1959.01.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 37η

Πέμπτη 22 Ἰανουαρίου 1959

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.50′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Γκίλλας, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Α. ΓΚΙΛΛΑΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Σ. Εὐστρατιάδης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§4Σ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΑΔΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Δ. Μακρῆς (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν), καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τοῦ δημοτικοῦ καὶ κοινοτικοῦ κώδικος κλπ.». Ὁ κ. Κ. Παπακωνσταντίνου (Ὑπ. Οἰκονομικῶν), καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ κοπῆς μεταλλικῶν κερμάτων τῶν δέκα δραχμῶν καὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 15 Δεκεμβρίου 1958 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος». Οἱ κ.κ. Ν. Μάρτης (Ὑπ. Βιομηχανίας) καὶ Κ. Παπακωνσταντίνου (Ὑπ. Οἰκονομικῶν), καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ ἀναζητήσεως, ἐρεύνης καὶ ἐκμεταλλεύσεως ὑδρογονανθράκων ἐν ὑγρᾷ καὶ ἀεριώδει καταστάσει». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, καταθέτει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ παροχῆς διευκολύνσεων εἰς ὀφειλέτας τοῦ Δημοσίου ἐξ ἀγορᾶς πλοίων κατ’ ἐφαρμογὴν τοῦ Ν. Δ. 469) 1947, μὴ καταβαλόντας τὴν ληξιπρόθεσμον τὴν 1 Ὀκτωβρίου 1958 τοκοχρεωλυτικὴν δόσιν τῆς ὀφειλῆς των». 2) «Περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 971) 23.7.1958 Πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου». 3) «Περὶ ὑπαγωγῆς τῆς περιουσίας τοῦ Ἀλβανακείου Κληροδοτήματος εἰς τὰ Ἀλεξανδράκεια Κληροδοτήματα Καλαμῶν» καὶ 4) «περὶ ἐκποιήσεως τοῦ ἡμίσεος ἐξ ἀδιαιρέτου τῆς ἐν Πάτραις καὶ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ρήγα Φερραίου 78 οἰκίας τῶν Ἱερῶν Ναῶν Εὐαγγελισμὸς τῆς Θεοτόκου καὶ Ἁγίου Διονυσίου Πατρῶν, ἐκ κληρονομίας Γεωργίας Χρήστου Καρακίτσου ἢ Ζητσιώτη». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ι. Κοντοβράκης, Ι. Τούμπας καὶ Π. Οἰκονομίδης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἑνιαίας προελεύσεως καὶ σταδιοδρομίας Ἀξιωματικῶν Τεχνικοῦ Κλάδου Β. Ναυτικοῦ καὶ τροποποιήσεως τῶν σχετικῶν διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Παπαχρήστου καὶ Β. Πανούσης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργώσεως τοῦ Ἀντικαρκινικοῦ Ἀγῶνος». Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐθνικοῦ Ὀργανισμοῦ πολεμιστῶν νόμου 751 Βορείου Ἑλλάδος, αἰτοῦντος κωδικοποίησιν τῆς νομοθεσίας προστασίας ἐφέδρων. Ὁ βουλευτὴς Εὐβοίας κ. Ε. Ἀρβανιτάκης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ οἰκοδομικοῦ Συνεταιρισμοῦ Ἀστέγων Δημοσίων Ὑπαλλήλων, Στρατιωτικῶν καὶ συνταξιούχων Χαλκίδος, διαμαρτυρομένου διὰ τὴν μὴ εἰσέτι ἐξυγίανσιν τῆς περιοχῆς βούρκου κλπ. Ὁ βουλευτὴς Φθιώτιδος κ. Τ. Κωστῆς, καταθέτει ἀναφορὰν κατοίκων Ἀχινοῦ Φθιώτιδος, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν ἀναγραφὴν των ὡς εὐπόρων εἰς τὰς καταστάσεις τοῦ Κέντρου Κοινωνικῆς Προνοίας, καίτοι κατεστράφησαν αἱ ἐλαιοφυτεῖαι των ἐκ τῶν παγετῶν. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Ε. Γιαρένης, διὰ τηλεγραφήματός του, διαμαρτύρεται διὰ συνεχιζομένας αὐθαιρεσίας ἀστυνομικῶν ὀργάνων Θεσσαλονίκης, εἰς βάρος ὀπαδῶν καὶ στελεχῶν ΕΔΑ. Οἱ βουλευταὶ Καρδίτσης κ.κ. Β. Μπρακατσούλας καὶ Χ. Φιλίππου, διὰ τηλεγραφήματός των, διαμαρτύρονται δι’ ἐγκατάστασιν κρατουμένων φυλακῶν Τρικάλων εἰς ἀνθυγιεινοὺς θαλάμους καὶ αἰτοῦσιν τὴν λῆψιν προσηκόντων μέτρων. Ὁ βουλευτὴς Ἰωαννίνων κ. Μ. Χριστογεῶργος, διὰ τηλεγραφήματός του, διαμαρτύρεται δι’ ἐπανεκτόπισιν Στυλιανοῦ Βαμβέτσου, Γραμματέως Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς ΕΔΑ Ἰωαννίνων καὶ αἰτεῖ τὴν ἄμεσον ἀπόλυσίν του. Οἱ βουλευταὶ Καρδίτσης κ.κ. Β. Μπρακατσούλας καὶ Χ. Φιλίππου, διὰ τηλεγραφήματός των, διαμαρτύρονται διὰ τὴν μὴ ἀπαλλαγὴν τελῶν ἐγγραφῆς εἰς Ἀνωτάτας Σχολὰς σεισμοπλήκτων φοιτητῶν Θεσσαλίας κλπ. Οἱ βουλευταὶ Καρδίτσης κ.κ. Β. Μπρακατσούλας καὶ Χ. Φιλίππου, διὰ τηλεγραφήματός των, ζητοῦν τὴν χορήγησιν ἐπιδόματος εἰς ἐργαζομένους, ἔχοντας πλέον τῶν ἑξήκοντα ἡμερομισθίων. Οἱ βουλευταὶ Καρδίτσης κ.κ. Β. Μπρακατσούλας καὶ Χ. Φιλίππου, διὰ τηλεγραφήματός των, διαμαρτύρονται δι’ ἀστυνομικὴν πίεσιν ἐπὶ κατοίκων Νομοῦ Καρδίτσης, ἐν ὄψει ἐνεργηθησομένων Δημοτικῶν καὶ Κοινοτικῶν ἐκλογῶν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§6Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος, ἐδημιουργήθη ἕνα ἀπίθανον ζήτημα. Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι βουλευταί, ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι φαιδρὸν αὐτὸ καθεαυτό, ὡς σύμπτωμα ἠθικοῦ καὶ πολιτικοῦ ἐκτραχηλισμοῦ, ὁδηγεῖ εἰς θλιβερὰ συμπεράσματα. Εἰς μίαν ἐπαρχιακὴν ἐφημερίδα, ἐδημοσιεύθη ἐπιστολὴ ἑνὸς πρώην βουλευτοῦ, ἐπιστολὴ ἥτις ἀναφέρεται εἰς ἕνα κείμενον, τὸ ὁποῖον μοῦ ἀπηύθυνεν ὁ κ. Πιπινέλης, τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1955. Ὁ ἐπιστολογράφος, ἐν μέσῳ ἀσυναρτησιῶν, διατυπώνει ὄχι ἁπλῶς αὐθαίρετα, ἀλλὰ καὶ κακόπιστα συμπεράσματα. Ἠρνήθην νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐπίθεσιν, διότι οἱ ἀναλαβόντες τὴν ἐπίθεσιν καὶ ἀναξιόπιστοι εἶναι, ἀλλὰ καὶ ἐστερημένοι σοβαρότητος. Ἐπειδή, ὅμως, ὡρισμένοι ἐκ τῶν Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπέδωσαν σημασίαν εἰς τὸ δημοσίευμα αὐτό, μολονότι ἐγνώριζον τὸ ποιὸν καὶ τὴν σοβαρότητα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον τὴν ἐπίθεσιν, ἐνόμισα, ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ φέρω τὸ θέμα εἰς τὴν Βουλήν, εἰς τρόπον, ὥστε ἐάν τις ἐκ τῶν Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως υἱοθετῇ τὰ διατυπούμενα ὡς συμπεράσματα εἰς τὸ δημοσίευμα ἐκεῖνο καὶ ἔχει νὰ κάμῃ ἐρωτήματα ἢ ἀκόμη νὰ διατυπώσῃ καὶ ἐπικρίσεις, τίθεμαι εἰς τὴν διάθεσίν του, ἵνα συζητήσω μαζί του.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἔχει τὸν λόγον.

§8Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι εὐτυχής, ὅτι ἐξ ὑμετέρας πρωτοβουλίας, τὸ ζήτημα ἔρχεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι εἶχον ἤδη ζητήσει ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς νὰ λάβω τὸν λόγον, κατὰ τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν, ἐπ’ αὐτοῦ. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων τῶν Ἀρχηγῶν, οἱ ὁποῖοι ἀμέσως μετὰ τὸ δημοσίευμα αὐτὸ προεκάλεσαν τότε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ εἰς τὴν πρόκλησιν ἐκείνην, ὁ κύριος Καραμανλῆς, ἠρνήθη νὰ δώσῃ ἀπάντησιν. Νομίζω, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, ὅσον ὑψηλότερα ἵστανται, ὀφείλουν νὰ λογοδοτοῦν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ. Δὲν γνωρίζω τὸ μνημόνιον, δὲν ἔχω ἀντίγραφον, οὔτε φωτοτυπίαν τοῦ μνημονίου, ὥστε νὰ τὸ ἐπικαλεσθῶ ὡς ἐπιχείρημα ἐναντίον σας. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γεννᾶ εἰς ἡμᾶς ἀπορίας, εἶναι ἡ χρονολογικὴ σύμπτωσις μεταξὺ τοῦ ὑποβληθέντος μνημονίου, ἐκ μέρους ἑνὸς εἰδικοῦ διὰ τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα, πρὸς ὑμᾶς, ὡς ὑπουργοῦ τῶν Δημοσίων Ἔργων, καὶ τῆς προεργασίας ἡ ὁποία ἐγένετο, διὰ τὴν προώθησίν σας εἰς τὴν Πρωθυπουργίαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ σημεῖον τὸ μόνον, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἠθέλαμε νὰ μᾶς δώσητε ἐξηγήσεις, κατὰ ποῖον τρόπον ὑπεβλήθη τὸ ὑπόμνημα καὶ ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβωμεν γνῶσιν τοῦ περιεχομένου τοῦ μνημονίου, διὰ νὰ παύσῃ πλέον ἡ ἐκμετάλλευσις, ἡ ὁποία ἐγένετο, ἐὰν θέλετε εἰς βάρος σας καὶ διὰ νὰ διαφωτισθῇ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ νὰ σταματήσῃ ἡ περαιτέρω συζήτησις.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τις, ἐκ τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν, τὸν λόγον;

§10Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Βέβαια. Τὸ «μνημόνιον» αὐτό, γιὰ τὸ ὁποῖον γίνεται λόγος, δὲν ἠξεύρω τί περιέχει. Ἀλλά, ὅπως ἐτόνισε καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, συμπίπτει ὁ χρόνος ποὺ συνετάχθη καὶ αὐτὸ μοῦ ἔκαμεν ἐντύπωσιν καὶ ἐζήτησα νὰ ὁμιλήσω. Συμπίπτει μὲ τὶς συνεννοήσεις γιὰ τὴν ἄνοδον τοῦ κ. Καραμανλῆ εἰς τὴν ἐξουσίαν.

§11Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Τώρα τελευταῖα τὸ καταλάβατε;

§12Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Καὶ ἀφοῦ τὸ μνημόνιον αὐτὸ συμπίπτει μὲ τὴν ἄνοδον εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐρωτᾶται, ποιὸ εἶναι πραγματικὰ τὸ περιεχόμενόν του. Διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ κρίνωμεν, ἐὰν πράγματι εἶναι ἀληθῆ ὅσα ἀκούγονται καὶ ἔγραψεν ὁ «Νεολόγος». Ἄν δηλαδὴ ἀπὸ τότε ἐτέθη τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ, διὰ τὸ Κυπριακόν.

§13ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀφοῦ δὲν τὰ ἠξεύρετε.

§14Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Μυστικὰ δι’ ἐμὲ δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχουν. Διὰ σᾶς, ἴσως ὑπάρχουν καὶ θέλετε νὰ ὑπάρχουν. Ὤφειλεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀμέσως μετὰ τὴν δημιουργίαν τοῦ θέματος, νὰ δώσῃ δημοσίως ἐξηγήσεις. Διότι, πέραν τοῦ ἠθικοῦ θέματος, γνωρίζομεν, ὅτι τελευταίως ἔφθασε τὸ Κυπριακὸν σὲ πολὺ ἄσχημη θέσιν. Καὶ χωρὶς νὰ θέλω νὰ θιγῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, συμπίπτουν μὲ τὰ περὶ μνημονίου αἱ φάσεις τοῦ Κυπριακοῦ καὶ ἡ ἐξέλιξίς του εἰς τὸ σημερινὸν κατάντημα. Σᾶς βεβαιῶ εἰλικρινῶς, χωρὶς νὰ θέλω νὰ θίξω τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὑποπτεύομαι μήπως εἰς τὰ παρασκήνια...

§15Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ὑποπτεύεσθε. Σᾶς ἀρνοῦμαι τὸ δικαίωμα νὰ ὑποπτεύεσθε.

§16Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Δὲν λέγω εἰδικῶς διὰ σᾶς. Εἰς τὰ παρασκήνια ἦταν καὶ ὁ κ. Πιπινέλης, τοῦ ὁποίου εἶναι γνωστὴ ἡ ἀντικυπριακὴ θέσις.

§17Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐγκαταλείψετε τὴν τακτικὴν τοῦ ψεύδους καὶ τῆς ὑποκρισίας. (Χειροκροτήματα). Τί ὑποπτεύεσθε;

§18Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως....

§19Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Τὰ ὑπονοούμενα, νὰ τὰ ἀφήσητε κατὰ μέρος. Ὅ,τι ἔχετε, νὰ τὰ εἴπητε ἐδῶ.

§20Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Νὰ εἶσθε ψύχραιμος, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ὅταν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκνευρίζετε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ δὲν ἀφήνῃ ἕνα εἰλικρινῆ ἡγέτην νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του, δίνει τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἔχει μὲ τὸ μέρος του τὸ ἄδικον. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν εἶπον διὰ τὰ παρασκήνια, ἐννοοῦσα τὰς ἐνεργείας ποὺ ἔγιναν μὲ κέντρον τὸν κ. Πιπινέλην, ὁ ὁποῖος ἀνέκαθεν ἦτο ἐναντίον τῶν δικαίων αἰτημάτων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ.

§21Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ὁμολογεῖτε, ὅτι δὲν γνωρίζετε τὸ κείμενον τοῦ μνημονίου καὶ παρὰ ταῦτα, διατυπώνετε συμπεράσματα. Θὰ ἀκούσητε τὸ κείμενον.

§22Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ἔχω δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θὰ ὁμιλήσω. Δὲν πρέπει νὰ ὀργίζεσθε, ἂν τὸ δίκαιον εἶναι μαζί σας. Ἐγὼ δὲν ὀργίζομαι καμμίαν φορὰν εἰς τὴν Βουλήν, διότι τὸ δίκαιον εἶναι μαζύ μας. Λέγω, λοιπόν, μήπως εἰς τὰ παρασκήνια διὰ τὸ Κυπριακόν, ἐνήργησαν οἱ γνωστὲς ἐκεῖνες δυνάμεις καὶ ἔφθασεν εἰς τὸ σημερινὸν ἀδιέξοδον; (Θόρυβος). Διὰ νὰ διαλευκανθῇ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις καὶ διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν καὶ ὑπονοίας καὶ νὰ ἐκνευρίζεσθε, εἶπον, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει, ὄχι μόνον τὸ περιβόητον μνημόνιον, ἀλλὰ ὅλα τὰ σχετικὰ μὲ τὸ Κυπριακὸν ἔγγραφα τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν, ὅλοι οἱ σχετικοὶ φάκελλοι, νὰ κατατεθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ γίνῃ τότε ἀνοικτὴ καὶ καθαρὰ συζήτησις. (Χειροκροτήματα). (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Διαφορετικά, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅ,τι κι’ ἂν σεῖς ἰσχυρίζεσθε καὶ ἰσχυρισθῆτε ἀπόψε, μένετε ὑπὸ κατηγορίαν.

§23Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀπειλεῖτε, κύριε συνάδελφε;

§24Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Δὲν ἀπειλῶμεν, ἀλλὰ λέγομεν μὲ εἰλικρίνειαν τὴν ἀλήθειαν. Καὶ τονίζομεν (θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι), ὅτι διὰ νὰ μὴ ὑποπτεύεται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ νὰ μὴ μένετε ὑπὸ κατηγορίαν, πρέπει νὰ κατατεθοῦν οἱ φάκελλοι τοῦ Κυπριακοῦ καὶ τότε θὰ συζητήσωμεν. Ἡμεῖς, εἴμεθα εἰλικρινεῖς, οὐδέποτε συκοφαντοῦμεν. Ἀλλά, ὅμως, ἡ ἴδια ἡ πορεία τοῦ Κυπριακοῦ ἐπεβεβαίωσε τὰς εὐθύνας σας. Θέλομεν νὰ κατατεθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν ὅλα τὰ στοιχεῖα, ὅσον ἀφορᾷ τὸ Κυπριακόν, καὶ ὄχι ὅσα μόνον σεῖς θέλετε καὶ τότε θὰ διαλευκανθῇ ἡ ὑπόθεσις ἡ ὁποία εἶναι καὶ πολιτικὴ καὶ ἠθική.

§25Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὀρθῶς, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐζήτησε νὰ μὴ γίνεται συζήτησις δι’ ὑπονοουμένων, ἀλλὰ νὰ εἴπῃ ἕκαστος τὴν γνώμην του εὐθαρσῶς. Θὰ ἀκούσω τὴν προτροπήν του καὶ θὰ εἴπω εὐθαρσῶς, ἐπὶ ποίου σημείου δι’ ἐμέ, ὑπάρχει θέμα ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως, ἐξ ἀφορμῆς τοῦ δημοσιεύματος τοῦ «Νεολόγου τῶν Πατρῶν». Δὲν θὰ συμφωνήσω μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρόκειται περὶ φαιδρᾶς ὑποθέσεως καὶ ὅτι συνεκινήθησαν μόνον μερικοὶ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐκ τοῦ φαιδροῦ αὐτοῦ δημοσιεύματος. Θὰ ἦσαν ἀνάξιοι οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐὰν μίαν φαιδρὰν ἀφορμὴν ἐδιάλεγον διὰ νὰ πλήξουν τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ μάλιστα δι’ ὑπονοουμένων. Τὸ πρόβλημα ἔθεσα, νομίζω, ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ἐπὶ τῆς ὀρθῆς βάσεως. Ἐπιθυμῶ νὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι προέβην εἰς δηλώσεις, πολλὰς ἡμέρας μετὰ τὴν δημοσίευσιν τῆς ἐπιστολῆς Σωτηροπούλου καὶ δὴ διὰ τῶν ἐφημερίδων τῆς 11ης Ἰανουαρίου, ἐνῷ τὸ δημοσίευμα εἶναι τῆς 21ης Δεκεμβρίου. Καὶ ἐθεώρησα χρέος μου νὰ δηλώσω, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ὅτι «θεωρῶ ἀπολύτως ἄτοπον, τὸ νὰ σπεύδῃ κανεὶς νὰ υἱοθετήσῃ ἀνεξετάστως οἱανδήποτε κατηγορίαν, ἐκτοξευομένην ἐναντίον οἱουδήποτε πολιτικοῦ ἀνδρὸς καὶ ἰδιαιτέρως, ὅταν ἀναφέρεται εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν ἐθνικοῦ θέματος. Ἀποτελεῖ, ὅμως, ἀντίστοιχον χρέος τοῦ ἐνδιαφερομένου νὰ σπεύδῃ νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὴν ἐκ τῆς κατηγορίας δημιουργουμένην ἀτμόσφαιραν». Εἶναι, βεβαίως, δικαίωμα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ θεωρῇ τὸ δημοσίευμα τόσον φαιδρόν, ὥστε νὰ μὴ θεωρῇ, ὅτι ἀξίζει τὸν κόπον νὰ δώσῃ ἀπάντησιν κἂν εἰς αὐτό. Δικαίωμά μας εἶναι, νὰ ἔχωμεν τὴν ἀντίθετον γνώμην, ἰδίως διότι μετὰ τὸ δημοσίευμα ἐπηκολούθησαν δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κοινωνικοῦ Κόμματος, οἱ ὁποῖοι, χωρὶς νὰ υἱοθετήσουν πλήρως τὴν κατηγορίαν, ὑπέδειξαν, ἐν τούτοις, ἐντόνως εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὸ δημιουργηθὲν ζήτημα καὶ μάλιστα μὲ τὰς φράσεις, ὅτι διὰ τῆς σιωπῆς δὲν δύναται νὰ ἀποφεύγῃ οὔτε τὰς εὐθύνας, οὔτε τὰς κυρώσεις. Ἐπηκολούθησαν δηλώσεις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν, ὁ ὁποῖος, χωρὶς νὰ υἱοθετῇ τὴν οὐσίαν, εἶπεν, ὅτι χρέος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, νὰ διαφωτίσῃ τὴν κοινὴν γνώμην ἐπὶ τοῦ θέματος. Καὶ ἐπηκολούθησεν υἱοθέτησις τῶν κατηγοριῶν, τῶν περιεχομένων εἰς τὴν ἐπιστολὴν Σωτηροπούλου, καὶ ἐκ μέρους Ἀθηναϊκῆς ἀπογευματινῆς ἐφημερίδος, ἡ ὁποία ἤσκησε δριμεῖαν πολεμικὴν κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς καὶ τώρα δηλοῦμεν, ὅτι δὲν δεχόμεθα νὰ υἱοθετήσωμεν καμμίαν κατηγορίαν, ἐπὶ τῆς ὁποίας δὲν προσφέρεται ἁπτὴ ἀπόδειξις, ἁπλῶς καὶ μόνον διότι διατυποῦται. Ἀλλὰ ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἐπισημάνωμεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἕνα μέγα μέρος τῆς κοινῆς γνώμης, ἐπρόσεξε τὴν κατηγορίαν αὐτὴν καὶ διερωτᾶται περὶ τίνος πρόκειται, διότι γνωρίζει, ὅτι τὰ πρόσωπα, περὶ τοῦ ὁποίου γίνεται λόγος, δὲν εἶναι οὔτε ἀσήμαντα, οὔτε φανταστικά. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος γράφει τὴν ἐπιστολὴν αὐτήν, εἶναι ὁ πρώην ἰδιαίτερος Γραμματεὺς τοῦ κ. Πιπινέλη καὶ ὅσα γράφει, ἰσχυρίζεται ὅτι τὰ γράφει μετὰ λόγου γνώσεως. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Ἡ συγκίνησις εἰς τὴν κοινὴν γνώμην...

§26ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΙΝΕΣ. Ἐκπροσωπεῖτε τὴν κοινὴν γνώμην;

§27Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἰς ἕνα μέρος τῆς κοινῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν νομίζομεν, ὅτι ἐκπροσωποῦμεν, ὅταν δὲ μάλιστα τρεῖς ἢ τέσσαρες ἐκ τῶν Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἠσθάνθησαν τὴν ἀνάγκην νὰ προβοῦν εἰς αὐτὰς τὰς δηλώσεις, δικαιούμεθα, νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὑπάρχει ἕνα μέρος τῆς κοινῆς γνώμης, ἡ ὁποία συνεκινήθη ἀπὸ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Διότι δὲν θὰ προέβαιναν εἰς τὰς δηλώσεις αὐτὰς ἐὰν δὲν εἶχον οἱ Ἀρχηγοὶ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἔχει ὑπάρξει συγκίνησις καὶ εἰς ἕνα μέρος τῆς κοινῆς γνώμης. Ἀλλὰ καὶ μόνον αἱ δηλώσεις αὐταί, προεκάλεσαν συγκίνησιν εἰς τὸ μέρος τῆς κοινῆς γνώμης τὴν ὁποίαν ἐκπροσωποῦν. Ἀλλὰ πέραν τούτου, τὸ δημοσίευμα ἔχει τὴν σημασίαν του καὶ λόγῳ τῆς ἐποχῆς εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφέρεται καὶ λόγῳ τῶν προσώπων ποὺ ἀφορᾷ καὶ λόγῳ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν δημοσιεύεται. Διότι ἀναφέρεται εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐνῷ ἦτο ἀσθενὴς ὁ Στρατάρχης Παπάγος, ἐγίνετο λόγος περὶ διαδοχῆς του καὶ ταὐτοχρόνως ἦτο ἐν πλήρει ἐξελίξει καὶ μάλιστα κατὰ τρόπον δραματικὸν τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Καὶ σήμερον ποὺ δημοσιεύεται, εἶναι ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν γίνεται λόγος περὶ συμβιβαστικῆς λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ, ἐπὶ τῆς ὁποίας μακρὰν εἴχομεν συζητήσει πρὸ ὀλίγου καιροῦ καὶ ἐξ ἀφορμῆς τῆς ὁποίας δεινὴ εἶναι τῆς κοινῆς γνώμης ἡ ἀνησυχία. Διὰ τὴν Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν δὲν ἔχουν σημασίαν τὰ ἐλατήρια ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἄγεται κανείς, ὅσον ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ. Κατεκρίναμεν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Εἴπομεν, ὅτι ἔχομεν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἀπὸ τὸ 1955 εὑρισκόμεθα πρὸ ἀλλαγῆς πολιτικῆς. Ἠρνήθημεν νὰ ἀναφερθῶμεν εἴτε εἰς φήμας, εἴτε εἰς συκοφαντίας, εἴτε καὶ εἰς δηλώσεις ἀρχηγῶν. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐκ τοῦ φακέλλου μου ἀφήρεσαν, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, τὰς δηλώσεις εἰς τὰς ὁποίας εἶχε προβῆ κατ’ Αὔγουστον τοῦ 1958, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κοινωνικοῦ Κόμματος κατὰ τὰς ὁποίας ὁ σημερινὸς Πρωθυπουργὸς, ἐκπληροῖ ἐπὶ τέλους τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας εἶχεν ἀναλάβει, ὅταν ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, διότι δὲν ἦτο ἰδικόν μου ἔργον νὰ ἀναζητήσω τί ἐσήμαιναν αἱ δηλώσεις αὐταί.

§28Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπε, εἶναι ὑποχρεωμένος, ἐὰν εἶναι ἔντιμος ἄνθρωπος, νὰ τὸ ἀποδείξῃ.

§29Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μετ’ ἐμέ, εἶναι ἡ σειρά του διὰ νὰ ὁμιλήσῃ. Καὶ δὲν ἀνεφέρθην εἰς τὰς δηλώσεις αὐτάς, διότι ἠθέλησα ἁπλῶς νὰ ἐξιστορήσω τὰ γεγονότα, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀναφορᾶς εἰς τοιούτου εἴδους ὑπαινιγμούς... Ἀλλά, κύριοι, ὡς ἐξειλίχθησαν τὰ πράγματα, δὲν πρέπει σήμερα νὰ ἀγνοοῦμεν, ὅτι τὸ δημοσίευμα περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, θέτει δύο θέματα. Τὸ ἕνα εἶναι πολιτικόν, τὸ ἄλλο εἶναι ἠθικόν. Τὸ πολιτικὸν θέμα συνίσταται εἰς τὴν ἐκτοξευομένην κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατηγορίαν καθ’ ἣν ἐνῷ εἰς ἄλλην πολιτικὴν ἐπίστευεν, ἄλλην διεκήρυττε. Τὸ ἠθικὸν θέμα συνίσταται εἰς τὸ ὅτι δὲν εἶναι μόνον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπίστευεν εἰς ἄλλην πολιτικήν, ἀλλὰ τὴν ἄλλην πολιτικήν, δηλ. τὴν πολιτικὴν τοῦ συμβιβασμοῦ τὴν κατέβαλεν ὡς τίμημα διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τὴν πρωθυπουργίαν. Θεωρῶ καὶ τὰς δύο κατηγορίας βαρυτάτας.

§30Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρ. Κυβερνήσεως). Ἐὰν σοβαρῶς τὸ ὑποστηρίζετε αὐτό, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχετε τὸ θάρρος, ὄχι νὰ ἀναφέρεσθε εἰς τὴν ἐπιστολὴν ἑνὸς ὁ ὁποῖος ἐζήτει νὰ περιληφθῇ εἰς τοὺς συνδυασμοὺς τῆς Ε. Ρ.Ε. καὶ δὲν περιελήφθη, ἀλλὰ σεῖς ὁ ἴδιος νὰ τὸ ἀποδείξετε. Ἂν καὶ ἔχετε πολυετῆ πεῖραν, σᾶς ἀπευθύνω ἐν τούτοις τὴν σύστασιν νὰ φροντίζητε νὰ ἔχητε πλήρη συνείδησιν αὐτῶν τὰ ὁποῖα λέγετε.

§31Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὄχι μόνον ἄλλοτε, ὄχι μόνον πάντοτε, ἀλλὰ καὶ τώρα, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀποδεικνύω ὅτι ἔχω πλήρη συνείδησιν τῶν λόγων μου. Ἤρχισα ἀπὸ τὰς δηλώσεις μου καὶ ἐν προλόγῳ σήμερον, ἐδήλωσα, ὅτι δὲν σπεύδω νὰ υἱοθετήσω τὰς ἐναντίον τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατηγορίας· καὶ δὲν δύναμαι νὰ τὸ πράξω, διότι δὲν κατέχω ἰδικά μου στοιχεῖα, οὔτε ἄλλοθεν ἀποδεδειγμένα.

§32Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Νὰ ἀκούσητε πρῶτα καὶ ἔπειτα νὰ διατυπώσετε συμπεράσματα.

§33Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, φοβοῦμαι, ὅτι ἡ ὀργή σας δὲν σᾶς ἐπιτρέπει νὰ ἀντιληφθῆτε, ὅτι δὲν διατυπώνω συμπεράσματα. Ἁπλῶς διαπιστώνω γεγονότα. Τὰ συμπεράσματά μου θὰ τὰ ἀκούσητε.

§34Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρ. Κυβερνήσεως). Κατὰ τρόπον πολὺ ἔντεχνον, ὥστε νὰ δημιουργῆτε ἐντυπώσεις.

§35Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἴμεθα τριακόσιοι ἀκροαταὶ ἐδῶ μέσα διὰ νὰ κρίνωμεν, ὅτι δὲν προσπαθῶ νὰ προκαλέσω ἐντυπώσεις. Διαπιστώνω τὰ γεγονότα. Διαπιστώνω τί λέγει ἐκεῖνο τὸ δημοσίευμα, τὸ ὁποῖον ἤδη ἔχουν ἀναγνώσει ὅλοι. Καὶ λέγω, ὅτι θέτει αὐτὰ τὰ δύο ὀγκώδη θέματα. Καὶ ἐνώπιον αὐτῶν τῶν θεμάτων, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐξένισε καὶ ἐκεῖνο ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπέμειναν οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ποὺ ἔκαμαν δηλώσεις, εἶναι, ὅτι, ἐνῷ διὰ ἀσήμαντα δημοσιεύματα τοιούτου εἴδους, διώκονται ἀπηνῶς αἱ ἐφημερίδες, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ δὲν ὑπεβλήθη μήνυσις. Καὶ ἐδήλωσα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, ἐὰν δὲν προηγηθῇ δικαστικὴ ἐξακρίβωσις τῶν ἰσχυρισμῶν τοῦ κ. ἰδιαιτέρου Γραμματέως τοῦ κ. Πιπινέλη. Δὲν ἠθέλαμε νὰ φέρωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἡμεῖς ἕνα δημοσίευμα καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δημοσιεύματος αὐτοῦ νὰ ἐλέγξωμεν τὴν Κυβέρνησιν, πρᾶγμα ποὺ γίνεται σήμερον. Διότι, ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἕνα ἁπλούστατο τρόπον ἀμύνης. Νὰ ἐγερθῇ καὶ νὰ διαψεύσῃ τὸ δημοσίευμα. Καὶ ἡμεῖς, ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν διάψευσιν, διότι ἐδῶ δὲν παρίσταται ὁ κατήγορος καὶ χαρακτηριζόμενος ὡς συκοφάντης, διὰ ν’ ἀπαντήσῃ καὶ νὰ θέσῃ ὑπὸ τὴν κρίσιν μας τὰ μέσα ἀποδείξεως τῶν ἰσχυρισμῶν του. Ἀλλὰ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ Κυβέρνησις δὲν διαφωτίζει τὴν κοινὴν γνώμην.

§36Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Πρὸ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, θὰ ἔπρεπε νὰ καθιερώσωμεν τὴν διαδικασίαν τοῦ Πλημμελειοδικείου;.

§37Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ ἀκούσητε τὴν ἀπάντησιν καὶ εἰς αὐτό. Δὲν ἐπιθυμῶ, διότι δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ ὀξύνω τὴν συζήτησιν. Σεῖς, ὅμως, ἐκνευρίζεσθε καὶ δὲν προσέχετε τί λέγω. Εἶπον, ὅτι ἡ μήνυσις ἦτο τὸ ἁπλούστατον μέσον διὰ νὰ ἀποδειχθῇ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην τὸ ψεῦδος τῶν ἰσχυρισμῶν τοῦ ἰδιαιτέρου γραμματέως τοῦ κ. Πιπινέλη. Καὶ προσέθεσα, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς τῆς δίκης, κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ. Θέλετε, ὅμως, νὰ ἀφήσωμεν τὴν δικαστικὴν ὁδὸν καὶ νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ὁδὸν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου; Ἐλᾶτε εἰς τὴν θέσιν μας. Εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ γνωστοῦ δημοσιεύματος, προερχομένου ἀπὸ ἐκεῖ ὁπόθεν προέρχεται, συνοδευόμενον ἀπὸ φήμας καὶ ἐνώπιον αὐτοῦ τοῦ δημοσιεύματος βλέπομεν μίαν ἀδράνειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀποφεύγει νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν Δικαιοσύνην. Δὲν θέλετε τὴν δικαιοσύνην; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει....

§38Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρ. Κυβερνήσεως) Ἔκαμε κἄτι τι ἁπλούστερον, ἡ Κυβέρνησις. Ἔφερεν ἡ ἰδία τὸ θέμα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ περίφημον αὐτὸ κείμενον τὸ θέτει ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ μορφώσῃ γνώμην. Ὅπως εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, καὶ πολὺ ὀρθῶς, ὅταν ἐδιάβασε τὰ καταγγελλόμενα, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐκτιμήσῃ, ἂν ἔχουν ἢ ὄχι σοβαρότητα. Δι’ αὐτόν, ἄλλωστε, τὸν λόγον ἡ Κυβέρνησις ἔφερε τὸ θέμα εἰς τὴν Βουλήν. Ὅταν λάβητε γνῶσιν τοῦ κειμένου, θὰ μορφώσητε γνώμην. Εἶναι, ὅμως, ἀπαράδεκτον, ἐφ’ ὅσον τὸ ἀγνοεῖτε, νὰ διατυπώνετε συμπεράσματα.

§39Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ περίφημον αὐτὸ κείμενον, θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ εἴχατε ἀναγνώσει πρὶν μᾶς δοθῇ ὁ λόγος. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα ὑφίσταται, ἀνεξαρτήτως τοῦ κειμένου ποὺ θὰ ἀναγνώσητε. Ἡμεῖς, εἴπομεν διὰ ποῖον λόγον ἠγέρθη τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον στηρίζεται, ὡς εἴπατε, ἐπὶ φαιδρᾶς αἰτίας. Ἡμεῖς δὲν εὑρίσκομεν τὴν αἰτίαν φαιδράν. Ἀπεφύγατε τὴν μήνυσιν. Ἐξελέξατε ὡς τρόπον νὰ ἀναγνώσητε σεῖς τὸ κείμενον ποὺ ἀναγγέλλετε. Ἐξελέξατε, δηλαδή, τὸν μόνον τρόπον διὰ νὰ ἀφήσετε τὸ θέμα ἐκκρεμὲς ἐνώπιον τῆς Κοινῆς Γνώμης. Διότι σεῖς θὰ εἴπητε ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ κείμενον, ἐνῷ ὁ καταγγελλόμενος ὡς συκοφάντης σας θὰ ἰσχυρίζεται, ὅτι τὸ κείμενον ποὺ ἐκεῖνος ἐπικαλεῖται εἶναι ἄλλο.

§40Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρ. Κυβερνήσεως). Ἐὰν ἐφθάσατε εἰς τὸ σημεῖον νὰ ἰσχυρίζεσθε, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἕνας Πρωθυπουργός, ὁ οἱοσδήποτε πρωθυπουργὸς αὐτῆς τῆς Χώρας, νὰ ἐπικαλῆται ψευδῆ κείμενα, τότε δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ τὸ Κοινοβούλιον...

§41Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν ἐπικαλοῦμαι...

§42Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρ. Κυβερνήσεως). Ἀφήσατε τὰς πονηρίας. Ὁσηνδήποτε πονηρίαν καὶ ἂν ἔχετε σεῖς, ἐγὼ δὲν ἔχω τόσην ἀφέλειαν, ὥστε σεῖς συνωμοτοῦντες τώρα ἐπὶ ἕνα μῆνα, νὰ μὲ παρασύρετε ἐκεῖ ποὺ θέλετε. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Θὰ θέσω ὑπ’ ὄψει σας τὸ κείμενον καὶ ἀναμένω νὰ κάμετε τιμίαν καὶ εἰλικρινῆ κριτικήν. Ποῖος ἐκ τῶν κ.κ. ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ παρελθὸν διεσύρθησαν κατὰ τρόπον βαρύτερον ἀπὸ ἐμέ, κατέφυγεν εἰς τὰ Δικαστήρια; Θέλετε νὰ μὲ παρασύρετε εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον; Ἐγὼ θέτω ὑπ’ ὄψει σας τὰ κείμενα καὶ ἔφερα τὴν συζήτησιν ὁ ἴδιος εἰς τὴν Βουλήν.

§43Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ συζητήσωμεν εἰς τόνον ὀξὺν ποὺ προκαλεῖ ἡ ὀργή σας. Μοῦ ἀποδίδετε τὸ ἐλάττωμα τῆς πονηρίας. Σᾶς ἀπαντῶ, ὅτι ὁσηνδήποτε ὀργὴν καὶ ἂν ἔχετε, ἢ προσποιεῖσθε ὅτι ἔχετε, δὲν εἶναι δυνατὸν δι’ ὑβριστικῶν χαρακτηρισμῶν νὰ μοῦ φράζετε τὸ στόμα, οὔτε νὰ διαστρέφετε αὐτὰ ποὺ λέγω. Ἐγὼ συνήθισα νὰ μάχωμαι, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος μάχεται, δὲν μάχεται διὰ πονηριῶν. Μάχεται εὐθέως.

§44Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρ. Κυβερνήσεως). Εἰς ὅλην σας τὴν ζωὴν μάχεσθε χωρὶς νὰ γνωρίζητε διατὶ μάχεσθε. (Χειροκροτήματα).

§45Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Λυποῦμαι πολύ, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὅτι σεῖς δὲν κατωρθώσατε νὰ καταλάβετε διατὶ μάχομαι ἐγώ. (Χειροκροτήματα). Ἐν πάσῃ περιπτώσει, μάχομαι πάντοτε δι’ ὡρισμένας ἠθικὰς ἀξίας διὰ τὰς ὁποίας μάχομαι καὶ τώρα. Καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον προτείνω, ἂν δὲν θέλετε τὴν διαδικασίαν τῶν τακτικῶν δικαστηρίων, νὰ δεχθῆτε τὴν διαδικασίαν τῆς Βουλῆς. Ἀπὸ τὸ Σύνταγμα προβλέπεται ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπή, ἐνώπιον τῆς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ κληθοῦν καὶ νὰ καταθέσουν ὅλοι ὅσοι διασπείρουν φήμας, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος εἶχεν ἀναλάβει ὑποχρεώσεις πρὶν ἀνέλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν. Διότι ἡμεῖς δεχόμεθα ... (φωναί, κωδωνοκρουσίαι).

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τελειώνετε, κύριε Τσιριμῶκο.

§47Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Λέγω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀνέχεται ἐν ἀνάγκῃ νὰ ζημιοῦνται τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἐξ ἀδεξιότητος τῶν κυβερνητῶν του, ἀλλὰ πρέπει νὰ πεισθῇ, ὅτι ἡ καταστροφὴ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος δὲν ἐπῆλθεν ἐξ ἐσκεμμένης ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Στεφανόπουλος ἔχει τὸν λόγον. (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§49Α. ΒΟΥΛΟΔΗΜΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ σταματήσῃ ὁ θόρυβος. Δὲν δύναται νὰ γίνῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ συζήτησις.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλόδημε, δὲν σᾶς ἐπιτρέπω νὰ μοῦ ὑποδεικνύετε τὰ καθήκοντά μου.

§51Α. ΒΟΥΛΟΔΗΜΟΣ. Πρὸς τὰ ἐκεῖ ν’ ἀποταθῆτε, ἐκεῖθεν φωνάζουν.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεῖς δὲν φωνάζατε πρὸ ὀλίγου; Μονοπώλιον θέλετε νὰ τὸ ἔχετε; Ὁ κ. Σ. Στεφανόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§53Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἐδημοσιεύθησαν εἰς μίαν ἐπαρχιακὴν ἐφημερίδα ἐκ μέρους ὄχι τοῦ γραμματέως, ὡς ἐλέχθη, ἀλλὰ τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Κόμματος τοῦ κ. Πιπινέλη ὡρισμένα γεγονότα καὶ ὡρισμένα πράγματα... (θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Γνωρίζετε, ὅτι εἶμαι παλαιὸς κοινοβουλευτικὸς καὶ δὲν πρόκειται μὲ τὰς ἀνάρθρους αὐτὰς κραυγὰς νὰ μὲ ἐμποδίσητε. Θὰ εἴπω ὅ,τι ἔχω νὰ εἴπω καὶ ὅποιος νομίζει ὅτι δύναται νὰ ἀντικρούσῃ ταῦτα, τὸ βῆμα εἶναι δι’ αὐτὸν ἐλεύθερον. Αἱ κραυγαί, δὲν νομίζω ὅτι προσήκουν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἐπειδὴ ἐδημοσιεύθησαν ὡρισμένα γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐθεώρησα ὡς σοβαρώτατα, δι’ αὐτὸ χωρὶς νὰ τὰ υἱοθετήσω, διότι δὲν ἐγνώριζα τὰ γεγονότα, οὔτε εἶδον τὸ μνημόνιον, ὅπως εἶχα εἴδει προηγουμένως τὸν κ. Σωτηρόπουλον, δεδομένου, ὅτι οὗτος εὑρίσκετο πλησίον ἑνὸς ἄλλου πολιτικοῦ Ἀρχηγοῦ, ἐζήτησα ὅπως ἡ Κυβέρνησις παράσχῃ ἐξηγήσεις. Διότι πράγματι, ἐδημιουργήθη εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην ἀλγεινὴ ἐντύπωσις, ἐφ’ ὅσον εἰς τὸ κείμενον τοῦ μνημονίου θὰ περιείχοντο καὶ ὡρισμένοι ὅροι ἀφορῶντες τὴν θέσιν καὶ ἐξέλιξιν τοῦ Κυπριακοῦ, δι’ αὐτὸ ἐζήτησα, ἐφ’ ὅσον ἄλλως τε σήμερον ἔχομεν φθάσει εἰς λύσεις αἱ ὁποῖαι ἐλάχιστα ἀπέχουν ἀπὸ ἐκείνας τὰς ὁποίας περιλαμβάνει τὸ μνημόνιον αὐτό, ἐζήτησα λέγω τὴν ἀποσαφήνισιν. Καὶ τὸ πρῶτον ἀπὸ ὅλα φυσικὰ θὰ ἦτο νὰ κατατεθῇ τὸ κείμενον διὰ νὰ λάβωμεν γνῶσιν αὐτοῦ. Καὶ ἐπὶ πλέον νὰ πληροφορηθῶμεν, ἐὰν τὸ κείμενον συνετάγη Ἑλληνιστὶ μόνον ἢ καὶ Ἀγγλιστί. Ἐφ’ ὅσον τὰ γεγονότα αὐτὰ δὲν τὰ ἔχομεν βεβαιωμένα, δὲν δυνάμεθα νὰ διατυπώσωμεν κατηγορίαν. Ἀναμένομεν, ὅμως, τὴν σαφῆ ἀπάντησιν ἐπ’ αὐτῶν, διότι, ἐὰν κατὰ σύμπτωσιν ὑπάρχῃ τοιοῦτος ὅρος, ὅταν δηλαδή, καθ’ ἣν ἐποχὴν εἰς τὸ Λονδῖνον, ἡμεῖς ἱστάμεθα ἀμετάθετοι, ἀπὸ συμφώνου μὲ ὅλην τὴν Κυβέρνησιν, ἐπὶ τῆς λύσεως τῆς ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας αὐτοδιαθέσεως καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐν Ἀθήναις ἐγένετο λόγος ἀπὸ ἄλλα μέλη τῆς Κυβερνήσεως περὶ κλεισίματος, αὐτὸ ἀναμφιβόλως, τὸ γεγονός, εἶναι σοβαρώτατον καὶ δημιουργεῖ εὐθύνας βαρυτάτας. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, ἐὰν εἴχομεν σαφεῖς ἐξηγήσεις ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἂς εἶναι βέβαιος, θὰ τοῦ τὰς ἀνεγνωρίζαμεν ἀμέσως. Ἐὰν ὅμως, ἀντιθέτως, ἐπιβεβαιωθοῦν, ὅσα τὸ κείμενον ἀνέφερε, τότε ἐπιφυλασσόμεθα νὰ ἀσκήσωμεν τὴν κριτικήν μας.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Προοδευτικοῦ Κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§55Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, πρῶτον, ὅτι ἐὰν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εὐθὺς μετὰ τὰ δημοσιεύματα ἀνήγγειλεν εἰς τὸν τύπον, ὅτι θὰ φέρῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν, πολλὰ ἀπ’ ὅσα ἔκτοτε ἐλέχθησαν θὰ εἶχον ἀποφευχθῆ, ἐν ἀναμονῇ τῆς εἰς τὴν Βουλὴν συζητήσεως. Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠκολούθησε τότε τὴν πλέον ἀπαράδεκτον ὁδόν, τῆς πλήρους, δηλαδή, ἀρνήσεως ἀπαντήσεως. Τὸ δεύτερον θέμα ποὺ ἤθελον νὰ τονίσω, μετὰ τὰ ὅσα εἶπον οἱ προλαλήσαντες ἀξιότιμοι κύριοι Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶναι, ὅτι δι’ ἐμέ, πέραν τοῦ μνημονίου, ὑπάρχει ἄλλη οὐσιώδης ἀπορία. Ἀπὸ πότε, μὲ ποίους, ποῦ καὶ πῶς, ζῶντος τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ διαπραγματευομένου τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα, ἐγίνοντο συζητήσεις περὶ νέας Κυβερνήσεως. Ἐκτός, δηλαδή, αὐτοῦ καθ’ ἑαυτοῦ τοῦ μνημονίου, πῶς ἦτο δυνατόν, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐγένοντο διαπραγματεύσεις ἐπὶ ἐξωτερικῶν θεμάτων, μέλος τῆς Κυβερνήσεως νὰ διεδραμάτιζεν —ἂν εἶναι ἀληθές— πρῶτον ρόλον εἰς θέματα κυβερνητικῆς μεταβολῆς καὶ διαδοχῆς. Καὶ τρίτον. Ἐπειδὴ ἐλέχθησαν διάφορα, μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐλέχθη, ὅτι θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένον νὰ καταφύγωμεν εἰς ἐξεταστικὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τούτου, ἐγὼ διαφωνῶ. Δὲν ὑπάρχει δι’ ἐμέ, θέμα ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς ὑπάρχει, δι’ ἐμέ, θέμα πλήρων, σαφῶν καὶ πλήρως ἀποδεδειγμένων ἀνακοινώσεων ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον. (Χειροκροτήματα).

§57Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, τὸ κείμενον αὐτό, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο λόγος, ὁ ἀποστολεύς του μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι μοῦ ἐστάλη τὴν 26ην ἢ 27ην Σεπτεμβρίου. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐνεθυμούμην, ὅτι μοῦ ἐστάλη τοιοῦτον κείμενον. Μετὰ τὴν δημιουργίαν τοῦ θορύβου, ἠρώτησα τὸν ἀποστολέα, πῶς ἔχει τὸ θέμα. Οὗτος, ἐρευνήσας τὸ ἀρχεῖον του, μοῦ εἶπεν, ὅτι τὴν 26ην ἢ 27ην Σεπτεμβρίου, κατόπιν δύο συναντήσεων, τὰς ὁποίας εἶχε μετ’ ἐμοῦ, ὅπως εἶχε καὶ μετ’ ἄλλων συναδέλφων, λόγῳ τῆς ἀναμενομένης πολιτικῆς κρίσεως, μοῦ ἐξέθεσε εἰς σημείωμα τὰς ἀπόψεις του, ἐν σχέσει μὲ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσῃ μία οἱαδήποτε Κυβέρνησις, ἥτις κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐσχηματίζετο, ἐφ’ ὅσον ἀσφαλῶς ἀνεμένετο, λόγῳ τῆς ἀσθενείας τοῦ Στρατάρχου, πολιτικὴ κρίσις. Συνεπῶς, ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον θέλουν οἱ κύριοι συνάδελφοι νὰ ἐπισημάνουν ὡς τὴν ἀδύνατον καὶ ὕποπτον πλευρὰν τῆς ὅλης ὑποθέσεως, ἦτο ὁ πλέον φυσικός, ὁ πλέον ἐπίκαιρος διὰ τὴν διεξαγωγὴν συζητήσεων μεταξὺ πολιτευομένων, ἐν σχέσει μὲ τὴν κρίσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς ὡδηγούμεθα, λόγῳ τοῦ ἐπικειμένου θανάτου τοῦ Στρατάρχου. Θὰ ἐνθυμῆσθε, ὅτι τὰ γεγονότα τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῆς Σμύρνης, συνδυαζόμενα μὲ τὴν ἀσθένειαν τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ, εἶχον δημιουργήσει μίαν παρατεταμένην πολιτικὴν κρίσιν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἠξίου τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ τύπος ἐπεσήμανε τὴν ἀνάγκην τῆς διενεργείας ἐκλογῶν. Ἄλλοι παράγοντες πολιτικοί, ἀνεξαρτήτως κομματικῆς προελεύσεως, ὑπεστήριζον τὴν ἄποψιν τοῦ σχηματισμοῦ μεταβατικῆς Κυβερνήσεως. Ἦτο μία ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ὄχι μόνον οἱ πολιτευόμενοι, ὄχι μόνον οἱ ὑπουργοί, ἀλλὰ ὅλοι οἱ πολῖται, συνεζήτουν τὸ πολιτικὸν θέμα. Διότι εἰς τὰς 25 Σεπτεμβρίου ἢ 27 Σεπτεμβρίου....

§58Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Πάντως τὸν Σεπτέμβριον.

§59Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρ. Κυβερνήσεως). Αὐτὸ μοῦ εἶπεν ὁ ἀποστολεὺς τοῦ σημειώματος, διότι τὸ σημείωμα τὸ ὁποῖον μοῦ ἔστειλεν καὶ εἰς τὸ ὁποῖον διατυπώνει τὰς ἀπόψεις του δὲν εἶχεν ἡμερομηνίαν. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅπως ἀναφέρει καὶ ὁ συντάκτης τῆς δημοσιευθείσης ἐπιστολῆς, ὁ κ. Πιπινέλης, εἶχε συναντηθῆ καὶ μὲ τὸν κ. Μαῦρον καὶ μὲ τὸν κ. Γουναράκην καὶ μὲ τὸν κ. Τσᾶτσον. Ἦτο μία ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν λόγῳ τῆς ἀναμενομένης πολιτικῆς κρίσεως διεξήγοντο συζητήσεις, μεταξὺ ὅλων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται μὲ τὰ δημόσια πράγματα. Ὡς θὰ ἴδητε ἀπὸ τὸ κείμενον τὸ ὁποῖον θὰ ἀναγνώσω, δὲν πρόκειται περὶ μηνύματος, ὅπως ἀναφέρεται, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἐκθέσεως ἀπόψεων τοῦ κ. Πιπινέλη, ὡς πρὸς τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον θὰ ἔπρεπε μία οἱαδήποτε Κυβέρνησις, σχηματιζομένη, μετὰ τὴν δημιουργίαν τῆς κρίσεως, συνεπεία τοῦ θανάτου τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ, νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν. Ὅπως θὰ ἴδητε ἐπίσης ἀπὸ τὸ περιεχόμενον, δὲν πρόκειται περὶ κειμένου τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ Κυπριακόν. Εἶναι κείμενον τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ὅλην πολιτικὴν κατάστασιν τῆς χώρας καὶ διατυποῦνται ἐν αὐτῷ ἀπόψεις δι’ ὅλα τὰ θέματα τῆς δημοσίας ζωῆς, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὸ Κυπριακόν. Θὰ σᾶς διαβάσω τὸ κείμενον. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αὐτὸ ἐστάλη, ὅπως μὲ ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Πιπινέλης, τὴν 26 ἢ 27 Σεπτεμβρίου.

§60Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐξ ἰδικῆς του πρωτοβουλίας, κ. Πρόεδρε;

§61Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ὅπως μοῦ εἶπεν, εἶχε προκληθῆ μεταξύ μας μία γενικὴ συζήτησις. Τοιαῦται συζητήσεις ἐγένοντο τότε μεταξὺ πολλῶν συναδέλφων καὶ ἐν τῇ Κυβερνήσει καὶ ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀτενίζετο ἡ δημιουργία πολιτικοῦ θέματος καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ ἀνταλλάσσωμεν σκέψεις, πῶς θὰ ἀντιμετωπισθῇ ἡ κατάστασις. Τὸ αὐτὸ πράττουν, ἄλλωστε, χωρὶς μάλιστα νὰ ὑπάρχῃ πολιτικὴ κρίσις, καὶ ὅλοι οἱ πολιτικοὶ Ἀρχηγοί, ὅταν συναντῶνται καὶ ἀνταλλάσσουν σκέψεις, ἐν σχέσει μὲ τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως. Τότε, ὅμως, ὑπῆρχεν ἡ πολιτικὴ κρίσις καὶ ἦτο ἐντελῶς φυσικὸν νὰ ἀνταλλάσσωνται σκέψεις μεταξὺ ἐκείνων τῶν παραγόντων, οἱ ὁποῖοι κατὰ ἕνα τρόπον ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν δημοσίαν ζωὴν τοῦ τόπου. Ἔσχον τότε μίαν συνομιλίαν καὶ μὲ ἄλλους συναδέλφους, ὅπως καὶ μὲ τὸν κ. Πιπινέλην. Κατόπιν αὐτῆς, τοῦ εἶπον, νὰ μοῦ διατυπώσῃ τὰς σκέψεις του, περὶ τοῦ πῶς βλέπει τὴν παροῦσαν κατάστασιν. Ἰδοὺ τὸ κείμενον τοῦ σημειώματος: «Ἡ ἀποκατάστασις τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς κοινῆς γνώμης, κατόπιν τοῦ ἐπελθόντος κλονισμοῦ της, συνεπείᾳ τῆς οἰκονομικῆς δυσπραγίας ἀφ’ ἑνός, καὶ τῶν τελευταίων ἐξελίξεων ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ τομέως ἀφ’ ἑτέρου, ἐπιβάλλει ὡρισμένας συντόνους προσπαθείας. Προώθησις τῆς καταστάσεως πρὸς ἐκλογὰς ἢ καὶ ἁπλῆ συνέχισις τῆς παρούσης ἀβεβαιότητος, ἰσοδυναμοῦν πρὸς πήδημα εἰς τὸ ἄγνωστον, μὲ ἀνυπολογίστους συνεπείας, διὰ τὴν ἐσωτερικὴν καὶ ἐξωτερικὴν θέσιν τῆς χώρας. 1. Ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ τομέως, αἱ ἐπιβαλλόμεναι σύντονοι προσπάθειαι, συνίστανται, ἐν πρώτοις, εἰς τὴν ἀποφασιστικὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ περιορισμοῦ πάσης περιττῆς δαπάνης, τόσον εἰς τὸ πλαίσιον τῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων, ὅσον καὶ τῶν στρατιωτικῶν, ἅτινα ἀφορῶσι μέγιστον τμῆμα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐπὶ τοῦ τελευταίου τούτου, ἡ συμπαράστασις τῶν ἁρμοδίων ἀμερικανικῶν συμβουλευτικῶν ὀργάνων, εἶναι ἀπαραίτητος. 2. Παραλλήλως, δέον νὰ ἐπιδιωχθῇ οὐσιαστικὴ ἀνακούφισις τῶν λαϊκῶν τάξεων. Πρὸς τοῦτο, δέον νὰ ἐπιδιωχθῇ ὁ ἄμεσος περιορισμὸς ὡρισμένων φορολογικῶν ἐπιβαρύνσεων, ἔστω καὶ εἰς περιωρισμένην κλίμακα, δίδουσαν πάντως τὴν πεποίθησιν εἰς τὸν λαόν, ὅτι ἡ προοπτικὴ τοῦ μέλλοντος θὰ εἶναι τοῦ λοιποῦ ἡ μείωσις, ἀντὶ τῆς αὐξήσεως τῆς φορολογίας. 3. Τοῦτο, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ προβλεπόμενον ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ, θέτει ἀναγκαστικῶς τὸ ζήτημα τῆς αὐξήσεως τῆς βοηθείας ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς ἀπὸ κοινοῦ, μετὰ τῶν ἁρμοδίων Ἀμερικανικῶν ὀργάνων, μελέτης τοῦ ὅλου οἰκονομικοῦ προβλήματος τῆς χώρας, οὐχὶ ἁπλῶς ὡς περιωρισμένου τεχνικοῦ θέματος, ἀλλ’ ἐν ὅλαις ταῖς πολιτικοδιπλωματικαῖς συναρτήσεσί του. 4. Ἐν τῷ συμφέροντι πλήρους ἀποκαταστάσεως τοῦ λαϊκοῦ αἰσθήματος πρὸς τὴν ἀμερικανικὴν φιλίαν καὶ τῆς ὁμαλοτέρας συνεργασίας μεταξὺ τῶν ἁρμοδίων κυβερνητικῶν ὀργάνων, δέον νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ ἀντικατάστασις τοῦ σημερινοῦ συστήματος συνεργασίας ἐν τῇ Νομισματικῇ Ἐπιτροπῇ, δι’ ἄλλου, φέροντος ἐντονώτερον τὸν χαρακτῆρα τῆς συμβουλευτικῆς ἰδιότητος τῶν ξένων συμβούλων. 5. Ὑπὸ τὸ νέον σύστημα, δέον νὰ ἐξετασθῇ ἡ διευκόλυνσις τῆς πιστοδοτήσεως τῆς οἰκονομίας, ἥτις ἀντιμετωπίζουσα σήμερον γνωστὰς δυσχερείας, ἐπιδρᾷ ἀνησυχητικῶς ἐπὶ τῆς ὅλης οἰκονομικῆς ζωῆς καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς κοινῆς γνώμης. 6. Ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ τομέως, κατόπιν τῶν τελευταίων ἀναταραχῶν, εἶναι ἀπαραίτητον νὰ δοθῇ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην ἱκανοποίησις, διευκολύνουσα τὴν πλήρη ἀποκατάστασιν τῆς διεθνοῦς θέσεως τῆς χώρας, ἐν τῷ πλαισίῳ τῶν συμμαχικῶν δεσμῶν της. Ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, δέον νὰ δεχθῇ τρόπον οὐσιαστικῆς ἀποζημιώσεως τῶν προκληθεισῶν εἰς βάρος τῶν Ἑλλήνων ζημιῶν, καθοριζομένου τοῦ ποσοῦ καὶ τοῦ τρόπου καταβολῆς αὐτῆς διὰ συμμετοχῆς ξένων ὀργάνων. Ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, θὰ πρέπει, ἐπίσης, νὰ πεισθῇ, ὅπως προβῇ ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας εἰς φιλικὴν ἔναντι τῆς Ἑλλάδος χειρονομίαν, διευκολύνουσαν τὴν ἐπάνοδον τῶν Ἑλληνο–Τουρκικῶν σχέσεων εἰς τὰ παλαιά των πλαίσια. 7. Τὸ ἐπίμαχον Κυπριακὸν ζήτημα θὰ ἐξακολουθήσῃ, παρὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ΟΗΕ, νὰ δηλητηριάζῃ τὸ λαϊκὸν αἴσθημα εἰς βάρος τῶν συμμάχων μας καὶ ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν ἐχθρῶν αὐτῶν. Θὰ δεήσῃ, ἑπομένως, νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ ταχυτέρα διευθέτησις ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς ἀληθοῦς καὶ εὐρείας αὐτοκυβερνήσεως τῆς νήσου, παρεχομένης συνάμα καὶ γενικῆς διαβεβαιώσεως, ὡς πρὸς τὴν τελικὴν αὐτοδιάθεσιν τοῦ πληθυσμοῦ της». Ἰδοὺ τὸ κείμενον τοῦ σημειώματός του: «...... (ἀναγινώσκει) ......». Αὐτὸ εἶναι τὸ σημείωμα, ποὺ μοῦ ἔστειλεν ὁ κ. Πιπινέλης, εἰς τὸ ὁποῖον διετύπωνε τὰς ἀπόψεις του, ἐν σχέσει μὲ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θὰ ἔδει νὰ ἀντιμετωπισθοῦν τὰ διάφορα προβλήματα τῆς χώρας. Ὅπως βλέπετε, θίγει θέματα φορολογικά, νομισματικά, θέματα ἐσωτερικῆς καὶ γενικῶς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, ἐπρόκειτο περὶ κειμένου, τὸ ὁποῖον ἀφεώρα τὸ θέμα τὸ Κυπριακόν, καὶ βάσει τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατόν, θὰ ἐπεδιώκετο δῆθεν ἡ ἀπόκτησις πολιτικῶν ὠφελημάτων, θὰ ἐξεκινοῦσε ποτὲ τὸ κείμενον αὐτὸ ἀπὸ τὴν Νομισματικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ τὰ φορολογικὰ θέματα διὰ τὴν ἀνακούφισιν τῶν λαϊκῶν τάξεων καὶ θὰ κατέληγε μὲ τὴν διατύπωσιν, κατὰ τρόπον τόσον ἀόριστον, τοιούτων ἀπόψεων διὰ τὸ Κυπριακόν; Βλέπετε, κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ τὸ κείμενον, ὅτι πρόκειται περὶ γενικῶν πολιτικῶν σκέψεων, αἱ ὁποῖαι, ἐπὶ τῇ προβλέψει τῆς ἐπερχομένης κυβερνητικῆς κρίσεως, διετυπώθησαν ἀπὸ τὸν κ. Πιπινέλην καὶ ἐτέθησαν ὑπ’ ὄψει μου. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, σκέψεις ἀναλόγους, ἴσως μὲ διάφορον περιεχόμενον, ἴσως μὲ διάφορον τοποθέτησιν, ἀντηλλάσσομεν ὅλοι, ὅσοι εἴχομεν κἄποιαν θέσιν εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου. Τὸ γεγονός, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ κείμενον αὐτὸ ἔγινεν ἀφορμή, ὄχι μόνον νὰ ἀναληφθῇ ἡ ἐναντίον μου ἐπίθεσις, ἀλλὰ ἔγινεν ἀφορμὴ καὶ τῆς παρούσης συζητήσεως, δὲν μοῦ προκαλεῖ — εἰλικρινῶς σᾶς λέγω — ἁπλῶς ἀγανάκτησιν, μοῦ προκαλεῖ ἕνα αἴσθημα βαθείας ἀπογοητεύσεως, διότι εἶναι δυνατὸν εἰς τὸν τόπον αὐτόν, πρὸς τὸν ὁποῖον ὅλοι μας ἔχομεν ἀποστολὴν καὶ χρέος νὰ προσφέρωμεν τὰς ὑπηρεσίας μας, εἶναι δυνατόν, λέγω, νὰ δημιουργοῦνται, βάσει παρομοίων περιστατικῶν ἢ κειμένων, θέματα ὅπως τὸ παρόν. Κύριοι βουλευταί, τὸ κείμενον αὐτό, ἐπαναλαμβάνω — ὅπως τοὐλάχιστον καὶ δημοσίᾳ ἐδήλωσε καὶ ἐμὲ ἐβεβαίωσε περὶ αὐτοῦ ὁ ἀποστολεύς του — περιέχει ἀπόψεις τοῦ ἰδίου. Ἀλλά, ἐὰν δεχθῶμεν, ὅτι δὲν ἦσαν ἀπόψεις μόνον τοῦ ἰδίου, ἀλλὰ ἦσαν ἀπόψεις, τὰς ὁποίας συνεμερίζοντο καὶ ἄλλοι πέντε–δέκα ἄνθρωποι, καὶ ἐὰν δεχθῶμεν ἀκόμη, ὅτι μὲ τὰς ἀπόψεις αὐτὰς συνεφώνουν καὶ ἐγὼ — κατὰ τί τὸ κείμενον αὐτὸ εἶναι διαβλητόν; Διότι διετύπωσεν ὁ ἀποστολεύς του, προκειμένου περὶ τῆς Κύπρου, μετριοπαθῆ πολιτικήν; Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ τὸ κείμενον διαβλητόν; Καὶ ἦτο δυνατόν, ἐπαναλαμβάνω, τοιούτου εἴδους κείμενον νὰ χρησιμοποιηθῇ ὡς ἀφετηρία, ὡς βάσις, ἀλλὰ καὶ ὡς ὅπλον πολιτικόν, μὲ σκοπὸν τὴν πραγματοποίησιν πολιτικῶν ἐπιδιώξεων; Λυποῦμαι, διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ εἶναι πολὺ ἀφελὴς κανείς, ὅταν ἔχῃ τὴν ἔμπρακτον πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεώς μου, πολιτικὴν 3½ ἐτῶν, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ἐπικυρωθεῖσαν εἰς δύο ἀλλεπαλλήλους ἐκλογάς, νὰ ἐπικαλῆται ἕνα κείμενον αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ ἀδιάβλητον, περιέχον ἀπόψεις τρίτου καὶ ἀπευθυνόμενον εἰς ἐμὲ εἰς ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἤμην ὁ ὑπεύθυνος Κυβερνήτης τῆς χώρας. Εἶναι δυνατόν, ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ, κατὰ τρόπον σοβαρόν, νὰ γίνῃ συζήτησις; Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἦτο φυσικὸν νὰ ἐρωτήσω ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατὰ τρόπον, τὸν ὁποῖον δὲν θὰ ἐπεθύμουν νὰ χαρακτηρίσω, διατυπώνουν ὑπονοούμενα, θὰ ἦτο φυσικὸν νὰ τοὺς ἐρωτήσω, ἀνεξαρτήτως τοῦ περιεχομένου τοῦ κειμένου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, ἐκτὸς τοῦ ὅτι περιέχει σκέψεις τρίτου, αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ εἶναι ἀδιάβλητον καὶ τὸ ἔλαβον εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἤσκουν ἐξουσίαν. Ὅταν λέγετε κατὰ τρόπον πλήρη ὑπονοουμένων, ὅτι ἐχρησιμοποιήθη αὐτὸ τὸ κείμενον διὰ νὰ πεισθοῦν οἱ ξένοι, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ μία ἄλλη κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ ἦτο περισσότερον μετριοπαθής, διατὶ δὲν ἔχετε τὸ θάρρος νὰ εἴπητε ποῖος διορίζει τὰς κυβερνήσεις εἰς τὸν τόπον αὐτόν; Τὴν Κυβέρνησίν μου ἐκείνην τὴν ἐσχημάτισα μὲ ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἔλαβα ἀπὸ τὸν Βασιλέα. Καὶ τὴν Κυβέρνησίν μου ἐκείνην τὴν ἐψήφισεν ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή. Ἐὰν δέχεσθε, ὅτι ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ὑπῆρξαν ὄργανα ξένων, τότε εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ εἴπω καὶ ἐγώ. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως). Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, εὐθὺς ὡς ἐσχημάτισα τὴν Κυβέρνησίν μου, προέβην εἰς συγκεκριμένας πολιτικὰς ἐνεργείας αἱ ὁποῖαι θὰ ἠδυνάμην ἀφόβως νὰ ὁμολογήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὑπῆρξαν ἴσως διὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην περισσότερον σκληραί, ἄκαμπτοι, περισσότερον ἀδιάλλακτοι ἀπ’ ὅ,τι ἴσως ἐπέβαλε τότε τὸ συμφέρον τῆς Χώρας. Καὶ ὑπῆρξαν τοιαῦται, διότι τὸ Ἔθνος, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἦτο τραυματισμένον καὶ ταπεινωμένον ὕστερα ἀπὸ τὴν ἀποτυχίαν τῆς διασκέψεως τοῦ Λονδίνου καὶ τὰ γεγονότα τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῆς Σμύρνης, τὰ ὁποῖα γεγονότα δὲν προεκάλεσε, βέβαια, κανεὶς ἐξ ἡμῶν, διότι εἰς τὴν πολιτικὴν ὑπάρχουν σφάλματα, ὅπως ὑπάρχουν καὶ ἀτυχήματα. Τὰ γεγονότα ἐκεῖνα προεκλήθησαν ἀπὸ τοὺς ἀντιπάλους μας, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔσχον ὡς ἀποτέλεσμα νὰ δημιουργηθῇ εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ λαοῦ αἴσθημα ἀγωνίας, ἀνησυχίας καὶ ταπεινώσεως εἰς τρόπον, ὥστε νὰ εἶναι ἐπιβεβλημένον διὰ συγκεκριμένων πολιτικῶν πράξεων νὰ δοθῇ εἰς τὸν λαὸν ἱκανοποίησις. Αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ κυριώτερος λόγος διὰ τὸν ὁποῖον, εὐθὺς ὡς ἐσχημάτισα τὴν Κυβέρνησίν μου, ἠκολούθησα μίαν πολιτικὴν σκληρὰν καὶ ἄκαμπτον. Λυποῦμαι πολύ, διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ κειμένου, τὸ ὁποῖον αὐτὸ καθ’ ἑαυτό, διαλύει ὅλον τὸν μῦθον ποὺ ἐδημιουργήθη καὶ ἐσκηνοθετήθη ἀπὸ ὡρισμένους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν, ὅτι ἠμποροῦν νὰ μὲ διασύρουν, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῶ συγκεκριμένας πολιτικάς μου πράξεις ποὺ ἔρχονται εἰς ἀντίθεσιν καὶ διαψεύδουν τὰ κουτσομπολιὰ αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐδημιουργήθησαν γύρω ἀπὸ τὸ ἐν λόγῳ θέμα. Πρῶτον, μόλις ἐσχημάτισα τὴν πρώτην Κυβέρνησίν μου ἐδήλωσα, ὅτι τάσσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην περιωρισμένην ἀποστολὴν καὶ ὅτι κυρία ἀποστολή της εἶναι νὰ προετοιμάσῃ τὴν χώραν δι’ ἐκλογάς. Ἠδυνάμην, κύριοι συνάδελφοι, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ὑπεστηρίζετο ἀπὸ μεγάλην πλειοψηφίαν εἰς τὴν Βουλὴν —ἔλαβεν, ἂν ἐνθυμῆσθε 205 ψήφους— ἠδυνάμην νὰ παραμείνω εἰς τὴν ἐξουσίαν ἐπὶ ἓν ἔτος. Ἄν λοιπόν, ἐγὼ εἶχα, ὅπως ὑποστηρίζεται ἀπὸ μερίδα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, προθέσεις σκοτεινὰς καὶ ὑποχρεώσεις ἀνειλημμένας, ἦτο δυνατὸν καὶ ἦτο λογικὸν νὰ ἐπιδιώκω ἐπίσπευσιν τῶν ἐκλογῶν, λέγων ὁ ἴδιος, ὅτι ἡ ἀποστολὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἦτο περιωρισμένη; Ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν ὁρκωμοσίαν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ὁ τότε Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας κ. Ἤντεν, μοῦ ἀπηύθυνε μίαν ἐπιστολὴν διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτει, ὅπως παρεμβαίνουσα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς τὸ Κυπριακόν, συστήσῃ εἰς τοὺς Κυπρίους κατανόησιν ἐπὶ τῶν διεξαγομένων τότε διαπραγματεύσεων. Δὲν πρέπει δὲ νὰ λησμονῆτε, κύριοι συνάδελφοι, ὅπως κατ’ ἐπανάληψιν ἐτονίσθη εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις μεταξὺ Μακαρίου καὶ Χάρτιγκ, ἤρχισαν τὴν 4ην Ὀκτωβρίου, δηλαδή, δύο ἡμέρας πρὶν σχηματισθῇ ἡ Κυβέρνησίς μου. Καὶ ἤρχισαν —(καὶ οὕτω προκαταβολικῶς θὰ ἀπαντήσω εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐνδεχομένως θὰ λεχθοῦν καὶ πάλιν)— ἤρχισαν μὲ βάσιν τὴν πραγματικὴν αὐτοκυβέρνησιν καὶ μὲ προοπτικὴν τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἐγὼ εἶχα σχηματίσει ἤδη Κυβέρνησιν, ὅταν ἔλαβον αὐτὴν τὴν ἐπιστολήν, διὰ τῆς ὁποίας ἐζητεῖτο ἡ παρέμβασις τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ διευκολυνθῇ ἡ πρόοδος τῶν διαπραγματεύσεων. Ἀπήντησα, ὅτι λυποῦμαι, διότι δὲν δύναμαι νὰ παρέμβω καὶ νὰ ἀπευθύνω οἱανδήποτε σύστασιν, ἂν αἱ προτάσεις δὲν λάβουν τὴν μορφὴν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἱκανοποιεῖ τὰς ἀπαιτήσεις τῶν Κυπρίων. Ἐν συνεχείᾳ, ὁ κ. Ἤντεν, μοῦ ἀπηύθυνε καὶ νέαν ἐπιστολήν, ὅτι λόγῳ τῆς ἐκτάκτου καταστάσεως, θὰ ἦτο δυνατὸν ἐνδεχομένως νὰ γίνῃ μία προσπάθεια καὶ ἀπὸ τὰς δύο Κυβερνήσεις καὶ ἀπὸ τοὺς συζητοῦντας ἐν Κύπρῳ, ὥστε νὰ ἀχθῇ τὸ θέμα εἰς αἴσιον πέρας. Ἀπήντησα διὰ τοῦ γνωστοῦ ὑπομνήματος τῆς 5ης Δεκεμβρίου, τὸ ὁποῖον Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐχαρακτήρισεν ὡς κείμενον, περιποιοῦν τιμὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία τὸ ὑπογράφει. Ἀπήντησα διὰ τοῦ ὑπομνήματος ἐκείνου, ὅτι ἂν θέλετε τὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἀνάγκη νὰ κάμετε ὡρισμένας παραχωρήσεις. Εἶναι γνωστὸν τὸ ὑπόμνημα ἐκεῖνο καὶ ἐξ ἀποσπασμάτων τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσθησαν εἰς τὴν Βουλήν. Λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, αἱ πρῶται μου πράξεις ὡς Κυβερνήσεως, ὑπῆρξαν πράξεις πλήρους καὶ ἀνεπιφυλάκτου συμπαραστάσεως εἰς τὸ αἴτημα τῶν Κυπρίων. Καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ὑπῆρξα περισσότερον ἀδιάλλακτος ἀπὸ τοὺς Κυπρίους καὶ τοῦτο διὰ λόγους σκοπιμότητος. Διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐνισχυθῇ ὁ διεξάγων τὰς διαπραγματεύσεις ἐν Κύπρῳ ἂν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐνεφανίζετο περισσότερον ἀδιάλλακτος ἀπὸ αὐτόν. Ὅταν, λοιπόν, ἔχετε πράξεις συγκεκριμένας, αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουν, ὅτι σταθερῶς καὶ ὑπερηφάνως ἀντιμετωπίσθη ἡ προσπάθεια τῆς Ἀγγλίας νὰ ὁδηγήσῃ εἰς μίαν οἱανδήποτε λύσιν τὸ Κυπριακόν, εἶναι δυνατόν, ἀγνοοῦντες αὐτὰς τὰς πράξεις, εἶναι δυνατόν, στηριζόμενοι εἰς κείμενα ὅπως αὐτό, κείμενα τὰ ὁποῖα δὲν λέγουν τίποτε, νὰ δημιουργῆται θέμα διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως; Κύριοι βουλευταί, δὲν νομίζω, ὅτι ἔχω ἀνάγκην νὰ εἴπω περισσότερα. Κατέχομαι ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, ἀπὸ αἴσθημα βαθείας ἀπογοητεύσεως, διότι εἶναι δυνατὸν εἰς τὸν τόπον μας νὰ δημιουργοῦνται ἀπὸ ἀνθρώπους ἀπιθάνους, μὲ δεδομένα ἀνύπαρκτα, τοιαῦτα ζητήματα ἀφορῶντα τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν, εἴτε ἀνήκει εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, εἴτε ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Καὶ λυποῦμαι πολύ, διότι μέλη τοῦ πολιτικοῦ κόσμου παρηκολούθησαν αὐτὴν τὴν τακτικὴν μολονότι εἶναι τακτικὴ τῆς ὁποίας ὅλοι ἐπέσατε κατὰ καιροὺς θύματα κατὰ τὸ παρελθόν. Μὲ προκαλοῦν νὰ κάμω μήνυσιν. Κατὰ τίνος νὰ κάμω μήνυσιν; Καὶ διατὶ νὰ κάμω μήνυσιν; Σᾶς ἐκατηγόρησαν κατὰ τὸ παρελθὸν δι’ ἀδικήματα κοινοῦ δικαίου. Σᾶς ὕβρισαν, σᾶς ἐλοιδώρησαν, σᾶς ἠδίκησαν καὶ δὲν ἐκάματε μηνύσεις. Πῶς εἶναι δυνατὸν εἰς μίαν περίπτωσιν ἡ ὁποία ἀφ’ ἑαυτῆς ἀποδεικνύεται ἀνύπαρκτος, νὰ θέλετε νὰ μὲ πείσετε, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχω τόσην εὐαισθησίαν, ὥστε νὰ παρασυρθῶ εἰς ἀντιδικίαν μὲ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι, γνωρίζετε καλῶς, ὅτι εἶναι ἀναξιόπιστοι καὶ στεροῦνται σοβαρότητος; Περισσότερον λυποῦμαι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι μερὶς τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἐνόμισεν, ὅτι αἱ κακοήθεις αὐταὶ ἀνοησίαι, θὰ ἦτο δυνατὸν μὲ μίαν κατάλληλον σκηνοθεσίαν καὶ τυμπανοκρουσίαν νὰ δημιουργήσουν ζήτημα πολιτικόν, νὰ δημιουργήσουν ἐντυπώσεις. Ἕνας Πρόεδρος τῆς Ἀμερικῆς, διάσημος Πρόεδρος, ὁ Ἀβραὰμ Λίνκολν, ἀντιμετωπίζων κἄποτε εἰς τὴν ἐποχήν του μίαν ἀδίστακτον, ἀχαλίνωτον δημαγωγίαν εἶπε πρὸς τοὺς ἀντιπάλους του, ὅτι ἠμπορεῖ, κύριοι, νὰ ἐμπαίζετε ὅλον τὸν κόσμον δι’ ὀλίγον καιρόν, ὅπως ἠμπορεῖ νὰ ἐμπαίζετε ὀλίγον κόσμον δι’ ὅλον τὸν καιρόν, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐμπαίζετε ὅλον τὸν κόσμον δι’ ὅλον τὸν καιρόν. (Οἱ βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως ἐγείρονται καὶ χειροκροτοῦν ζωηρῶς καὶ ἐπὶ μακρόν).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔχει τὸν λόγον.

§63Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ σημειώματος τὸ ὁποῖον σᾶς ἐνεχειρίσθη ἀπὸ τὸν κ. Πιπινέλην, προκύπτει, ἀναμφισβητήτως, ὅτι δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ διαβλητόν, ἀλλὰ τὸ περιεχόμενον αὐτοῦ τοῦ σημειώματος εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἐπιβεβαιοῖ τὰς πληροφορίας αἱ ὁποῖαι ἐκυκλοφόρησαν πρὸ τοῦ θανάτου τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, ὅτι κ. Καραμανλῆς προορίζεται διὰ τὴν Πρωθυπουργίαν.

§64Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Σᾶς κάμνω μίαν διευκρίνισιν. Τὸ σημείωμα δὲν ἐστάλη εἰς ἐμέ, διότι ὑπετίθετο, ὅτι θὰ γίνω Πρωθυπουργός, ἀλλά, διότι, ὡς καὶ ὁ ἴδιος ὁ ἐπιστολογράφος ἀνέφερε, τὴν ἰδίαν ἐποχὴν εἶχεν ὁ κ. Πιπινέλης συνομιλίας καὶ μὲ τὸν κ. Μαῦρον, τὸν κ. Κασιμάτην, τὸν κ. Χέλμην καὶ ἄλλους. Δὲν τὸ ἀπηύθυνεν εἰς ἐμέ, ὡς μέλλοντα Πρωθυπουργόν, ἀλλὰ διὰ νὰ συζητήσωμεν ὡς Ἕλληνες Πολιτικοὶ, ἐν ὄψει Κυβερνητικῆς κρίσεως.

§65Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι ὅμως, βέβαιον, ὅτι πολὺν χρόνον πρὸ τῆς ἀναλήψεως τῆς ἀρχῆς ἐκ μέρους ὑμῶν, εἶχα δηλώσει εἰς τοὺς φίλους μου, ὅτι εἰς τὴν Πρωθυπουργίαν θὰ ἀνέλθῃ ὁ κ. Καραμανλῆς. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι γνωστόν, ὅτι συνήρχοντο εἰς τὸ σπίτι ἀνώτεροι λειτουργοὶ τῆς Πολιτείας, πολιτικὰ ἄτομα, τὰ ὁποῖα παρακάθηνται καὶ εἰς τὰς δύο πτέρυγας τῆς αἰθούσης αὐτῆς καὶ τὰ ὁποῖα ἀπέβλεπον εἰς τὴν πρωθυπουργοποίησιν τοῦ κ. Καραμανλῆ. Ἐγὼ εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος μὲ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις οὐδεμίαν διετύπωσα ἐπίκρισιν, διότι ἐκλήθητε εἰς τὴν πρωθυπουργίαν, διότι αὐτὸ ἦτο δικαίωμα τοῦ ἀνωτάτου ρυθμιστοῦ τοῦ Πολιτεύματος. Ἀλλὰ προσέξατε κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ἑξῆς, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη, ὄχι ἐνσυνειδήτως ἀπὸ σᾶς. Ὅτι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, μετέβη εἰς Λονδῖνον νὰ διαπραγματευθῇ τὸ Κυπριακόν, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. Στεφανόπουλος. Ποῖον ἦτο τὸ κῦρος τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅταν διεπραγματεύετο μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Ἀγγλικὴ κυβέρνησις ἐγνώριζεν, ὅτι δὲν θὰ ἦτο Ὑπουργὸς μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, διότι θὰ ἐσχηματίζετο νέα Κυβέρνησις λόγῳ τοῦ ἐπικειμένου θανάτου τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν θὰ μετεῖχε; Προέβην τότε εἰς δηλώσεις καὶ εἶπον, ὅτι ὁ τότε Πρόεδρος καὶ Στρατάρχης δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ ἀσκήσῃ τὰ καθήκοντά του καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀπήντησεν, ὅτι ἡ ὑγεία τοῦ Στρατάρχου εἶχεν ἄριστα καὶ ὅτι ἤσκει τὰ καθήκοντά του ἐν πλήρει ἀκμῇ εὑρισκόμενος, εἶπον ἐν συνεχεία ὅτι εἶναι ἀμφίβολον ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπογράψῃ τὰ διατάγματα καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐξαπέλυσε ἐναντίον μου πλείστας ὕβρεις διὰ τὰς δηλώσεις μου ταύτας. Ἦτο γνωστόν, ὅτι ἐπέκειτο ἡ πτῶσις καὶ ἡ παραίτησις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκεῖ εἶναι τὸ θέμα. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι δὲν ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις, θὰ ἀντελήφθη τὸ κακὸν τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, διότι ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διεπραγματεύετο καθ’ ὃν χρόνον ἦτο γνωστὸν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐπέκειτο ἡ πτῶσις του.

§66Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ κ. Πιπινέλης, δὲν μοῦ ἀπηύθυνε τὸ σημείωμα, διότι μὲ προώριζε διὰ Πρωθυπουργόν. Εἶναι πιθανὸν νὰ προώριζε τὸν ἑαυτόν του καὶ βεβαίως δὲν τὸν ἐπικρίνω δι’ αὐτό. Δι’ ὅλον τὸν κόσμον, τότε, ἦτο θεμιτὸν νὰ ὑπάρχῃ τοιοῦτον θέμα. Ἀλλὰ πῶς νὰ δεχθῶμεν, ὅτι αὐταὶ αἱ ἀπόψεις, ἦσαν ἀπόψεις αἱ ὁποῖαι ἐξησθένιζον τὴν θέσιν τοῦ κ. Στεφανοπούλου, εὑρισκομένου εἰς τὸ Λονδῖνον, ἀφοῦ ὁ κ. Στεφανόπουλος, εὑρίσκετο εἰς τὸ Λονδῖνον τὸν Αὔγουστον, αἱ δὲ ἀπόψεις αὗται, διετυπώθησαν τὸν Σεπτέμβριον; Κύριε Πρόεδρε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἀπόψεις τὰς ὁποίας διετυπώσατε, τότε, σεῖς, καί, τοῦτο, ὄχι διὰ νὰ σᾶς ἐπικρίνω, διότι, ὁμολογῶ, ὅτι καὶ ἂν διετυπώσατε ὡρισμένας ἀπορίας, πάντως μὲ καλὴν πίστιν θέλετε νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν. Λέγω, λοιπόν, ὅτι ὅταν ὁ κ. Στεφανόπουλος, πρὸ τῆς ἀναχωρήσεώς του εἰς Λονδῖνον, ἐκάλεσε τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, διὰ νὰ τοὺς συμβουλευθῇ, ὁ κ. Βενιζέλος, τότε, διετύπωσε τὰς ἑξῆς ἀπόψεις:......(Ἀναγινώσκει)...... «Νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ πρόσκλησις τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς νὰ δημιουργηθῇ ζήτημα συμμετοχῆς τῆς Τουρκίας εἰς συνομιλίας ἐπὶ Κυπριακοῦ. Πάντως, νὰ θέσωμεν ὡς ἐντολοδόχοι τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τῶν συζητήσεων, τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἀνεξαρτήτως τοῦ χρόνου πραγματοποιήσεως αὐτῆς». Ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλήν, οἱ μὲν κ.κ. Παπαναδρέου κ. Μαρκεζίνης, διετύπωσαν τὴν ἄποψιν ὅπως δοθῇ αὐτοδιάθεσις ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας, ὁ δὲ κ. Βενιζέλος, ὡς προκύπτει ἐκ τοῦ ἀνωτέρω κειμένου εἶπεν, ὅτι δὲν ἐνδιαφέρει ὁ χρόνος, ἀρκεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἡ ὑπόσχεσις δι’ αὐτοδιάθεσιν. «Δὲν πρέπει νὰ δημιουργηθῇ ζήτημα μὲ τοὺς Τούρκους, ἵνα μὴ διαταραχθῇ ἡ συμμαχία μετ’ αὐτῶν. Ἴσως νὰ ἦτο καὶ σκόπιμον, νὰ γίνουν μετὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως προκαταρκτικαὶ συζητήσεις».

§67Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ εἶπον αὐτό.

§68Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ὑπεστηρίξατε, κ. Πρόεδρε, τὴν ἄποψιν, ὅτι ὁ κ. Στεφανόπουλος θὰ ἔπρεπε νὰ διεκδικήσῃ τὴν αὐτοκυβέρνησιν καὶ τὴν ὑπόσχεσιν περὶ αὐτοδιαθέσεως, χωρὶς χρονικὴν δέσμευσιν. Αὐτὸ διεπραγματεύθη ὁ Μακάριος καὶ αὐτὸ διατυπώνει, περίπου καὶ ὁ κ. Πιπινέλης. Διατί, λοιπόν, αἱ ἀπόψεις τοῦ κ. Πιπινέλη, ἠμποροῦσαν νὰ ἐξασθενήσουν τὴν θέσιν τοῦ κ. Στεφανοπούλου, διαπραγματευόμενον ἐν Λονδίνῳ καὶ ὄχι αἱ ἀπόψεις αἱ ἰδικαί σας. Ἐὰν δεχθῶμεν, ὅτι οἱ ξένοι εἶχον τὴν δυνατότητα νὰ ἐπηρεάσουν τὴν πολιτικήν μας ζωήν, ὥστε νὰ ὁρίσουν τὴν Κυβέρνησιν ποὺ θὰ ἤθελον, δὲν ἀντιλαμβάνομαι, διατὶ ἔπρεπε νὰ ἐπιλεγῶ ἐγὼ καὶ ὄχι σεῖς, διότι καὶ σεῖς διετυπώσατε ἀπόψεις αἱ ὁποῖαι συμπίπτουν μὲ τὰς ἀπόψεις τοῦ κ. Πιπινέλη διὰ τὰς ὁποίας ἰσχυρίζεσθε καίτοι διετυπώθησαν μετὰ τὴν τριμερῆ, ὅτι δῆθεν ἐξησθένουν τὴν θέσιν τοῦ κ. Στεφανοπούλου ἐν Λονδίνῳ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀνέγνωσα τὰς ἀπόψεις σας διὰ νὰ σᾶς ἐπικρίνω, ἀλλὰ διὰ νὰ σᾶς πείσω, ὅτι ἄγεσθε εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα, ἐν τῇ προσπαθείᾳ σας νὰ δημιουργήσετε τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι μολονότι δὲν εἶναι διαβλητὸν τὸ κείμενον τὸ προκαλέσαν τὴν συζήτησιν μέσα εἰς τὴν ὅλην ὑπόθεσιν ὑπάρχει κἄτι. Ἀνέγνωσα τὸ ἔγγραφον, τὸ περιέχον τὰς ἀπόψεις σας, διὰ νὰ πεισθῆτε, ὅτι παρομοίας ἀπόψεις κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὑπεστηρίξατε καὶ σεῖς.

§69Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὑπάρχει πλήρης παρανόησις εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθεσα. Ἐγὼ εἶπον σαφῶς, ὅτι ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ἡ Κυβέρνησίς σας δὲν ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις. Ὁ κ. Στεφανόπουλος εἶναι παρὼν δύναται νὰ διαβεβαιώσῃ, ὅ,τι τοῦ εἶπον, ὅτι ἐὰν δὲν γίνῃ ἀποδεκτὸν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τὸ αἴτημα τῆς Αὐτοδιαθέσεως, νὰ ἀποχωρήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία. Ἐδέχθην νὰ μετάσχωμεν εἰς τὴν Διάσκεψιν, διότι ἦτο ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἀγγλικὴ κυβέρνησις ἤρχετο εἰς διαπραγματεύσεις μαζί μου. Μέχρις ἐκείνης τῆς στιγμῆς ἠρνεῖτο. Γνωρίζετε τὴν ἄκαμπτον στάσιν, τὴν ὁποίαν ἐτήρει. Ἐγὼ εἶπον εἰς τὸν κ. Στεφανόπουλον, νὰ τεθῇ τὸ τέρμα τῆς Αὐτοδιαθέσεως ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμήν. Καὶ ἐὰν δὲν τὸ δεχθῇ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, νὰ ἀποχωρήσῃ ἀμέσως ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία. Δὲν ἠξεύρω ὅμως, διατὶ ὁ κ. Στεφανόπουλος δὲν τὸ ἔκαμεν. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ὁ λόγος ἦτο ἡ προετοιμασία, ἥτις ἐγένετο διὰ τὴν ἄνοδόν σας εἰς τὴν Πρωθυπουργίαν. Ὑπάρχουν, κ. Πρόεδρε, ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν.

§70Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Σεῖς πρῶτος ἐδηλώσατε, ὅτι ἡ καλυτέρα λύσις, τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ δώσῃ ὁ Βασιλεύς, ἦτο ἡ δοθεῖσα. (Χειροκροτήματα). Αὐτὸ τὸ λέγω πρὸς τιμήν σας.

§71Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ἐννοῶ αὐτό. Εἶπον, ὅτι ὑπῆρχε προεργασία διὰ τὴν πρωθυπουργοποίησίν σας καὶ αὐτὸ μάλιστα τὸ ἀνεκοίνωσα εἰς τοὺς φίλους μου. Καὶ λέγω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπῆγε νὰ συζητήσῃ τὸ Κυπριακὸν εἰς τὸ Λονδῖνον μειωμένος κατὰ τοῦτο, ὅτι καίτοι δὲν ἀνελάβατε ὑποχρεώσεις, ἡ Ἀγγλικὴ κυβέρνησις ἐγνώριζεν, ὅτι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας δὲν θὰ ἦτο ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα.

§72Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, οἱ ξένοι ἤξευρον καλύτερον ἢ ἐξ ἴσου μὲ ἡμᾶς, ὅτι ὑπῆρχε πολιτικὴ κρίσις. Δὲν ἐπρόκειτο αἱ συζητήσεις, τὰς ὁποίας ἐκάμαμεν, ἐν ὄψει τῆς κρίσεως, νὰ τοὺς πληροφορήσουν περὶ αὐτοῦ.

§73Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπέμεινα εἰδικῶς, νὰ πληροφορηθῶ τὴν ἡμερομηνίαν τῶν σχετικῶν αὐτῶν συζητήσεων, ὄχι ὅσον ἀφορᾷ τὸ σημείωμα τοῦ κ. Πιπινέλη, τὸ ὁποῖον προφανῶς εἶναι τῶν τελευταίων ἡμερῶν, ἀλλὰ ὅσον ἀφορᾷ τὸ σημείωμα τοῦ κ. Πιπινέλη, τὸ ὁποῖον προφανῶς εἶναι τῶν τελευταίων ἡμερῶν, ἀλλὰ ὅσον ἀφορᾷ τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι προηγήθησαν, ὡς τοὐλάχιστον ὑπῆρχε περὶ τούτου καὶ ὑπάρχει ἡ φήμη, θέμα, ἄλλωστε, τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Δηλαδὴ πότε ἤρχισαν αἱ συζητήσεις ἐκεῖναι καὶ μὲ ποίους καὶ ποῦ; Διότι, ἐὰν πράγματι ἤρχισαν κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τοῦ Σεπτεμβρίου ἦτο πράγματι, γεγονός, ὅτι εὑρισκόμεθα οὐσιαστικῶς εἰς τὴν πολιτικὴν κρίσιν. Ἐρωτᾶται, ὅμως, μήπως αἱ διαπραγματεύσεις αὗται ἤρξαντο πολὺ πρίν; Τὸ θέμα εἶναι βασικῶς ἐνδιαφέρον, διότι ἄλλως θὰ παραμείνῃ μέγα κενὸν καὶ θὰ παραμείνουν ἀπορίαι, ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς τάξεως, μεγάλαι. Ἰδίως, μάλιστα, διότι ὑπῆρχε τότε ἐκκρεμὲς σοβαρώτατον ἐθνικὸν θέμα. Ἐξ ἄλλου, ἐὰν ὅλαι αἱ προσωπικότητες τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτικοῦ κόσμου εἶχον δικαίωμα καὶ ὑποχρέωσιν, νὰ ἀντιμετωπίζουν καθημερινῶς ἐνδεχομένην πολιτικὴν λύσιν ἢ καὶ νὰ τὴν ἐπιδιώκουν, πολὺ δὲ περισσότερον οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοί, εἶναι σπάνιον, πάντως δὲ ἀπαράδεκτον, νὰ συμμετέχουν εἰς τοιαύτας συζητήσεις ἐν ἐνεργείᾳ Ὑπουργοί. Ἐδῶ εἶναι τὸ θέμα, κ. Πρόεδρε. Διότι τί θὰ συνέβαινε λ.χ. ἐὰν ὁ κ. Βενιζέλος μὲ ἐμὲ καὶ τὸν κ. Τσιριμῶκον συνεζήτουν διὰ τὸ πολιτικὸν θέμα τῆς διαδοχῆς σας καὶ συμμετεῖχεν εἰς τὰς συζητήσεις αὐτὰς καὶ ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεώς σας;

§74Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Δὲν εἶναι ἀνάγκη, κύριε Μαρκεζίνη, νὰ τὸ ἐπικαλῆσθε αὐτό, ὡς ἐνδεχόμενον, διότι τὸ ἔπαθα. Τὸ θέμα εἶναι ἄλλο. Θὰ ἀπαντήσω εὐθέως εἰς τὸ ἐρώτημά σας. Θὰ ἦτο ἐπιλήψιμον αὐτό, ἐὰν αἱ συζητήσεις αὗται θὰ εἶχον ὡς σκοπόν, νὰ ἀνατρέψουν τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ ἐδῶ καὶ διὰ τοὺς ὑπουργοὺς καὶ διὰ τοὺς βουλευτὰς καὶ διὰ τοὺς ἀντιπολιτευομένους καὶ διὰ τὸν λαόν, ὑπῆρχεν ἡ ἀσφαλὴς γνῶσις, ὅτι βαίνομεν πρὸς πολιτικὴν κρίσιν. Συνεπῶς, αἱ συζητήσεις αὗται δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ ἀνατρέψουν τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ δημιουργουμένης κρίσεως, νὰ ἀντιμετωπίσουν τὸ θέμα.

§75Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὁμολογῶ, ὅτι μὲ διεσκέδασεν ὡς πρὸς τὸ πρῶτον σκέλος πολὺ ἡ ἀπάντησις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Κι’ ἐλπίζω, ὅτι τὴν στάσιν τῶν συνεργατῶν του θὰ ἐχαρακτήρισεν ἀναλόγως. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει, ὡς πρὸς τὸ δεύτερον σκέλος, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἀνατροπῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ περὶ ἀναμενομένης κρίσεως, πιστεύω νὰ μὲ ἠννόησεν, ὅταν ἠρώτησα, καὶ διατὶ ἐπιμένω, πότε ἤρχισαν αἱ συζητήσεις αὗται. Ἄλλο δηλαδή, ἂν ἤρχισαν εἰς τὸ τέλος Σεπτεμβρίου καὶ ἄλλο ἂν προγενεστέρως. Ὁ δὲ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐμνημόνευσεν ἤδη, ὅτι ἐγένοντο συσκέψεις εἰς οἰκίαν ἀνωτάτου ἀξιωματούχου ἀπὸ πολὺ πρίν. Καιρὸς δὲ νὰ παύσουν τὰ ἀνώνυμα. Ἐδῶ, λοιπόν, φρονῶ, ὅτι ἔγκειται τὸ ὅλον θέμα. Καὶ ἐδῶ δὲν πρέπει νὰ μείνουν ἀπορίαι.

§76Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς τὴν ἡμέραν. Ἠμπορῶ, ὅμως νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι αἱ συζητήσεις αὐταὶ ἤρχισαν, ἀφοῦ ἐγένετο κατάδηλον, ὅτι βαίνομεν πρὸς κρίσιν. Δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸν ἀκριβῆ χρόνον. Πάντως, ἦτο ὁ χρόνος κατὰ τὸν ὁποῖον ἦτο ἐμφανὴς πλέον ἡ δημιουργία κρίσεως.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Τσιριμῶκος ἔχει τὸν λόγον.

§78Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω πολὺ τὴν Βουλὴν, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία κατ’ οὐδὲν μεταβάλλει τὴν τοποθέτησιν τοῦ ζητήματος εἰς τὴν ὁποίαν προέβην πρὸς ὀλίγου. Ἄλλωστε, τὰ πλεῖστα ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀπευθύνονται πρὸς τὴν Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν. Ἀναφέρονται εἰς μίαν ἐποχήν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἐγένετο λόγος περὶ νέας Κυβερνήσεως, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀλλὰ περὶ διαδοχῆς ἐν τῇ Πρωθυπουργίᾳ τοῦ Στρατάρχου Παπάγου. Ἐγὼ δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ ἀσχοληθῶ σήμερον μὲ τὸ ἐὰν ἐπῆλθε κανονικῶς ἢ ὄχι ἡ διαδοχὴ αὕτη. Εἰς ἄλλους ἀνήκει περισσότερον νὰ ὁμιλήσουν περὶ αὐτῆς. Διότι ἀφορᾷ μὲν τὴν λειτουργίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἀφορᾷ ὅμως κυρίως, τὸν χθεσινὸν Συναγερμὸν καὶ τὴν σημερινὴν Ε.Ρ.Ε., καὶ πολλοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ Δημοσίᾳ κατέκριναν καὶ κατακρίνουν τὰς μεθόδους, διὰ τῶν ὁποίων ἐπῆλθεν ἡ μεταβολὴ καὶ ἀνήκουν εἰς τὴν αὐτὴν παράταξιν. (Θόρυβος ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος). Κάμνετε πὼς ἀγνοεῖτε τὸν πόλεμον, ὅστις ἔγινε περὶ εὐνοιοκρατίας καὶ περὶ διαδοχῆς τοῦ Στρατάρχου Παπάγου ὑπὸ τοῦ κ. Καραμανλῆ; Θέλετε νὰ ἀναφέρω καὶ τὰ ὀνόματα ἐκείνων, ἐκ μέρους τῶν ὁποίων ἔγινεν ἡ πολεμικὴ κατὰ τῆς εὐνοιοκρατίας;

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι εἴμεθα ἐκτὸς θέματος, τὸ θέμα εἶναι ἡ ἐπιστολή.

§80Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὸ πρόβλημα τοῦτο, εἶναι βεβαίως ἐκτὸς θέματος, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς θέματος ἦτο ὅταν τὸ ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ τὸν παρακολουθῶ εἰς τὴν ἐκτὸς θέματος συζήτησιν. Ἀναμφισβητήτως, ὅμως, συνδέεται δὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐπιστολῆς Σωτηροπούλου, διότι καὶ αὐτὴ ἀναφέρεται εἰς τὴν κρίσιμον αὐτὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν, ὡς μὴ ἔδει, παρουσιάζονται αὐταὶ αἱ συμβιβαστικαὶ ἐπὶ τοῦ κυπριακοῦ ἀπόψεις. Ἰδού, διατὶ ἐκ τῆς ἐπιστολῆς συγκινεῖται σήμερον ἡ Κοινὴ Γνώμη καὶ θέλει νὰ μάθῃ, τί πράγματι συνέβη. Διότι, πράγματι, καὶ αἱ ξέναι δυνάμεις ἐγνώριζον, ὅτι πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ διαδοχὴ καὶ πρόσωπα περιεφέροντο μὲ αὐτὸ τὸ περίφημον «μνημόνιον», πασίγνωστα διὰ τὰς ἀπόψεις των ἐπὶ τοῦ κυπριακοῦ ζητήματος καὶ διότι περιέφερον τὴν ἰδικήν των λύσιν τοῦ κυπριακοῦ ζητήματος ὡς πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσουν ὅλοι οἱ Ἕλληνες πολιτικοί, ἀλλὰ τὴν ἠκολούθησαν ὀλίγοι καὶ αὐτοὶ ἀνῆλθον εἰς τὴν ἐξουσίαν. Αὐτὰ ὅλα προκαλοῦν τὴν εὐαισθησίαν τῆς κοινῆς γνώμης. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, τὸ πολιτικὸν θέμα μόνον τοποθετεῖται καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπὶ τῶν ὑπολοίπων ζητημάτων ποὺ προκαλοῦνται ἐκ τῆς ἐπιστολῆς Σωτηροπούλου καὶ κυρίως ἐπὶ τοῦ τρόπου ἐκκαθαρίσεως αὐτῶν, δὲν πρόκειται νὰ ἐπανέλθω, διότι οὐδὲν νέον προσεκόμισεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Θὰ ἤθελον νὰ εἴπω, ὅμως, ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ θέματος, ὅτι ἡ κατοπινὴ ἐξέλιξις τοῦ κυπριακοῦ ζητήματος, δὲν πείθει τὴν Κοινὴν Γνώμην, ὅτι πράγματι, ἡ θέλησις τοῦ συμβιβασμοῦ, ἀνεξαρτήτως συνεννοήσεων μὲ ξένους δὲν ὑπῆρχεν ἔκτοτε. Ἡ ἐξέλιξις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, ἐνισχύει τὰς ἀνησυχίας τῆς Κοινῆς Γνώμης καὶ ἀκριβῶς, ἡ πολιτική, ἡ ὁποία ἠσκήθη, προκαλεῖ ἐρωτηματικὰ περὶ τῶν προθέσεων ἐκείνων ποὺ τὴν ἤσκησαν. Ὀρθῶς ἀνέφερεν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ πάλαι ποτὲ Προέδρου τῆς Ἀμερικανικῆς Δημοκρατίας πρὸς τοὺς ἀντιπολιτευομένους, ὅτι δὲν δύναται κανεὶς νὰ ἐμπαίζῃ πάντοτε ὅλον τὸν κόσμον. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται ν’ ἀπευθυνθῇ μόνον πρὸς τοὺς ἀντιπολιτευομένους. Δύναται νὰ ἀπευθυνθῇ ἐξ ἴσου καλῶς καὶ πρὸς τοὺς Κυβερνῶντας. (Χειροκροτήματα).

§81Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ μνημονίου ὡς τὸ ἠκούσαμεν, ἀναμφιβόλως δὲν ὑπάρχουν σημεῖα τρωτά, ὡς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνεφέρθησαν ἀπὸ τὸν ἐπιστολογράφον εἰς τὴν ἐφημερίδα «Νεολόγος». Ἀλλὰ ἀκριβῶς, αὐτὸ συνιστᾷ τὴν εὐθύνην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Διότι δὲν ἔσπευσεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς καὶ τὸ μνημόνιον νὰ δώσῃ εἰς τὴν δημοσιότητα ἀλλὰ καὶ ἐφ’ ὅσον ἐντὸς αὐτοῦ ἀναφέρονται ὅροι καὶ φράσεις, αἱ ὁποῖαι κατ’ ἐμὲ εἶναι σοβαρώταται.

§82Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Κύριε Στεφανόπουλε, δὲν τὸ εἶχον τὸ μνημόνιον. Ἀφοῦ ἠγέρθη ὁ θόρυβος τὸ ἐζήτησα.

§83Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν ὑπάρχουν εἰς τὸ μνημόνιον ὡρισμένοι ὅροι καὶ ὡρισμέναι φράσεις, αἱ ὁποῖαι ἀνεφέρθησαν ἐν τούτοις ὑπὸ τοῦ ἐπιστολογράφου, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ καὶ ὕποπτον. Ἐὰν ὅμως, οὕτως ἔχουν τὰ πράγματα, διερωτῶμαι διὰ τίνα λόγον ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐτόλμησε νὰ παρεμβάλῃ τοιαύτας φράσεις εἰς τὸ μνημόνιον, αἱ ὁποῖαι εἶναι σοβαρώταται, διότι μᾶς ἐμβάλλουν καὶ ἡμᾶς καὶ τὴν κοινὴν γνώμην εἰς δυσαρέστους σκέψεις, διατί λέγω δὲν ὡδηγήθη ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης; Δι’ αὐτὸ εἴπομεν, μία προηγουμένη ἐκκαθάρισις ἦτο ἐπιβεβλημένη καὶ ἴσως δὲν θὰ ἔφερε τὸ θέμα εἰς τὴν Βουλήν. Ἡμεῖς δὲν θὰ τὸ ἐφέρομεν ἐὰν προηγουμένως δὲν εἴχομεν μίαν δικαστικὴν ἐκκαθάρισιν τῆς καταστάσεως. Διότι σήμερον, κύριε Πρόεδρε, τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα γεννῶνται καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων χρειάζεται ἐκκαθάρισις εἶναι, πρῶτον, ἡ ἡμερομηνία. Ἠκούσαμεν ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευράν, ὅτι αἱ ἡμερομηνίαι εἶναι διαφορετικαί. Ἠκούσαμεν ἐπὶ πλέον ἀπὸ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ἤδη ἐγένοντο συσκέψεις καὶ συνεννοήσεις προηγουμένως εἰς οἰκίας ἐπισήμων προσώπων. Ποῖα ἦσαν αὐτὰ τὰ πρόσωπα νὰ λεχθοῦν καθαρά, διὰ νὰ ἀντιληφθῶμεν ἐπὶ τέλους τί συμβαίνει. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὰ προὐκαλέσαμεν, διότι ἁπλούστατα τὰ ἀγνοοῦμεν, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν βεβαιοῦντες αὐτά, ὅπως ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, δὲν νομίζω ὅτι αὐτὰ πρέπει νὰ μείνουν σκοτεινὰ ἀδιευκρίνητα. Ἐκεῖνο, λοιπόν, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει, εἶναι ἡ ἡμερομηνία καὶ αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ξεκαθαρισθῇ εἰς τὴν Βουλήν, διότι ἐὰν πραγματικὰ αἱ ἡμερομηνίαι συμπίπτουν μὲ τὴν τότε κρίσιν τοῦ Κυπριακοῦ, ὅταν δηλ., ἡμεῖς ἐδηλοῦμεν ἀπὸ συμφώνου μὲ τὸν Ἐθνάρχην Μακάριον, ὁ ὁποῖος ἐπ’ οὐδενί λόγῳ τότε καὶ ἐκεῖνος ὅπως καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἤθελε κἂν νὰ ἀποστῇ τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τῆς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας, ἐὰν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀνεπτύσσοντο ἐκ μέρους ἄλλων μελῶν τῆς Κυβερνήσεως θέσεις ὡσὰν ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς τὸ μνημόνιον, τότε, κύριε Πρόεδρε, ὀρθῶς ἐκδηλοῦται εἰς τὸν λαὸν μὲν ἕνα εἶδος ἀγωνιώδους ἀπορίας καὶ ἑπομένου ἐρωτήματος: Πῶς ἦτο δυνατόν, μέσα ἀπὸ τοὺς κόλπους τῆς Κυβερνήσεως νὰ διατυποῦνται λύσεις, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἄκρως ἀντίθετοι ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριζεν ἐπισήμως ἡ Κυβέρνησις. Δὲν ἐνδιαφέρει, συνεπῶς, τί ἔλεγεν ὁ κ. Πιπινέλης ἢ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἐνδιαφέρει τί ἔλεγον οἱ μετέχοντες τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία, ἐν τούτοις, ἠξίουν νὰ ἦτο ὁμόφωνος τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἐνώπιον τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ ἤδη Προέδρου κ. Μὰκ Μίλλαν καὶ τότε ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν, ἐὰν αὐτὰ τὰ πράγματα εἶχον λάβει χώραν πρὸ τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡμεῖς μετέβημεν εἰς τὸ Λονδῖνον διὰ νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ποία ἦτο ἡ θέσις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν; Ἐπὶ τοῦ σημείου τῆς διασκέψεως τοῦ Λονδίνου καὶ τῶν συνεπειῶν της, θὰ ὁμιλήσωμεν μίαν ἡμέραν καὶ τότε, ἀναμφιβόλως, πλεῖσται ὅσαι ἀπορίαι, τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ ἀποσαφηνισθοῦν καὶ πολλὰ ἐρωτήματα θὰ λάβουν ἀπάντησιν. Ἀλλὰ σήμερον ἐρωτῶ, κύριοι βουλευταί, ἐὰν ὅσα ἀνεφέρθησαν εἰς τὸ κείμενον, ἦσαν προηγούμενα τῆς μεταβάσεώς μας εἰς τὸ Λονδῖνον, ἐρωτῶ καὶ εἴπατέ μου, ποία ἦτο ἡ θέσις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, ὅταν ὑπεστήριζεν ἐκ μέρους συμπάσης τῆς Κυβερνήσεώς του τὴν ἐμμονὴν εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν; Ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, μὲ ποῖον σαρκασμὸν καὶ εἰρωνείαν θὰ προσέβλεπε τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, ὑποστηρίζοντα τὴν κυβερνητικὴν θέσιν, ὅταν ἐγνώριζεν, ὅτι ἔπειτα ἀπὸ ὀλίγον χρόνον θὰ ἔπαυεν αὐτὴ νὰ εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἰδού, λοιπόν, ποίαν σημασίαν θὰ εἶχε μία, διὰ δικαστικῆς ἢ ἄλλης ἀναλόγου ὁδοῦ, ἐκκαθάρισις, τόσον τῶν ἡμερομηνιῶν, ὅσον καὶ τῆς πληροφορίας, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι καὶ προηγουμένως ἐγένοντο συνεννοήσεις καὶ διαπραγματεύσεις. Αὐτὰ εἶναι τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα τίθενται καὶ τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν διὰ τὴν Κυβέρνησιν θέμα ἠθικῆς τάξεως, διότι, ἐπὶ τέλους, μία Κυβέρνησις, ἔχουσα χρέος νὰ ἀγωνισθῇ διὰ τὴν ἐλευθερίαν 500.000 Κυπρίων, βεβαίως ὤφειλε, κατὰ πρῶτον λόγον, νὰ ἐμφανίζεται ἡνωμένη καὶ συμπαγής. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν κοινὴν γνώμην καὶ δημιουργεῖ βαρείας εὐθύνας. Βεβαίως, ὅλα αὐτὰ μένουν ἐκκρεμῆ. Δεχόμεθα μὲν ὅσα ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὰ θέματα τῶν ἡμερομηνιῶν καὶ ὡρισμένων ἄλλων παρασκηνιακῶν ἐνεργειῶν μένουν δι’ ἡμᾶς μυστηριώδη καὶ κεκαλυμμένα. Θὰ ἠθέλαμεν νὰ μάθωμεν τὴν ἀλήθειαν ἐπ’ αὐτοῦ. Καὶ μίαν ἡμέραν, μὲ πλήρη στοιχεῖα, θὰ ὁμιλήσωμεν σχετικά. Θὰ ἤθελον ἀκόμη ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ νὰ ἐκκαθαρίσω τὸ θέμα, ποὺ ἀφορᾷ τὴν μετάβασίν μου εἰς τὸ Λονδῖνον. Ἀναμφιβόλως, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἔθεσε τὰ πράγματα, ὅπως καὶ ἀπόψε τὰ ἐβεβαίωσεν. Εὑρέθησαν, ὅμως, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὄχι μόνον ἀπὸ ἐμὲ ἐρωτηθέντες, ἀλλὰ ὅταν ἀκόμη εὑρισκόμην εἰς τὸ Παρίσι, κατὰ πληροφορίας τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ Ἀντιπροέδρου τότε τῆς Κυβερνήσεως κ. Κανελλοπούλου, σύμφωνοι διὰ τὴν συμμετοχήν μας. Εἰς τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον μοῦ ἀπεστέλλετο, ρητῶς μοῦ ἐγνωρίζετο, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μαζὶ μὲ τὸν Πρόεδρόν της, ἀπεφάσισαν ὅπως μεταβῶμεν εἰς τὸ Λονδῖνον καί, συνεπῶς, ἔπρεπε νὰ σταματήσω τὰς σχετικὰς συνεντεύξεις, τὰς ὁποίας τότε ἔδιδον. Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, κατὰ τὸ τηλεγράφημα, ἠρωτήθησαν καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ εὑρέθησαν σύμφωνοι, ὅτι πρέπει νὰ μεταβῶμεν εἰς τὸ Λονδῖνον. Τὸ λέγω αὐτό, διότι ἕνας ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἀσκεῖ πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἐνεφανίσθη, διὰ διαστροφῆς τῶν γεγονότων, ὅτι αὐτὸς φέρει τὴν εὐθύνην τῆς μεταβάσεως εἰς Λονδῖνον, ἐνῷ ἀπεφασίσθη τοῦτο ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον καὶ μάλιστα ἐν ἀπουσίᾳ του, ὅπως ἔλεγε τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. Κανελλοπούλου, ὅτι οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶχον ἀποδεχθῆ τὴν μετάβασιν εἰς τὸ Λονδῖνον κατ’ ἀρχήν. Ὅταν ἐγώ, μετὰ ταῦτα, διὰ δευτέραν φορὰν τοὺς ἠρώτησα, ἡ ἀπάντησις ἦτο περίπου ἐκ μέρους τῶν περισσοτέρων, ὅτι ὀφείλομεν νὰ μεταβῶμεν εἰς Λονδῖνον καὶ νὰ συζητήσωμεν. Ἄλλωστε, μὴ λησμονῆτε, ὅτι ἦτο ἡ πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν καθίστατο οἱονεὶ διεθνὲς θέμα τὸ Κυπριακόν, ἐνῷ ἕως τότε ἰσχυρίζετο ἡ Μεγάλη Βρεταννία, ὅτι ἦτο καθαρῶς ἐσωτερική της ὑπόθεσις. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, λοιπόν, τῆς μεταβάσεως εἰς Λονδῖνον, εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι. Καὶ συνεπῶς, θὰ ἤθελον νὰ ἀκουσθῇ ἀκόμη μίαν φοράν, ὅτι τὴν εὐθύνην τῆς μεταβάσεως εἰς Λονδῖνον, δὲν τὴν φέρει μόνον ὁ ὑποφαινόμενος, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν. Τὴν ἀπεφάσισεν ἡ Κυβέρνησις ὁλόκληρος, ἡ ὁποία εἶχεν εἰς αὐτὸ τότε καὶ τὴν σύμφωνον γνώμην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Β. Βασιλικός).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις

καὶ εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ.

Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων περὶ Κορινθιακῆς σταφίδος καὶ Αὐτονόμου Σταφιδικοῦ Ὀργανισμοῦ». Ἄρθρον 1ον. Ὁ κ. Α. Σχινᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§85Α. ΣΧΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον προβλέπει τὴν λῆψιν προστατευτικοῦ μέτρου ὑπὲρ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν τῶν χωρίων, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν ζημίας ἐκ τοῦ τυφῶνος τοῦ παρελθέντος ἔτους, καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶναι μόνον τὰ χωρία, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν ζημίας, ἀλλὰ καὶ ἄλλα, θὰ παρεκάλουν τὸν κύριον ὑπουργόν, ὅπως δεχθῇ καὶ προστεθοῦν εἰς τὸ συζητούμενον σχέδιον καὶ τὰ παραλειφθέντα χωρία. Πρόκειται περὶ τῶν χωρίων τῆς ἐπαρχίας Μεσσηνίας: Ἀετοφωληᾶς, Κουτήφαρι, Ἑλληνοεκκλησιᾶς, Καλογερορράχεως καὶ Τρικόρφου, καὶ τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας, τὰ χωρία Μηλιώτη καὶ Μεταμορφώσεως. Πέραν αὐτοῦ, θὰ παρεκάλουν, τὰ 200 στρέμματα, τὰ ὁποῖα προβλέπει τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον καὶ εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιτραπῇ ἡ σταφιδοφύτευσις, νὰ αὐξηθοῦν κατὰ 150 ἀκόμη στρέμματα, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἱκανοποιηθοῦν καὶ οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων, τὰ ὁποῖα ἐμνημόνευσα. Ὑπάρχει κατατεθειμένη σχετικὴ τροπολογία καὶ ἐλπίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, θὰ θελήσῃ νὰ τὴν κάμῃ ἀποδεκτήν.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Λαντζούνης, ἔχει τὸν λόγον.

§87Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ. Εἴπομεν, κ. Πρόεδρε, καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν, καθ’ ἣν συνεζητήθη τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον, ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἄλλα χωρία, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν ζημίας, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὰς διατάξεις τούτου. Πρόκειται περὶ τῶν χωρίων τῆς ἐπαρχίας Μεσσηνίας, τὰ ὁποῖα προανέφερεν ὁ συνάδελφος κ. Σχινᾶς. Ἀετοφωληᾶς, Κουτήφαρι, Ἑλληνοεκκλησιᾶς, Καλογερορράχεως, Τρικόρφου καὶ τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας τῶν χωρίων Μελιώτη καὶ Μεταμορφώσεως. Καὶ τὰ χωρία αὐτὰ ὑπέστησαν σοβαρωτάτας ζημίας ἐκ τοῦ ἐνσκήψαντος τυφῶνος, τὰ ὁποῖα, ὅμως, δυστυχῶς, δὲν περιελήφθησαν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Θὰ πρέπει νὰ περιληφθοῦν καὶ αὐτά, ἐπίσης νὰ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν πρὸς σταφιδοφύτευσιν στρεμμάτων κατὰ 150 εἰσέτι στρεμμάτων, διὰ τὴν ἱκανοποίησιν καὶ τῶν χωρίων αὐτῶν. Ἡ ἔκτασις αὐτὴ εἶναι ἐλαχίστη, ἀλλὰ θὰ βοηθήσῃ σημαντικώτατα τὰς πληγείσας περιφερείας, αἵτινες, σημειωθήτω, δὲν ἔτυχον τῆς δεούσης ἀρωγῆς καὶ βοηθείας ἐκ μέρους τῆς ΑΤΕ. Πρὸς τοῦτο, προτείνομεν νὰ προστεθοῦν, εἰς τὴν ὑπάρχουσαν διάταξιν, τὰ ἑξῆς: «....... (ἀναγινώσκει) .......».

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Κωστόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§89Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, θὰ ἤθελον καὶ ἐγὼ νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῆς περιφερείας τῶν χωρίων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἐμνημόνευσε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. συνάδελφος, διότι στοιχειώδης ἴση μεταχείρισις ἐπιβάλλει τὴν κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον ἀντιμετώπισιν τοῦ προβλήματος τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν περιφερειῶν αὐτῶν, καθ’ ὃν τρόπον ἀντιμετωπίζεται εἰς τὰς περιφερείας τῆς Τριφυλίας. Θὰ ἔλεγον μάλιστα, ὅτι ὑπάρχει ἕνας πρόσθετος λόγος, αἱ μὲν περιφέρειαι τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας εἶναι σχετικῶς εὔφοροι περιφέρειαι, κάμπος, πεδιάς, ἐνῷ, ἀντιθέτως, τὰ χωρία ἐκεῖνα εἶναι περιφέρειαι ξηρότατοι, εἰς τὰς ὁποίας ἄλλη καλλιέργεια δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ πέραν τῶν σταφιδαμπέλων. Νομίζω, ὅτι τὸ ὀλιγώτερον, ἡ προσθήκη 150 στρεμμάτων διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῶν καλλιεργειῶν, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς τὰς περιφερείας αὐτάς.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σαμαρᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§91Γ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ ἤθελον νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοί μου τῆς Μεσσηνίας καὶ θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργόν, νὰ κάμῃ ἀποδεκτὰς τὰς ἀπόψεις μου καὶ νομίζω, μετὰ τὰ ὅσα εἶπον οἱ κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω πολλὰ περισσότερα.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ζορμπᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§93Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ θέμα ποὺ θίγει ἡ συζητουμένη διάταξις τοῦ ἄρθρου 1 καὶ αἱ ὑποβληθεῖσαι τροπολογίαι τῶν κ.κ. συναδέλφων, πρὸς ἐπέκτασιν τῆς καλλιεργείας φυτειῶν Κορινθιακῆς σταφίδος, εἶναι θέμα γενικῆς πολιτικῆς, ἣν πρέπει νὰ ἀσκῇ τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας ἐπὶ τῆς ἐπεκτάσεως ἢ περιορισμοῦ τῶν διαφόρων καλλιεργειῶν. Θὰ πρέπει τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας, νὰ παρακολουθῇ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐμπορίου καὶ νὰ γνωρίζῃ ποῖα τῶν Ἑλληνικῶν προϊόντων διατίθενται καὶ ἔχουν προοπτικὴν διαθέσεως εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ ἐξωτερικὸν καὶ νὰ κανονίζῃ ἑκάστοτε τὴν ἐπέκτασιν ἢ περιορισμὸν τῆς καλλιεργείας, ἀναλόγως τῆς δυνατότητος τῆς διαθέσεως ἑκάστου προϊόντος. Ἡ Κορινθιακὴ σταφίς, εὐτυχῶς διατίθεται ἀνέτως καὶ ἡ διαγραφομένη προοπτικὴ φαίνεται εὐοίωνος καὶ διὰ τὸ μέλλον. Συνεπῶς, δύναται εὐχερῶς νὰ ἐπεκταθῇ ἡ καλλιέργεια τῆς Κορινθιακῆς σταφίδος, χωρὶς φόβον νὰ δοκιμάσῃ κρίσιν τὸ προϊόν. Καὶ ὑπὸ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν πολιτικὴν αὐτήν, νομίζω, ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἐλεύθερος εἰς τὴν παραχώρησιν δικαιώματος, διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῆς καλλιεργείας τῆς φυτείας ταύτης. Ὅπως νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ παρέμβῃ εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς ἐπεκτάσεως τῆς καλλιεργείας τῶν ἑσπεριδοειδῶν, ἥτις ἐπεξετάθη εὐρέως ἀνὰ τὴν χώραν καὶ ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον, ποὺ νὰ προκαλῇ πλέον κρίσιν διὰ τὸ προϊόν τοῦτο.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Δρούλιας, ἔχει τὸν λόγον.

§95Α. ΔΡΟΥΛΙΑΣ. Διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, ὀρθῶς ἡ Κυβέρνησις ἐπιτρέπει τὴν ἐπέκτασιν τῆς σταφιδοκαλλιεργείας εἰς 200 στρέμματα τῆς περιφερείας Τριφυλλίας, ἂν καὶ ἐκεῖ παράγονται σταφίδες κακῆς ποιότητος. Οὐδεμία δὲ ζημία θὰ προκληθῇ, ἂν τὰ 200 στρέμματα γίνουν 250. Θὰ ἔκαμνεν ὅμως πολὺ ὀρθοτέραν πρᾶξιν ἡ Κυβέρνησις, ἂν ἐπὶ πλέον τῶν 200 στρεμμάτων, ἐπέτρεπε νὰ φυτευθοῦν καὶ 2000 στρέμματα εἰς τοποθεσίας, ὅπου δύναται νὰ παραχθῇ σταφὶς πολὺ ἐκλεκτῆς ποιότητος. Ἐδῶ, τοὐλάχιστον, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀντείπῃ τις, ὅτι χαριζόμεθα εἰς παραγωγούς, τῶν ὁποίων τὰ καλλιεργούμενα ἐδάφη παράγουν σταφίδες κακῆς ποιότητος, δυσφημοῦσαι τὸ προϊόν. Θὰ ἤθελον νὰ τονίσω διὰ μίαν ἀκόμη φοράν, ὅτι κρίσις σταφιδικὴ εὐτυχῶς δὲν ὑφίσταται σήμερον καὶ ἀσκόπως ἐφαρμόζομεν πολιτικὴν τοῦ ἀπολύτου περιορισμοῦ τῶν σταφιδοκαλλιεργειῶν. Μὲ ὀλίγην κρατικὴν μέριμναν, δυνάμεθα εὐχερῶς νὰ ἐξάγωμεν 100.000 τόννους, ἐνῷ μὲ τὴν σημερινὴν παραγωγὴν διαθέτομεν μόνον 70.000 τόννους πρὸς ἐξαγωγήν. Σήμερον, ἐν ἀντιθέσει μὲ τὴν ἄλλοτε ἐποχὴν τῶν σταφιδικῶν μας κρίσεων, δὲν ἔχομεν ἡμεῖς τὴν ἀποκλειστικὴν παραγωγὴν σταφίδων. Εἰς τὴν Ὑφήλιον, παράγονται τετραπλάσια ποσὰ σταφίδων, τῶν ὅσων παράγομεν ἡμεῖς καὶ ἅτινα ὅλα καταναλίσκονται. Ἡ κατανάλωσις σταφίδων μεταπολεμικῶς, ηὐξήθη καὶ βαίνει αὐξανομένη. Ὅταν δὲ ἡμεῖς περιορίζωμεν τὴν καλλιέργειαν σταφίδων, ἄλλαι χῶραι μᾶς ἀναπληρώνουν. Ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, ἡ πεῖρα εἶναι κακὸς ὁδηγός. Ἡ ἱστορία τῆς σταφίδος, δὲν πρέπει νὰ μᾶς ὁδηγῇ. Ἂς ξεχάσωμεν τὸ παρελθόν, καὶ ἂς προσανατολισθῶμεν πρὸς τὸ παρὸν καὶ τὸ εὐοίωνον μέλλον. Σήμερον πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τοῦτο μόνον, ὅτι ἡ σταφὶς εἶναι εἶδος πολυτελείας καὶ πρωταρχικὸν ρόλον παίζει ἡ ποιότης. Ἡ διηνεκῶς αὐξανομένη εὐημερία τῶν λαῶν, ἀκολουθεῖται οὐ μόνον ἀπὸ τὴν ποσοτικὴν ζήτησιν τῶν εἰδῶν πολυτελείας, ἀλλὰ πρὸ παντὸς καὶ ἀπὸ τὴν ποιοτικήν. Ἐπιβάλλεται, συνεπῶς, νὰ παροτρύνωμεν εἰς νέας φυτεύσεις τοὺς ἀγρότας, τοὺς εὑρισκομένους εἰς περιοχὰς ὅπου δύναται νὰ παραχθῇ εὐγενὴς ποιότης. Κατὰ περίεργον δὲ σύμπτωσιν, ὅπου δύναται νὰ παραχθῇ σταφὶς ποιότητος ὅλως ἐξαιρετικῆς, ἐκεῖ οὐδεμία ἄλλη καλλιέργεια εὐοδοῦται. Αὐτὰ εἶναι τὰ ὀρεινὰ ἐδάφη, ἅτινα δὲν ἀρδεύονται καὶ τὰ ὁποῖα σήμερον παραμένουν ἀκαλλιέργητα, πρὸς ζημίαν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Καμβύσης, ἔχει τὸν λόγον.

§97Α. ΚΑΜΒΥΣΗΣ. Ἐὰν λαμβάνω τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, δὲν τὸ κάμνω διότι φοβοῦμαι μήπως ὑστερήσω τῶν λοιπῶν συναδέλφων τῆς ἐκλογικῆς μου περιφερείας, ἀλλὰ διὰ λόγους ἀρχῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καθιερωθῇ μεταξὺ Κοινοτήτων, αἱ ὁποῖαι ἐπλήγησαν ἐκ τῆς θεομηνίας, διάφορος μεταχείρισις. Ἐφ’ ὅσον λαμβάνομεν πρόνοιαν διὰ τὰς πληγείσας περιφερείας ἐκ μιᾶς θεομηνίας, δὲν πρέπει νὰ παραγνωρίσωμεν ἄλλας Κοινότητας, αἱ ὁποῖαι καὶ αὐταὶ ἐπλήγησαν ἐκ τῆς αὐτῆς θεομηνίας, καὶ νὰ φανῶμεν οὕτως ἄδικοι καὶ ἀδιάφοροι πρὸς μίαν περιφέρειαν. Καὶ εἶναι ἀληθές, ὅτι αἱ περιφέρειαι, διὰ τὰς ὁποίας ζητοῦμεν τὴν ἐπέκτασιν τῆς σταφιδοφυτείας, δὲν ἐπλήγησαν ὅπως ἡ περιφέρεια τῆς Τριφυλλίας, πλὴν ὅμως ἐπλήγησαν καὶ αὐταί, ὡς προκύπτει ἀπὸ ἐπισήμους ἐκθέσεις κρατικῶν ὀργάνων. Μὲ αὐτὴν τὴν σκέψιν, κ. Πρόεδρε, παρακαλῶ καὶ ἐγώ, ὅπως γίνῃ δεκτὴ ἡ ὑπὸ κρίσιν τροπολογία.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Πιπιλῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§99Χ. ΠΙΠΙΛΗΣ. Ἐξακολουθῶ νὰ πιστεύω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι συμφέρον, οὔτε διὰ τοὺς παραγωγούς, οὔτε διὰ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν.

§100Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους συναδέλφους, νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψει τους, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ἔχει γίνει καὶ ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγονται τώρα, ἔχουν λεχθῆ. Ἤδη, συζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν παροχὴν ἀδείας ἐπεκτάσεως τῆς σταφιδοκαλλιεργείας εἰς ὡρισμένας περιοχάς.

§101Χ. ΠΙΠΙΛΗΣ. Ἐπειδὴ πολλοὶ συνάδελφοι ἀνησυχοῦν, ὅτι ἀδικοῦνται αἱ περιφέρειαι των, θὰ ἤθελον νὰ εἴπω, ὅτι δὲν νομίζω, ὅτι πράγματι ἐξυπηρετοῦνται, ὅταν τοὺς δίδεται σήμερον ἡ ἄδεια νὰ κάμνουν σταφιδοφυτείας, χωρὶς νὰ εἶναι οἰκονομικῶς εὔρωστοι, διότι ἡ σταφιδοκαλλιέργεια ἀπαιτεῖ οἰκονομικῶς ἰσχυρὸν τὸν καλλιεργητήν. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ καμμία ἐπέκτασις τῶν σταφιδοφυτειῶν, διότι οἱαδήποτε ἐπέκτασις θὰ εἶναι εἰς βάρος τῶν ἤδη σταφιδοκαλλιεργητῶν.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Οἰκονομίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§103Π. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Ἔχω ὑποστηρίξει καὶ εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ καὶ παλαιότερον, ὅτι εὐρεῖα ἐπέκτασις τῶν σταφιδοφυτειῶν θὰ ὁδηγήσῃ εἰς καταστροφὴν τοῦ προϊόντος. Ἐπ’ αὐτοῦ, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Εἶχον δὲν ζητήσει νὰ ἐξαιρεθῇ ἡ ἐπαρχία Αἰγιαλείας, διότι τοῦτο δὲν θὰ ἐπηρέαζε τὰς τιμὰς τοῦ προϊόντος. Σημειωτέον, ὅτι ἡ περιφέρεια αὕτη ἔχει μονοκαλλιέργειαν καὶ παράγει ὡρισμένας ποσότητας προϊόντος ἐκλεκτῆς ποιότητος. Εἰς τὴν πρότασιν ἐκείνην, ἐπανέρχομαι καὶ σήμερον καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργόν, νὰ τὴν υἱοθετήσῃ καὶ νὰ εἶναι βέβαιος, ὅτι θὰ προσφέρῃ θετικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτήν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μερλόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§105Δ. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἤθελον καὶ ἐγὼ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργόν, νὰ ἀποδεχθῇ τὴν τροπολογίαν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, τονίζων, ὅτι πρόκειται ὄχι μόνον περὶ περιφερειῶν αἱ ὁποῖαι ἐδοκιμάσθησαν σκληρῶς καὶ στεροῦνται τῶν πάντων, ἀλλὰ παράγουν καὶ ἐκλεκτὴν ποιότητα σταφίδος. Περαιτέρω, ἡ ἀντικατάστασις τῆς σταφιδοκαλλιεργείας μὲ ἄλλας, δὲν εἶναι εὔκολος καὶ θὰ βραδύνῃ πολύ. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ, ὅλως ἰδιαιτέρως, νὰ περιληφθοῦν καὶ αἱ Κοινότητες αὐταὶ εἰς τὴν εὐνοϊκὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 1. Βεβαίως, τὸ ζήτημα τῆς ἐπεκτάσεως εἶναι καὶ γενικώτερον ζήτημα, ἀλλὰ τὸ θέμα τοῦτο, εἶναι ἐκτὸς τῆς σημερινῆς συζητήσεως.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Πανούσης, ἔχει τὸν λόγον.

§107Β. ΠΑΝΟΥΣΗΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ἐπεκτάσεως τῆς σταφιδοκαλλιεργείας καὶ εἰς ἄλλας περιφερείας, συνεζητήθη καὶ εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν καὶ ἀνεπτύχθησαν τότε διάφοροι ἀπόψεις. Ἐπὶ τοῦ συζητουμένου ἀπόψε νομοσχεδίου, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Δρούλια, ἡ ὁποία λύει τὸ θέμα, νὰ ἐπιτραπῇ, δηλαδή, κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ΑΣΟ, εἰς ὀρεινὰς περιφερείας, ὅπου τὸ ἔδαφος δὲν εἶναι κατάλληλον δι’ ἄλλας καλλιεργείας καὶ γενικῶς ὅπου παράγεται σταφὶς ἐκλεκτὴ καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραχθῇ ἄλλο προϊόν, ἡ ἐπέκτασις τῆς καλλιεργείας. Δὲν πρέπει νὰ στερήσωμεν τοὺς παραγωγοὺς τῆς δυνατότητος νὰ καλλιεργήσουν σταφίδα. Ἡ ἀποδοχὴ τῆς τροπολογίας αὐτῆς, νομίζω, ὅτι λύει τὸ θέμα.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σπηλιόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§109Γ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ περιεχόμενον τοῦ ἄρθρου 1, εἶναι φυσικὸν νὰ ἐνδιαφέρῃ ὅλας τὰς σταφιδοπαραγωγικὰς περιφερείας τῆς Ἑλλάδος, διότι φυσικὰ κανένας ἐκπρόσωπος εἰς τὴν Βουλὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἡ περιοχή του δὲν εἶναι κατάλληλος. Καὶ ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ὅλες ἡ περιφέρειες τῆς Ἑλλάδος εἶναι κατάλληλες. Βεβαίως, ὑπάρχουν περιοχαί, αἱ ὁποῖαι παράγουν ἐκλεκτὰς ποιότητας, ὅπως τῆς Αἰγιαλείας. Ἀλλ’ ἀκριβῶς, διότι πιστεύω ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ ἄλλαι περιοχαὶ νὰ παράγουν ἐκλεκτὸν προϊόν, ἱκανὸν νὰ συναγωνισθῇ ὅλας τὰς ξένας ἀγοράς, διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργόν, νὰ δεχθῇ νὰ συντονίσῃ τὰς ἀπαιτήσεις, τὰς αἰτήσεις καὶ τὰς ὑποβληθείσας τροπολογίας ὅλων τῶν συναδέλφων καὶ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ καλλιέργεια εἰς ὅλας τὰς περιοχάς, ὅπου εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιοποιηθοῦν τὰ ἐδάφη, διὰ τῆς παραγωγῆς τοῦ προϊόντος αὐτοῦ. Ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοποθετηθῇ τὸ προϊόν, διότι δὲν ὑπάρχουν ἀγοραί, δὲν δύναται νὰ σταθῇ, διότι ἐὰν καταβληθῇ προσπάθεια, δύνανται νὰ ἐξευρεθοῦν ἀγοραὶ καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν πρέπει νὰ φοβᾶται τὴν ὑπερπαραγωγήν. Ἡ δὲ σταφιδοκαλλιέργεια, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιοποιήσῃ ὅλες τὶς ἡμιάγονες περιοχὲς τῆς Ἑλλάδος.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Κοκκέβης, ἔχει τὸν λόγον.

§111Α. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ μέτρον αὐτό, πρέπει νὰ ἰσχύσῃ καὶ διὰ τὰ ὑπόλοιπα πληγέντα, ὑπὸ τοῦ τυφῶνος, χωρία καὶ θὰ πρέπει νὰ γίνῃ δεκτή, ὡς δικαία, ἡ τροπολογία τοῦ κ. Σχινᾶ. Νομίζω δέ, ὅτι ἡ ἔκτασις τῶν 150 στρεμμάτων, εἶναι ἀρίστη καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ.

§112Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Κύριοι συνάδελφοι, ὅταν εἰς τὸ 1957, τὸν Σεπτέμβριον ἢ Ὀκτώβριον, ἡ περιφέρεια τῆς Τριφυλίας ἐπλήγη, συνεζητήθησαν διάφορα μέτρα, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ζημιῶν καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς οἰκονομίας τῶν πληγέντων πληθυσμῶν. Καὶ ἐλήφθησαν, ὡς εἶναι γνωστόν, εἰς τοὺς βουλευτὰς τῆς περιφερείας, διάφορα μέτρα, κυρίως πιστωτικά. Θὰ ἐνθυμοῦνται ὅλοι, ὅτι ἰδική μου πρωτοβουλία ἦτο καὶ ἀπεφασίσθη τότε, νὰ προτείνωμεν εἰς τοὺς κυβερνητικοὺς παράγοντας, διότι δὲν ἦτο τῆς ἁρμοδιότητος μόνον τῆς ἰδικῆς μου, μεταξὺ τῶν ἄλλων, νὰ δώσωμεν τὴν ἄδειαν τῆς ἐπεκτάσεως τῆς σταφιδοκαλλιεργείας εἰς τὰς πληγείσας περιφερείας, διότι εἶναι ὀρθόν, ὅτι ἡ ἀντικατάστασις τῶν ἐλαιοδένδρων, διότι ἀνηρπάγησαν καὶ ἐξερριζώθησαν ἀπὸ τὸν τόπον, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀντικατάστασις καὶ ἐμείναμεν σύμφωνοι ὅλοι, νὰ ἐπεκταθῇ ἡ σταφιδοφυτεία εἰς τὰ 200 στρέμματα. Εἰς αὐτὸ ἐμείναμεν σύμφωνοι ὅλοι. Τώρα, εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου, παρελήφθησαν ὡρισμέναι Κοινότητες, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπὸ τὰς πληγείσας. Καλοῦμαι νὰ ὑποστῶ μίαν ποινήν, τῆς παραλείψεως αὐτῆς. Θὰ ὁρίσω μόνος μου τὴν ποινὴν καὶ ἀναγκάζομαι νὰ τὴν ὑποστῶ, ὄχι διότι τὰ 50,100, 200 στρέμματα θὰ ἐπηρεάσουν τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, ἀλλὰ εἶναι ζήτημα ἀρχῆς, ἐφ’ ὅσον ἐμείναμε σύμφωνοι εἰς τὰ 200, ἔπρεπε νὰ μείνωμεν εἰς τὰ 200 στρέμματα. Καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπρόσεξα, ὅτι ἦσαν καὶ ὡρισμέναι ἄλλαι περιφέρειαι, ὅπως ἡ Ἀετοράχη, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐπιβάλω εἰς τὸν ἑαυτόν μου τὴν μεγάλην ποινὴν τῶν 50 στρεμμάτων. Λοιπόν, ἀπὸ 200, νὰ γίνουν 250 στρέμματα.

§113Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φοβοῦμαι, ὅτι ἐὰν προσθέσωμεν τὰ χωρία αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀρκετά, θὰ ἐλλατωθῇ ἡ μερὶς τῶν ἄλλων.

§114Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Ἔτσι εἶναι. Ὑποθέτω, ὅτι οἱ κύριοι συνάδελφοι, τῶν περιφερειῶν, θὰ ἐνθυμοῦνται αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ἐπειδή, ὅμως, ἐθίγη γενικώτερον ζήτημα, ζήτημα τῆς ἐπεκτάσεως τῆς σταφιδοκαλλιεργείας, ἢ μᾶλλον τῆς ἐλευθερίας τῆς σταφιδοκαλλιεργείας εἰς ὅλην τὴν Πελοπόννησον, ἢ συγκεκριμένως εἰς τὴν Αἰγιαλείαν, ἢ καὶ εἰς τὴν Κορινθίαν, ἀκόμη, πληροφορῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους, ἐκτὸς τῶν ὅσων ἔχουν λεχθῆ μέχρι τοῦδε, διὰ τὴν παραγωγὴν τῆς σταφίδος, ἡ ὁποία λόγῳ τοῦ ὅτι μπαίνει μέσα εἰς τὴν ἐσοδείαν καὶ ἡ ἔκτασις ἐκείνη τῶν σταφιδοκαλλιεργειῶν, ἡ νέα, ἡ ὁποία μᾶς αὐξάνει τὴν ἐσοδείαν καὶ μὲ τὴν ὁποίαν ὑπολογίζεται, ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς τοὺς 100.000 τόννους, ἴσως καὶ τοὺς ὑπερβῶμεν καὶ ὡς γνωστὸν ἡ κατανάλωσις ἀνέρχεται γύρω εἰς τοὺς 70.000 —δυστυχῶς δὲν ἔχομεν καὶ ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν— καὶ ἑπομένως, ὅταν λέγωμεν κατανάλωσις, εἶναι ταὐτόσημος μὲ τὴν ἐξαγωγήν...

§115Α. ΔΡΟΥΛΙΑΣ. ........ (ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§116Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Καὶ σεῖς ἠξεύρετε τὸ σταφιδικὸν καὶ ἐγὼ ὅμως, ἐγεννήθηκα κάτω ἀπὸ τὸ κούρβουλον. Κύριοι συνάδελφοι, προέκυψεν ἕνα μεγάλο θέμα, διὰ τὰς σταφιδοφυτείας, θέμα ἀνανεώσεως ὅλων τῶν σταφιδοφυτειῶν, θέμα, τὸ ὁποῖον μὲ ἀνησυχεῖ σοβαρώτατα. Ἀνέθεσα, λοιπόν, τὴν μελέτην τοῦ θέματος αὐτοῦ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν, τῆς Βασικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προγραμματισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου Συντονισμοῦ, ἡ ὁποία, ὡς γνωστόν, συνέστη ἀπὸ ἔτους ἤδη καὶ μελετᾶ τὰ διάφορα γεωργικὰ ζητήματα. Ἀναμένω τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς, διὰ νὰ λάβωμεν γενικώτερα μέτρα, τὰ ὁποῖα, ἴσως, ἀγάγουν εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς ἀνανεώσεως ὅλων τῶν σταφιδοφυτειῶν, διότι κατὰ τὸ πλεῖστον, ὅπως παρουσιάζεται ἀπὸ τὴν ὅλην συζήτησιν, παρουσιάζεται, ὄχι μόνον μείωσις τῆς ποιότητος, τὸ εἴπομεν καὶ τὴν ἄλλην φοράν, παρουσιάζεται τὸ κουκούτσι εἰς μεγάλην ἔκτασιν, ἀλλὰ παρουσιάζεται καὶ μείωσις τῆς ἀποδόσεως τῶν στρεμμάτων, μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ μὴ εἶναι συμφέρουσα ἡ καλλιέργεια. Ἔπειτα εἶναι τὸ μέγα θέμα τῆς ἀνάγκης, νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸν κίνδυνον τῆς ἐπεκτάσεως τῆς φυλλοξήρας. Ἀναμένω, λοιπόν, τὴν ἔκθεσιν τῆς εἰδικῆς αὐτῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν — ἐπαναλαμβάνω — μετέχουν ὅλοι οἱ δυνάμενοι νὰ ἔχουν ἔγκυρον γνώμην ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῆς σταφιδοφυτείας, οὕτως ὥστε νὰ τὸ ἴδωμεν τὸ θέμα ἐν τῷ συνόλῳ του καὶ ἐλπίζω, ὅτι συντόμως θὰ ἔχωμεν τὸ πόρισμα καὶ θὰ ὑποβάλωμεν νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, ρυθμίζον τὸ ζήτημα. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, παρακαλῶ, τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου νὰ διαγραφῇ, διότι καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα θὰ εἶναι ἀπὸ τὰ πλέον ἐνδιαφέροντα καὶ οὐσιώδη ζητήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ρυθμισθοῦν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πορισμάτων τῆς Ἐπιτροπῆς. Λοιπόν, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, μὲ τὴν προσθήκην τῆς ποινῆς τῶν 50 στρεμμάτων.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 1, γίνεται δεκτόν, μὲ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ;

§118ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 1, ἐγένετο δεκτόν, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ. (Ἐπίσης, γίνεται δεκτὴ ἡ διαγραφὴ τοῦ ἄρθρου 2, τῶν ὑπολοίπων ἄρθρων λαμβανόντων ἀντίστοιχον ἀρίθμησιν).

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Κοκκέβης, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἀριθμὸν 2.

§121Α. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 2, παράγραφος 2, λέγεται: «....... (ἀναγινώσκει) .......». Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συμπεριληφθοῦν καὶ αἱ σταφιδάμπελοι, αἱ ὁποῖαι κατεστράφησαν λόγῳ ἀσθενειῶν. Ὑπάρχουν ὡρισμέναι περιοχαί, ὅπως, π.χ., εἰς τὴν περιοχὴν Πυλίας, ὅπου κατεστράφησαν αἱ σταφιδάμπελοι ἐξ εἰδικῶν ἀσθενειῶν, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ ἐπηρεασθῇ ἡ παραγωγή. Πρέπει, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ληφθῇ μέριμνα ἀπὸ τοῦδε, διότι ἕως ὅτου ἔλθῃ νέον νομοσχέδιον, ὅπως ὑπεστηρίξατε, θὰ μεσολαβήσῃ διάστημα, ἐπὶ ζημίᾳ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Ἡ ἀσθένεια αὐτή, μειώνει τὴν παραγωγὴν κατὰ 70 κιλὰ κατὰ στρέμμα. Ἔθεσα τὸ θέμα ἐνώπιον τοῦ τότε ὑφυπουργοῦ κ. Μανέντη, ὅστις ἀπέστειλεν εἰδικὸν φυτοπαθολόγον διὰ νὰ ἐρευνήσῃ εἰς τὴν περιοχὴν αὐτήν. Ἡ ἀναφορὰ τοῦ φυτοπαθολόγου, πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας, λέγει τὰ ἑξῆς: «...... (ἀναγινώσκει) ......». Συνιστᾷ, δηλαδή, τὴν γενικὴν ἀντικατάστασιν τῶν φυτειῶν εἰς ἄλλα ἐδάφη. Διὰ τοῦτο, κύριε ὑπουργέ, παρακαλῶ καὶ πάλιν, ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ φύτευσις σταφιδαμπέλου, καταστραφείσης ὑπὸ ἀσθενειῶν.

§122Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Τοῦτο, προβλέπεται ὑπὸ τῆς ὑφισταμένης νομοθεσίας.

§123Α. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἡ φυτευτικὴ περίοδος, πρέπει νὰ εἶναι τὸ τέλος Μαΐου καὶ ὄχι τὸ τέλος Μαρτίου.

§124Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Τὸ ὀρθὸν εἶναι, μέχρι τέλους Μαρτίου. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν δέχομαι νομιμοποίησιν ἄλλων παρανόμων καλλιεργειῶν, παρὰ μόνον τῆς καλλιεργητικῆς περιόδου 1957–1958. Ἀποδέχομαι, ἐπίσης, ὅπως μειωθῇ τὸ παράβολον εἰς τὸ ἥμισυ, δηλαδὴ ἀντὶ 500 δραχμῶν, νὰ γίνῃ 250 δραχμάς.

§125Α. ΚΑΜΒΥΣΗΣ. Τὰ χρήματα αὐτά, θὰ διατεθοῦν δι’ ἔξοδα κτηματογραφήσεως;

§126Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Ναί. Ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διατεθοῦν, διὰ καλλιεργητικὰς βελτιώσεις.

§127Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, ὑπάρχει ἐκκρεμὲς καὶ τὸ αἴτημα τῶν ἐκριζωσάντων προπολεμικῶς τὰς σταφιδαμπέλους των. Οὗτοι δὲν ἀπεζημιώθησαν. Ἡ δὲ περίπτωσίς των, ὑπάγεται εἰς τὴν γενικὴν ρύθμισιν τοῦ νόμου 18.

§128Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Ἡ περίπτωσίς των, ἐτακτοποιήθη διὰ τοῦ Ν. Δ. τοῦ 1956.

§129Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, τὸ αἴτημα τῶν παραγωγῶν, εἶναι δικαιότατον. Ζητοῦν τὴν ἀποζημίωσιν, τὴν ὁποίαν τοὺς ὑπεσχέθη τὸ Κράτος. Εἶναι δυνατόν, νὰ προκύψουν περιθώρια οἰκονομικὰ ἀπὸ τὸ παράβολον, ὥστε νὰ διατεθοῦν διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν ἐκριζωσάντων τὰς σταφιδαμπέλους των προπολεμικῶς. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ μὲ τὴν πρᾶξιν των, ἐδημιούργησαν χῶρον ἐδάφους ὑπὲρ τῶν ἄλλων παραγωγῶν. Παρακαλῶ, κύριε ὑπουργέ, ὅπως ἐπιληφθῆτε τοῦ θέματος.

§130Α. ΣΧΙΝΑΣ. Κύριε ὑπουργέ, ὀρθὴ εἶναι ἡ ἄποψις τοῦ κ. Κωστοπούλου. Ὁ πατὴρ τοῦ νόμου 18, ὁ μακαρίτης Σβῶλος, εἶχε δηλώσει εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ὅτι δὲν συμπεριλαμβάνονται οἱ ἐκριζώσαντες σταφιδαμπέλους. Τοὺς ἐξῄρεσεν αὐτούς. Ὀρθόν, λοιπόν, εἶναι, νὰ ληφθῇ τρόπος ἀποζημιώσεώς των.

§131Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ. Ἡ σταφιδικὴ περίοδος, πράγματι, λήγει τὴν 31ην Μαΐου. Παρατείνεται εἰς ὡρισμένας περιοχάς, λόγῳ τῆς καταλληλότητος τοῦ ἐδάφους καὶ αἱ φυτεύσεις ἐγένοντο μεταγενεστέρως καὶ νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ παραμείνῃ ὡς ἔχει ἡ σχετικὴ προθεσμία, ἐν τῷ σχετικῷ ἄρθρῳ. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, οὗτοι συνεμορφώθησαν πρὸς τὸν νόμον τοῦ 1938, ὁ ὁποῖος καθορίζει τὴν προαιρετικὴν ἐκρίζωσιν βάσει ὡρισμένης ἀποζημιώσεως. Τὴν ἀποζημίωσιν αὐτήν, δὲν τὴν εἰσέπραξαν, διότι ὁ ΑΣΟ δὲν κατέθεσε τὸ τίμημα ἢ καὶ ἂν τὸ κατέθεσε, θεωρεῖται παραγεγραμμένη ἡ ἀποζημίωσις. Οἱ παραγωγοὶ ἔχουν ἀπαίτησιν πρὸς τὸν ΑΣΟ, διὰ τὴν ἀποζημίωσιν αὐτήν. Οὗτοι θὰ καταφύγουν καὶ εἰς τὰ δικαστήρια, διὰ νὰ ἀναγκασθῇ ὁ ΑΣΟ νὰ καταβάλῃ τὴν ἀποζημίωσιν. Πρέπει καὶ ἡ Πολιτεία νὰ συμβάλῃ, διὰ τὴν καταβολὴν τῆς ἐν λόγῳ ἀποζημιώσεως, διότι τὸ Κράτος ἠγγυήθη τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ Α.Σ.Ο., ἔναντι τῶν παραγωγῶν, διὰ τὴν ἀποζημίωσιν.

§132Δ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἤθελον μίαν διευκρίνισιν, ὅσον ἀφορᾶ τὴν διαγραφὴν τοῦ ἄρθρου 2. Διατὶ τὸ διεγράψατε;

§133Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Εἶπον καὶ προηγουμένως. Γίνονται εἰδικαὶ μελέται, τοῦ θέματος τῆς ἀναμπελώσεως.

§134Δ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε θὰ φέρετε τὴν σχετικὴν διάταξιν, εἰς ἄλλο νομοσχέδιον. Ἐπίσης, κύριε ὑπουργέ, τὸ παράβολον τῶν 250 δραχμῶν, πρέπει νὰ διαγραφῇ, διότι τοῦτο ἐμμέσως ἀποτελεῖ ποινὴν διὰ τοὺς παραγωγούς. Οἱ παραγωγοί μας, ὡς γνωστόν, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ πληρώσουν τὸ ποσὸν αὐτό, διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ, ὅπως ἀποδεχθῆτε τὴν τροπολογίαν μας, διὰ τὴν διαγραφὴν τοῦ ποσοῦ τῶν 250 δραχμῶν.

§135Α. ΔΡΟΥΛΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρον 3, οἱ ἔχοντες φυτεύσει σταφιδαμπέλους κατὰ τὰ τελευταῖα 2, ἢ 3, ἢ 4 ἔτη, ὑποχρεοῦνται, ἐν εἴδει ποινῆς, εἰς καταβολὴν 500 δραχμῶν κατὰ στρέμμα. Τοῦτο, ὅμως, δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ πρέπει νὰ τροποποιηθῇ, διότι ὡς καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐδήλωσεν ἐδῶ, τὴν 17 Δ)βρίου, μὲ τὸ ἄρθρ. 3 τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, ἀπαλλάσσομεν σήμερον τῶν κυρώσεων, ἐπειδὴ ἠγέρθη ἀμφισβήτησις ἐὰν αἱ φυτεῖαι ἔγιναν ἐντὸς προθεσμίας ἢ ὄχι, ἐὰν ἐνέπιπτον ἢ ὄχι εἰς τὴν ἀπαγόρευσιν, ἐπειδὴ δηλαδή, ἀμφισβητεῖται, ἐὰν νομίμως ἢ παρανόμως ἐφυτεύθησαν. Ἄλλωστε, νομίζω, δὲν εἶναι λογικὸν νὰ τιμωρῶμεν ἐκείνους οἵτινες προσέφερον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Οἰκονομίαν, διότι πράγματι, μὲ τὸ νὰ φυτεύσουν συνετέλεσαν εἰς τὴν ὠφέλιμον αὔξησιν τῶν ἐξαγωγῶν μας. Πάντως, εἶναι ἀπαράδεκτον νὰ ἐπιβάλωμεν οἰκονομικὰ βάρη εἰς δυσπραγοῦντας, διότι ὡς πρὸς τοὺς ἀγρότας οὐδαμῶς ἀληθεύουν τὰ ὅσα λέγομεν, ὅτι ἀνῆλθε τὸ βιοτικὸν ἐπίπεδον.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γόντικας, ἔχει τὸν λόγον.

§137Δ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐφ’ ὅσον, κ. ὑπουργέ, οἱ παρανόμως φυτεύσαντες θεωροῦνται σταφιδοπαραγωγοί, θὰ πρέπει ἐπίσης κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον καὶ οἱ ἐκριζώσαντες τὰς σταφιδαμπέλους των, νὰ θεωροῦνται καὶ αὐτοὶ σταφιδοπαραγωγοί. Θὰ ἦτο λογικὸν νὰ τιμωρηθοῦν διὰ τῆς ποινῆς τῶν 500 δραχ. τὰς ὁποίας ἀνεφέρατε, οἱ παρανόμως φυτεύσαντες, μὲ τὴν ἑξῆς διαφοράν, τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ νὰ διατεθῇ διὰ τὰς δαπάνας κτηματογραφήσεως καὶ τὸ ὑπόλοιπον νὰ διατεθῇ διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπακούοντες προπολεμικῶς εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, προέβησαν εἰς τὴν ἐκρίζωσιν τῶν σταφιδαμπέλων των, ἔχασαν τὰ κτήματά των ἐκ τῆς ἐκριζώσεως αὐτῆς καὶ τὸν πόρον ζωῆς, βοηθήσαντες διὰ τῆς γενομένης ἐκριζώσεως τοὺς ἄλλους παραγωγοὺς καθὼς καὶ τοὺς παρανόμως φυτεύσαντας.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σπηλιόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§139Γ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπανέρχομαι ἐπὶ τοῦ αἰτήματος τοῦ συναδέλφου κ. Παπαθανασοπούλου διὰ τὴν διαγραφὴν τοῦ προστίμου τῶν 250 δραχμῶν. Διότι, δὲν δύναμαι νὰ ἀντιληφθῶ, ποίαν ἔννοιαν ἔχει τὸ πρόστιμον αὐτὸ εἰς βάρος τῶν παραγωγῶν. Ἐφ’ ὅσον, ὡς ἐτόνισε καὶ ὁ κ. ὑπουργός, πρόκειται νὰ γίνῃ μία ἀναπροσαρμογὴ μὲ τὴν κρατικὴν πρωτοβουλίαν, εἶναι φυσικὸν νὰ ὑποβληθῇ τὸ Κράτος καὶ εἰς μίαν δαπάνην. Αὐτὴν ὅμως τὴν ἀναπροσαρμογὴν τὴν ἔχουν ἤδη κάμει οἱ σταφιδοπαραγωγοί. Καὶ ἀντὶ νὰ ἔλθῃ τὸ Κράτος ἀρωγὸν πρὸς τὴν πρωτοβουλίαν αὐτὴν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ἔρχεται, ἀντιθέτως, καὶ τοὺς ἐπιβάλλει ποινὴν προστίμου. Θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργόν, νὰ καταργήσῃ τὴν διάταξιν αὐτήν.

§140Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργ. Γεωργίας). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν νομίζω, ὅτι ἀφοῦ ἐπῆλθεν ἡ παρανομία, ὅτι πρέπει νὰ ζητήσωμεν ἐπιείκειαν. Τὸ γεγονός, ὅτι παρεβιάσθη ὁ νόμος ἐπιβάλλει τὴν ἐπιβολὴν ποινῆς διὰ νὰ συνηθίσωμεν τὸν λαὸν νὰ ὑπακούῃ εἰς τοὺς νόμους. Ἡ ἐπιείκεια, τὴν ὁποίαν κάμνομεν, τὴν κάμνομεν ἀκριβῶς, διότι οἱ παραγωγοὶ αὐτοὶ ἐν πολλοῖς ὑπέπεσαν εἰς τὸ παράπτωμα αὐτό, εἴτε παρερμηνεύοντες τὰς διατάξεις, εἴτε διότι εἶχον κάμει τὴν ἐκρίζωσιν προπολεμικῶς, ἀλλὰ δὲν μποροῦμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐπιείκειαν μέχρι τῆς ἀσυδοσίας. Πολὺ περισσότερον, διότι διὰ νὰ γίνῃ ἡ διαπίστωσις αὐτὴ τὴν ὁποίαν προβλέπει τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος, διότι ἐὰν δὲν γίνῃ ἡ διαπίστωσις αὐτὴ τότε ἡ ἐπέκτασις τῆς παρανομίας θά εἶναι δυνατὴ εἰς μεγάλην ἔκτασιν, ἀπαιτεῖται δαπάνη ἐκ μέρους τοῦ ΑΣΟ καὶ συνεπῶς, τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ὑπελογίσθη ἐκ μέρους μου μετὰ τὸν περιορισμὸν εἰς τὸ ἥμισυ, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ καλύψῃ τὴν δαπάνην, ἐὰν δὲν περισσεύσῃ θὰ διατεθῇ διὰ τὴν καλλιτέρευσιν τῆς ποιότητος. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τοὺς ἐκριζώσαντας προπολεμικῶς, ὑπενθυμίζω, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1956 ἔλαβεν πρόνοιαν περὶ αὐτῶν, ἔδωσεν εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα, κατ’ ἐπέκτασιν τῶν ἰσχυουσῶν διατάξεων, νὰ κάμουν νέας φυτείας ὅσοι δὲν εἶχον ἀποζημιωθῆ. Συνεπῶς, τὸ ζήτημα δέον νὰ θεωρηθῇ ρυθμισθὲν καὶ τελειωμένον. Δι’ αὐτό, κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 μὲ μόνην τὴν διόρθωσιν τὴν τυπογραφικήν, ἐκεῖ ποὺ λέγει μέχρι τέλους Μαΐου νὰ γίνῃ μέχρι τέλους Μαρτίου.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 2 γίνεται δεκτόν;

§142ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 2 ἐγένετο δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. (Ὡσαύτως ἐγένοντο δεκτὰ ὡς ἔχουν τὸ ἄρθρον 4 τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἀριθμὸν 3, καὶ τὸ ἄρθρον 5 τὸ ὁποῖον λαμβάνει τὸν ἀριθμὸν 4).

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς, ἐγένετο δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων περὶ Κορινθιακῆς σταφίδος καὶ Αὐτονόμου Σταφιδικοῦ Ὀργανισμοῦ». Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§145ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 10 μ.μ.)