Σμύρνην, ὅτι κἄποιος Τουρκοκύπριος φανατικὸς κατέσφαξε τὸν Μακάριον καὶ μετ’ ὀλίγον, ὁλόκληρος ἡ παραλία τῆς Σμύρνης ἐγέμισε Τουρκαλάδες, κραυγάζοντες κατὰ τῆς Ἑλλάδος. Εὔχομαι, κ. ὑπουργέ, διότι δὲν θέλω νὰ εἶμαι μάντις κακῶν, νὰ μὴ γίνουν χειρότερα τῶν ὅσων ἔγιναν. Φοβοῦμαι ὅμως, διότι σεῖς μὲν γνωρίζετε, εἶσθε βεβαίως διπλωμάτης, ἐνῷ ἐγὼ δὲν εἶμαι διπλωμάτης....

§331Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κἄθε ἄλλο.

§332Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε τρία χρόνια τώρα. Καὶ μουσικὸς ἠμπορούσατε νὰ γίνετε εἰς τρία χρόνια. Ἐγὼ τοὺς Τούρκους τοὺς ἐγνώρισα εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Εἰρήνης, διεπίστωσα ὅμως, ὅτι πιστεύουν ἀπόλυτα εἰς τὴν ἰδέαν τῆς Μεγάλης Τουρκίας. Θὰ ἤθελον, ὁ βαθμὸς τῆς πίστεως τῆς ἰδικῆς μας πρὸς τὴν ἰδέαν τῆς Μεγάλης Ἑλλάδος, νὰ φθάσῃ εἰς τὸν βαθμὸν τῶν Τούρκων, ὥστε νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ τοὺς ἀντιμετωπίσωμεν.

§333Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Αὐτὸ ποὺ λέγετε, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι εἶναι ὕβρις, ὄχι μόνον πρὸς ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν ἑαυτόν μας.

§334Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν κάμνω διαχωρισμὸν τῶν εὐθυνῶν τῶν ἰδικῶν μου ἀπὸ τῶν ἄλλων, μὲ τὴν ἑξῆς διαφοράν, ὅτι ἐγὼ κάμνω πάντοτε ἕνα ὑπόμνημα καὶ τὰ λέγω. Μάλιστα, ὅταν τὸ 1956 μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν ἡ Ἀμερικὴ νὰ μὲ καλέσῃ ὡς φιλοξενούμενον, μὲ παρεκάλεσε τότε ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμω κἄτι διὰ τὸ Κυπριακόν. Ἔκαμον κἄτι καὶ ἀποτέλεσμα αὐτοῦ ἦτο τὸ Συνέδριον τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος. Καὶ ἐὰν τότε, ὅπως ἔλεγα ἐγώ, ἐπειδὴ εἶχον εἴδει τὰ πνεύματα, ἐκάμαμεν μίαν προσπάθειαν προβολῆς τοῦ θέματος τῆς Κύπρου εἰς τὸν ΟΗΕ, δὲν θὰ εἴχομεν ἀντιπάλους τοὺς Ἄραβας μὲ ἀποτέλεσμα πιθανὴν βλάβην τῶν συμφερόντων μας. Τέλος πάντων σήμερον ὑπάρχει ἕνα καθεστώς. Ἐγώ, τοὐλάχιστον, ἀκολουθῶ καὶ τὴν γραμμὴν τοῦ Ἀρχηγοῦ μου, πιστεύω, ὅτι ἔχω ἱερὰν ὑποχρέωσιν καὶ ἱερὸν καθῆκον νὰ καταψηφίσω τὴν συμφωνίαν, διὰ νὰ ὑπάρξῃ φωνή τις ἀπὸ τὴν ἐθνικόφρονα παράταξιν, ὥστε μεθαύριον νὰ ἠμπορέσῃ κἄποιος νὰ ξεκινήσῃ τὸ θέμα καὶ νὰ δυνηθῇ κἄποτε ἡ Ἑλλὰς νὰ δικαιωθῇ. Ὁ ἀρχηγός μου προχθές, εἶπεν, ὅτι θὰ ἦτο προτιμοτέρα ἡ προσωρινὴ ἐγκατάλειψις τοῦ ἀγῶνος ἀπὸ τὴν ὑπογραφὴν τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν. Καὶ ἐγὼ τὸ πιστεύω, διότι εἶναι προτιμοτέρα ἡ ἡρωϊκὴ πτῶσις, ἀπὸ τὴν ἄνευ ὅρων παράδοσιν. Καὶ ἄνευ ὅρων παράδοσις εἶναι ἡ ὑπογραφὴ τῶν συνθηκῶν αὐτῶν. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν καλωσύνην σας καὶ εὔχομαι, ὅπως, εἰς ὅσα εἶπον, νὰ μὴ ἔχω δίκαιον, διότι ἐὰν ἔχω δίκαιον, τὰ πράγματα δὲν θὰ πᾶνε καλά.

§335ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιθυμῶ νὰ μεταφέρω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν παράκλησιν, διατυπωθεῖσαν ἀπὸ μέρους τῶν ἐφημερίδων. Ἐπειδή, λόγῳ τοῦ Σαββάτου, ἐκτυποῦνται μέχρι τῆς 9ης ἑσπερινῆς ὥρας, ὑποβάλουν παράκλησιν νὰ συντομεύσουν τὰς ὁμιλίας των οἱ ὑπόλοιποι ρήτορες, ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ δημοσιευθοῦν ὅλαι αἱ ἀγορεύσεις εἰς τὰς αὐριανὰς ἐφημερίδας.

§336Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διαμαρτύρομαι, διότι τὸ Προεδρεῖον ἀσχολεῖται μὲ τοιοῦτον θέμα. Δὲν ἔπρεπε καθόλου νὰ τὸ ἀναφέρῃ εἰς τὸ Σῶμα.

§337Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπωφελοῦμαι, κύριε Πρόεδρε, τῶν λόγων σας, διὰ νὰ διατυπώσω ἀντίστροφον παράπονον κατὰ τῶν ἐφημερίδων, ὅτι δὲν παρακολουθοῦν πάντοτε δεόντως τὰς συνεδριάσεις τοῦ Σώματος καὶ δὲν ἐκπληρώνουν τὸν κύριον λόγον τῆς ἀποστολῆς των. Ἄλλο θέμα, ἐὰν τώρα, διὰ λόγους κυκλοφορίας, διὰ τὸ οἰκονομικὸν συμφέρον τὸ ἰδικόν των, ὑποβάλουν τοιαύτην πρότασιν. Ἀλλὰ τὴν Βουλήν, δὲν τὴν παρακολουθοῦν καὶ τὸν λαὸν δὲν τὸν διαφωτίζουν.

§338ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπριλλάκης, ἔχει τὸν λόγον.

§339Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κατόπιν τῶν ὅσων ἀνεπτύχθησαν καὶ ἀπεκαλύφθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν παρ’ ἀξιοτίμων προλαλησάντων συναδέλφων, σχετικῶς μὲ τὰς συμφωνίας Ζυρίχης καὶ Λονδίνου, καὶ κατόπιν τῶν ὅσων ἀνεγράφησαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν καὶ ξένον τύπον, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς πλέον νὰ ἰσχυρίζεται σοβαρῶς, ὅτι πρόκειται περὶ ἐπιτυχοῦς λύσεως καὶ πολὺ περισσότερον δημοσίως νὰ πανηγυρίζῃ. Θὰ ἐνόμιζε κανείς, ὅτι, κατὰ τὴν πορείαν τῶν συζητήσεων, ἡ Κυβέρνησις ἀπεδέχθη σιωπηρῶς αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν καὶ ἐχαμήλωσε τὸν τόνον της, ἂν ἔλειπον ὡρισμένες ἐκρήξεις ἐνθουσιασμοῦ ἀπὸ τοὺς ἐκπροσώπους της. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ, δὲν εἶναι παραδεκτὴ οὔτε ἡ ἄποψις, καθ’ ἣν αἱ συμφωνίαι ἀποτελοῦν λύσιν ἀνάγκης, ὅταν διὰ τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν, ὄχι μόνον συντρίβωνται τὰ ὄνειρα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ δημιουργεῖται κατάστασις ποὺ προοιωνίζει νέα δεινὰ καὶ διὰ τὴν Κύπρον καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὠμὴ πραγματικότης πέραν οἱουδήποτε ἐξωραϊσμοῦ. Καὶ δι’ αὐτό, τοὐλάχιστον, μὲ ὀδύνην ὑπεδέχθη τὸ Ἔθνος τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου. Αὐτὰς τὰς γενικὰς διαπιστώσεις, δὲν ἠδυνήθη ἡ Κυβέρνησις, παρ’ ὅλην τὴν ἐπιχειρηματολογίαν ποὺ παρέταξε, νὰ ἀνατρέψῃ. Περαιτέρω, τὸ περιεχόμενον τῶν συμφωνιῶν ἤδη ἔχει ξετιναχθῆ. Κύριοι βουλευταί, ἐπιγραμματικῶς ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανείς, ὅτι διὰ τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν, ἔχομεν οὐσιαστικῶς διχοτόμησιν τῆς Κύπρου, κατάλυσιν τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, στραγγαλισμὸν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ἐμπλοκὴν εἰς τὸ Σύμφωνον τῆς Βαγδάτης, δημιουργίαν ἑστίας ἐπικινδύνων προστριβῶν διὰ τοὺς Ἕλληνας καὶ τοὺς Κυπρίους. Κύριοι βουλευταί, ὁ κύριος Πρωθυπουργός, μᾶς εἶπε τὴν Δευτέραν, ὅτι αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἡ ἵδρυσις ἀνεξαρτήτου Κυπριακῆς Δημοκρατίας, ἀποτελεῖ ἱστορικὸν γεγονὸς «τὴν σημασίαν τοῦ ὁποίου, οὐδεμία ἀντίρρησις, οὐδεμία λεπτομέρεια, οὐδεμία ἐπιφύλαξις, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μειώσῃ». Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, συνεπλήρωσεν ὅτι «καὶ ἄλλα Κράτη ἐγεννήθησαν μὲ δεσμεύσεις». Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν, ὅτι πάντοτε ἡ ἀνεξαρτησία δίδεται μὲ ἐγγυήσεις, διὰ νὰ εἶναι ἀπρόσβλητος, ὅτι ἦταν ἀναγκαῖον νὰ γίνῃ τὸ αὐτὸ καὶ εἰς τὴν Κύπρον, διὰ νὰ πεισθοῦν οἱ Τοῦρκοι, καὶ ὅτι διὰ τῶν συμφωνιῶν δικαιώνεται ἡ ἀρχὴ τῆς παγκοσμίου ἀνεξαρτησίας. Παρομοίας ἀπόψεις, ἐξέφρασε χθὲς καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς Προεδρίας. Θὰ ἦσαν, ἴσως, ὀρθαὶ αἱ ἀπόψεις αὐταὶ τῆς Κυβερνήσεις, ἂν πραγματικὰ ἱδρύετο μία ἀνεξάρτητος δημοκρατία τῆς Κύπρου, ὡς μεταβατικὸν στάδιον πρὸς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἂν αἱ ἐγγυήσεις καὶ αἱ δεσμεύσεις ἦσαν μέσα εἰς τὰ ὅρια τῆς λογικῆς, τῶν δικαιωμάτων τῶν μειονοτήτων, τῶν διεθνῶν συνθηκῶν, ὅπως ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης, ἂν τέλος ἡ μορφὴ τῆς νέας πολιτείας εἶχε τὸ προηγούμενόν της, ἄν, ἔστω, εἶχεν ἐξασφαλίσει ἀνεξαρτησίαν τῆς μορφῆς ποὺ εἶχε ζητήσει τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος. Ὅμως, ἀπ’ ὅλα αὐτά, τίποτα δὲν συμβαίνει. Ἐπὶ πλέον, δύναται νὰ εἴπῃ κανείς, ὅτι ἡ νέα Πολιτεία τυπικῶς συγκυριαρχεῖται. Διότι οὐσιαστικῶς θὰ ἐξακολουθῇ νὰ κυριαρχῆται ἀπὸ τοὺς Βρεταννοὺς ἀποικιοκράτας, χωρὶς μάλιστα νὰ ἐμφανίζωνται πλέον ὡς δυνάσται. Καὶ τοῦτο, ὄχι μόνον διότι διατηροῦν ἐκεῖ οἱ Βρεταννοὶ στρατιωτικὰς βάσεις καὶ τρομερὰς ἐκτάσεως προνόμια, ἀλλὰ καὶ διότι διὰ τοῦ σατανικοῦ τρόπου διοικήσεως, ὁ ὁποῖος καθωρίσθη καὶ τοῦ γνωστοῦ ρόλου τῶν Τούρκων, οἱ Βρεταννοὶ θὰ εἶναι ρυθμισταὶ τῆς καταστάσεως. Θὰ ἐπιδιώξουν δὲ τὴν δημιουργίαν ἐντυπώσεων, ὥστε οἱ κάτοικοι νὰ μακαρίζουν τὰς ἡμέρας τῆς διοικήσεως τῶν Ἄγγλων εἰς τὴν νῆσον. Πέραν αὐτῶν, ὑπάρχει καὶ τὸ πρόβλημα νέων περιπλοκῶν διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἔκαμεν ἕνα ὑπαινιγμὸν διὰ τὸν κίνδυνον αὐτόν, ποὺ ἀπειλεῖ τὴν χώραν, ἐξ αἰτίας τῶν συναφθεισῶν συμφωνιῶν. Εἶπε διὰ τὴν μίαν περίπτωσιν. Τί θὰ γίνῃ, δηλαδή, εἰς περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἀγγλία χρησιμοποιήσῃ τὰς στρατιωτικὰς της βάσεις διὰ μίαν νέαν πολεμικὴν ἐξόρμησιν καὶ ἐπέμβασιν εἰς τὴν Μ. Ἀνατολὴν καὶ τὰ δεχόμενα τὴν ἐπίθεσιν Κράτη τῆς Μέσης Ἀνατολῆς ἀντεπιτεθοῦν καὶ κτυπήσουν τὴν Κύπρον. Ἀλλά, δὲν εἶναι μόνον αὐτή. Ὑπάρχει καὶ μία δευτέρα περίπτωσις ἐπικίνδυνη, ἡ ὁποία πηγάζει ἐκ τῶν συναφθεισῶν συμφωνιῶν. Διὰ τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν, ἀναλαμβάνομεν ὡρισμένας δεσμεύσεις ἔναντι τῆς Τουρκίας. Καὶ ἐρωτᾶται: Ἡ Τουρκία εἶναι εἰς τὸ σύμφωνον τῆς Βαγδάτης. Ποία θὰ εἶναι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν ἡ Τουρκία χρησιμοποιηθῇ ὡς δύναμις κρούσεως εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν καὶ δεχθῇ ἀντίποινα;

§340Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν πρόκειται νὰ ἀντικρούσω τοὺς συλλογισμούς σας, μὲ τοὺς ὁποίους, βεβαίως, δὲν συμφωνῶ. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη, ἐφ’ ὅσον ἐθίξατε θέμα Συμφώνου Βαγδάτης καὶ συνδέσεώς μας μὲ τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ, νὰ ἐπαναλάβω τὴν δήλωσιν, ὅτι κατ’ οὐδὲν πρόκειται νὰ ἐπηρεάσουν αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης τὴν ἐξωτερικήν μας πολιτικὴν καὶ ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει δύναται νὰ μᾶς συνδέσῃ μὲ τὸ Σύμφωνον τῆς Βαγδάτης.

§341Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, θὰ ἐχαιρόμην ἰδιαιτέρως, ἐὰν ἡ δήλωσίς σας ἠμποροῦσε πρακτικῶς νὰ εἶναι ἐφαρμόσιμος. Φοβοῦμαι ὅμως, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἐθέσατε τὴν ὑπογραφήν σας κάτω ἀπὸ τὴν συμφωνίαν αὐτὴν καὶ ἐφ’ ὅσον ἀναλαμβάνετε τὴν ὑποχρέωσιν τῆς κοινῆς ἀμύνης, ἀμέσου ἢ ἐμμέσου, μὲ τὴν Τουρκίαν καὶ μὲ τὰς βάσεις τῆς Κύπρου, φοβοῦμαι, ὅτι ἡ δήλωσίς σας δὲν θὰ εἶναι πρακτικῶς ἐφαρμόσιμος.

§342Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Διατὶ αὐταὶ αἱ συμφωνίαι θὰ μᾶς παρασύρουν εἰς σύνδεσιν μὲ τὸ σύμφωνον τῆς Βαγδάτης; Ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Δημοκρατία τῆς Κύπρου, ὄχι αἱ βάσεις, κινδυνεύσῃ ἀπὸ κανένα ἐξωτερικὸν ἐχθρὸν ἢ ἀπὸ κανένα ἐσωτερικὸν ἐχθρόν, θὰ λειτουργήσῃ ἡ τριμερὴς συμμαχία, διὰ νὰ τὴν προστατεύσῃ. Κατ’ οὐδὲν ἄλλο μᾶς δεσμεύουν.

§343Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, νομίζω, ὅτι δὲν μὲ παρακολουθήσατε. Λέγω, ὅτι ἐὰν ἡ Κύπρος, ὅπως ἐχρησιμοποιήθη δύο φοράς, χρησιμοποιηθῇ ἀκόμη μίαν φορὰν διὰ νέαν ἐπέμβασιν εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν καὶ γίνῃ στόχος ἀντιποίνων ἀπὸ τὰς χώρας, ἐναντίον τῶν ὁποίων ἐστράφη ἡ ἐπίθεσις, τί θὰ κάμετε; Δὲν θὰ ἀναμιχθῆτε;

§344Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Βεβαίως, ὄχι. Λησμονεῖτε, ὅτι ἡ Κύπρος εἶναι ἐκτὸς τῶν βάσεων καὶ ὅτι αἱ βάσεις εἶναι σαφῶς καθωρισμέναι περιοχαὶ πλησίον τῆς θαλάσσης καὶ ὑπὸ ἄλλην κυριαρχίαν; Δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ ἔδαφος τῆς Κύπρου, τὸ ὁποῖον καλύπτει, δὲν γνωρίζω πόσον ἀκριβῶς, τὸ 97 ἢ 98% τῆς ἐκτάσεως τῆς νήσου, ἔναντι τοῦ 2–3% τῆς ἐκτάσεως τῶν βάσεων.

§345Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Σοβαρῶς πιστεύετε, ὅτι ἐὰν ἡ Κύπρος ὑποστῇ ἀντεπίθεσιν, θὰ ἰσχύσῃ ὁ περιορισμὸς τῶν ὀλίγων χιλιομέτρων;

§346Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Σοβαρώτατα. Πρόκειται περὶ ἐντελῶς ἀπομεμονωμένων βάσεων ὑπὸ ἄλλην κυριαρχίαν καὶ μάλιστα εἰς περιοχάς, αἱ ὁποῖαι εἶναι παρὰ πολὺ ἀραιοκατωκημέναι. Καὶ θὰ ἀποφευχθῇ ἡ ἐπέκτασις ξένης ἐπιθέσεως ἔξω τῶν βάσεων καὶ δι’ ἄλλον λόγον: Ἀκριβῶς, διότι ἡ ὑπόλοιπος Κύπρος, τὰ 97% της, θὰ προστατεύωνται ἀπὸ τὴν συμμαχίαν μας.

§347Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἀκριβῶς ἔδωσεν ἀπάντησιν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν εἶχον τὸν λόγον ἐγώ, καὶ εἶπεν ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὰς βάσεις τὰς βρεταννικάς, ἐμμέσως ἢ ἀμέσως, ἔχει τὸ δικαίωμα, ὡς κυρίαρχον Κράτος, νὰ τὰς χρησιμοποιήσῃ, ὅπου δεῖ. Αὐτὰ ἀναφέρονται εἰς τὰ πρακτικά, λεχθέντα ἀπὸ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§348Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ, κύριοι βουλευταί, νὰ ἐπιμείνω περισσότερον διὰ τὸ περιεχόμενον καὶ τὴν σημασίαν τῶν συμφωνιῶν. Ἡ Βουλή, ἐξ ἄλλου, εἶναι καταπεπονημένη. Διὰ τὴν ἱστορίαν μόνον τοῦ πράγματος, ἐπιθυμῶ νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸ Σῶμα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπε πρὸ μηνῶν, εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, περὶ τῶν ἐπιδιώξεων, τῶν καθοδηγούντων τὴν Τουρκικὴν μειονότητα τῆς Κύπρου καὶ τῶν διαθέσεων τῶν ἰδικῶν μας. Εἶπεν ὁ κ. ὑπουργός, ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι διατεθειμένη, ἂν τὸ 18% σφάζῃ καὶ ἐγκληματῇ, νὰ παραδεχθῇ, ὅτι αὐτὸ δίδει δικαίωμα εἰς τὸ 18% νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν του ἐπὶ τοῦ 80%. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης, ὁ κ. ὑπουργὸς ἔλεγε τὰ ἑξῆς, ὅταν ἐκινδύνευε νὰ παραβιασθῇ, πολὺ ὀλιγώτερον ἀπὸ σήμερον: «Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὁδηγούμεθα εἰς τὸν ὀλισθηρὸν κατήφορον τῆς καταργήσεως τῶν διεθνῶν συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν θεμέλιον τοῦ διεθνοῦς βίου τῶν Κρατῶν... Ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ συνεργήσῃ εἰς τὴν καταπάτησιν αὐτῶν». Δὲν γνωρίζω, τώρα, τί ἐμεσολάβησεν, ὥστε νὰ ἀλλάξῃ ὁ κ. ὑπουργὸς ριζικῶς τὰς ἰδέας του περὶ τῆς Τουρκικῆς Κοινότητος καὶ νὰ ἐγκαταλείψῃ πλήρως τὴν νομιμοφροσύνην του, ἔναντι τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρίζεται, ὅτι εἶναι ἐνθουσιασμένος ὁ Κυπριακὸς λαός, ὅτι εἶναι σύμφωνος εἰς τὴν δοθεῖσαν λύσιν. Διαφωνοῦμεν ριζικῶς, ἀνεξαρτήτως οἱωνδήποτε δηλώσεων καὶ ἐκδηλώσεων, αὐθορμήτων καὶ μὴ αὐθορμήτων, ποὺ ἔλαβον ἢ εἶναι δυνατὸν νὰ λάβουν χώραν, ἀφοῦ ἐδημιουργήθησαν τετελεσμένα γεγονότα. Διότι, ἡ Κυπριακὴ Ἀντιπροσωπεία εἰς τὸν Λονδῖνον, ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ δεχθῇ λύσιν διαφορετικὴν ἐκείνης, διὰ τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐξουσιοδοτηθῆ, τελικῶς καὶ ὅ,τι ἐδέχθη ἡ πλειοψηφία της, εἶναι προϊὸν τρομερῶν πιέσεων καὶ ἀπειλῶν. Πολλοὶ ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, ἀνεφέρθησαν δι’ ὀλίγων εἰς τὰς συζητήσεις καὶ τὰ παρασκήνια τῆς διασκέψεως τοῦ Λονδίνου. Θὰ θέσω ὑπ’ ὄψει σας, κύριοι βουλευταί, ἕνα σύντομον ρεπορτάζ, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἀπὸ Κυπριακοὺς κύκλους τοῦ Λονδίνου καὶ τοῦτο, ἁπλῶς, διὰ τὴν ἱστορίαν. Τὸ ρεπορτὰζ ἔχει ὡς ἑξῆς: Εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονός, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἦλθεν εἰς ρῆξιν μὲ τὴν Κυπριακὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ διὰ δύο εἰκοσιτετράωρα οἱ Ἕλληνες ἐπίσημοι κατείχοντο ἀπὸ ἀληθινὸν πανικόν, ἀναλογιζόμενοι τὰς συνεπείας ποὺ θὰ εἶχε διὰ τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως μία ἀπόρριψις τῶν συμφωνιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέγραψαν πίσω ἀπὸ τὴν πλάτην τῶν Κυπρίων. Κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν τῆς Κυπριακῆς Ἀντιπροσωπείας, ποὺ συνῆλθεν εἰς τὸ Λονδῖνον, ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου, τὴν Δευτέραν 16.2. 1959, ἔγινε πλήρης ἐνημέρωσις τῶν Κυπρίων παραγόντων ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τῆς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης. Καὶ ἡ μεγάλη πλειοψηφία τῆς ἀντιπροσωπείας (ὅλοι οἱ Δήμαρχοι καὶ οἱ ἐπιφανέστεροι ἀπὸ τοὺς Ἐθναρχικοὺς συμβούλους), ἀπέρριψαν τὰς συμφωνίας ὡς ἀπαραδέκτους. Ἡ σύσκεψις ἐπανελήφθη τὴν ἑπομένην. Κατ’ αὐτὴν ὁ Μακάριος προέβη εἰς τὴν κατηγορηματικὴν δήλωσιν, ὅτι ἀπεφάσισε νὰ μὴ δεχθῇ τὴν ὑπογραφὴν τῆς τριμεροῦς συμμαχίας (Ἑλλάδος–Τουρκίας–Κύπρου) καὶ νὰ ζητήσῃ τροποποιήσεις εἰς τὸ θέμα τοῦ Τουρκικοῦ ΒΕΤΟ τῆς ἐγκαταστάσεως βρεταννικῶν βάσεων καὶ τῆς ρυθμίσεως τοῦ τρόπου ἐπιβολῆς φορολογίας. Ἡ ἀντίδρασις τῆς Κυπριακῆς ἀντιπροσωπείας, ἠπείλησε μὲ ναυάγιον τὴν διάσκεψιν. Τότε οἱ κυβερνητικοὶ ἀνταποκριταὶ ἔδιδον, εἰς τὰ τηλεγραφήματά των, τὴν ἀτμόσφαιραν ποὺ κυριαρχοῦσεν εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ τὴν ἀγωνίαν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν τύχην της. Τὸ θέμα διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβερνητικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἦτο πλέον θέμα ἐπιβιώσεως τῆς κομματικῆς ἐξουσίας της καὶ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν δεσμεύσεων ἀπέναντι τῶν μεγάλων «συμμάχων». Γι’ αὐτὸ καὶ ἀμέσως, μετὰ τὴν πρωϊνὴν σύσκεψιν τῆς Τρίτης, ἐξαπελύθησαν ἐντονώτατες πιέσεις ἀπὸ ὅλας τὰς πλευράς. Τὴν Τρίτην τὸ ἀπόγευμα, ἐπεσκέφθη τοὺς Κυπρίους ὁ Φούτ. «Πρέπει νὰ μᾶς διευκολύνετε, εἶπεν. Ἀφῆστε τὸ χέρι μας ἐλεύθερο. Ἂν ἐπιμείνητε, θὰ ναυαγήσουν ὅλα καὶ θὰ ἔχετε τὴν εὐθύνην...». Τὴν Τρίτην τὸ βράδυ, παρενέβη ὁ κ. Πρωθυπουργός. Εἰς μίαν ἔντονον συζήτησίν του μὲ τὸν Μακάριον, παρουσίᾳ ἐπιφανοῦς μέλους τῆς Κυπριακῆς ἀντιπροσωπείας, κατηγόρησε τὸν Ἀρχιεπίσκοπον, ὅτι, ἐνῷ ἐτηρεῖτο ἐνήμερος τῶν γενομένων εἰς τὴν Ζυρίχην, ὑπανεχώρησεν. Ὁ Μακάριος ἐξηγοῦσεν εἰς τοὺς Κυπρίους, ποὺ τὸν ρωτοῦσαν μὲ ἀγωνίαν ἂν πράγματι εἶχε δεσμευθῆ, ὅτι εἶχε δώσει τὴν συγκατάθεσίν του «μέχρις ἑνὸς βαθμοῦ...». Αὐτὸ ὅμως τὸ γεγονός, ἐξεμεταλλεύθη ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ τὸν ἀναγκάσῃ νὰ ἄρῃ τὰς ἀντιρρήσεις του καὶ γιὰ νὰ κάμψῃ καὶ ἕνα μέρος τῆς Κυπριακῆς ἀντιπροσωπείας. Τὴν Τετάρτην μεσημβρίαν, ὁ κ. Ἀβέρωφ, εἰς συνάντησίν του μὲ τὴν Κυπριακὴν Ἀντιπροσωπείαν, εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Πρεσβείαν τοῦ Λονδίνου, ἔλεγε μεταξὺ ἄλλων: «Ἡ συμφωνία ἀποτελεῖ τὸ μάξιμουμ ποὺ ἠμποροῦμε νὰ ἐπιτύχωμεν. Ἀπὸ ἐδῶ καὶ ἐμπρός, διανοίγεται μία προοπτικὴ ἄνευ ἐλπίδων. Ἄν ἀπορρίψητε τὰς συμφωνίας, θὰ προχωρήσητε μόνοι σας. Τὸ αἷμα, τὰ δάκρυα καὶ τὸ χάος ἐφ’ ὑμῶν. Ἡ Κυβέρνησις θὰ τιμήσῃ τὴν ὑπογραφήν, ποὺ ἔθεσεν εἰς τὴν Ζυρίχην». Οἱ Κύπριοι ἤκουσαν σιωπηλοὶ τὸν κ. Ἀβέρωφ. Κανεὶς δὲν ἔλαβε τὸν λόγον. «Θὰ συζητήσωμεν μὲ τὸν Μακάριον», εἶπεν ἕνας ἐπιφανὴς Κυπριακὸς παράγων, τερματίζοντας τὴν συνάντησιν. Καὶ οἱ Κύπριοι ἀπεχώρησαν, μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἶχον προδοθῆ. Εἰς τὴν τελευταίαν φάσιν τῶν δραματικῶν εἰκοσιτετραώρων, αἱ πιέσεις ἔφθασαν εἰς τὸ κατακόρυφον ἀπὸ ὅλας τὰς πλευράς. Οἱ ἀπεσταλμένοι τῶν κυβερνητικῶν ἐφημερίδων, κατήγγειλαν τὸν Μακάριον γιὰ διασπαστὴ τοῦ ἀγῶνος, τὰ μέλη τῆς Κυπριακῆς ἀντιπροσωπείας ἐκαλοῦντο ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας ἐπισήμους, ὁ Μακάριος ἐλάμβανε τηλεφωνήματα. Ὁ δρόμος πρὸς τὴν ὑποταγὴν εἶχεν ἀνοίξει. Εἰς τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, τὴν Πέμπτην τὸ πρωΐ, 9 Κύπριοι ἀρνήθηκαν τελικὰ νὰ προσυπογράψουν τὶς συμφωνίες. Οἱ ἄλλοι ἔδωσαν μὲ βαρειὰ καρδιὰ τὴν συγκατάθεσίν τους. «Τί νὰ κάνουμε;» ἔλεγαν. «Ἡ συμφωνία ὑπάρχει πιὰ καὶ χωρὶς ἐμᾶς...». Φυσικά, ὅλες αὐτὲς αἱ πιέσεις, δὲν ἀπαλλάσσουν τὴν Κυπριακὴν Ἀντιπροσωπείαν ἀπὸ τὴν εὐθύνην τῆς τελικῆς κάμψεως.

§349Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε συνάδελφε, εἶναι περίεργον, διότι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε —καὶ ἐδόθη ἡ ἐντύπωσις ὅτι τὰ ἔχετε ἀπὸ πηγὰς ἀριστερὰς— τὰ ἀνέγνωσα εἰς τὸ μόλις κυκλοφορῆσαν τεῦχος τοῦ ἀμερικανικοῦ περιοδικοῦ «TIME», τὸ ὁποῖον, μεταξὺ ἄλλων, ἀναφέρει, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος ἐπέδωσεν εἰς τὸν Μακάριον ULTIMATUM, τελεσίγραφον, διὰ νὰ ἀποδεχθῇ τὰς συμφωνίας, ἢ νὰ ἀναλάβῃ τὰς εὐθύνας τοῦ ναυαγίου τῆς διασκέψεως. Καὶ περαιτέρω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἦτο ἤδη δεσμευμένη μὲ τὴν συμφωνίαν τῆς Ζυρίχης καὶ δὲν εἶχε καμμίαν διάθεσιν νὰ ὑπαναχωρήσῃ. Ἀναφέρομαι εἰς τὸ τελευταῖον τεῦχος, τῆς 2 Μαρτίου 1959, τὸ μόλις κυκλοφορῆσαν.

§350Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ἐκεῖ ἀναφέρει, ὅτι ὑπῆρχε καὶ Σύνταγμα 200 σελίδων. Βλέπετε, ὅτι καὶ σοβαρώτατα περιοδικὰ δύνανται ν’ ἀναφέρουν ἀναληθεῖς πληροφορίας.

§351Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἡ πληροφορία τῶν 200 σελίδων, ἀνεφέρθη τὸ πρῶτον εἰς τοὺς «TIMES».

§352Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν τοιαῦται βασικαὶ διαφωνίαι, ὅταν σᾶς παρέχωμεν τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι ἐφ’ ὅλων αὐτῶν ὑπῆρχεν ἡ Συμφωνία τοῦ Μακαρίου καὶ τοῦ Μητροπολίτου Κιτίου. Συζητήσεις γίνονται καὶ εἶναι πάντοτε ἀνθρώπινον, ὅταν λέγῃ ὁ εἷς κἄτι, νὰ μὴ γίνεται ἀποδεκτὸν ἀμέσως καὶ εἰς τὸ ἀκέραιον ἀπὸ τὸν ἄλλον. Ἀλλ’ ἀπὸ τὸ Α ἕως τὸ Ω, ὑπῆρξε πλήρης ἐνημέρωσις καὶ πλήρης συμφωνία.

§353Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐξηγήσω, ὅτι δὲν ἔχω προσωπικὴν ἀντίληψιν τοῦ ζητήματος καὶ συνεπῶς δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω, τί ἀκριβῶς συνέβη. Παρενέβην, ὅμως, διότι, ὅταν ὁ ρήτωρ ἀνέφερεν ὡρισμένας πληροφορίας καὶ ἤκουσα τινὰς εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην νὰ ἀποδίδουν τὰς πληροφορίας εἰς ἀριστερὰς πηγάς, ἔκρινα ὅτι ἦτο χρήσιμον νὰ πληροφορηθῇ ἡ Βουλή, ὅτι ἀνάλογοι πληροφορίαι ἀναγράφονται καὶ εἰς ἕνα, καὶ μάλιστα ἔγκριτον, ἀμερικανικὸν περιοδικόν. Τονίζω ἔγκριτον, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι τὸ «TIME» μεταδίδει ἀνακριβεῖς πληροφορίας.

§354Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Εἶναι πολὺ καλὸν περιοδικόν, ἀλλὰ καὶ τὸ καλλίτερον περιοδικόν, πίπτει ἑκάστοτε θῦμα...

§355Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Θὰ ἦτο χρήσιμον καὶ συνιστῶ, ἐπιτραπήτω μοι, νὰ τὸ διαβάσουν οἱ κύριοι συνάδελφοι.

§356Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Δὲν ἀντιλαμβάνομαι, διατὶ ἐπιμένει ὁ κ. ὑπουργός, ὅταν καὶ αἱ ἑλληνικαὶ ἐφημερίδες, ἐκείνων τῶν ἡμερῶν, μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὴν «Ἀκρόπολιν» καὶ «Καθημερινήν», ἐπιβεβαιώνουν διὰ τοῦ ρεπορτὰζ ποὺ δημοσιεύουν, τόσον τὰς πληροφορίας τοῦ «TIME», ὅσον καὶ τὸ ρεπορτὰζ ποὺ σᾶς ἀνέγνωσα. Ὁμιλῶ περὶ πιέσεων καὶ περὶ θέσεως διλήμματος, ἀλλὰ πέραν αὐτῶν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἰσχυρίσθη προχθές, ὅτι εἶναι ἐνθουσιασμέναι μὲ τὰς συμφωνίας καὶ πανηγυρίζουν καὶ αἱ Ἀραβικαὶ καὶ γενικῶς αἱ οὐδέτεραι χῶραι. Ἀνεφέρθη δέ, εἰς τηλεγράφημα ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν Ἀραβικοῦ Κράτους, χωρὶς καὶ νὰ τὸ κατονομάσῃ. Ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ καὶ τοῦ τυπικοῦ χαρακτῆρος ποὺ ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἕνα τέτοιο τηλεγράφημα, τὸν πληροφορῶ, ὅτι ἤδη ἄρχισαν νὰ ἐκδηλοῦνται ἐπιφυλάξεις καὶ ἀντιδράσεις τῶν χωρῶν αὐτῶν, γεγονὸς ποὺ διαψεύδει τὰς ἐκτιμήσεις του. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν συνέντευξιν τοῦ Προέδρου Νάσερ, ποὺ δημοσιεύεται εἰς ἀγγλόφωνον ἐφημερίδα τῶν Ἀθηνῶν.

§357Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι τοῦ Προέδρου Νάσερ, ἀλλὰ τοῦ ἐδῶ Πρεσβευτοῦ τῆς Ἀραβικῆς Δημοκρατίας.

§358Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ἀπαντᾶ ὁ Πρεσβευτὴς κατ’ ἐντολὴν τοῦ Προέδρου Νάσερ καὶ λέγει τὰ ἑξῆς, μεταξὺ ἄλλων: «Δὲν ἔχομεν πλήρως μελετήσει τὴν συμφωνίαν... Ἔχομεν πάντοτε ὑποστηρίξει ἰσχυρῶς τὰ αἰτήματα τοῦ λαοῦ τῆς Κύπρου, ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τὴν δικαίαν διεκδίκησίν του... Ἐλπίζομεν (ὁμιλεῖ διὰ τὰς βάσεις εἰς Κύπρον), ὅτι ἡ ἐπίθεσις, ἡ ὁποία ἐξαπελύθη ἐναντίον μας τὸ 1956 ἀπὸ βάσεις τῆς Μεσογείου, τῆς Κύπρου περιλαμβανομένης, δὲν θὰ ἐπαναληφθῇ ποτὲ εἰς τὸ μέλλον». Ἐὰν αὐτά, κύριε ὑπουργέ, ἀποτελοῦν ἐκδήλωσιν ἐνθουσιασμοῦ μιᾶς μεγάλης Δημοκρατίας, ὡς εἶναι ἡ Ἀραβικὴ Δημοκρατία, ἡμεῖς διαφωνοῦμεν ἀπολύτως μὲ τὴν ἐκτίμησίν σας. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἔχω καὶ ἄλλην μίαν ἐκδήλωσιν, ἡ ὁποία προέρχεται ἀπὸ τὴν μεγάλην οὐδετέραν χώραν τῶν Ἰνδιῶν. Εἶναι σχόλιον ἀπὸ τὴν ἐφημερίδα «TIME OF INDIA» καὶ ἡ ὁποία λέγει τὰ ἑξῆς: «Ἡ συμφωνία αὐτὴ δὲν λύνει οὔτε εἰς τὸ ἐλάχιστον τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα. Αἱ ἐνδιαφερόμεναι Κυβερνήσεις ἐπέβαλον εἰς τὴν Κύπρον καθεστώς, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπολύτως ἐχθρικὸν πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα τῶν Κυπρίων. Ἡ παραμονὴ τῶν βρεταννικῶν στρατιωτικῶν βάσεων εἰς τὴν Κύπρον, σημαίνει, ἐν τῇ οὐσίᾳ, διατήρησιν τῆς κυριαρχίας τῶν Ἄγγλων». Αὐτὰ δὲν τὰ λέγει ἡ ἀριστερά, δὲν τὰ λέγει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀλλὰ ἔγκυροι κύκλοι μεγάλης χώρας». Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις περαιτέρω, γυμνὴ ἀπὸ οὐσιαστικὰ ἐπιχειρήματα, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς συμφωνίας, προσεπάθησε, προχθές, διὰ τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νὰ δημιουργήσῃ συγχύσεις. Μετάθεσις τοῦ θέματος, διαστρέβλωσις τῆς ἀληθείας, ἀντικομμουνιστικὴ ὑστερία, προσπάθεια διαιρέσεως τοῦ λαοῦ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν προβολὴν τοῦ κομμουνιστικοῦ κινδύνου εἰς Κύπρον, προσπάθεια διαιρέσεως τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ τακτικὴ αὐτή, εἶναι ἡ συνήθης τακτική. Κύριοι βουλευταί, εἶπε, πρῶτον, ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δικαιοῦνται νὰ θλίβωνται, εἶναι μόνον ἡ ἀριστερά. Διότι ἔχει ὡς τακτικήν της νὰ ἐκμεταλλεύεται τὰς κρίσεις, τὰς ἀνωμαλίας κλπ. καὶ τώρα χάνει μίαν εὐκαιρίαν. Φυσικὰ ἡ ἐπιχειρηματολογία αὐτὴ ἐναντίον τῆς ἀριστερᾶς, εἶναι παμπάλαια καὶ ξεπερασμένη. Καὶ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τὴν ἀντιστρέψωμεν πρὸς τὴν ἄκραν δεξιάν, ἡ ὁποία συστηματικῶς καπηλεύεται καὶ ἐκμεταλλεύεται αὐτὰ τὰ πράγματα, διὰ νὰ κατορθώνῃ νὰ διατηρηθῇ εἰς τὴν ἐξουσίαν. (Θόρυβος ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς συμπολιτεύσεως, κωδωνοκρουσίαι).