1959.02.09

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 49η

Δευτέρα 9 Φεβρουαρίου 1959

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.45′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀναβάλλεται ἐπὶ ἡμίωρον ἡ ἐπικύρωσις τῶν πρακτικῶν. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Παυλόπουλος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§2Α. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Β. Βασιλικός, Δ. Δαβάκης, Χ. Μπουγᾶς, Ι. Τούμπας, Λ. Τσαλδάρη καὶ Ν. Ἀθανασίου, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἑνιαίας προελεύσεως καὶ σταδιοδρομίας Ἀξιωματικῶν Τεχνικοῦ Κλάδου Β. Ν. καὶ τροποποιήσεως τῶν σχετικῶν διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Σ. Μαυρουκάκης, Α. Παπαχρήστου, Δ. Βουρδουμπᾶς καὶ Α. Κοντογιάννης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τοῦ Δημοτικοῦ καὶ Κοινοτικοῦ Κώδικος κλπ.». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Π. Γυιόκας, Σ. Περτσινίδης, Π. Τσακιρίδης, Γ. Ἀνδρεάδης, Ε. Κωστελίδης, Κ. Παπαγεωργίου καὶ Ν. Ζαρντινίδης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τοῦ Δημοτικοῦ καὶ Κοινοτικοῦ Κώδικος κλπ.». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Παπαδημητρίου, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τοῦ Δημοτικοῦ καὶ Κοινοτικοῦ Κώδικος κλπ.». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Καρατζένης, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ὁριστικῶν παραχωρητηρίων τῶν κλήρων διατάξεων τῆς Ἐποικιστικῆς Νομοθεσίας, κυρώσεως Πράξεων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Β. Βασιλικός, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ὁριστικῶν παραχωρητηρίων τῶν κλήρων διατάξεων τῆς Ἐποικιστικῆς Νομοθεσίας, κυρώσεως Πράξεων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Γκίλλας, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ὁριστικῶν παραχωρητηρίων τῶν κλήρων διατάξεων τῆς Ἐποικιστικῆς Νομοθεσίας, κυρώσεως Πράξεων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Κ. Ράλλης, Π. Οἰκονομίδης, Σ. Πολυζωγόπουλος, Λ. Μπατρῖνος, Β. Παπαρρηγόπουλος, Χ. Πιπιλῆς, Δ. Παπαδημητρίου κ.ἄ., καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀντικαταστάσεως ἐνίων διατάξεων τοῦ Ν.Δ. 3562)1956». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Κοκκέβης, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανώσεως τοῦ ἀντικαρκινικοῦ ἀγῶνος». Ὁ βουλευτὴς Εὐβοίας κ. Ε. Ἀρβανιτάκης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐπιμελητηρίου Εὐβοίας, αἰτοῦντος, ὅπως μὴ προκληθῇ ζημία εἰς τὴν ναυσιπλοΐαν, διὰ τῆς τοποθετήσεως ἱστοῦ ἐν τῷ λιμένι παρὰ τῆς Δ.Ε.Η., πρὸς ἀποκατάστασιν τοῦ δικτύου αὐτῆς. Ὁ βουλευτὴς Ἄρτης κ. Ν. Παπαδημητρίου, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Ἄρτης, αἰτούσης ἐξαγωγὴν τῶν ἑσπεριδοειδῶν. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Κ. Τσιγάρας, Β. Ἐφραιμίδης, Δ. Κελτεμλίδης, Ι. Γιαλόφας, Ἐ. Γιαρένης καὶ Σ. Καρασάββας, καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Γ. Ψωμαδοπούλου, κατοίκου Ἁγίου Δημητρίου (Μπραχάμι), διαμαρτυρομένου διότι ἐχαρακτηρίσθη ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ὑπηρεσιῶν ὡς ἀλλοδαπὸς καὶ αἰτεῖ τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν. Οἱ βουλευταὶ Ἄρτης κ.κ. Δ. Καρατζένης καὶ Ν. Παπαδημητρίου, καταθέτουν ἀναφορὰν τῶν παραγωγῶν ἑσπεριδοειδῶν Ἀνθοτόπου, αἰτούντων ἐξαγωγὴν τῶν ἐν λόγῳ προϊόντων των. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Β. Θανασέκου καὶ Α. Κακογιάννης, καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Ἐλαιουργικοῦ Συνεταιρισμοῦ Ἀταλάντης, αἰτοῦντος τὸν μὴ περιορισμὸν τῆς καπνοκαλλιεργείας. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Πρίφτης, Ι. Δραγονέτης καὶ Γ. Εὐαγγέλου, καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Σερβιτόρων καὶ Μαγείρων «Ἡ Ὁμόνοια» Κερκύρας, αἰτοῦντος ἐπέκτασιν τοῦ Ταμείου Ἐπικουρικῆς Ἀσφαλίσεως εἰς τὴν χώραν, τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ 8ώρου κλπ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ι. Γαβριηλίδης, Ι. Εὐαγγελίδης, Σ. Καρασάββας καὶ Ε. Πρωϊμάκης, καταθέτουν ἀναφορὰν τῶν νέων τῆς Κοινότητος Μαυρονερίου–Κιλκίς, διαμαρτυρομένων διὰ σύλληψιν Μ. Γλέζου καὶ αἰτούντων τὴν ἀπόλυσίν του. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Μπριλλάκης, Δ. Καρακουλουξῆς, Ε. Μπενᾶ καὶ Ι. Παπαδημητρίου, καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Κονιαστῶν Πειραιῶς, αἰτοῦντος ὅπως ἀποτραπῇ ἡ ἐγκατάστασις βάσεων πυραύλων καὶ ἀπόλυσιν τοῦ Μ. Γλέζου. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Παπαδημητρίου, Δ. Καρακουλουξῆς, Ε. Μπενᾶ καὶ Α. Μπριλλάκης, καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Κονιαστῶν Πειραιῶς, αἰτοῦντος ἐπιδότησιν τῶν ἀνέργων ἀπὸ τὸ Ταμεῖον Ἀνεργίας διὰ 90 ἡμερομισθίων, μείωσιν τοῦ ὁρίου ἡλικίας τῶν οἰκοδόμων εἰς τὸ 55ον ἔτος κλπ. Ὁ βουλευτὴς Χαλκιδικῆς κ. Λ. Σαραφιανός, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Γενικοῦ Νοσοκομείου Χαλκιδικῆς, αἰτοῦντος τὴν ἐπέκτασιν τῶν κτιριακῶν ἐγκαταστάσεων αὐτοῦ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Κ. Χιωτάκης, Ι. Κοντουδάκης καὶ Κ. Σωτηρίου, καταθέτουν ὑπόμνημα τῆς προσωρινῆς Ἐπιτροπῆς Συλλόγου Γονέων καὶ Κηδεμόνων τοῦ Γυμνασίου Θηλέων Χανίων, αἰτούσης ἐπέκτασιν τῶν κτιριακῶν ἐγκαταστάσεων τοῦ ἐν λόγῳ Γυμνασίου. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Πανελληνίου Ὁμοσπονδίας Ὁμήρων Γερμανίας, αἰτούσης ὅπως προηγηθῇ ἡ ἀποζημίωσις τῶν θυμάτων καὶ τῶν ὁμήρων, τῆς ἀναστολῆς τῆς διώξεως τῶν Γερμανῶν ἐγκληματιῶν πολέμου. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Χ. Πιπιλῆς καὶ Δ. Βρανόπουλος, καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Πανελληνίου Συνδέσμου χηρῶν –ὀρφανῶν–μητέρων καὶ ἀδελφῶν τῶν ἐν πολέμοις πεσόντων ἀξιωματικῶν καὶ ἐκ τῶν κακουχιῶν τοῦ πολέμου θανόντων ἀξιωματικῶν, αἰτοῦντος τὴν κατ’ ἐξαίρεσιν διατήρησιν τοῦ συνταξιοδοτικοῦ δικαιώματος διὰ χήρας, ἐλθούσας εἰς δεύτερον γάμον καὶ λυθέντα εἴτε λόγῳ θανάτου, εἴτε ἕνεκα δικαστικῆς ἀποφάσεως.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Καλαντζάκος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§4Α. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, μὲ τὰς ἑξῆς διορθώσεις: 1) Εἰς τὴν σελίδα 1 στήλην αʹ καὶ τὸν 4ον στίχον τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Μπουρνιᾶ, ἡ λέξις «Κοκκινιάν», ἥτις ἐκ παραδρομῆς ἐτέθη, ἀντικαθίσταται διὰ τῆς λέξεως «Πειραιᾶ». 2) Ἐν ἀρχῇ τῆς σελίδος 6, τὸ ὄνομα «Σ. Μαρκεζίνης», ἀντικαθίσταται διὰ τοῦ ὀνόματος «Π. Πολυχρονίδης».

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνεγέρσεως οἰκοδομῆς παρὰ τοῦ Μ. Τ. Στρατοῦ εἰς ἀκίνητον τῆς Λέσχης Ἐνόπλων Δυνάμεων ἐπὶ παροχῇ εἰς αὐτὸ ποσοστοῦ συγκυριότητος ἐξ ἀδιαιρέτου».

§6Δ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν κ. ὑφυπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, νὰ δηλώσῃ, ἐὰν ὁ κ. ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐγκρίνῃ καὶ ἀποδέχεται τὴν γενομένην τροποποίησιν ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ μόνου ἄρθρου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνεγέρσεως κλπ.». Διότι, δυνάμει τῆς τροπολογίας ταύτης, ἀπαλείφεται ἡ ἐν τῷ ἀρχικῷ σχεδίῳ νόμου περιεχομένη φράσις «μετὰ προηγουμένην σύμφωνον γνωμοδότησιν τοῦ Συμβουλίου Ἐθνικῶν Κληροδοτημάτων». Ἐὰν υἱοθετῇ τὴν τροπολογίαν, ἐπέρχεται, τῇ συγκαταθέσει τοῦ κ. ὑφυπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ πρῶτον ρῆγμα εἰς τὸν καταστατικὸν νόμον 2019)1939 «περὶ κληρονομιῶν, κληροδοσιῶν κλπ.», τὸ ἄρθρον 4 τοῦ ὁποίου ἀπαιτεῖ, ἐπιτακτικῶς, γνωμοδότησιν τοῦ Συμβουλίου τούτου, ἐπὶ παντὸς σχεδίου νόμου καὶ διατάγματος, ἀφορῶντος κληρονομίας, κληροδοσίας ἢ δωρεᾶς πρὸς τὸ Κράτος καὶ πρὸς κοινωφελῆ ἢ φιλανθρωπικὰ ἱδρύματα. Διὰ τοῦτο καὶ ὑπῆρχεν ἡ ἀνωτέρω φράσις εἰς τὸ ἀρχικὸν κείμενον, τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου.

§7Γ. ΘΕΜΕΛΗΣ. (Ὑφυπ. Ἐθνικῆς Ἀμύνης). Μάλιστα, κύριε συνάδελφε, τὴν τροποποίησιν αὐτὴν τὴν ἐνέκρινεν ὁ κ. ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλή, τὸ ὡς ἄνω σχέδιον νόμου;

§9Η. ΗΛΙΟΥ. Ποῖος εἶναι ὁ πλήρης τίτλος τοῦ νομοσχεδίου;

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Περὶ ἀνεγέρσεως ......... (ἀναγινώσκει) ........». Πρόκειται περὶ τοῦ κτιρίου, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς τὴν Ὁμόνοιαν καὶ ἡ Λέσχη τὸ δίδει εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον.

§11ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ ἀνεγέρσεως οἰκοδομῆς παρὰ τοῦ Μ. Τ. Στρατοῦ εἰς ἀκίνητον τῆς Λέσχης Ἐνόπλων Δυνάμεων ἐπὶ παροχῇ εἰς αὐτὸ ποσοστοῦ συγκυριότητος ἐξ ἀδιαιρέτου». Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τοῦ Δημοτικοῦ καὶ Κοινοτικοῦ Κώδικος κλπ.». Ὁ κ. Δ. Βουρδουμπᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§13Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Δὲν μὲ ἐμπνέει ἀπολύτως, κύριοι συνάδελφοι, τό, διὰ τοῦ συζητουμένου σχεδίου νόμου, διατυπούμενον σύστημα τῆς διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων καὶ δὲν θὰ εἶχον ἐγγραφῆ κἂν διὰ νὰ ὁμιλήσω, ἐὰν δὲν εἶχον ἐκτεθῆ ὡρισμέναι ἀπόψεις, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν συζητήσεων καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἐνταῦθα, αἱ ὁποῖαι μὲ ἐξένισαν, πράγματι, καὶ εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἀντέχω νὰ μὴ θελήσω νὰ ἀπαντήσω. Ἐν συνεχεία, λόγῳ τῆς ἐπὶ τετραήμερον ἤδη παρελκύσεως τῆς συζητήσεως καὶ τοῦ περιορισμοῦ τῆς ὥρας τῆς ὁμιλίας εἰς τὸ τέταρτον, θὰ εἶχον παραιτηθῆ τοῦ λόγου μου, ἐὰν δὲν μὲ ἐκρατοῦσε καὶ πάλιν ἡ ἀποκάλυψις, ἡ ὁποία ἐγένετο δι’ ὡρισμένων ὁμιλιῶν τῆς παρελθούσης Πέμπτης. Ἀλλά, διὰ νὰ γίνω νοητότερος, ἐπιτρέψατέ μου νὰ πάρω ἀπ’ ἀρχῆς τὸ θέμα. Κύριοι συνάδελφοι, ἕνα εἶναι τὸ διὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος, ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα. Ὡς τοῦτο ἀναφέρεται ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει, ἔνθα ρητῶς τονίζεται, ὅτι ὁ ἔντονος καὶ ἀπροκάλυπτος κομματικὸς προσανατολισμὸς καὶ αἱ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς θητείας ἐπαναλαμβανόμεναι ἀνεπίτρεπτοι πολιτικαὶ ἐκδηλώσεις τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν ἀρχόντων, παρέβλαψαν πάντοτε τὰ συμφέροντα κλπ. Καὶ ἐν συνεχείᾳ, ὅτι διὰ τοῦ προτεινομένου ἑνιαίου συστήματος τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, ὄχι μόνον δημιουργοῦνται προϋποθέσεις ὑφέσεως τοῦ πολιτικοῦ καὶ κομματικοῦ ἀνταγωνισμοῦ, ἀλλά, ἐπιπροσθέτως, παρέχεται καὶ ἡ εὐκαιρία τῆς ἀκομματίστου ἐκλογῆς κλπ. Καὶ ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ καὶ ἐνταῦθα, διὰ τῶν μέχρι τοῦδε ἀγορεύσεων καὶ τῶν διατυπωθεισῶν ἀντιρρήσεων κατὰ τῆς ἐπιδιώξεως ταύτης τῆς Κυβερνήσεως καὶ γενικῶς κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐτέθησαν τὰ ἑξῆς ἐξεταστέα θέματα: α) Ὑπάρχει κομματικὴ παρεμβολή; β) Συμφέρει ἡ ἀπομάκρυνσις ἐκ ταύτης ἢ ὄχι; γ) Ἐπιτυγχάνει τοῦτο τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰς ποῖον βαθμόν; Καὶ ἐν συνεχείᾳ τούτων ἀφ’ ἑαυτοῦ τίθεται 4ον θέμα, ποῖα ἀντιστοίχως τὰ μειονεκτήματα τοῦ συστήματος καὶ ἡ σύγκρισις τούτων πρὸς τὰ κέρδη ἐκ τῆς ἀπομακρύνσεως ἀπὸ τὸν κομματισμόν; Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ζήτημα, δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει δευτέρα γνώμη. Ὁ παρατηρούμενος κομματισμὸς εἶναι διαπιστωμένος ἀπὸ πάσης πλευρᾶς, εἰς βαθμὸν μάλιστα ἀπαράδεκτον, εἰς τὰς διοικήσεις Δήμων καὶ Κοινοτήτων, ποὺ ἀποτελοῦν τὴν βάσιν τῆς ὑπάρξεως τῆς κοινωνίας μας καὶ ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν στοιχειωδῶν ἀναγκῶν τοῦ λαοῦ μας. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ζήτημα, δὲν θὰ ἐνόμιζα, ὅτι θὰ ὑπῆρχε ποτὲ πιθανότης νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι συμφέρει ὁ κομματισμὸς τῶν ὀργάνων Αὐτοδιοικήσεως καὶ ἡ βάσει κομματικῶν κριτηρίων ἐκλογὴ τῶν ὀργάνων τούτων. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἄρθρα, διαλέξεις, ἀγορεύσεις καὶ παντοίου εἴδους ἐκδηλώσεις διασήμων πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ ἄλλων ἀνδρῶν, ἀσχοληθέντων περὶ τὴν Αὐτοδιοίκησιν. Ἅπαντες οὗτοι, ἐγκύρως, μετὰ λόγου γνώσεως καὶ μετὰ πλείστων ὅσων παραδειγμάτων, ἀποδίδουν κατὰ τὸ μέγιστον μέρος τὴν κακοδαιμονίαν τῆς Αὐτοδιοικήσεως εἰς τὸν τόπον μας εἰς τὸν κομματισμόν, τὸν ἄκρατον μάλιστα κομματισμόν, ὡς δυστυχῶς ἀσκεῖται ἐν Ἑλλάδι, τῶν ὀργάνων Αὐτοδιοικήσεως καὶ εἰς τὴν βάσει κομματικῶν καὶ μόνον κριτηρίων, ἐπίσης, κατὰ τὸ πλεῖστον, ἐπιλογὴν τῶν προσώπων, θὰ ἐκούραζον τὴν Βουλήν, ἐὰν θὰ ἐπεχείρουν νὰ ὑπομνήσω τὰ κακά, τὰ ὁποῖα συνεπάγεται ὁ κομματισμὸς εἰς τὰς ἐναντίον τοῦ κομματισμοῦ ἐκτοξευθείσας ἑκάστοτε ἀράς. Ἐνῷ, ὅμως, θὰ ἐνόμιζον, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε κανεὶς κἂν νὰ εἰσέλθῃ εἰς ἔρευναν τοῦ θέματος τούτου, ἀντελήφθην ἀπὸ τὰς συζητήσεις ἀκόμη τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, μίαν κἄποιαν συνεσταλμένην, ἐν ἀρχῇ προσπάθειαν ὑποστηρίξεως τῆς ἀνάγκης ἀναμίξεως τῶν Κομμάτων εἰς τὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν ἀρχόντων καὶ ἐν συνεχείᾳ εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῶν ὀργανισμῶν Αὐτοδιοικήσεως, ἐξελιχθεῖσαν ἐν συνεχείᾳ εἰς ἀπροκάλυπτον ὑποστήριξιν τῆς ἀντιλήψεως ταύτης, μέχρι τοῦ κ. Τσιριμώκου καὶ κ. Κύρκου, οἵτινες πλέον ρητὰ καὶ ἀπερίφραστα, ἀντρίκια, ὅπως ἀρέσει εἰς τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὑπεστήριξαν, ὅτι θὰ πρέπει τὰ ὄργανα Αὐτοδιοικήσεως, ὄχι μόνον νὰ πολιτεύωνται, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐκπροσωποῦν ἀρχὰς τῶν Κομμάτων εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῶν ὀργανισμῶν Αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀκόμη, δὲν θὰ ἔπρεπε ἡ ἐκλογὴ ὀργάνων Αὐτοδιοικήσεως ὡς καὶ πάσης ἄλλης ἐκλογῆς, νὰ δίδουν εὐκαιρίαν κομματικῆς ἀναμετρήσεως.

§14Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Πολιτικῶς, ὄχι κομματικῶς.

§15Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ἐν τῷ σημείῳ, ὅμως, τούτῳ ἀποκαλύπτεται πλέον, ὡς ἐν ἀρχῇ εἶπον, ὁ σκοπὸς καὶ ἡ ἐπιδίωξις τῶν ὀπαδῶν τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, συνισταμένη εἰς τὴν ἀντίληψιν, ὅτι αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ δὲν πρέπει νὰ ἔχουν σκοπὸν τὴν ἀνάδειξιν ἱκανῶν Δημάρχων, οὔτε αἱ κοινοτικαὶ τοιαῦται εἰς τὴν ἀνάδειξιν ἱκανῶν κοινοτικῶν ἀρχόντων, ἀλλὰ μόνον τὴν ἀναμέτρησιν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῶν κυβερνητικῶν καὶ ἀντικυβερνητικῶν, πρόσκλησιν τοῦ λαοῦ, ὅπως καταδικάσῃ τὰς γενομένας διώξεις καὶ συνένωσιν τῶν ἀντικυβερνητικῶν δυνάμεων διὰ τὴν ἀνατροπὴν τῆς κυβερνήσεως, ἀπεργαζομένης τὰ δεινὰ τοῦ λαοῦ καὶ τὴν καταβαράθρωσιν τῶν κοινοτικῶν συμφερόντων! Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρουν οἱ Δήμαρχοι, οὔτε ἔχουν ἀνάγκην αἱ πόλεις καὶ τὰ χωρία μας φωτισμοῦ, ὑδρεύσεως, ὁδοποιΐας, περιθάλψεως, κοινωνικῆς προνοίας, ἀνέσεως καὶ σχετικῆς ἀνθρωπίνης διαβιώσεως. Ἐκεῖνο ποὺ μᾶς ἐνδιαφέρει, εἶναι νὰ βροῦμε μίαν εὐκαιρίαν νὰ κάνουμε ἀντικυβερνητικὴν πολιτικήν. Ἂς λέγῃ τὸ Σύνταγμα, ὅτι ἀνὰ 4ετίαν καλεῖται ὁ λαὸς εἰς τὰς ἐκλογὰς διὰ νὰ ἐκλέξῃ τὴν Κυβέρνησίν του. Ἡμεῖς εὑρίσκομεν τρόπον εἰς κἄθε ἐκλογήν, δημοτικὴν ἢ κοινοτικήν, Συλλόγου ἢ Σωματείου, ἀκόμη, διότι καὶ αὐτὸ ἐλέχθη, νὰ θέτωμεν πολιτικὸν ζήτημα, νὰ καλῶμεν εἰς συνένωσιν ὅλας τὰς ἀντικυβερνητικὰς δυνάμεις καὶ νὰ μεταφέρωμεν τοὺς πολιτικοὺς φθοροποιοὺς ἀγῶνας, φθείροντες δι’ αὐτῶν. Καὶ ἐπιβεβαιοῦται, δὲ οὕτω, κύριοι βουλευταί, ἀπολύτως, ὁ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει, δικαιολογητικὸς λόγος τοῦ ἐντόνου καὶ ἀπροκαλύπτου, ὡς τὸν ὀνομάζει, πολιτικοῦ προσανατολισμοῦ τοῦ φθοροποιοῦ, ὡς ἐπίσης τονίζει ἡ ἔκθεσις, τὴν ἀπομάκρυνσιν ἐκ τοῦ ὁποίου ἐπιδιώκει, ἡ θεσπιζομένη ἔμμεσος ἐκλογὴ καὶ διὰ τοὺς Δημάρχους, ὅπως γίνεται καὶ διὰ τοὺς κοινοτάρχας. Τούτου δοθέντος, ἐρευνητέον ἤδη τὸ τρίτον ἐκ τῶν τιθεμένων θεμάτων. Ἐπιτυγχάνεται, δηλαδή, διὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ἡ ἀκομμάτιστος ἐπιλογὴ καὶ ἡ ἀνάδειξις τῶν ἱκανωτέρων καὶ ἀξιωτέρων προσώπων, ὡς οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου ἐλπίζουν; Τοῦτο, εἶναι πράγματι, τὸ μόνον θέμα καὶ τούτου τὴν ἐπίλυσιν ἢ τὴν διόρθωσιν θὰ πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν ἐνταῦθα. Κύριοι συνάδελφοι, κἄθε σύστημα ἔχει πλεονεκτήματα καὶ μειονεκτήματα: Ἡ σύγκρισις δὲ τοῦ συνόλου ἑκάστης τῆς κατηγορίας τούτων πρὸς τὴν ἑτέραν ἀναδεικνύει τὸ ἑκάστοτε προτιμητέον σύστημα ἐκλογῆς. Δὲν ἠμπορῶ νὰ εἰσέλθω τώρα εἰς πλήρη ἔρευναν τοῦ θέματος τούτου. Τὸ ἔχω κάμει ἄλλη φορὰ καὶ εἶναι πάντως, θέμα ἐνδιαφέρον, ἀλλὰ δὲν μοῦ ἐπαρκεῖ ἡ ὥρα. Πάντως, κυριαρχοῦν προτέρημα τῆς ἀναλογικῆς εἶναι, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ δίκαιον τοῦ συστήματος, ὡς ἐπιτρέπον τὴν ἐκπροσώπησιν πάσης κοινωνικῆς ροπῆς καὶ τάσεως ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ διὰ τούτου ἐπιτυγχανομένη ἄμβλυνσις τῶν πολιτικῶν παθῶν. Εἰς τοῦτο συμφωνεῖ καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος κ. Παπανδρέου.

§16Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι ἡ γνώμη ὅλης τῆς αἰθούσης. Ἐάν τις ἀμφισβητῇ τοῦτο, ἀγνοεῖ τὴν φύσιν τῆς ἀναλογικῆς.

§17Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τοῦτο.

§18Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ἐν τούτοις, τὴν ἠμφισβήτησεν ὁ κ. Τσιριμῶκος. Ἀντιθέτως, δὲ κυριαρχοῦν ἐλάττωμά της καί, ἀντιστοίχως, προτέρημα τοῦ πλειοψηφικοῦ, εἶναι ἡ ἀδυναμία της, ὅπως ἀποδώσῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν. Πολλὰ θὰ εἴχομεν νὰ παρατηρήσωμεν, κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ τῆς ἀντιθέσεως εἰς τὴν ὁποίαν περιπίπτουν οἱ δογματικοὶ ὑποστηρικταὶ τῆς ἀναλογικῆς, οἱ ἐπιμόνως καὶ χρονίως τρόπον τινα ὑποστηρίζοντες τὸ σύστημα τοῦτο διὰ τὴν ἐκλογὴν Βουλῆς, ἀντιτιθέμενοι ἤδη πρὸς τὸ αὐτὸ σύστημα διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν Δημάρχων. Πλήν, κατέστη ἔκδηλος ἡ ἀντίθεσις αὕτη, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ λόγος νὰ τὴν τονίσω ἐγώ. Ἄς μὴ μοῦ ἀντιταχθῇ ἐνταῦθα, ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν ἀντινομίαν εἰς τὴν ὁποίαν περιπίπτουν οἱ τῆς ἀριστερᾶς ὑποστηρίζοντες τὴν ἄμεσον ἐκλογήν, καίτοι δογματικῶς, ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου τοιαύτης, περιπίπτομεν ἀντιστοίχως καὶ ἡμεῖς διότι, καίτοι δογματικῶς ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ συνεπῶς τῆς ἀμέσου παρὰ τοῦ λαοῦ ἀναδείξεως Κυβερνήσεως τοῦ τόπου, ἐνταῦθα ὑποστηρίζομεν τὴν ἔμμεσον διὰ τῶν τῆς ἀναλογικῆς ἐκλεγομένων ἐκλεκτῶν ἐκλογὴν τῶν δημάρχων καὶ κοινοταρχῶν. Διότι, ἐνταῦθα, εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκλογήν, δὲν ἰσχύει τὸ διὰ τὴν ἐκλογὴν Κυβερνήσεως, βασικὸν ἐλάττωμα τῆς ἀναλογικῆς, τὸ τῆς μὴ ἀναδείξεως σταθερῶν Κυβερνήσεων.

§19Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Βουρδουμπᾶ, εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρίζεσθε, ὅτι δίδει ἡ ἀναλογικὴ σταθερὸν Δήμαρχον; Ἐπικαλεῖσθε τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ὁ Δήμαρχος θὰ ἐκλεγῇ διὰ μίαν 4ετίαν, ἀλλά, σᾶς λέγω, θὰ εἶναι 4ετία παθῶν τοῦ Δημάρχου. Νομίζω, ὅτι καταπίπτει τὸ ἐπιχείρημά σας καί, ὅτι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπεβλήθη ἡ ἀναλογική, δὲν εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐκτίθενται εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν. Ἀσφαλῶς, ἄλλοι εἶναι οἱ λόγοι.

§20Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ποῖοι εἶναι;

§21Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι ἡ θέσις πολιτικοῦ ζητήματος, ἡ ὁποία ἀνησυχεῖ τὴν Κυβέρνησιν.

§22Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, μὲ ὑποχρεώνετε νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ 3ετίαν ἤδη, παρακολουθεῖ καὶ διαπιστώνει τὰς εἰς βάρος τῶν ὀργανισμῶν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, συνεπείας ἐκ τοῦ κομματισμοῦ καὶ τῆς πολιτικολογίας τῶν Δημοτικῶν Ἀρχόντων. Καὶ ἀπὸ τριετίας, εἰς χρόνον δηλονότι, ἐκλογικῶς ἀνύποπτον, διεκήρυξεν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ὅτι εἶναι ἀποφασισμένη νὰ ἀποτοξινώσῃ τοὺς ὀργανισμοὺς τοῦ κομματισμοῦ χάριν τῶν ἰδίων αὐτῶν συμφερόντων. Δὲν ἀπέληξε, συνεπῶς, ἡ Κυβέρνησις, κ. Πρόεδρε, σήμερον εἰς τὸν ἀποχρωματισμὸν οὔτε διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ὑπηνίχθητε. Ἀλλὰ πέραν τῆς πολιτικῆς χροιᾶς τὴν ὁποίαν εἶσθε ἐλεύθεροι νὰ δώσητε, ὑπάρχει καὶ τὸ θέμα τῶν συμπράξεων τῶν ἐξικνουμένων μέχρι τοῦ λαϊκοῦ μετώπου. Αὐτὸ εἶναι θέμα τελείως διάφορον τῆς πολιτικῆς χροιᾶς. Καὶ αὐτό, ὅμως, μὲ ὅλας τὰς τραγικὰς εἰς βάρος τῶν γενικωτέρων τῆς χώρας συμφερόντων συνεπείας του, δὲν ἐμποδίζει, διότι δὲν δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὸ προτεινόμενον σύστημα. Ἀλλὰ εἰς τὸ λαϊκὸν μέτωπον τοῦ 1956 ὑπῆρχε μία δικαιολογία πραγματικὴ καθ’ ὑμᾶς καὶ ἁπλοῦν πρόσχημα καθ’ ἡμᾶς. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τοῦ 1956, ἡ βάσις τοῦ ὁποίου ἦτο τότε τὸ πλειοψηφικόν. Αὐτὸ ὑπῆρξε τὸ πρόσχημα. Σήμερον, τὸ πρόσχημα τοῦτο ἐξοβελίζεται, ἐφ’ ὅσον ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ καθιεροῦται καὶ ἕκαστος δύναται νὰ ἀναμετρήσῃ τὰς κομματικάς του δυνάμεις ἐλευθέρως, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀποδέχεται τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ συμφέροντος τῶν Ὀργανισμῶν τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως. Ἄν ὅμως, πολιτικαὶ μερίδες διαφόρου ἀποχρώσεως καὶ περιεχομένου, χωρήσουν καὶ μέχρι λαϊκοῦ μετώπου, τότε θὰ πράξουν τοῦτο ἀπροσχηματίστως καὶ ὑπὸ πλήρη εὐθύνην τῆς πράξεώς των ἔναντι τοῦ λαοῦ. Καὶ θὰ πρέπει, κατὰ τὴν λῆψιν τοιαύτης τυχὸν ἀποφάσεώς των νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψει των, ὅτι ἡ συσχέτισις τῶν δυνάμεων ἔχει ἤδη ἀνατραπῆ κατόπιν τῶν τελευταίων ἐκλογῶν. Δηλαδή, εἰς τὸ λαϊκὸν Μέτωπον τοῦ 1956, τὸ ὁποῖον ὁπωσδήποτε ὑπῆρξε θανάσιμον πλῆγμα εἰς βάρος τῆς χώρας, ὑπῆρχεν ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἡ ἀριστερὰ ἐχρησιμοποιεῖτο ὡς οὐραγός, ἐφ’ ὅσον, ἡ προβλεπομένη δύναμίς της, ἐκυμαίνετο μεταξὺ 10–15%. Σήμερον, ἡ δύναμις τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἶναι 25%, 20% καὶ 10% καὶ συνεπῶς, ἐν περιπτώσει λαϊκοῦ μετώπου, αἱ ἐθνικόφρονες μερίδες θὰ εἶναι οὐραγοὶ τοῦ κορμοῦ τῆς ἀριστερᾶς, τὸν ὁποῖον θὰ ἀκολουθήσουν ἐπ’ ἀνταλλάγματι ἀξιωμάτων.

§23Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, χαίρω διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν, ὡς ἐκπρόσωπος τῶν γνωμῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἀναπτύσσετε θεωρίας, τὰς ὁποίας δὲν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν ν’ ἀκούσω, ὅταν μὲ ἐπεσκέφθητε διὰ νὰ μὲ ἐρωτήσητε ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, καὶ ἀπὸ τὰ λεγόμενά σας αὐτὴν τὴν στιγμὴν βγαίνει, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνησυχοῦσεν, εἶναι ἡ θέσις πολιτικοῦ ζητήματος. Διότι ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ δεχθῶ, ὅτι σᾶς ἐνδιαφέρει ἐὰν πρόκειται νὰ γίνωμεν οὐραγοὶ τῆς ἀριστερᾶς καὶ θέλετε νὰ μᾶς προφυλάξετε. Κύριε Ὑπουργέ, εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ προφυλάξωμεν τοὺς ἑαυτούς μας καὶ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τῆς ἰδικῆς σας προστασίας.

§24Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἐνθυμῆσθε, ὅτι σᾶς εἶπον, ὅταν σᾶς ἐπεσκέφθην, ὅτι ἡ προσπάθεια τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ἀποφευχθῇ ὁ κομματικὸς χρωματισμὸς καὶ εἰ δυνατὸν ὁ ἀποκλεισμὸς δημιουργίας λαϊκοῦ μετώπου. Πέραν αὐτοῦ, κ. Πρόεδρε, γνωρίζω, ὅτι πράγματι, δὲν ἔχετε ἀνάγκην προστασίας οὐδενός, ἐγὼ δὲ ἁπλῶς, ἀνέφερα, τί ἐπιδιώκει τὸ προτεινόμενον σύστημα. Ἡ Κυβέρνησις, ἐξέθεσε τὰς ἀπόψεις της, ἀλλὰ δὲν δύναται, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἀπαγορεύσῃ εἰς οὐδένα τῶν κομμάτων νὰ θέσῃ πολιτικὸν ζήτημα ἢ νὰ στέρξῃ εἰς τὴν σύμπηξιν λαϊκοῦ μετώπου. Αὐτὸ ὅμως, θὰ βαρύνῃ τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν καὶ τὴν εὐθύνην.

§25Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα τὸ ὁποῖον προεκάλεσε τὸν διάλογον μεταξὺ τοῦ κ. ὑπουργοῦ Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Ἐπὶ τοῦ ἐρωτήματος τὸ ὁποῖον μοῦ ἔθεσεν ἀρχικῶς ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπιμείνω ἐπὶ τοῦ ὅτι, ἡ σταθερότης τῶν Δημάρχων εἶναι ἀμφισβητήτως ἐξησφαλισμένη πολλῷ μᾶλλον δὲ ἤδη διὰ τῆς ἐν τῷ σχεδίῳ διατάξεως, ἡ ὁποία καθορίζει διάρκειαν θητείας τοῦ ἐκλεγομένου Δημάρχου, καθ’ ὅλην τὴν τετραετίαν. Τώρα, ποῖος ὁ βαθμὸς ἐπιτυχίας, ἀποφυγῆς κομματικοῦ παρεμβατισμοῦ, εἶναι ἀδύνατον, κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ἐὰν θέλωμεν νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς, νὰ καθορισθῇ. Τοῦτο ἐξαρτᾶται ἀπὸ πλείστους παράγοντας, κυριώτερος τῶν ὁποίων ἡ στάσις τῶν κομμάτων καὶ ἡ πειθάρχησίς των εἰς τὴν ἐπιδίωξιν αὐτὴν πρὸς τὸ καλὸν τοῦ τόπου, ἡ διάθεσις τοῦ λαοῦ, ἡ ἐποχὴ καὶ ἡ ἐκ ταύτης προτίμησις τοῦ ψηφοφόρου μεταξὺ τῶν δύο παρουσιαζομένων εἰς αὐτὸν περιπτώσεων τῆς ἐπιλογῆς τοὐτέστι τοῦ κομματικοῦ φίλου ἀφ’ ἑνός, ἢ τοῦ τοπικῶς χρησίμου ἀφ’ ἑτέρου. Πάντως, βαθμὸς μειώσεως τῆς κομματικῆς συναλλαγῆς καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐν συνεχείᾳ καὶ ἐν συνεπείᾳ καὶ κατὰ τὴν ἄσκησιν τῆς Διοικήσεως, θὰ παρατηρηθῇ. Καὶ ἔχομεν, φρονοῦμεν, ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τοῦ τόπου αὐτοῦ, καὶ τοῦ στενάζοντος λαοῦ μας, νὰ μὴ τοῦ ἐμφανίζωμεν συστήματα ὑποβοηθοῦντα τὸν φθοροποιὸν κομματισμόν, ὁ ὁποῖος ἐπικρατεῖ εἰς τὸν τόπον μας, καὶ ὅτι ὀφείλομεν ἅπαντες νὰ συντρέξωμεν εἰς τὴν μὴ ἐπικράτησιν κομματικῶν κριτηρίων. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη, ποῖα τὰ ἐλαττώματα τὰ ὁποῖα παρουσιάζει τὸ προτεινόμενον σύστημα διὰ νὰ ἐλέγξωμεν κατὰ πόσον ταῦτα ἀναιροῦν τὸ κέρδος ἐκ τοῦ ἐπιδιωκομένου ἀποτελέσματος. Δὲν εἶναι, κύριοι βουλευταί, τὰ ἐλαττώματα ταῦτα ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ παρουσιάζει γενικῶς, πᾶσα δι’ ἀναλογικῆς ἐκλογή: Ἤτοι: 1) Συναλλαγὴ λόγῳ περιορισμοῦ ἀριθμοῦ ἐκλεκτόρων, ἡ ὁποία θὰ εἶναι ἀναπόφευκτος μεταξὺ τῶν ἐκλεγησομένων Συμβούλων. Εἶναι, πράγματι, τοῦτο ἐλάττωμα, ἀλλὰ ἐλάττωμα τῆς ἀναλογικῆς γενικῶς, ἐλάττωμα ὄχι τοῦ προτεινομένου συστήματος κατὰ τὴν ἐκλογὴν Δημάρχου μόνον, ἀλλὰ πάσης ἐκλογῆς καὶ δὴ τῆς δι’ ἀναλογικῆς ἐκλογικῆς Βουλῆς ἐξ ἧς θὰ ἀναδειχθῇ ἡ Κυβέρνησις τοῦ τόπου καὶ καθ’ ἣν ἡ συναλλαγὴ θὰ ἐπακολουθήσῃ μεταξὺ συγκροτημάτων ἀνθρώπων, δηλ. τῶν κομμάτων, καὶ καθ’ ἣν ὡς ἀντικείμενον συναλλαγῆς θὰ τεθοῦν ὕψιστα τοῦ Ἔθνους συμφέροντα. Ἐκεῖ τὴν διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογὴν Βουλῆς, ἀκολουθοῦν πολυήμεροι καὶ πολύμηνοι συνεννοήσεις μεταξὺ τῶν κομμάτων, συναλλαγαὶ πολύμορφοι, προβολὴ προσωπικῶν ἀπαιτήσεων καὶ χίλιοι δύο ἄλλοι συνδυασμοὶ μέχρι τοῦ σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως. Ἐνταῦθα, δὲν θὰ εἶναι ὁ κανὼν ἀλλὰ ὅλως ἐξαιρετικὴ ἡ περίπτωσις, ἡ συναλλαγὴ καὶ τότε πάλιν, αὕτη θὰ περιορισθῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ (α) ἢ τοῦ (β) καταλλήλου πάντως κατὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τρόπον προσώπου διὰ τὸ ἀξίωμα τοῦ Δημάρχου. Θὰ παρουσιασθῇ, λέγουσιν, ἀκόμα οἱ ἐναντιούμενοι κατὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς καὶ ἀσυμφωνία τοῦ Δημάρχου πρὸς τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Συμβουλίου. Καὶ βεβαίως, καὶ τοῦτο θὰ παρουσιασθῇ. Ἀλλά, πρῶτον μὲν τοῦτο δὲν ἀποφεύγεται οὔτε διὰ τοῦ ὑποστηριζομένου παρὰ τῆς μειοψηφίας τῆς Βουλῆς μικτοῦ συστήματος τῆς ἀμέσου μὲν ἐκλογῆς τοῦ Δημάρχου, ἀναλογικῆς δὲ τοιαύτης τοῦ Συμβουλίου. Αὐτὰ εἶναι τὰ μειονεκτήματα τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος καὶ ὁπωσδήποτε, ὁ Δήμαρχος θὰ ἔχῃ σύνθεσιν Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἀπὸ Συμβούλους ἀντιθέτων κατὰ τὰς ἐκλογὰς ψηφοδελτίων. Τὸ ἐλάττωμα τοῦτο δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποφευχθῇ παρὰ μόνον διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ἄνευ διαγραφῶν, ἐκλογῆς τῶν συμβούλων εἰς ἑνιαῖον ψηφοδέλτιον μὲ ἐκπροσώπησιν ἁπλῶς τῆς μειοψηφίας. Ἀλλὰ τοῦτο, θὰ ἦτο ἆραγε τρομερότερον; Ὁ ἄκρατος οὗτος κομματισμός, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπεκράτει εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην, ἡ βάσει κομματικῶν καὶ μόνον κριτηρίων ἐκλογὴ τοῦ τε Δημάρχου καὶ τοῦ κομματικοῦ Συμβουλίου, ἡ ἀπόλυτος ὡς ἐκ τοῦ ἑνιαίου ψηφοδελτίου ὄξυνσις τῶν πολιτικῶν παθῶν καὶ ἡ ἀπόλυτος ἐπικράτησις κομματικῆς καὶ μόνον σκέψεως εἰς τὸν ἐκλογέα, δὲν θὰ μᾶς ἔφερεν εἰς πολὺ χειρότερα ἀποτελέσματα ἀπὸ ὅ,τι τὸ μειονέκτημα τῆς ἀσυμφωνίας τοῦ Δημάρχου πρὸς τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Συμβουλίου. Ἄλλως τε αὐτὸ πᾶμε νὰ ἐπιτύχωμεν διὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος. Τὴν συνεργασίαν τοὐτέστιν ἢ ἀντίθεσιν πρὸς τὸν Δήμαρχον, τῶν ἐκλεκτῶν κατὰ πᾶσαν πιθανότητα πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπιλεγοῦν Σύμβουλοι, ἀναλόγως τῆς ἀντιλήψεώς των ἐπὶ τῶν ἑκάστοτε παρουσιαζομένων ζητημάτων καὶ τὴν ἀπαγκίστρωσίν των ἀπὸ κάθε κομματικὴν σκέψιν καὶ ἐξάρτησιν καὶ ἀπὸ κάθε ὑποχρέωσιν ἀντιδράσεως κατὰ τοῦ Δημάρχου τοῦ ἀνήκοντος εἰς ἀντίθετον πολιτικὸν Κόμμα καὶ ἐκλεγέντος κατόπιν ὀξυτάτου κομματικοῦ ἀνταγωνισμοῦ, ὁ ὁποῖος, εἶναι φυσικόν, νὰ ἐπικρατήσῃ εἰς τὴν ἄμεσον ἐκλογήν. Ὡς πρὸς τὸ κῦρος τοῦ Δημάρχου, τοῦ ἐκλεγομένου δι’ ἀμέσου ἐκλογῆς, θὰ ἤθελον νὰ εἴπω, ὅτι τὸ κῦρος τοῦ οἱουδήποτε προσώπου, εἰς τὴν οἱανδήποτε θέσιν, δὲν τὸ δίδει, κύριοι βουλευταί, ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς. Τὸν δίδει ἡ ἱκανότης του, τὸν δίδει ἡ ἀπόδοσίς του, τὸν δίδει ἡ προσωπικότης του. Καὶ ἂν ἔστω τὸν πρῶτον, δεύτερον καὶ τρίτον μῆνα ὑπάρξῃ ποιά τις ἐξάρτησις τοῦ ἐκλεγησομένου παρὰ τῶν Συμβούλων Δημάρχου, μετὰ τὸ τρίμηνον τὸ πολύ, ἀσφαλῶς, ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς, θὰ εἶναι μόνον ἀνάμνησις.

§26Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐξασφαλίζετε, σεῖς, κ. Βουρδουμπᾶ, ὅτι θὰ εἶναι προσωπικότης;

§27Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Θὰ παρεκάλουν, κ. Πρόεδρε, νὰ ἀπομονώσωμεν τὸ θέμα. Ἤδη, ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ κύρους τοῦ Δημάρχου, τοῦ ἐκλεγησομένου καὶ ὄχι περὶ τῆς ἐσφαλμένης ἢ μὴ ἐκλογῆς. Καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι ὁ ἐκλεγόμενος Δήμαρχος διὰ τοῦ Α ἢ Β συστήματος ἀδιάφορον θὰ ἔχῃ ἢ δὲν θὰ ἔχῃ κῦρος, ἀναλόγως τῆς δράσεώς του καὶ μετὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας, τὸ πολύ, μῆνας, θὰ ἔχῃ λησμονηθῆ τὸ πόθεν προῆλθεν. Ἄλλωστε, ὡς προϋπόθεσις ἐνταῦθα τίθεται, καὶ αὐτὸ τονίζει καὶ ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις καὶ αὐτὸ ἐτόνισεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὡς λέγει, ἐν τῇ ἐκθέσει, ἐπανειλημμένως καὶ ἐνώπιον τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ ἐνώπιον τῶν ἀντιπροσώπων τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων τῆς Χώρας κατὰ τὰ ἐτήσια Συνέδρια καὶ αὐτὸ ὡς ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου εἶπον, παρὰ τοῦ τύπου δι’ ὁμιλιῶν καὶ διαφόρων δοκιμίων περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων τονίζεται, τὸ ὅτι δηλαδή, σήμερον, «κυριαρχεῖ ὁ ἔντονος καὶ ἀπροκάλυπτος προσανατολισμὸς καὶ αἱ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς θητείας τῶν Δημοτικῶν καὶ Κοινοτικῶν ἀρχῶν ἀνεπίτρεπτοι πολιτικαὶ ἐκδηλώσεις» διὰ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν καὶ τοῦτο τὸ συνωμολογημένον καὶ παραδεδεγμένον ἐλάττωμα, τὸ ἐπὶ τοσοῦτον παραβλάπτον τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν, θέλομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν, ἔστω καὶ εἰς βάρος ἄλλων τινῶν ἐλαττωμάτων, τὰ ὁποῖα θ’ ἀντιμετωπίσωμεν. Καὶ ἐν τῷ σημείῳ τοῦτο, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ σημειώσω μίαν παρεξήγησιν ποὺ νομίζω, ὅτι ἔχει γίνει. Διὰ μακρῶν ἐπίσης καὶ εἰς ἔντονον ὕφος μάλιστα, ἀπεκρούσθη ἀπὸ τοὺς ἀντιλέγοντας, τὸ ὑποστηριζόμενον δῆθεν, ὅτι εἰς τὸν ἀκομμάτιστον Δημοτικὸν Ἄρχοντα θὰ ἀνεύρωμεν πάλιν δῆθεν τὸν καλλίτερον Δημοτικὸν Ἄρχοντα. Οὐδεὶς ὅμως, ὑπεστήριξε τοιοῦτόν τι. Δὲν θὰ ἀνεύρωμεν εἰς τὸν μὴ ἀνήκοντα εἰς κόμμα πολίτην τὸν καλλίτερον Δημοτικὸν Ἄρχοντα. Κάθε ἄλλο. Θὰ τὸν ἀνεύρωμεν καὶ ἐκτὸς κομμάτων, ἂν ὑπάρχῃ καὶ ἐντὸς τῶν κομμάτων, ἀρκεῖ νὰ βεβαιωθῶμεν, ὅτι Δήμαρχος γενόμενος θὰ εἶναι Δήμαρχος καὶ οὐχὶ μέλος τοῦ κόμματος καὶ ἀκόμη περισσότερον ἐκπρόσωπος τῶν ἀρχῶν τοῦ κόμματος. Διότι τότε, δὲν θὰ εἶναι καλὸς Δήμαρχος ἢ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι καὶ καλὸς Δήμαρχος δὲν θὰ τὸν θέλωμεν διὰ τοιοῦτον, ἐφ’ ὅσον συγχρόνως, θὰ ἐξυπηρετῇ καὶ κόμμα ἀριστερὸν ἢ δεξιόν, ἀντίθετον πρὸς τὸ κόμμα ἑκάστου ἐξ ἡμῶν. Τελειώνων, κύριοι βουλευταί, ὑποστηρίζω τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, ἵνα κατορθώσωμεν καὶ δώσωμεν πρὸς τοὺς Δήμους καὶ Κοινότητας τοὺς ἱκανοὺς καὶ ἀκομματίστους ἐκείνους ἄρχοντας, οἱ ὁποῖοι θὰ μεριμνήσουν διὰ τὰ παντοειδῆ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τοὺς κατοίκους τῶν πόλεων καὶ δὴ τῆς ὑπαίθρου. (Χειροκροτήματα). (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Β. Βασιλικός.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Ἠλιοῦ, ἔχει τὸν λόγον.

§29Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ κ.κ. Ἠλιοῦ καὶ Ἐφραιμίδης, ἐκλήθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς διὰ κἄτι ἐπεῖγον. Ἄς μὴ διαγραφοῦν καὶ ἄς πάρουν σειράν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§31Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἐκφράσω ἐντελῶς προσωπικάς μου γνώμας. Θὰ ἐξετάσω τὸ νομοσχέδιον, ὅπως εἶναι διατυπωμένον. Θὰ περιορισθῶ εἰς τὴν ἀρχήν, μόνον, τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐλπίζω νὰ μὴ ἐξαντλήσω τὸ τέταρτον. Ἐλπίζω, ἐπίσης, ὅτι ἡ ἐπιείκεια τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Προεδρείου, ἐν ἀνάγκῃ, νὰ μοῦ συγχωρήσῃ μικράν τινα ὑπέρβασιν χρόνου. Κύριοι βουλευταί, εὑρίσκομαι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν, προσωπικῶς ἐγώ, νὰ ταχθῶ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, συνεπὴς πρὸς τὴν πολιτικὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἐτήρησα, ἀναφορικῶς πρὸς τὸ ὑπὸ κρίσιν θέμα, καθ’ ὅλην μου τὴν πολιτικὴν σταδιοδρομίαν. Ἀνέκαθεν ἐτάχθην ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων. Ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι προέρχομαι ἀπὸ τὴν Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν τοῦ ἀειμνήστου Ἀλεξάνδρου Παπαναστασίου. Καὶ ὁ Ἀλέξανδρος Παπαναστασίου, ἀναφορικῶς πρὸς τὸ θέμα τῆς ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων, εἶχε ταχθῆ ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων μὲ προοπτικὴν ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου διαδοχικῶς εἴς τινας Δήμους, ἐν ἀρχῇ, καὶ μὲ ἔκτασιν ἔπειτα εἰς ὅλους τοὺς Δήμους. Καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀμιγῆ τῶν Φιλελευθέρων, ἐξ ὅσων ἐνθυμοῦμαι, εἴχομεν συζητήσει τὸ θέμα αὐτὸ καὶ εἴχομεν ταχθῆ, κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, εἶχε δὲ ἐρωτηθῆ τότε, καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂν τεχνικῶς ἦτο ἐφαρμόσιμον τὸ μέτρον καὶ εἶχεν ἀπαντήσει ναί. Ἐπὶ Κυβερνήσεως Πλαστήρα– Παπανδρέου, ἐψηφίσθη ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος τὸ πρῶτον καθιέρωσε τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν τῶν Δημάρχων καὶ ἡμεῖς, τότε, ἐψηφίσαμεν ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων.

§32Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπὶ Κυβερνήσεως Πλαστήρα– Φιλελευθέρων–Παπανδρέου. Τριῶν κομμάτων.

§33Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, σήμερον διετυπώθησαν ὀξεῖαι ἀντιρρήσεις κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ἐλέχθη, ὅτι τἄχα τὸ μέτρον τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων ἀντίκειται εἰς παγίαν παράδοσιν ἑλληνικήν, ὅτι παράδοσις ἑλληνική, ὑφισταμένη μάλιστα, ἀφ’ ἧς τὸ πρῶτον εἰσήχθη Σύνταγμα εἰς τὴν Ἑλλάδα, παράδοσις, λέγουσι, τοιαύτη, ἐπέβαλε τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν καὶ ὅτι ἡ θέσπισις τοῦ συστήματος τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ἀποτελεῖ, ὡς ἐλέχθη, περιπέτειαν. Καὶ ἐπεκαλέσθησαν τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864, διὰ νὰ ὑποστηρίξουν τὴν ἄποψίν των. Εἶπον, οἱ ἀντιτιθέμενοι, ὅτι τόσον ἀντίκειται πρὸς τὸ ἑλληνικὸν αἴσθημα τὸ ἔμμεσον τῆς ἐκλογῆς Δημάρχων, ὥστε, ὅταν εἰσήχθη Σύνταγμα εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ 1864, περιελήφθη εἰς τὸ Σύνταγμα ἐκεῖνο εἰδικὸν ἄρθρον περὶ ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ τὴν ἄμεσον ἐκλογήν. Καί, ὄντως, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ ἄρθρον 105 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864 ἀναγράφεται, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν Δημάρχων γίνεται διὰ καθολικῆς καὶ ἀμέσου ἐκλογῆς. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα τῆς παραδόσεως, ὅπως τὴν ἐπεκαλέσθησαν. Κύριοι βουλευταί, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναστολῆς διώξεως τῶν ἐγκληματιῶν πολέμου, ἀντέκρουσα τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου καθιεροῦτο ἔθιμον μελλοντικὸν μὴ διώξεως τῶν ἐγκληματιῶν πολέμου εἰς τὸ μέλλον. Εἶπον, ὅτι ἔθιμον, παράδοσις, δημιουργεῖται ἐκεῖ, ὅπου δὲν ὑπάρχει θετικὴ νομικὴ διάταξις, ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχει γραπτὸν δίκαιον, ρυθμίζον τὸ ἐπίδικον θέμα. Ἐν προκειμένῳ, ἡ ἐπίκλησις τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864, διὰ τὴν ὑποστήριξιν ὅτι ὑπάρχει παράδοσις, καταπίπτει, διότι τὰ μελλοντικὰ Συντάγματα ἔχουν ἀντιθέτους διατάξεις. Καὶ ἰδοὺ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1941. Ἄρθρον, νομίζω, τὸ 105, λέγει: «Ἡ ἐκλογὴ τῶν δημοτικῶν ἀρχόντων γίνεται διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας». Ἔχομεν, ὅθεν, νέον Σύνταγμα, ἀντίθετον πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ 1864. Δὲν ὑπάρχει δυνατότης ἐπικλήσεως τῆς διατάξεως ἐκείνης, πρὸς ὑποστήριξιν τῆς δημιουργίας παραδόσεως. Τὸ Σύνταγμα τοῦ 1927, τὸ ἴδιον. Ἄρθρον 107: «Τὸ δικαίωμα τοῦ ἀποφασίζειν εἰς τοὺς ἀνωτέρω Ὀργανισμοὺς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως ἐπὶ ζητημάτων ὑπαγομένων εἰς τὴν σφαῖραν τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως». Κύριοι βουλευταί, προσέξατε καὶ τὰς λέξεις αὐτοῦ τοῦ νόμου τοῦ Συντάγματος: «Τὸ δικαίωμα τοῦ ἀποφασίζειν εἰς τοὺς ἀνωτέρω Ὀργανισμοὺς ἐπὶ ζητημάτων ὑπαγομένων εἰς τὴν σφαῖραν τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως ἀνήκει ἀπαραιτήτως εἰς αἱρετὰ ὄργανα, ἐκλεγόμενα διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας». Σᾶς ἀνέγνωσα τὸ ἄρθρον τοῦ 1911, τὸ ὁποῖον λέγει μόνον περὶ ἐκλογῆς τῶν ὀργάνων τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως καὶ ἠκούσατε ὅτι ζητεῖ μόνον καθολικὴν ψηφοφορίαν, ὄχι ἄμεσον. Καὶ ὅταν, κύριοι βουλευταί, νεώτερος νόμος, ρυθμίζων τὸ αὐτὸ θέμα ἀπαλείφῃ τὴν λέξιν «ἀμέσου», θὰ εἴπῃ, αὐτομάτως ἐπιτρέπει καὶ τὴν ἔμμεσον. Δηλαδή, ἡ κοινὴ συνείδησις, μεταξὺ 1864 καὶ 1911, μετετράπει κατὰ τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε νὰ ἐπιτρέπῃ τὸ νέον Σύνταγμα καὶ τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν καὶ νὰ ἀφήνῃ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ ρυθμίζῃ τὸ θέμα ἑκάστοτε, ὅπως νομίζει, ὅτι ἐξυπηρετεῖ τὰ γενικὰ συμφέροντα. Ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1927, τὸ ὁποῖον φέρει τὴν σφραγῖδα τοῦ ἀειμνήστου Παπαναστασίου, ἄρα καὶ τοῦ ἔχοντος τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς, ὡς μέλους τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως τότε καὶ ὡς μετασχόντος ἐνεργῶς εἰς τὴν κατάρτισιν τοῦ Συντάγματος, προσθέτει ὅτι «τὰ ὄργανα τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως ἔχουν δικαίωμα τοῦ ἀποφασίζειν εἰς τοὺς ἀνωτέρω Ὀργανισμοὺς ἐπὶ ζητημάτων, ὑπαγομένων εἰς τὴν σφαῖραν τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως». «Ἀνήκει εἰς αἱρετὰ ὄργανα, ἐκλεγόμενα διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας». Ἡ αὐτὴ διατύπωσις εἶναι καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα τὸ ἰσχῦον, τοῦ 1952: «Ἡ Διοικητικὴ ὀργάνωσις τοῦ Κράτους βασίζεται ................... ὡς νόμος ὁρίζει». «Ἡ ἐκλογὴ τῶν Δημοτικῶν καὶ Κοινοτικῶν ἀρχῶν γίνεται διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας». Συνεπῶς, λόγος περὶ παραδόσεως ἠμπορεῖ νὰ χρησιμοποιῆται ὡς σχῆμα λόγου, ὡς ἐκδήλωσις ρητορικῆς δεινότητος, εἰς δημιουργίαν ἐπιχειρημάτων ἑώλων κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ νομικῶς καὶ πολιτικῶς διὰ τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχει, διότι ἀπὸ τοῦ 1864 μέχρι σήμερον, τὰ ἐπακολουθήσαντα πλείονα τοῦ ἑνὸς Συντάγματα, ρυθμίζουν ἀντιθέτως τὸ θέμα. Ἡ σκέψις τῶν πολιτικῶν κομμάτων ἐξεδηλώθη κατὰ καιροὺς διαφόρως, ἐγένετο νόμος εἰς τὸ 1950 μὲ ἔμμεσον ἐκλογήν, μετεβλήθη κατόπιν καὶ συζητεῖται σήμερον τὸ αὐτὸ θέμα μὲ βάσιν καὶ πάλιν τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν. Παράδοσις, λοιπόν, δὲν ὑπάρχει.

§34ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, μὲ συγχωρεῖτε....

§35Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, μὴ μὲ διακόπτετε, παρακαλῶ. Ἐὰν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν ὑπολογίσῃ τὸν χρόνον τῆς διακοπῆς σας καὶ τὸν χρόνον τῆς ἀπαντήσεώς μου εἰς τὸν χρόνον τῆς ὁμιλίας μου, εὐχαρίστως νὰ σᾶς ἐπιτρέψω ἐρωτήσεις, εἰς τὸ τέλος.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, δὲν ἐπιτρέπω.

§37Ο ΑΥΤΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω, ἐὰν ἡ παράδοσις γίνεται διὰ γραπτῶν κανόνων δικαίου... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§38Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ τὸν κώδωνα, δὲν ἤκουσα τίποτε.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὑποχρεώσητε ἰδιαιτέρως τὸ Προεδρεῖον, ἐὰν δὲν διακόψητε.

§40Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλέχθη, ὅμως, ὅτι τὸ σύστημα εἶναι ἀντιδημοκρατικόν. Δημοκρατία θὰ εἴπῃ ἄμεσος ἐκλογὴ τῶν ἀρχόντων τοῦ τόπου. Πῶς εἶναι δυνατόν, νὰ συμβιβάζεται ἔμμεσος ἐκλογὴ Δημάρχων μὲ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν τῆς Δημοκρατίας, ἡ ὁποία ἐπέβαλλε τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν τῶν ἀρχόντων τοῦ τόπου, τῶν ὀργάνων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ διοικήσουν τὸν τόπον, εἴτε γενικῶς, εἴτε τοπικῶς; Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, εἰς τὰ 1950, ὁπότε συνεζητεῖτο τὸ ἀνάλογον νομοσχέδιον, ὁ μετέπειτα νόμος Παπανδρέου, ὁ ἀείμνηστος Σβῶλος, παρὼν τότε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰδικώτατος περὶ τὰ Συνταγματικά, ὡς καθηγητὴς τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου, ἀνεγνώρισεν, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν εἶναι ἀντιδημοκρατικόν, ὑποθέτω δέ, ὅτι καὶ ἡ ἀριστερὰ παράταξις, σεβομένη καὶ τὴν μνήμην καὶ τὰ διδάγματα τοῦ Σβώλου, θὰ παραδέχεται, ὅτι ἡ γνώμη του εἶχε κῦρος μέγα καὶ δι’ ὅλους ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ εἰδικώτερον διὰ τοὺς ἀντιφρονοῦντας. Ἀλλὰ μήπως εἶναι τὸ μόνον θέμα τῶν Δημάρχων, κατὰ τὸ ὁποῖον θεσπίζεται ἡ ἔμμεσος ἐκλογή; Εἰς τὴν ἐκλογὴν βουλευτῶν, εἴχομεν ἔμμεσον ἐκλογὴν βουλευτῶν μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα Παπαναστασίου τοῦ 1926, καθ’ ὃ εἴχομεν τὴν τρίτην κατανομήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξελέγοντο βουλευταὶ ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος ἐξέλεγε διὰ σημειώματος, τὸ ὁποῖον πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὑπέβαλεν εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον. Ὁ ἀριθμὸς τῶν οὑτωσὶ ἐκλεγομένων βουλευτῶν ἦτο ἀκαθόριστος, διότι δὲν ἦτο ἐκ τῶν προτέρων γνωστὸν ποῖον θὰ ἦτο τὸ ὑπόλοιπον τῶν βουλευτῶν ἐκ τῆς πρώτης καὶ δευτέρας κατανομῆς. Διατὶ ἐκεῖνο δὲν ἦτο ἀντιδημοκρατικόν; Ἄλλο τὸ θέμα, ἐὰν τίς νομίζῃ, ὅτι δὲν ἦτο ὀρθὸν καὶ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἄλλον. Ἅπαξ, ὅμως, καὶ ἦτο, δὲν ἐθεωρήθη ποτὲ ἀντιδημοκρατικόν. Εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν Γερουσιαστῶν, εἴχομεν ἔμμεσον ἐκλογήν. Ἦσαν 120 οἱ γερουσιασταί, οἱ 20 ἐξελέγοντο ἀπὸ τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις, ἐξελέγοντο ἐμμέσως, μολονότι ἦσαν ἐκπρόσωποι ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Τὸ ἐκλογικὸν ὄργανον ποὺ τοὺς ἐξέλεγεν, ἦτο τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῶν ἀντιστοίχων ὀργανώσεων. Δὲν ἦτο ἔμμεσος ἐκλογή; Οἱ 10 ἀριστίνδην Γερουσιασταὶ ἐξελέγοντο ἀπὸ κοινοῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας. Εἶπε κανεὶς ποτέ, ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὐτὴ εἶναι ἀντιδημοκρατική; Τονίζω καὶ πάλιν, ὅτι τὸ ἐὰν εἶναι καλὸν ἢ κακὸν τὸ μέτρον, εἶναι δεκτικὸν συζητήσεως, ἀλλὰ ὅτι εἶναι ἀντιδημοκρατικόν, δὲν εἶναι δεκτικὸν συζητήσεως. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἀνώτατον ὄργανον τῆς Δημοκρατίας, ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, ἐξελέγετο ἐμμέσως διὰ κοινῆς συνεδριάσεως Βουλῆς καὶ Γερουσίας. Καὶ εἰς ἄλλας δὲ Δημοκρατίας, ὡς εἰς τὴν Γαλλικὴν Δημοκρατίαν καὶ εἰς τὴν Δημοκρατίαν τῶν Η.Π.Α., ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἐξελέγετο ἐμμέσως, καὶ ὅμως εἶναι τὸ ἀνώτατον ὄργανον τῆς Δημοκρατίας καὶ δὲν πρόκειται περὶ Δημάρχων. Εἶπε κανεὶς ποτέ, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀντιδημοκρατικόν; Ἑπομένως, παράδοσις δὲν στέκει. Ἀντιδημοκρατικότης δὲν στέκει. Τί στέκει; Κύριοι βουλευταί, εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι ἐὰν εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἐν τῇ ὁλότητί του ὑπάρχῃ ἕνα μέτρον, τὸ ὁποῖον ἀπέδωκε καρποὺς ἀρίστους, εἶναι ὁ νόμος ΔΝΖʹ τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ τοῦ Ἐμμανουὴλ Ρέπουλη, ὁ γνωστὸς ὑπὸ τὴν σύγχρονον ὀνομασίαν κῶδιξ Δήμων καὶ Κοινοτήτων, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ αὐτὸ πνεῦμα, τὸ τονίζω πρὸς ὅλους καὶ δεξιὰ καὶ ἀριστερά, ὁ ὁποῖος διήπετο ἀπὸ τὸ πνεῦμα καταπολεμήσεως τοῦ κομματισμοῦ, ἀπὸ τὰ ὄργανα τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως καὶ ἕνα μεγάλο ἀγαθόν, τὸ ὁποῖον ἐπέφερεν, ἦτο ἡ κατάργησις τῶν ἀγροτικῶν Δημάρχων. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ καὶ πάλιν, πολιτευόμεθα πολλοὶ ἐξ ἡμῶν ἐκ παραδόσεως ἀπὸ πατέρα καὶ πάππον, διὰ νὰ ἀναλογισθῶμεν ποία ἦτο ἡ κατάστασις ἡ ἐκλογικὴ μὲ τοὺς παλαιοὺς Δημάρχους καὶ ποία εἶναι ἡ σημερινή. Θὰ ἴδωμεν μίαν τεραστίαν διαφοράν. Ὁ ἀγών, ὁ πολιτικός, διεξήγετο προηγουμένως καὶ εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς. Διὰ τοῦ νόμου ποὺ προανέφερον, ἐπεδιώχθη ἡ κατάργησις τοῦ Δημάρχου–κομματάρχου εἰς τὴν ὕπαιθρον. Συμπλήρωμα τοῦ νόμου ἐκείνου, ἔρχεται ὁ παρὼν νόμος, ὁ ὁποῖος φιλοδοξεῖ νὰ καταργήσῃ τὸν κομματάρχην Δήμαρχον καὶ εἰς τὰς πόλεις. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, κύριοι βουλευταί, ὁ κομματάρχης Δήμαρχος ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ νοθεύῃ τὸ πολιτικὸν φρόνημα τοῦ λαοῦ, περισσότερον ἀπὸ κἄθε ἄλλον παράγοντα. Ἔχει εἰς χεῖρας του ἕνα ὅπλον. Ἐκτὸς τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων, τοὺς ὁποίους ἠμπορεῖ νὰ ἐπηρεάσῃ, ἔχει τὴν εὐχέρειαν εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν νὰ προσλάβῃ ἐκτάκτους ὑπαλλήλους καὶ νὰ διαθέσῃ τὰ βοηθήματα εἰς τοὺς πτωχοὺς καὶ τόσα ἄλλα νὰ κάμῃ, διὰ νὰ ἐπηρεάσῃ τὸ φρόνημα τῶν δημοτῶν. Δυστυχῶς, ἐπ’ αὐτοῦ, ἔχω πικρὰν πεῖραν. Ὅλα αὐτὰ ἔρχεται νὰ θεραπεύσῃ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Θὰ ἐρωτήσητε τώρα, εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς αὐτός; Αὐτό, κύριοι βουλευταί, δὲν δύναται κανεὶς νὰ τὸ προεξοφλήσῃ. Ὁ νόμος ΔΝΖ τῶν Βενιζέλου–Ρέπουλη, ἐφηρμόσθη ἐπὶ μισὸν αἰῶνα καὶ ἀπέδωσε τοὺς καρπούς του. Κανένας, νόμος, κανένα ἐκλογικὸν σύστημα, εἴτε ἀφορῶν τοὺς βουλευτάς, εἴτε ἀφορῶν τὰ ὄργανα τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν πραγμάτων ν’ ἀποδώσῃ καρπούς, ὅταν εἰς πᾶσαν ἐκλογὴν μεταβάλλεται. Καὶ ὁ καλλίτερος νόμος, δὲν δύναται ν’ ἀποδώσῃ τοὺς καρπούς του, ἐὰν δὲν ἐφαρμόζεται μονίμως καὶ ἀπὸ καλὰς χεῖρας. Γνωρίζετε τὸ ἀξίωμα, ὅτι καὶ ὁ χειρότερος νόμος εἰς χεῖρας καλοῦ ἐφαρμοστοῦ γίνεται καλὸς καὶ ὁ καλλίτερος νόμος εἰς χεῖρας κακοῦ ἐφαρμοστοῦ γίνεται κακός. Συνεπῶς, ἐὰν πρόκειται νὰ κρίνωμεν τὸ νομοσχέδιον, μόνον καὶ μόνον ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς βάσεώς του, ὅπως διατυποῦται, ἐγὼ τοὐλάχιστον, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ταχθῶ ὑπὲρ αὐτοῦ. Ὁ νόμος ΔΝΖ ἀπέδωσε τοὺς ἀγλαοὺς καρπούς του, διότι ἐφηρμόσθη ἐπὶ μισὸν αἰῶνα συνεχῶς. Δι’ ἡμᾶς τοὺς πολιτευομένους, ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι φρόνιμον, μετὰ μισὸν αἰῶνα, νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν πρὸ τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου ἐποχὴν καὶ νὰ εἴπωμεν σήμερον, θέλομεν τὸν κομματάρχην Δήμαρχον. Ἠρωτήθην, ἂν εἶναι βέβαιον, ὅτι διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς θὰ ἐπιτύχωμεν τοὺς καλλιτέρους. Νομίζω, ὅτι ἀπήντησα εἰς αὐτὸ τὸ θέμα, ὅτι ὁ νόμος δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀποδώσῃ τοὺς καρποὺς τοὺς ὁποίους ἀναμένομεν, ἐὰν δὲν ἐφαρμόζεται ἐπὶ μακρὸν συνεχῶς. Μία συνεχὴς ἐφαρμογὴ θὰ δημιουργήσῃ αὐτομάτως μίαν ἱεραρχίαν καὶ ἐντὸς τῶν στελεχῶν τῶν κομμάτων, εἰς τὰς τάξεις τοῦ λαοῦ, τῶν φίλων ἑκάστου κόμματος. Ἐπίσης διὰ τῆς ἀναλογικῆς, ἣν καθιερώνει τὸ νομοσχέδιον, τὰ πρόσωπα ἀναδεικνύονται ἐκ τῶν κάτω καὶ οὔτε ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος δύναται νὰ τὸ παρίδῃ, ἢ νὰ τὸ παραγνωρίσῃ. Δὲν ἀναμένω ἐκ τοῦ νόμου αὐτοῦ νὰ ἔλθῃ τὸ θαῦμα. Δὲν ἀνακαλύπτομεν τὴν ράβδον τοῦ Μωϋσέως. Θὰ ἔχωμεν τὸ σχετικῶς καλλίτερον ἀποτέλεσμα. Ὅλα σχετικὰ εἶναι. Μὲ τὸν νόμον τῆς σχετικότητος, θ’ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ θέμα. Εἶπεν ὁ Πρόεδρος κ. Βενιζέλος, ὅτι κατὰ τὴν 4ετίαν αὐτήν, ὁ Δήμαρχος δὲν θὰ ἔχῃ οὐσιαστικῶς τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ θὰ εἶναι δι’ αὐτὸν μία 4ετία τῶν παθῶν. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν θὰ εἶναι 4ετία τῶν παθῶν. Καὶ ἐρωτῶ: Δὲν εἶναι ἡ 4ετία τῶν παθῶν διὰ τὸν κ. Κατσώταν, ὁ ὁποῖος ἐξελέγη μὲ ἄμεσον ἐκλογήν; Ἐγὼ δὲν εἶμαι συμπολιτευόμενος καὶ ἠμπορῶ ἀνεπηρεάστως νὰ εἴπω τὰς ἀπόψεις μου. Ὑπομιμνήσκω τὴν περίοδον Σπύρου Μερκούρη. Πῶς ἐπεβλήθη; Βεβαίως εἶχε τὰ πολιτικά του φρονήματα, ἀλλὰ ἐπεβλήθη μὲ τὰ προσόντα του καὶ ἀνεδείχθη ἐξαίρετος δήμαρχος. Εἶχεν ὡς σύνθημά του «Λαὸς–Ἔργα» καὶ μὲ τὰ ἔργα ποὺ ἔκαμε, τὰ τεράστια διὰ τὴν ἐποχήν του, ἐπεβλήθη. Ὑπομιμνήσκω τὴν περίοδον τοῦ Μπενάκη. Ὁ Μπενάκης ἐπεβλήθη, ὄχι διότι τὸν ὑπεστήριζεν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἀλλὰ διότι ἦτο ὁ Μπενάκης.

§41Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ Κατσώτας, δὲν ἐγένετο ὄργανον τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου.

§42Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον ὅτι ἔγινεν ὄργανον. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἦτο κομματικὸς φίλος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Καίτοι ἐξελέγη μὲ ἄμεσον ἐκλογήν, δὲν ἠμπόρεσε ν’ ἀποδώσῃ τοὺς καρποὺς τῆς ἱκανότητός του. Ὑποθέσατε, ὅτι καθιερώνομεν τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν καὶ ἐκλέγεται ὁ Χ Δήμαρχος καὶ αὔριον μία οἱαδήποτε Κυβέρνησις, ἔχει πάντα λόγον νὰ μὴ τὸν εὐνοῇ. Κινδυνεύουν τὰ συμφέροντα τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως, ἀπὸ τὴν ἀντίθεσιν μεταξὺ Δημάρχου καὶ πολιτικῆς Κυβερνήσεως, ἀντιθέσεως ἡ ὁποία θὰ ἔρχεται μοιραίως, ὅταν τίθεται πολιτικὸν ζήτημα εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς. Λέγω μοιραίως, διότι ἡ περίοδος ἡ Δημαρχιακή, ἡ 4ετία, δὲν συμπίπτει μὲ τὴν περίοδον τῆς μιᾶς Κυβερνήσεως καὶ συνεπῶς, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς 4ετίας, ἠμπορεῖ ὁ Δήμαρχος ν’ ἀντιμετωπίσῃ καὶ φιλικὰς καὶ μὴ φιλικὰς Κυβερνήσεις.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, τὸ τέταρτον παρῆλθεν.

§44Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὡρίσαμεν ἡμίωρον, ὄχι τέταρτον.

§45Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, εἶναι ἡ ἀναλογικὴ καὶ ἔμμεσος ἐκλογή. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἔμμεσος καὶ ἄνευ ἀναλογικῆς, δὲν εἶναι δυνατόν, ὅμως, νὰ ὑπάρξῃ ἄμεσος ἐκλογὴ μὲ ἀναλογικήν. Καὶ δι’ αὐτὸ τὴν πρωταρχικὴν σημασίαν ὡς πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου τὴν θέτω, ὄχι εἰς τὸ ἔμμεσον τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ εἰς τὴν καθιέρωσιν τῆς ἀναλογικῆς διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Δημάρχου. Ἐλέχθη, πολὺ ὀρθῶς, ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Βουρδουμπᾶν, ὅτι διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐπιδιώκεται ἡ ἄμβλυνσις τῶν κομματικῶν ἀντιθέσεων καὶ ἐπιδιώκεται καὶ θὰ ἐπέλθῃ, ἀλλὰ ὅλοι σας, εὑρισκόμενοι εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν, θὰ πληροφορῆσθε, τί γίνεται εἰς τὰς ἐπαρχίας σας. Θὰ βλέπετε, ὅτι γίνονται προβλέψεις, γίνονται συνδυασμοί, σκέψεις, τί θὰ γίνῃ εἰς τὴν πρώτην Κυριακήν, τί θὰ γίνῃ εἰς τὴν δευτέραν Κυριακήν, καὶ ἐπιφέρει τοῦτο, ἀναμφισβητήτως, μίαν ἄμβλυνσιν. Θὰ τεθῇ, ἐλέχθη, θέμα πολιτικόν. Εἶπα τὴν γνώμην μου ἐπ’ αὐτοῦ, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ τεθῇ πολιτικὸν ζήτημα, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ ἐὰν ἕνα κόμμα θέσῃ πολιτικὸν ζήτημα εἰς τὰς ἐκλογάς, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ ἄλλα κόμματα νὰ τὸ ἀκολουθήσουν, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἐπιφέρει οὐδὲν ἀποτέλεσμα. Εἰς τὴν ἐκλογὴν Κατσώτα, ἐτέθη πολιτικὸν ζήτημα. Ἀποτέλεσμα, ὁ Κατσώτας ἐξελέγη καὶ ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν ἐδεινοπάθησε, διότι ὁ Δήμαρχος δὲν ἦτο φίλος τῆς Κυβερνήσεως. Συνεπῶς, δὲν κρίνονται τὰ πολιτικὰ θέματα ἀπὸ τοπικὰς ἐκλογάς. Ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρξῃ μία ἐκδήλως ὑπολανθάνουσα χροιὰ ἐπαναστατική, ὅπως ἔγινεν εἰς τὴν Ἱσπανίαν, ὅπου μὲ ἀποτέλεσμα δημοτικῶν ἐκλογῶν ἐξεθρονίσθη ὁ Ἀλφόνσος. Ἀλλ’ ἐκεῖ, δὲν εἶχε τεθῆ πολιτικὸν θέμα, εἶχε τεθῆ ἐπαναστατικὸν θέμα. Εἶναι πολὺ διάφορον τὸ πρᾶγμα. Κύριοι βουλευταί, τερματίζω. Ἡ ΕΔΑ, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, κηρύσσεται ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, μόνον, διὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς.

§46Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐλέχθη καὶ ἀπὸ τὸν εἰσηγητήν, ὅτι κηρυσσόμεθα ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ καὶ εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς.

§47Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ κακὴ ἀντίληψίς μου ὀφείλεται, κυρίως, εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Τσιριμώκου.

§48Η. ΗΛΙΟΥ. Κομματιάζεται ὁ Δήμαρχος. Ὁ Δήμαρχος εἶναι ἐκτελεστικὸν ὄργανον.

§49Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Χαίρω, ὅτι ἡ ΕΔΑ εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς.

§50ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τῶν Συμβουλίων. Ὄχι τοῦ Δημάρχου.

§51Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε, δὲν εἴμεθα σύμφωνοι.

§52Η. ΗΛΙΟΥ. Δὲν εἴμεθα σύμφωνοι. Ὡς πρὸς τὸν Δήμαρχον δὲν χωρεῖ ἀναλογικὴ ἀνάδειξίς του, ὁπωσδήποτε.

§53Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν θεωρῆτε ἐκτελεστικὸν ὄργανον τὸν Δήμαρχον, ὑποστηρίζετε καὶ εἰς τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογήν, ὅτι οἱ βουλευταί, θὰ ἐκλέγωνται διὰ τῆς ἀναλογικῆς καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ ἐκτελῇ τὰς θελήσεις τοῦ Σώματος, θὰ ἐκλέγεται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν λαόν;

§54Η. ΗΛΙΟΥ. Εἶναι τελείως διαφορετικόν.

§55Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ὅταν χαρακτηρίζετε τὸν Δήμαρχον ὡς ἐκτελεστικὸν ὄργανον τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, εἶσθε ἐκτὸς θέματος.

§56Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος εἶναι καὶ Πρωθυπουργός, κατὰ πᾶσαν λογικὴν πρόβλεψιν. Ἐνῷ δὲν ξεύρομεν εἰς τὸν Δῆμον ποῖος θὰ εἶναι Δήμαρχος, διότι πιθανὸν νὰ εἶναι καὶ ἐκεῖνος ποὺ ἐκπροσωπεῖ τὸ 5%.

§57Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτό, εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ. Ὅπως, ὅμως καὶ ὁ Θεμιστοκλῆς Σοφούλης ἔγινε Πρωθυπουργός, ἐκπροσωπῶν μίαν μειοψηφίαν.

§58Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὀφείλω νὰ ἐπαναλάβω, αὐτὸ ποὺ ἐλέχθη καὶ εἰς μίαν ἄλλην συνεδρίασιν. Εἰς περίπτωσιν πλειοψηφικοῦ καὶ ἀπολύτου πλειοψηφίας, πράγματι, ὁ ἀρχηγὸς ὁ πλειοψηφῶν γίνεται καὶ ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς περίπτωσιν ὅμως ἀναλογικῆς εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς, ἡ μεγίστη πιθανότης εἶναι, ὅτι οὐδὲν κόμμα θὰ ἔχῃ αὐτοδύναμον πλειοψηφίαν. Θὰ γίνῃ Κυβέρνησις συνασπισμοῦ καὶ εἶναι ἄγνωστον ποῖος θὰ γίνῃ πρωθυπουργός. Διὰ τὴν περίπτωσιν, ἑπομένως, τῆς ἀναλογικῆς, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐκλεγῇ κατόπιν συνεννοήσεως τῶν Κομμάτων. Καὶ τὸ ἴδιον ἴσχυε καὶ διὰ τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν Προέδρου Δημοκρατίας. Ἔχομεν, λοιπόν, ἔμμεσον ἐκλογὴν τῶν Προέδρων εἰς τὰς Κοινότητας. Ἔχομεν διορισμὸν τοῦ Νομάρχου. Ἔχομεν ἐπίσης ἔμμεσον ἐκλογὴν καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας. Ἐξαίρεσιν ἀπετέλει ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ τοῦ Δημάρχου, ἡ ὁποία τώρα καταργεῖται. Καὶ ἀποκαθίσταται τοιουτοτρόπως ὁμοιομορφία εἰς ὅλην τὴν κλίμακα τοῦ Δημοσίου βίου. (Χειροκροτήματα).

§59Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλέχθη, ὅτι ἡ ΕΔΑ ὑποστηρίζει τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἀναφορικῶς πρὸς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς, δὲν τὸ θέλει, ὅμως, διὰ τὸν Δήμαρχον. Δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν, οὔτε τὴν πρόθεσιν νὰ ἀναλύσω ἐγὼ τὰς σκέψεις τῆς ΕΔΑ. Ἐκφέρω τὴν κρίσιν μου ὅπως τὴν ἀντιλαμβάνομαι. Εἶναι πιθανόν, ὅτι ἡ ΕΔΑ ἀποβλέπουσα εἰς ἐκλογικὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν προδικάζει καὶ διὰ τὸ μέλλον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν προσφάτων ἐκλογῶν τῆς 11)5)1958, προβλέπει, ὅτι εἰς ὡρισμένους Δήμους, θὰ ἔχῃ ἀσφαλῶς Δημάρχους ἰδικούς της. Εἶναι δυνατόν, ἀλλὰ ἐξ ἄλλου δὲν θὰ ἔχῃ οὐδαμοῦ ἀλλοῦ συμμετοχὴν εἰς τὴν Δ)σιν τῶν Κοινοτήτων ἢ τῶν ἄλλων Δήμων, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἔχει πλειοψηφίαν. Μετὰ τὸ καθοριζόμενον ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου σύστημα, καθίσταται ὄχι ἀδύνατον, ὅλως δυσχερέστατον τὸ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐκλογὴν Δημάρχων φίλων της εἰς ὡρισμένους Δήμους, ἀλλὰ ἐξ ἄλλου, ἔχει τὴν δυνατότητα συμμετοχῆς εἰς τὰς Διοικήσεις ὅλων τῶν ὀργανώσεων τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Ἐπομένως ἐὰν ὄντως ἡ σκέψις αὐτὴ εἶναι τῆς ΕΔΑ, εἶναι μονομερὴς καὶ δὲν ἔχει γενικωτέραν ἀξίαν. Σήμερον, πιθανὸν νὰ ἔχῃ τὸ Αʹ κόμμα τὴν δύναμιν νὰ ἐκλέξῃ Δήμαρχον, πιθανὸν νὰ μὴ τὴν ἔχῃ αὔριον. Δὲν πρόκειται μὲ τὰ κριτήρια αὐτὰ νὰ κρίνωμεν τὴν σκοπιμότητα ἑνὸς νομοθετικοῦ μέτρου ἁπλῶς, ὡς εἶναι τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διὰ τὰ θέματα ἔστω τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Κύριοι βουλευταί, δὲν δέχομαι ὡς αἰτιολογίαν τοῦ νομοσχεδίου τὴν πρόθεσιν ἀποκλεισμοῦ φίλων τῆς ΕΔΑ ἀπὸ τὰς Διοικήσεις τῶν ὀργάνων τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Εἶπον, κρίνω τὸ νομοθέτημα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κειμένου. Οἱαδήποτε ἄλλη γνώμη, διατυπωθεῖσα, γίνεται ὑπ’ εὐθύνη ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὴν διετύπωσαν. Ὑπ’ εὐθύνη ἰδική μου, εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγω προσωπικῶς ἐγώ. Καὶ ἄλλοτε μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν παρελθοῦσαν περίοδον καὶ εἰς τὴν παροῦσαν νὰ εἴπω, ὅτι ἡ θέσις μου ἔναντι τοῦ Κομμουνισμοῦ εἶναι σαφής. Δὲν λέγω ἁπλῶς τῆς ΕΔΑ, λέγω γενικώτερον, ἔναντι τοῦ κομμουνισμοῦ. Δὲν φοβοῦμαι τὸν κομμουνισμὸν ὡς θεωρίαν. Δὲν φοβοῦμαι τὸν κομμουνισμὸν ὡς πολιτικήν. Τὸν φοβοῦμαι ὡς δρᾶσιν, ὡς βιαιότητα. Καὶ δὲν ἔχω ἐμπιστοσύνην, τοὐλάχιστον κρίνων ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε ἱστορίας του, ὅτι αἱ βιαιότητες δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαναληφθοῦν. Καὶ αὐτὸ φοβοῦμαι. Βεβαίως, ἔχω ριζικὰς πολιτικὰς ἀντιθέσεις περὶ τὴν πολιτικήν του γραμμήν, εἰς πολλὰ θέματα καὶ νομίζω, ὅτι ἡ ἐξέλιξις τῶν πολιτικῶν πραγμάτων διεθνῶς μὲ βάσιν τὸ ὅτι πόλεμος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ λόγῳ τῆς βόμβας, θὰ ἀγάγῃ τὸν μὲν κομμουνισμὸν νὰ ἐξελιχθῇ δεξιώτερον, πρὸς πολιτικὴν δημοκρατίαν καὶ τὸν Δυτικὸν κόσμον νὰ ἐξελιχθῇ ἀριστερώτερον, ἔτι μᾶλλον, πρὸς οἰκονομικὴν δημοκρατίαν, καὶ νὰ ἐπέλθῃ μία συνάντησις, ἡ ὁποία νὰ ἐξασφαλίζῃ εἰς τὴν ἀνθρωπότητα πλέον μίαν ἥσυχον διαβίωσιν. Καὶ ἐὰν κρίνω ἀπὸ τὴν ἐξέλιξιν τῶν διεθνῶν πραγμάτων εἰς τὰς ἡμέρας μας, ἡ γνώμη μου αὐτὴ ἐνισχύεται. Τί εἶναι τὸ ταξίδιον τοῦ Μικογιὰν εἰς Ἡνωμένας Πολιτείας; τί εἶναι ἡ πρόσκλησις Χρουστσὼφ πρὸς Ἀϊζενχάουερ; τί εἶναι αἱ διασκέψεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται; Προμηνύουν πόλεμον; Προμηνύουν προπαρασκευὴν τοῦ ἐδάφους διὰ μίαν εὐρυτέραν συνεννόησιν; Συνεπῶς, ἡ ἄποψις εἶναι ὅτι δὲν φοβοῦμαι τὸν κομμουνισμὸν ὡς θεωρίαν. Δὲν εἶμαι καὶ ἐναντίον τῆς ἐκλογῆς βουλευτῶν κομμουνιστῶν. Εἶπον καὶ ἄλλοτε, ἐφόσον ὑπάρχουν κομμουνισταὶ ἐκλογεῖς, μοιραῖον εἶναι, ἀναπόφευκτον εἶναι, ἰδίως μὲ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα, νὰ ἔχωμεν καὶ βουλευτὰς κομμουνιστάς. Καὶ εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ἡ πίστις μου εἶναι ὅτι τοῦτο εἶναι ὄχι μόνον μοιραῖον, ἀλλὰ καὶ ἐπωφελὲς—καὶ κοινωνικῶς ἐπωφελὲς καὶ ἐθνικῶς. Διατί; Διότι δίδει τὴν δυνατότητα ἐκπροσωπήσεως εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ὅλων τῶν ρευμάτων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἔργον, ὅμως, ἡμῶν τῶν μὴ ἀσπαζομένων τὰς θεωρίας τοῦ κομμουνισμοῦ καὶ τὰ πολιτικά του δόγματα εἶναι νὰ φροντίζωμεν διὰ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν, νὰ μὴ ἀφίνωμεν τὸν κόσμον νὰ παρασυρθῇ εἰς τὰς ἐξστρεμιστικὰς αὐτὰς θεωρίας. Καὶ ὑπάρχει δυνατότης. Σημειώνω ἕνα γεγονός: Εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ὁ κ. Παπανδρέου ἐξεδήλωσεν ὡς πρόγραμμα τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τὴν ἐπέκτασιν τῆς ἀγροτικῆς ἀσφαλίσεως. Ἐμυκτηρίσθη ὡς ἀμαθής, ὡς ὀνειροπόλος, ὡς μὴ γνωρίζων τὰ οἰκονομικὰ πράγματα τοῦ τόπου. «Ἄδυνατον πρᾶγμα, ἐλέχθη. Δημοκοπία ἀσύστολος». Καὶ σήμερον ἀναγινώσκομεν εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι τὸ πρᾶγμα μελετᾶται ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Θὰ εἶναι εὐτύχημα δι’ ἡμᾶς, νὰ πραγματοποιηθῇ. Εὐτύχημα διττόν. Καὶ διότι πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἀσφάλισις τῶν ἀγροτῶν καὶ διότι ἡ κοινωνικὴ ἀσφάλισις τῶν ἀγροτῶν τοὺς ἐμποδίζει ἀπὸ τὸν κομμουνισμόν. Καὶ διότι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐκηρύξαμεν αὐτὸ τὸ δόγμα, θὰ ἔχωμεν μίαν πλήρη ἱκανοποίησιν, ὅτι ἀνεγνωρίσθη ἡ ὀρθότης τοῦ δόγματος καὶ πραγματοποιεῖται. Διότι, κύριοι βουλευταί, πάντοτε λέγεται, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις συγκυβερνᾶ. Ἰδοὺ ἡ συγκυβέρνησις: Ἐφαρμόζεται τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἡ ἀντιπολίτευσις ἐξήγγειλεν. Δὲν ἠδυνήθη, βεβαίως, τὸ Κόμμα μας νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ ἐξ ἰδίας δυνάμεως, διότι δὲν ἔλαβε τὴν ἀπαιτουμένην ἐνίσχυσιν ἀπὸ τὸν λαόν, θὰ εἶναι ὅμως εὐτύχημα δι’ ἡμᾶς, ἐὰν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τὸ πραγματοποιήσῃ.

§60ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται.

§61Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ... Καὶ τὸ ὅτι, κύριε συνάδελφε, ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Ρ.Ε. τὸ ἐξήγγειλε, δι’ ἡμᾶς εἶναι ἱκανοποίησις.

§62Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ἐδιαβάσατε τὸ νομοσχέδιον. Δὲν ὁμιλεῖ περὶ ἀσφαλίσεως, ἀλλὰ μόνον περὶ παροχῆς ἰατροφαρμακευτικῆς περιθάλψεως. Ἐξηγγέλθη διὰ τοῦ τύπου.

§63Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἔρχομαι, κύριοι βουλευταί, τερματίζων, εἰς τὸ ἄρθρον 14. Μῦδροι ἐναντίον τοῦ ἄρθρου 14! Πῶς εἶναι δυνατόν, νόμος νὰ ἔλθῃ νὰ παρεμποδίσῃ τὴν ἐλευθέραν ἐκδήλωσιν τῶν πολιτικῶν σκέψεων τῶν πολιτῶν, διότι ἔγιναν δήμαρχοι; Κύριοι βουλευταί, δὲν πρόκειται περὶ τοιούτου τινός. Σᾶς ἀναγινώσκω τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927. Λέγει, ὅτι: «Ἀποστολὴ τῶν ὀργάνων τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως καὶ δικαίωμά των εἶναι νὰ ἔχουν γνώμην ἐπὶ τῶν θεμάτων τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως». Πέραν τούτου, τίποτε. Τὸ ἄρθρον 14, λέγει, ὅτι «ὅταν τὰ ὄργανα τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως ἐκμεταλλεύωνται τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουν, διὰ νὰ προβαίνουν εἰς πολιτικὰς ἐνεργείας ἢ πράξεις ἀποσκοπούσας εἰς κομματικὴν ἐκμετάλλευσιν, τιμωροῦνται». Ἑπομένως καὶ κύρωσις πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς νομίμου ἐνεργείας τοῦ ὑπουργοῦ, διὰ τῆς προσφυγῆς εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ ἐξασφάλισις. Ὁ νόμος ἀπαιτεῖ δολίαν προαίρεσιν. Πρέπει αἱ πράξεις αὐταὶ τῶν ὀργάνων τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως, νὰ σκοποῦν εἰς ἐκμετάλλευσιν τοῦ ἀξιώματος, ἐπὶ ζημίᾳ τῶν τοπικῶν ζητημάτων. Δι’ αὐτοὺς ὅλους τοὺς λόγους, κύριοι βουλευταί, ἐγώ, προσωπικῶς, θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἐπιφυλασσόμενος νὰ ἐπιφέρω εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ὡρισμένας παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔχω ὡς πρὸς ὡρισμένα ἄρθρα. (Χειροκροτήματα).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κοινωνικοῦ Κόμματος, ἔχει τὸν λόγον.

§65Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, οὔτε ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου, οὔτε ἡ προφορικὴ ἀνάπτυξις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, οὔτε τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ προηγούμενος ρήτωρ, μὲ ἔπεισαν περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς μεταβολῆς τοῦ ἰσχύοντος συστήματος τῆς ἐκλογῆς τῶν Δημοτικῶν καὶ Κοινοτικῶν Ἀρχόντων. Ἰσχυρίζεται βέβαια ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις, ὅτι χάρις εἰς τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν ἐπιτυγχάνεται, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὁ ἐξοβελισμὸς τοῦ κομματισμοῦ ἀπὸ τοὺς Δήμους, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὁ κομματικὸς ἀποχρωματισμὸς τῶν ἐκλογῶν. Συνέπεια, τούτου, ἀναγκαία, πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἀνάδειξις ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ, ὡς Δημοτικῶν Ἀρχόντων τῶν ἀξιωτέρων καὶ ἱκανωτέρων. Συνεπῶς, ἀντικειμενικὸς σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἀνάδειξις τῶν ἀξιωτέρων καὶ ἱκανωτέρων. Τουλάχιστον ἐγὼ ἀμφισβητῶ, ἐὰν ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ πρόκειται νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τοιοῦτον ἀποτέλεσμα. Περὶ τῆς συνταγματικότητος καὶ τῆς δημοκρατικότητος τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ λόγος καὶ εἶμαι σύμφωνος ἐν τούτῳ μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Μπακόπουλον. Πρόκειται, ὅμως, περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν ἱκανωτέρων καὶ ἀξιωτέρων. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, ὄχι μόνον δὲν ἐπιτυγχάνεται ἡ ἐκλογὴ τοῦ ἀξιωτέρου καὶ ἱκανωτέρου, ἀλλ’ ἀντιθέτως εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐπιτυγχάνεται ὁ ἀποκεφαλισμὸς τοῦ Δήμου καὶ ἡ ὑπονόμευσις τοῦ κύρους τοῦ Δημάρχου, ταὐτοχρόνως δὲ εἰσάγονται εἰς τὰ δημοτικὰ πράγματα, ὄχι μόνον ὁ κομματισμός, ἀλλὰ καὶ μία ἀπαράδεκτος συναλλαγή, περὶ τῆς ὁποίας θὰ ὁμιλήσω κατωτέρω. Δὲν νομίζω, ἐν πρώτοις, ὅτι ἐπιτυγχάνεται κομματικὸς ἢ πολιτικὸς ἀποχρωματισμὸς τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Ἀντιθέτως, νομίζω, ὅτι διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς εἶναι φυσικὸν τὰ κόμματα νὰ υἱοθετήσουν ἰδικούς των ὑποψηφίους καὶ ἰδικούς των συνδυασμούς. Ἡ συντροφιά, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προχθές, δημοτῶν πάσης κομματικῆς προελεύσεως, ἀγαπώντων τὸν Δῆμον, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποφασίσουν ἀπὸ κοινοῦ νὰ κατέλθουν εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς, δὲν εἶναι δυνατὴ παρὰ μόνον μὲ τὴν ἄμεσον ἐκλογήν. Ἀντιθέτως, μὲ τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, ἕκαστον κόμμα θὰ καταρτίσῃ ἰδίους συνδυασμούς, καὶ μοιραίως, κατ’ ἀνάγκην, θὰ προσλάβῃ — καὶ ὅταν ἀκόμη δὲν θὰ εἶχεν ἐξ ὑπαρχῆς — περισσότερον κομματικὴν χροιὰν ἡ δημοτικὴ ἐκλογή. Βεβαίως, θὰ μειωθῇ ἡ ὀξύτης. Ἀναμφισβητήτως ἡ ὀξύτης θὰ εἶναι μικροτέρα, μὲ τὴν ἔμμεσον ὅμως ἐκλογὴν —λόγῳ τῆς πικρίας ποὺ γεννᾶται ἐξ ὡρισμένων ἀθεμίτων συναλλαγῶν— θὰ εἶναι μακροτέρα. Καὶ ἐξηγοῦμαι: Ἐνῷ εἰς τὴν ἄμεσον ἐκλογήν, ἀναμφιβόλως, ἐπικρατεῖ μεγάλη ὀξύτης, ἐν τούτοις, ἀπὸ τῆς ἑπομένης, λόγῳ τοῦ ὅτι ὁ κυρίαρχος λαὸς λύει ὁριστικῶς τὸ θέμα τοῦ Δημάρχου, τὰ πάθη πλέον ἀνήκουν εἰς τὸ παρελθόν. Ἐπὶ πλέον δέ, ὁ Δήμαρχος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκλεγῇ, ὡς ἀντλῶν τὸ κῦρος του ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν λαόν, θὰ ἔχῃ τὴν δυνατότητα νὰ ἐπιβάλῃ μίαν πειθαρχίαν εἰς τὸ δημοτικὸν σῶμα. Ἀντιθέτως, ὅμως, μὲ τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν, ἐπειδὴ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν θὰ μείνῃ ἀνοικτὸν τὸ θέμα τοῦ Δημάρχου, καὶ ἀνοικτοὶ οἱ δρόμοι πρὸς πᾶσαν φιλοδοξίαν, αἱ ἀντιθέσεις θὰ συνεχισθοῦν καὶ θὰ ὑπεισέλθουν, μετὰ ταῦτα, εἰς τὸ στενὸν δημοτικὸν συμβούλιον. Καὶ ἀρκεῖ αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ λάβουν χώραν ἀπαράδεκτοι συμβιβασμοί, ἡ δὲ πικρία, ἡ ὁποία ἐξ αὐτοῦ θὰ γεννηθῇ, θὰ διαιωνίσῃ τὰς ἀντιθέσεις καὶ τὰ πάθη εἰς βάρος πάντοτε τῶν δημοτικῶν ὑποθέσεων. Δι’ αὐτὸ πιστεύομεν, ὅτι τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ἀντὶ νὰ ἐξοβελίζῃ τὸν κομματισμὸν ἀπὸ τοὺς Δήμους, ἀντιθέτως τὸν ἐγκαθιστᾷ εἰς αὐτούς, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι τὸν ἐμφανίζει εἰς τὸ περισσότερον στενὸν Σῶμα, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ὅπου τὰ πάθη ἀσφαλῶς καὶ αἱ ἀντιθέσεις, ἀλλὰ καὶ τὰ συμφέροντα εἶναι ἀκόμη μεγαλύτερα. Μᾶς ἀντιτάσσουν, ὅτι ἡ συναλλαγή, ἐὰν θὰ ὑπάρξῃ εἰς τὴν δευτέραν ἐκλογήν, προκειμένου περὶ ἐμμέσου ἐκλογῆς, θὰ ὑπάρξῃ κατ’ ἀνάγκην εἰς τὴν πρώτην ἐκλογήν, ἐπὶ ἀμέσου ἐκλογῆς, κατὰ τὴν ἐμφάνισιν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, ὁπότε ἐκεῖ πλέον θὰ δημιουργηθοῦν συνασπισμοὶ ἢ καὶ μέτωπα, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός. Ὑπάρχει, κύριοι συνάδελφοι, συναλλαγὴ θεμιτὴ καὶ συναλλαγὴ ἀθέμιτος. Θεμιτὴ συναλλαγὴ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία προκύπτει ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων γενικῶν λ. χ. ἐκλογῶν, ὅταν κόμματα, συγγενῆ, ἀπὸ πλευρᾶς προγραμμάτων, κατ’ ἀνάγκην συνεργάζωνται, ἐναρμονίζοντα τὰ προγράμματά των καὶ καταρτίζουν μίαν Κυβέρνησιν συνασπισμοῦ. Ὑπάρχει, ὅμως καὶ ἡ ἄλλη συναλλαγή, ἡ ἀθέμιτος, ἡ ὁποία δὲν εἶναι περὶ τὰ προγράμματα, εἶναι περὶ τὰ πρόσωπα καὶ τὰ ἀξιώματα καὶ ἡ ὁποία, ὅταν λαμβάνῃ χώραν μάλιστα ἐν κλειστῷ δημοτικῷ συμβουλίῳ καὶ ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ λαοῦ, τότε, ἀναμφιβόλως, εἶναι ἀπαράδεκτος καὶ καταδικαστέα. Δὲν δυνάμεθα νὰ θέτωμεν εἰς ἴσην μοῖραν τὴν πρώτην ἂς τὴν εἴπωμεν συναλλαγήν, ἢ συμβιβασμὸν μᾶλλον, ὁ ὁποῖος βασίζεται εἰς τὸν ἐναρμονισμὸν τῶν προγραμμάτων καὶ εἰς τὴν συνεργασίαν κομμάτων, μὲ τὴν ἀθέμιτον προσωπικὴν συναλλαγήν, ἡ ὁποία θὰ προκύψῃ κατ’ ἀνάγκην ἀπὸ τὸ ἔμμεσον σύστημα τοῦ νομοσχεδίου. Κύριοι βουλευταί, μᾶς λέγει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν θέλει νὰ προσδώσῃ κομματικὸν χαρακτῆρα εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς. Ἡ δήλωσίς της, δέχομαι, ὅτι εἶναι εἰλικρινής. Καὶ ἄλλοτε, ὁ ἀείμνηστος Στρατάρχης Παπάγος, τὸ αὐτὸ ἐδήλωσεν εἰς τὰς παραμονὰς δημοτικῶν ἐκλογῶν. Ἐὰν τὸ ἐπέτυχεν αὐτὸ εἶναι ἕτερον θέμα. Ἐγώ, ὅμως φρονῶ, ὅτι μία τοιαύτη φραστικὴ δήλωσις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν θέτει πολιτικὸν θέμα εἰς τὰς ἐκλογάς, δὲν ἐξοβελίζει τὸν κομματισμὸν ἀπὸ τοὺς Δήμους. Διὰ νὰ ἀποκλεισθῇ ὁ κομματισμὸς χρειάζεται καὶ κἄτι ἄλλο, χρειάζεται, ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐξουσίαν, νὰ μὴ ἀρκεσθῇ εἰς αὐτὴν τὴν δήλωσιν προεκλογικῶς, ἀλλὰ μετεκλογικῶς διὰ τῶν πραγμάτων καὶ τῶν πράξεων νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ὁ Δήμαρχος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκλεγῇ, εἰς οἱανδήποτε παράταξιν καὶ ἐὰν ἀνήκῃ, θὰ θεωρῆται ὑπ’ αὐτῆς ὡς Ἄρχων τοῦ Δήμου ὁλοκλήρου, θὰ ἀντιπροσωπεύῃ δι’ αὐτὴν ὁλόκληρον τὸν Δῆμον καὶ ὅλους τοὺς Δημότας του καὶ ὄχι μίαν μερίδα. Ἐὰν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀντελαμβάνετο μία Κυβέρνησις τὰ δημοτικὰ πράγματα, μὴ ἀμφιβάλλετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὀλίγον κατ’ ὀλίγον θὰ ἐπήρχετο πραγματικὴ ὕφεσις εἰς τὰς δημοτικὰς ὑποθέσεις, τὰ προβλήματα τῶν Δήμων κατ’ ἄλλον τρόπον θὰ ἀντιμετωπίζοντο ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἀλλὰ καὶ οἱ Δημοτικοὶ Ἄρχοντες θὰ ἀντελαμβάνοντο κατὰ διαφορετικὸν τρόπον τὰς σχέσεις των καὶ τὰς ὑποχρεώσεις των ἔναντι τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπεμνήσθην εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, τὸ παράδειγμα τῶν ἀειμνήστων Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ τοῦ Σπύρου Μερκούρη. Γνωρίζετε ποία ὑπῆρξεν ἡ ἀντίθεσις μεταξὺ αὐτῶν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1929. Αὐτὸ ὅμως, δὲν τοὺς ἠμπόδισε τὴν ἑπομένην νὰ συνεργασθοῦν ἁρμονικώτατα. Καὶ ἡ Κυβέρνησις —εἶναι πρὸς τιμήν της αὐτὸ — ἐβοήθησε πραγματικῶς τὸν Δήμαρχον ἐκεῖνον καὶ πολλὰ τῷ ὄντι προσέφερεν εἰς τὸν Δῆμον Ἀθηναίων. Ἐάν, συνεπῶς, δὲν ὑπάρξῃ αὐτὴ ἡ μετεκλογικὴ συνεργασία καὶ ὑποβοήθησις, ἀποδεικνυομένη διὰ τῆς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐνισχύσεως τοῦ ἐκλεγομένου Δημάρχου καὶ ὅταν δὲν εἶναι φίλος της, ἡ προεκλογικὴ δήλωσις, ὅτι δὲν προσδίδεται κομματικὸς χαρακτὴρ εἰς τὰς ἐκλογάς, δὲν εἶναι ἀρκετὴ διὰ νὰ ἐξοβελίσῃ τὸν κομματισμὸν ἀπὸ τὸν Δῆμον.

§66Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἀπὸ τὸν κρατικὸν προϋπολογισμὸν ἀκόμη, ἔδωσεν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος χρήματα πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ Δήμου.

§67Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως, λοιπόν, ἀντιλαμβάνεσθε, μὲ τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν καὶ τὴν προεκλογικὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ κομματισμὸς νὰ ἀποκλεισθῇ ἀπὸ τοὺς Δήμους, διότι τὸ παρελθὸν τῆς Κυβερνήσεως οὐδεμίαν μᾶς ἐμπνέει ἐμπιστοσύνην, ὅτι ἡ συμπεριφορά της πρὸς τοὺς Δημάρχους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλεγοῦν καὶ δὲν θὰ εἶναι φίλοι της, θὰ εἶναι οἵα προηγουμένως εἴπομεν. Ἀλλ’ ἀσχέτως πρὸς τὸ θέμα αὐτὸ τοῦ στενοῦ κομματισμοῦ, τὸν ὁποῖον δὲν βλέπω ἐξοβελιζόμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ τὰς ἐκλογάς, θὰ ἤθελα νὰ ἐξετάσω τὸ γενικώτερον θέμα ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποχρωματίσωμεν πολιτικῶς τὰς ἐκλογάς. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι ἔχω μεγάλας ἀμφιβολίας. Καὶ αἱ ἀμφιβολίαι αὐταὶ προκύπτουν ἀπὸ τὴν πρᾶξιν τὴν ἑλληνικήν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν πρᾶξιν τὴν παγκόσμιον. Δὲν γνωρίζω καμμίαν σύγχρονον δημοκρατίαν, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ θέμα τῶν Δημάρχων νὰ εἶναι ἀπηλλαγμένον καὶ μακρὰν πάσης πολιτικῆς ἀποχρώσεως. Εἰς πολλὰς δημοκρατίας, ὅπως γνωρίζετε, αἱ Δημοτικαὶ ἐκλογαὶ θεωροῦνται καὶ ὡς πρόκριμα διὰ τὰς γενικωτέρας βουλευτικὰς ἐκλογάς. Εἰς ἄλλας, δὲ συμπίπτει εἰς τὸ αὐτὸ πρόσωπον τὸ δημαρχιακὸν καὶ τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα. Ἐξ αὐτοῦ οἱ Δῆμοι οὐδὲν ἔπαθον, οὐδόλως ἐζημιώθησαν. Ἀντιθέτως, συνεχῶς προάγονται καὶ ἀνθοῦν. Καὶ τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, διότι ἐκεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ κοινὴ γνώμη δέχονται, ὅτι τὰ κόμματα, εἰς τῶν ὁποίων τὰ προγράμματα σημαντικώτατον μέρος κατέχει τὸ θέμα τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, δικαιοῦνται καὶ ὀφείλουν νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Δήμου, διὰ νὰ ἐφαρμόζουν τὰς ἰδέας καὶ τὸ πρόγραμμά των. Καὶ συνεπῆ πρὸς τὴν ἀρχὴν αὐτήν, τὴν ἑπομένην τῆς ἐκλογῆς ἐνισχύουν τοὺς Δημάρχους εἰς τὸ δυσχερὲς ἔργον των καὶ δὲν παρεμβάλλουν εἰς αὐτὸ προσκόμματα. Καὶ αὐτὸ ἐξηγεῖται ἀπὸ τὸ γεγονός, ὅτι ἐκεῖ τὰ κόμματα δὲν εἶναι ἄθροισμα ἀνθρώπων τῶν ὁποίων ἐπιδίωξις μοναδική, εἶναι ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν ἀγαθῶν τῆς ἐξουσίας. Εἶναι, ἀντιθέτως, ζωντανοὶ ὀργανισμοί, τῶν ὁποίων συνδετικὸς δεσμὸς εἶναι αἱ κοιναὶ ἀρχαί, αἱ κοιναὶ ἰδέαι, τὸ κοινὸν πρόγραμμα. Τὸ θέμα τοῦ ἀποχρωματισμοῦ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, τὸ θέμα τοῦ ἐξοβελισμοῦ τοῦ κομματισμοῦ ἀπὸ τοὺς Δήμους, εἶναι θέμα μακρᾶς πολιτικῆς συμπεριφορᾶς καὶ ἐνεργείας, ἰδίως ἐκ μέρους τῶν Κυβερνήσεων, εἶναι θέμα βαθμιαίας ἐξυψώσεως τῶν πολιτικῶν μας ἠθῶν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τὰ μέσα ποὺ τὸ ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις, νὰ πραγματοποιηθῇ. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ, ὑπάρχει καὶ κἄτι ἄλλο, κύριοι συνάδελφοι. Καθ’ ἡμᾶς οἱ Δῆμοι, εἶναι ἡ πρώτη, ἡ βασικὴ μορφὴ τῆς Δημοκρατίας. Εἰς τοὺς Δήμους οἱ πολῖται ἀποκτοῦν συνείδησιν τῶν δικαιωμάτων των καὶ ὑποχρεώσεων, εἰς τοὺς Δήμους λαμβάνουν ἐπίγνωσιν τῆς ἐντάξεως τῶν προσωπικῶν των συμφερόντων εἰς τὸ γενικώτερον συμφέρον εἰς τοὺς Δήμους παρακολουθοῦντες ἀμέσως τοὺς ἄρχοντάς των καὶ τὰ ἔργα των, ἀποκτοῦν πολιτικὴν ὡριμότητα, ἐπιτρέπουσαν καὶ ἀπὸ ἐκεῖ νὰ ἀναχθοῦν εἰς σφαίρας εὐρυτέρας καὶ ὑψηλοτέρας. Ἡ Κυβέρνησίς σας εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἐφεῦρε τὴν ἀνωριμότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς πολιτικῆς του διαπαιδαγωγήσεως. Ἀπορῶ, πῶς ἔρχεται σήμερα νὰ καταργήσῃ τὸ πρῶτον, τὸ βασικὸν σχολεῖον πρὸς πολιτικὴν διαπαιδαγώγησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Κύριοι, ἐπειδὴ τὸ τέταρτον τρέχει, καὶ τὰ εἰδικώτερα θέματα, ὅπως τὸ θέμα τοῦ ἄρθρου 14, θὰ μὲ ἀπασχολήσουν κατὰ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, θὰ εἴπω, ἐν κατακλεῖδι τοῦτο ὡς πρὸς τὸ θέμα τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Κύριε Ὑπουργέ, ἀναμφιβόλως, θεωρεῖσθε, ὅτι ἔχετε ἐξαιρετικὴν ἱκανότητα, δραστηριότητα καὶ γνῶσιν τῶν προβλημάτων τὰ ὁποῖα χειρίζεσθε. Μεταξὺ τῶν προβλημάτων αὐτῶν ἕνα ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα, ἂν μὴ τὸ σπουδαιότερον, εἶναι τὸ θέμα τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Γνωρίζετε ποία εἶναι ἡ σημασία του, ὅπως γνωρίζετε ἐπίσης εἰς ποίαν κατάπτωσιν καὶ εἰς ποίαν ἐξάρθρωσιν εὑρίσκεται ὁ θεσμὸς αὐτός. Ἀπὸ ὑμᾶς ἀναμένομεν, ὅπως ἐπιληφθῆτε τοῦ θέματος αὐτοῦ καὶ ὅπως χαράξητε γενικὰς γραμμάς, διὰ νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἀναζωογονήσωμεν καὶ ἀνυψώσωμεν τὸν ἐν καταπτώσει μεγάλον αὐτὸν θεσμόν. Διὰ νὰ κατοχυρώσετε τὰ δικαιώματα τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ διὰ νὰ ἐνισχύσετε τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς διὰ τῆς ἐνισχύσεως τῶν οἰκονομικῶν των πόρων καὶ τῶν οἰκονομικῶν των δυνατοτήτων. Ἀναμένομεν ἀπὸ ὑμᾶς νὰ μᾶς φέρετε κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ ἀναζωογονήσεως τῆς αὐτοδιοικήσεως, περὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ περὶ τῆς ἀναζωογονήσεως τῶν διαφόρων μικρῶν κοινοτήτων, αἱ ὁποῖαι φυτοζωοῦν, διὰ τῆς προωθήσεως τῆς ἑνώσεως αὐτῶν ἢ δι’ ἄλλου τινὸς συστήματος. Ἀντὶ αὐτοῦ μᾶς ἐφέρατε τὸ παρὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰς οὐδὲν σᾶς ὠφελεῖ, ἐνῷ βλάπτει καὶ ζημιώνει τοὺς δήμους καὶ τὰς αὐτοδιοικήσεις. Δι’ αὐτοῦ δὲν πρόκειται πολιτικῶς νὰ ἀποχρωματισθοῦν αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαί. Κατ’ ἀνάγκην, θέλετε, δὲν θέλετε θὰ προσλάβουν πολιτικὴν χροιάν. Καὶ ἡ ἀναμέτρησις θὰ γίνῃ. Δὲν ἔχει σημασίαν, ἐὰν θὰ εἶναι ἔμμεσος ἢ ἄμεσος ἡ ἐκλογή. Καὶ εἰς τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν ἀθροίζονται αἱ ψῆφοι, ἀθροίζονται οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι ἀντίπαλοι τῆς Κυβερνήσεως.

§68Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ τὸ ὑπεστήριξα αὐτὸ εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου ἀπὸ τοῦ Βήματος ἐκείνου. Εἶπον, ὅτι δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δέκα μόλις μῆνας μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἐπιζητοῦν νέας ἐξεζητημένας ἀναμετρήσεις, δύνανται νὰ προέλθουν καὶ εἰς ἄθροισιν ἀκόμη τῶν ὁμοειδῶν ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικοφροσύνης ψήφων.

§69Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μοιραίως θὰ γίνῃ μὲ τὸ νομοσχέδιον. Οἱ σκοποὶ τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκετε διὰ τούτου, μοιραίως ὁδηγοῦν εἰς πολιτικὸν ζήτημα καὶ εἰς ἀναμέτρησιν. Δὲν σᾶς ὠφελεῖ, λοιπόν, εἰς τίποτε, θὰ βλάψῃ ὅμως σημαντικῶς τοὺς Δήμους. Διότι θὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν Δημάρχων τὰ σκοτεινὰ κομματικὰ παρασκήνια, θὰ εἰσαγάγῃ μίαν ἀθέμιτον καὶ ἀπαράδεκτον συναλλαγήν. Φοβοῦμαι, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, θὰ εἶναι τοιαῦτα, ὅτι θὰ ἔχωμεν τοιαῦτα κρούσματα ἀηδοῦς προσωπικῆς συναλλαγῆς, ὥστε ἴσως ὑμεῖς οἱ ἴδιοι θὰ ὑποχρεωθῆτε νὰ καταργήσετε τὸν ἔμμεσον τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων. (Χειροκροτήματα).

§70Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἐπεθύμουν νὰ προβῶ εἰς δύο παρατηρήσεις. Πρῶτον, οἱ ἐπικριταὶ τοῦ νομοσχεδίου ὑποστηρίζουν, ὅτι μὲ τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν, ὁ Δήμαρχος θὰ εἶναι ἄγνωστος. Πλανῶνται. Διότι καὶ μὲ τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν, ἐὰν ἕνα ψηφοδέλτιον λάβῃ 51%, ἐκλέγει τὸν Δήμαρχόν του.

§71Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἀποτύχῃ εἰς σταυρούς.

§72Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἂν ἀποτύχῃ εἰς σταυρούς, ἂς αἰτιᾶται ἑαυτόν. Ἑπομένως, ὑπάρχουν δύο θέματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, διότι μέχρι τοῦδε ἔχουν παραβλεφθῆ κατὰ τὴν συζήτησιν. Καὶ μὲ τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν θὰ εἶναι δυνατὸν κατόπιν συμφωνίας ὅλων τῶν ὑποψηφίων συμβούλων νὰ τεθῇ εἰς τὸ ψηφοδέλτιον πρῶτον κατὰ σειρὰν τὸ ὄνομα τοῦ ὑποψηφίου Δημάρχου τοῦ συνδυασμοῦ. Ἐλπίζω, ὁ κ. Ὑπουργός, νὰ δεχθῇ αὐτὴν τὴν τροπολογίαν. Ἐὰν τὸ ψηφοδέλτιον πάρῃ 51%, ἐκλέγει τὸν Δήμαρχόν του. Ἰδοὺ τὸ πλειοψηφικόν, συνυπάρχον μὲ τὴν ἔμμεσον καὶ ἀναλογικὴν ἐκλογήν. Πότε θὰ συμβοῦν αἱ δυσχέρειαι; Ἐὰν δὲν λάβῃ τὸ 51%, ἐὰν εἶναι μειοψηφία. Ἀλλ’ ἡ μειοψηφία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἰσχυρίζεται, ὅτι εἶναι λαοπρόβλητος, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, εὔλογον εἶναι, ὁ Δήμαρχος νὰ ἐκλεγῇ ἐμμέσως διὰ τῆς συμφωνίας τῶν διαφόρων συνδυασμῶν καὶ Συμβούλων. Ἄς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὴν ἄμεσον ἐκλογήν. Θὰ ὁρισθοῦν ποσοστά. Ἐὰν ὁρισθοῦν ποσοστὰ ἄνω τοῦ 50%, ἔχομεν τὴν ὁμοίαν περίπτωσιν πρὸς τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν. Ἐὰν ὅμως, οὐδεὶς συγκεντρώσῃ τὸ ποσοστὸν τοῦτο, τότε τί θὰ συμβῇ; Θὰ ἐπαναλαμβάνεται ἐπ’ ἄπειρον ἡ ἐκλογή; Ἢ θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ἐκλογὴ μεταξὺ τῶν δύο πρώτων; Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο συμβῇ θὰ προκύψουν δύο μεγάλα ἄτοπα. Πρῶτον, ὁ σχηματισμὸς δύο μετώπων, τὰ ὁποῖα ἀναποφεύκτως, θὰ καταστοῦν μέτωπα πολιτικά. Καὶ φθάνομεν τοιουτοτρόπως διὰ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν εἰς τὴν πόλωσιν τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς. Καὶ τὸ δεύτερον ἄτοπον εἶναι, ὅτι μέγας ἀριθμὸς δημοτῶν θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ δύο ἀνεπιθυμήτων ὑποψηφίων Δημάρχων. Παράδειγμα: Ἄς ὑποτεθῇ, ὅτι ὁ σχετικῶς πλειοψηφήσας ἔχει λάβει 25% καὶ ὁ ἑπόμενος 20%. Ἑπομένως, τὸ σύνολον ὅλων τῶν ἄλλων ἀνέρχεται εἰς 55%. Καὶ θὰ κληθῇ τὸ 55%, δηλαδὴ ἡ πλειοψηφία νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸν καταναγκασμὸν νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ τῶν δύο ἀνεπιθυμήτων ὑποψηφίων τῆς μειοψηφίας. Καὶ ἐρωτῶ: Αὐτὸς λοιπὸν εἶναι ὁ λαοπρόβλητος Δήμαρχος τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς; Ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξις, ὅτι οὔτε εἰς τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν Δήμαρχος θὰ εἶναι ὁ Ἄγνωστος, οὔτε εἰς τὴν ἄμεσον ὁ Λαοπρόβλητος. Καὶ εἰς τὰ δύο συστήματα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Δημάρχου, ἐξομοιοῦνται αἱ ἀρεταὶ καὶ τὰ μειονεκτήματα. Καθ’ ὅλα τὰ ἄλλα, εἶναι ἀπόλυτος ἡ ὑπεροχὴ τῆς ἐμμέσου καὶ ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Αὐτοὶ ὑπῆρξαν οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου εἰς τὰ 1950, κατόπιν ἰδικῆς μου πρωτοβουλίας εἰσήγαγε τὸν θεσμὸν τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν δημάρχων καὶ οἱ λόγοι αὐτοὶ κατὰ μείζονα λόγον ἰσχύουν καὶ σήμερον. Καὶ χαίρω, διότι ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ ἐπαναφέρῃ αὐτὸν τὸν θεσμόν. (Χειροκροτήματα).

§73Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖται ὁ κ. Παπανδρέου, δὲν εὐσταθεῖ. Διότι, ἐφ’ ὅσον ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἔμμεσος καὶ ἂν ἀκόμη ἕνας συνδυασμὸς λάβῃ τὸ 51% εἶναι ἐνδεχόμενον, δήμαρχος νὰ ἐκλεγῇ σύμβουλος ἐξ ἄλλης παρατάξεως ποὺ ἐμειοψήφησεν. Ἐφ’ ὅσον, ὅθεν ὁ Δήμαρχος δὲν ἐκλέγεται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν λαόν, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἀποσπασθοῦν 4–5 σύμβουλοι τῆς πλειοψηφίας, νὰ ἑνωθοῦν μὲ τὴν μειοψηφίαν καὶ νὰ ἐκλέξουν δήμαρχον τῆς μειοψηφίας. Ὡς εἶναι πρόδηλον, ἓν τοιοῦτον ἀτόπημα δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφευχθῇ καὶ θὰ προκύψῃ ἐντεῦθεν ἀντίθεσις μεταξὺ τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος ἐκδηλωθησομένου διὰ τῆς ὑπερψηφίσεως ἑνὸς συνδυασμοῦ καὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς δημάρχου. Δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθω αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὴν εὐρυτέραν ἐξέτασιν τῆς οὐσίας τοῦ νομοσχεδίου, ἀρκούμενος εἰς γενικάς τινας παρατηρήσεις. Ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω, εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι χαίρω ἰδιαιτέρως, διότι ἡ Κυβέρνησις τῆς ΕΡΕ προσανατολίζεται ἤδη πρὸς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, τὴν ὁποίαν ἐλπίζω νὰ ἐπιδιώξῃ βραδύτερον καὶ εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. Ὑπουργέ, εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, ὅτι μὲ τὸν καθιερούμενον διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου τρόπον ἐμμέσου ἐκλογῆς, δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀνάδειξις ὡς δημάρχου μιᾶς προσωπικότητος περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ κ. Βουρδουμπᾶς, ἀλλὰ τοὐναντίον εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐκλεγῇ εἷς ἐκ τῶν χειροτέρων συμβούλων, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι περισσότερον ἐπιτήδειος πρὸς ἐξασφάλισιν μιᾶς ἀσημάντου πλειοψηφίας. Κατὰ δεύτερον λόγον ὁ Δήμαρχος ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἐκλεγῇ ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν λαόν, δὲν θὰ ἔχῃ τὸ ἀπαιτούμενον γόητρον καὶ κῦρος διὰ νὰ ἡγηθῇ ἑνὸς Δήμου, ἑνὸς τεραστίου μάλιστα Δήμου, ὅπως εἶναι ὁ Δῆμος Ἀθηναίων, ὁ ὁποῖος ἰσοδυναμεῖ πρὸς ἕνα ἢ καὶ περισσότερα Ὑπουργεῖα. Κατὰ τρίτον λόγον, εἶναι ἀναμφισβήτητον τὸ γεγονός, ποὺ προέκυψεν ἄλλωστε ἀπὸ τὴν κτηθεῖσαν πεῖραν τοῦ 1950, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Παπανδρέου, ὅτι θὰ γίνῃ μιὰ πρωτοφανὴς συναλλαγή. Ἐξ ἄλλου, θεωρῶ, ὅτι ὁ καθορισμὸς τῆς τετραετίας εἶναι περισσότερον ἐπικίνδυνος, διότι ὁ δήμαρχος, κατὰ τὴν διαδρομὴν ταύτης, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν εὐρυτάτην ἀποστολήν του καὶ θὰ ἔρχεται εἰς συνεχεῖς προστριβὰς μὲ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Ἡ τοπικὴ αὐτοδιοίκησις, ἤδη χειμάζεται καὶ δεινοπαθεῖ καὶ ὡς ἔχει διατυπωθῆ τὸ νομοσχέδιον, ἡ κατάστασις μοιραίως θὰ χειροτερεύσῃ καὶ ἡ θέσις τοῦ δημάρχου θὰ καταστῇ κυριολεκτικῶς ἀφόρητος. Βεβαίως, κ. Ὑπουργέ, διαθέτετε τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δύνασθε νὰ ἐπιτύχητε τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπιβάλλεται, ὅμως, τοὐλάχιστον εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, νὰ γίνῃ προσεκτικὴ ἀντιμετώπισις τῶν καθ’ ἕκαστον θεμάτων καὶ νὰ γίνουν ὁπωσδήποτε αἱ ἀναγκαῖαι τροποποιήσεις καὶ διορθώσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ τὸ βελτιώσουν καὶ θὰ περιορίσουν τὰς ὀδυνηρὰς συνεπείας τοῦ λαμβανομένου νέου νομοθετικοῦ μέτρου.

§74Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ἐγὼ ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὑποδείξω ὡρισμένας τροπολογίας, ἀλλὰ καθόσον ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον σύμβουλοι τοῦ πλειοψηφήσαντος ψηφοδελτίου νὰ ἀποσκιρτήσουν, ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ τὸ ἴδιον εἰς τὴν Βουλήν. Εἶναι ἐνδεχόμενον, βουλευταὶ τοῦ πλειοψηφήσαντος κόμματος νὰ ἀποσκιρτήσουν. Εἰς αὐτὸ ὅμως δὲν θὰ πταίῃ ὁ νόμος, ἀλλὰ οἱ χαρακτῆρες τῶν ἀνθρώπων.

§75Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀντιλαμβάνομαι ἀπολύτως διατὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Παπανδρέου ὑπερασπίζει τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐξήγησεν ὁ ἴδιος τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους εἶχε προτιμήσει τὸ 1950 τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν. Θὰ ἀνέμενον μᾶλλον ἐκ μέρους τῶν ρητόρων τῆς ΕΡΕ νὰ ἐξηγήσουν τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους κατηργήθη τὸ 1954 ἀπὸ τὴν κυβερνητικὴν παράταξιν ἡ ἔμμεσος ἐκλογή. Ἀλλὰ ἡ ἀναμονὴ εἶναι ματαία. Θὰ ἤθελα μόνον νὰ σημειώσω τοῦτο: Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι καὶ τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς ἔχει μειονεκτήματα. Θὰ ἔλεγα μόνον, ὅτι ἐὰν ζυγίσωμεν αὐτά, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Παπανδρέου, θὰ πεισθῶμεν, ὅτι τὰ μειονεκτήματα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς εἶναι ἀπείρως μικρότερα ἀπὸ τὰ ἐλαττώματα τῆς ἐμμέσου. Διότι πράγματι εἶναι ἐνδεχόμενον, ἂν ὁ ὑποψήφιος Δήμαρχος ἐπὶ ἀμέσου ἐκλογῆς δὲν λάβῃ τὸ 51%, νὰ ἐξαναγκασθοῦν πολλοὶ πολῖται νὰ ψηφίσουν εἰς τὸν δεύτερον γῦρον ἄλλον, ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον εἶχον ἀρχικῶς προτιμήσει. Αὐτὸ δὲν σημαίνει, κατ’ ἀνάγκην, ὅτι δὲν ἔχουν καμμίαν ἐκτίμησιν εἰς αὐτόν, τὸν ὁποῖον ἀναγκάζονται νὰ ψηφίσουν. Θὰ εἶναι πάντως ὁ ἰδεολογικῶς συγγενέστερος. Ἡ προτίμησις ἑνὸς ἄλλου, δὲν σημαίνει, ὅτι ψηφίζων κατ’ ἀνάγκην τὸν ἰδεολογικῶς συγγενέστερον, θὰ ψηφίσῃ παρὰ συνείδησιν. Συνεπῶς, ἐλλείψει τοῦ ἰδικοῦ του, τὸν ὁποῖον θὰ προετίμα, ψηφίζει ἕνα ἄλλον, πρᾶγμα ποὺ δὲν σημαίνει, ὅτι ψηφίζει ἄνθρωπον, τὸν ὁποῖον κρίνει ὡς ἀπολύτως ἀκατάλληλον. Καμμίαν «δὲν ἠκούσθη» δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τοῦτο πρὸς ὅ,τι δύναται νὰ γίνῃ προκειμένου περὶ τῶν πολλῶν μειοψηφιῶν εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια ἐκ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Διότι, ἐκεῖ, καὶ ἂν ἀκόμη τὸ ὄνομα τοῦ ὑποψηφίου Δημάρχου τοῦ συνδυασμοῦ τεθῇ πράγματι ἐπικεφαλῆς τοῦ ψηφοδελτίου καὶ ὁ ψηφοφόρος γνωρίζει, ὅτι ὁ ψηφίζων τὸ Α ψηφοδέλτιον ψηφίζει συγκεκριμένον Δήμαρχον, τίποτε δὲν ἐξασφαλίζει, ὅτι ὁ ἐκλεγόμενος Δήμαρχος θὰ εἶναι κατ’ ἀνάγκην εἷς ἐκ τῶν ἐκλεγομένων Δημάρχων, διότι δὲν δύναται τοῦτο νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Θὰ παρεισφρήσῃ, ὄχι ἡ κομματικὴ συνεννόησις, ἀλλὰ ἡ προσωπικὴ συναλλαγή. Ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν δὲ καὶ τῆς ὀξύτητος ποὺ θὰ ἔχῃ ἀναπτυχθῆ μεταξὺ τῶν Δημάρχων, δὲν ἀποκλείεται καθόλου νὰ ἐκλεγῇ Δήμαρχος ἓν ἀπίθανον πρόσωπον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ συμφωνήσουν οἱ ἀντιτιθέμενοι ἢ θὰ ἔλθῃ αὐτομάτως, βάσει τῶν διατάξεων τοῦ νόμου. Τοῦτο ἔχει συμβῆ εἰς μεγάλον Δῆμον, τῆς Θεσσαλονίκης, ὅπου Δήμαρχος ὑπῆρξεν, ἐκ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, ἐπὶ ἀρκετὰ ἔτη, εἷς ἐκ τῶν συμβούλων, ὁ ὁποῖος δὲν προεβλέπετο ἀπὸ καμμίαν μερίδα ὡς ὑποψήφιος Δήμαρχος. Καὶ τοῦτο εἶναι τὸ χειρότερον, μαζὶ μὲ τὴν περιπλοκήν, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. Στεφανόπουλος, ὅτι εἶναι ἄλλο νὰ ψηφίσῃ κανεὶς κατ’ ἀνάγκην τὸν ἰδεολογικῶς συγγενέστερον ὑποψήφιον Δήμαρχον, προκειμένου περὶ ἀμέσου ἐκλογῆς, καὶ ἄλλο νὰ ἐκλεγῇ τις Δήμαρχος χάρις εἰς τὴν προσωπικὴν συναλλαγὴν μετὰ τῶν Δημοτικῶν Συμβούλων.

§76Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐγὼ ὑπεστήριξα τὴν ἀρχὴν τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς καὶ τῆς ἀναλογικῆς. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς συγκεκριμένας διατάξεις, ὑπάρχει στάδιον τροπολογιῶν πρὸς βελτίωσιν τοῦ Νομοσχεδίου καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ τὰς ἀποδεχθῇ.

§77Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν ποὺ εἴπατε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι πράγματι, μεταξὺ τῶν προτεινομένων τροπολογιῶν εἶναι καὶ χρήσιμοι τοιαῦται καὶ θὰ γίνουν δεκταὶ ὡρισμέναι ἐξ αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ὁλοκληρώσουν τὸ νομοσχέδιον. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Ι. Κοντοβράκης).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Καρακουλουξῆς ἔχει τὸν λόγον.

§79Δ. ΚΑΡΑΚΟΥΛΟΥΞΗΣ. Κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι πράγματι ἐταλαιπωρήθη ἡ Βουλὴ μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον —σήμερον εἶναι ἡ τετάρτη ἡμέρα συζητήσεως— καὶ δὲν θὰ ἤθελα, βέβαια, νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀλλὰ λόγῳ τοῦ ὅτι ἐδοκίμασα καὶ ἐγώ, ἐκλεγεὶς Δήμαρχος μὲ τὸν νόμον τοῦ 1951, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω, ὅτι ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τὴν ὁποίαν μᾶς φέρει ὁ κ. Ὑπουργός, οὐδόλως συμβιβάζεται μὲ τὸ περιεχόμενον τῶν τροπολογιῶν. Εἰς τὸ 1951 ὁ ὑποψήφιος Δήμαρχος τίθεται ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ψηφοδελτίου, οὕτως ὥστε ὁ κάθε ψηφοφόρος, ψηφίζοντας ἕνα ψηφοδέλτιον, ἑνὸς κόμματος ἤξευρεν, ὅτι ὁ Δήμαρχος θὰ εἶναι ἐκεῖνος. Θὰ μοῦ εἴπητε πῶς τὸ ἐγνώριζε; Σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Παπανδρέου, ὅτι ὁ συγκεντρώνων τὸ 51% τῶν ψήφων θὰ ἐκλέγεται. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκλεγῇ μὲ τὴν πρώτην συνεδρίασιν, ὄχι μὲ τὸ 51%, ἀλλ’ οὔτε μὲ τὸ 61%, διότι ὁμιλεῖ περὶ πλειοψηφίας τῶν ⅔. Καὶ ἐρωτᾶται εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ δὲν θὰ γίνῃ συναλλαγὴ καὶ πῶς νὰ βγῇ ὁ Δήμαρχος, τὴν ἑβδομάδα ποὺ θὰ μεσολαβήσῃ μέχρι τῆς δευτέρας Συνεδριάσεως τῆς ἑπομένης Κυριακῆς ποὺ τίθεται ὑπὸ δοκιμασίαν; Κύριοι βουλευταί, ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν Δημοτικῶν ἐκλογῶν δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ἐπὶ τῇ βάσει ἀποκλεισμοῦ τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ δὴ τοῦ κόμματος τῆς ΕΔΑ. Ὅπως, ὅμως, τὸ θέτει ἡ Κυβέρνησις, νομίζω, ὅτι πρώτη αὐτὴ δίδει τὸν κομματικὸν χαρακτῆρα εἰς τὰς ἐκλογάς. Διαφωνοῦντες, λοιπόν, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὑποστηρίζομεν, ὅτι ἄλλα λέγει εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἄλλα εἰς τὸ κείμενον τοῦ νόμου. Εἴμεθα, ἐπίσης ὑποχρεωμένοι νὰ δηλώσωμεν, ὅτι τὸ ἀξίωμα τοῦ Δημάρχου εἶναι τιμητικόν. Ἕκαστος ὑποψήφιος ὑπολογίζει εἰς τὰς ἰδίας του δυνάμεις ὑφιστάμενος καὶ οἰκονομικὰς δαπάνας καὶ θυσίας, φιλοδοξῶν ἐκλεγόμενος νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας εἰς τὸν Δῆμον καὶ νὰ πραγματοποιήσῃ ὅσα ἐξαγγέλλει προεκλογικῶς. Δι’ αὐτό, κύριοι βουλευταί, εἴμεθα μὲν ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, διότι ἀντιπροσωπεύονται δι’ αὐτῆς ὅλαι αἱ τάσεις καὶ τὰ κόμματα, διαφωνοῦμεν ὅμως, διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Δημάρχου. Ἀντιμετώπισα καὶ ἐγὼ τὴν κατάστασιν αὐτήν, διότι εἶχα τὰς πιέσεις ὅλων τῶν πλευρῶν. Χρειάζεται, λοιπόν, προσοχή, διότι ὁ Δήμαρχος δὲν πρέπει νὰ ὑφίσταται πιέσεις, καὶ αὐτὸ θὰ ἀποφευχθῇ μόνον διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων. Εἰσέρχομαι ἤδη, εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ νόμος τοῦ 1951 λέγει, ὅτι τὴν πρώτην Κυριακὴν μετὰ τὰς ἐκλογάς, συνέρχεται τὸ Δημαρχαιρεσιακὸν Σῶμα καὶ ἐκλέγει τὸν Δήμαρχον. Πόση πλειοψηφία χρειάζεται; Εἶπον προηγουμένως καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκλεγῇ Δήμαρχος τὴν πρώτην Κυριακήν. Ἄρα προβλέπεται συναλλαγή. Καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ ἀποφευχθῇ διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων ὑπὸ τοῦ λαοῦ γιὰ νὰ ἔχῃ ὁ Δήμαρχος τὸ κῦρος του καὶ νὰ περιβάλλεται μὲ λαϊκὸν ἔρεισμα. Τὸ ἄρθρον 2 παράγρ. 7 τοῦ νομοσχεδίου, ζητεῖ τὴν προσκόμισιν πιστοποιητικοῦ ποινικοῦ μητρώου. Νομίζω, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἐφικτὸν καὶ μάλιστα εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν. Γι’ αὐτό, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις ἢ νὰ τὴν ἀφίσῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὰς ἑπομένας ἐκλογάς. Ἐρχόμεθα τώρα νὰ ἐξετάσωμεν τὸ περιβόητον λάθος τοῦ ἄρθρου 132, παράγραφος 14. Νομίζω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι τὸ ἄρθρον 132 τοῦ Κώδικος, ἐξασφαλίζει πλήρως τὴν καλὴν λειτουργίαν τῶν Δήμων. Προβλέπει ἐπίσης καὶ τὴν τιμωρίαν τῶν Δημάρχων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν κάμνουν τὸ καθῆκόν των. Δὲν δυνάμεθα, ὅμως, νὰ δεχθῶμεν, προσάρτησιν εἰς τὸ ἄρθρον 132 διατάξεων, ὅπως ἡ 14, αἱ ὁποῖαι δίδουν τὸ δικαίωμα ἀπολύσεως τῶν Δημάρχων διὰ κομματικοὺς λόγους. Τὸ ἐδοκίμασα καὶ ἐγὼ προσωπικῶς, διότι ἐνῷ εἶχον ἀποδώσει τὸ πᾶν ἀπελύθην, διότι εἶχον τὸ ἐλάττωμα νὰ μὴ εἶμαι φίλος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀντίκειται, λοιπόν, ἡ προσθήκη τῆς διατάξεως αὐτῆς πρὸς τὸν Κώδικα Δήμων καὶ Κοινοτήτων. Ἔχω παραδείγματα Δημάρχων, ὅπως ἐπὶ παραδείγματι τοῦ Αἰγάλεω, τῆς Νικαίας καὶ τοῦ Κερατσινίου, οἱ ὁποῖοι ἀπελύθησαν διότι δὲν ἦσαν φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ἀπέδωσαν τὸ ἅπαν. Τὸ νομοσχέδιον, λοιπόν, εἰς τὴν βάσιν του, εἶναι κομματικὸν καὶ δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἄνευ τροποποιήσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ συμβιβάζουν τὰς ἀντιτιθεμένας ἀπόψεις. Τέλος, ἐπιμένομεν εἰς τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν τῶν Δημάρχων καὶ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν Δημοτικῶν Συμβούλων. Ὁ συνάδελφος κ. Μπουρνιᾶς, κατηγόρησε προχθὲς τὸν Δήμαρχον Ἀθηναίων καὶ ἄλλους Δημάρχους, ὅτι δὲν ἀπέδωσαν. Ἐγώ, σᾶς λέγω, ὅτι ὅλοι οἱ Δήμαρχοι τῶν προοδευτικῶν κομμάτων ἐπέτυχον, ἀλλὰ ἡ δυσκολία ἔγκειτο ὅτι τὸ κυβερνῶν κόμμα παρενέβαλλεν ἐμπόδια.

§80Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, σᾶς ἐρωτῶ, ἀπὸ τὸ 1952 ἢ μᾶλλον ἀπὸ τὸ 1956 οἱ Δήμαρχοι τῶν μεγάλων πόλεων τῆς Ἑλλάδος εἶναι φίλοι τῆς Κυβερνήσεως;

§81Δ. ΚΑΡΑΚΟΥΛΟΥΞΗΣ. Ἄλλοι εἶναι καὶ ἄλλοι δὲν εἶναι.

§82Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις ἐνίσχυσε τοὺς δήμους καὶ τὰς κοινότητας τόσον, ὅσον οὐδεμία ἄλλη κυβέρνησις. Σᾶς πληροφορῶ, ὅτι οἱ τομεῖς, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐνίσχυσεν ἡ Κυβέρνησις τοὺς Δήμους καὶ τὰς Κοινότητας, εἶναι τρεῖς. α) Ἡ παροχὴ πόρων, β) ἡ παροχὴ μέσων δανεισμοῦ καὶ γ) ἡ ἐκτέλεσις ἔργων. Σᾶς πληροφορῶ, βάσει ἀδιαψεύστων ἀριθμῶν, ὅτι ἡ τριετία τὴν ὁποίαν διηνύσαμεν, διὰ τοὺς δήμους καὶ τὰς κοινότητας πρέπει νὰ θεωρῆται καταπληκτική. Οὐδέποτε ἄλλοτε ἔγιναν τόσα ἔργα. Τὰ ἔργα τῶν τελευταίων τριῶν ἐτῶν, ὑπερβαίνουν κατὰ πολὺ τὰ ἐκτελεσθέντα ἔργα εἰς τοὺς δήμους καὶ τὰς κοινότητας κατὰ τὰ 120 ἔτη, ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου. Ἐδόθησαν δι’ ἔργα, ἐπίσης, εἰς δήμους καὶ κοινότητας, δάνεια 2 δισεκατομμυρίων. Καὶ ἐρωτῶ, πότε ἄλλοτε ἔγιναν τόσα ἔργα; Πότε ἐδόθησαν τόσα μέσα, καὶ πότε ἐπηυξήθησαν οἱ πρόοδοι ἀπ’ ὅ,τι κατὰ τὴν περίοδον αὐτήν; Ἐὰν θέλωμεν νὰ σοβαρολογοῦμεν δι’ ἀριθμῶν, ἐγένετο καταπληκτικὸν ἔργον εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς. Ἄνευ στοιχείων καὶ ἀοριστολογιῶν, δύνασθε νὰ λέγετε ὅ,τι θέλετε.

§83Δ. ΚΑΡΑΚΟΥΛΟΥΞΗΣ. Δὲν εἶναι ἀοριστολογίαι. Δὲν μᾶς λέτε, κ. Ὑπουργέ, ποῖοι δῆμοι πῆραν αὐτὰ τὰ 2 δισεκατομμύρια, ἐνῷ ὅλοι οἱ δῆμοι φυτοζωοῦν; Κύριε Ὑπουργέ, καταργηθέντος τοῦ νόμου 843)50, ἐστέρησε τοὺς δήμους τὸ 50% τῶν πόρων των. Ἀπὸ τὸ 1951 ἕως τὸ 1959, οἱ δῆμοι ἐξακολουθοῦν νὰ ἐνισχύωνται μὲ τὸ ἴδιον ποσὸν χρημάτων ἐκ τῆς καπνικῆς φορολογίας Ν. 1910, ἐνῷ ἐν τῷ μεταξύ, ἔχει αὐξηθῆ σημαντικῶς ὁ τιμάριθμος. Ὡρισμένοι δὲ δῆμοι σήμερον, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ πληρώσουν οὔτε τοὺς ἐργάτας των. Κατεβλήθη προσπάθεια ἀπὸ τοὺς δημοτικοὺς ἄρχοντας διὰ νὰ ἀνυψωθοῦν ὡρισμένοι δῆμοι καὶ ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι κἄθε δήμαρχος ἐκλεγόμενος ἐπιδιώκει νὰ ἀποδώσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα, ἀρκεῖ πρὸς τοῦτο νὰ ἔχῃ τὰς νομίμους ἐνισχύσεις τοῦ Κράτους. Κύριε Ὑπουργέ, ἀγαπήσατε τοὺς δήμους, ἐνισχύσατέ τους, καὶ θὰ ἀποδώσουν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, ἡμεῖς θὰ καταψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, διότι εἶναι κομματικὸν καὶ ἀντιδημοκρατικόν.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Γιαννόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§85Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἔχω τὴν ἀνάμνησιν μιᾶς ἄλλης συζητήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τοῦ ἰδίου θέματος εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, πρὸ 9 ὁλοκλήρων ἐτῶν. Ἡ συζήτησις ἐγένετο ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς καταθέσεως ἑνὸς νομοσχεδίου ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Παπανδρέου, ὡς ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου εἰσήγετο ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ τῶν δημοτικῶν ἀρχόντων. Καὶ τότε κ. συνάδελφοι, ἐκτὸς τῆς ἀριστερᾶς, ἡ ὁποία εἶχε κυρηχθῇ ἀναφανδὸν ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, πλεῖστα μέλη τῆς παρατάξεως ἐκείνης, ἡ ὁποία τότε ἐτέλει ὑπὸ ἄλλον τίτλον —δηλαδὴ ὡς λαϊκὸν κόμμα— ἐστράφησαν ἐναντίον τοῦ συστήματος τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν ἀρχόντων. Ὑπῆρξα ἐκ τῶν φανατικωτέρων ὑποστηρικτῶν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου. Αἰσθάνομαι ἱκανοποίησιν, διότι μετὰ πάροδον 9 ὁλοκλήρων ἐτῶν, ἐπαναφέρεται ὁ νόμος ἐκεῖνος πρὸς ψήφισιν, ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸν ἐπολέμησαν. Κύριοι βουλευταί, ἡ αὐτοδιοίκησις, ὄχι ἁπλῶς χωλαίνει, ἀλλὰ δύναται νὰ εἴπῃ κανείς, οὔτε κἂν ἀποδίδει καὶ δὲν ἀνταπεκρίθη καθόλου εἰς τὰς προσδοκίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν. Ἡ αὐτοδιοίκησις, κύριοι βουλευταί, χωλαίνει διὰ δύο λόγους. Ὁ πρῶτος λόγος εἶναι οἰκονομικός. Εἶπεν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐπέδειξε μεγάλην στοργὴν πρὸς τὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ ἐβοήθησε μὲ μεγάλα ποσὰ τοὺς Δήμους, ἀνεξαρτήτως ἐὰν ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῶν ἦσαν ἄνθρωποι τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως ἢ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἐάν, κ. βουλευταί, φέρω ὡς παράδειγμα τὴν ἰδικήν μου περιφέρειαν εἰς τὴν ὁποίαν ὁ Δήμαρχος δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Κυβερνητικὴν παράταξιν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμολογήσω, ὅτι πράγματι ἡ Κυβέρνησις διέθεσε σημαντικὰ ποσὰ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων. Ἀλλὰ ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως, δὲν ἐννοοῦμεν τὴν ἐκτέλεσιν ὡρισμένων ἔργων εἰς τὴν Αὐτοδιοίκησιν, ἀλλὰ τὴν γενικὴν καὶ μόνιμον βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς Αὐτοδιοικήσεως, ὥστε αὕτη νὰ δύναται νὰ ἐπιτελέσῃ τὸν προορισμόν της καὶ νὰ ἀνυψώσῃ τὸ ἐπίπεδον πολιτισμοῦ τῆς ἐπαρχίας. Τὰ παρεχόμενα σήμερον οἰκονομικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα εἶναι τόσον πενιχρά, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνταποκριθοῦν εἰς τοὺς σκοποὺς αὐτοὺς τῆς Αὐτοδιοικήσεως. Καὶ ἄλλοτε, κ. βουλευταί, μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι ἀτυχῶς ἔχει ὑποτιμηθῆ ἡ ἀξία τῶν δαπανῶν τῆς Αὐτοδιοικήσεως. Νομίζουν, ὅτι αἱ δαπάναι τῆς Αὐτοδιοικήσεως, εἶναι δευτερευούσης καὶ τριτευούσης σημασίας. Ἀντιθέτως ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι αἱ δαπάναι τῆς Αὐτοδιοικήσεως πρέπει νὰ κατέχουν τὴν πρώτην θέσιν. Διότι, λέγουν, ὅτι αἱ δαπάναι διὰ τὴν ἐπισκευὴν μιᾶς ὁδοῦ ἢ καὶ αἱ δαπάναι διὰ τὴν κατασκευὴν μιᾶς γεφύρας ἢ ἑνὸς φρέατος, δὲν εἶναι δαπάναι παραγωγικαί. Ἐγώ, ὅμως, πιστεύω, ὅτι ἀκόμη καὶ αἱ δαπάναι αἱ ἐκπολιτιστικαὶ ἔχουν τὸν οἰκονομικόν των ἀντίκτυπον. Ἀπὸ οἱασδήποτε συνεπῶς ἀπόψεως ἂν ἐξετασθοῦν αἱ δημοτικαὶ δαπάναι ἔχουν τὴν σημασίαν των. Ὡς τρόπον διορθώσεως τοῦ κακοῦ ὑπέδειξα ἕνα μόνιμον πόρον, καὶ ὑπεστήριξα τὴν ἐκχώρησιν εἰς τὴν Αὐτοδιοίκησιν τῆς ἀμέσου φορολογίας, ὥστε νὰ καταπολεμήσωμεν καὶ τὴν φοροδιαφυγήν. Δευτέραν αἰτίαν τῆς κακοδαιμονίας θεωρῶ τὴν ἔλλειψιν καταλλήλων προσώπων, ὡς φορέων τῆς ἐξουσίας τῆς Αὐτοδιοικήσεως. Τὸ γεγονὸς τοῦτο εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς πρώτης αἰτίας, δηλαδὴ τῆς οἰκονομικῆς ἀναιμίας τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων. Οἱ Δῆμοι, κ. βουλευταί, στερούμενοι τῶν ἀναγκαίων πόρων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν σημαντικῶν ἔργων, παύουν νὰ ἀσκοῦν ἕλξιν ἐπὶ προσώπων ἱκανῶν οἱ ὁποῖοι νὰ ἐγγυῶνται μίαν καλὴν διοίκησιν. Ἀποφασίζουν, συνεπῶς, οὗτοι νὰ μὴ ἀναμιγνύωνται εἰς τὰ δημοτικὰ πράγματα καὶ οὕτω ἀναδεικνύονται Δήμαρχοι πρόσωπα ποὺ αἰσθάνονται ἕλξιν μόνον ἀπὸ τὴν δύναμιν τῆς σφραγῖδος. Ὑπάρχουν, βέβαια καὶ ἐξαιρέσεις, ἀλλ’ αἱ ἐξαιρέσεις δημιουργοῦν τὸν κανόνα. Καὶ τώρα, κ. συνάδελφοι, ἔρχομαι εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον δὲν ἀναφέρεται εἰς τὴν πρώτην αἰτίαν, δηλαδή, τὴν οἰκονομικήν, ἀλλ’ εἰς τὴν ἀκαταλληλότητα τῶν προσώπων. Πρέπει, κύριοι συνάδελφοι, νὰ διευκρινίσωμεν δύο θέματα. Τὸ θέμα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς καὶ τὸ θέμα τῆς ἀναλογικῆς. Θὰ πρέπει, ὡς προκριματικὸν νὰ ἐξετασθῇ τὸ θέμα τοῦ κομματικοῦ χρωματισμοῦ τῶν δημοτικῶν ἀρχόντων. Ἐλέχθη, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἀναμιγνύονται εἰς τὰς ἐκλογὰς νὰ εἶναι κομματικῶς ἀχρωμάτιστα, διότι ὅλα τὰ πρόσωπα κατὰ κἄποιον τρόπον, ἀνήκουν εἰς κόμματα. Αὐτὸ εἶναι σωστόν, ἀλλ’ ὅταν ὑποστηρίζωμεν, ὅτι τὰ πρόσωπα αὐτὰ πρέπει νὰ εἶναι κομματικῶς ἀχρωμάτιστα, ἐννοοῦμεν νὰ μὴ παίζουν τὸν πρῶτον ρόλον εἰς τὸ κόμμα, ἀλλὰ νὰ ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὴν ἐκτίμησιν τῶν πολιτῶν. Καὶ εἰς τὰς ξένας χώρας, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τοὺς Δήμους ἀναδεικνύονται πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς διάφορα κόμματα, ἀλλὰ τὰ πρόσωπα ταῦτα δὲν ἐξαρτῶνται κατὰ κύριον λόγον ἀπὸ τὸ κόμμα, ὥστε νὰ εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ ἐκτελοῦν τὰς κομματικὰς ἐπιταγάς, καὶ νὰ ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ κόμματος. Τὸ αὐτὸ πρᾶγμα, κ. συνάδελφοι, θὰ πρέπει νὰ συμβαίνῃ καὶ διὰ τοὺς κοινοτικοὺς καὶ δημοτικοὺς ἄρχοντας τῆς χώρας μας, νὰ μὴ ἐξαρτῶνται δηλαδή, ἀπολύτως ἀπὸ τὰς ἐπιταγὰς καὶ ἀπαιτήσεις τοῦ κυβερνῶντος κόμματος. Δικαιολογεῖται, βέβαια, ἡ ἀριστερὰ νὰ θέλῃ τὸν κομματικὸν χρωματισμὸν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν. Ὅλαι αἱ ὁλοκληρωτικαὶ θεωρίαι, κύριοι βουλευταί, πρὸ τῆς ἐπικρατήσεώς των, ζητοῦν τὸν κομματικὸν χρωματισμόν, εἰς οἱανδήποτε κοινωνικὴν ἐκδήλωσιν. Ὁ ναζισμὸς εἰς πᾶσαν ἐκλογὴν εἴτε ἐκλογὴν πρὸς ἀνάδειξιν κοινοτικῶν ἀρχόντων, εἴτε ἐκλογὴν εἰς Συλλόγους ἢ Σωματεῖα πρὸς ἀνάδειξιν Διοικητικῶν Συμβουλίων ἐπεζήτει τὸν κομματικὸν χρωματισμόν. Τὸ ἴδιο κάμνει καὶ ἡ ἀριστερά. Ἀποβλέπει εἰς τὸν κομματικὸν χρωματισμὸν πάσης κινήσεως μέχρις ὅτου ἔλθῃ εἰς τὴν ἀρχήν, ὁπότε θὰ καταργήσῃ παντελῶς τὰ κόμματα. Ὁ χρωματισμὸς ὅμως τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν δὲν ἀποτελεῖ καὶ πόθον τοῦ λαοῦ. Ἀνεξαρτήτως τῆς προσπαθείας πολλῶν ἡγετῶν, οἱ ὁποῖοι προσεπάθησαν νὰ ἀποχρωματίσουν τὰς Δημοτικὰς ἐκλογάς, τοῦτο ἀποτελεῖ καὶ ἐπιθυμίαν τοῦ λαοῦ καὶ ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἐλάχιστοι εἶναι οἱ δήμαρχοι οἱ ὁποῖοι τίθενται ὑπὸ τὴν σημαίαν ἑνὸς κόμματος διὰ νὰ ἐκλεγοῦν. Τὸ σύνολον σχεδὸν τῶν δημάρχων, δηλοῦν, ὅτι θὰ εἶναι ἀνεξάρτητοι καὶ τοῦτο τὸ κάμνουν, διότι ὁ λαὸς ἐπιθυμεῖ νὰ ἴδῃ ὡς δήμαρχον οὐχὶ πρόσωπον ὑποκείμενον εἰς ἓν κόμμα, ἀλλὰ πρόσωπον ἐξασφαλίζον τὴν κομματικὴν ἀνεξαρτησίαν. Ἐλέχθη ἀπὸ μέρους ἀξιολόγων μάλιστα στελεχῶν τῆς παρούσης Βουλῆς, ὅτι δὲν εἶναι ἐπωφελὴς ἡ ἐκλογὴ δημάρχων ἀκομματίστων, ἀφοῦ τὰ κόμματα, εἰς τὰ πολιτικὰ αὐτῶν προγράμματα, περιλαμβάνουν ἀντιλήψεις καὶ ἀρχὰς σχετικὰς μὲ τὴν διοίκησιν τῶν Δήμων. Αὐτὸ εἶναι ἀληθές. Πλὴν ὅμως, δὲν σημαίνει, ὅτι τὰ κόμματα πρέπει νὰ εἰσέρχωνται εἰς τοὺς Δήμους καὶ νὰ ὑποδεικνύουν ἐκεῖνα τὸν τρόπον τῆς διοικήσεως τοῦ Δήμου, ἀλλ’ ἁπλῶς σημαίνει, ὅτι θὰ καθορίσουν τὰ γενικὰ πλαίσια ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ διοικῆται ὁ Δῆμος, ἀπὸ πρόσωπα ὑποδεικνυόμενα ὑπ’ αὐτῶν τούτων τῶν δημοτῶν. Ὁ δήμαρχος, κύριοι βουλευταί, ἀσκεῖ διοίκησιν καὶ ὁ λαὸς ὅπως ἀκριβῶς ἐπιθυμεῖ νὰ βλέπῃ ἕνα κρατικὸν ὑπάλληλον ἀκομμάτιστον, ἀκριβῶς τὸ ἴδιον ἐπιθυμεῖ καὶ διὰ τὸν Δήμαρχον. Ἐλέχθη, ὅτι ἂς μὴ κρίνωμε τὸ κόμμα ὑπὸ τὴν στενὴν του ἐμφάνισιν, ἀλλὰ νὰ τὸ κρίνωμεν ὑπὸ εὐρυτέραν ἰδεολογικὴν ἔννοιαν. Κύριοι, κόμμα σημαίνει ὀπαδοὺς—καὶ οἱ ὀπαδοὶ ἔχουν συμφέροντα. Οἱανδήποτε μορφὴν καὶ ἂν δώσωμεν εἰς τὸ κόμμα, δὲν παύει νὰ εἶναι κόμμα, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει εἰς οἰκονομικὰ συμφέροντα τῶν ὀπαδῶν του. Τοιαύτη ἔννοια δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν ἔννοιαν τῆς καλῆς διοικήσεως ἑνὸς Δήμου. Καὶ ἤδη, ἐρχόμεθα εἰς τὸ θέμα τῆς ἀμέσου ἢ ἐμμέσου ἐκλογῆς. Κύριοι, οἱ ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς ὁμιλήσαντες ὡμίλησαν περὶ παραδόσεως. Εἶναι ἐκπληκτικὸν τοῦτο, ὅτι ἡ πτέρυξ ἐκείνη, ἡ ὁποία εἶναι ἐναντίον τῶν παραδόσεων, εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν κόπτεται ὑπὲρ τῶν παραδόσεων. Ἐνῷ εἶναι ὑπὲρ τῆς ἐξελίξεως, τῆς διαρκοῦς ἀνανεώσεως, εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν μένει καθηλωμένη εἰς τὴν παράδοσιν. Ἀλλὰ ποίαν παράδοσιν; Τὴν παράδοσιν νὰ ἐκλέγωνται οἱ Δήμαρχοι ἀμέσως ἀπὸ τὸν λαόν. Ἀλλὰ διατὶ αὐτὸ εἶναι παράδοσις καὶ δὲν εἶναι ἡ παράδοσις, ἐπίσης, νὰ ἐκλέγωνται ὅλοι εἰς τὰς διαφόρους συνεταιριστικὰς ὀργανώσεις, εἰς τὰ σωματεῖα, εἰς τοὺς συλλόγους, τοὺς ἐμπορικούς, τοὺς δικηγορικούς, εἰς ὅλα περίπου τὰ Σωματεῖα, νὰ ἐκλέγωνται ἐμμέσως ὑπὸ τῶν Συμβούλων; Παντοῦ ἰσχύει ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, ἀκόμη καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐκλέγονται ἐμμέσως. Ἀλλά, λέγω, εἰδικῶς διὰ τὰ κοινωνικὰ ἐκεῖνα συγκροτήματα, ὅπως εἶναι οἱ Σύλλογοι καὶ τὰ Σωματεῖα, ὅπως εἶναι, πρὸ παντός, τὰ συνεταιριστικὰ σωματεῖα, ἐκεῖ ἰσχύει ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ ἀνέκαθεν. Διατὶ θὰ πάρω, ὡς παράδοσιν τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν τῶν Δημάρχων καὶ δὲν θὰ πάρω ὡς παράδοσιν τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν ὅλων αὐτῶν τῶν κοινωνικῶν συγκροτημάτων; Ἐπὶ πλέον, ἐλέχθη, ὅτι στερεῖται κύρους. Διατὶ στερεῖται κύρους; Διότι δὲν ἐκλέγεται κατ’ εὐθεῖαν ἀπὸ τὸν λαόν. Καὶ ἐρωτῶ: Ἐκλέγεται ἀπὸ ποίους; Ἀπὸ τοὺς ἐκλεκτοὺς τοῦ λαοῦ. Ὥστε ὁ ἐκλεκτὸς τῶν ἐκλεκτῶν τοῦ Λαοῦ δὲν ἔχει κῦρος καὶ ἔχει περισσότερον κῦρος ἁπλῶς ὁ ἐκλεκτὸς τοῦ λαοῦ; Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐξελέγησαν ἀπὸ τὸν λαὸν καὶ ἐπιλέγουν τὸν ἕνα, τὸν στεροῦν τοῦ κύρους; Ἐλέχθη, ὅτι διὰ τῆς ἐμμέσου δὲν θὰ ἐκλεγοῦν πρόσωπα μὲ λαϊκὴν προβολήν. Ἡ λαϊκὴ προβολή, κύριοι βουλευταί, εἶναι δύο εἰδῶν. Εἰς τὰς μεγάλας πόλεις ἡ λαϊκὴ προβολὴ εἶναι εἰς τὰς προσωπικότητας, γνωστῆς, ἀρτίας ἱκανότητος διοικητικῆς, εὐρυτέρας ἀντιλήψεως κλπ. Εἰς τὰς μικρὰς ἐπαρχιακὰς πόλεις, ἡ προβολὴ ποία εἶναι; Ἡ προβολὴ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν συναισθηματισμόν, τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ἔχουν φιλανθρωπικὴν δρᾶσιν, τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι παρέχουν ὑπηρεσίας ἐν τῇ ἀσκήσει ἑνὸς ἐπαγγέλματος, τοῦ ἰατρικοῦ ἢ τοῦ δικηγορικοῦ, τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι εἶναι συγκαταβατικοὶ εἰς τὰς ἀξιώσεις τῶν συμπολιτῶν, δηλαδὴ ἡ προβολὴ ἀναφέρεται εἰς ἰδιότητας καὶ προσόντα ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, μὴ συνιστῶντα καταλληλότητα διὰ τὸ ἀξίωμα τοῦ Δημάρχου. Βεβαίως, ἐξαίρεσιν ἀποτελοῦν αἱ μεγάλαι πόλεις. Ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς κρίνομεν, ὅτι ὑπάρχουν καὶ εἰς τὰς ἐπαρχιακὰς πόλεις ἢ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοιαῦται προσωπικότητες, διατὶ δὲν θὰ συγκεντρώσουν τὴν πλειοψηφίαν, ὅπως τὴν συνεκέντρωσεν ὁ μακαρίτης ὁ Κοτζιᾶς κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1951, ὅπου ἐκέρδισε πλέον τοῦ 50% καὶ κατώρθωσεν ὁλόκληρον τὸ ψηφοδέλτιόν του νὰ ἔχῃ ἐπιτυχίαν; Καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, ἂν ἔχῃ τοιαύτην λαϊκὴν προβολήν, ἀναμφισβητήτως, τίποτε δὲν τὸν ἐμποδίζει νὰ ἔχῃ ἀπόλυτον τὴν ἐπιτυχίαν τῶν συμβούλων καὶ κατὰ συνέπειαν ἐπιτυχίαν τῆς ἐκλογῆς του. Γίνεται, λέγουν, συναλλαγή. Μάλιστα. Ἀλλὰ ἐρωτῶ, κύριοι βουλευταί, ἡ συναλλαγὴ τί εἴδους θὰ εἶναι; Συμβιβασμὸς πολιτικός, κομματικός, ἢ θὰ εἶναι ἄλλου εἴδους προσωπικὴ καὶ κακοήθης συναλλαγή; Ἀλλά, πρέπει, λοιπόν, νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι οἱ ἐκλογεῖς θὰ προέλθουν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοιούτων συμβούλων, οἵτινες προκειμένου νὰ ἐκλέξουν τὸν δήμαρχον τῆς πόλεώς των θὰ ἀποβλέψουν εἰς οἱουδήποτε εἴδους συναλλαγὴν εἰς βάρος τῆς πόλεως; Δὲν θέλω νὰ τὸ παραδεχθῶ, ὅτι οἱ σύμβουλοι δηλαδὴ οἱ ἐκλεκτοὶ μιᾶς πόλεως θὰ εἶναι τοιαύτης συνειδήσεως, ὥστε νὰ κατέλθουν εἰς μίαν ἀξιοκατάκριτον συναλλαγὴν εἰς βάρος τῆς πόλεως. Ἀντιθέτως, πιστεύω, ὅτι ἡ ὑπεύθυνος αὐτὴ πρωτοβουλία, ἡ ὁποία ἀναφέρεται εἰς τοὺς 15 ἢ 20 ἐκλεκτοὺς ἄνδρας νὰ ἀνεύρουν τὸν ἕνα, μᾶς ἐγγυᾶται τὴν ἐκλογὴν τοῦ καλλιτέρου. Θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι ὁσηδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ ἐπιρροὴ τοῦ κόμματος, οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι ὑπεύθυνοι ἀπέναντι τῆς πόλεως, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ ἄριστοι, θὰ ἔχουν συναίσθησιν τῆς εὐθύνης των διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἑνός, ὁ ὁποῖος θὰ δημαρχεύσῃ ἐπὶ μίαν 4ετίαν. Βεβαίως, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ πλειοψηφικοῦ ἡ ἐκλογὴ τοῦ καλλιτέρου δυσχεραίνεται λόγῳ πολλῶν αἰτίων. Ἀλλὰ μὲ τὴν ἀναλογικὴν διευκολύνεται ἡ ἐκλογὴ τοῦ καλλιτέρου. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ κάμω μίαν σύστασιν εἰς τὸν κ. ὑπουργόν, καὶ παρακαλῶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου νὰ ἔχω τὴν προσοχήν του. Ἂν θέλωμεν, πράγματι, νὰ ἀποχρωματίσωμεν τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐπιτύχῃ ὁ σκοπὸς εἰς τὸν ὁποῖον, κατ’ ἐμέ, κυρίως πρέπει νὰ ἀποβλέπῃ ὁ νόμος, νὰ ἐπιτύχουν ὡς σύμβουλοι οἱ καλλίτεροι, τότε, κ. Ὑπουργέ, ὑπάρχει ἕνας τρόπος νὰ τὸν ἐπιτύχητε διὰ τοῦ συστήματος τούτου, θὰ εἶχον νὰ συστήσω τοῦτο: Ἀντὶ τῆς καθιερώσεως τὴν ὁποίαν ἔχετε κάμει νὰ ψηφίζεται ὁλόκληρον τὸ ψηφοδέλτιον, θὰ συνίστων νὰ ἐπιτραπῇ διαγραφή, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως καὶ ἐγγραφὴ ἐξ ἄλλων ψηφοδελτίων. Ἄν ὑποθέσωμεν, δηλαδή, ὅτι ἕνας συνδυασμὸς ἀποτελῆται ἀπὸ 15 πρόσωπα, νὰ ἐπιτρέπηται εἰς τὸν ψηφοφόρον νὰ διαγράψῃ ἕνα, ἢ περισσοτέρους, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ τοὺς ἀναπληρώσῃ μὲ ἄλλους ἐξ ἄλλων ψηφοδελτίων, τότε ἐπιτυγχάνεται ὁ ἀπόλυτος ἀποχρωματισμὸς τῆς ἐκλογῆς. Καὶ ἐπιτυγχάνεται ἀσφαλέστατα ἡ ἐκλογὴ τῶν ἀρίστων προσώπων. Ψυχολογήσατε ὀλίγον τὴν πρότασιν αὐτὴν ποὺ σᾶς κάμνω. Ὁ ψηφοφόρος, ὁ ὁποῖος θὰ προσέλθῃ εἰς τὴν κάλπην, διὰ νὰ ψηφίσῃ τοὺς 15 ὑποψηφίους καὶ ἀνήκει εἰς τὸ αʹ κόμμα, θὰ ἀποφασίσῃ νὰ διαγράψῃ ἐκ τοῦ κομματικοῦ ψηφοδελτίου ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον πιστεύει, ὅτι εἶναι ὁ χειρότερος; Καὶ ποῖον θὰ ἐγγράψῃ; Ἀσφαλῶς ἄλλον τῆς προτιμήσεώς του ἐξ ἄλλου ψηφοδελτίου. Ἀλλὰ διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ, οἱ ἐκλεγησόμενοι σύμβουλοι θὰ εἶναι ἐκεῖνοι ἐξ ἑκάστου ψηφοδελτίου, οἵτινες θὰ ἀπολαμβάνουν τῆς ἐμπιστοσύνης περισσότερον τῶν ἐκλογέων πέραν τοῦ κόμματος χωρὶς βέβαια νὰ στεροῦνται τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ τῶν ἐκλογέων τοῦ κόμματος ἀφοῦ δὲν θὰ διαγράφωνται ὑπὸ τούτων. Ἴσως θὰ προβληθῇ ἡ ἀντίρρησις, ὅτι θὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα καὶ εἰς τοὺς ἀντιπάλους νὰ κάμουν τὴν ἐπιλογήν. Δὲν εἶναι τόσον εὔκολον νὰ τὸ κάμουν, διότι θὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ διαγράψουν κἄποιον καὶ ἐκεῖνοι ἀπὸ τὸ ψηφοδέλτιόν των, θὰ ἔχουν δηλαδή, πραγματικὴν ζημίαν. Αὐτὸ θὰ τὸ κάμουν οἱ μᾶλλον ἀμερόληπτοι τῶν ψηφοφόρων καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐκλεγοῦν οἱ καλλίτεροι. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου, κ. Ὑπουργέ, ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἐπιτυγχάνεται, κατὰ τὸ πλεῖστον, ὁ κομματικὸς ἀποχρωματισμὸς καὶ ἐπιτυγχάνεται κυρίως ἡ ἐκλογὴ τῶν ἀρίστων. Αὐτὴν τὴν τροπολογίαν ἔχω νὰ συστήσω πρὸς μελέτην. Ἐν συνεχεία ἡ δύναμις ἡ ἐκλογικὴ τοῦ συνδυασμοῦ, ὅπως συμβαίνει καὶ εἰς τὸν προηγούμενον νόμον, νὰ μὴ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰ ψηφοδέλτια, ἀλλὰ ἀπὸ τὸ σύνολον τῶν ἀτομικῶν ψήφων τῶν ὑποψηφίων. Νὰ ἀθροίζωνται, δηλαδή, οἱ ἀτομικοὶ ψῆφοι, νὰ διαιροῦνται διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑποψηφίων καὶ τὸ πηλίκον ἐκεῖνο νὰ ἀποτελῇ τὴν ἐκλογικὴν δύναμιν καὶ ὄχι τὰ ψηφοδέλτια. Ἔτσι, ἀναμφισβητήτως, κ. Ὑπουργέ, ἀποφεύγετε πᾶσαν καταδολίευσιν τοῦ ἀντιθέτου κόμματος, ἀποφεύγετε τὸν κομματισμὸν καὶ ἐπιτυγχάνετε τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀρίστων προσώπων. Δὲν ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι πρέπει νὰ ὑποχρεώσωμεν τοὺς συνδυασμοὺς νὰ εἶναι ἄρτιοι. Ἐφ’ ὅσον θὰ ἐγίνετο αὐτό, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιτραπῇ καταρτισμὸς συνδυασμοῦ καὶ μὲ ὀλιγώτερα πρόσωπα τῶν καθιερουμένων ἑδρῶν. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου παρέχεται ἡ δυνατότης εἰς 5 ἀξιόλογα πρόσωπα νὰ ἑνωθοῦν, νὰ ἀποτελέσουν συνδυασμὸν καὶ νὰ ὑπολογίζουν εἰς τοὺς ψήφους ἐκτιμήσεως αἱ ὁποῖαι ὅμως θὰ ἀξιολογηθοῦν εἰς ψήφους ἐκλογικῆς δυνάμεως. Αὐτὰς τὰς τροπολογίας ἤθελον νὰ προτείνω, μὲ τὴν βεβαιότητα, ὅτι ἐπιτυγχάνεται οὕτω ἀπολύτως ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ὁποίου θὰ σᾶς εἶναι εὐγνώμων ὁλόκληρος ἡ ἐπαρχία.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Καλλιδόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§87Α. ΚΑΛΛΙΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὡρισμένως ἡ συζήτησις τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου συνεχίζεται ἐπὶ ἀρκετὰς ἡμέρας. Παρὰ ταῦτα, ὅμως, ἐξακολουθοῦν νὰ ὑφίστανται καὶ ἄλλα ἐπιχειρήματα ἐναντίον τοῦ εἰσαγομένου διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου, θεσμοῦ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ποὺ ἐπιχειρεῖται ἡ ἐπέμβασις εἰς θεσμοὺς καὶ θεσμοὺς μάλιστα τοιούτους οἱ ὁποῖοι συνθέτουν τὸ δημοτικόν μας πολίτευμα καὶ οἱ ὁποῖοι δι’ αὐτὸν καὶ μόνον τὸν λόγον θὰ ἔπρεπε νὰ μείνουν ἀλώβητοι. Τοῦτο συμβαίνει διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου, τὸ ὁποῖον διὰ τῶν ἄρθρων 6, 7 καὶ 14 βάλλει εὐθέως κατὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Τὸν τόνον τῆς πολιτικῆς σκοπιμότητος τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου τὸν ἔθεσε διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του αὐτὸς τοῦτος ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τοποθετήσας τὸν σκοπὸν τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου ἔναντι ὡρισμένου κόμματος, νομίμως λειτουργοῦντος. Αἱ τοποθετήσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός, θὰ εἶχον σημασίαν ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἁπλῶν ἀφορισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀντιβαίνουν καὶ πρὸς τὰς τάσεις τῆς ἐσωτερικῆς ζωῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς διεθνοῦς. Ἡ ἐποχή μας ἄλλωστε εἶναι ἡ ἐποχὴ ποὺ προσβλέπει εἰς τὴν κοινὴν γλῶσσαν καὶ εἰς τὴν συνεννόησιν μεταξὺ τῶν λαῶν, τὴν ὁποίαν πρέπει ὅλοι νὰ ἐπιθυμοῦμεν. Πιστεύω, ὅτι ὅλοι οἱ σκοποὶ τοῦ νομοσχεδίου στρέφονται ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ τῆς Αὐτοδιοικήσεως. Ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου μεταβάλλεται διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ τῶν Δημάρχων. Ὁ πρῶτος σκοπὸς δηλαδὴ τῆς ἀποφυγῆς ὀξύτητος καὶ ἀνταγωνισμῶν δὲν εἶναι ἀληθής, διότι ἐὰν πράγματι τοῦτο ἐπιδιώκῃ ἡ Κυβέρνησις, τότε πρωταρχικῶς θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποκαταστήσῃ κλῖμα πολιτικῆς ὁμαλότητος. Θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποκαταστήσῃ τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας, τὰς δημοκρατικὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ. Μόνον ἡ Δημοκρατία προσφέρεται εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ὁμαλότητος, ὡς τοῦ πολιτεύματος τῆς ἀμοιβαίας ἀλληλοεπιδράσεως καὶ ἰδεῶν καὶ συμφερόντων. Ὁ ἀληθὴς σκοπὸς τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου εἶναι ἡ ἀποφυγὴ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τῆς πολιτικῆς ἀναμετρήσεως.

§88Β. ΚΡΙΚΟΣ. Ὕστερα ἀπὸ 9 μῆνας θέλετε καὶ ἄλλην ἀναμέτρησιν;

§89Α. ΚΑΛΛΙΔΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἦτο ὀρθὴ ἡ παρατήρησίς σας, κύριε συνάδελφε, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις διέθετε τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὸ ὅτι δὲν ἔχει ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, δημιουργεῖ ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν τὸ θέμα τῆς ἀναμετρήσεως.

§90Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Δύνασθε νὰ μοῦ ἀπαριθμήσετε κ. συνάδελφε, πόσαι Κυβερνήσεις ἀπὸ τὸ 1912 καὶ ἐντεῦθεν διέθεταν τὸ 51%;

§91Α. ΚΑΛΛΙΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπηρεάζουν τὰ διάφορα ἐκλογικὰ συστήματα.

§92Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἐπιλέξατε οἱονδήποτε ἐκλογικὸν σύστημα. Δὲν ὑπάρχουν πολλαὶ περιπτώσεις. Συνήθως, ὑπῆρξαν Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι διέθετον τὸ 40%, 41%, 42%, τὸ πολὺ τὸ 45%. Παρ’ ὅλα αὐτὰ αἱ Κυβερνήσεις αὐταὶ ἐκυβέρνησαν τὴν χώραν, χωρὶς νὰ ἔχουν τόσον βαθείας διαφορὰς μὲ τὰς ἀντιπολιτεύσεις. Τὴν ἀναλογικὴν εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς, δέν τὴν εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις, οὔτε θὰ τὴν εἰσηγηθῇ. Αἱ συνέπειαι τῆς ἀναλογικῆς, εἶναι διάχυτοι εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην.

§93Α. ΚΑΛΛΙΔΟΠΟΥΛΟΣ. Σημειῶ, κ. Ὑπουργέ, τὴν ἀντίφασίν σας. Εἰσάγετε τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογήν, προκειμένου περὶ δημάρχων, τὴν ἀποκηρύσσετε δέ, προκειμένου περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν.

§94Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ἐὰν ὑπάρξῃ μία μειοψηφία 42%, τὶ θὰ κάμετε;

§95Β. ΚΡΙΚΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη περίπτωσις, κ. συνάδελφε.

§96Α. ΖΑΚΚΑΣ. Θὰ τὸ ἴδητε καὶ πολὺ συντόμως.

§97Α. ΚΑΛΛΙΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις δὲν διαθέτει τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, δι’ αὐτὸ τροποποιοῦσα τὸν νόμον περὶ ἐκλογῆς δημοτικῶν ἀρχόντων, παραβιάζει παραδεδεγμένους θεσμούς. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις καὶ προγενεστέρως, διὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἐπέτυχε τὴν νόθευσιν τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς, δημιουργήσασα μίαν κατάστασιν εἰς βάρος ἐνδιαμέσων πολιτικῶν καταστάσεων, ἡ ὁποία θὰ συνετέλει εἰς τὴν ἄμβλυνσιν τῶν ὀξυτήτων καὶ ἀποκατάστασιν ὁμαλῆς λειτουργίας τῆς δημοκρατίας. Σήμερον, ἔρχεται διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου καὶ ἐπιφέρει καὶ ἄλλο τραῦμα εἰς τὸν θεσμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἐνῷ διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου δέχεται τὴν ἀναλογικήν, προκειμένου περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν δημάρχων δὲν δέχεται ταύτην προκειμένου περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν. Ἐνῷ ἡ ἀντιπολίτευσις δέχεται τὴν ἀναλογικὴν καὶ προκειμένου περὶ δημοτικῶν καὶ βουλευτικῶν ἐκλογῶν. Ἄλλο τὸ θέμα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν δημάρχων. Ἐπιμένω, εἰς τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν δημάρχων, διότι ἡ ἀντίληψις τοῦ ψηφοφόρου ἐκ παραδόσεως εἶναι ἡ ἀπ’ εὐθείας ἐκλογὴ Δημάρχου. Ἄλλως οὐσιαστικῶς καὶ διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου, δυνάμεθα νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς ἄμεσον ἐκλογήν, διότι ἐὰν ὀνομασθῇ ἐκ τῶν προτέρων δήμαρχος καὶ ἐπιτύχῃ τὸ ψηφοδέλτιον πλειοψηφίαν, καταρρίπτεται κατ’ οὐσίαν τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Καὶ ἐδῶ δημιουργεῖται ὁ κίνδυνος συναλλαγῆς, διότι ἐκλεγεὶς δημοτικὸς σύμβουλος εἰς ὡρισμένον συνδυασμόν, θὰ δύναται νὰ ψηφίζῃ καὶ νὰ ἐκλέγῃ ἄλλον ἄλλου ψηφοδελτίου. Ὡς πρὸς τὰ λεχθέντα διὰ τὴν διείσδυσιν τῆς πολιτικῆς εἰς τὰ δημοτικὰ πράγματα, ὀρθῶς γίνεται διάκρισις ὡς πρὸς τὸν κομματισμόν, τὸν ὁποῖον ὅλοι καταδικάζομεν, ἀλλὰ τὴν πολιτικὴν δὲν δυνάμεθα νὰ καταδικάσωμεν, διότι αὐτὴ ἀκριβῶς εἶναι ἡ παράδοσις τῶν δημοκρατιῶν. Τοὐναντίον, μάλιστα, ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι ἐπιβάλλεται, θὰ ἔδει δέ, μάλιστα, ὅπως ὑφίστατο σκέψις εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν ἡ ὁποία θὰ ἔλεγεν ὅτι τὸ σύστημα ἀποβλέπει εἰς τὴν δυνατότητα ὅπως ἕκαστον κόμμα δυνηθῇ νὰ ἐκθέσῃ τὰς ἀπόψεις του ἐπὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ὡς πρὸς τὴν κομματικὴν, συγκεντρωτικὴν πολιτικὴν, τὴν ἐκδηλουμένην μὲ τὸ ἄρθρον 14 τοῦ νομοσχεδίου, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν περικοπὴν συγγράμματος καθηγητοῦ τοῦ Διοικητικοῦ Δικαίου τῶν Παρισίων, προκειμένου νὰ ἀποδείξω τὴν ἀντισυνταγματικότητα καὶ ἀντιδημοκρατικότητα τοῦ νομοσχεδίου. «Αἴτια τῆς Αὐτοδιοικήσεως». «Δὲν εἶναι ταῦτα φύσεως μόνον διοικητικῆς, ἀλλὰ καὶ συνταγματικῆς. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἀπόψεως μόνον διοικητικῆς, ἡ συγκέντρωσις θὰ ἐξησφάλιζεν εἰς τὴν χώραν διοίκησιν ἱκανωτέραν, ἀμεροληπτοτέραν, ἀκεραιοτέραν καὶ οἰκονομικωτέραν τῆς αὐτοδ)σεως. Ἀλλὰ τὸ θέμα, δὲν εἶναι ἡ ἀνάγκη μόνον καλῆς διοικήσεως, ἔχει ἀνάγκην πολιτικῆς ἐλευθερίας. Δὲν πρέπει, ὅθεν, νὰ βλέπῃ τις ποσῶς ἐν τῇ αὐτοδιοικήσει κίνησιν διοικητικῆς φύσεως, καθ’ ὅσον ταύτην πάντοτε ἐδημιούργουν καὶ αἴτια φύσεως συνταγματικῆς». Αὐτὸ ἀκριβῶς ἀποδεικνύει, ὅτι εἰς τὰς δημοκρατικὰς χώρας, ὁ θεσμὸς τῆς αὐτοδιοικήσεως ἀνάγεται ἐν ἐσχάτῃ ἀναλύσει εἰς τὰς δημοκρατικὰς ἐλευθερίας. Ἄλλωστε ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ εἰσαγάγῃ τὸ ἄρθρον 14, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ περιωρισμένης ἐφαρμογῆς, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ κ. Ὑπουργός, καθ’ ὅσον διαθέτει τὸ ἄρθρον 132 τοῦ Κώδικος περὶ δήμων καὶ Κοινοτήτων, τὸ ὁποῖον προβλέπει τὸν ἔλεγχον διὰ λόγους δημοσίας τάξεως καὶ ἀσφαλείας. Εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι ἡ δημοσία τάξις ἀνήκει εἰς τὰς ἐλαστικὰς νομικὰς ἐννοίας, αἱ ὁποῖαι ἐξαρτῶνται ἀπὸ τοὺς κοινωνικοὺς καὶ πολιτικοὺς ὅρους. Ἡ εἰσαγομένη νέα διάταξις προδικάζει κλῖμα ἐντονωτέρας διώξεως τῆς ὑφισταμένης σήμερον εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν. Ὑπὸ τοιοῦτον κλῖμα καὶ αὐτὸς ὁ φυσικὸς ἀγὼν τῶν δήμων διὰ τὴν διεύρυνσιν τῆς αὐτοδιοικήσεως θὰ δύναται νὰ θεωρῆται κομματικός. Εἰς Θεσσαλονίκην ἐδιώχθη δημοτικὸς σύμβουλος, διότι ἀρθρογράφησε ἐναντίον τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἀστικῆς Συγκοινωνίας Θεσσαλονίκης εἰς τὸν ὁποῖον ἀνετέθη ἡ ἀστικὴ ἐκμετάλλευσις τῶν συγκοινωνιῶν τῆς πόλεως. Ἐνῷ, κατὰ τὴν ἄποψίν του, θὰ ἔδει νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὸν δῆμον πρὸς διεύρυνσιν τῆς ἁρμοδιότητος αὐτοῦ. Περαίνων, θὰ ἤθελα νὰ εἴπω, ὅτι εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος καὶ θὰ παραστῶμεν μάρτυρες νέας τροποποιήσεως τῶν σημερινῶν διατάξεων, διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀνέφερον. Ἐκεῖνο ποὺ θεωρῶ θετικὸν πόρισμα τῆς συζητήσεως, εἶναι, ὅτι ὡς ἐτονίσθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δὲν θὰ πρέπει νὰ παριστάμεθα μάρτυρες διαρκῶς μεταβολῶν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διότι τὰ ἐκλογικὰ συστήματα ἀνήκουν εἰς τὰς θεμελιώδεις βάσεις τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς χώρας. Ὀρθῶς δὲ ἐτονίσθη ἡ ἀνάγκη τῆς συνταγματικῆς των κατοχυρώσεως, ὥστε νὰ μὴ εἶναι εὔκολος ἡ τροποποίησίς των. Ἀρχὴ τῆς Δημοκρατίας, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἡ σταθερότης τῶν θεσμῶν, ἡ ὁποία ἀντιστοίχως ἐπιτρέπει σταθερότητα εἰς τὰς πολιτικὰς μερίδας, σταθερότητα εἰς τοὺς πολιτευομένους καὶ προπαντὸς σταθερότητα εἰς τὰ πολιτικὰ ἤθη. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Β. Βασιλικός).

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Τσιάρας ἔχει τὸν λόγον.

§99Α. ΤΣΙΑΡΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι εὐχάριστον τὸ γεγονός, ὅτι ὅλαι αἱ πτέρυγες τῆς Βουλῆς συνεφώνησαν ὅτι τὸ καλύτερον ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι ἡ ἀναλογική.

§100Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ. Ὄχι ὅλοι. Ἡμεῖς διαφωνοῦμεν.

§101Α. ΤΣΙΑΡΑΣ. Πάντως ἡμεῖς εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς καὶ εὐχόμεθα ὅπως τὸ σύστημα τοῦτο ἐφαρμοσθῇ τόσον διὰ τὰς Δημοτικάς, ὅσον καὶ διὰ τὰς Βουλευτικὰς ἐκλογάς, ὡς μόνιμον καὶ πάγιον σύστημα. Αὐτὴ ἡ εὐχή, εἶναι καὶ εὐχὴ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἄλλωστε, τὸ ἴδιον τὸ νομοσχέδιον, τὸ παρουσιάζει ὡς τὸ πρακτικώτερον καὶ τὸ περισσότερον ὠφέλιμον. Διαφωνία ἐγείρεται μόνον ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τῶν Δημάρχων. Καὶ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα. Θὰ εἶναι ἐκλεκτοὶ τοῦ λαοῦ ἢ θὰ ἀποτελέσουν συναλλαγὴν τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων; Ἐδῶ διαφωνοῦμεν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διαφωνεῖ μὲ τὴν Κυβ)σιν, διότι ὑπάρχουν ψηφίσματα τῶν ἐκπροσώπων τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως ὅλων τῶν ἀνθρώπων ποὺ ἠσχολήθησαν μὲ τὰ Δημοτικὰ καὶ Κοινοτικὰ πράγματα. Οὐδεὶς ἐκηρύχθη ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν Δημοτικῶν ἀρχόντων, ἐνῷ ἀντίθετα, ὅλοι ἐτάχθησαν ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων. Αὐτὸ τὸ ἀποδεικνύει καὶ ἡ μακραίων παράδοσις καθ’ ἣν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1864 ἕως τὸ 1959 ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ ἐγένοντο μὲ τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων. Εἰς ὅλην τὴν χρονικὴν διαδρομὴν ἀπὸ τοῦ 1864 ἕως τὸ 1959 δύο μόνον περιπτώσεις ἔχομεν ἐμμέσου ἐκλογῆς. 1) τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1925 ὁπότε βάσει Ν. Δ. ἔγινεν ἔμμεσος ἐκλογὴ Δημάρχων εἰς Δήμους πρωτευουσῶν Νομῶν μὲ κατοίκους κάτω τῶν 5.000 καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς Δήμους κάτω τῶν 10.000 κατοίκων. καὶ 2) τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1951, ὁπότε καὶ μόνον ἅπαξ ἐπεξετάθη ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ εἰς ὅλους τοὺς Δήμους. Προχθὲς ἀκόμη τὸ Συνέδριον τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων ἐξέδωσε ψήφισμα θέτον ὡς βασικὴν προϋπόθεσιν τὴν θέσπισιν τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς. Διότι ὁ ἑλληνικὸς λαὸς θέλει νὰ ἔχῃ γνώμην διὰ τὸν πρῶτον πολίτην τῆς μονάδος του. Ἐγώ, λέγω, ὅτι καὶ οἱ Πρόεδροι τῶν Κοινοτήτων, ἐὰν ἐξελέγοντο διὰ ἀμέσου ἐκλογῆς ὑπὸ τοῦ λαοῦ, θὰ ἦτο καλύτερον, διότι ἀπερίσπαστοι ἀπὸ τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια θὰ ἠδύναντο νὰ ἀφοσιωθοῦν εἰς τὸ ἔργον των καὶ νὰ ἀποδώσουν περισσότερον, πάρα πολὺ περισσότερον ἀπὸ σήμερα. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρίζεται, ὅτι μὲ τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν θέλει τάχα νὰ ἀποχρωματίσῃ τὰς ἐκλογὰς ἀπὸ τὴν πολιτικήν, καὶ ἀκόμα, πιστεύει, ὅτι διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ἀποφεύγεται δῆθεν ἡ συσπείρωσις τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας ἐναντίον της. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, οὔτε τὸ ἕνα οὔτε τὸ ἄλλο ἐπιτυγχάνεται, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων ἐθεώρει τὴν πολιτικὴν ἀνάμιξιν εἰς τὸν Δῆμον ἀπαραίτητον προϋπόθεσιν ὁ λαός. Ἐὰν τοῦτο δὲν ἐγένετο, ἐθεωρεῖτο ὡς μέγα ἁμάρτημα καὶ παράλειψις καὶ θεωρῶ ὡς φενάκην τὸ νὰ λέμε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐκτραπῇ ἡ ἀνάμιξις τῆς πολιτικῆς εἰς τὰ δημοτικὰ πράγματα. Ἀντιθέτως, πιστεύω, ὅτι τὰ πολιτικὰ κόμματα καὶ ὑποχρέωσιν ἔχουν καὶ εὐθύνην νὰ μετέχουν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τὰς Δημοτικὰς καὶ Κοινοτικάς. Οὔτε ἐπίσης τὸ νομοσχέδιον ἐμποδίζει τὴν συσπείρωσιν τῶν δυνάμεων τῆς ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὰ περισσότερα ξένα Κράτη αἱ Δημοτικαὶ ἐκλογαὶ προσλαμβάνουν πολιτικὸν χαρακτῆρα, διότι τοῦτο ἀποτελεῖ μίαν προειδοποίησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐὰν ἐργάζεται καὶ ἀποδίδῃ καλῶς ἢ κακῶς. Νομίζω, ἐπίσης, ὅτι ἡ ἀνάμιξις τῆς πολιτικῆς εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς προφυλάσσει καὶ τὴν ἰδίαν τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ σφάλματα. Πιστεύω δέ, ὅτι τιθεμένου πολιτικοῦ θέματος, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀνατρέπεται, διότι αὐτὸ ἐξαρτᾶται πολὺ ἀπὸ τὴν πολιτικὴν εὐθιξίαν τῆς Κυβερνήσεως, προειδοποιεῖται ὅμως διὰ τοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐκλογῶν ἡ Κυβέρνησις, διότι ἡ ἔννοια αὐτῶν εἶναι, ὅτι ὁ λαὸς καταψηφίζων τοὺς κυβερνητικοὺς συνδυασμοὺς δὲν ἐγκρίνει τὰς πράξεις της. Ἑπομένως ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι μᾶλλον ὠφέλειαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις τιθεμένου πολιτικοῦ θέματος, ἀλλὰ περισσότερον συμφέρον ἔχει ὁ λαός, διότι δίδεται εἰς αὐτὸν ἡ εὐκαιρία νὰ κρίνῃ ἢ μὴ τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἕτερον θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ δώσῃ μεγίστην προσοχήν, εἶναι τὸ θέμα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 14 τὸ ὁποῖον καθ’ ἡμᾶς πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ ἐξ ὁλοκλήρου, διότι δι’ αὐτοῦ ἀκριβῶς τοῦ ἄρθρου παρέχεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ δυνατότης νὰ ὑπεισέρχεται εἰς τὰ δημοτικὰ πράγματα καὶ νὰ ἀνοίγῃ τὰς θύρας διὰ περισσοτέρας αὐθαιρεσίας καὶ ἀκριβῶς τοῦτο εἶναι δι’ ἡμᾶς ἐντελῶς ἀπαράδεκτον καὶ οὐδεὶς λόγος δικαιολογητικὸς ὑφίσταται διὰ τὴν διατήρησιν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Ἕτερος Κυβερνητικὸς ἰσχυρισμὸς εἶναι, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου προάγεται ὁ θεσμὸς τῆς αὐτοδιοικήσεως. Πιστεύω ὅμως, ὅτι οὔτε καὶ αὐτὸ ἐπιτυγχάνεται. Διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι ἅπαντα τὰ ὄργανα τῆς αὐτοδιοικήσεως λόγῳ τῆς ἀναμίξεως τῆς Κρατικῆς μηχανῆς, ἔχουν πάθει οἰκονομικὸν μαρασμὸν ἢ κατὰ κυριολεξίαν οἰκονομικὴν φυματίωσιν λόγῳ τῆς ἀφαιρέσεως ἀκριβῶς ὅλων τῶν οἰκονομικῶν ἐκείνων πόρων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἦτο δυνατὸν οἱ Ὀργανισμοὶ αὐτοὶ νὰ ἀνταπεξέλθουν εἰς τὴν ἀποστολήν των. Αὐτὸ εἶναι καὶ τὸ μεγαλύτερον σφάλμα καθ’ ἡμᾶς τὸ ὁποῖον κατέστρεψεν οἰκονομικῶς τὴν αὐτοδιοίκησιν, διότι τῆς ἀφῃρέθησαν ὅλοι οἱ κοινωνικοὶ πόροι διὰ νὰ μεταφερθοῦν τὰ πάντα εἰς τὸν Κρατικὸν προϋπολογισμόν. Τόση δὲ εἶναι ἡ ἀνάμιξις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ οἰκονομικὰ τῶν ὀργάνων τῆς αὐτοδιοικήσεως, ὥστε οἱ Δῆμοι νὰ ἔχουν μεταβληθῆ μόνον εἰς προϊσταμένους ἐργασιῶν καθαριότητος. Συμπέρασμα ὅλων αὐτῶν κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κόμματος τῆς Νέας ἀγροτικῆς κινήσεως εἶναι.

§102Π. ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, προεκλογικὸν λόγον κάμνετε; Τί λέγει τὸ νομοσχέδιον. Ἐπ’ αὐτοῦ νὰ μᾶς εἴπητε τὰς γνώμας σας.

§103Α. ΤΣΙΑΡΑΣ. Κύριε συνάδελφε, διατυπώνω τὰς γνώμας τῆς παρατάξεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω καὶ τὰς ὁποίας ἐν προκειμένῳ ἐκπροσωπῶ. Καὶ πρῶτον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τῶν Δημάρχων καὶ Προέδρων Κοινοτήτων, ὁ λαὸς θὰ πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν τιμὴν νὰ ἐκλέξῃ τὸν πρῶτον πολίτην τῆς μονάδος του. Δεύτερον, νὰ ἐνισχυθοῦν οἱ πόροι τῶν Δήμων καὶ τῶν Κοινοτήτων εἰς ὅλας τὰς δυνατότητας ἀναπτύξεώς των, διὰ νὰ ἀνταπεξέλθουν εἰς τὰς ἀνάγκας των. Τρίτον νὰ περιορισθῇ ἡ Κρατικὴ ἀνάμιξις μόνον εἰς τὸν ἔλεγχον. Τέταρτον ἡ Πολιτεία νὰ δώσῃ περισσοτέρας τοπικὰς ἐξουσίας εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν, διὰ νὰ ἐξυψωθῇ ὁ θεσμὸς ὡς γίνεται εἰς τὰς περισσοτέρας πολιτισμένας χώρας καὶ πέμπτον, νὰ καθιερωθῇ ἕνα μόνιμον καὶ πάγιον σύστημα ἐκλογῆς, τὸ ὁποῖον νὰ γνωρίζῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν τὴν τελευταίαν στιγμὴν καὶ εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν νὰ ὑποβάλλωνται νομοσχέδια διὰ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθοῦν κομματικὰ καὶ μόνον συμφέροντα τῶν Κυβερνώντων. Τελειώνοντας ἔχω νὰ τονίσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ φαίνεται, ὅτι δὲν φοβεῖται τὸν κομμουνισμὸν ἀλλὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Μπρεδήμας, ἔχει τὸν λόγον.

§105Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω προσδιώρισε πρὸ ἡμερῶν τὴν θέσιν τοῦ κόμματος ἔναντι τοῦ ὑπὸ κρίσιν ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Συμμερίζομαι τὸ συμπέρασμα τῶν σκέψεών του, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι προϊὸν ἐντόνου ἀνησυχίας τῶν κυβερνώντων ἐνώπιον τῆς ἀναποφεύκτου πολιτικῆς ἀναμετρήσεως τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς ἀντιπάλους της. Καὶ εἶναι πράγματι, κύριοι βουλευταί, αἱ ἴδιαι ἀνησυχίαι, οἱ ἴδιοι φόβοι, οἱ ὁποῖοι ἐνέπνευσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀνατροπὴν τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων εἰς παραμονὰς μάλιστα τῶν δύο τελευταίων ἐκλογῶν. Εἰς τὰ 1956 χάριν τοῦ ἀποκληθέντος τριφασικοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἡ Κυβέρνησις κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ ποσοστὸν ψήφων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ 47% περίπου.

§106Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, ἀνεφέρθητε εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τοῦ 1956, τὸ ὁποῖον ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν εἶναι σήμερον θέμα συζητήσεως. Διαπιστοῦται, ὅτι τὰ ἐκλογικὰ συστήματα κρίνονται ἐκ τῶν ἐπιδιώξεών των, ἐθνικῶς καὶ νομικῶς. Καὶ τὸ 1958 τὸ σύστημα αὐτὸ ἐδικαίωσε τὸν ἐθνικόν του σκοπόν, διότι δὲν ἐπέτρεψε νὰ συντελεσθῇ ἡ δημιουργία τοῦ Λαϊκοῦ Μετώπου.

§107Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἄλλη εἶναι ἡ σειρὰ τῶν σκέψεών μου, κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν. Καὶ εἰς τὰ 1958, παρὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄλλου ἀλλοπροσάλλου ἐκείνου ἐκλογικοῦ νόμου, τὸ ποσοστὸν τῆς Κυβερνήσεως κατῆλθεν εἰς 41%. Καὶ τώρα, ὁπότε φθάνομεν εἰς τὰς Δημοτικὰς ἐκλογάς, ἡ Κυβέρνησις, συναισθανομένη καὶ ἐκτιμῶσα τὸν ἀσφαλῆ κίνδυνον τῆς μειώσεως τοῦ ποσοστοῦ της ἀπὸ 41% εἰς χαμηλότερα ἀκόμη ἐπίπεδα, ἐπιδιώκει, ὑπὸ τὴν πρόφασιν τοῦ ἀποχρωματισμοῦ τῶν ἐκλογῶν νὰ ἀποφύγῃ τὴν πολιτικὴν ἀναμέτρησιν μὲ τοὺς ἀντιπάλους της. Καί, τοιουτοτρόπως, ἡ Κυβέρνησις λακτίζει μὲ ἐλαφρὰν τὴν καρδίαν ἕνα ἐπιτυχόντα πατροπαράδοτον θεσμὸν μὲ ἕνα ἀπρόοπτον ἐκχείλισμα ἀγάπης καὶ ἐνδιαφέροντος πρὸς τὴν τοπικὴν Αὐτοδιοίκησιν, εἰσηγουμένη τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν, ἡ ὁποία, ὅπως ἐλέχθη καὶ ὑπὸ ἄλλων ἀγορητῶν, ἐφαρμοσθεῖσα πρὸ 8ετίας, ἀπέτυχεν ἐν τῇ πράξει. Καὶ ἡ ὁποία εὐλόγως ἀπεδοκιμάσθη εἰς τὰς ἡμέρας τῆς πρώτης Κυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ. Καὶ ὅλα αὐτὰ τὰ λίαν περιπεπλεγμένα τῶν περιπλόκων περιστάσεων, ὅπως ἔλεγε καὶ ὁ ἀείμνηστος Γούναρης, ἐνώπιον τῶν δυσκολιῶν, τὰς ὁποίας ἀντιμετώπιζε τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, συντελοῦνται καὶ δικαιολογοῦνται ἐν ὀνόματι τῆς σωτηρίας τῆς πατρίδος καὶ πρὸς ἀποτροπὴν τοῦ κονσερβοποιημένου πλέον κομμουνιστικοῦ κινδύνου. Εἰς τοιοῦτον μάλιστα ὑψηλὸν τόνον πατριωτισμοῦ ἔφθασεν ὁ κ. ὑπουρ. τῶν Ἐσ)κῶν, ὁ καὶ εἰσηγητὴς τῶν τριῶν ἀλλεπαλλήλων, ἀλλ’ ἐντελῶς διαφορετικῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, διὰ νὰ συγκρατήσῃ τοὺς Δήμους ἀπὸ τὸν θανάσιμον, ὅπως μᾶς ἄφισε νὰ ἐννοήσωμεν μὲ τοὺς προχθεσινούς του λόγους, ἐναγγαλισμὸν μὲ τὴν ἀριστεράν, ὥστε μᾶς ἐνέπνευσε τὴν ἐντύπωσιν πρὸς στιγμήν, ὅτι θὰ εἶναι ἀπὸ τώρα διατεθειμένος, ὅτι εἶναι ἱκανός, ὅτι εἶναι ἕτοιμος καὶ ἀποφασισμένος διὰ τὰς προσεχεῖς γενικὰς ἐκλογὰς νὰ φθάσῃ καὶ εἰς τὸ σημεῖον νὰ μεταρρυθμίσῃ καὶ αὐτὸ ἀκόμη τὸ ἡλιακὸν σύστημα, ἀρκεῖ νὰ μὴ ἴδῃ ηὐξημένας τὰς δυνάμεις τῆς ἀριστερᾶς, ἀρκεῖ νὰ μὴ ἴδῃ τὸν Πρόεδρον Πασαλίδην κηρύττοντα τὸν ὀρθὸν λόγον ἐξ ὀνόματος 150 ἢ 180 ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους καὶ ἐξ ὀνόματος τῶν Δημάρχων τῶν περισσοτέρων πόλεων τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν ἐν τῷ μεταξὺ φυσικὰ δὲν ἔχουν καρατομηθῆ ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, βάσει τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Κύριοι βουλευταί, προσηλωμένος βαθύτατα εἰς τὰς ὑγιεῖς ἀρχὰς τῆς Κοινοβουλευτικῆς Δημοκρατίας, εἶναι φυσικὸν νὰ ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ μετὰ πάθους τὴν καθαρὰν ἀναλογικήν. Διότι ἡ πεῖρα ἐδίδαξεν, ὅτι ἐὰν ἐφηρμόζετο ἀπὸ τοῦ 1920 ἡ ἀναλογικὴ θὰ ἀπεφεύγετο ἡ Μικρασιατικὴ συμφορά. Καὶ ἐὰν ἔκτοτε ἴσχυεν ἡ ἀναλογικὴ ὡς πάγιον ἐκλογικὸν σύστημα, θὰ ἀπεφεύγοντο ὅλα τὰ δεινὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Ἔθνους, τὰς συνεπείας τῶν ὁποίων ὑφιστάμεθα ἀκόμη. Ὅμως, πέραν τούτου, μὲ τὴν ἀναλογικὴν ὡς πάγιον ἐκλογικὸν σύστημα, θὰ εἴχομεν, κύριοι βουλευταί, ἐπιτύχει καὶ τὴν ἐξημέρωσιν τῶν πολιτικῶν μας παθῶν καὶ τὴν γεφύρωσιν τοῦ χάσματος τοῦ λαοῦ καὶ τὴν ἐξυγίανσιν τοῦ δημοσίου βίου τῆς χώρας. Καί, τὸ σπουδαιότερον, θὰ εἴχομεν στερεώσει τοὺς θεσμοὺς τῆς Δημοκρατίας ἐπὶ ἀσαλεύτων θεμελίων. Τούτων οὕτως ἐχόντων καὶ ἐὰν εἶχον ὅλα αὐτὰ συμβῆ, ἡμεῖς πρῶτοι, κύριοι βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, θὰ ἐσπεύδομεν νὰ χαιρετίσωμεν τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὡς μίαν πρόσθετον κατάκτησιν τῆς Δημοκρατίας, ὡς μίαν πρόσθετον ἐγγύησιν τῆς ὁμαλῆς λειτουργίας τῶν ὀργάνων τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως. Ἀλλὰ σήμερον δὲν ἔχομεν ἢ δὲν θέλομεν νὰ ἔχωμεν Δημοκρατίαν. Ἔχομεν ἕνα μονοκομματικὸν Κράτος, ὅπου τὸ Κόμμα ταυτίζεται μὲ τὸ Ἔθνος. Ἰδοὺ διατί....

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, προειδοποιῶ, ὅτι δὲν θὰ ἐπιτρέψω ἐκτροπὴν τῆς συζητήσεως ἐκ τοῦ ὑπὸ κρίσιν θέματος καὶ τοῦτο διὰ νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ γαλήνη εἰς τὰς συζητήσεις.

§109Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Εἶναι ἡ σειρὰ τῶν συλλογισμῶν μου, κύριε Πρόεδρε. Ἐδῶ ὡμίλησαν ἄλλοι περὶ θεμάτων ἐντελῶς ἀσχέτων μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Καὶ ὅμως, κύριε Πρόεδρε, οὐδεὶς τοὺς διέκοψε. Φαίνεται, ὅτι ἔχω τὸ μονοπώλιον τῶν διακοπῶν τοῦ Προεδρείου.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σκοπὸς τοῦ Προεδρείου, εἶναι νὰ σᾶς προστατεύσῃ.

§111Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἰδοὺ διατί, λέγω, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, ἔχετε συγκεντρώσει ζηλοτύπως γύρω ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν κούνιαν τῆς ΕΡΕ ὁλόκληρον τὸν ἑλληνικὸν πατριωτισμόν, ὁλόκληρον τὴν ἐθνικοφροσύνην. Ἀλλά, πέραν τούτων καὶ διὰ νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα, λέγω, ὅτι δὲν εἴμεθα ἀκόμη κύριοι εἰς τὰ τοῦ οἴκου μας. Δὲν ἔχομεν ἀκόμη τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιλογῆς τοῦ ἄλφα ἢ τοῦ βῆτα ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ μάλιστα εἰς κρίσιμον καμπὴν τοῦ ἐθνικοῦ μας βίου. Καὶ ἡ ἀπόδειξις εἶναι πρόχειρος. Τὴν ἀνέφερε προηγουμένως ὁ ἀξ. συνάδελφος κ. Κύρκος. Ὅπως ὅλοι θὰ ἐνθυμῆσθε, ὁ μακαρίτης Ρέντης, ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου, εἶχεν ἀποπειραθῆ εἰς τὰ 1952 νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἐνώπιον τοῦ κυριάρχου Σώματος τοῦ λαοῦ, νομοσχέδιον ἐπαναφέρον τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Ὁ τότε ὅμως πρεσβευτὴς τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν Πιουριφόϋ, ὁ ὁποῖος ἐν τῷ μεταξὺ εἶχεν ἀξιώσει τὸ πλειοψηφικόν, ἔσπευσε νὰ ἀπειλήσῃ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κέντρου μὲ διακοπὴν τῆς Ἀμερικανικῆς βοηθείας πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐὰν δὲν ἀπεσύρετο ἡ ἀναλογικὴ καὶ δὲν παρείχετο ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου κατηγορηματικὴ διαβεβαίωσις περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ πλειοψηφικοῦ.

§112Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Τὸ Κέντρον δὲν ἠμπορεῖ νὰ κατηγορῆται μὲ τὴν βαρυτάτην αὐτὴν κατηγορίαν, ὅτι ὑπήκουσεν εἰς τὰς συστάσεις τοῦ Ἀμερικανοῦ Πρεσβευτοῦ.

§113Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ὑπήκουσαν οἱ τοῦ Κέντρου τοῖς κείνου ρήμασι πειθόμενοι.

§114Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ κατηγορία ἐναντίον τοῦ Κέντρου, ὅτι ὑπήκουσεν εἰς τὰς διαταγὰς ἑνὸς ξένου Πρεσβευτοῦ. Ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ του τὸ Κέντρον νὰ ἀναμετρηθῇ ἀπ’ εὐθείας μὲ τὴν δεξιάν, προσεχώρησεν εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπέδειξεν ἡ ἀντιπολιτευομένη πτέρυξ.

§115Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ κατηγορεῖται νεκρὸς πολιτικός, ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ 1952 ἀείμνηστος Νικ. Πλαστήρας, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παρέμβω καὶ νὰ ὑπομνήσω τὰ ἱστορικὰ γεγονότα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν εἶναι ἱστορικῶς ἀληθὲς τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου, ὅτι κατόπιν πιέσεως τοῦ Ἀμερικανοῦ Πρεσβευτοῦ ἐπεβλήθη τὸ πλειοψηφικὸν τὸ 1952. Τὸ σύστημα ἐκεῖνο ἐπεβλήθη τὸ 1952 κατόπιν μιᾶς λογομαχίας, ἥτις ἔλαβε χώραν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν μεταξὺ τοῦ ἡγέτου τῆς ἀξιωματικῆς ἀντιπολιτεύσεως Στρατάρχου Παπάγου καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ Στρατηγοῦ Πλαστήρα. Οἱ δύο ἐκεῖνοι ἡγέται τίμιοι στρατιωτικοὶ καὶ παλληκάρια, συνηντήθησαν εἰς μίαν δραματικὴν συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ συνεφώνησαν εἰς μίαν ἐκλογικὴν ἀναμέτρησιν μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἐπεβλήθη τὸ πλειοψηφικὸν τότε. Ἦτο μία ἐκπλήρωσις λόγου δοθέντος ἐν τῇ Βουλῇ ἑνὸς ἐντίμου Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὸν ἀντίπαλόν του. Τίποτε ἄλλο δὲν κρύπτεται πίσω ἀπὸ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, ἥτις εἶναι χαρκατηριστικὴ τῆς νοοτροπίας τοῦ Νικ. Πλαστήρα, ὅστις δὲν ἠνείχετο οὐδέποτε παρέμβασιν τῶν ξένων εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τῆς Ἑλλάδος, οὔτε ἦτο φίλαρχος διὰ νὰ κρατήσῃ τὴν ἀρχὴν ὅπως, ὅπως. Ὁσάκις ἀντελαμβάνετο παρέμβασιν ξένων εἰς τὰ ἐσωτερικά μας ἐπροτιμοῦσε τὴν παραίτησιν ἀπὸ τὴν ἀρχὴν καὶ ὄχι τὸν συμβιβασμόν. Συνεπῶς τὸ 1952 δὲν ἐγένετο ξένη παρέμβασις. Ἁπλῶς δύο τίμιοι παλαιοὶ στρατιωτικοί, πολιτικοὶ τότε ἡγέται, συνηντήθησαν ἐν τῇ Βουλῇ εἰς μίαν δραματικὴν συνομιλίαν καὶ αὕτη ἐπέβαλε τὸ σύστημα ἐκεῖνο καὶ ὄχι ὁ Πιουριφόϊ ἢ ἄλλος τις ξένος. (Χειροκροτήματα).

§116Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄρα, ὁ κ. Μπρεδήμας ψεύδεται.

§117Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Θὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν συνάδελφον, κ. Ζορμπᾶν, διότι δὲν ἐνθυμεῖται πῶς ἔλαβον χώραν τὰ γεγονότα ἐκεῖνα. Πράγματι διεξήχθη ἐν τῇ βουλῇ ἡ στιχομυθία μεταξὺ τοῦ Πλαστήρα καὶ τοῦ Παπάγου, ἀλλ’ αὐτὴ ἦτο προϊὸν παρασκηνιακῶν ἐνεργειῶν μὲ πρωταγωνιστὴν τὸν Ἀμερικανὸν πρεσβευτὴν Πιουριφόϊ. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Ἀνεξαρτήτως, κύριοι βουλευταί, τῶν θεωρητικῶν προτιμήσεων, βέβαιον εἶναι, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων ἀπέδωσεν ἐν τῇ πράξει. Ὁ θεσμὸς ἐπέτυχε. Καὶ τοῦτο διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς περιέβαλε καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ περιβάλλῃ μὲ ἀγάπην καὶ ἐμπιστοσύνην τὸν ἐπιτυχόντα πατροπαράδοτον θεσμὸν τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων. Ὁ λαὸς θέλει, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν νὰ ἔχῃ Δήμαρχον ποὺ θὰ ἔχῃ ἐκλέξει ὁ ἴδιος καὶ δὲν θέλει τὸ οἱοδήποτε ἀπίθανον πρόσωπον, τὸ οἱοδήποτε ἀνδρείκελον, ποὺ θὰ τοῦ σερβίρουν τὰ τεχνάσματα, αἱ παρασκηνιακαί, αἱ ἀφόρητοι συναλλαγαὶ τῶν δημοτικῶν συμβουλίων καὶ τῶν κατὰ τόπους κομματικῶν παραγόντων. Λυποῦμαι, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπιμένει εἰς τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν τῶν Δημάρχων, ἐνῷ ἔχει συνείδησιν τοῦ γεγονότος, ὅτι αἱ προθέσεις του δὲν εἶναι καθαραί, δὲν εἶναι εἰλικρινεῖς. Εἶναι πονηραί. Καὶ ὡς τοιαῦται ἀποδοκιμάζονται ἀπὸ τὴν ὑγιᾶ κοινὴν γνώμην ἀνεξαρτήτως κομματικῆς τοποθετήσεως. Διότι εἶναι ἡλίου φαεινότερον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ἀποχρωματισμοῦ τῶν δημαρχαιρεσιῶν ἐπιδιώκει νὰ καλύψῃ τὴν χρεωκοπίαν τῆς πολιτικῆς της, ἀποφεύγουσα τὴν πολιτικὴν ἀναμέτρησιν μὲ τοὺς ἀντιπάλους της. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐὰν ἦσαν καθαραὶ καὶ εἰλικρινεῖς αἱ προθέσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ οὗτος ἐπιθυμεῖ νὰ εἶναι πράγματι συνεπὴς πρὸς αὐτάς, δὲν εἶχε παρὰ νὰ ἀποδεχθῇ τὴν πρόκλησιν τοῦ κ. Βενιζέλου–Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων — καὶ νὰ ὑποσχεθῇ, ὅτι διὰ τὰς προσεχεῖς βουλευτικὰς ἐκλογὰς θὰ καθιερωθῇ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Δὲν τὸ πράττει ὅμως ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐὰν τὸ ἔπραττεν, ἐγὼ τοὐλάχιστον θὰ ἐψήφιζα τὸ ἐκλογικόν του νομοσχέδιον. Ἐὰν ἐπίσης ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔβλεπε κατάματα τὴν Ἑλληνικὴν πραγματικότητα θὰ ἀντελαμβάνετο, ὅτι ἡ σημερινὴ πραγματικότης ἀπαιτεῖ χάριν τοῦ συμφέροντος τοῦ ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου, τὴν νομιμοποίησιν τοῦ ΚΚΕ. Ἡ πραγματικότης αὐτὸ ἐπιβάλλει καὶ ἀντὶ τῆς ἀνατροπῆς ἐπιτυχόντων πατροπαραδότων θεσμῶν ἔπρεπε νὰ ἐξαφανίσῃ ἐκ τοῦ μέσου ὅλα τὰ ἔκτακτα μέτρα καὶ ψηφίσματα ποὺ συντελοῦν εἰς τὴν νόθευσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος τῆς χώρας. Κατερχόμενος τοῦ βήματος δηλῶ, ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος συμφώνως πρὸς τὰς σκέψεις μου νὰ καταψηφίσω τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως. Ἕνα πρέπει, ὅμως, νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ καὶ εἰσηγητὴς τῶν τριῶν ἀλλεπαλλήλων ἀλλὰ ἐντελῶς διαφορετικῶν ἐκλογικῶν συστημάτων. Ὅτι τόσον αὐτὸς ὅσον καὶ ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις περπατᾶνε συχνὰ εἰς τὴν ἄκρην τοῦ γκρεμοῦ, ἀλλὰ θὰ εὑρεθοῦν σὲ μιὰ στιγμὴ εἰς τὸ ἄκρον μιᾶς γλυστερῆς πέτρας.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Κοθρῆς ἔχει τὸν λόγον.

§119Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον ἀφορᾶ μεταβολὴν τοῦ ἰσχύοντος συστήματος περὶ ἐκλογῆς τῶν Δημοτικῶν ἀρχόντων. Τὸ νομοσχέδιον αὐτό, τὸ ὁποῖον κατέθεσεν ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ συζητήσωμεν, ὡς μίαν σοβαρὰν πολιτικὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν εἶχε διατάξεις, αἱ ὁποῖαι νὰ μᾶς ἐνεφάνιζαν μίαν πραγματικὰ νέαν πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ εἰδικώτερον ἐπὶ τῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἡ Κυβέρνησις γνωρίζομεν ὅλοι, ὅτι πρώτη ὡμολόγησεν, ὅτι ὑπάρχει πρόβλημα αὐτοδιοικήσεως, ὅτι ὑπάρχει πρόβλημα ἐνισχύσεως καὶ ἀνασυγκροτήσεως τῶν μονάδων τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Καὶ ἀνεμένομεν ὅλοι μετὰ τὰς νέας ἐκλογὰς καὶ τὴν ἀναβάπτισιν εἰς τὴν λαϊκὴν θέλησιν, ἀνεμένομεν, ὅτι θὰ ἔφερνεν ἕνα τοιοῦτον νομοσχέδιον μέσα εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ περιληφθῇ διάταξις ἐνισχύσεως τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἀντὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις μᾶς ὑπέβαλε νομοσχέδιον μὲ ἕνα ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τὴν μεταβολὴν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ὅσον ἀφορᾶ τοὺς Δημοτικοὺς ἄρχοντας. Τὸ σπουδαῖον, κ. συνάδελφοι, εἶναι, ὅτι μᾶς ὑποβάλλει ἕνα ἐκλογικὸν σύστημα ἐναντίον τοῦ ὁποίου εἶχον βάλει σημαίνοντα στελέχη της ὅταν συνεζητεῖτο παρόμοιον νομοσχέδιον εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἄλλων Δημοτικῶν ἐκλογῶν καὶ συγκεκριμένως ὅταν ἡμεῖς ὡς Κυβέρνησις Κέντρου εὑρισκόμενοι εἰς τὴν ἐξουσίαν κατεθέσαμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογῆς δημοτικῶν ἀρχόντων διὰ τοῦ ὁποίου καθιερώνετο ἡ ἔμμεσος ἐκλογή. Κατ’ ἀκολουθίαν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, κ. συνάδελφοι, νὰ ἐξετάσωμεν τὸν νομοσχέδιον αὐτό, ὄχι ὡς ἕνα νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καθιερώνει μίαν πολιτικὴν Κυβερνητικὴν νέαν, μίαν πολιτικὴν ἀποβλέπουσαν πράγματι εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν τῶν μονάδων τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, ἀλλὰ ὡς πολιτικήν, ἡ ὁποία εὐλόγως κινεῖ τὴν δυσπιστίαν μας, διότι ἀποβλέπει εἰς ἰδίους πολιτικοὺς σκοποὺς καὶ πολιτικὰ ὀφέλη τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἐπαναλάβω τὸν ἰσχυρισμὸν τὸν ὁποῖον καὶ ἄλλοι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπεκαλέσθησαν, ὅτι ἡ εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν μεταβολὴ ἐκλογικοῦ συστήματος εἶναι ὕποπτος πολιτικὴ πρᾶξις. Ἰδιαιτέρως εἰς τὴν χώραν μας εἰς τὴν ὁποίαν μέχρι σήμερον ἀποτελεῖ κανόνα εἴτε πρόκειται περὶ Δημοτικῶν ἐκλογῶν, εἴτε πρόκειται περὶ βουλευτικῶν ἐκλογῶν νὰ ψηφίζεται ἐκλογικὸς νόμος πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν πολιτικῶν συμφερόντων τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως. Τοῦτο ἀποτελεῖ μίαν ἔνδειξιν πολιτικῆς ἀνωμαλίας. Διότι εἰς καμμίαν χώραν πολιτικῶς ὥριμον καὶ μὲ πολιτικὴν εὐστάθειαν, πολιτικῶς ἀρτίως ὠργανωμένη καὶ μὲ πολιτικὴν ὀργάνωσιν εὑρισκομένην εἰς στενὴν ἐπαφὴν μὲ τὰς λαϊκὰς τάξεις, δὲν ἐμφανίζεται τὸ φαινόμενον αὐτὸ τῆς ἀλλαγῆς τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν. Εἰς ὅλας τὰς χώρας τὰς πολιτικῶς ὡρίμους πάντοτε τὰ ἐκλογικὰ συστήματα εἶναι πάγια καὶ ρυθμίζονται παγίως τὰ θέματα τῶν ἐκλογῶν, εἴτε βουλευτικῶν, εἴτε Δημοτικῶν. Εἰς τὴν χώραν μας τὸ φαινόμενον αὐτό, κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι φαινόμενον πολιτικῆς ἀνωμαλίας. Οὐδέποτε μία Κυβέρνησις μεταβάλλει τὸ ἐκλογικὸν σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον ἐξελέγη ὅταν αἰσθάνεται ὅτι αἱ λαϊκαὶ μᾶζαι ποὺ τὴν ἐψήφισαν τὴν ἀκολουθοῦν σταθερά. Ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι μεταβάλλει τὸ ἐκλογικὸν σύστημα διὰ ν’ ἀποχρωματίσῃ πολιτικῶς τοὺς ὀργανισμοὺς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ διὰ ν’ ἀποτρέψῃ μίαν «ξενοκίνητον μειοψηφίαν» νὰ νοθεύσῃ τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Πολιτικὸς ἀποχρωματισμὸς δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ μὲ τὴν καθιέρωσιν τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, ἐφ’ ὅσον γίνεται διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας. Οἱαδήποτε ἐκλογὴ ἥτις διενεργεῖται μὲ τὸ σύστημα τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, λαμβάνει πολιτικὴν χροιάν, εἴτε τοῦτο τεθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε ὄχι. Κατ’ ἀκολουθίαν καὶ αἱ ἐπικείμεναι ἐκλογαὶ εἴτε τὸ θέλει ἡ Κυβέρνησις εἴτε ὄχι, θὰ λάβουν ὑποχρεωτικῶς πολιτικὸν χαρακτῆρα. Τὸ θέμα κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἄλλο. Ὅτι ἐνδημεῖ εἰς τὴν χώραν μας ἡ πολιτικὴ ἀνωμαλία καὶ ἔχει τὰς ρίζας της εἰς τὴν περίοδον τῆς 4ης Αὐγούστου, ὅταν ἀνεστάλη ἡ λειτουργία τοῦ κοινοβουλευτικοῦ μας πολιτεύματος καὶ διελύθησαν τὰ πολιτικὰ κόμματα, χωρὶς νὰ καταβληθῇ προσπάθεια ἐπανόδου εἰς τὸν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον καὶ ἀναβιώσεως τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ. Οὕτω μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ἐπανήλθομεν εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ἀλλὰ μὲ πολιτικὰ κόμματα ἀπροσάρμοστα πρὸς τὰς νέας ἐκ τοῦ πολέμου δημιουργηθείσας πολιτικὰς συνθήκας εἰς τὴν χώραν μας. Ἐκεῖθεν ἡ ἀνωμαλία τὴν ὁποίαν ἐπιτείνουν οἱ δύο νέοι παράγοντες τῆς πολιτικῆς ζωῆς, ἡ εὔνοια καὶ ὁ κομματισμός. Ἡ εὔνοια ἐβοήθησε τὴν δημιουργίαν πολιτικῆς καταστάσεως ἡ ὁποία μέχρι σήμερον κυβερνᾶ τὴν χώραν, λαμβάνουσα πλειοψηφίαν μὲ τὸ σύνθημα τοῦ κομμουνιστικοῦ κινδύνου. Ἐπηρεάζει ἕνα μέρος τοῦ λαοῦ μὲ τὸν φόβον τοῦ κομμουνισμοῦ καὶ ἐνισχύει τὴν δεξιὰν καὶ ἐξαρθρώνει τὸ Κέντρον. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι πράγματι συντελοῦν εἰς τὴν πολιτικὴν ἀνωμαλίαν καὶ διὰ τοῦτο δὲν πιστεύομεν, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν αὐτὸ νομοσχέδιον ἀποβλέπει πράγματι, εἰς τὴν ἐξυγίανσιν τῶν Ὀργανισμῶν τῆς Αὐτοδιοικήσεως. Προκαλεῖ, ὅμως καὶ τὴν δυσπιστίαν ἡ δήλωσις, ὅτι ἐπιδιώκεται ὁ πολιτικὸς ἀποχρωματισμὸς, διότι ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι ἡ μέχρι σήμερον πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων χαρακτηρίζεται ἀπὸ ἔντονον κομματισμὸν ἀσκούμενον διὰ τῶν Νομαρχῶν εἰς βαθμόν, ὥστε νὰ καθίσταται θεωρητικὴ ἡ ἀπώλειά των. Δὲν ὑπάρχουν ἀκομμάτιστοι Δήμαρχοι. Ὅλοι, πλὴν ὀλίγων ἐξαιρέσεων, ὑποτάσσονται εἰς τὰς Κυβερνητικὰς ἐπιταγάς. Τὸ ἴδιον καὶ οἱ Νομάρχαι, κατὰ θεωρίαν εἶναι ἀκομμάτιστοι. Ὑπάρχουν ἐλάχιστοι ἐξαιρέσεις Νομαρχῶν, ἐπίσης, οἱ ὁποῖοι ἐξακολουθοῦν ν’ ἀνθίστανται εἰς τὰς φαυλοκρατικὰς πιέσεις τῶν κυβερνητικῶν ἐκπροσώπων. Ἀλλὰ μέχρι πότε θ’ ἀνθέξουν;

§120Ι. ΠΡΟΚΟΠΙΔΗΣ. Οἱ Νομάρχαι εἶναι ὑπηρεσιακοὶ καὶ δὲν δέχονται οὐδενὸς πολιτικοῦ τὴν ἐπέμβασιν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός των.

§121Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ Νομάρχης Λασηθίου κομματίζεται.

§122Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Ἀγωνίζεται διὰ ν’ ἀντισταθῇ εἰς τὰς κομματικὰς πιέσεις. Σᾶς ὑπενθυμίζω καὶ τὸ παράδειγμα τοῦ Νομάρχου Ρεθύμνης.

§123Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ὁμολογεῖτε, ὅτι ὁ Νομάρχης Ρεθύμνης δὲν κομματίζεται.

§124Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Ὑφιστάμενος τὰς πιέσεις τοῦ κόμματος τοῦ κυβερνῶντος, ἀγωνίζεται καὶ πότε τὰ καταφέρνει καὶ πότε δὲν τὰ καταφέρνει. Σᾶς ὑπενθυμίζω τὰ ἐπεισόδια ποὺ ἐγένοντο τελευταίως ποὺ ἐξήγειραν τοὺς κομματικοὺς παράγοντας τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν τὴν ἀπομάκρυνσίν του.

§125Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἀπὸ ποῦ, κ. συνάδελφε ἐλάβατε τὴν πληροφορίαν αὐτήν;

§126Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Ἀνεγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας, κ. Ὑπουργέ.

§127Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἀνεγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας, κ. συνάδελφε, ὅτι πρόκειται νὰ γίνουν μεταθέσεις 14 ἐν ὅλῳ Νομαρχῶν. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἴσως ἀνεφέρθη καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Νομάρχου Ρεθύμνης. Μήπως οἱ Νομάρχαι, ἔχουν ἐκ τοῦ Συντάγματος, τὸ δικαίωμα τοῦ ἀμεταθέτου; Ὁ Νομάρχης Τριπόλεως μετετέθη διὰ λόγους κομματικούς; Ὁ ἰσχυρισμός σας, κατὰ συνέπειαν, εἶναι ἀβάσιμος.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Κοθρῆ, παρακαλῶ νὰ περιορισθῆτε εἰς τὸ θέμα.

§129Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. Ὑπουργὸς γνωρίζει πολὺ καλά, ὅτι παρὰ τὴν προσωπικήν του προσπάθειαν, δὲν ἠδυνήθη μέχρι σήμερον νὰ ἀποφύγῃ τὰς μεταθέσεις, διὰ κομματικοὺς λόγους καὶ κατόπιν εἰσηγήσεων τῶν διαφόρων στελεχῶν τοῦ κόμματος. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῶμεν εἰς τὴν κυβέρνησιν, ὅτι δὲν ἐμφορεῖται ἀπὸ μίαν ἰδιοτελῆ πολιτικὴν σκέψιν μὲ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, διότι ἐπαναλαμβάνω, ἡ πολιτεία, τὴν ὁποίαν ἤσκησε μέχρι σήμερον, δὲν μᾶς δίδει τοιοῦτον δικαίωμα. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τοῦ θέματος αὐτοῦ, κ. συνάδελφοι, ἡ καθιέρωσις τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, ὅπως τὴν τοποθετεῖ τὸ νομοσχέδιον καὶ ὅπως τὴν ἐξήγγειλε διὰ τῶν δηλώσεών του ὁ κ. Ὑπουργός, στηρίζεται εἰς δύο προϋποθέσεις: Ὅτι διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ἐπέρχεται ἕνας πλήρης ἀποχρωματισμὸς τῶν δημοτικῶν ἀρχόντων, ἐπιτυγχάνεται ἡ ἐκλογὴ τῶν καλλιτέρων προσώπων καί, πρὸ παντός, ἀποφεύγεται ἡ ἐπιβολὴ εἰς τὴν τοπικὴν Αὐτοδιοίκησιν μιᾶς, ὅπως τὴν ὠνόμασε, μειοψηφίας κομματικῆς, μιᾶς ξενοκινήτου μειοψηφίας, ἡ ὁποία διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς εἶναι δυνατὸν νὰ κατευθύνῃ τὰς ἐκλογὰς ταύτας καὶ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐκλογὴν προσώπων, τὰ ὁποῖα εἶναι τῆς ἐμπιστοσύνης της καὶ τῆς ἰδιαιτέρας προτιμήσεώς της. Αὐτά, εἶναι, κ. συνάδελφοι, τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθη ἡ κυβέρνησις διὰ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ τὰ ἐξετάσω μὲ ὀλίγας λέξεις, διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον, πράγματι, εὐσταθοῦν. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἱστορία διδάσκει, πρῶτον, ὅτι εἰς οἱανδήποτε ἐκλογὴν — εἴτε δημοτικήν, εἴτε βουλευτικήν, εἴτε σωματειακήν, εἴτε οἱουδήποτε ἄλλου Ὀργανισμοῦ ἢ Νομικοῦ Προσώπου — ἡ ὁποία γίνεται μὲ τὸ σύστημα τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, πάντοτε δίδεται πολιτικὸς καὶ κομματικὸς χαρακτήρ. Εἰς καμμίαν ἐκλογήν, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνυπάρχει τὸ στοιχεῖον τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφευχθῇ ὁ κομματικὸς χαρακτήρ. Κατ’ ἀκολουθίαν, εἴτε τὸ θέλει ἡ Κυβέρνησις, εἴτε ὄχι, εἴτε τὸ θέλει ἡ Βουλὴ εἴτε ὄχι, εἴτε τὸ θέλουν ὡρισμένα κόμματα εἴτε ὄχι, ἐφόσον εἰς μίαν ἐκλογὴν τεθῇ ἀπὸ ἓν οἱονδήποτε πολιτικὸν κόμμα πολιτικὸς χαρακτήρ, ἡ ἐκλογὴ λαμβάνει ὁπωσδήποτε πολιτικὴν χροιὰν καὶ χαρακτῆρα, τὰ δὲ ἐκ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς χροιᾶς ἀνάλογα ἀποτελέσματα ἀσκοῦν ἐπίδρασιν εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς. Ἀλλὰ ἀκόμη καὶ ἂν κανένα κόμμα δὲν θέσῃ ἐπισήμως πολιτικὸν χαρακτῆρα, οὗτος θὰ τεθῇ αὐτομάτως, διότι αὐτὸς ἔγκειται εἰς τὴν φύσιν τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὴν χώραν μας, ὅπου ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι δὲν ἔγινε ποτὲ ἐκλογὴ χωρὶς νὰ προσδοθῇ κομματικὸς χαρακτήρ. Κατ’ ἀκολουθίαν, κ. συνάδελφοι, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποφευχθῇ ὁ κομματικὸς χαρακτήρ. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποφύγωμεν καὶ τὴν γενικωτέραν ἐπίδρασιν τὴν ὁποίαν θὰ ἔχουν εἰς τὴν γενικωτέραν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου τὰ ἀποτελέσματα τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν. Ὥστε, ἐνῷ δὲν ἐπιτυγχάνεται τὸ ἀποτέλεσμα αὐτό, ἐν τούτοις θὰ ἔχωμεν ὅλα τὰ μειονεκτήματα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Διότι, δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν νὰ ἀποφευχθῇ ἡ συναλλαγὴ διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δημοτικοῦ ἄρχοντος· δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς νὰ ἐκλεγῇ ὁ καλλίτερος, διότι ἡ ἐκλογὴ θὰ συμπέσῃ εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ πλέον ἀνεκτοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ εἶναι ὁ καλλίτερος, ὁ δυναμικώτερος, ὁ δὲ λαὸς δὲν θὰ ἔχῃ τὴν δυνατότητα νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ προσώπου τοῦ δημάρχου. Ἐπὶ πλέον, τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ ἡ Ἀριστερὰ νὰ ρυθμίζῃ τὸ θέμα τῆς ἐκλογῆς, δὲν ἀποφεύγεται. Εἶναι φυσικὸν μία συμπαγὴς μειοψηφία, ὅπως τὰ κόμματα τῆς Ἀριστερᾶς, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν πειθαρχημένην τὴν μᾶζαν των εἰς τὴν ἐκλογικὴν μάχην, νὰ ἐπιδράσουν εἰς τὴν ἐκλογὴν καὶ νὰ ρυθμίσουν τὰ τῆς ἐκλογῆς, ὡς ἐκεῖνα ἐπιδιώκουν καὶ ἐπιθυμοῦν. Κατ’ ἀκολουθίαν, διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, κ. συνάδελφοι, δὲν πραγματοποιεῖται οὐδὲν ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐξήγγειλεν ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ἐπειδὴ γνωρίζομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι τόσον ἀφελής, ὥστε νὰ μὴ γνωρίζῃ τί εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ καὶ τί ὄχι, δι’ αὐτὸ πιστεύομεν, ὅτι ἀλλοῦ ἀποβλέπει. Ἀποβλέπει, κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ νὰ συνθλίψῃ διὰ μίαν ἀκόμη φοράν, τὸ Κέντρον, καὶ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν πόλωσιν, διότι μόνον αὐτὴ ἐξυπηρετεῖ καὶ διευκολύνει τὴν παραμονήν της εἰς τὴν ἐξουσίαν. Διότι, ἡ Κυβέρνησις, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἰδία ὡμολόγησε —καὶ εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τύπου καὶ ἐδῶ— ὅτι μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 11ης Μαΐου, ἡ Ἀριστερὰ ηὐξήθη καὶ ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ κίνδυνον διὰ τὴν δημοκρατίαν. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, πῶς ὁμολογεῖ ἡ κυβέρνησις, ὅτι ηὐξήθη ἡ Ἀριστερά, ὅταν ἐκείνη ἦτο Κυβέρνησις καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν; Ἄρα, ἡ πολιτική της εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ τὰς λαϊκὰς μάζας πρὸς τὴν Ἀριστεράν, ἡ πολιτική της εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ εἰς τὴν συντριβὴν τοῦ Κέντρου, ἡ πολιτική της εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ εἰς τὴν πόλωσιν. Καὶ τὴν πόλωσιν ἐπιδιώκει διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Καὶ αὐτὸς ὁ σκοπός της εἶναι καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι: Νὰ συντηρῆται μία ἀνωμαλία πολιτικὴ εἰς τὸν τόπον, διότι μόνον ἔτσι εἶναι δυνατὸν νὰ συντηρῆται μία πολιτικὴ κατάστασις εὐνοοῦσα τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Τριανταφυλλίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§131Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, σεβόμενος τὴν κόπωσιν τοῦ Σώματος, θὰ περιορισθῶ ἀπολύτως εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου ἐπιφυλασσόμενος ὅμως εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν νὰ διατυπώσω ὡρισμένας ἀπόψεις μου σχετικῶς μὲ τὰ ἄρθρα ἐκεῖνα καὶ τὰς τροπολογίας αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὑποβληθῆ ἐκ μέρους συναδέλφων καὶ ἐμοῦ τοῦ ἰδίου καὶ αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουν ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὸ νὰ καταστήσουν τὸ νομοσχέδιον ἀρτιώτερον, διότι, νομίζω, ὅτι σκοπὸς τῆς καταθέσεως καὶ συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶναι νὰ καταστῇ τοῦτο ἀρτιώτερον, ἐφ’ ὅσον θὰ διατυπωθοῦν γνῶμαι ἐναντίον του. Ἀπροκαλύπτως δηλῶ, ὅτι κατ’ ἀρχὴν τάσσομαι ὑπὲρ τοῦ σχεδίου νόμου καὶ διὰ τὸν λόγον, ὅτι καθιεροῖ τὴν ἀρχὴν τῆς ἀναλογικῆς, τὴν ὁποίαν ἀρχὴν δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποδεχθῶμεν ἐν μέρει ἀλλ’ ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῆς. Δὲν δυνάμεθα, δηλαδή, νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὴν ἀναλογικὴν θὰ τὴν ἐφαρμόσωμεν μόνον ἐπὶ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων καὶ θὰ ζητήσωμεν νὰ ἐπιβληθῇ ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ διὰ τὸ πρόσωπον τοῦ Δημάρχου, διότι πιστεύω, καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ὑποστηρίζω, ὅτι διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τοῦ Δημάρχου, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει καὶ τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου, ὅτι εἶναι δυνατόν, λέγω, νὰ ἐκλεγῇ ὁ καλύτερος τῶν πολιτῶν μιᾶς πόλεως, ὁ δυνάμενος νὰ διοικήσῃ κατὰ τὸν καλύτερον τρόπον τὰ κοινὰ τῆς πόλεως αὐτῆς. Ἀλλά, ἐπὶ πλέον, δὲν δύναμαι, διότι ἐκφράζω ἀπολύτως προσωπικὴν ἄποψιν, δὲν δύναμαι, λέγω, νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἀντίθετον ἄποψιν, ἡ ὁποία ὑπεστηρίχθη ἀπὸ συναδέλφους, διότι ἤμην ἀντίθετος μὲ τὰ ὅσα ἀπὸ τὸ 1956 μέχρι σήμερον ὑπεστήριξα. Ὑπεστηρίξαμεν ἄλλοτε καὶ ἐπεζητήσαμεν ἐπιμόνως νὰ καθιερωθῇ τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, τόσον εἰς τὰς δημοτικάς, ὅσον καὶ εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Δὲν ἠμπορεῖ, ἑπομένως, τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου νὰ μὲ εὕρῃ ἀντίθετον. Θέλω, ὅμως, νὰ διατυπώσω τὴν ἑξῆς σκέψιν. Ἰσχυρίσθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι εἰσάγει τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου διὰ νὰ ἀποκλείσῃ τὴν δημιουργίαν μετώπου καὶ τὴν συνεργασίαν μὲ κόμματα διάφορα. Ἀποδεικνύεται ἐξ αὐτοῦ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ εἰσαγάγῃ τὸ σύστημα τοῦτο, πρᾶγμα ὅπερ ἔπρεπε νὰ πράξῃ καὶ εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς, δηλαδὴ εἰς εὐρύτερον κύκλον, ἐφόσον ἐπιθυμῇ νὰ μὴ δημιουργηθοῦν μέτωπα καὶ συνεργασίαι μεταξὺ διαφόρων κομμάτων. Εἶπον, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τασσόμεθα ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, εἰσάγοντος τὴν ἀναλογικήν, διότι ὑποστηρίζομεν τὴν ἀρχὴν αὐτήν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ, τόσον εἰς τὰς δημοτικὰς ὅσον καὶ εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρίσθη, ὅτι ἐπέλεξε καὶ εἰσάγει τὸ σύστημα τοῦτο τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν Δημοτικῶν καὶ Κοινοτικῶν ἀρχόντων διὰ νὰ ἀποτρέψῃ τὸν κομματισμὸν εἰς τὰς ἐπικειμένας Δημοτικὰς καὶ Κοινοτικὰς ἐκλογάς. Αὐτὴν τὴν ἄποψιν, δυσκολεύομαι νὰ τὴν ἀποδεχθῶ, διότι ἔχω ἰδίαν ἀντίληψιν. Ὁπωσδήποτε καὶ ἂν θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁσονδήποτε καὶ ἂν θελήσῃ νὰ καταβάλῃ προσπαθείας, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποτρέψῃ ποτὲ εἰς ἐκλογὰς τὸν κομματισμόν. Τὸ κόμμα ὁπωσδήποτε θὰ ἐπιδράσῃ ὑπὲρ τοῦ Α ἢ Β ὑποψηφίου. Ἀλλὰ ἐξ αὐτοῦ καὶ μόνον ὁ κομματισμὸς θὰ περιορισθῇ μόνον κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν καὶ Κοινοτικῶν ἀρχόντων. Κατὰ τὴν ἐκλογὴν οἱ δημοτικοὶ ἤδη ἄρχοντες, καὶ ἔχω περὶ τούτου ἰδίαν ἀντίληψιν, περιορίζονται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ τὰ καθήκοντα τοῦ δημοτικοῦ ἄρχοντος. Τουτέστιν εἰς τὴν καλυτέραν ἀντιμετώπισιν τῶν ζητημάτων τοῦ τόπου των καὶ ἑπομένως, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ὑποστηρίζεται, ὅτι ἡ σκέψις τοῦ παρόντος Νομοσχεδίου εἶναι νὰ μὴ δώσωμεν κομματικὴν χροιὰν εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἂς ἀφήσωμεν τοὺς ὑποψηφίους, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς τὸ αʹ ἢ βʹ κόμμα διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ ὑποστηριχθοῦν ἀπὸ τὴν παράταξιν εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκουν. Καὶ ἂν θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὅλοι θελήσωμεν νὰ ἀποβλέψωμεν, Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις, εἰς τὸ νὰ μὴ δοθῇ πολιτικὴ χροιὰ εἰς τὰς ἐκλογάς, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι τοῦτο δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ. Κομματικὴ χροιὰ θὰ δοθῇ καὶ συνεργασία θὰ γίνῃ μεταξὺ ἀτόμων τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς ὅλως ἀντιθέτους παρατάξεις. Ἀλλὰ ἀπὸ τὴν συνεργασίαν αὐτὴν ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ ἐκλεγοῦν οἱ καλύτεροι. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδεχθῶ, ὅτι διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς θὰ ὑπολειφθῇ ἐκεῖνος ὁ πολίτης, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ καλύτερος καὶ ἐκτιμᾶται ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους συνυποψηφίους του. Ἄν ὁ πολίτης ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος προορίζεται διὰ τὸ ἀξίωμα τοῦ Δημάρχου δὲν καταστῇ δυνατὸν νὰ ἔχῃ τοὺς δημοτικοὺς συμβούλους μὲ τὸ μέρος του καὶ ὑποσκελισθῇ τυχὸν καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῶν σταυρῶν καὶ μείνῃ κάτω ἀπὸ τοὺς συμβούλους του, τότε δὲν πρέπει νὰ αἰτιᾶται κανένα. Νομίζω, ὅμως, ὅτι, ὅταν ἕνας προορίζεται διὰ τὸ ἀξίωμα τοῦ Δημάρχου, πρέπει νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ μὴ ἀφήσῃ τοὺς δημοτικούς του συμβούλους, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν εἰς τὸ ψηφοδέλτιόν του καθ’ οἱονδήποτε τρόπον νὰ ἀποχωρισθοῦν ἀπὸ αὐτὸν καὶ ἔναντι ὁσωνδήποτε καὶ οἱωνδήποτε ὠφελημάτων καὶ ἂν τοὺς ὑποσχεθοῦν. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ ἀρχὴ τοῦ Νομοσχεδίου εἶναι καλή, θὰ ἤθελα ὅμως, ἀπὸ τοῦδε νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι θὰ εἶναι ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὸ ζήτημα ἀκριβῶς ἐκεῖνο καὶ ἔχουν ὑποβληθῆ καὶ ἀρκεταὶ τροπολογίαι, νὰ ἀποκλεισθοῦν ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Δημάρχου οἱ ἀναπληρωματικοὶ σύμβουλοι, διότι ἂν τυχὸν ὑπερισχύσῃ ἡ ἄποψις τῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι προηγήθησαν ἐμοῦ εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποσχισθοῦν ὡρισμένοι ἐκ τῶν συμβούλων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλέξουν τὸν δήμαρχον, οἱ τοιοῦτοι σύμβουλοι πρέπει νὰ ἀναζητηθοῦν μεταξὺ τῶν προσώπων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθουν ὡς ἀναπληρωματικοὶ εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Εἶναι μία ἄποψίς μου καὶ τὴν ὑποστηρίζω, διότι ἔχω ἰδίαν ἀντίληψιν τοῦ γεγονότος, ἐξελέγην καὶ δημοτικὸς σύμβουλος καὶ μὲ σύστημα ἐμμέσου ἐκλογῆς καὶ ἑπομένως γνωρίζω τί γίνεται εἰς τὰ παρασκήνια. Σᾶς λέγω, ὅτι οἱ δημοτικοὶ Σύμβουλοι, οἱ ὁποῖοι ἀκολουθοῦν εἰς τὴν ἐκλογὴν τὸν ὑποψήφιον δήμαρχον καὶ ἐξελέγησαν δημοτικοὶ σύμβουλοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρασυρθοῦν ὁσαδήποτε καὶ ἂν τούς τάξῃ ἡ ἀντίθετος παράταξις. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι δυνατόν, λέγω νὰ παρασυρθοῦν, πρέπει νὰ ἀναζητηθοῦν μεταξὺ τῶν ἀναπληρωματικῶν συμβούλων. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπειδὴ ὑπεστήριξα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰσάγει τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου, ἀπὸ τὸν φόβον αὐτῆς, ἢ μᾶλλον ἀπὸ τὴν σκέψιν νὰ προλάβῃ τὸν κομματισμὸν καὶ ἀπὸ τὸν φόβον νὰ μὴ σχηματισθῇ ἕνα μέτωπον ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, λέγω, ὅτι τὸν φόβον αὐτὸν ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ τὸν ἔχῃ καὶ πραγματικῶς θὰ θελήσῃ τὸ σύστημα αὐτὸ τῆς ἀναλογικῆς νὰ τὸ ἐπεκτείνῃ εὐρύτερον καὶ εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. (Χειροκροτήματα).

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Ἠλιοῦ ἔχει τὸν λόγον.

§133Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπικειμένων δημοτικῶν ἐκλογῶν καὶ μάλιστα καθυστερημένως διενεργουμένων, ἔρχεται πάλιν πρὸς συζήτησιν νομοσχέδιον τοῦ ὁποίου μοναδικὸν περιεχόμενον εἶναι ἡ μεταβολὴ τοῦ κεφαλαίου περὶ ἐκλογῆς δημοτικῶν ἀρχόντων. Ἀκριβῶς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὅπως τὸ εἶπεν καὶ εἰς τὴν ἀγόρευσίν του ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν μνημονεύεται, εἶναι ἀκριβές, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τριετίας ἢ καὶ πλέον εἶχε διακηρύξει ὅτι μελετᾶ τροποποιήσεις σχετικὰς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν παρ’ ἡμῖν τῆς νομοθεσίας τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Καὶ ἤλπιζεν ὁ κόσμος, ὁ ὁποῖος νομίζει, ὅτι εἶναι βασικὸς θεσμὸς τοῦ πολιτεύματός μας καὶ βασικὴ ἐξυπηρέτησις δημοσίων ὑποθέσεων, τοπικῶς περιωρισμένου ἐνδιαφέροντος, ὁ θεσμὸς τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, ὅτι θὰ εἰσήγοντο οὐσιαστικὰ μέτρα βελτιώσεως τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, οὐσιαστικὰ μέτρα τὰ ὁποῖα αἴφνης ἐπρόκειτο ἐνδεχομένως νὰ ἐπαναδώσουν εἰς τοὺς δήμους καὶ τὰς κοινότητας τὴν οἰκονομικὴν αὐτῶν ἀντοχήν, τὸ δικαίωμα τῆς δημιουργίας πόρων, τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιβολῆς καὶ εἰσπράξεως φόρων ἐκτεταμένων, ἱκανῶν νὰ ἀντιμετωπίσουν τὰς ηὐξημένας σήμερον ἀνάγκας τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Καὶ θέλω νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους συναδέλφους, ὅτι σήμερον μόλις τὸ 6% τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Δημοσίου εἶναι τὸ ἄθροισμα τῶν προϋπολογισμῶν ὅλων τῶν ὀργανισμῶν τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, ἐνῷ προπολεμικῶς ἔφθανε τὰ 15,5%, καὶ ὅτι τώρα, καὶ αὐτὸ τὸ ἀνεπαρκὲς χαμηλὸν ποσοστόν, εἶναι κἄτι τι ποὺ πολλὲς φορὲς εἰσπράττεται διὰ τοῦ Δημοσίου προϋπολογισμοῦ. Δίδεται ἢ δὲν δίδεται, δίδεται καὶ περικόπτεται, δίδεται καὶ ἐμφανίζεται ὅτι δίδεται ἐνεργείαις τοῦ κυβερνητικοῦ βουλευτοῦ τῆς περιοχῆς καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς καὶ ἑπομένως, στερεῖ τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν τῆς δυνατότητος νὰ ἔχῃ τὸ ἕνα ἐκ τῶν δύο χαρακτηριστικῶν, τὰ ὁποῖα συνθέτουν τὴν ἔννοιαν τῆς αὐτοδιοικήσεως, δηλαδή, οἰκονομικὴν αὐτονομίαν. Ἀλλὰ στερεῖται καὶ ἑτέρου χαρακτηριστικοῦ. Δὲν ἔχει καὶ δημοκρατίαν ἐν τῇ διοικήσει ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὁ Λαὸς νὰ προσδιορίζῃ τὸ ποιοὶ θὰ τὸν ἐκπροσωποῦν καὶ θὰ διοικοῦν τὰ συμφέροντα τοῦ Δήμου καὶ τῆς Κοινότητος, εἴτε εἶναι ἀρεστοὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἴτε ὄχι καὶ ὄχι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ παρόντος νὰ ἀντικαθιστᾷ τοὺς μὴ ἀρεστοὺς εἰς αὐτὴν πολιτικῶς δημοτικοὺς καὶ κοινοτικοὺς ἄρχοντας. Αὐτὰ ἐπερίμενε κανείς, ὅτι θὰ ἀποτελοῦν ἐνδεχομένως τὸ κείμενον ἑνὸς νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον κατατείνη εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς νομοθεσίας περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων. Δυστυχῶς, φαίνεται, ὅτι κατήντησε μόνιμος πληγὴ τοῦ δημοσίου μας βίου, εἰς τὰς παραμονὰς ἐκλογῶν, ἐν ὄψει τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἀμέσως προηγουμένων ἐκλογῶν, νὰ εἰσάγωνται τροποποιήσεις τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, μὲ μοναδικὸν σκοπὸν νὰ διαμορφώσουν μίαν πλειοψηφίαν ἑδρῶν ἢ μίαν κατάληψιν ἐπικαίρων θέσεων ἐν τῇ τοπικῇ αὐτοδιοικήσει, μὴ ἀνταποκρινομένη εἰς τὰ δεδομένα τῶν πολιτικῶν ἀναμετρήσεων καὶ κατὰ κἄποιον τρόπον νὰ ἀλλοιώσουν διὰ τοῦ νόμου, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὸ δημόσιον φρόνημα θὰ καθιέρωνεν. Ὁπωσδήποτε, τὸ θέμα δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ τύχῃ ἰδιαιτέρας βαρείας κριτικῆς, ὡς πρὸς τὸν τρόπον διεξαγωγῆς τῶν Δημοτικῶν ἐκλογῶν, ἐὰν δι’ αὐτοῦ δὲν κατεστρέφετο τὸ κῦρος τοῦ μονίμως ἀσχολουμένου μὲ τὰς δημοτικὰς ὑποθέσεις, τοῦ Δημάρχου. Συνήθως, γίνεται συζήτησις περὶ ἐπιτυχόντων καὶ ἀποτυχόντων Δημάρχων. Οὐδέποτε ἐγένετο λόγος περὶ τῶν Δημοτικῶν Συμβούλων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μέρος τῆς εὐθύνης τῆς ἐπιτυχίας ἢ ἀποτυχίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητοῦνται τὰ σοφίσματα τῆς ἀναδείξεως τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὴν Βουλὴν, γεγονὸς τοῦ ὁποίου γίνεται ἐπίκλησις διὰ τὴν ἀνάδειξιν τοῦ Δημάρχου διὰ δευτεροβαθμίου ἐκλογῆς. Ἐγώ, νομίζω, ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῶν 300 μελῶν τῆς Νομοθετικῆς ἐξουσίας εἰς τοὺς ὁποίους παρέχεται τὸ δικαίωμα νὰ ἀσκοῦν τὴν μελέτην καὶ παρακολούθησιν τῶν δημοσίων, ἐκ τῶν ὁποίων ἕκαστος εἶναι ἰσότιμος πρὸς τὸν ἄλλον καὶ δύναται νὰ μετέχῃ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, νὰ γίνεται σύγκρισίς των μὲ τὸν Δῆμον, ὅπου ὑπάρχει εἷς Δήμαρχος εἰς τὸν ὁποῖον παραχωρεῖται ἡ ἁρμοδιότης ἀσκήσεως ὅλων τῶν καθηκόντων, ὑποχρεουμένου νὰ ἐργάζεται ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας καὶ ἑπομένως μὴ δυναμένου νὰ ἀσκήσῃ ἐπάγγελμα καὶ τῶν Δημοτικῶν Συμβούλων οἵτινες ἔχουν τὰς ἐπαγγελματικάς των ἐργασίας καὶ τοὺς εἶναι προσιτὴ ἡ προσέλευσις καὶ συμμετοχή των εἰς τὰς ἀραιὰς συνεδριάσεις τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων. Δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν τὸ πρᾶγμα, ὅταν καθιεροῦται, ὅτι ὅλοι θὰ ἐκλέγωνται ἴσῳ τίτλῳ καὶ μεταξὺ των ὁ εἷς ἢ ὁ ἄλλος θὰ ἐκλεγῇ Δήμαρχος. Ὁ λαὸς ψηφίζει ἕνα Δήμαρχον, ἐμπνέεται ἀπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι ὑποψήφιος εἶναι ἕνας, ὁ ἐνδεδειγμένος καὶ ἀδιαφορεῖ διὰ τοὺς 30 ἢ 40 Δημοτικοὺς Συμβούλους. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σκιάζει τὸ νομοσχέδιον, διότι κατὰ τὰ ἄλλα, τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς εἶναι διάταξις πρὸς τὴν ὁποίαν μὲ συνέπειαν πάντοτε ἀπεβλέψαμεν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς κατὰ τὴν προφορικὴν εἰσήγησίν του ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου εἶπε πράγματα ἀλληλογρονθοκοπούμενα. Εἶπεν, ὅτι δηλαδή, ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐξάλειψιν τοῦ κομματισμοῦ ἀπὸ τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς. Καὶ ἐν συνεχείᾳ λέγει: «...... (ἀναγινώσκει) ......». Ἐδῶ ἔχομεν γρονθοκόπημα πρὸς τὸν προγενέστερον ἰσχυρισμὸν ποὺ ἀποτελεῖ μάλιστα καὶ εἰλικρινῆ ἐξήγησιν. Δὲν ἀποβλέπει εἰς τὴν ἄμβλυνσιν τῶν παθῶν, εἰς τὴν ἀναζωπύρωσιν τῶν ὁποίων ἀπὸ 8μήνου ἔχει ἐπιδοθῆ ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἀποβλέπει εἰς τὸν ἐξοβελισμὸν τῆς πολιτικῆς, ἀλλὰ ἀποβλέπει εἰς σκοποὺς πολιτικοὺς καὶ μάλιστα κομματικούς. Δεχόμεθα, ὅτι οἱ Δῆμοι καὶ Κοινότητες δὲν πρέπει νὰ ἀσκοῦν κομματικὴν πολιτικήν, ἀλλὰ ἀπεναντίας διὰ τὴν πολιτικὴν πιστεύομεν, ὅτι ἀποτελεῖ τὴν οὐσίαν τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως, διότι εἶναι μορφὴ ἀμέσου Δημοκρατίας, πρώτη ἐπαφὴ τοῦ πολίτου μὲ τὰ κοινά. Πιστεύομεν, ὅτι προβλήματα περὶ τοῦ πόθεν θὰ προέλθουν οἱ φόροι ἀπὸ φορολογίαν τῶν ἀσθενεστέρων ἢ ἰσχυροτέρων, ποῦ θὰ διατεθοῦν τὰ ἔσοδα, ἐὰν ἔχῃ ὁ Δῆμος ἢ ὄχι, δημοτικὰς ἐπιχειρήσεις κοινῆς ὠφελείας, ὅπως αἱ συγκοινωνίαι, ἡ ὕδρευσις, ὁ ἠλεκτροφωτισμὸς κλπ., αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν ἐπιχειρήσεις προσφερούσας πόρους πρὸς τοὺς Δήμους καὶ Κοινότητας, ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα εἶναι πολιτικά, εἴτε τὸ θέλομεν εἴτε ὄχι. Διότι εὑρισκόμεθα εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν πρέπει νὰ ἐκλείψῃ παντελῶς ὁ παλαιὸς θεσμὸς καθ’ ὃν ἡ ἄσκησις τῆς φοροτεχνικῆς ὑπηρεσίας ἐγένετο δι’ ἐνοικιάσεων. Σήμερον, βεβαίως, αὐτὸ δὲν γίνεται εἰς μεγάλην ἔκτασιν, ἀλλὰ αἱ ἐπιχειρήσεις κοινῆς ὠφελείας, ἤτοι αἱ συγκοινωνίαι, ἡ ὕδρευσις, ὁ ἠλεκτροφωτισμὸς κ.λ.π., αἱ ὁποῖαι σήμερον ἀνήκουν εἰς μονοπώλια, θὰ πρέπει νὰ περιέλθουν εἰς τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν. Αὐτὰ τὰ πράγματα, ὅλα, εἴτε τὸ θέλομεν εἴτε ὄχι, ἔχουν πολιτικὸν χαρακτῆρα. Ἡ ἐκλογικὴ ὅμως, μεταρρύθμισις, νομίζω, ὅτι ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἐστερημένη πολιτικῆς σκοπιμότητος, ἀλλά, ἀντιθέτως, ἐλαύνεται ἀπὸ κομματικὸν συμφέρον. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἂν ἄλλως εἶχεν ἡ ἐκλογικὴ δύναμις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τοὺς Δήμους, αὕτη θὰ εἰσηγεῖτο διάφορον σύστημα. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν νομίζω, ὅτι τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου θὰ ἀποδώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τοὺς καρποὺς τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει αὕτη, διότι ὁ λαὸς θὰ ἔλθῃ νὰ διαψεύσῃ τὰς ἐλπίδας της τὰς ὁποίας ἐστήριξεν ἐπὶ τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Φοβουμένη, ἡ Κυβέρνησις, τὴν σύμπραξιν τῶν δυνάμεων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, αἱ ἀπόψεις τῆς ὁποίας εἰς πολλὰ θέματα οἰκονομικά, ἐσωτερικὰ κλπ., ἀπεδείχθη ὅτι συμπίπτουν, φέρει τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ της, ὅπως διχοτομήσῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν διάσπασιν ἐπισείει τὸν μὴ ὑπάρχοντα κίνδυνον τοῦ Κομμουνισμοῦ ἀποβλέπων εἰς τὴν διχοτόμησιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, διότι γνωρίζει, ὅτι ἡ σύμπραξις τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δύναται νὰ δώσῃ εἰς πολλὰ θέματα, ἀκόμη καὶ εἰς τὸ πολιτικόν, λύσεις. Εἶναι τόσον ἔκδηλος ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, ὥστε ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ εἴπῃ καθαρά. Πιστεύω, ὅμως, ὅτι θὰ διαψευσθῇ εἰς τὰς ἐλπίδας της διότι στηρίζει ταύτας εἰς νόμους τοιούτους, οἱ ὁποῖοι μόνον εἰς τὴν παραμόρφωσιν τῆς θελήσεως καὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀποβλέπουν.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Ζαννῆς ἔχει τὸν λόγον.

§135Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, ἦτο εἰλικρινὴς ἡ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου ἐπιδιώκῃ τὴν ἄμβλυνσιν τῶν παθῶν, τότε θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν καθιέρωσιν παγίου ἐκλογικοῦ νόμου, τόσον διὰ τὰς δημοτικὰς ὅσον καὶ διὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Δὲν πρόκειται ὅμως περὶ αὐτοῦ. Ἀλλά, ὁ ἐφυέστατος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀφοῦ ἐμελέτησε τοὺς ἀριθμοὺς καὶ εἶδεν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κερδίσῃ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς ἡ ΕΡΕ, ἐφεῦρε τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ τὴν ἀναλογικήν, προκειμένου περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν ἀρχόντων. Κατὰ παράδοσιν προκειμένης ψηφίσεως ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπισκέπτεται τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, διὰ νὰ ἀκούσῃ τὰς ἀπόψεις των. Εἰς τὴν προκειμένην, ὅμως, περίπτωσιν, ὁ κ. Ὑπουργός, ἀφοῦ ἐπεσκέφθη 1–2 ἀρχηγοὺς μόνον, καὶ ἐνῷ ἀνεγράφη εἰς τὸν τύπον, ὅτι δὲν θὰ προβῇ εἰς τροποποίησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς Δημοτικοὺς ἄρχοντας, εἰσάγει τὴν ἑπομένην τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου.

§136Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Εἰς ποῖον εἶπον, ὅτι δὲν θὰ μεταβληθῇ ὁ νόμος, κ. συνάδελφε;

§137Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Ἀνεγράφη εἰς τὸν Τύπον.

§138Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ δὲν ἔκαμα τοιαύτας ἀνακοινώσεις, κ. συνάδελφε. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ σᾶς εἴπω, εἶναι, ὅτι πράγματι ἐπεσκέφθην τοὺς δύο ἀρχηγοὺς τοὺς ὁποίους ὑπηνίχθητε. Ἀπὸ τὰς ἐπαφάς μου, ὅμως, μὲ τοὺς ἀρχηγοὺς αὐτούς, διεπίστωσα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ σύμπτωσις γνωμῶν. Ἐθεώρησα κατόπιν τούτου, ἄσκοπον νὰ συνεχίσω τὰς ἐπαφάς μου μὲ τοὺς ἄλλους ἀξιοτίμους ἀρχηγούς.

§139Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Ἔλεγον, λοιπόν, κ. συνάδελφοι, ὅτι ἀφοῦ ἐμελέτησε τοὺς ἀριθμοὺς ὁ κ. Ὑπουργὸς διετύπωσεν, ὅτι διὰ τοῦ ἰσχύοντος νόμου δὲν ἦτο ἐφικτὴ ἡ ἐκλογικὴ νίκη, βεβαίου ὄντος, ὅτι ἀφ’ ἧς ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἡ ΕΡΕ, ἤρχισε μειουμένη ἡ δύναμίς της λόγῳ τοῦ τρόπου ἐξασκήσεως τῆς ἐξουσίας... (διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς συμπολιτεύσεως). Ὁ ἄκρατος κομματισμὸς μὲ τὸν ὁποῖον κυβερνᾶται σήμερον ἡ χώρα θὰ ἀποτελέσῃ ἀσφαλῶς τὴν ἀφετηρίαν τῆς πολώσεως πρὸς μεγίστην ζημίαν τῆς ὁμαλότητος, κ. συνάδελφοι. Ἀφοῦ, λέγω, διεπίστωσεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι τὸ 48% τῆς δυνάμεως τῆς ΕΡΕ κατῆλθεν εἰς τὸ 40% καὶ βαίνει συνεχῶς μειούμενον, εἰσάγει τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον μὲ σκοπὸν νὰ νοθεύσῃ καὶ πάλιν τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν.

§140Β. ΚΡΙΚΟΣ. Θέλετε ἐκλογάς, κ. συνάδελφε;

§141Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Ἐκλογὰς μὲ ἁπλῆν ἀναλογικήν, κ. συνάδελφε. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ παράταξίς μας οὐδέποτε ἠθέλησε νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν ἄνευ τῆς θελήσεως τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐνῷ σεῖς ἔχετε κολλήσει ὡς ὄστρακα. (Θόρυβος). Ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου, ὅπως μὴ τεθῇ πολιτικὸν ζήτημα εἰς τὰς προσεχεῖς δημοτικὰς ἐκλογάς, διότι γνωρίζει, ὅτι θὰ τὰς χάσῃ. Θεσπίζει τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν τῶν δημάρχων καὶ οὕτω ἐνῷ θὰ χάσῃ τὰς ἐκλογάς, μὲ τὴν συναλλαγήν, ἡ ὁποία θὰ ἀναπτυχθῇ εἰς τὸ Δημαρχαιρεσιακὸν Σῶμα, θὰ κερδίσῃ τοὺς δημάρχους. Μὲ τοιαῦτα πολιτικὰ τερτίπια καὶ ἐκλογικοὺς νόμους κατορθώνει ἡ Κυβέρνησις νὰ παραμένῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ἀλλὰ ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα τῆς καταρρεύσεώς της, θὰ παρασύρῃ εἰς τὴν κατάρρευσιν καὶ αὐτοὺς τοὺς κοινοβουλευτικούς μας θεσμούς. Ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῶν ἐκλογῶν τῆς 11ης Μαΐου, οἱ φίλα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν προσκείμενοι Δήμαρχοι, κατέστησαν ἀσύδοτοι, κατέστησαν διαιτηταὶ τῶν πάντων. Σᾶς ἀναφέρω τὸν Δήμαρχον τῆς ἰδιαιτέρας μου περιφερείας.

§142Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ ὁποῖος ἐξελέγη, κ. συνάδελφε, ὡς Φιλελεύθερος.

§143Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Ἐξελέγη διὰ νὰ καλύψουν τὰς συνεπείας μιᾶς ἀντεθνικῆς κομματικῆς ἐνεργείας τῶν φίλων σας, ἥτις καὶ τὴν τιμὴν τῆς διοικήσεως, ἀλλὰ καὶ τὰ συμφέροντα τῆς Κύπρου ἔθετεν ἐν κινδύνῳ.

§144Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Οὐδεμία συνδρομὴ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως παρέχεται εἰς τοὺς Δημοτικοὺς καὶ Κοινοτικοὺς ἄρχοντας οἵτινες δὲν διάκεινται φιλικῶς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ Δήμαρχος Καστελλορίζου ἠναγκάσθη νὰ προσχωρήσῃ εἰς τὴν ΕΡΕ, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν περιφέρειάν του. Τί ὑπέστησαν οἱ Κοινοτάρχαι τῆς Κῶ, ὁ Δήμαρχος Καρπάθου ἀπὸ τὸν ἀπίθανον Νομάρχην Δωδεκανήσου, ὁ ὁποῖος ἐξηνδραπόδισεν ὅλους τοὺς Κοινοτάρχας τῆς περιφερείας μας. Αὐτὰ τὰ μέσα μεταχειρίζεται ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ ὑποχρεώνῃ τοὺς Δημοτικοὺς καὶ Κοινοτικοὺς ἄρχοντας νὰ προσχωρήσουν εἰς τὰς τάξεις τῆς ΕΡΕ. Οἱ πλεῖστοι τῶν Δημάρχων τῆς Δωδεκανήσου ὑπεχρεώθησαν νὰ ἀνακηρύξουν ἐπίτιμον δημότην των τὸν κ. Πρωτοπαπαδάκην.

§145Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ὅλα ὅσα ἀναφέρετε, κ. συνάδελφε, εἶναι ἀνακριβῆ. Δράττεσθε, ἁπλῶς τῆς εὐκαιρίας διὰ νὰ συκοφαντήσετε καὶ ἀπόντας.

§146Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Τὰ ὅσα σᾶς ἀνέφερα διὰ τὸν Νομάρχην Δωδεκανήσου, κ. Ὑπουργέ, εἶναι ἀνακριβῆ; Ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀνακρίβειαι; Πρέπει εἰς τὸν τόπον αὐτὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐπὶ τέλους σοβαρότης. Ὁπωσδήποτε, κατὰ μαθηματικὴν ἀκρίβειαν, θὰ προσδοθῇ πολιτικὸν χρῶμα εἰς τὰς προσεχεῖς δημοτικὰς ἐκλογάς, εἴτε τὸ θέλει ἡ Συμπολίτευσις εἴτε δὲν τὸ θέλει. Καὶ οὔτε θὰ ἀπομακρύνετε τὸν κομμουνιστικὸν κίνδυνον. Πρὸς τοῦτο ἕνα μέσον ἔχετε καὶ τὸ ἀνέφερεν ὁ κ. Μητσοτάκης. Νὰ νομιμοποιήσετε τὸ Κ.Κ.Ε. ὁπότε θὰ ἀπομονωθῇ. Ἡμεῖς δὲν συγχέομεν τὴν ἀριστερὰν μὲ τὴν ἄκραν ἀριστεράν, καὶ δηλοῦμεν, ὅτι θὰ συνεργασθῶμεν μὲ τὴν ἀριστεράν, ὄχι μὲ τὴν ἄκραν ἀριστεράν. Λάβετε, λοιπόν, τὰ γενναῖα αὐτὰ μέτρα, νομιμοποιήσατε τὸ Κ.Κ.Ε. διὰ νὰ ἀπομονωθῇ καὶ ἀφίσατε τοὺς ἄλλους. Τὸ Κέντρον ἔχει τὴν βεβαιότητα, ὅτι τὰ πράγματα θὰ ἐξελιχθοῦν τότε ὁμαλῶς εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Ἄλλως ἡ πόλωσις εἶναι ἀναπόφευκτος. Προσωπικῶς δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ἐὰν ἐκλεγῶ ἢ ὄχι βουλευτής. Λυποῦμαι ὅμως, ὅτι θὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς μίαν ἀνωμαλίαν διὰ τὴν ὁποίαν ὑπεύθυνοι θὰ εἶσθε σεῖς. Καὶ ὁ θανάσιμος διὰ τὸ Ἔθνος κίνδυνος τοῦ διχασμοῦ ἐπήγασε πάντοτε ἀπὸ τὴν παράταξίν σας.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξαντληθέντος τοῦ καταλόγου τῶν ρητόρων, ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου κηρύσσεται περαιωμένη. Δέχεται ἡ Βουλὴ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν;

§148ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπομένως, ἐγένετο δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τοῦ Δημοτικοῦ καὶ Κοινοτικοῦ Κώδικος κ.λ.π.». Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§150ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 11.50 μ.μ.)