1958.12.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 29η

Παρασκευὴ 12 Δεκεμβρίου 1958

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.10′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Γκίλλας, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Α. ΓΚΙΛΛΑΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ἡ βουλευτὶς κ. Β. Θανασέκου ζητεῖ 10ήμερον ἄδειαν ἀπουσίας, προκειμένου νὰ ἀναχωρήσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, ἐγκρίνεται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Παυλόπουλος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§6Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν τὰ ἀφήνωμεν αὐτά, κ. Πρόεδρε;

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνον διὰ 5 λεπτά.

§8Α. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ὁμίλου ἐπαγγελματιῶν τεχνικοψυχαγωγικῶν παιγνίων καὶ ἐπιχειρήσεων σφαιριστηρίων, αἰτοῦντος, ὅπως ἐξαιρεθῇ τὸ δι’ ἀποφάσεως τοῦ ὑφυπουργοῦ Ἐσωτερικῶν μεταταχθὲν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν τυχηρῶν παιγνίων μηχάνημα «ἄρωμα». Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Ἐπιμελητῶν Εἰσπράξεως Δημοτικῶν καὶ Κοινοτικῶν Ἐσόδων, αἰτοῦντος ὅπως προηγηθοῦν οἱ δημοτικοὶ καὶ κοινοτικοὶ εἰσπράκτορες τῶν εἰσπρακτόρων Ἀγροφυλακῆς, εἰς τὴν ὑπὸ τοῦ Ν. Δ. 3852)1958 προβλεπομένην ἀπορρόφησιν κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Μ. Παπαδοπούλου, αἰτοῦντος τροποποίησιν τοῦ νόμου 2500)1953 καὶ κατάργησιν τῆς διατάξεως αὐτοῦ περὶ τελευταίας πενταετίας.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τῆς Ε.Δ.Α. κ. Ι. Πασαλίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§10Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ἤκουσα χθὲς μὲ προσοχὴ τὸν λόγο τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἶχα συμφωνήσει καὶ ἐγὼ στὴν ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως γιὰ σήμερα, γιατὶ ἤθελα νὰ μελετήσω μὲ προσοχὴ τὴν ἀγόρευσι του. Ὀφείλω νὰ εἰπῶ, ὅτι ὕστερα ἀπὸ τὴν χθεσινὴ ἔκθεσι τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς, μοῦ ἐνισχύθηκε ἡ πεποίθησις, ὅτι τὸ Κυπριακὸ διατρέχει τὸν ἔσχατο τῶν κινδύνων. Ὄχι ἀπὸ τὴν δρᾶσιν τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Τούρκων, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν συνθηκολόγον καὶ ἡττοπαθῆ νοοτροπία ἀπὸ τὴν ὁποία ἀθεράπευτα κατέχεται ἡ Κυβέρνησις. Ὁ κ. Ἀβέρωφ, μᾶς εἶπε καθαρὰ καὶ παστρικά: Δὲν γίνεται τίποτε, ἂν δὲν πεισθοῦν ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Ἀμερικὴ νὰ μεταβάλουν στάσιν. Αὐτὸ εἶναι ἕνα ἀπαράδεκτον κήρυγμα. Δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ πολιτικὴ τοῦ Ἔθνους. Ἡ πολιτικὴ τοῦ Ἔθνους εἶναι: Ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Ἀμερικὴ νὰ ὑποχρεωθοῦν, κάτω ἀπὸ τὸν ἀγῶνα τῶν ἀγωνιζομένων Κυπρίων καὶ μὲ τὴν κινητοποίησιν ὅλων τῶν δυνάμεων ποὺ ὑποστηρίζουν τὴν ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως, νὰ ἀναγνωρίσουν τὴν ἐλευθερία τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ τεραστία διαφορὰ ἀντιλήψεως, ποὺ χωρίζει τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τὸν Λαό. Προέκτασις τῆς ἀγωνιστικῆς πολιτικῆς ποὺ ποθεῖ ὁ λαός, θὰ ἦτο ἡ προώθησις τῆς Κυπριακῆς ἐλευθερίας μέχρι τῆς νίκης. Κύριοι βουλευταί, γενικὴ εἶναι ἡ ἀνησυχία τοῦ Ἔθνους μὲ τὶς τελευταῖες ἐξελίξεις τοῦ Κυπριακοῦ, ἰδιαίτερα ὕστερα ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματα τῶν συζητήσεων εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Ἐὰν ἐπρόκειτο, μὲ μιὰ λέξι νὰ χαρακτηρίσουμε αὐτὰ ποὺ συνέβησαν ἐκεῖ ἐφέτος, θὰ ἐλέγαμε, ὅτι ἀποτέλεσαν μιὰ βαρειὰ ἧττα τῆς Ἑλλάδος καὶ ἄνοιξε τὸν δρόμο σὲ ἐπικίνδυνη πορεία, γιὰ τὴν τύχη τοῦ ἐθνικοῦ θέματος. Ἧττα, ποὺ δὲν ὀφείλεται στὸν ἴδιο τὸν ἀγωνιζόμενο λαό, ἀλλὰ στὴν πολιτικὴ τῆς ὑποτελείας καὶ τῆς συνθηκολογήσεως ποὺ ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις. Ποιὸ ἦταν τὸ πρόβλημα, κύριοι βουλευταί; Σὰν ἐλαχίστη ἐπιδίωξις, ἦταν νὰ καταδικασθῇ ἡ Ἀνγλοτουρκικὴ συνωμοσία τῆς διχοτομήσεως, νὰ ἀποκλεισθῇ ἡ ἀναγνώρισις τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ὡς ἰσοτίμου ἐνδιαφερομένου καὶ νὰ καταδικασθοῦν οἱ Ἀγγλικὲς βαρβαρότητες. Καὶ ν’ ἀνοίξῃ ἔτσι ὁ δρόμος πρὸς νέες διαπραγματεύσεις, μεταξὺ τῶν Κυπρίων καὶ Βρεταννῶν, μὲ ὅρους, ποὺ νὰ παρέχουν τὶς στοιχειώδεις ἐγγυήσεις, ὅτι δὲν θὰ στραγγαλισθοῦν τὰ δίκαια αἰτήματα τῶν ἀδελφῶν μας Κυπρίων καὶ δὲν θὰ ἐγκαταλειφθῇ ὁριστικὰ ἡ αὐτοδιάθεσις. Σὰν μεγίστη ἐπιδίωξις ἦταν, νὰ ληφθῇ ἀπόφασις, ποὺ νὰ ἀναγνωρίζῃ τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Τίποτε ἐξ ὅλων αὐτῶν δὲν συνέβη. Ἀντιθέτως, μία ἀθλία ἀνθελληνικὴ πρότασις, ἡ Περσική, μὲ τὴν ἀνοικτὴ ὑποστήριξιν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, συνεκέντρωσε τὴν πλειοψηφίαν τῶν Κρατῶν–μελῶν (καὶ μεταξὺ αὐτῶν ὅλων τῶν «συμμάχων» τῆς Ἑλλάδος, πλὴν τῆς Ἰσλανδίας). Εὐτυχῶς, ἡ πρότασις αὐτὴ δὲν συνεκέντρωσε τὰ ⅔, καὶ ἔτσι δὲν κατέστη καὶ ἀπόφασις τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως. Τὸ ἀποτέλεσμά της, ὡδήγησε στὴν ψήφισιν τῆς Μεξικανικῆς προτάσεως, ποὺ ἀποτελεῖ τυπικὰ ἐπανάληψιν τῆς περυσινῆς, ὄχι ὅμως καὶ οὐσιαστικά. Ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἐδῶ εὑρίσκεται τὸ δυστύχημα, γιὰ τὸν τόπον καὶ γιὰ τὴν Κύπρον, δὲν φαίνεται νὰ ἔχῃ ἐπίγνωσιν τῆς καταστάσεως καὶ τῆς εὐθύνης της. Αὐτὴν τὴν εἰκόνα, παρουσίασε καὶ χθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ Κυβέρνησις, φαίνεται ἱκανοποιημένη, γιὰ τὸ ἀποτέλεσμα. «Δὲν χάσαμε τίποτε, ἰσχυρίζεται. Τὰ πράγματα μένουν, ὡς εἶχαν καὶ πέρυσι». Πρόκειται γιὰ σφάλμα βαρύτατον, γιατὶ ἂν ἡ ἀπόφασις τυπικὰ εἶναι ἀνάλογη, ἡ κατάστασις ἄλλαξε οὐσιαστικά. Σ’ αὐτὸ τὸν ἕνα χρόνο, ἀνέκυψαν στὴν Κύπρο κίνδυνοι φοβεροί, ὅπως ἡ διχοτόμησις καὶ ὁ ἐμφύλιος πόλεμος μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ Τούρκων, ὁ ὑποκινούμενος ἀπὸ τοὺς Ἄγγλους. Καὶ αὐτοὶ οἱ κίνδυνοι ὄχι ἁπλῶς δὲν ἀπετράπησαν μὲ μιὰ καταδίκη στὸν Ο.Η.Ε., ἀλλὰ ἐνισχύονται. Γιατὶ ἡ παράτασις αὐτῆς τῆς καταστάσεως, εἶναι ἐπικίνδυνη. Ἡ Μεξικανικὴ πρότασις, γιὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις φαίνεται νὰ ἐπιχαίρῃ, ἐκάλυψε ἁπλῶς μὲ τὸν μανδύα τῆς φραστικῆς ἀοριστολογίας τοῦ ΟΗΕ, ἕνα ὄργιο ἀπειλῶν καὶ βίας στὴν Κύπρο. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Κυβερνήσεως, κύριος Ἀβέρωφ, ἀνεχώρησε μὲ τὴν φαρέτρα του γεμάτη ἀπὸ τὰ ὅπλα τῆς ἐλευθερίας, ποὺ σφυρηλάτησε ὁ ὑπέροχος ἀγώνας τῶν Κυπρίων καὶ ἡ θερμὴ συμπαράστασις τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἀγωνίσθηκε μὲ ὅλα τὰ μέσα νὰ τὴν στραγγαλίσῃ. Ἠμποροῦσε, ἂν ἤθελε, νὰ σταθῇ εἰς τὸ ὕψος τῶν ἡρωϊκῶν ἀδελφῶν μας, νὰ εἶναι ὁ κατήγορος καὶ νὰ ἀποσπάσῃ ἀπὸ τὸν ΟΗΕ, ὅ,τι ἀνέμενε τὸ Ἔθνος. Ἀλλὰ τὰ ὅπλα δὲν τὰ ἐχρησιμοποίησε. Ἔτσι, ὁ κ. Ἀβέρωφ, ἐπανῆλθε μὲ ἄδεια χέρια καὶ μὲ τὴν ἁγίαν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν τραυματισμένην, ὅσον ποτέ. Ἀντὶ τῆς ἀνοικτῆς μάχης, στὰ πλαίσια μιᾶς ἀνεξάρτητης καὶ ἀδέσμευτης γενικῆς πολιτικῆς, προτίμησε ἡ Κυβέρνησις τοὺς ἡττοπαθεῖς ἑλιγμούς, ποὺ ὑπαγορεύονταν ἀπ’ τὴν πολιτικὴ τῆς ὑποτελείας καὶ ποὺ ἦταν βέβαιο, πὼς θὰ ὁδηγήσουν στὴν «ἧττα», γιατὶ ἀποσυνέθεταν τὸ μέτωπο τῶν φιλικῶν πρὸς τὴν χώραν μας δυνάμεων. Μήπως δὲν εἶναι χαρακτηριστικό, ὅτι, ἐνῷ πέρυσιν ἡ ἀμιγὴς πρότασις τῆς Ἑλλάδος ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως, συνεκέντρωνε 32 ψήφους, ἐφέτος ἐναντίον τῆς ἀθλίας Περσικῆς προτάσεως ψήφισαν μόνον 20; Ὁ κ. Ἀβέρωφ, πῆγε, φαίνεται, στὸν Ο.Η.Ε., κυρίως διὰ νὰ προωθήσῃ τὶς δῆθεν συμμαχίες τῆς Ἑλλάδος μὲ τοὺς δυνάστας της, νὰ συγκαλύψῃ τὴν εὐθύνην τους, νὰ προπαρασκευάσῃ λύσεις συνθηκολογήσεως τοῦ Κυπριακοῦ, μέσα εἰς τὰ συμμαχικὰ πλαίσια. Ἄν εἶναι ἱκανοποιημένος, γιατί προετοίμασε αὐτὲς τὶς λύσεις, νὰ τὸν συγχαροῦμε. Ἀλλὰ ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου, ἐχάθη δι’ ἄλλη μιὰ φορὰ καὶ τὸ μέλλον —χωρὶς νὰ θέλω νὰ εἶμαι μάντης κακῶν— διαγράφεται πιὸ ζοφερὸ παρὰ ποτέ, ἐφ’ ὅσον, βέβαια, συνεχισθῇ ἡ ἴδια πολιτικὴ τῶν «συμμαχικῶν πλαισίων». Γιὰ νὰ καταδειχθῇ ἡ ἔκτασις τῆς ἱστορικῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως, ἀρκεῖ νὰ ἀναλογισθοῦμεν τὴν διεθνῆ ἀτμόσφαιρα ποὺ διαμορφώνεται τοὺς τελευταίους μῆνες καὶ ἐντὸς τῆς ὁποίας συνεζητεῖτο τὸ Κυπριακό. Ἡ ἀντιαποικιακὴ πάλη, εὑρίσκετο σὲ ὑψηλὸ ἐπίπεδο. Ἡ Ἀμερικανοαγγλικὴ ἐπέμβασις στὸν Λίβανο, εἶχε ἀποτύχει. Στὸ Ἰράκ, οἱ ἀποικιοκρατικὲς θέσεις εἶχαν ἐκ θεμελίων ἀνασκαφῆ. Τὸ Μαρόκο, ζητοῦσε τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν ἀμερικανικῶν βάσεων. Ἡ Ἡνωμένη Ἀραβικὴ Δημοκρατία, ἐλάμβανε νέες τολμηρὲς ἀποφάσεις διὰ τὸ μέλλον της. Ἡ ἐπιθετικὴ ἀμερικανικὴ πολιτικὴ εἰς τὴν Ἄπω Ἀνατολή, ὑφίστατο μιὰ πλήρη σχεδὸν ἠθικὴ καὶ πολιτικὴ ἀπομόνωσι. Ἡ Τουρκία, ἦταν βαρύτατα ἐκτεθειμένη στὴν συνείδησι τῶν λαῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, ὡς κοινὸς πράκτωρ τῶν ἰμπεριαλιστῶν καὶ γενικὴ ἦτο ἡ κατακραυγὴ κατὰ τοῦ σχεδίου Μὰκ Μίλλαν, γιὰ τὴν διχοτόμησιν. Κατὰ συνέπειαν, τὸ ἀντιαποικιακὸν ρεῦμα, ἦτο σὲ ἄνοδο ἰσχυροτάτη καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἡ Ἑλλὰς θὰ ὤφειλε νὰ στηρίξῃ τὶς προσδοκίες καὶ τὴν προοπτικὴ τοῦ ἀγῶνος. Ἡ ὀρθὴ τακτικὴ θὰ ἦτο, νὰ κερδίσῃ ἡ Ἑλλὰς τὴν ὁλόψυχη καὶ ἐνεργητικὴ ὑποστήριξι τοῦ ἀντιποικιακοῦ κόσμου καὶ τῶν κρατῶν ποὺ ἀποβλέπουν μὲ συμπάθεια πρὸς αὐτόν. Ἔτσι, ἔστω καὶ ἂν δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἐξασφαλίσῃ ἀπὸ τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν ἡ Ἑλλὰς μιὰ πρότασιν ὅπως τὴν ἤθελε, θὰ ἐξησφάλιζε, τοὐλάχιστον, μὲ τὴν πίεσι αὐτοῦ τοῦ κόσμου, μιὰ ἀπόφασιν ποὺ θὰ ἐκάλυπτε τὶς ἐλάχιστες ἐπιδιώξεις ποὺ ἀνέφερα προηγουμένως. Τίποτα, ὅμως, ἀπὸ αὐτὰ δὲν συνέβη. Σ’ αὐτὸ τὸ κατάντημα ἔφερε ἡ κυβερνητικὴ πολιτικὴ τῶν πλαισίων τοῦ ἀποικιακοῦ ΝΑΤΟ, τὸ Κυπριακὸ θέμα. Καὶ ἦτο φυσικόν. Γιατί, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις μπῆκε στὸ δρόμο τῆς συνθηκολογήσεως, θὰ ἦταν παράλογο νὰ ἀξιώσουμε ἀπὸ ἄλλους νὰ διεξάγουν τὸν ἀγῶνα ὑπὲρ ἡμῶν. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις, παρεβίασε σὲ δυὸ σημεῖα τὴν ἐθνικὴ γραμμὴ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι εἶχε σαφῶς δεσμευθῆ ἔναντι τῆς Βουλῆς, νὰ μὴ μετακινηθῇ ἀπὸ τὴν γραμμὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ ἀνέλαβε, γιὰ τοῦτο, ἱστορικὲς εὐθῦνες. Ἐγκατέλειψε, πρῶτον, τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ τὴν ἀντικατέστησε μὲ τὴν ἔννοιαν τῆς «ἠγγυημένης» ἀνεξαρτησίας, στοὺς κόλπους τῆς Κοινοπολιτείας. Καί, δεύτερο παρεσύρθη σὲ συζητήσεις, στὰ πλαίσια τοῦ ἀνθελληνικοῦ ΝΑΤΟ, ποὺ ὁμοφώνως καὶ μονίμως ὑποστηρίζει, μὲ μόνην ἐξαίρεσιν τὴν Ἰσλανδίαν, τὶς Ἀγγλοτουρκικὲς ἀπόψεις. Ἡ Κυβέρνησις, ἐκόμπαζε γιὰ τὸν δῆθεν «ἑλιγμὸ» τῆς ἐγκαταλείψεως τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ὑπῆρξε μοιραῖος ὁ «ἑλιγμὸς» αὐτός, γιατὶ κατέδειξε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἦταν πρόθυμη νὰ προχωρήσῃ στὴν ὁδὸ τῶν χειροτέρων συμβιβασμῶν, διὰ νὰ ἀποκρούσῃ ἐκεῖνο ποὺ θεωροῦσεν ὡς μέγιστον κίνδυνον, τὴν διχοτόμησιν. Αὐτὸ εἶχε δραματικὲς συνέπειες. Χωρὶς νὰ φέρνῃ κανένα ὄφελος, κατέστησε διαβλητὴ τὴν Ἑλλάδα, στοὺς πιὸ θερμοὺς φίλους τῆς Κυπριακῆς ἐλευθερίας. «Ἀνεξαρτησία», μέσα στὰ ὅρια τῆς Βρεταννικῆς Κοινοπολιτείας, καὶ παροχὴ βάσεων ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ἐδάφους, εἶναι ἀντίθετα μὲ τὰ συμφέροντα τῶν Ἀραβικῶν λαῶν. Οἱ βρεταννικὲς βάσεις ἐπὶ τῆς Κύπρου, δυὸ φορὲς ἤδη ἐχρησιμοποιήθησαν, ὡς κύριον ὁρμητήριον ἰμπεριαλιστικῆς ἐπεμβάσεως ἐναντίον τους. Ὁ δῆθεν ἑλιγμός, λοιπόν, τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀπεθάρρυνε τοὺς πιὸ ἐγκαρδίους φίλους τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλά, ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος, ἀπεθράσυνε τοὺς ἐχθροὺς τῆς Κυπριακῆς ἐλευθερίας. Ἡ βρεταννικὴ ἐπιθετικότης, ἔφτασε σὲ τέτοιο σημεῖο, ποὺ ὁ Ἄγγλος ἀντιπρόσωπος, κ. Νόουμπλ, τόλμησε νὰ ἀπειλήσῃ τὴν Ἑλλάδα μὲ ἐμφύλιον πόλεμον στὴν Κύπρο καὶ μὲ ἐπίθεση τῆς Τουρκίας ἐναντίον της. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Ἀβέρωφ, ἐγκαταλείπων μιὰ πρὸς μιὰ τὶς ἐπάλξεις τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος, ἔφθασε νὰ ἐκλιπαρῇ, ἔστω καὶ μιὰ ἀόριστην ὑπόσχεση περὶ «ἀνεξαρτησίας», διὰ νὰ κλείσῃ τὸ Κυπριακόν. Τὴν ἰδίαν στιγμήν, ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Κύπρος, ἐδονοῦντο ἀπὸ τὴν κραυγὴν «Αὐτοδιάθεσις!». Ἀλλὰ οὔτε αὐτὴ τὴν ὑπόσχεση τὴν ἔλαβε. Καὶ ἦταν βέβαιο, ὅτι ἔτσι θὰ ἐξελίσοντο τὰ πράγματα. Γιατὶ ἡ Μεγάλη Βρεταννία, δὲν ἔχει κανένα λόγο νὰ κάνῃ ὁποιαδήποτε ὑποχώρηση ἀπὸ τὶς ἀποικιακές της θέσεις, ἀπέναντι σὲ ἕνα ἀντίπαλον, ποὺ διαρκῶς ὑποχωρεῖ. Θὰ προέβαινε, βεβαίως, σὲ ὑποχωρήσεις πρὸ τῆς πιέσεως καὶ τῆς ἀγωνιστικῆς διαθέσεως. Αὐτὰ τὰ παρεῖχε ἡ ὑπέροχη ἀντίσταση τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ, μὲ συμπαράσταση τῶν πραγματικῶν φίλων μας, καὶ ἡ κινητοποίηση τοῦ λαοῦ στὴν Ἑλλάδα, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπαιρνε δρακόντεια μέτρα γιὰ νὰ τὴν ἐξουδετερώσῃ. Κύριοι βουλευταί, γιὰ μιὰ ἀκόμη φορά, στὶς συζητήσεις τοῦ ΟΗΕ, ἀπεκαλύφθη ὁ ἀληθινὸς χαρακτῆρας τῶν «συμμάχων» τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπὶ κεφαλῆς τῶν πλέον ἀδιαλλάκτων ἐχθρῶν τῆς Ἑλλάδος, οἱ ἰμπεριαλισταὶ Η.Π. Α., ἐκάλυψαν καὶ ἐνεθάρρυναν τὴν Ἀγγλοτουρκικὴν συνωμοσία κατὰ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, μὲ τόσο προκλητικὸν τρόπον, ὥστε ἐκίνησαν τὴν γενικὴν ἀγανάκτησιν καὶ τὴν διαμαρτυρίαν καὶ αὐτοῦ τοῦ κ. Ἀβέρωφ. Χθὲς ὅμως, πιὸ προσεκτικὸς ὁ κ. Ἀβέρωφ, τί μᾶς εἶπε ἐπὶ τοῦ θέματος; Ἡ Ἰνδικὴ πρότασις, λέει, ἔτυχε, στὴν ἀρχή, εὐρείας ἐπιδοκιμασίας, πρᾶγμα ποὺ ἀνεπτέρωσε τὶς ἐλπίδες τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἀλλὰ στὴν πορεία, τὰ πράγματα μετεβλήθησαν, λόγῳ τῆς κινητοποιήσεως τῶν ἀντιτιθεμένων πρὸς τὴν Ἑλλάδα Δυνάμεων. Διατί, ὅμως, μετεβλήθησαν, κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν; Ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Τουρκία, ἦσαν ἀπολύτως ἀνίσχυρες νὰ ἀνατρέψουν τὴν πλάστιγγα, γιατί, ἐξ ὅσων σεῖς μᾶς εἴπατε, εἶχαν περιέλθει εἰς κατάστασιν ἀμύνης. Ὁ κ. Ἀβέρωφ, δὲν μᾶς εἶπε καθαρά, ὅτι ἡ μεταστροφή, ὀφείλεται στὴν ἀνθελληνικὴ δραστηριότητα τῶν Η.Π.Α. Τοῦτο, ὅμως, προκύπτει σαφῶς, ἀπὸ τὴν ἀνάλυσιν τῶν λεχθέντων ἀπὸ αὐτὸν καὶ εἶναι ἀπολύτως καθαρὸν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἔθνους. Ἔτσι, ἀπὸ τὶς συζητήσεις τοῦ ΟΗΕ καὶ τὴν πικροτάτη πεῖρα ποὺ ἀπεκόμισε πάλι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τίθεται γιὰ ἄλλη μιὰ φορὰ τὸ γενικώτατο θέμα τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς: Τί προσδοκᾷ ἡ Ἑλλάς, ἀπὸ αὐτὴ τὴ φιλία πρὸς τοὺς πιὸ ἀδιάλλακτους ἐχθροὺς τῆς Ἑλλάδος καὶ ἀπὸ τὴν ἐχθρότητα, πρὸς τοὺς πραγματικοὺς φίλους καὶ συμπαραστάτας της; Ὁ κ. Ἀβέρωφ, μᾶς μίλησε, σὲ δύο σημεῖα τοῦ λόγου του, διὰ «φιλίαν πρὸς ὅλους», ὅσους σέβονται τὴν ἀνεξαρτησίαν μας. Θὰ εἴμασταν εὐτυχεῖς, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀκολουθοῦσε ἔμπρακτα αὐτὴν τὴν πολιτικὴ καὶ θὰ τὴν ἐνισχύαμε. Ὅμως τὰ ἔργα της, μιλοῦν γιὰ πολιτικὴν ἐχθρότητος, πρὸς τοὺς πραγματικοὺς φίλους. Καὶ χωρὶς νὰ θέλω νὰ μειώσω τὴν σημασίαν τῆς ἀποχῆς ἀπὸ τὴν ψηφοφορίαν, γιὰ τὴν εἰσδοχὴ τῆς Κίνας στὸν Ο.Η.Ε., ἡ ὁποία ἐσημειώθη εὐνοϊκὰ καὶ στὸ Πεκῖνο, σᾶς ἐρωτῶ: Τί μᾶς ἐμποδίζει νὰ ἀναγνωρίσουμε τὴν Λαϊκὴ Κίνα, μὲ τὴν ὁποίαν ἔχουν ὁμαλὲς διπλωματικὲς σχέσεις καὶ πολλὰ μέλη τοῦ ΝΑΤΟ, μὲ ἐπικεφαλῆς τὴν Ἀγγλίαν; Εἶναι αὐτὸ πολιτικὴ «φιλίας πρὸς ὅλους», ἢ μονόπλευρος προσανατολισμὸς στὰ Ἀμερικανικὰ συμφέροντα; Γιὰ ἄλλη μιὰ φορά, προειδοποιῶ ἀπὸ τὸ ἐπίσημο αὐτὸ βῆμα πὼς ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως δὲν εὐθύνεται μόνον γιὰ τὴν μέχρι σήμερα τραγικὴ πορεία τοῦ Κυπριακοῦ, ἀλλὰ προπαρασκευάζει ἀκόμη χειρότερες συμφορὲς διὰ τὸν τόπον. Ἀπευθύνομαι σὲ ὅλους σας, κύριοι συνάδελφοι, πρὸς τὸ Ἔθνος. Ἂς μὴ ὑποτιμήσῃ κανεὶς στὴν Ἑλλάδα τὴν ἀπειλὴ τοῦ Βρεττανοῦ Νάουμπλ. Οἱ Ἄγγλοι ὑποκινοῦν τὸν ἐμφύλιο πόλεμο στὴν Κύπρο καὶ δὲν ἀποκλείουν μιὰ ἐπίθεσιν τῆς Τουρκίας κατὰ τῆς χώρας μας. Ἐπισείουν τὶς ἀπειλὲς αὐτὲς καὶ τὴν διχοτόμησιν μὲ μιὰ ἐπιδίωξη: Νὰ ὑποτάξουν τὸν Κυπριακὸ Λαὸ καὶ νὰ σβήσουν στὴν Κύπρο τὴν πνοὴ τῆς ἐλευθερίας. Πίσω ἀπὸ τοὺς Ἄγγλους εἶναι οἱ Ἀμερικανοὶ ἰμπεριαλισταί, οἱ Γάλλοι καὶ ὅλοι οἱ ὡρκισμένοι ἀποικιοκράτες ποὺ κρύβονται στὴν ἀποικιοκρατικὴ φωληὰ τοῦ ΝΑΤΟ. Ὅλοι αὐτοὶ μισοῦν τὸν ἀντιαποικιακό, ἀπελευθερωτικὸ ἀγῶνα τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ καὶ κάνουν καὶ θὰ κάνουν ὅ,τι μποροῦν διὰ νὰ τὸν βλάψουν. Ἂν συνεχισθῇ ἡ πολιτικὴ ποὺ μέχρι σήμερα ἀκολούθησε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ τελειωτικὴ συντριβὴ τῆς Κυπριακῆς ἀντιστάσεως θὰ εἶναι βεβαία. Ὅμως θὰ τὸ ἐπιτρέψῃ αὐτὸ τὸ Ἔθνος; Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Ἀβέρωφ, παρεσύρθη ἤδη στὸν δρόμο τῶν διαπραγματεύσεων στὰ πλαίσια τοῦ Ν.Α.Τ.Ο. Χθὲς μᾶς κατέστησε σαφές, ὅτι ἔχει δεχθῆ τὴν ἰσότιμη συμμετοχὴ τῆς Τουρκίας στὶς συνομιλίες, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς ἠγωνίζετο νὰ ἀποτρέψῃ. Χθὲς ὁ κ. Ἀβέρωφ μίλησε μὲ χαρακτηριστικὴ θέρμη ὑπὲρ μιᾶς προσεγγίσεως μὲ τὴν Τουρκία. Καὶ ἀναρωτᾶται κανείς: Μήπως ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἀπεκήρυξε τὴν ἰδέα τῆς διχοτομήσεως; Μήπως ἀνεγνώρισε τὸν προέχοντα ρόλον τῆς Ἑλληνικῆς πλειοψηφίας; Μήπως σέβεται τὴν Ἑλλάδα; Τίποτα ἀπὸ ὅλα αὐτά. Ὁ κ. Ἀβέρωφ ὁραματίζεται μιὰ προσέγγισιν μὲ τὴν Τουρκία, χάριν τῶν Ἀτλαντικῶν καὶ πάλιν συμφερόντων. Καὶ πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι αὐτὴ ἡ προσέγγισις προπαρασκευάζεται νὰ πραγματοποιηθῇ ἐπὶ τοῦ πτώματος τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Ἡ Κυπριακὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως κυλιέται μὲ γοργότητα διαρκῶς τὸν κατήφορον τοῦ κλεισίματος τοῦ Κυπριακοῦ. Ὅσοι πιστεύουν, ὅτι κἄποιο ἄλλο τέρμα πρέπει νὰ στεφανώσῃ τοὺς ἀγῶνες καὶ τὰ μαρτύρια τῶν Κυπρίων ἀδελφῶν μας, ὀφείλουν πέραν ἀπὸ ὁποιεσδήποτε ἄλλες διαφορὲς νὰ ἀντιδράσουν καὶ νὰ ἑνώσουν τὶς προσπάθειές των στὸν κοινὸν ἐθνικὸν ἀγῶνα. Πρέπει ἀμέσως νὰ μπῇ τελεία καὶ παῦλα, στὴν ὡς τώρα πολιτικὴ καὶ νὰ ἀκολουθήσῃ ἡ Ἑλλὰς μίαν ἀληθινὴ πολιτικὴ ἀγῶνος καὶ ἐπιθέσεως στὸν διπλωματικὸ στίβο, ὥστε νὰ συνεγείρῃ ὅλες τὶς δυνάμεις καὶ μέσα στὴν ἴδια τὴν Ἀγγλία, ποὺ βλέπουν μὲ πίστι ἢ καὶ συμπάθεια τὴν ὑπόθεσι τῆς Κυπριακῆς ἐλευθερίας. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἀνῆλθα στὸ Βῆμα διὰ νὰ διατυπώσω μόνον ἐπικρίσεις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀνῆλθα, πέραν αὐτοῦ καὶ γιὰ νὰ προτείνω ἕνα θετικὸ πρόγραμμα ἀγῶνος. Εἶναι ἀνάγκη, κ. βουλευταί, νὰ πάρῃ ἡ Ἑλλὰς ἔγκαιρα μέτρα, πρὶν τὴν πλήξουν νέες ἐθνικὲς συμφορές. Ἐν ὄψει τῶν ἀρνητικῶν ἀποτελεσμάτων τῶν συζητήσεων στὸ ΟΗΕ, ἡ ΕΔΑ προτείνει τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς τακτικῆς τῆς «ἐγγυημένης ἀνεξαρτησίας», ὅπως τὴν διέγραψε ἡ Κυβέρνησις καὶ τὴν ἐπάνοδον στὴν καθαρότητα τοῦ αἰτήματος τῆς αὐτοδιαθέσεως μὲ ἄμεσον αἴτημα τὴν ἀποτροπὴν τῆς διχοτομήσεως. Ἡ ἀναπροσαρμογὴ αὐτή, πρέπει νὰ συνοδευθῇ μὲ μέτρα ποὺ νὰ συσφίγγουν τὶς σχέσεις ἐμπιστοσύνης μὲ τὸν ἀντιαποικιακὸ κόσμο, ὥστε ἡ συμπαράστασίς του νὰ καταστῇ πιὸ ἐνεργὸς καὶ ἀποφασιστική. Ἡ ΕΔΑ ἐπαναφέρει μὲ τὴν ἔννοιαν αὐτὴ παλαιότερη πρότασίν της νὰ δηλωθῇ σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς οὐδέποτε θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐγκατάστασιν βάσεων ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τῆς Κύπρου, ἀλλὰ ὅτι κηρύσσεται ὑπὲρ τῆς πλήρους ἀποστρατικοποιήσεως τῆς νήσου ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ ΟΗΕ. Ἡ θέσις αὐτή, θὰ κινητοποιήσῃ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος τοὺς ἀντιαποικιακοὺς Λαοὺς καὶ θὰ ἀφαιρέσῃ τὰ προσχήματα «ἀσφαλείας», ποὺ ἐπικαλεῖται ἡ Τουρκία ὑπὲρ τῶν ἀπόψεών της. Ἐξ ἄλλου, ἐν ὄψει τῆς ἀνοικτῆς καὶ μονίμου ἐχθρότητος καὶ τῆς πλήρους ἀδιαλλαξίας τοῦ ἀποικιοκρατικοῦ ΝΑΤΟ, ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει νὰ λάβῃ στοιχειώδη μέτρα ἀμύνης, ὥστε νὰ καλυφθῇ ἀπὸ τοὺς κινδύνους ποὺ τόσον σαφῶς ἐπέσεισε ἐναντίον της ὁ Βρεταννὸς κ. Νόουμπλ. Καὶ τέτοιο μέτρο, εἴτε τὸ θέλετε εἴτε ὄχι, εἶναι ἡ χάραξις πολιτικῆς ἀνεξαρτησίας. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν διακοπὴ κάθε ἐπαφῆς ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ, χωρὶς αὐτὸ νὰ ἀποκλείῃ καὶ τὴν ὁριστικὴν ἀποχώρησιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ παράλληλη σύσφιξις τῶν σχέσεων μὲ τὸν Ἀνατολικὸν καὶ Ἀραβικὸν κόσμον. Ἡ σύναψις — παραλλήλως πρὸς τὸ ΝΑΤΟ, —συμφώνων φιλίας μὲ μεγάλες καὶ μικρές, γειτονικὲς καὶ μὴ Χῶρες τοῦ Σοσιαλιστικοῦ στρατοπέδου καὶ τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Αὐτὴ ἡ πολιτικὴ θὰ ἐπιτρέψῃ στὴν Ἑλλάδα νὰ δημιουργήσῃ τὰ ἀπαραίτητα ἐρείσματα ἀντιστάσεως. Εἶναι ἀκόμη ἀνάγκη νὰ γίνῃ μὲ ὅλα τὰ μέσα καὶ μὲ διακομματικὲς δυνάμεις διαφωτιστικὴ ἐκστρατεία πρὸς τὴν διεθνῆ κοινὴ γνώμη γιὰ τὶς ἐγκληματικὲς μεθόδους ἐξοντώσεως τῶν Βρεταννῶν ἀποικιστῶν καὶ τὸ δίκαιον τῶν ἀγωνιζομένων ἀδελφῶν μας. Τέλος νὰ μπῇ τέρμα στὴν παρεμπόδιση τῆς συμπαραστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ποὺ πρέπει νἆναι ὁλόπλευρος. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι κάποτε ἀνάγκη νὰ δοῦμε μὲ τρόπον ρεαλιστικὸν τὴν πραγματικότητα. Ἡ πολιτικὴ ποὺ διαγράφει ἡ Κυβέρνησις, ἐδοκιμάσθη καὶ ἀπεδείχθη, ὅτι εἶναι πολιτικὴ καταβαραθρώσεως τοῦ Κυπριακοῦ. Ἐμεῖς προτείνουμε μιὰν ἄλλη πολιτικὴ ἀγῶνος καὶ Νίκης. Πέραν αὐτῶν τῶν δύο μὲ ὅλες τὶς δυνατὲς παραλλαγές τους δὲν ὑπάρχει ἄλλη λύσις. Οἱ ἁπλοῖ ἄνθρωποι, συντάσσονται ὅλο καὶ περισσότερο μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς ἀνεξαρτησίας, τοῦ ἀγῶνος καὶ τῆς τιμῆς. Ἀλλὰ εἶναι χρέος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας νὰ συμπαρασταθῇ. Βεβαίως ὁ ἀγὼν θὰ εἶναι σκληρός, ἀλλὰ τὸ τέρμα του δὲν θὰ εἶναι ἄλλο ἀπὸ τὴν νίκην. Κανεὶς λαὸς στὸν κόσμο δὲν κατέκτησε τὴν ἐλευθερίαν του ἐπειδὴ τοῦ τὴν χάρισαν. Κανεὶς ἀποικιακὸς λαὸς δὲν κατέκτησε τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως μὲ τὴν συγκατάθεσιν τοῦ ΝΑΤΟ καὶ τῶν ἀποικιοκρατῶν. Τὸ ἴδιον θὰ γίνῃ καὶ μὲ τὸν Κυπριακὸν λαόν. Ἄλλη λύσις δὲν ὑποδείχνει ἡ πεῖρα καὶ ἡ πραγματικότης. Κύριοι βουλευταί, διερχόμεθα κρισιμώτατες στιγμὲς τοῦ ἐθνικοῦ μας βίου. Κοινὰ τὰ προβλήματα καὶ κοινὴ ἡ μοῖρα γιὰ ὅλο τὸ ἔθνος. Ἡ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας ἠμπορεῖ νὰ οἰκοδομηθῇ ἡ ἐλπίδα γιὰ ἕνα καλύτερο αὔριο εἶναι ἡ ἑνότης καὶ ἡ κινητοποίησις τοῦ λαοῦ. Εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ τοῦ σκοποῦ ἡ ΕΔΑ ἔχει ἀφιερώσει ὅλες της τὶς δυνάμεις καὶ δὲν θὰ βρεθῇ κανεὶς ἔντιμος ἄνθρωπος ποὺ νὰ ἠμπορῇ αὐτὸ νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ. Ὅμως ἄλλοι ὑπονομεύουν αὐτὴν τὴν ἑνότητα. Ἐπιδιώκουν ἐκεῖνο ποὺ θὰ ἀποτελοῦσε γιὰ τοὺς Ἀγγλοτούρκους καὶ τοὺς ἄλλους ἀποικιοκράτες τὴν μεγαλύτερη ἐνθάρρυνση. Τὴν διάσπασιν τῶν δυνάμεων τοῦ ἔθνους. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ κ. ὑφυπουργοῦ Ἐσωτερικῶν ἐφαρμόζει καὶ στὴν Ἑλλάδα πολιτικὴ διχοτομήσεως! Διχοτομεῖ τὸ ἔθνος! Εἶναι αὐτὸ ἀληθινὸ ἔγκλημα κατὰ τῆς πατρίδος. Ἡ ὑποδαύλισις ἑνὸς ἐσωτερικοῦ διχασμοῦ, αὐτὴν τὴν κρισιμότατη ὥρα ἀποτελεῖ ἀσφαλῶς ἐκδήλωσιν τῆς Βρεταννικῆς πολιτικῆς τοῦ «διαίρει καὶ βασίλευε». Ἡ Κυβέρνησις μὲ τὶς τελευταῖες συλλήψεις, ἀπὸ τὶς ὁποῖες ἰδιαιτέρως ἡ σύλληψις τοῦ Μανώλη Γλέζου, συνεκλόνισε τὴν κοινὴ γνώμη, ἔτσι ἢ ἀλλοιῶς προσέφερε μιὰ μεγίστην ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς ξένους. Εὔχομαι νὰ ἔπεσε θῦμα μιᾶς ἐσφαλμένης ἐκτιμήσεως ἢ μιᾶς εἰσηγήσεως τῶν στοιχείων ποὺ θέλουν τὴν ἀνωμαλίαν. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις ποὺ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν ἀκολουθεῖ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ ἔτσι ἀντιλαμβάνεται τὴν λύσιν του δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἡγῆται τοῦ ἀγῶνος τοῦ ἔθνους. Ἡ παροῦσα Βουλή, ἠμπορεῖ καὶ πρέπει νὰ δώσῃ τὸ σχῆμα ποὺ θὰ διαγράψῃ μιὰ σαφῆ ἐθνικὴ πορεία σύμφωνα μὲ τὴν θέληση τοῦ λαοῦ εἰς τὴν Κύπρο καὶ τὴν Ἑλλάδα ποὺ θὰ κινητοποιηθῇ τὸ ἔθνος ὁλόκληρο, τὸν ἀμάχητον ἐνθουσιασμὸν τῆς νεολαίας, τῆς ἀπέραντης δυνάμεως ποὺ διαθέτει αὐτὸς ὁ τόπος στὴ μεγάλη μάχη γιὰ τὴν ἐλευθερία τῆς Κύπρου. Κύριοι συνάδελφοι, πολλοὶ λιπόψυχοι, βλέπουν τὶς δυσκολίες καὶ πανικοβάλλονται. Βλέπουν τὴν δύναμη τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Ἀμερικανῶν καὶ λιποψυχοῦν. Δὲν βλέπουν ὅμως τὴν δύναμιν τῆς ἐποχῆς μας καὶ τῆς ἱστορίας. Τὸ ἀποικιακὸν οἰκοδόμημα καταρρέει μὲ πάταγον. Οἱ λαοὶ ὁ ἕνας μετὰ τὸν ἄλλον κερδίζουν τὴν ἀνεξαρτησία τους ὄχι μὲ ἡττοπαθεῖς συμβιβασμοὺς ἀλλὰ μὲ τὸν ἀδιάλλακτον κατὰ μέτωπον ἀγῶνα κατὰ τῶν ἀποικιοκρατῶν. Ἡ ὥρα τῆς Κυπριακῆς ἐλευθερίας ἐσήμανε. Ἄς μὴ δειχθοῦμε ἀνάξιοι τῆς Ἱστορίας καὶ τῆς Ἑλλάδος.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντὶ τοῦ κ. Γόντικα, τὸν λόγον ἔχει ὁ τέως Πρωθυπουργὸς κ. Σ. Βενιζέλος, ὁ ὁποῖος θὰ ὁμιλήσῃ κατ’ ἐντολὴν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων.

§12Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐκφράζω τὴν λύπην μου, διότι ἡ Κυβέρνησις ἀρνεῖται νὰ δώσῃ εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὅλα τὰ στοιχεῖα, βάσει τῶν ὁποίων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ μία ἀντικειμενικὴ καὶ διαφωτιστικὴ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον συγκλονίζει τὴν κοινὴν γνώμην τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ διαχείρισις τούτου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἔχει προκαλέσει ἀπογοήτευσιν εἰς τοὺς ἀδελφούς μας Κυπρίους. Εἶναι βέβαιον, ὅτι οἱ ἀπελευθερωτικοὶ ἀγῶνες ἐπιβάλλουν θυσίας καὶ ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ τὰς προσφέρῃ, ἀλλ’ εἰς τοὺς ἀγῶνας αὐτοὺς δὲν εὑρῆκε τὴν δέουσαν ἀνταπόκρισιν. Ὄχι μόνον ἡ ὑπόθεσίς του δὲν προάγεται, ἀλλὰ συστηματικῶς ὀπισθοχωρεῖ, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιφέρῃ ἀπογοήτευσιν λίαν ἐπικίνδυνον κατὰ τὴν παροῦσαν φάσιν τοῦ ἀγῶνος. Σφάλματα ἐπὶ σφαλμάτων, παλινῳδίαι καὶ ἀμφιταλαντεύσεις, ἔφερον τὸ Κυπριακὸν εἰς τὸ σημερινόν του κατάντημα καὶ θὰ συνομολογήσετε ὅλοι μαζὶ μου, ὅτι οὐδέποτε ἡ ἱερὰ αὐτὴ ὑπόθεσις εὑρέθη τόσον χαμηλά, ὅσον σήμερον. Δὲν θὰ εἶχον οὐδεμίαν δυσκολίαν διὰ νὰ σᾶς πείσω ἐπὶ τῶν ἰσχυρισμῶν μου, ἀρκεῖ νὰ ἀναλογισθῆτε, ὅτι ἡ πρώτη προσφυγὴ ἐγένετο μὲ βάσιν τὴν ἕνωσιν. Ἐγκατελείφθη εὐθὺς ἀμέσως, διὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἀπὸ τὴν αὐτοδιάθεσιν προχωρήσαμεν εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τελικῶς ἡ συζήτησις διεξήχθη μὲ βάσιν τὴν αὐτοκυβέρνησιν τύπου προτάσεως Μὰκ Μίλλαν, ἡ ὁποία ἔτυχεν, ἄλλωστε καὶ τῆς σχετικῆς πλειοψηφίας εἰς τὴν πολιτικὴν Ἐπιτροπήν. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἀφήσω ἐπ’ ὀλίγον τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, διὰ νὰ ἀσχοληθῶ μὲ ὅσα προηγήθησαν τῆς Συνελεύσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ὁ κ. Σπάακ ἦλθεν εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ἐπρότεινεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεταβληθῇ, τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν ἐπὶ ὡρισμένων σημείων. Ἐπρότεινεν ὅπως οἱ δύο βοηθοὶ τοῦ Κυβερνήτου ὑποδεικνύωνται ἀπὸ τὴν Κοινότητα τῆς Κύπρου καὶ συγχρόνως ἐπρότεινε τὴν δημιουργίαν μιᾶς Βουλῆς μὲ ποσοστιαίαν ἀντιπροσώπευσιν, ἡ ὁποία θὰ ἀπετέλει τὴν αὐτοκυβέρνησιν διὰ τὴν μεταβατικὴν περίοδον τῆς ἑπταετίας. Τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σπάακ ἐδέχθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, τὴν ἀπέρριψαν ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Τουρκία. Ὁ κ. Σπάακ ἐπανέρχεται καὶ ζητεῖ νὰ γίνῃ συνδιάσκεψις τῶν τριῶν ἐνδιαφερομένων μερῶν ὑπὸ τὴν προεδρείαν του μὲ βάσιν τὸ ἰδικόν του σχέδιον. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπαντᾷ, ὅτι θὰ ἐδέχετο νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν συνδιάσκεψιν αὐτὴν ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι πρῶτον θὰ ἀπεφασίζετο ἡ ὁριστικὴ τύχη τῆς Κύπρου καὶ δεύτερον, ὅτι εἰς τὴν συνδιάσκεψιν θὰ ἐλάμβανε μέρος καὶ εἷς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀμερικῆς καὶ εἷς ἀντιπρόσωπος μιᾶς ἄλλης χώρας καὶ ὡς τοιοῦτος ὑπεδείχθη ὁ Νορβηγὸς ἀντιπρόσωπος. Ἡ μόνη διαφορά, ἡ ὁποία ἐχώριζε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοὺς ἀντιδίκους μας ἦτο ἐὰν ὁ Νορβηγὸς ἀντιπρόσωπος θὰ ὑπεδεικνύετο ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἢ θὰ ἐχρησιμοποιεῖτο ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Νορβηγίας ὁ βοηθὸς τοῦ κ. Σπάακ, ὁ ὁποῖος ἔτυχε νὰ εἶναι Νορβηγός. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, νομίζω, ὅτι ὑπεχώρησαν καὶ ἐδέχθησαν τὴν ἄποψιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦτο καὶ ὅταν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔφθασεν εἰς Παρισίους, παρ’ ὅλον, ὅτι ἦτο κατὰ τὴν ἀναχώρησίν του ἀποφασισμένος, νομίζω, ὅτι ἐδικαιοῦτο πλέον νὰ ἀντιτάξῃ ἀπόλυτον ἄρνησιν. Ὁ κ. ὑπουργὸς χθὲς κατὰ τὴν ὁμιλίαν του δὲν τὸ παρεδέχθη αὐτό, ἀλλὰ διὰ νὰ πεισθῶμεν, ὅτι αὐτὸς ἔχει δίκαιον καὶ ἡμεῖς ἄδικον, ἂς προσκομίσῃ ἐδῶ τὰ στοιχεῖα. Καὶ τότε ἐδέχθη τὴν ἄποψιν ἐξ ὁλοκλήρου καὶ ἐδέχθη ὁ μόνιμος ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος παρὰ τῷ ΝΑΤΟ νὰ εἴπῃ, εὑρισκόμενος εἰς δυσχερῆ πλέον θέσιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ ἀποφύγῃ τὴν διάσκεψιν, διότι αἱ προτάσεις της ἔγιναν δεκταὶ πολὺ ἀργά. Τὰς παρεμβάσεις, ὅμως, τοῦ Ἀρχιεπισκόπου εἰς τὰς Ἀθήνας ἐπηρεάζει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος ἐτηλεγράφησεν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἀρνηθῇ τὴν συνδιάσκεψιν. Κατὰ τὸ διάστημα, τὸ ὁποῖον προηγήθη τῆς συνελεύσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν διεπράχθη καὶ ἕτερον βαρὺ σφάλμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ καταλογίσω εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι προφανῶς διετέλει ἐν ἀγνοίᾳ. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος προέβη εἰς δήλωσιν, ὅτι δὲν ἐπιμένει πλέον εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἀλλὰ δέχεται τὴν ἀνεξαρτησίαν. Νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι ἦτο τὸ πλέον ἀκατάλληλον πρόσωπον διὰ μίαν τοιαύτην δήλωσιν. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος ἦτο ὁ κυριώτερος ἐμπνευστὴς τῆς ἰδέας τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἀλλὰ καὶ χρονικῶς ἡ δήλωσις αὐτὴ ἦτο ἐπιζημία. Δὲν ἐπιτρέπεται πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς μάχης νὰ ἐγκαταλείψῃ κανεὶς τὰς θέσεις του. Θὰ ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς τὴν δήλωσιν ταύτην τὴν τελευταίαν στιγμὴν διὰ νὰ τὴν ἔχῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὡς μίαν ὑποχώρησιν ἐνώπιον τῆς ἀτμοσφαίρας ποὺ εἶχε δημιουργηθῆ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Καὶ τὸ λέγω ἐγὼ αὐτό, ὁ ὁποῖος, ὅπως γνωρίζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, πρὸ 3 περίπου ἐτῶν εἶχον ὁμιλήσει διὰ πρώτην φορὰν ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας περὶ ἀνεξαρτησίας τῆς νήσου. Τὰς συνομιλίας αὐτὰς τὰς εἶχον μὲ τὸν τότε Πρέσβυν τῆς Ἀμερικῆς κ. Ἄλλεν, ὁ ὁποῖος ἔσπευσεν ἀμέσως νὰ ἐνημερώσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὁ κ. Ἀβέρωφ, φερόμενος χαριστικῶς πρὸς ἐμέ, ἴσως διότι εἶχε προϋπηρετήσει ὑπὸ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ ὁποίου ἐτύγχανον Ἀρχηγός, μοῦ εἶπεν, ὅτι δὲν θὰ φέρῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς αὐτὰς τὰς συνομιλίας μὲ τὸν κ. Ἄλλεν. Τοῦ ἀπήντησα, ὅτι ἠμπορεῖτε, κ. ὑπουργέ, νὰ τὰς φέρητε καὶ θὰ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς διὰ νὰ διακηρύξω, ὅτι ἐὰν ἐπετυγχάνετε τὴν ἀπόλυτον ἀνεξαρτησίαν τῆς νήσου, ἐγὼ θὰ ἤμην ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος θὰ σᾶς ἐχειροκρότουν.

§13Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν θὰ φέρω τὴν πληροφορίαν αὐτὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὄχι τόσον λόγῳ τοῦ προσωπικοῦ σεβασμοῦ καὶ τῆς ἀγάπης, τὴν ὁποίαν τρέφω διὰ τὸ πρόσωπόν σας, ἀλλὰ λόγῳ τῆς ὥρας, κατὰ τὴν ὁποίαν συνέβη τὸ γεγονός. Διότι σεῖς ὁ ἴδιος τὴν ἰδίαν ἑβδομάδα, δημοσίᾳ διεκηρύσατε, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας καὶ τοιοῦτον τηλεγράφημα ἀπεστείλατε πρὸς τὸν ἐπιστρέφοντα Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον. Δὲν ἐνόμιζον λοιπόν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ δείξωμεν καὶ ἐνώπιον τοῦ ἐξωτερικοῦ, ὅτι ἔχομεν διαφόρους γνώμας πρὸς τὴν μίαν κατεύθυνσιν καὶ διαφόρους πρὸς τὴν ἄλλην. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε δὲ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ νὰ σᾶς εἴπω καὶ τὸ ἑξῆς: Ὅτι αἱ ἐπικρίσεις, τὰ ὁποίας διατυπώνετε αὐτὴν τὴν στιγμὴν διὰ τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον, μὲ λυποῦν βαθύτατα. Ὁ ἀγὼν αὐτὸς εἶναι ἕνας ἀγὼν δύσκολος, εἶναι ἕνας ἀγὼν εἰς τὸν ὁποῖον συναντῶμεν δυνάμεις πολλαπλασίας τῶν ἰδικῶν μας. Τουλάχιστον, ἂς εἴμεθα ἡμεῖς εὐθυγραμμισμένοι εἰς ἕνα ἑνιαῖον μέτωπον.

§14Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, χαίρω πολὺ δι’ αὐτά, τὰ ὁποῖα εἴπατε. Ἀλλὰ νὰ εἶσθε βέβαιος, ὅτι κατωτέρω θὰ λάβω σαφῆ θέσιν τί ἐγὼ θὰ ἔκαμνα ἐὰν ἤμην εἰς τὴν θέσίν σας. Ἀλλ’ αἱ συνθῆκαι διαρκῶς μεταβάλλονται καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑποχωρεῖ κατ’ ἔτος. Κατὰ συνέπειαν πρέπει σεῖς νὰ ἀναλάβητε τὰς εὐθύνας σας καὶ ὄχι ἐγώ. Διότι ἐγὼ θὰ λάβω σαφῆ θέσιν τί θὰ ἔκαμνα. Ἐὰν εἶπον ὅ,τι εἶπον περὶ ἀνεξαρτησίας, εἶναι διότι ἡ ἐξέλιξις τοῦ ζητήματος δὲν μᾶς ἐπιτρέπει πλέον νὰ ὁμιλοῦμεν περὶ ἀνεξαρτησίας. Κατ’ ἔτος ἐπιστρέφατε ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ ἐπαίρεσθο διὰ τὴν προαγωγὴν τοῦ ζητήματος. Ἐνῷ ἦτο βέβαιον, ὅτι ἡ ὑπόθεσις συνεχῶς ὑπεχώρει. Ἐφέτος ὑπήρξατε προσεκτικώτερος. Ἴσως λόγῳ τῆς πείρας, τὴν ὁποίαν ἀπεκτήσατε. Ἀλλὰ καὶ πάλιν εἰς ὡρισμένα σημεῖα τοῦ λόγου σας ἠθελήσατε μὲ ἀλχημείας πολιτικῶν ἀντιλήψεων νὰ μᾶς πείσετε, ὅτι ἐὰν ἐχάσαμεν ὑλικῶς, ἐκερδίσαμεν ἠθικῶς. Κύριε ὑπουργέ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς πείσετε περὶ τῶν ἐπιτυχιῶν σας. Τὰ πράγματα ὁμιλοῦν ἀφ’ ἑαυτῶν. Δὲν θὰ ἐνδιατρίψω, κ. βουλευταί, εἰς τὴν ἀχαρακτήριστον, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἐγκληματικὴν στάσιν τῶν συμμάχων μας Ἄγγλων καὶ Τούρκων. Νομίζω ὅμως, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου διεπράχθησαν σφάλματα. Διότι ἠγνοήθη συστηματικῶς ὁ Τουρκικὸς παράγων. Ἔχω ἀκόμη πρόσφατα εἰς τὰ αὐτιά μου τὰ λόγια τοῦ Πρωθυπουργοῦ Μεντερὲς ὅταν τὸ 1951 μετέβην εἰς τὴν Ἄγκυραν ὡς ἐπίσημος προσκεκλημένος τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως. Ὅταν ἔφθασα εἰς τὴν πόλιν μοῦ ἐγένετο ἐπίθεσις Τούρκων δημοσιογράφων, διὰ νὰ μὲ ἐρωτήσουν ποία εἶναι ἡ θέσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Ἡ ἀπάντησίς μου ἦτο, ὅτι εἶναι ὑπόθεσις μεταξὺ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ τῆς Μεγ. Βρεταννίας. Καὶ ὅταν εἰς ἰδιωτικὴν συνομιλίαν μὲ τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Τουρκίας τοῦ εἶπον τί θὰ γίνῃ μὲ τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου, «ποία εἶναι ἡ στάσις τὴν ὁποίαν θὰ λάβετε», μοῦ ἀπήντησε «μὴ σᾶς ἐνοχλῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ διότι θὰ λάβῃ λύσιν ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς Ἑλληνο–τουρκικῆς φιλίας». Καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐὰν ἐγκαίρως ἠρχόμεθα εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν Τουρκίαν, θὰ ἦτο ἴσως δυνατὴ — δὲν λέγω ἀσφαλῶς— ἴσως θὰ ἦτο δυνατὴ μία συνεννόησις. Ἀλλὰ τί συνέβη. Τὴν πρώτην περίοδον ἠγνοήθη ὁ Τουρκικὸς παράγων. Ἐκ τῶν ὑστέρων δέ, ὅταν ἡ Τουρκία, ὠθουμένη καὶ ἐκ μέρους τῶν Ἄγγλων ἀνεμίχθη εἰς τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, δὲν ἀντελήφθητε πλέον, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης καὶ ἔκτοτε δὲν ὑπῆρχε πλέον λύσις, ἡ ὁποία νὰ δικαιώνῃ τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου σύμφωνα μὲ τοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Μία ἄλλη παράλειψις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐπισημανθῇ εἶναι, ὅτι εἰς πρότασιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ γίνῃ ψήφισμα, ὅτι ἀνενδότως ἐμμένομεν εἰς τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐβεβαίωνε τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν ὑπῆρχε καμμία ἀνάγκη νὰ γίνῃ τοιοῦτον ψήφισμα, δοθέντος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐμμένει ἀνενδότως εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Καὶ ἐν τούτοις, παρὰ τὰς δοθείσας ὑποσχέσεις, παρὰ τὰς ἀναληφθείσας ὑποχρεώσεις, εὑρέθημεν εἰς τὴν τελευταίαν Συνέλευσιν συζητοῦντες πλέον περὶ αὐτοκυβερνήσεως καὶ ὄχι αὐτοδιαθέσεως. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἀνωτέρα βία ἐπέβαλεν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν ἀθέτησιν τῶν ὑποσχέσεών του αὐτῶν ἀπέναντι καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἔθνους. Ὅπως δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι κατέβαλε κάθε δυνατὴν προσπάθειαν διὰ νὰ μὴ ὀλισθήσῃ τὸ ζήτημα εἰς ὃ σημεῖον ἔφθασε. Φοβοῦμαι ὅμως, κ. ὑπουργέ, ὅτι ὁ μεγαλύτερος ἐχθρὸς τῶν δημοσίων ἐμφανίσεών σας εἶναι ἡ παρασκηνιακὴ στάσις σας, εἶναι ἡ ὑποχωρητικότης, τὴν ὁποίαν δεικνύετε εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν συνομιλίας σας. Καὶ αὐτὴν τὴν ὑποχωρητικότητα καὶ τὴν ἀτολμίαν σας αὐτὴν ἐχρησιμοποίησαν οἱ ἀντίπαλοι διὰ νὰ σᾶς ὠθοῦν ἀπὸ ὑποχωρήσεως εἰς ὑποχώρησιν ἕως ὅτου ἡ ἀνωτέρα βία σᾶς ἔκαμε νὰ ὑποκύπτετε. Οὔτε νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι ἐξυπηρετεῖται ἡ σοβαρότης τοῦ Κράτους μας, ὅταν ἐκτοξεύωνται ἐντεῦθεν ἀπειλαὶ καὶ πολιτικοὶ ἐκβιασμοί, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε πρόκειται νὰ πραγματοποιηθοῦν. Θὰ ἐρωτηθῶ — καὶ δικαίως: «Τί ὑμεῖς θὰ ἐκάμνατε εἰς τὴν θέσιν μας;». Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ὑπευθύνως διεχειριζόμην τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, θὰ μετέβαινα εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ θὰ ἔλεγον: Ἔρχομαι ἐδῶ διὰ νὰ ζητήσω τὸ δικαίωμα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεώς του, σύμφωνα μὲ τὸν Καταστατικὸν Χάρτην τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐπολέμησαν τὰ ἐλεύθερα ἔθνη καὶ εἰς τὸν πόλεμον αὐτὸν ἡ συμβολὴ τῆς Ἑλλάδος ἦτο σημαντικωτάτη. (Χειροκροτήματα). Ἐάν, κύριοι, λόγῳ πολιτικῶν πιέσεων δὲν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ δώσετε αὐτὸ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δίδητε εἰς λαοὺς ἡμιαγρίους, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει τίποτε ἄλλο. Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει ποίαν ἀπόφασιν πρόκειται νὰ λάβητε». Ἐνῷ, τί συνέβη μὲ ὑμᾶς κ. ὑπουργέ. Κάθε φορὰν ποὺ τὰ πράγματα περιήρχοντο εἰς δυσχερὲς σημεῖον καὶ ἤρχιζον αἱ διάφοροι συμβιβαστικαὶ προτάσεις, τὰς ὁποίας ἐπέρνατε ὡς σανίδα σωτηρίας, διὰ νὰ ἐξασφαλίσουν μίαν κανονικὴν ὑποχώρησιν καὶ διὰ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσατε ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον κατὰ τὴν τελευταίαν συνέλευσιν νὰ ἴδωμεν Κράτη, τὰ ὁποῖα μᾶς εἶχον μείνει ἀνέκαθεν πιστά, νὰ μᾶς ἐγκαταλείπουν. Διότι ἔπαυσαν πλέον νὰ ἔχουν πρὸς ἡμᾶς ἐμπιστοσύνην, ὅτι θὰ ἐμμείνωμεν ἀνενδότως εἰς τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ δικαίως. Καὶ θὰ σᾶς ἀναφέρω μίαν σημαντικὴν πληροφορίαν ποῖαι μᾶς κατεψήφισαν καὶ ποῖαι ἀπέσχον ἐκ τῶν Ἀραβικῶν χωρῶν, αἱ ὁποῖαι ἦσαν αἱ μόναι εὐμενῶς πρὸς ἡμᾶς διακείμεναι χῶραι. Ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς Περσικῆς προτάσεως: Ἰορδανία, Λιβερία καὶ Λιβύη. Κατά: Ἡνωμένη Ἀραβικὴ Δημοκρατία, Ὑεμένη. Ἀπέσχον: Ἰράκ, Λίβανος, Μαρόκον, Σαουδικὴ Ἀραβία, Σουδάν, Τυνησία. Καὶ τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι κατὰ τὴν ἐφετεινὴν σύνοδον ἐμειοψηφήσαμεν ἔναντι τῶν ἀντιδίκων μας, ἐνῷ δὲν ἐπρόκειτο πλέον περὶ αὐτοδιαθέσεως, ἀλλὰ περὶ αὐτοκυβερνήσεως. Φίλε, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἴπατε χθές, ὅτι ἡ τελευταία ἀπόφασις, ἡ ὁποία ἐψηφίσθη ὁμοφώνως, «κατά τι ποσοστὸν δικαιώνει τὸν ἀγῶνα τῶν Κυπρίων». Δὲν βλέπω ἀπὸ ποῦ τὸ ἀντλεῖτε αὐτό, ἐνῷ ἡ Τουρκία πανηγυρίζει καὶ ἑτοιμάζει ἀποθεωτικὴν ὑποδοχὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Διαβάσατε τὸν Ἀγγλικὸν τύπον διὰ νὰ ἴδητε πόσον ἐπαινετικὰ σχολιάζει τὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἐλήφθη ἀπὸ τὸν ΟΗΕ. Ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς διαβάσω, ὄχι πλέον λόγους προερχομένους ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ νὰ σᾶς διαβάσω σχόλια προερχόμενα ἀπὸ κυβερνητικὸν βουλευτήν, ὁ ὁποῖος ἐχρημάτισε καὶ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Λέγει τὰ ἑξῆς: «Ὡς ἐκ τούτου αἱ ἐξελίξεις ὑπῆρξαν δυσμενεῖς διὰ τὴν χώραν μας μὲ συνέπειαν νὰ μὴ ἀπολαμβάνωμεν σήμερον τοῦ κύρους καὶ τῆς ἐκτιμήσεως ἐκείνων, ποὺ ἡ Ἑλλὰς ἀπελάμβανε κατὰ τὸ μεγαλύτερον μέρος τῆς μεταπελευθερωτικῆς περιόδου».

§15ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος τὰ γράφει αὐτά;

§16Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγώ.

§17Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀποφευχθοῦν αἱ διακοπαὶ διὰ νὰ μὴ παραταθῇ ἡ συζήτησις. Ἐὰν σᾶς διακόπτω τὸ πράττω, διότι δὲν ἀντιλαμβάνομαι ποίαν σχέσιν ἔχει μὲ τὰς προηγουμένας σας σκέψεις τὸ δημοσίευμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐξ ἄλλου δὲν ἐπεβεβαιώθη ἀπὸ τὸν συνάδελφον, εἰς τὸν ὁποῖον ἀποδίδεται καὶ εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκει νὰ τὸ ἑρμηνεύσῃ.

§18Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ σᾶς ἀνεκοίνωσα κείμενα.

§19Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ὀφείλω μίαν ἐξήγησιν καὶ πρὸς ὑμᾶς καὶ πρὸς τὸ Σῶμα. Ἀνεφέρατε τὰς ψήφους τῶν Ἀραβικῶν χωρῶν. Ἐν πρώτοις πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ Λιβερία, τὴν ὁποίαν ἀνεφέρατε δὲν εἶναι Ἀραβικὸν Κράτος καὶ εἶναι εἰς ὅλα οὐραγὸς τῶν Η.Π.Α. Ἀκόμη θέλω νὰ σᾶς εἴπω κἄτι, τὸ ὁποῖον ἀγνοεῖτε, ὅτι ἀπὸ πέρυσιν ἡ Τουρκία ἔκαμε μίαν μεγάλην στροφὴν ὡς πρὸς τοὺς Ἄραβας καὶ ἐνῷ πάντοτε ζωηρῶς ἐπολέμησε τὸ Ἀλγερινόν, ἐφέτος εἶναι μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὴν Ἀλγερινὴν προσφυγήν. Καὶ αὐτὸ ἦτο φυσικὸν νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν στάσιν πολλῶν Ἀραβικῶν χωρῶν αἵτινες εἶναι ἐπὶ πλέον ὅλαι μουσουλμανικαί, καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ ὄχι ὑπερψηφίσεις ἀλλὰ ἀποχάς.

§20Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ σᾶς ἀνέφερα μερικὰ γεγονότα, δὲν ἐξήγαγον συμπεράσματα. Ἀλλά, κ.κ. βουλευταί, δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει πλήρης ἁρμονία μεταξὺ τῆς ἀπόψεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῆς ἀπόψεως τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου. Διότι τὴν 22αν Ὀκτωβρίου ὁ Ἀρχιεπίσκοπος ἐδήλου: «Ἡ Ἑλλὰς ἐπανειλημμένως ἐδήλωσεν, ὅτι οὐδεμίαν ἐδαφικὴν ἀξίωσιν ἔχει ἐπὶ τῆς Κύπρου εἴτε κατὰ τὸ παρὸν εἴτε κατὰ τὸ μέλλον. Ποῖον θὰ εἶναι τὸ μέλλον μιᾶς ἀνεξαρτήτου Κύπρου, ἀφορᾷ τὸν Κυπριακὸν λαόν». Ἰδοὺ ἡ ἄποψις τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὰς συζητήσεις τῆς πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, σελὶς 43–45 ὁμιλεῖ «περὶ ἠγγυημένης ἀνεξαρτησίας». Ὑπάρχει μία διαφορὰ ἀπόψεων, τὴν ὁποίαν θὰ ἤθελον νὰ μοῦ ἐξηγήσῃ.

§21Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἐγένοντο ἐπανειλημμέναι δηλώσεις.

§22Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἰδοὺ ὁ θλιβερὸς ἀπολογισμὸς τῆς διαχειρίσεως τοῦ Κυπριακοῦ. Ἡ Κυβέρνησις καλεῖται καὶ τὴν ἱστορικὴν αὐτὴν στιγμὴν νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴ μεγάλην της εὐθύνην, ὡς καὶ τὰ σφάλματα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπέπεσε κατὰ τὴν διαχείρισίν του καὶ νὰ προχωρήσῃ μὲ ἀποφασιστικότητα καὶ ταχύτητα εἰς λύσεις, τὰς ὁποίας δυστυχῶς ὅπως ἄλλωστε καὶ κατά τινα τρόπον ἐξέφερε καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπιβάλλουν αἱ τραγικαὶ σημεριναὶ συνθῆκαι. Κύριοι βουλευταί, φοβοῦμαι, ὅτι τὰ δεινά μας δὲν ἐτελείωσαν ἀκόμη, δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ νέων ἐθνικῶν καταστροφῶν, δὲν τὸ λέγω ὡς σχῆμα λόγου, τὸ λέγω μὲ πλήρη συναίσθησιν τῆς σοβαρότητος τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ὡδήγησεν ἡ ἀσύνετος πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Τσιριμῶκος, ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§24Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀνεφέρθη πρῶτον εἰς τὸ Κυπριακὸν καὶ κατὰ δεύτερον λόγον εἰς τὴν διεθνῆ θέσιν τῆς Ἑλλάδος. Ἡ Δημοκρατικὴ Ἕνωσις προσάπτει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, πρῶτον, ὅτι ἐπεδείνωσε τὸ Κυπριακὸν καὶ τὸ ἐπεδείνωσε μέχρι βαθμοῦ, τὸν ὁποῖον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῇ κανεὶς μέχρι πρὸ ὀλίγου καιροῦ καὶ δεύτερον, ὅτι περιήγαγε τὴν διεθνῆ θέσιν τῆς Ἑλλάδος εἰς κατάστασιν πρωτοφανῆ διὰ τὰ διπλωματικὰ χρονικά. Ἐπὶ τοῦ πρώτου θέματος θὰ ἔπρεπε νὰ σημειωθῇ, ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν, ἐπῆλθεν ἡ πλήρης ὑποτίμησις —εἰς τὴν νομισματικὴν σημασίαν τῆς λέξεως— τοῦ Κυπριακοῦ. Καὶ κατὰ τὴν κρίσιν μας ἐπῆλθε συστηματικῶς, θεληματικῶς, ὄχι διὰ μιᾶς Κυβερνητικῆς ἀποφάσεως, ἀλλὰ διὰ μιᾶς σειρᾶς Κυβερνητικῶν ἐνεργειῶν καὶ παραλείψεων. Καὶ τοῦτο δὲν ὀφείλεται εἰς ἁπλῆν μεταβολὴν τρόπου χειρισμοῦ, ἀλλὰ εἰς μεταβολὴν πολιτικῆς, δηλαδὴ δὲν ὀφείλεται εἰς μεταβολὴν τακτικῆς, ἀλλὰ εἰς μεταβολὴν αὐτῶν τούτων τῶν στρατηγικῶν σκοπῶν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Κορύφωμα τῆς πορείας ἀπετέλεσεν ἡ τελευταία ἀπόφασις τοῦ Ο.Η.Ε. Κορύφωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἐπιστέγασμα τὴν ψηφοφορίαν εἰς τὸν ΟΗΕ, κορύφωμα ἀλλὰ ὄχι τέρμα. Πρέπει νὰ διερωτηθῇ κανείς, κ. βουλευταί, ἐὰν ὑπῆρχε τρόπος νὰ ἀντιμετωπισθῇ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα ἐξ ὑπαρχῆς ὡς ἓν ἐκ τῶν θεμάτων τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Ἑλλάδος θέμα τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ τοποθετηθῇ ἐντὸς τῶν πλαισίων τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς, ὡς σκοπὸς μακρᾶς πνοῆς, ἐνῷ ταὐτοχρόνως ἡ ἐν γένει πορεία τοῦ ἔθνους, ἡ ἐν γένει ἐξωτερική του πολιτικὴ θὰ ἐπηρεάζεται ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον ἀπὸ αὐτό. Προσωπικῶς πιστεύω ὄχι. Ἐν τούτοις ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἀφ’ ἧς τὸ Κυπριακὸν ἐνεφανίσθη εἰς τὸν διεθνῆ ὁρίζοντα καὶ ἐνεφανίσθη κατὰ τὸν δημοκρατικώτερον τῶν τρόπων, διὰ τοῦ δημοψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ἔγινε κατὰ τὸ 1950 εἰς τὴν Κύπρον, ἀπὸ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὑπῆρξαν παράγοντες τοῦ πολιτικοῦ μας βίου, οἱ ὁποῖοι πράγματι ἐθεώρουν, ὅτι πράγματι μία τοιαύτη ἐλάσσων ἀντίληψις τοῦ ζητήματος, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπικρατήσῃ. Δὲν κάμνω ὑπαινιγμὸν εἰς τὸν δισταγμόν, μετὰ τοῦ ὁποίου αἱ Κυβερνήσεις τοῦ Κέντρου ἀπέβλεψαν εἰς τὴν ἀνακίνησιν τοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἐν γένει συνομιλίας ἀκόμη καὶ τὰς δημοσίας ἐκδηλώσεις, τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν ἡ Κυβέρνησις Παπάγου, μία τοιαύτη ἀντίληψις ἐφαίνετο κυριαρχοῦσα, ἐὰν λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψει, ὅτι τὸ Βαλκανικὸν Σύμφωνον συνήφθη τὸ 1953 μὲ τὸ Κυπριακὸν εἰς τὴν προθήκην, ἀκόμη καὶ ἡ συμφωνία διὰ τῆς ὁποίας παρεχωρήθησαν στρατιωτικαὶ βάσεις εἰς τὰς ΗΠΑ (πρᾶγμα ποὺ ἔγινε τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1953), καὶ ὁλόκληρος ἡ κρίσις τοῦ Σουέζ, δηλαδὴ ἡ ἀποχώρησις τῶν Ἄγγλων ἀπὸ τὴν Αἴγυπτον ἀντιμετωπίσθη χωρὶς νὰ φαίνεται, ὅτι αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις ἀνησύχησαν, μήπως τυχὸν ἡ ἀποχώρησις τῶν Ἄγγλων ἀπὸ τὸ Σουὲζ θὰ ἐσήμαινε μόνιμον καὶ παγίαν ἐγκατάστασιν εἰς τὴν Κύπρον. Αἱ ἀνησυχίαι αὐταὶ πείθουν, ὅτι ἡ ἐντύπωσις, ὅτι τὸ Κυπριακὸν ἀπετέλει μόνον ἓν θέμα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Ἑλλάδος, ἐφαίνετο κυριαρχοῦσα μέχρις ἑνὸς ὡρισμένου σημείου. Κατὰ τὴν κρίσιν μου, οὕτως ἢ ἄλλως, ἕνα θέμα, ὅπως τὸ Κυπριακόν, θὰ ἔχανεν, ἐν τῇ πορείᾳ, τὸν χαρακτῆρα αὐτόν. Μόνον εἰς τὴν ἀπίθανον περίπτωσιν, καθ’ ἣν θὰ ἦτο δυνατὸν εἰδυλλιακῶς νὰ ἐμφανισθῶμεν εἰς τὸν ΟΗΕ, κρατοῦντες ἀνὰ χεῖρας τὸν Καταστατικὸν Χάρτην, εἰς τὸν ὁποῖον ἀναγράφεται τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν καὶ ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει μας καὶ ἐπὶ μία ὡραίᾳ ἀγορεύσει εἰς τὸν ΟΗΕ, συναινούσης καὶ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, θὰ ἐγένετο αὐθωρεὶ δεκτόν, ὅτι δίκαιον ἔχει ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Κύπρος, ἄρα πρέπει νὰ δοθῇ ἡ αὐτοδιάθεσις εἰς τὴν Κύπρον, μόνον εἰς τὴν ἀπίθανον αὐτὴν περίπτωσιν θὰ ἠδύνατο νὰ περάσῃ τὸ Κυπριακὸν ὡς ἓν ἐκ τῶν θεμάτων τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς ζωῆς. Τούτου μὴ ὄντως δυνατοῦ, τὸ θέμα τὸ Κυπριακόν, εἶναι ἐκ τῶν προβλημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἢ δὲν ἐγείρονται, ἐὰν εἶναι δυνατόν, ἢ ὅταν ἐγείρωνται, γίνονται κυρίαρχα προβλήματα εἰς τὴν ζωὴν τῶν Ἐθνῶν. Καὶ ὄχι ὑπὸ τύπον θεομηνίας, ὄχι ὑπὸ τύπον ὀχληρᾶς ὑποθέσεως, ἡ ὁποία διαταράσσει τὴν ἤρεμον ἐθνικὴν ζωήν, ἀλλὰ ὑπὸ τύπον προβλήματος, ποὺ διεγείρει τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν καὶ χρησιμεύουν εἰς τὸ νὰ ἀποκτᾷ, τὸ Ἔθνος, ὅπως εἰς κάθε μεγάλην ἐθνικὴν περίπτωσιν, συνείδησιν τῆς μοίρας καὶ τῶν σκοπῶν του καὶ τὸ βοηθοῦν εἰς ὅλας τὰς ἐκδηλώσεις τῆς ἐθνικῆς του ζωῆς, διότι, τὸ Ἔθνος, παίρνοντας συνείδησιν τῶν σκοπῶν καὶ τῆς μοίρας του, ἀποφασίζει εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς νὰ ἀναπτύξῃ τὴν δραστηριότητά του, διὰ νὰ εἶναι ἄξιον καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας του καὶ τῆς ἐπιδιώξεως ἐθνικῶν σκοπῶν. Μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν ἀπόψεων, δὲν ὑπάρχει πλέον ἐπιλογή. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς, ἠγέρθη τὸ Κυπριακόν, ἐπέτασσε, κατὰ τὴν κρίσιν μου, εἰς τὸ Ἔθνος καὶ τὴν Κυβέρνησίν του, νὰ σκεφθοῦν, ὅτι πρὸ παντὸς ἄλλου, ὀφείλουν νὰ ἀποκτήσουν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Πρὸ ὀλίγου, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, διακόπτων τὸν ἀξιότιμον κύριον ἐκπρόσωπον τῶν Φιλελευθέρων, ὑπέμνησεν, ὅτι μεταξὺ τῶν δύο Γενικῶν Συνελεύσεων τοῦ ΟΗΕ, ὑπῆρξε μεταβολὴ τῆς Τουρκικῆς πολιτικῆς ἔναντι τοῦ Ἀλγερινοῦ προβλήματος. Διὰ τῆς διακοπῆς του, ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ Τουρκία ἔχει ἐξωτερικὴν πολιτικήν, εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀσκήσῃ ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ ἀνεξαρτήτως τῆς συμμαχίας εἰς τὸ ΝΑΤΟ μὲ τὴν Γαλλίαν, πηγαίνει πρὸς τὰ ἐκεῖ, ποὺ τὰ συμφέροντά της ἀπαιτοῦν, διὰ νὰ δύναται νὰ εἶναι ἰσχυροτέρα, ἔναντι τῆς Ἑλλάδος.

§25Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Σᾶς διακόπτω, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἀντιληπτόν, ὅτι ἡ παρουσία τῆς Τουρκίας εἰς τὸ Κυπριακόν, ἀποτελεῖ μίαν πραγματικότητα, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ἀγνοοῦμεν. Πέραν αὐτοῦ, ὅμως, ἡ δύναμίς της, κυρίως συνίσταται εἰς τὸ γεγονός, ὅτι ἡ κατέχουσα δύναμις ἐπιθυμεῖ τὴν παρουσίαν της. Ἐὰν ἦτο ἡ Τουρκία μόνη εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτὸν κατὰ τῆς Ἑλλάδος, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιδράσῃ ἀποτελεσματικῶς κατὰ τοῦ δικαίου τῶν Κυπρίων. (Χειροκροτήματα).

§26Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐφαντάσθητε, ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον εἴπατε, τὸ ἀγνοῶ;

§27Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἀπεδώσατε τὴν μεταστροφὴν τῶν Ἀράβων εἰς τὴν ἐπιτυχῆ ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Τουρκίας. Καὶ ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν ἡ Τουρκία παίζῃ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, τὸν οἷον παίζει ρόλον, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονός, ὅτι τὴν ἐνθαρρύνει ἡ Ἀγγλία, ἡ ὁποία εἶναι ἡ κατέχουσα τὴν Κύπρον δύναμις. Διατὶ ἀγνοεῖτε, αὐτὴν τὴν πραγματικότητα;

§28Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὴν ἐντύπωσιν αὐτὴν περὶ τῆς ἱκανότητος τῆς Τουρκίας, ἣν ἔδωσε μόλις πρὸ ὀλίγων λεπτῶν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ Τουρκία κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος προέβη εἰς τοιαύτας καὶ τοιαύτας ἐνεργείας, ὥστε, ὁμόθρησκος ταὐτοχρόνως χώρα, νὰ ἐπιτύχῃ νὰ ἐπηρεάσῃ τινὰς ἐκ τῶν Ἀραβικῶν χωρῶν.

§29Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἐὰν θεωρῆτε αὐτὴν τὴν πολιτικὴν τῆς Τουρκίας, ὡς πολιτικὴν εὐφυῆ καὶ ἐπιτυχῆ, εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτὴν προηγήθημεν ἡμεῖς τῶν Τούρκων.

§30Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὅταν θὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα, θὰ ἐξηγήσω τὴν ἄποψίν μου. Ἡ παρέμβασίς μου, ἀφεώρα ἕνα καὶ μόνον, νὰ ἐπισημάνω τὸ πραγματικὸν γεγονός, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος, λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι ἐδῶ αὐτὴν τὴν στιγμήν, πρὸ ὀλίγων λεπτῶν, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν κ. Βενιζέλον, ἐξήγησε τὰς διπλωματικὰς ἱκανότητας τῆς Τουρκίας.

§31Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θὰ ἐπιτρέψητε καὶ εἰς ἐμέ, ποὺ εἶμαι εἰς τὸ βῆμα, νὰ προχωρήσω. Βεβαίως, φαντάζομαι, ὅτι ἡ διακοπὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι πιστεύει, ὅτι ἐγὼ δὲν γνωρίζω, ὅτι εἶναι ὅπλον τῆς Τουρκίας τὸ ὅτι ἡ κατέχουσα δύναμις εἶναι φιλικὴ πρὸς αὐτὴν καί, ἐὰν μοῦ ἔκαμνε τὴν τιμὴν νὰ ἔχῃ τὴν ὑπομονὴν νὰ μὲ ἀκούσῃ προχωροῦντα, ἀναμφιβόλως θὰ ἔβλεπεν, ὅτι ἔχω πλήρη συνείδησιν αὐτοῦ τοῦ πράγματος. Μὲ τὴν διαφοράν, ὅμως, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πέραν τῆς ἐνισχύσεως ἐκ μέρους τῆς κατεχούσης δυνάμεως, ἔχει καὶ πρόσθετα ὅπλα, τὰ ὁποῖα ἀντλεῖ ἀπὸ τὸ ἰδικόν της ὁπλοστάσιον. Εἴπατε, πρὸ ὀλίγου, ὅτι εἰς τὸ Ἀλγερινόν, εἴχομεν ἡμεῖς προηγηθῆ. Βεβαίως, ἀλλὰ ὑποσημειώνω, ὡς εὐφυᾶ πρᾶξιν τῆς Τουρκίας, τὸ ὅτι αὐτὴ ἦτο ἀντίθετος πρὸς τοὺς Ἀλγερινοὺς καὶ μετέβαλε τὴν στάσιν της, χάριν τῶν σκοπῶν της. Αὐτὸ ἔχει σημασίαν καὶ ὑπογραμμίζω, πράγματι, ὅτι ἡ Τουρκία ἔχει ἐξωτερικὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία κάμνει, ὥστε καὶ ἡ κατέχουσα δύναμις νὰ τὴν ἐνισχύῃ — καὶ ὄχι ἡμᾶς, ποὺ εἴμεθα ἐπίσης σύμμαχοί της— καὶ πέραν τούτου, νὰ προβαίνῃ εἰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι τὴν ἐνισχύουν. Διότι ὑποθέτω, ὅτι καὶ τῆς κατεχούσης δυνάμεως ἡ φιλία δὲν εἶναι μονόπλευρος. Ὀφείλεται βεβαίως καὶ εἰς τὴν Τουρκίαν.

§32Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἔχει ἐλευθερίαν ἑλιγμῶν, εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν.

§33Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Διότι τὸ θέλει, τὴν ἔχει. Ἔρχομαι, λοιπόν, κύριοι εἰς τὴν συγκεκριμένην περίοδον, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται σήμερον. Εἶπον, πρὸ ὀλίγου, ὅτι παριστάμεθα πρὸ τοῦ φαινομένου τῆς ὑποτιμήσεως (ὑπὸ τὴν νομισματικήν, ἐπαναλαμβάνω, ἔννοιαν) τοῦ Κυπριακοῦ, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀνέλαβεν ὁ σημερινὸς Πρωθυπουργός. Δὲν γνωρίζω, διὰ ποῖον λόγον καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ὁμιλῶ παρὰ ἐπὶ γεγονότων καὶ ὄχι ἐπὶ κρίσεων, διὰ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔχουν μέχρι σήμερον ἐκδηλωθῆ. Ἠθέλησε νὰ ἐπαναφέρῃ, ἆρα γε, τὸ Κυπριακὸν εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔλεγον πρὸ ὀλίγου, καὶ νὰ τὸ καταστήσῃ ἕνα ἐκ τῶν θεμάτων τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς; Δὲν γνωρίζω. Ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ 1956 μέχρι σήμερον, μετεβλήθη ἡ ὄψις καὶ τῶν τριῶν βάθρων τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἡ ὄψις του εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας, ἡ ὄψις του εἰς τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην, ἡ ὄψις του εἰς τὴν διπλωματικὴν δραστηριότητα. Ἀρχίζω, ἀπὸ τὸ ἐσωτερικόν. Ποῖος δὲν εἶχε τὸ αἴσθημα, ὅτι ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1956 παριστάμεθα πρὸ μιᾶς προσπαθείας νὰ ἀμβλυνθῇ ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις, ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος; Ποῖος δὲν ἔχει τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἐπεχειρήθη συστηματικῶς εἰς αὐτὸ τὸ φρούριον τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, τὴν Ἑλλάδα, εἰς αὐτὸν τὸν φυσικὸν σύμμαχον, τὸν εἰλικρινέστερον ὅλων (καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἄλλος εἰλικρινέστερος, διότι ἡ Ἑλλὰς αἰσθάνεται μέσα της τὴν ἐθνικὴν σάρκαν της τὸν πόνον τῶν Κυπρίων), ποῖος δὲν ἔχει τὸ αἴσθημα, ὅτι ἐπεχειρήθη νὰ χυθῇ νερὸ εἰς τὸ κρασὶ τοῦ ἐνθουσιασμοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου, καὶ τοῦτο συστηματικῶς; Καὶ δὲν ἐχύθη μόνον νερό, ἐχύθη καὶ αἷμα, εἰς τὸ συλλαλητήριον τῆς 9.5.1956. Σταχυολογῶ μόνον γεγονότα, διότι δὲν ἐννοῶ νὰ ἀπεραντολογήσω. Σταχυολογῶ γεγονότα, διὰ νὰ εἴπω, ὅτι ἀπὸ τοῦ συλλαλητηρίου ἐκείνου καὶ ἐντεῦθεν, ὁ Ἑλληνικὸς δρόμος ἐσίγησεν, ἐσίγησεν ὁλόκληρος ὁ λαός, δὲν ἠδυνήθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἐκφράζῃ, τοὐλάχιστον, κάθε φορὰ ποὺ ἕνα σημαντικὸν στοιχεῖον προστίθεται εἰς τὸ Κυπριακὸν καὶ τὸν ἐνθουσιασμόν του ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τὴν ἀγανάκτησίν του διὰ τὰς ἀνόμους πράξεις τῶν Τούρκων καὶ τῶν Βρεταννῶν καὶ τὴν συμπαράστασίν του εἰς τοὺς Κυπρίους. Ἔχει σημασίαν τοῦτο, ὄχι διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς σιγῶν, παύει νὰ ἐνδιαφέρεται ἢ παύει νὰ ἔχῃ τὸ αὐτὸ πάθος διὰ τὸ Κυπριακόν. Ἐνδιαφέρει, διότι ὅ,τι γίνεται μέσα εἰς τὴν Ἑλλάδα συντελεῖ εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἀκόμη πλέον σημαντικόν. Ποῖος δὲν παρετήρησε μίαν ἀδυναμίαν τοῦ κυβερνῶντος Κόμματος, πρὸ τῆς ὁμοφωνίας ὅλων τῶν παρατάξεων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἰς τὸ ζήτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως; Ποῖος, ἀκόμη, δὲν ἐνθυμεῖται τὰς ὀργίλους δηλώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐξ ἀφορμῆς ὡρισμένων μηνυμάτων τοῦ Διγενῆ, ὁ ὁποῖος ὡμιλοῦσε περὶ τῆς ἀνάγκης ἑνιαίου ἐθνικοῦ μετώπου εἰς τὴν Ἑλλάδα; Ποῖος, τέλος, δὲν παρετήρησεν, ὅτι ἀπεφεύχθη καὶ ἡ στοιχειώδης ἐνέργεια ἐνημερώσεως ἢ κατὰ τὸ δυνατὸν ἐπιτεύξεως ὁμοφωνίας μεταξὺ τῶν πολιτικῶν κομμάτων; Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ὑπάρχουν ἄλλαι περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἐπὶ ἑνὸς θέματος ἐθνικοῦ λεπτοτάτου, μία Κυβέρνησις ἀξιοῖ νὰ προβαίνῃ εἰς ὅλας τὰς ἐνεργείας ἄνευ προσπαθείας, ἀποκαταστάσεως ἑνιαίας ἐθνικῆς πολιτικῆς, πρᾶγμα ποὺ προσπαθοῦν πάντοτε αἱ Κυβερνήσεις ὅλων τῶν Ἐθνῶν, μεγάλων ἢ μικρῶν. Δὲν θέλω νὰ λάβω θέσιν, ἐπὶ τοῦ περιφήμου θέματος τῶν μυστικῶν φακέλλων, οἱ ὁποῖοι δίδονται ἢ δὲν δίδονται εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς Κομμάτων. Προσωπικῶς πιστεύω, ὅτι καὶ ἐὰν δὲν δίδονται οἱ μυστικοὶ φάκελλοι, ὑπάρχει τρόπος, πέραν τῶν δημοσίων κυβερνητικῶν δηλώσεων, νὰ γίνεται κἄποια ἐξήγησις μετὰ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων ἐπὶ ὑπευθύνων διακοινώσεων, μὲ ἀποτέλεσμα ἢ τὴν διαφωνίαν ἢ τὴν ὁμοφωνίαν, πάντως τὴν δυνατότητα τῆς ἀνθρωπίνης ἀνταλλαγῆς ἀπόψεων καὶ γνωμῶν, ὥστε νὰ μὴ αἰσθάνεται ἡ Κυβέρνησις μόνη, νὰ μὴ θέλῃ νὰ αἰσθάνεται μόνη εἰς τὴν διαχείρισιν ἑνὸς τοιούτου μεγάλου ζητήματος. Ἐδῶ, ὅμως, ἐνῷ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἀπὸ τὴν μία πλευρὰν ὑπάρχει μία σειρὰ μυστικῶν ἐνεργειῶν, ποὺ δὲν δύνανται νὰ ἀνακοινωθοῦν, καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν κόμματα, ἡγέται, ὑπεύθυνοι ἄνθρωποι, ὅλοι, ἠναγκασμένοι νὰ ἔχουν ἢ ἀτομικοὺς φακέλλους, τοὺς ὁποίους καταρτίζουν ἀπὸ πληροφορίας ἢ ἀπὸ δημοσιεύματα τοῦ ξένου τύπου, ἢ νὰ μὴ ἔχουν καμμίαν πληροφορίαν καὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι, ὡς νὰ εἶναι ἐπὶ κεφαλῆς συλλαλητηρίου τοῦ λαοῦ, ἐξαίροντες μόνον τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα τῶν Ἑλλήνων. Πέραν τούτου, οὔτε ἡ συνεργασία τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας μὲ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἐπετεύχθη. Τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1957, ἐγένετο πρότασις ψηφίσματος τῆς Βουλῆς, ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Καὶ ἀπερρίφθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Τὸν Αὔγουστον τοῦ 1958, κατὰ πρότασιν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κοινωνικοῦ Κόμματος, ἦλθεν σχέδιον ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον καὶ πάλιν θὰ ἐνίσχυε τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν διεκδίκησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Εἶχε καὶ δεύτερον τμῆμα τὸ ψήφισμα αὐτό. Τὸ δεύτερον τμῆμα, ἦτο οὐσιῶδες διὰ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ διὰ τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην. Διότι εἶχε προηγηθῆ ἕνα ψήφισμα τῆς Τουρκικῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, κατὰ τὸ ὁποῖον εἰσηγητὴς ἢ ἐφευρέτης τῆς ἰδέας τῆς διχοτομήσεως ἦτο ὁ Ἕλλην ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ εἰς τὸ ψήφισμα αὐτὸ ἀνεγράφετο, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία διαψεύδει τὴν Τουρκικὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, καὶ τὸ ψήφισμα αὐτὸ ἠδύνατο νὰ ὑπάγῃ εἰς ὅλας τὰς Βουλὰς τοῦ κόσμου, ὅπου εἶχε σταλῆ τὸ ψήφισμα τῆς Τουρκικῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, διὰ νὰ διαψευσθῇ μία ἰδέα, ἡ ὁποία ἐπιμόνως ἐπαναλαμβάνεται, μέχρι καὶ τῆς τελευταίας συνεδριάσεως εἰς τὸν ΟΗΕ, ὅπου ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Τουρκίας, εἶπεν, ὅτι ἡ διχοτόμησις εἶναι ἰδέα, τῆς ὁποίας τὸν ἐμπνευστὴν δὲν θὰ ἀναφέρω ἐδῶ, διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν καὶ πάλιν ἀσκόπους συζητήσεις. Καὶ ἐκεῖνο τὸ ψήφισμα ἀπερρίφθη. Ἰδού, λοιπόν, ὡς πρὸς τὸ ἐσωτερικόν, εἰς τὸ ὁποῖον προστίθεται καὶ ὁ ὑπαινιγμός, ὅτι ὑπάρχει παράταξις ποὺ θέλει νὰ μείνῃ ἀνοικτὸν τὸ Κυπριακόν, διὰ νὰ δημαγωγῇ καὶ νὰ τὸ ἐκμεταλλεύεται. Ἀλλὰ ἂς φθάσωμεν εἰς τὸ δεύτερον θέμα, τῆς Διεθνοῦς Κοινῆς Γνώμης. Εἶπον τὴν σημασίαν τῆς ἀπορρίψεως τῶν ψηφισμάτων καὶ εἶπον, τί ἐντύπωσιν ἔκαμεν εἰς τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην, ὅτι μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα, πᾶσα ἐκδήλωσις ἀγανακτήσεως καὶ συμπαραστάσεως ἔχει ἀτονίσει. Ἡ διεθνὴς κοινὴ γνώμη, κύριοι βουλευταί, δὲν διεφωτίσθη συστηματικῶς. Μεταχειρίζομαι τὴν ἀρνητικὴν αὐτὴν ἔκφρασιν, διὰ νὰ μὴ μεταχειρισθῶ ἄλλην, ἡ ὁποία θὰ ἦτο βαρυτάτη. Πράγματι, διὰ τίποτε, ἀπὸ ὅσα ἠδύνατο νὰ προκαλέσουν μίαν συμπαράστασιν τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης, διὰ τίποτε ἀπὸ ὅσα θὰ ἠδύναντο, τοὐλάχιστον, νὰ προκαλέσουν ἐρωτηματικά, ὡς πρὸς τὴν συμπεριφορὰν τῶν Τούρκων καὶ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, διὰ τίποτε ἀπὸ ὅσα ἔχουν διαδραματισθῆ, δὲν ἐγένετο διαφώτισις εἰς τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην. Ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ λέγεται, ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Ἀγγλίας κ. Σάντυς, ὅτι οἱ Ἄγγλοι στρατιῶται εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐπιβάλουν τὸν νόμον καὶ τὴν τάξιν ἐναντίον συμμοριῶν τρομοκρατῶν καὶ ἐγκληματιῶν, ὡς ἀποκαλεῖ τοὺς Ἕλληνας τῆς Κύπρου, οἱ ὁποῖοι μάχονται διὰ τὴν ἐλευθερίαν των. Καὶ ἐνῷ ἔχομεν εἰς χεῖρας μας ἄπειρα στοιχεῖα, περὶ τῶν βρεταννικῶν ὠμοτήτων, διὰ τῶν ὁποίων ἡ Μεγάλη Βρεταννία δὲν παραβαίνει μόνον τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἀλλὰ παραβαίνει καὶ ὅλας τὰς διατάξεις τῆς οἰκουμενικῆς διακηρύξεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου καὶ πολίτου τοῦ ΟΗΕ, τῆς ὁποίας ἑορτάζομεν τὴν 10ετίαν σήμερον, ἐνῷ εἴχομεν ὅλα αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, δὲν φέρομεν ταῦτα εἰς τὴν δημοσιότητα, ὡς ὠφείλαμεν.

§34Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἀσφαλῶς, γνωρίζετε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐνήγαγε τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου...

§35Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μάλιστα.

§36Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). ...καὶ ὅτι συνεχίζεται ἐκεῖ ἐπὶ διετίαν, μία διαδικασία, βραδεῖα μέν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἱκανοποιητική, διότι ἐδόθη μία εὐκαιρία νὰ ἔλθουν εἰς δημοσιότητα ὅλα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀνεφέρατε. Συνεπῶς, δὲν δύνασθε νὰ λέγετε, ὅτι ἡ Ἑλλάς, εἰς τὴν δήλωσιν τῶν Ἄγγλων, ὅτι ἔχουν δίκαιον, προσπαθοῦντες νὰ ἐπιβάλουν τὴν τάξιν καὶ ὅτι ἀγωνίζονται ἐναντίον συμπολιτῶν, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀντέδρασεν. Ὄχι μόνον ἀντέδρασεν εἰς ὅλους τοὺς Διεθνεῖς Ὀργανισμούς, ἀλλὰ καὶ ἐνήγαγε, διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἀκριβῶς, τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν.

§37Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μου, κύριε Πρόεδρε...

§38Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Σεῖς, ἐξεπροσωπήσατε τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι ἀρκετὸν αὐτό.

§39Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς.

§40Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἐξεπροσωπήσατε τὴν Κυβέρνησιν.

§41Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Βεβαίως τὴν ἐξεπροσώπησα, ἀλλ’ ὑπάρχουν δύο προσφυγαί, κύριε Πρόεδρε.

§42Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Δὲν ὑπεισέρχομαι εἰς τὴν οὐσίαν. Μὲ ὅσα, ὅμως, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ἠθέλησε νὰ δημιουργήσῃ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐφρόντισεν ἐπαρκῶς νὰ διαφωτίσῃ τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην. Καὶ εἶπον ὅτι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἐχρησιμοποίησε πάντα Διεθνῆ Ὀργανισμὸν διὰ νὰ προβάλῃ τὸ δίκαιον αἴτημα τῶν Κυπρίων, κατήγγειλε καὶ τὰς πράξεις τῶν Ἄγγλων καὶ ἐφθάσαμε καὶ εἰς τὸ σημεῖον νὰ ἐναγάγωμεν τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, ἐπὶ τῆς προσφυγῆς δὲ αὐτῆς διεξάγεται ἀπὸ διετίας μία διαδικασία.

§43Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ εἶμαι κακῆς πίστεως καὶ νὰ μὴ ἀγνοῶ, ὅτι ὑποβάλατε τὴν προσφυγὴν εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Εὐρώπης. Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὑπάρχουν τρία θέματα. Ἡ προσφυγὴ εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Εὐρώπης, ἡ προσφυγὴ εἰς τὸν ΟΗΕ καὶ ἡ διεθνὴς κοινὴ γνώμη. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον, γνωρίζετε, ὅτι εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Εὐρώπης, διὰ νὰ γίνῃ δεκτὴ μία προσφυγή, πρέπει νὰ ἔχουν ἐκπληρωθῆ ὡρισμέναι προϋποθέσεις. Τὸ Συμβούλιον τῆς Εὐρώπης, δὲν ἐκράτησε, κύριοι, παρὰ 15 περιπτώσεις ὠμοτήτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων μάλιστα ἡ δημοσιότης δὲν εἶναι δυνατή, ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθῆ ἡ προδικασία. Δεύτερον, ὑπάρχει ἡ περίφημος προσφυγὴ εἰς τὸν ΟΗΕ, τῆς ὁποίας παρῃτήθημεν καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ τὸ ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ἔφθασε μέχρι τοῦ ΟΗΕ, κατετέθη καὶ ἀπεσύρθη καὶ οὐδέποτε ἐδόθη ὑπ’ αὐτοῦ εὐρεῖα δημοσιότης, εἰς τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην. Ἐζήτησα ἐπανειλημμένως νὰ μάθω, ἐὰν ὑπάρχῃ περὶ ὅλων αὐτῶν, ἔστω ἕνα τευχίδιον —κάθε φορὰν ποὺ εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπικοινωνῶ μὲ διεθνεῖς ὀργανισμούς, σχέσιν ἔχοντας μὲ τὰ δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου, εἰς τὸ ἐξωτερικὸν— ἕνα τευχίδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ἀναφέρῃ τὰς 500 περιπτώσεις ὠμοτήτων, αἱ ὁποῖαι περιέρχονται εἰς τὸ ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον κατετέθη καὶ ἀπεσύρθη ἀπὸ τὸν ΟΗΕ. Δὲν ὑπάρχει καὶ γνωρίζει μόνον ἡ διεθνὴς κοινὴ γνώμη, ὅτι ὑπάρχουν τρομοκράται εἰς Κύπρον, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν μέχρι τοῦ σημείου νὰ φονεύουν μίαν Ἀγγλίδα, διὰ χειρὸς ἄλλου, διότι οἱ ἴδιοι δὲν τὴν ἐφόνευσαν. Γνωρίζει, ὅτι ὑπάρχει ἕνας δημοκρατικὸς στρατὸς ἐπιβάλων τὸν νόμον καὶ τὴν τάξιν. Δὲν γνωρίζει, ὅτι ὁ στρατὸς αὐτὸς κατέφυγεν εἰς μέσα, ποὺ κάμνουν νὰ ἐντρέπεται πᾶς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ λέγεται δημοκρατικός, καὶ σύμμαχος τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. (Χειροκροτήματα). Ἀγνοεῖ ἡ διεθνὴς κοινὴ γνώμη, ὅτι ἡ Μεγάλη Βρεταννία ὠργάνωσεν ἐπισήμως τρομοκρατικὰς ὀργανώσεις ἐν Κύπρῳ, διότι τί ἔννοιαν ἔχουν ἀγγλικαὶ ὀργανώσεις, λεγόμεναι αὐτοφυεῖς, τρομοκρατικαὶ ὀργανώσεις ἀποτελούμεναι ἀπὸ τοὺς ὀλίγους Ἄγγλους πολίτας ποὺ εἶναι ἐκεῖ (ἐὰν εἶναι πολῖται καὶ ὄχι στρατιῶται μετεμφιεσμένοι εἰς τρομοκράτας). Θὰ ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ ἡ διεθνὴς κοινὴ γνώμη τοὺς Ἕλληνας ποὺ μάχονται, διὰ τὴν ἐλευθερίαν των καὶ θὰ ἔπρεπεν URBI ET ORBI νὰ διακηρυχθῇ, ὅτι αὐτοὶ ποὺ μάχονται διὰ τὴν ἐλευθερίαν των, ἀσκοῦν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀντλοῦν ἀπὸ τὸν Καταστατικὸν Χάρτην τοῦ ΟΗΕ. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ διεθνὴς κοινὴ γνώμη.

§44Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἐπεκαλέσθητε, πρὸ ὀλίγου, τὰ πρακτικά...

§45Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ποῖα πρακτικά;

§46Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Τὰ πρακτικὰ τῶν συζητήσεων εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, τὰ ἐπεκαλέσθητε εἰς ἕνα σημεῖον, εἰπών, τί εἶπεν ὁ ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν τῆς Τουρκίας. Ἐφ’ ὅσον ὅμως τὰ ἐπεκαλέσθητε, θὰ ἦτο δίκαιον, νὰ τὰ ἐπικαλεσθῆτε ἐν τῷ συνόλῳ των καὶ νὰ μὴ τὰ ἀγνοῆτε, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν γίνεται λόγος.

§47Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐπὶ ἄλλου θέματος.

§48Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Περὶ τῆς τρομοκρατίας, ὡς ἡ τρομοκρατία αὕτη ἐξήρθη ἀπὸ τὸ στόμα τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Τούρκων, διότι, ἐὰν θέλετε κατ’ ἴσον τρόπον νὰ τὰ ἐπικαλεσθῆτε, δὲν εἶναι δυνατόν, παρὰ νὰ κάμετε μνείαν μιᾶς δευτερολογίας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, γενομένην τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ἄγγλος ἐκπρόσωπος ὡμίλησε περὶ τῆς τρομοκρατίας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ μονονουχὶ ὕμνον τοῦ ἐπαναστατικοῦ δικαίου καὶ ἐξῆρε τὰς εἰρηνικὰς πράξεις τῆς ΕΟΚΑ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἱκανοποιεῖ ἀπολύτως τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν. Αὐτὸ ἔπρεπε νὰ μὴ τὸ ἀγνοῆτε, ἐφ’ ὅσον ἐμελετήσατε τὰ πρακτικά. (Χειροκροτήματα).

§49Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε συνάδελφε, φοβοῦμαι, ὅτι ἐπαύσαμε νὰ συνεννοούμεθα, ἐνῷ εἴχομεν τὴν συνήθειαν, σεῖς καὶ ἐγώ, νὰ συνεννοούμεθα. Δὲν εἶπον ὅτι εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν δὲν ἐδευτερολόγησεν ὁ κ. Ἀβέρωφ, διὰ νὰ εἴπῃ, αὐτὰ ποὺ λέγετε. Ἄλλωστε καὶ ἐὰν δὲν ἤθελον νὰ τὸ εἴπω ἐγώ, τὸ εἶπε χθὲς μόνος του. Ἑπομένως, ἡ Βουλὴ ἔχει γνῶσιν τοῦ γεγονότος. Ἐγὼ ὡμιλοῦσα τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν μὲ διεκόψατε, διὰ τὴν διαφώτισιν τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης. Ἐὰν ὀνομάζετε διαφώτισιν τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης, μόνον τὴν συζήτησιν ποὺ ἔγινεν εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, πλανᾶσθε. Ἐγὼ ἐννοῶ τὴν εὐρεῖαν διαφώτισιν τῆς κοινῆς γνώμης, εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ὅλων τῶν Εὐρωπαϊκῶν χωρῶν. Καὶ ἐὰν νομίζετε, ὅτι ἡ ἀπάντησις, διὰ τοῦ ὕμνου τοῦ ἐπαναστατικοῦ δικαίου, εἶναι ἀρκετή, πλανᾶσθε. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἀντιστρόφως περὶ τῶν βρεταννικῶν ὠμοτήτων, τῶν ὁποίων τὰ στοιχεῖα εἴχομεν ἀνὰ χεῖρας καὶ εἴχομεν καταθέσει καὶ ἕνα ὑπόμνημα ὅπου ἀναφέραμεν 500 περιπτώσεις, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἄγνωστον εἰς τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην.

§50Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Συνέλευσιν, διενεμήθη εἰς τὰ μέλη τοῦ ΟΗΕ ἔντυπον, τὸ ὁποῖον περιεῖχε τὰς ὠμότητας αὐτάς.

§51Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὸ ἀπεσύρατε.

§52Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἀπεσύρθη πρὸς στιγμήν, τὸ σχετικὸν τμῆμα τῆς προσφυγῆς. Τὸ ἔντυπον, ὅμως, διενεμήθη εἰς ὅλας τὰς ἀντιπροσωπείας. Ἀλλὰ διατὶ θέλετε νὰ ἐπιμένετε ἐπὶ τῆς ἀπόψεως, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἔκαμεν ὅ,τι ἐπεβάλετο, διὰ νὰ καταγγείλῃ τὰς ὠμότητας; Ὑπῆρξε περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔγινεν οἱαδήποτε δημοσία δήλωσις, χωρὶς νὰ συμπεριλαμβάνεται ἀπὸ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἡ καταγγελία τῆς συμπεριφορᾶς τῶν στρατευμάτων κατοχῆς; Πιστεύετε, ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη πείθεται εἰς ὅσα λέγει ὁ ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης τῆς Ἀγγλίας, καὶ δὲν γνωρίζει, ὄχι μόνον διότι ἐφροντίσαμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ διότι ὁ ἀγὼν τῶν Κυπρίων ἀπασχολεῖ τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην, δὲν γνωρίζει ὅτι ὁ στρατὸς κατοχῆς συμπεριφέρεται κατὰ τρόπον ἀπαράδεκτον; Τὸ γνωρίζει. Ὅλος ὁ διεθνὴς τύπος ἀπασχολεῖται μὲ αὐτό, ἡ δὲ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις — ἐπαναλαμβάνω — δὲν ὑπῆρξε περίπτωσις ποὺ νὰ λάβουν χώραν παρόμοια γεγονότα, χωρὶς νὰ τὰ καταγγείλῃ. Καὶ ἐκτὸς τούτου, προέβη εἰς δύο συγκεκριμένας ἐνεργείας. Ἀφ’ ἑνὸς ἔφερε τὸ θέμα τῶν ὠμοτήτων εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Εὐρώπης, καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν παρελθοῦσαν Συνέλευσιν διένειμεν ἔντυπον, τὸ ὁποῖον περιεῖχεν ὅλας αὐτὰς τὰς ὠμότητας.

§53Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ θεωρῶ, ὅτι τίποτε δὲν γνωρίζει, αὐτομάτως, ἡ κοινὴ γνώμη. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει εἶναι πάντοτε ἡ διαφώτισις τῆς κοινῆς γνώμης μὲ τὰ συγκεκριμένα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα οὐδέποτε τῆς παρείχατε.

§54Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐπιτρέπετε, κύριε Πρόεδρε; Εἶναι θέμα διαφωτίσεως, ὄχι θέμα παρεμβάσεως. Τὰ ὅσα εἶπε διὰ τὴν ΕΟΚΑ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τὰ ἠκούσαμε χθὲς ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν κ. ὑπουργὸν καί, συνεπῶς, τοῦ φίλου κ. Μπαμπάκου ἡ ἐπανάληψις σήμερον, ἦτο μᾶλλον περιττή. Ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὸ ἑξῆς: Ὅτι τὴν τελευταίαν στιγμήν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, ἐψήφισεν ὑπὲρ τῆς προτάσεως τῆς Κολομβίας, ἡ ὁποία εἰς τὸ περιεχόμενόν της περιλαμβάνει καὶ τὴν παρατήρησιν «συνιστᾶται, ὅπως οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἀπέχουν τῆς ἐνθαρρύνσεως, ὑποστηρίξεως καὶ ἐνισχύσεως εἰς τὴν βίαν ἐν Κύπρῳ καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην δραστηριότητα, δυναμένην νὰ βλάψῃ τὰς εἰρηνικὰς σχέσεις τῶν κατοίκων εἰς τὴν νῆσον». Δηλαδή, ἔχομεν πλέον, καταδίκην τῆς ΕΟΚΑ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ἀντιπολιτεύσεως).

§55Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἂν ἀνέφερον, ὅσα ἀνέφερον προηγουμένως, περὶ τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης, εἶναι διὰ νὰ καταλήξω εἰς τὸ ὅτι, δὲν τὰ θεωρῶ τυχαῖα καὶ δὲν θεωρῶ ὡς ἁπλᾶς παραλείψεις τὰ γενόμενα. Τὰ θεωρῶ καρπὸν πολιτικῆς καὶ μοῦ κάμνει ἐντύπωσιν, ὅτι δὲν ἐνθυμεῖται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἔγινε τὸν Μάρτιον τοῦ 1957 ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἐτάχθη ἐναντίον τῶν δημοσίων συζητήσεων ἐπὶ ὡρισμένων θεμάτων, διότι ἐξ αὐτῶν «ἐνδέχεται, ὡς ἔλεγε, νὰ δημιουργηθοῦν ἐμπλοκαί, νὰ θιγοῦν ξέναι χῶραι». Λέγω, λοιπόν, ἐγώ, ἀφοῦ λίαν φιλικῶς ἡ Μεγάλη Βρεταννία, λίαν φιλικῶς ἡ Τουρκία, πέραν τῶν ὠμοτήτων εἰς ἃς προβαίνουν, προβαίνουν καὶ εἰς καταγγελίας κατὰ τῶν Ἑλλήνων τῆς Κύπρου, ὅτι εἶναι τρομοκράται, καὶ τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἐνισχύει τοὺς τρομοκράτας, λίαν φιλικῶς καὶ ἡμεῖς καὶ ὄχι ἐχθρικῶς νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην τὰ ὅσα πράττουν οἱ Βρεταννοὶ καὶ τὰ ὅσα, κατ’ ἐντολήν των, πράττουν οἱ Τοῦρκοι. Λίαν φιλικῶς. Διότι εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, τῶν φίλων καὶ συμμάχων, ποὺ ἀλληλοσπαράσσονται, τοὐλάχιστον ἂς μαχώμεθα μὲ ἴσα ὅπλα. Εἶναι ἀπαράδεκτον, ἐκεῖνοι μὲν νὰ μὴ θεωροῦν ἐντροπὴν νὰ καταγγέλλουν τὴν Ἑλλάδα καὶ τοὺς Ἕλληνας Κυπρίους ὡς τρομοκράτας, καὶ ἡμεῖς νὰ θεωροῦμεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θίξωμεν τὰς ξένας αὐτὰς χώρας. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ τρίτον βάθρον τοῦ Κυπριακοῦ, τὴν διπλωματικὴν δραστηριότητα. Πρῶτον, θὰ ἤθελον, κύριοι βουλευταί, νὰ σημειώσω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν ἕνα εἶδος λογοπαιγνίου, ποὺ γίνεται συνήθως εἰς τὰς συζητήσεις αὐτάς. Ἐὰν περὶ τῆς συνήθους τῶν λέξεων ἐννοίας πρόκειται, αὐτοδιάθεσις, ἀνεξαρτησία καὶ αὐτοκυβέρνησις, σημαίνουν ἀκριβῶς τὸ ἴδιον πρᾶγμα Διότι ἕνα Ἔθνος ἀνεξάρτητον, ὑποτίθεται, ὅτι ἔχει ἐλευθερίαν νὰ ἀποφασίσῃ, ἐνδεχομένως καὶ νὰ ἑνωθῇ μὲ ἕνα ἄλλο καὶ ἕνα Κράτος, μέλος τῆς Κοινοπολιτείας, μὲ πλήρη αὐτοκυβέρνησιν, ἔχει ἐλευθερίαν νὰ μείνῃ ἢ νὰ μὴ μείνῃ ἐντὸς τῆς Κοινοπολιτείας. Ὅταν, λοιπόν, μεταχειριζόμεθα τὴν λέξιν ἀνεξαρτησίαν ἢ τὴν λέξιν αὐτοδιάθεσιν, οὐδέποτε τὰς ἐννοοῦμεν ἢ πρέπει νὰ τὰς ἐννοοῦμεν ὑπὸ τὴν ἀπόλυτον ἔννοιάν των, διότι ἐὰν τὰς ἐννοοῦμεν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, σκιαμαχοῦμεν. Ἐδῶ ὅμως, δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Ἀνεξαρτησία, σημαίνει κάτι ἄλλο, καὶ αὐτοκυβέρνησις ἐντελῶς ἄλλο. Σημαίνουν ἀμφότερα ἄρνησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἑπομένως, θὰ ἔπρεπε μὲ αὐτὴν τὴν βάσιν νὰ προχωρήσωμεν, εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς διπλωματικῆς δραστηριότητος τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι βουλευταί, ὠνομάσθη ρεαλισμὸς αὐτὸ τὸ ὁποῖον μᾶς ὡδήγησεν, ἐκεῖ ὅπου εἴμεθα. Θὰ ἔπρεπε, λοιπόν, νὰ ἴδωμεν τί ἀπέδωσεν ὁ ρεαλισμὸς αὐτός. Ἀλλὰ ποία εἶναι ἡ βάσις του; Ἡ διαλλακτικότης; Διαλλακτικότης ἐπὶ ποίου θέματος; Δὲν ὑπάρχει θέμα διαλλακτικότητος, εἰς τὸ ζήτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου. Ὑπάρχει μία ἀρχή. Ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν. Πέραν τούτου, θὰ ὑπῆρχεν ἐνδεχομένως μία πολιτική, ἡ ὁποία θὰ ἔλεγεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὴν αὐτοδιάθεσιν κατὰ σταθμούς. Τί θὰ ἦσαν δὲ οἱ σταθμοὶ αὐτοί; Θὰ ἦσαν ὑποχωρήσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἡ κρατοῦσα δύναμις, ἡ κατέχουσα δύναμις τὴν Κύπρον, θὰ ἐξηναγκάζετο ἐν τῇ πορείᾳ. Διεκηρύχθη ποτὲ ἡ πολιτικὴ αὐτή, ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς; Διεκηρύχθη ποτέ, ὡς πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, διεκηρύχθη ποτὲ ὡς πολιτικὴ κανενὸς κόμματος; Ὄχι. Διατί; Διότι δὲν ὑπῆρχεν ἢ διότι δὲν ἠδύνατο ἡ πολιτικὴ αὐτὴ νὰ ἀποτελέσῃ πολιτικὴν ἐπισήμως ὁμολογημένην. Ὅλα συνέβησαν, ὡς ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, ἀφ’ ἧς στιγμῆς παρέλαβε τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, προέβη εἰς τὴν ὑποτίμησίν του, διὰ πάσης μεθόδου. Ἀλλὰ δὲν εἶχεν, οὔτε τὴν τόλμην, ἔναντι τῆς Ἑλληνικῆς κοινῆς γνώμης, νὰ εἴπῃ, ὅτι πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς ὀλιγώτερα, οὔτε τὴν τόλμην νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸν ἀνένδοτον ἀγῶνα ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ὅλα συνέβησαν, ὡς ἂν δημοσίᾳ καὶ χάριν τῆς Ἑλληνικῆς κοινῆς γνώμης, ἦτο ὑπέρμαχος τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἰδιαιτέρως νὰ δέχεται οἱανδήποτε λύσιν ἐντεῦθεν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Μεταξὺ λεκτικῆς ἀδιαλλαξίας καὶ πραγματικῆς διαθέσεως ὑποχωρήσεως ἔχομεν αὐτὴν τὴν κάθοδον καὶ ὄχι ἀπὸ ἁπλῆν κλίμακα, ἔχομεν τὴν κάθοδον ἀπὸ κλίμακα κυλιομένην μέχρι τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον ἐφθάσαμεν. Ἀπὸ τὴν τακτὴν καὶ εὔλογον προθεσμίαν εἰς τὴν ἁπλῆν μνείαν τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἀπὸ τὴν αὐτοδιάθεσιν ἐν μιᾷ νυκτὶ καὶ μόνη εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν. Καὶ ὅλοι ἐφαντάσθησαν, ὅτι ἐρχομένη μετὰ τὰ ταξείδια Μὰκ Μίλλαν, Λένοξ Μπόϋντ, Σπάακ, αὐτὴ ἡ λέξις «ἀνεξαρτησία» ἦτο ἐπὶ τέλους ἡ κλεὶς τῆς προσωρινῆς ἔστω λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ, ὅτι ἡ ἀνεξαρτησία ἀπετέλει μίαν ὑποχώρησιν μέν, ἀλλὰ ἕνα σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλληνικὴ καὶ ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις εἶχον μείνει σύμφωνοι. Ἀντελήφθημεν ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅτι ἡ ἀνεξαρτησία δὲν ἦτο παραχώρησις, ἦτο μία μονόπλευρος ὑποχώρησις, ἕνα εἶδος ἀγωνιώδους ἀναζητήσεως τρόπου, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐδέχοντο οἱ ἀντίδικοι μας νὰ συζητήσουν μαζί μας. Ὅλα τὰ ἄλλα, ἡ ἀναστολὴ τοῦ σχεδίου Μὰκ Μίλλαν, ἡ ὁποία ἐθεωρήθη ὡς ἀναγκαία προϋπόθεσις διὰ νὰ συζητήσωμεν, ὁ ἀριθμὸς τῶν μελλόντων νὰ μετάσχουν εἰς τὴν διάσκεψιν, ἡ ὁποία θὰ ἐγίνετο ἐν σχέσει μὲ τὸ Κυπριακόν, ὅλα ταῦτα ἐγκαταλείπονται τὸ ἓν μετὰ τὸ ἄλλο ἐν τάχει διὰ νὰ θεωροῦμεν εἰς τὸ βάθος νίκην, ἂν ἀποφύγωμεν τὴν διχοτόμησιν. Ἡ δὲ διχοτόμησις δὲν εἶναι, κύριοι βουλευταί, νέον τι, ἡ διχοτόμησις εἶναι παλαιά. Δὲν ξέρω ἂν ἀνεφέρθη καὶ ἐνωρίτερον ἀπὸ τὴν ἐποχὴν ποὺ ἔχω σημειώσει, ἔχω σημειώσει ὅμως δήλωσιν Ἀγγλικὴν τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1956, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ διχοτόμησις θὰ εἶναι μοιραία εἰς ἣν περίπτωσιν ἡ Ἑλλὰς ἐπιμείνῃ εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Καὶ ἐπειδὴ πᾶς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος, ὄχι ἀσχολεῖται μὲ τὰ διεθνῆ θέματα, ἀλλὰ ἔχει κάποιαν μνήμην, γνωρίζει, ὅτι ἡ διχοτόμησις δὲν ἀποτελεῖ εἰς τὴν γλῶσσαν τῶν Ἄγγλων λογοπαίγνιον, ἀλλὰ πολιτικήν, ἡ ὁποία ἔχει ἐφαρμοσθῆ εἰς πλείστας περιπτώσεις τῆς Ἰρλανδίας, τῆς Κορέας, τῆς Παλαιστίνης, καὶ ἀλλοῦ, νομίζω, ὅτι ἡ διχοτόμησις ὡς ἀπειλὴ ἔπρεπε ἔκτοτε νὰ ἔχῃ ἀπασχολήσει τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ ἴδῃ κατὰ πόσον εἶναι σοβαρὰ ἢ ὄχι. Πάντα ταῦτα εἰς τὴν οὐσίαν ἐγκατελείφθησαν, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον ποὺ θὰ εἴπω μετ’ ὀλίγον. Ἐξ ἄλλου μέχρις ἑνὸς σημείου ἐθεωρεῖτο, ὅτι τὸ Κυπριακὸν ἦτο πρόβλημα τοῦ ΟΗΕ, ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἔπρεπε νὰ γίνῃ πρόβλημα τοῦ ΝΑΤΟ. Μάλιστα εἰς τὰς 17 Νοεμβρίου 1956, ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅταν ἐλέχθη, ὅτι ὁ θεσμὸς τῶν Καλῶν Ὑπηρεσιῶν τοῦ ΝΑΤΟ ἐπρόκειτο νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογήν, εἶχε διαψεύσει τοῦτο καὶ εἶπεν, ὅτι μὲ τὴν ἰδικήν του παρέμβασιν ἐματαιώθη ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τῶν Καλῶν Ὑπηρεσιῶν προκειμένου περὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Διότι ἐγνώριζεν, ὅτι περιερχόμενον εἰς χεῖρας τοῦ ΝΑΤΟ, τὸ Κυπριακὸν ἦτο ἀναμφισβητήτως χαμένον. Ἐνῷ μέσα εἰς τὴν ἀτμόσφαιραν τοῦ ΟΗΕ ἠδύνατο τοὐλάχιστον νὰ ὑπάρξουν μερικαὶ νίκαι ἠθικαὶ εἰς τὰς ψηφοφορίας. Καὶ ἐνῷ ἐθεωρεῖτο ἀπολύτως βέβαιον, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ δεχθῶμεν καμμίαν παρέμβασιν τοῦ ΝΑΤΟ εἰς τὸ ζήτημα τὸ Κυπριακόν, κατελήξαμεν καὶ εἰς τὸν Γενικὸν Γραμματέα τοῦ ΝΑΤΟ, καὶ εἰς τὸ ΝΑΤΟ, ἐπήγαμεν εἰς τὸν ΟΗΕ μὲ μόνον ἀποτέλεσμα τὸ ξεσπάθωμα τοῦ ἡγέτου τοῦ ΝΑΤΟ, τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ἐναντίον μας καὶ ἐπεστρέψαμεν διὰ τῆς ἀποφάσεως περὶ διαπραγματεύσεων πάλιν εἰς τὸν χῶρον τοῦ ΝΑΤΟ, διὰ νὰ λύσωμεν τὸ Κυπριακόν. Πέραν τούτου, ἐν τῇ πορείᾳ ἀπηγοητεύσαμεν καὶ ἐξεθέσαμεν τὸν μόνον σύμμαχον, τὸν ὁποῖον εἴχομεν μέσα εἰς τὴν Βρεταννικὴν κοινὴν γνώμην καὶ τὴν Βρεταννικὴν Πολιτείαν, τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα, τὸ ὁποῖον εἰς τὴν ἀπόφασίν του τῆς 4ης Ὀκτωβρίου 1957, τοῦ Μπράϊτον, ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου. Γνωρίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐκ τῶν ὑστέρων ἐξεφράσθησαν παράπονα, διότι ἐφάνη, ὅτι εἴτε τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα ὁλόκληρον, εἴτε οἱ ἡγέται του ὑπανεχώρησαν. Ἀλλὰ γνωρίζετε λίαν καλῶς, ὅτι εἶναι ἡγέται ἑνὸς κόμματος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦν καὶ τὴν πορείαν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς χώρας των καὶ οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν καὶ πληροφορίας, ἀπὸ τὸ FOREIGN OFFICE, τὸ ὁποῖον δὲν κρατεῖ τὰ πάντα μυστικὰ ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν εἰς τοιαύτας περιστάσεις. Ὅταν τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα βλέπῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ὑποχωροῦσαν, ὅταν ἔχῃ ἀσφαλεῖς πληροφορίας, ὅτι βαίνει πρὸς ὑποχωρήσεις ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, εἶναι δυνατὸν ἕνα κόμμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ὁποῖον αὔριον θὰ ἀναμετρηθῇ ἐκλογικῶς διὰ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἐμφανίζεται βασιλικώτερον τοῦ Βασιλέως καὶ νὰ ἐνισχύῃ ἕνα αἴτημα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ἐναντίον τῆς θελήσεως καὶ τῆς γνώμης αὐτῆς ταύτης τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως; Ἀκόμη ἐξ ἀφορμῆς τῆς διαφωτίσεως ποὺ ἔλεγον πρὸ ὀλίγου ἡ κυρία Βαρβάρα Κὰσλ ἐπέρασεν ἕνα κακὸν «τέταρτον τῆς ὥρας», διότι εἶπε κάτι ἐναντίον τῆς συμπεριφορᾶς τῶν Ἀγγλικῶν στρατευμάτων καὶ ὑπέστη ἐπίθεσιν, ἡ ὁποία ἴσως νὰ κοστίσῃ εἰς τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα καὶ ἐξ ἀπόψεως ἐκλογικῆς. Ἐχάσαμεν οὕτω κάθε εὐκαιρίαν. Μετεβάλαμεν ἀπόψεις κατὰ ἕνα τρόπον ἀγωνιώδη, διὰ νὰ ἀφίσωμεν τὴν πρωτοβουλίαν πλήρως εἰς τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις, κύριοι, ἔχει πλήρη ἄνεσιν σήμερον, πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν σχεδίων της εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Κρατεῖ ὅσα στρατεύματα θέλει εἰς τὴν Κύπρον, ἰσχυριζομένη, ὅτι τῆς χρειάζονται διὰ νὰ καταστείλῃ τὸ κίνημα τῆς ΕΟΚΑ καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν πέρνει εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος τὴν ρεβὰνς τοῦ τρωθέντος γοήτρου της ἐντὸς τοῦ χώρου τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Πουθενὰ δὲν ἔχει νικήσει, εἰς κανὲν σημεῖον ὅπου ἦλθεν εἰς ρῆξιν εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Τὸ γόητρόν της ἐθραύσθη κατὰ τρόπον θανάσιμον εἰς τὸν χῶρον αὐτόν. Ἀπὸ τὸ Σουὲζ καὶ ἐντεῦθεν ἡ μόνη ρεβάνς, τὴν ὁποίαν τῆς χαρίζει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι αὐτὴ ποὺ παίρνει εἰς τὸ Κυπριακόν. Καὶ φέρεται σκληρὰ εἰς τὴν Κύπρον διὰ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ Μεγάλη Βρεταννία δὲν ἀνέχεται κανενὸς εἴδους ἐπαναστάσεις πλέον. Φέρεται σκληρὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὴν σύμμαχόν της, φέρεται, τελικῶς, σκληρὰ καὶ πρὸς αὐτὴν ταύτην τὴν Κυβέρνησιν. Τὴν πληρώνει διὰ τὰς ὑποχωρήσεις της. Τὴν πληρώνει μὲ τίμημα βαρύ. Εἶναι ὁ μόνος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἴσως ἔχω ἕνα αἴσθημα συμπαθείας διὰ τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως.

§56Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Δὲν ἔχετε κατανόησιν τῶν δυσκολιῶν.

§57Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι αἰσθάνεσθε τὴν ὥραν, ποὺ ὁμιλῶ, ὅτι ἔχω πλήρη κατανόησιν καὶ ἔχω καὶ κατανόησιν τῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν σᾶς ἔχει περιαγάγει ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις. Αὐτὸς ὁ εὐγενέστατος κ. Νόμπλ, ὁ εὐγενέστατος κ. Μὰκ Μίλλαν καὶ ὁ εὐγενέστατος κ. Λένοξ Μπόϋντ φέρονται σκληρὰ εἰς τὴν Κυβέρνησίν σας, ὡς Κυβέρνησιν. Ἔχουν ὅλην τὴν πρωτοβουλίαν. Δὲν γνωρίζω ἂν τὸν Μακάριον τὸν ἐξώρισαν εἰς τὰς Σεϋχέλας ἐπειδὴ δὲν ἐγίνετο συμφωνία ἢ διὰ νὰ μὴ γίνῃ συμφωνία, διότι τότε δὲν τὴν συνέφερεν ἡ συμφωνία. Γνωρίζω ὅμως, ὅτι σήμερον ὄχι μόνον δὲν ὑποχωρεῖ, ἀλλὰ προχωρεῖ. Κάθε πρότασίς της εἶναι χειροτέρα τῆς προηγουμένης καὶ μένει ἀμετακίνητη εἰς τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν. Ἀναγνώσατε τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Μὰκ Μίλλαν πρὸ τῆς συζητήσεως εἰς τὸν ΟΗΕ, ἀναγνώσατε τὰς δηλώσεις του μετὰ τὸν ΟΗΕ. Μέχρι καὶ τῆς σημερινῆς συζητήσεως ἐδῶ, σᾶς καταδιώκουν μὲ δηλώσεις, ὅτι ἡ Μεγ. Βρεταννία εἶναι ἀμετακίνητος. Μοναδικὴ λύσις εἶναι ἡ διχοτόμησις, ἐὰν δὲν δεχθῆτε τὸν συνεταιρισμὸν λέγει σήμερον ὁ κ. Λένοξ Μπόϋντ.

§58Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἐπειδὴ ἐμνημονεύσατε τὰς δηλώσεις αὐτάς, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς τὰς σημερινὰς ἀπογευματινὰς ἐφημερίδας, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι ἀμφιβάλλω, ἐὰν ἀποδίδωνται καλῶς αἱ δηλώσεις αὐταί. Ἐὰν ὅμως ἀποδίδωνται καλῶς, ὀφείλομεν νὰ ἐκφράσωμεν τὴν ἔκπληξίν μας, πῶς, ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ὁ βοηθὸς ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, κ. Νόουμπλ, κατεδίκασε μὲ δριμυτάτας ἐκφράσεις τὴν διχοτόμησιν καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν ἀποτελεῖ λύσιν καὶ ὅτι, κατὰ τὴν Κυβέρνησίν του, ἡ διχοτόμησις τυχὸν ἐφαρμοζομένη, θὰ ὡδήγει εἰς φρικτὰς ταλαιπωρίας τοῦ πληθυσμοῦ. Πῶς, μετὰ τοιαύτας κατηγορηματικὰς δηλώσεις, ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἀποικιῶν φέρεται λέγων σήμερον, ὅτι ἡ διχοτόμησις ἀποτελεῖ λύσιν καὶ μάλιστα, ὅτι ὑπάρχει σχέδιον δι’ αὐτήν. Τὴν ἀνακολουθίαν αὐτὴν τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ὑπάρχῃ, θὰ τὴν ἐπισημάνῃ ἀναμφισβητήτως ὁλόκληρος ὁ κόσμος καὶ τὴν ἐπισημαίνομεν καὶ ἡμεῖς σήμερον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐὰν τοιαῦται εἶναι αἱ δηλώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἀποικιῶν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, ὀφείλομεν νὰ τοῦ εἴπωμεν, ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης, ὅτι: Ἐὰν γίνωνται μὲ σκοπὸν νὰ μᾶς φοβίσουν, οὐδόλως μᾶς φοβίζουν. Ἐὰν ἀποτελοῦν πρόγραμμα, πρόκειται περὶ προγράμματος, τὸ ὁποῖον ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὸ πρόγραμμα τῆς ἰδικῆς του Κυβερνήσεως, τὸ διακηρυχθὲν ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ ἔρχεται ἐπίσης εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὰς ἀπόψεις τῆς μεγίστης πλειοψηφίας τῶν Κυβερνήσεων ὁλοκλήρου τοῦ κόσμου. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἀποικιῶν τῆς Μ. Βρεταννίας, δύναται νὰ κάμνῃ τὰ τεχνάσματά του, δύναται νὰ διατυπώνῃ τὰς ἀπειλάς του, δύναται, βεβαίως, νὰ διατυπώνῃ καὶ τὰ προγράμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουν χαρακτηρισθῆ ὡς ἀπαράδεκτα καὶ φοβερὰ ἀπὸ τὰς περισσοτέρας τῶν Κυβερνήσεων. Ἡ ἰδική μας Κυβέρνησις, εἰς τὴν ἀτυχῆ καὶ παράλογον περίπτωσιν τῆς ἐπικρατήσεως τῶν ἀπόψεων τοῦ βρεταννοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἀποικιῶν, εἶναι ἀπολύτως ἀποφασισμένη ν’ ἀντιμετωπίσῃ ἀγῶνα μακρᾶς διαρκείας καὶ νὰ μὴ καμφθῇ πρὸ οὐδεμιᾶς ἀπειλῆς καὶ πρὸ οἱουδήποτε τοιούτου ἢ ἄλλου ἀναλόγου προγράμματος.

§59Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ ἤθελον, κατόπιν τῶν ἀνωτέρω, νὰ σᾶς εἴπω, ὄχι ὡς συμβουλὴν ἢ παραίνεσιν, ἀλλὰ ἔστω ὡς σχῆμα λόγου: Μὴ σπεύδετε τὴν φορὰν αὐτήν, εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι εἰς ὃ σημεῖον περιῆλθον τὰ πράγματα καὶ μία λέξις βρεταννική, ἀρκεῖ διὰ νὰ συμφωνήσητε. Δὲν θὰ τὴν ἀκούσετε τὴν λέξιν αὐτήν, παρὰ ὅταν χρειασθῇ εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν. Εἴτε διὰ νὰ ἀποδείξῃ εἰς τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα, ὅτι εὑρέθη καὶ μία περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Συντηρητικὸν Κόμμα ἐνίκησε καὶ ἠδυνήθη νὰ λύσῃ ἕνα ζήτημα αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν, ἄνευ αὐτοδιαθέσεως, εἴτε διότι ἐν τῷ ἀνταγωνισμῷ μεταξὺ Ἀνατολῆς καὶ Δύσεως ἢ μεταξὺ Ἀτλαντικῶν Δυνάμεων θὰ τῆς ἐχρησίμευε, θὰ ἔλθῃ νὰ σᾶς τὴν εἴπῃ τὴν λέξιν αὐτήν, ὅταν θελήσῃ. Μὴ πᾶτε τώρα εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Δὲν θὰ σᾶς τὴν εἴπῃ. Δὲν εἶναι ἡ ὥρα. Ἐὰν θέλετε, πηγαίνετε. Ὅταν θὰ ἐπιστρέψητε, θὰ εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ εἴπητε καὶ πάλιν, ὅτι: «Θὰ ἀποδυθῶμεν εἰς ἀγῶνα μακρᾶς διαρκείας, διότι δὲν εὑρήκαμε κατανόησιν». Δὲν θὰ τὴν εὕρητε. Καὶ δι’ ἄλλην μίαν φορὰν θὰ ἀναμείνωμεν νὰ ἀποδυθῆτε εἰς ἀγῶνα μακρᾶς διαρκείας;

§60Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Νομίζετε, ὅτι δὲν ἀγωνιζόμεθα;

§61Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τότε, εἰς αὐτὸ θὰ συμφωνήσωμεν εἰς τὸ τέλος.

§62Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἐξ ἀφορμῆς τῶν ἀναγραφομένων εἰς τὸν τύπον καὶ ἐξ αὐτοῦ τὸ ὁποῖον εἴπατε, δημιουργεῖται ἡ ἐντύπωσις, ὅτι τὸ Κυπριακὸν πρόκειται νὰ συζητηθῇ εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Πρέπει νὰ ἐξηγήσω, ὅτι κατὰ Δεκέμβριον συνέρχεται ἡ τακτικὴ Σύνοδος τοῦ ΝΑΤΟ, εἰς τὴν ὁποίαν ὅλα τὰ μέλη τῆς Συμμαχίας ἐκπροσωποῦνται ὑπὸ τριῶν ὑπουργῶν. Εἶναι βεβαίως πολὺ πιθανόν, ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ ΝΑΤΟ, ὁ ὁποῖος θὰ κάμῃ τὴν ἐτησίαν ἔκθεσίν του, νὰ ἀναφερθῇ εἰς τὸ Κυπριακόν. Αὐτὸ ὅμως, δὲν σημαίνει, ὅτι τὸ Κυπριακὸν θὰ συζητηθῇ. Διότι, μὴ συμφωνούσης τῆς Ἑλλάδος, δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ. Κύριοι συνάδελφε, ἀπηυθύνατε μίαν παραίνεσιν πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Τοῦτο μοῦ ἐδημιούργησε τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι καὶ σεῖς πιστεύετε, ὅτι ὑπάρχει θέμα πρὸς συζήτησιν εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Ἐπαναλαμβάνω, λοιπόν, ὅτι πρόκειται περὶ τακτικῆς Συνόδου τοῦ ΝΑΤΟ, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ πρόβλεψις συζητήσεως τοῦ Κυπριακοῦ. Ἐὰν τὸ θέμα θιγῇ ὑπό τινος, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ κρίνῃ, ἐὰν πρέπει νὰ δεχθῇ ἢ ὄχι συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ.

§63Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν εἶμαι τόσον ἀπληροφόρητος, ὡς πρὸς τὸν χαρακτῆρα τῆς Συνόδου τοῦ ΝΑΤΟ. Ἀλλά, ὅ,τι εἶπον, τὸ ἐξάγω ἐν συνεχείᾳ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Μὰκ Μίλλαν, πρὸ καὶ μετὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὸν ΟΗΕ. Δὲν κάμνω πολλὴν χρῆσιν κειμένων, διὰ νὰ μὴ παρατείνεται ὁ λόγος. Ἀλλὰ αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Μὰκ Μίλλαν, συνοδεύονται ἀπὸ πληροφορίας, κατὰ τὰς ὁποίας, ὄχι ἐντὸς τοῦ ΝΑΤΟ, ἀλλὰ ἐξ ἀφορμῆς τῆς Συνόδου τοῦ ΝΑΤΟ, θὰ εἶναι δυνατὸν μὲ τὴν ἀμοιβαίαν κατανόησιν νὰ γίνῃ λόγος περὶ τοῦ Κυπριακοῦ.

§64Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ἀνεγράφη σήμερον εἰς τὸν τύπον, κατὰ τρόπον μομφῆς, ἡ πληροφορία, ὅτι χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων καὶ εἰς αἴτημα τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὅπως δεχθῇ συζήτησιν ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις τὴν προσεχῆ Τετάρτην ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ἡ ἀπάντησις τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ἀρνητική, ἡ δὲ δικαιολογία εἶναι ἀκριβῶς, ὅτι κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας τὸ Κυπριακὸν θὰ συζητῆται εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Δι’ αὐτὸ δὲν δύναται ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις νὰ τὸ συζητήσῃ, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων.

§65Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐκδηλώνει τὴν πρόθεσιν, νὰ συζητήσῃ τὸ Κυπριακὸν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συναντήσεως τῶν ὑπουργῶν εἰς τὸ ΝΑΤΟ, δὲν σημαίνει, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ τὸ συζητήσῃ. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐδήλωσε καὶ ἄλλοτε, ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ συζητήσῃ ὁπουδήποτε καὶ μὲ οἱονδήποτε, ἐφ’ ὅσον θὰ νομίζῃ ὅτι ἡ στιγμὴ εἶναι κατάλληλος καὶ ὅτι συντρέχουν αἱ προϋποθέσεις τῆς προαγωγῆς τοῦ ζητήματος. Τὸ γεγονός, λοιπόν, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, ἐν ὄψει τῆς διασκέψεως τοῦ ΝΑΤΟ, ἔχει τὴν πρόθεσιν νὰ συζητήσῃ τὸ Κυπριακόν, αὐτὸ δὲν σημαίνει, ὅτι κατὰ τὴν Σύνοδον τοῦ ΝΑΤΟ, θὰ ἀπασχοληθῇ ἡ Ἀτλαντικὴ Συμμαχία μὲ τὸ Κυπριακόν. Θὰ ἐπεθύμουν, μάλιστα, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ, νὰ εἴπω, ὅτι αἱ προχθεσιναὶ δηλώσεις εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἀγγλίας, κ. Μὰκ Μίλλαν, δηλοῦντος, ὅτι θὰ ἐπιδιωχθῇ, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ, καὶ μία νέα ἐπαφὴ τῶν ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν τριῶν Χωρῶν καὶ ὅτι θὰ ἐπιμείνῃ ὁπωσδήποτε αἱ συζητήσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἐπιδιώξῃ διὰ τὴν διευθέτησιν τοῦ Κυπριακοῦ, νὰ διεξαχθοῦν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδίου του, ὅπως καὶ χθὲς τὸ βράδυ ἐδήλωσεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εὑρίσκουν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἀπρόθυμον νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῆς βάσεως αὐτῆς. Τὸ λέγω αὐτό, διότι, ἀνεξαρτήτως τῶν προθέσεων, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην, ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, νὰ εἴπω, ποία εἶναι ἡ ἀντίληψις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, περὶ ἐνδεχομένης συζητήσεως καὶ περὶ τῆς βάσεως αὐτῆς τῆς συζητήσεως. Ἐὰν ὁ Πρόεδρος τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως ἑρμηνεύῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ΟΗΕ, ὡς ἀπόφασιν, ἡ ὁποία τοῦ ἐπιτρέπει νὰ ζητήσῃ συζήτησιν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀγγλικοῦ τούτου σχεδίου, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἑρμηνεύει κατὰ τρόπον διάφορον τὴν ἀπόφασιν: Ὡς ἀπόφασιν, ἀποδοκιμάζουσαν τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν ἐξήγγειλε πρό τινων μηνῶν, ὡς ἀπόφασιν, ἐπιτάσσουσαν συζητήσεις ἐπὶ νέας βάσεως καὶ ἐπὶ νέας ἀρχῆς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος).

§66Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Σημειώνω τὴν δήλωσίν σας, ἐπὶ τῆς ἑρμηνείας τῆς ἀποφάσεως.

§67Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Θὰ ἐπεθύμουν ἢ μᾶλλον θὰ ηὐχόμην, νὰ μὴ συμφωνῆτε μὲ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔδιδον οἱ ἀντίπαλοί μας, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ κάθε Κυβέρνησις νὰ τὴν ἑρμηνεύσῃ, σύμφωνα μὲ τὰς ἀπόψεις καὶ τὸ συμφέρον της.

§68Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀνεξαρτήτως τοῦ τί εἶναι ἡ ἀπόφασις τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, τὸ ὅτι σεῖς τὴν ἑρμηνεύετε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἀποτελεῖ στοιχεῖον τῆς Ἑλληνικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Θὰ ἔλεγον ὅμως, ὅτι ἐγὼ δὲν κατέγινον εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως καὶ διότι προηγήθη ὁ ἀξιότιμος ἐκπρόσωπος τῶν Φιλελευθέρων καὶ διότι ἕπεται σωρεία ὁλόκληρος ρητόρων, ὥστε δὲν ἦτο ἀνάγκη ὅλοι νὰ καταγίνωνται εἰς τὰ ἴδια θέματα. Θὰ ἔλεγον, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι χαίρω διὰ τὴν ἑρμηνείαν ποὺ δίδετε, ὡς πρὸς τὸ μέλλον, φοβοῦμαι ὅμως, ὅτι ἡ ἑρμηνεία ποὺ δίδετε, ὡς πρὸς τὸ παρελθόν, δὲν εἶναι τόσον ἱκανοποιητική. Ἀλλὰ δὲν ἔχει σημασίαν. Προχωρῶ εἰς τὸ ἄλλο μέρος, τὸ συντομώτερον, τοῦ λόγου τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν διεθνῆ θέσιν τῆς Ἑλλάδος. Κύριοι βουλευταί, αὐτὴν τὴν φορὰν πράγματι, μολονότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπεθύμησε νὰ σημειώσῃ μερικὰ εὐχάριστα σημεῖα τῆς ἀποφάσεως, ἀπέφυγε τὸν θριαμβευτικὸν τόνον, διότι ᾐσθάνθη, ὅτι ἐνδεχομένως ἡ ἔκφρασις μεγάλης ἱκανοποιήσεως διὰ τὴν ἀπόφασιν, θὰ ἦτο ζημία, ἀντὶ ἱκανοποιήσεως. Διότι ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐμφανισθοῦν ὡς ἱκανοποιούμεναι ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, καὶ ἄλλα δεινὰ μᾶς ἀναμένουν, διότι θὰ ὑπάρξῃ πάντοτε ἡ πεποίθησις, ὅτι ἡμεῖς θὰ εἴμεθα ἱκανοποιημένοι ὅ,τι δήποτε καὶ νὰ συμβαίνῃ. Πάντως, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνησυχητικὸν καὶ πρέπει νὰ ἐπισημανθῇ ἰδιαιτέρως, εἶναι τὸ τμῆμα τοῦ λόγου τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ποὺ ἀφορᾷ τὴν διεθνῆ θέσιν τῆς Ἑλλάδος. Βεβαίως, κύριοι, δὲν θὰ ἀναπτύξω ἐδῶ, οὔτε τὰ ὅσα ἀνέπτυξα κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, ἐν σχέσει μὲ τὸν χαρακτῆρα τοῦ ΝΑΤΟ ἐν γένει, οὔτε θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ ὑποσημειώσω μερικὰ πράγματα. Ἀπὸ ὅλην τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπέμεινεν ἡ ἐπωδός: Ἡ Ἑλλὰς παραμένει πιστὴ εἰς τὴν Ἀτλαντικὴν Συμμαχίαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐγνωρίζαμεν, ὅτι θὰ τὸ ἀκούσωμεν. Ἀλλὰ πέραν τούτου, τὸ πρᾶγμα ἔχει συνήθως ἕνα συμπλήρωμα, ὅτι ἐὰν θέλωμεν νὰ παραμείνωμεν εἰς τὴν Ἀτλαντικὴν Συμμαχίαν, δὲν δυνάμεθα νὰ κάμνωμεν ἄλλου εἴδους πολιτικήν. Ὑπάρχει δίλημμα, μεταξὺ παραμονῆς εἰς τὴν Ἀτλαντικὴν Συμμαχίαν καὶ μεταβολῆς πολιτικῆς ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ὅπως ὑπάρχει καὶ δίλημμα μεταξὺ παραμονῆς εἰς τὴν Ἀτλαντικὴν Συμμαχίαν καὶ προσχωρήσεως εἰς τὸ σύμφωνον τῆς Βαρσοβίας. Ἡμεῖς, ὡς Κόμμα, ἀρνούμεθα τὰ διλήμματα, ἀλλὰ δὲν θέτομεν σήμερον τὸ πρόβλημα τοῦτο. Θέλομεν νὰ ἐπισημάνωμεν τὸ πλέον βαρυσήμαντον γεγονός, τὸ ὁποῖον ἐκδηλώνεται διὰ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὸ ὅτι διὰ τῆς ἀγορεύσεως, ἔπαυσεν ἡ καθαρῶς χονδροειδὴς τοποθέτησις τοῦ θέματος τῆς Ἀτλαντικῆς Συμμαχίας. Ἡ Ἀτλαντικὴ Συμμαχία τοποθετουμένη ὡς ἓν σύνολον ἑνιαῖον ὁμόφωνον, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ καθένας εἶναι ἕνα μέλος πειθαρχικόν, εἶναι μία μεταφυσικὴ ἰδέα. Ἡ Ἀτλαντικὴ Συμμαχία ἀποτελεῖ μίαν σύμπτωσιν συμφερόντων ἔναντι ὡρισμένων συγκεκριμένων κινδύνων ἢ οἱονεὶ κινδύνων καὶ ἀφίνει ἐντελῶς ἀνοικτὸν τὸ θέμα τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων ἑκάστης χώρας καὶ τῆς διεθνοῦς θέσεώς της. Δὲν ὠφέλησε τὴν Ἀτλαντικὴν Συμμαχίαν αὐτὴ ἡ τοποθέτησις ἐκ μέρους τῶν διαδοχικῶν Κυβερνήσεων ἐν Ἑλλάδι. Μᾶλλον καὶ αὐτὸ τὸ ΝΑΤΟ ὑπέστη τὴν ὑποτίμησιν ποὺ ὑπέστη τὸ ὅλον Κυπριακὸν θέμα. Ἀλλά, κύριοι, Ἀτλαντικὴ Συμμαχία, ἢ μὴ Ἀτλαντικὴ Συμμαχία, τὸ θέμα δὲν εἶναι ἐκεῖ. Τὸ θέμα εἶναι ποία εἶναι ἡ διεθνὴς θέσις τῆς Ἑλλάδος ἀνεξαρτήτως τοποθετήσεως ἰδεολογικῆς ἢ πολιτικῆς. Διότι, ἐπιτέλους, ἀξίζει νὰ διερωτηθῶμεν εἰς ὃ σημεῖον περιῆλθον τὰ πράγματα. Εἶναι πάντοτε πολὺ ἄσχημον νὰ ἀναφέρεται κανεὶς εἰς τὸν ἑαυτόν του. Ἀλλὰ νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε διὰ μίαν φορὰν νὰ τὸ πράξω. Τὸ 1954 εὐθὺς μετὰ τὴν πρώτην ψηφορίαν εἰς τὸν ΟΗΕ ἔγραφα ἕνα ἄρθρον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπεσήμανα τὴν παραδοξότητα τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ψηφοφορίας τοῦ ΟΗΕ καὶ ἔλεγα: «Τὸ νὰ χαρακτηρίζωνται τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ ὡς διπλωματικὴ ἐπιτυχία, αὐτὸ ἀποδεικνύει ἔλλειψιν γνώσεως τῆς σημασίας τῶν λέξεων, διότι αὐτὴ ἡ διπλωματία ὁμοιάζει ὀλιγώτερον πρὸς ἐπιτυχίαν καὶ περισσότερον πρὸς αἰώρησιν εἰς τὸ κενόν». Διότι ἀπὸ τὴν πρώτην ψηφοφορίαν οἱ σύμμαχοί μας ὅλοι εἶχον ψηφίσει ἐναντίον μας καὶ οἱ ἀντίπαλοί μας εἶχον ψηφίσει ὑπὲρ ἡμῶν. Τὸ ἐπεσήμανα τότε ὁμολογῶ, μὲ μίαν προοπτικὴν εἰς τὸ βάθος τοῦ χρόνου. Δὲν ἐφανταζόμουν ὅμως, ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημερινὸν σημεῖον. Ὑπάρχει μία τραγικὴ φράσις, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς δηλώσεις του εὐθὺς μετὰ τὴν ψηφοφορίαν εἰς τὸν ΟΗΕ: «Ἡ ἀμερικανικὴ ἐπέμβασις ἐτορπίλλισε τὰς διαλλακτικὰς προσπαθείας». Καὶ ἔρχομαι νὰ ἐρωτήσω: Δὲν αἰσθάνεται ὁ καθένας ἐξ ὑμῶν μίαν περιέργειαν, μίαν περιέργειαν διατί ἐπῆλθεν ἡ ἐπιδείνωσις αὐτή, καὶ αἱ Ἡνωμ. Πολιτεῖαι, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἀπόσχει εἰς τὰς προηγουμένας ψηφοφορίας, αὐτὴν τὴν φορὰν ἐψήφισαν ἐναντίον μας; Ἄλλη μία ἀπορία. Ὁμιλοῦμεν ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας περὶ Ἀτλαντικῆς Συμμαχίας. Ἡ Ἀμερικὴ εἶναι ὁ ἀναμφισβήτητος ἡγέτης αὐτῆς τῆς Συμμαχίας. Ἐψήφισεν ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία εἶναι πειθαρχικὸν μέλος τῆς Ἀτλαντικῆς Συμμαχίας. Τί ἐπιτέλους εἶχεν ὑποδείξει ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν; Διατί αὐτὸ δὲν τὸ ἠκολούθησεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ τί ἐλπίζει ἀπὸ τὴν Συμμαχίαν αὐτὴν νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸ μέλλον ἀπὸ ἀπόψεως Κυπριακοῦ θέματος;

§69Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερν.). Εἶναι γνωστόν, ὅτι εὐθὺς ὡς ἡ Ἑλλὰς ἤγειρε τὸ Κυπριακόν, ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις σαφῶς ἐδήλωσε πρὸς τὴν τότε Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν θεωρεῖ ἐπίκαιρον τὸ θέμα καὶ ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ τὴν συνδρομήν της. Ἐπιθυμῶ νὰ τὸ εἴπω αὐτό, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας, ὅτι ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις δυστυχῶς ὑπῆρξε συνεπής, πρὸς τὴν ἀρχῆθεν διακηρυχθεῖσαν γραμμήν της. Ἐὰν συνέβη κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, διότι δὲν εἶχον τὸν τρόπον οἱ ἀντίδικοί μας νὰ τὴν πιέσουν ἀποτελεσματικῶς, νὰ τηρήσῃ στάσιν ἀποχῆς, αὐτὸ δὲν σημαίνει, ὅτι ἐφέτος ἔκαμε κἄτι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἔξω ἀπὸ τὴν γραμμήν της. Καὶ αὐτὸ τὸ λέγω ὡς ἐλαφρυντικὸν τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμήν, ποὺ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἤγειρε τὸ Κυπριακόν, σαφῶς ἐξεδήλωσε τὴν ἀντίθεσίν της. Συνεπῶς, εὑρίσκεται, δυστυχῶς, ἐπὶ τῆς γραμμῆς, τὴν ὁποίαν ἀρχῆθεν ἐχάραξε.

§70Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἤθελον νὰ ἐπιβεβαιώσω τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπειδὴ εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ διαχειρισθῶ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, κατὰ τὰ ἔτη 1951–1952, ὀφείλω νὰ δηλώσω ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὅτι, σταθερῶς, ἡ Ἀμερική, μᾶς ἀπέτρεπε νὰ προσφύγωμεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Αἱ φράσεις δέ, τὰς ὁποίας μετεχειρίζετο ἦσαν: «Συμπαθοῦμεν τὴν ὑπόθεσίν σας, δὲν εἴμεθα ὅμως εἰς θέσιν νὰ σᾶς βοηθήσωμεν. Ἡ ἀτμόσφαιρα δὲν εἶναι κατάλληλος, διὰ μίαν προσφυγήν». Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον, κατὰ τὸ 1951–1952, παρὰ τὰς πιέσεις τοῦ Ἀρχιεπισκόπου, δὲν ἐδέχθην νὰ ὑπάγω εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη.

§71Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Χαίρω πολὺ διὰ τὰς διευκρινίσεις. Μοῦ χρησιμεύουν πολύ. Διότι τὸ θέμα εἰς αὐτὴν τὴν φάσιν τῆς ὁμιλίας μου, δὲν ἦτο νὰ κατηγορήσω ἐγὼ τὰς ΗΠΑ. Τὸ ἔπραξεν ἀρκετὰ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον θέτω εἶναι, εἰς ποίαν διεθνῆ θέσιν εὑρίσκεται ἡ χώρα. Διότι ἐπὶ τέλους, ἐνῷ ἡ θέσις τῶν ΗΠΑ ἦτο γνωστή, ὅταν κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων ἐγένετο λόγος περὶ προσφυγῆς εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, μεταξὺ τῶν ἄλλων μᾶς ἐλέχθη, ὅτι πρέπει νὰ προσφύγωμεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, καὶ ἐφ’ ὅσον θὰ πρέπει νὰ προσφύγωμεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, δὲν πρέπει νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, διότι τοῦτο δικονομικῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμποδίσῃ τὴν προσφυγήν μας εἰς τὴν Γεν. Συνέλευσιν. Ἡ προσφυγὴ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας εἶχε τοῦτο τὸ ἀγαθόν. Ὅτι θὰ ἐστηρίζετο καὶ εἰς προηγουμένην φράσιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ 1957 τῶν Ἡν. Ἐθνῶν, ποὺ ὡμιλοῦσε περὶ κινδύνων εἰς τὴν περιοχὴν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Θὰ ἔθετε τὸ πρόβλημα τῶν κινδύνων τῆς εἰρήνης. Καὶ τὸ θέμα τῆς Κύπρου, θὰ ἔπαυε νὰ εἶναι ὑπόθεσις ἐντὸς τῶν συμμαχικῶν πλαισίων ἢ ὑπόθεσις εὐχῶν τῆς Γεν. Συνελεύσεως τοῦ ΟΗΕ. Θὰ ἐγένετο πλέον ἀπολύτως διεθνὲς καὶ ὀξύ, τὸ ὁποῖον ἐνδεχομένως, θὰ ἔκαμεν ὥστε ἡ ἀπειλὴ τῆς δυνατῆς ὑποστηρίξεως τῶν ἀντιπάλων νὰ μετέβαλε τὰς ἐχθρικὰς γνώμας τῶν φίλων. Ἀλλὰ πέραν τούτων —ἂς τὰ ἐγκαταλείψωμεν ὅλα αὐτὰ τὰ παρελθοντολογικὰ— σήμερον εἰς ποίαν θέσιν διεθνῆ εὑρίσκεται ἐπὶ τέλους ἡ χώρα αὐτή; Ἀμφιβάλλω ἐὰν τοιαύτη τρελλὴ ἱστορία ἀναγράφεται εἰς τὰ διπλωματικὰ χρονικά. Διότι ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ μιᾶς ψηφοφορίας. Συζητοῦμεν μὲ τοὺς μεγάλους συμμάχους εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἐκτοξεύεται ἀπὸ τὸν κ. Νόουμπλ ἀπειλὴ περὶ αἱματοχυσίας, δηλαδὴ ἀπειλὴ ἡ ὁποία, ἐνδεχομένως, σημαίνει πολεμικὰς ἐνεργείας εἰς τὴν περιοχὴν τῆς Κύπρου. Δὲν γνωρίζω τί λέγουν οἱ «Τάϊμς» τῆς Νέας Ὑόρκης ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ γνωρίζω, τί λέγει τὸ «Ἐκόνομιστ», τὸ ὁποῖον θὰ δώσω ὕστερα εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀντὶ ἄλλων ντοκουμέντων, μᾶς προσεκόμισεν ἐδῶ ἀποκόμματα ἐφημερίδων, τῶν ὁποίων ἐπολλαπλασίασε τὴν κυκλοφορίαν, χάριν ἐντυπώσεων. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι ἐφημερίδες, αἱ ὁποῖαι ἔχουν γράψει ἄλλα πράγματα, ἐν σχέσει μὲ τὴν συζήτησιν, τοῦ κ. Ἀβέρωφ μὲ τὸν κ. Νόουμπλ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐκτοξεύεται ἡ ἀπειλὴ τοῦ κ. Νόουμπλ. Ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευράν, αἱ ἀπειλαὶ τῆς Τουρκίας εἶναι συνεχεῖς καὶ ἐὰν πράγματι θελήσῃ κανεὶς νὰ ἴδῃ εἰλικρινὰ καὶ κατάματα τὴν διεθνῆ στάσιν τῆς Ἑλλάδος, αὐτὴν τὴν στιγμήν, θὰ ἴδῃ, ὅτι ἀντὶ τῶν δῆθεν μεγάλων ἀπειλῶν, ἐναντίον τῶν ὁποίων ἔχομεν συνάψει συμμαχίας, αἱ μόναι ἀπειλαί, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν κατὰ τῆς Ἑλλάδος σήμερον, εἶναι αἱ ἐκ μέρους τῶν δύο αὐτῶν συμμάχων, ἔναντι τῶν ὁποίων ὁ ἡγέτης τῆς συμμαχίας, ἵσταται ψηφίζων ἐναντίον μας, διότι ἀνεπικαίρως ὑπεβάλαμεν τὴν προσφυγὴν εἰς τὰ Ἡνωμ. Ἔθνη. Λέγω, λοιπόν, ὅτι ἐμεῖς ποὺ ὡς Κόμμα θέλομεν νὰ διευρύνωμεν τὰς φιλίας μας πρὸς ὅλας τὰς χώρας, δὲν ἐπιθυμοῦμεν ἐπὶ οὐδενὶ λόγῳ νὰ ἔχωμεν ἐχθρότητας μὲ τὰς χώρας, μὲ τὰς ὁποίας ἔχομεν σήμερον φιλίαν. Ἀλλὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ παντὸς δὲν ἐπιθυμῶμεν, εἶναι νὰ μὴ ἔχωμεν οὐδεμίαν πραγματικὴν φιλίαν καὶ οὐδεμίαν πραγματικὴν συμμαχίαν. Μὲ τὰς Ἀνατολικὰς χώρας, εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔχομεν διευρύνει τὰς οἰκονομικὰς σχέσεις. Βεβαίως, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ κανείς, ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῶν καὶ διπλωματικῶν σχέσεων εὑρισκόμεθα εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε νὰ ἠμποροῦμεν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ φιλίας καὶ συμμαχίας μὲ αὐτάς. Ἀντιθέτως, παρετήρησα μὲ πόσην ἄνεσιν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁμιλῶν προχθές, δὲν ἠρκέσθη νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κομμουνισμοῦ, ἀλλὰ ἔκρινε σκόπιμον νὰ ἀναφερθῇ καὶ εἰς τὰς χώρας τῆς Ἀνατολικῆς Εὐρώπης, τὴν ἡμέραν ἀκριβῶς, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ χῶραι αὗται, εἶχον ψηφίσει ὑπὲρ ἡμῶν. Πρᾶγμα ποὺ σημαίνει, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἐπιδιώκομεν βελτίωσιν τῶν πολιτικῶν σχέσεων, ἀλλὰ εἴμεθα τελείως ἀδιάφοροι δι’ αὐτάς. Ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευράν, ἔχομεν φθάσει εἰς τὸ σημεῖον, ἡ μὲν Μεγάλη Βρεταννία νὰ εἶναι σαφῶς ἐχθρικὴ ἀπέναντί μας, ὄχι μόνον εἰς τὸ συγκεκριμένον αὐτὸ ἐθνικὸν θέμα, ἀλλά, ἐν μέσῳ ἀπειλῶν μεταξὺ μας, νὰ διεξάγωνται αἱ συζητήσεις. Ἡ Τουρκία, νὰ ἵσταται, συνεχῶς, ἀπειλοῦσα ἡμᾶς, ὁ δὲ ἡγέτης τοῦ ΝΑΤΟ νὰ καταγγέλλεται ἀπὸ αὐτὸν τοῦτον τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι τορπιλλίζει πᾶσαν συμβιβαστικὴν προσπάθειαν εἰς τὸ Κυπριακόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ διεθνὴς θέσις, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχομεν περιέλθει. Καὶ λέγω: Εἶπεν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι, βεβαίως, ἡ Ἑλλὰς θέλει νὰ μείνῃ εἰς τὴν Ἀτλαντικὴν Συμμαχίαν, δὲν δύναται, ὅμως, νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν Κοινὴν Γνώμην. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ Κοινῆς Γνώμης. Εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην, ἄλλωστε, καὶ αἱ πράξεις τῶν Μεγάλων Δυνάμεων καὶ τὰ ὅσα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις λέγει, ἔχουν ἐπιτελέσει τὸ ἔργον των. Δὲν πρόκειται περὶ Κοινῆς Γνώμης. Πρόκειται περὶ σχέσεων μεταξὺ Κρατῶν, ποὺ ἔχουν ἀπολήξει ἐκεῖ, ὅπου ἔχομεν φθάσει. Καὶ διερωτῶμαι: Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, δὲν ὁμοιάζει μᾶλλον πρὸς αἰώρησιν πρὸς τὸ κενόν, ὅπως τὸ ὠνόμασα κατὰ τὸ 1954; Καί, ἐπὶ τέλους, δι’ αὐτὴν τὴν κατάστασιν, πταίει ἡ Ἀμερική, πταίει ἡ Ἀγγλία, πταίει ἡ Τουρκία, πταίουν οἱ Ἀνατολικοί, πταίει ἡ Ὑδρόγειος ὁλόκληρος καὶ δὲν ὑπάρχει ἕνας ἄνθρωπος, μέσα εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὁ ὁποῖος νὰ εἴπῃ: Ἐπὶ τέλους, ἐγὼ χειρίζομαι αὐτὰ τὰ θέματα. Δὲν ὑπῆρξα ἀδέξιος. Δὲν τὸ ἔκαμον ἐπίτηδες. Ἠτύχησα. Ἡ πολιτικὴ τῶν ὑποχωρήσεων ἀπέτυχε. Παραιτοῦμαι. Παραιτοῦμαι, ὄχι διὰ νὰ τιμωρηθῶ. Παραιτοῦμαι, διότι εἶναι στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν, εἰς ὃ σημεῖον περιῆλθεν ἡ διεθνὴς θέσις τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρξουν νέαι σκέψεις, περὶ τοῦ πῶς πρέπει νὰ πολιτευθῶμεν εἰς τὸ μέλλον, ἀφοῦ ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτή, τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ Κυπριακοῦ, δὲν ὡδήγησε, παρὰ εἰς ἐξουθένωσιν, ἀπὸ ἀπόψεως διεθνοῦς θέσεως, τὴν Ἑλλάδα. Καὶ εἶναι ἀνάγκη, ἀφοῦ δὲν κατωρθώσαμεν νὰ ὁδηγήσωμεν τὸ ἔθνος, νὰ ἀκολουθήσωμεν τοὐλάχιστον, τὸν ἐθνικὸν παλμὸν νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸ ἔθνος εἰς τὴν θέλησιν ποὺ ἔχει, νὰ ἐκτιναχθῇ πρὸς τὰ ἐμπρός, εἰς τὴν θέλησιν ποὺ ἔχει ὄχι τίποτε ἄλλο, τοὐλάχιστον νὰ αἰσθάνεται, ὅτι διὰ μίαν, διὰ δύο, διὰ πέντε χώρας, διὰ δέκα πέντε, διὰ τὴν ὑδρόγειον ὅλην, ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀποτελεῖ μεγάλην δύναμιν, ἀποτελεῖ, ὅμως, ἕνα ἔθνος δικαιούμενον νὰ ἀξιοῖ ἰσοτιμίαν, νὰ ἀξιοῖ νὰ ὑπάρχῃ τὸ ὄνομά της μεταξὺ τῶν ἐλευθέρων ἐθνῶν τοῦ κόσμου. (Χειροκροτήματα).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κ. Π. Κανελλόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§73Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, οἱ μέχρι τῆς στιγμῆς ὁμιλήσαντες ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπετέθησαν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν εἰς τὸ Κυπριακόν. Δὲν νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ ὑποθέσω τὸ ἀντίθετον ὡς πρὸς ἐκείνους τοὺς ἀρχηγούς, οἱ ὁποῖοι θὰ μὲ διαδεχθοῦν εἰς τὸ βῆμα τοῦτο. Θὰ ἐπεθύμουν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ δηλώσω, ὅτι θὰ ἀποτελέσω παραφωνίαν. Καὶ θὰ ἀποτελέσω παραφωνίαν διὰ νὰ εἶμαι σύμφωνος ἀκριβῶς εἰς τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἀνέκαθεν ἔχω τηρήσει. Καὶ πρὸ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν καὶ δὴ ἀμέσως μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1956, διετύπωσα τὰς γνώμας μου ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ τότε ὅταν, ὅπως ἐνθυμῆσθε, ἔδιδα ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν χωρὶς νὰ συμπίπτουν πλήρως πρὸς τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως δὲν μὲ ὡδήγουν πάντως μακρὰν αὐτῆς. Καὶ τὴν 24ην Ἰουνίου τοῦ τρέχ. ἔτους δηλαδή, μετὰ τὰς ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι μὲ ἔφεραν εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τὴν Ε.Ρ.Ε., λαβὼν τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ἐθεώρησα καθῆκον νὰ μείνω συνεπὴς εἰς τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησα καὶ ὅταν ἐψήφιζα ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ εἶχα τότε δηλώσει πολλάκις ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι τὸ Κυπριακὸν εἶναι θέμα δυσχερέστατον. Τὸ ὅτι ἐτέθη, μολονότι ἦτο δυσχερέστατον, αὐτὸ νομίζω, ὅτι τιμᾷ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία τὸ ἔθεσε καὶ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο τότε ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῆς. Γνωρίζων, ὅτι τὸ θέμα εἶναι δυσχερέστατον, καὶ ὅτι ἡ διαχείρισις αὐτοῦ καὶ αἱ ἐπιτυχεῖς ἢ ἀτυχεῖς φάσεις τῆς ἐξελίξεώς του ἀπετέλουν ἐλάχιστα συνάρτησιν τῆς βουλήσεως τῶν Ἑλλην. Κυβερνήσεων, δὲν ἐνόμιζον, διὰ νὰ εἶμαι ἀκριβῶς σύμφωνος πρὸς αὐτὴν τὴν βασικὴν ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν εἶχον καὶ τὴν ὁποίαν ὤφειλον δημοσίᾳ νὰ διακηρύξω, δὲν ἐνόμιζον, γνωρίζων τοῦτο, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀσκῶ κριτικὴν βιαίαν κατὰ τῶν Κυβερνήσεων τῶν τελευταίων ἐτῶν, ἀπαλλάσσων τὸ πολὺ–πολὺ τῆς κριτικῆς τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας μετεῖχον. Πιθανὸν νὰ ἐγένοντο λάθη καὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας μετεῖχον. Πιθανὸν νὰ ἐγένοντο λάθη καὶ ὑπὸ τῶν διαδόχων Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐτέλουν ὑπὸ τὴν Προεδρίαν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ. Πιθανὸν νὰ ἔγιναν παραλείψεις καὶ ἴσως μνημονεύσω τινάς. Ἀλλ’ ὠφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν ἐγίνετο ἡ ἐξέλιξις τοῦ Κυπριακοῦ δὲν θὰ ἦτο διάφορος ἐκείνης, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἐνώπιόν μας. Οἱαιδήποτε φράσεις καὶ ἂν διετυποῦντο ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων, οἱοιδήποτε ἑλιγμοὶ καὶ ἂν ἐσημειοῦντο, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιταχύνουν τὴν ἔλευσιν τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐπραγματοποιεῖτο τὸ ὄνειρον τῶν Κυπρίων, τὸ ὁποῖον εἶναι ἱερὸς πόθος καὶ ὅλων ἡμῶν. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ τελευταία συζήτησις ὅπως προεῖπον, ἐγένετο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὴν 24ην τοῦ παρελθόντος Ἰουνίου. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης μέχρι σήμερον τὸ Κυπριακὸν διῆλθε —καὶ προέβη χθὲς εἰς τὴν σχετικὴν ἀνάπτυξιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν— διῆλθεν ἀπὸ τρία κυρίως στάδια. Τὸ πρῶτον στάδιον εἶναι τὸ στάδιον, τὸ ὁποῖον ἀρχίζει ἀπὸ τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Μεγάλης Βρεταννίας προσεκάλεσε —καὶ τὸ σημεῖον αὐτὸ ἂν δὲν ἀπατῶμαι παρέλειψε νὰ τὸ θίξῃ χθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν— προσεκάλεσε τοὺς δύο Πρωθυπουργοὺς Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας ὅπως ἔλθουν εἰς ἐπαφὴν μαζί του, δηλαδή, ἐδήλωσεν, ὅτι εἶναι πρόθυμος ὁ ἴδιος νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς δύο Πρωθυπουργούς. Τὸ πρῶτον στάδιον ἀρχίζει ἀπὸ τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἡ δήλωσις αὐτὴ καὶ λήγει μὲ τὴν ἔλευσιν ἀκριβῶς τοῦ Ἄγγλου Πρωθυπουργοῦ εἰς τὰς Ἀθήνας, διότι ὀλίγον πρὸ τῆς ἀφίξεως τοῦ Ἄγγλου Πρωθυπουργοῦ εἰς τὰς Ἀθήνας εἶχεν ἤδη ἡμιεπισήμως ἴσως καὶ ἐπισήμως, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἀναγγελθῆ, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ ἐφαρμόσῃ ὡρισμένον σχέδιον συνεταιρισμοῦ ἐν Κύπρῳ. Τὸ δεύτερον στάδιον ἀρχίζει ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης καὶ εἰδικώτερον ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς πρώτης ἐμφανίσεως εἰς τὸ προσκήνιον τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ ΝΑΤὉ κ. Σπάακ μέχρι τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπεδείχθησαν μάταιαι αἱ ἐν τῷ πλαισίῳ τοῦ ΝΑΤΟ προσπάθειαι. Καὶ τὸ τρίτον στάδιον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συμπίπτει μὲ τὴν ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν συζήτησιν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μελετήσω τὰ τρία στάδια δι’ ὀλίγων καὶ νὰ εἴπω τὰς σκέψεις μου. Ἀφοῦ εἴπω τὰς σκέψεις μου περὶ τῶν τριῶν αὐτῶν σταδίων, θὰ προβῶ εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα καὶ θὰ κρίνω τὰς σκέψεις ἀφ’ ἑνὸς, τὰς ὁποίας ὡς πρὸς τὸ μέλλον διετύπωσεν ὁ κ. Ἀβέρωφ καὶ τὰς σκέψεις ἐπίσης καὶ προτάσεις, τὰς ὁποίας διετύπωσαν καὶ ὡρισμένοι ἐκ τῶν Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ Κυπριακὸν ἤδη εὑρίσκετο εἰς δυσχερέστατον σημεῖον κατὰ τὸν Ἰούλιον ὅταν συνεζητεῖτο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἔλαβα τότε τὸν λόγον καὶ εἶπον διατὶ νομίζω, ὅτι διὰ τὴν ἐπιδείνωσιν τῆς καταστάσεως δὲν εἶναι ὑπεύθυνος ἡ Κυβέρνησις. Δὲν θὰ ἐπαναλάβω ὅσα τότε εἶπον. Ὀλίγον μετὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία διεξήχθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Μεγάλης Βρεταννίας ἐδήλωσεν, ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ ἐπικοινωνήσῃ ὅπου δήποτε καὶ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον μετὰ τῶν δύο Πρωθυπουργῶν Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, χωριστὰ μὲ τὸν καθένα. Κύριοι συνάδελφοι, ἤκουσα πολλὰς ἐπιθέσεις ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως ἐκ μέρους τῶν μέχρι τοῦδε ὁμιλησάντων Ἀρχηγῶν Κομμάτων, διετυπώθησαν φοβεραὶ ἐπιθέσεις καὶ ἐκ μέρους ὡρισμένων ἐφημερίδων, τὰς ὁποίας πάντοτε ἀναγινώσκω, καὶ τὰς ὁποίας σέβομαι, ἀλλὰ δὲν διετυπώθη ἀπὸ κανένα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδεχομένως θὰ ἀπετέλει τὴν μόνην βάσιμον ἐλαφρὰν κριτικήν. Λέγω ἐλαφράν, διότι ὅπως θὰ ἴδητε δὲν εἶμαι διόλου βέβαιος περὶ τοῦ οὐσιαστικοῦ ἀποτελέσματος, τὸ ὁποῖον θὰ εἶχε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε κατ’ ἐμὲ νὰ γίνῃ. Δὲν διετυπώθη λοιπὸν ἡ μόνη οὐσιαστικὴ κριτική, ἡ ὁποία τοὐλάχιστον συμπίπτει μὲ τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τοῦ 1955 ἔχω ἀκολουθήσει ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ δὴ ὑπευθύνως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Πιστεύω —καὶ ἀναφέρομαι εἰς φράσιν, τὴν ὁποίαν εἶπον ἂν δὲν ἀπατῶμαι εἰς τὸν λόγον ποὺ ἐξεφώνησα ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς τὴν 30ὴν Νοεμβρίου 1956— πιστεύω, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ κἄτι περισσότερον, ὄχι μόνον ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ τύπου, ἐκ μέρους τῶν Ἀρχηγῶν ὅλων τῶν κομμάτων, ὅλων τῶν ὑπευθύνων ἀνδρῶν, τῶν ἱδρυμάτων τῆς Χώρας, ἐκ μέρους τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία τόσον ἀναμιγνύεται εἰς τὸ θέμα, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ προσπάθεια κατακτήσεως τῆς Ἀγγλικῆς Κοινῆς Γνώμης. Ἡ Ἀγγλία, ἀγαπητοὶ κ. συνάδελφοι, εἶναι Δημοκρατία. Τὰ περισσότερα τῶν προβλημάτων τῶν διεθνῶν, τὰ ὁποῖα τὴν ἀφεώρων, ἐλύθησαν πάντοτε ὑπὸ τὴν πίεσιν αὐτῆς ταύτης τῆς Κοινῆς Γνώμης τῆς Ἀγγλίας καὶ πολλάκις εἰς πεῖσμα τῶν Κυβερνήσεων τῆς Μεγ. Βρεταννίας. Καὶ ἀφοῦ συνελαμβάνετο —τὸ ὑπενθύμισα καὶ ἄλλοτε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς— ὁ μέγας ἐκεῖνος ἡγέτης τῶν Ἰνδιῶν ὁ Γκάντι, ἀφοῦ συνελαμβάνετο ἐν Ἰνδίαις, μόλις ἀπηλευθεροῦτο μετέβαινεν εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Θὰ ἐνθυμῆσθε καὶ τὰς φωτογραφίας, εἰς τὰς ὁποίας ἐμφανίζεται ἀφικνούμενος μὲ τὴν κατσίκαν του εἰς Ἀγγλίαν. Καὶ διαδηλώσεις ὁλόκληροι ἐκ μέρους Ἄγγλων ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν ἐγίνοντο, διαδηλώσεις συνεκροτοῦντο διὰ τὴν ὑποδοχήν του, διὰ τὴν ὑποδοχὴν ἐκείνου, τὸν ὁποῖον καταπολεμοῦσεν ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις καὶ τὸν ὁποῖον ἐν Ἰνδίαις συνελάμβανε. Κύριοι, ὄχι μόνον διὰ τὸν λόγον αὐτόν, ὄχι μόνον δηλαδὴ διότι θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ προσπάθεια κατακτήσεως τῶν ψυχῶν τῶν Ἄγγλων, αὐτοῦ τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι δεδοκιμασμένος φίλος τῆς ἐλευθερίας, ἀλλὰ καὶ ἀσχέτως αὐτοῦ θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ καὶ χάριν αὐτῆς ταύτης τῆς ἀντιδικούσης μαζί μας Κυβερνήσεως τῆς Μεγ. Βρεταννίας, ἕνα βῆμα ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος, βῆμα, τὸ ὁποῖον ἄλλως τε μετὰ τὴν πρόσκλησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας εἴχομεν οἱονεὶ καὶ ὑποχρέωσιν νὰ κάμωμεν. Πιστεύω, ὅτι αὐτὸ ἀπετέλεσε μικρὰν παράλειψιν. Καὶ θὰ ἐνθυμῆτε ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι κατὰ μῆνα Ἰούνιον, ὅταν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ προσκαλέσῃ νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ ἐπὶ διαφόρων ἄλλων θεμάτων, εἶπα τὴν γνώμην αὐτήν, ὅτι ἔπρεπε νὰ σπεύσῃ νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Λονδῖνον. Ὄχι εἰς τὴν Ἑλβετίαν, ὄχι εἰς τὴν Γενεύην ἢ εἰς τὴν Λωζάννην. Εἰς τὸ Λονδῖνον. Δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ μετακινηθῇ καὶ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Γενεύην ὁ Πρωθυπουργὸς μιᾶς Χώρας ὅπως ἡ Μεγάλη Βρεταννία, ἡ ὁποία βασίζεται ἐπὶ ἑνὸς λαοῦ, ὁ ὁποῖος χθὲς ἀκόμη ἔδειξε τὸ μέγα πνεῦμα τῆς θυσίας, τὸ ὁποῖον ἔδειξε τὸ 1940 καὶ 1941. Βέβαια ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν σκέψιν αὐτὴν ἀντέταξε μίαν παρατήρησιν ἀξίαν πολλῆς προσοχῆς. Μοῦ εἶπεν –καὶ ζητῶ συγγνώμην διότι ἀποκαλύπτω τὴν στιχομυθίαν— ὅτι θὰ πρέπει νὰ προηγηθῇ διπλωματικὴ προπαρασκευὴ διὰ νὰ μὴ εἶναι ματαία ἡ συνάντησις. Δηλαδὴ ἡ ἀπόφασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἦτο νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν πρότασιν, ἀλλ’ ἐνόμιζε καὶ κατ’ ἀρχὴν εἶναι ὀρθὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ μία διπλωματικὴ προπαρασκευή. Δυστυχῶς ὅταν αἰφνιδίως ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Μεγ. Βρεταννίας ἀπεφάσισε νὰ ἔλθῃ εἰς τὰς Ἀθήνας, ὄχι πλέον διὰ νὰ συζητήσῃ ἀλλὰ διὰ νὰ ἀνακοινώσῃ καὶ ἐπισήμως τὴν ἀπόφασίν του ὅπως ἐπιβάλῃ τὸ σχέδιον τοῦ λεγομένου συνεταιρισμοῦ ἐν Κύπρῳ, συνεταιρισμοῦ τῶν τριῶν μερῶν, τότε πλέον ὅταν τὸ ἀπεφάσισεν ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας, ἀπεδείχθη ὅτι ἡ διπλωματικὴ προπαρασκευὴ ἢ δὲν ἐγένετο ἢ ἂν ἐγένετο δὲν εἶχεν ἀποτέλεσμα. Ἑπομένως ἐπανέρχομαι εἰς τὴν σκέψιν, τὴν ὁποίαν διετύπωσα τὸν Ἰούνιον. Ἔλεγα, ὅτι θὰ ἦτο ἴσως ὀρθότερον καὶ ἄνευ διπλωματικῆς προπαρασκευῆς νὰ εἶχε μεταβῆ εἰς τὸ Λονδῖνον, διότι πιθανὸν —τὸ πιθανὸν αὐτὸ ἐπιτρέψατέ μου νὰ τὸ βάλω σὲ εἰσαγωγικά, διότι τὴν πιθανότητα αὐτὴν τὴν βλέπω ὡς πιθανότητα μικρὰν— πιθανὸν πάντως νὰ ἦτο τότε δυνατὸν νὰ μὴ φθάσῃ ἡ Κυβέρνησις τῆς Μεγ. Βρεταννίας εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ προσκαλέσῃ τὰ δύο Κράτη ὅπως συμπαρασταθοῦν εἰς τὴν Ἀποικιακὴν διακυβέρνησιν τῆς Κύπρου. Ὅταν πλέον ἦλθεν εἰς τὰς Ἀθήνας ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν ἦτο ἀργά, εἶχεν ἐκτεθῆ. Καὶ δὲν εἶχεν ἐκτεθῆ μόνον ἀπέναντι τῆς ἰδικῆς του κοινῆς γνώμης — καὶ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι αὔριον θὰ ἔχῃ ἐκλογὰς εἰς τὴν Ἀγγλίαν— δὲν εἶχεν ἐκτεθῆ μόνον ἀπέναντι τῆς παγκοσμίου κοινῆς γνώμης, ἀλλὰ καὶ τῆς Τουρκίας. Καὶ ἦτο δύσκολον καὶ διὰ τὴν Τουρκίαν, διότι πρέπει νὰ κατανοῶμεν τὴν θέσιν ἑκάστης Κυβερνήσεως καὶ ἑκάστου λαοῦ, νὰ δεχθῇ τὴν μεταβολὴν σχεδίου, τὸ ὁποῖον προέβλεπε τὴν συμμετοχήν της εἰς τὴν διακυβέρνησιν τὴν Ἀποικιακὴν τῆς Νήσου ἢ τὴν συμπαράστασιν ἔστω, νὰ τὸ δεχθῇ τοῦτο μετὰ τὴν δημοσίαν ἐκδήλωσιν τῆς ἀρνήσεως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἦτο δύσκολον πλέον νὰ τὸ δεχθῇ ἡ Τουρκία.

§74Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἡ παρατήρησις εἶναι ὀρθή. Ἀλλὰ ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν, ἀφοῦ ἀνεκοίνωσε δημοσίᾳ τὸ σχέδιον αὐτό, ἀπηύθυνε καὶ πρόσκλησιν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν, μᾶς ἀνεκοινώθη μία ἢ δύο ἡμέρας πρὸ τῆς ἀνακοινώσεώς του εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Βουλήν. Ἐὰν εἶχε προηγηθῆ ἐπαρκὴς χρόνος, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ προσπάθεια. Δηλαδή, ἐννοῶ τὸ ἑξῆς: Ἐὰν εἶχον ἀποδεχθῆ τὴν πρόσκλησιν πρὸς συνάντησιν πρὶν ἢ δημοσίᾳ ἀνεκοινοῦτο τὸ σχέδιόν του, θὰ ἦτο δυνατόν, διὰ τῆς προσωπικῆς ἐπαφῆς, νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἀνακοίνωσις, ἀλλὰ τοῦτο ἦτο ἀδύνατον, διότι, ἀφοῦ ἀνεκοίνωσε τὸ σχέδιόν του, μᾶς ἐκάλεσεν εἰς τὸ Λονδῖνον. Διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ, ὑπῆρχεν ἀδυναμία ὑπαναχωρήσεως, ὑπῆρχεν ἀδυναμία ὑποτροπῆς τοῦ σχεδίου, ἐφ’ ὅσον, ἐπαναλαμβάνω, τοῦτο εἶχεν ἀνακοινωθῆ, ὅταν μᾶς ἐγένετο ἡ πρόσκλησις νὰ συναντηθῶμεν.

§75Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ ἀνακοίνωσις ἐγένετο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, μετὰ τὴν πρόσκλησιν ἢ μᾶλλον μετὰ τὴν ἐκδήλωσιν τῆς προθυμίας τῶν Ἄγγλου Πρωθυπουργοῦ, ὅπως ἐπικοινωνήσῃ μὲ τοὺς 2 Πρωθυπουργούς.

§76Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἡ πρώτη μας ἀντίδρασις ἦτο αὐτή, δηλαδὴ θὰ παρεκάλουν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἀνακοίνωσις τοῦ σχεδίου, διότι εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ποὺ θὰ ἀνεκοινοῦτο τὸ σχέδιον, θὰ ἦτο δύσκολον νὰ ὑπαναχωρήσῃ ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις. Ἐπαναλαμβάνω, ὅμως, ὅτι, ὅταν ἐγένετο ἡ πρόσκλησις, εἶχε γίνει ἡ δημοσία ἀνακοίνωσις τοῦ σχεδίου ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως.

§77Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι εὐτυχής, διότι διὰ τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμον, ἔδωσα τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως προβῇ εἰς ὡρισμένην ἀνακοίνωσιν, ἡ ὁποία, νομίζω, ὅτι ἔχει οὐσιώδη σημασίαν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐξακολουθῶ νὰ πιστεύω, ὅτι ἐὰν ἡ Ἑλλάς, ὅταν ἐξεδηλώθη ἡ πρόσκλησις τοῦ Ἄγγλου Πρωθυπουργοῦ, ἀντεπεκρίνετο ἀμέσως, ἴσως ἡ Μεγάλη Βρεταννία, τὸ ἔστω συλληφθὲν ὑπ’ αὐτῆς σχέδιον, νὰ μὴ τὸ ἀνεκοίνου δημοσίᾳ καὶ νὰ εἶχε καλυτέραν ἐξέλιξιν. Πάντως, θὰ συνομολογήσω μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι εἶναι ἀπίθανον νὰ εἴχωμεν καλλιτέραν ἐξέλιξιν, διότι ἡ Μεγάλη Βρεταννία, δὲν γνωρίζω διὰ ποῖον λόγον, ἐξωτερικῆς ἢ ἐσωτερικῆς πολιτικῆς, ἔχει ἀρχίσει νὰ εἰσέρχεται, ὡς πρὸς τὸ Κυπριακὸν καὶ ἰδίᾳ ὡς πρὸς τὸ σχέδιον τῆς συγκυριαρχίας ἢ μᾶλλον τοῦ συνεταιρισμοῦ, εἶχεν ἀρχίσει νὰ εἰσέρχεται εἰς μίαν περίοδον πείσματος ἐξαιρετικοῦ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, καὶ ἐὰν δὲν ἐγίνετο ἡ παράλειψις αὐτὴ ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὸν παρελθόντα Ἰούνιον, ἐγένετο ἡ παράλειψις αὐτὴ ἐκ μέρους ὅλων τῶν κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν Κυβερνήσεων. Πρὸς κατάκτησιν τῆς Ἀγγλικῆς κοινῆς γνώμης, δὲν ἐσημειώθη καμμία προσπάθεια. Καὶ ἡ προσπάθεια θὰ ἐσημειοῦτο, οὐχὶ δι’ ἄρθρων, διὰ διαλέξεων, ἀλλὰ δι’ αὐτοπροσώπου μεταβάσεως τοῦ Ἕλληνος Πρωθυπουργοῦ, εἴτε τοῦ ἀειμνήστου Παπάγου τὸ 1955, εἴτε τοῦ παρόντος Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀξιοτίμου κ. Καραμανλῆ. Κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τὴν ἄφιξιν ἐδῶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Μ. Βρεταννίας, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐγνώριζε —καὶ γνωρίζω ὅτι τὸ ἐγνώριζε— διότι μοῦ τὸ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τότε, ὅτι οὐδὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμένωμε ἐκ τῆς μεταβάσεως ἐντεῦθεν τοῦ κ. Μὰκ Μίλλαν εἰς τὴν Ἄγκυραν. Καὶ ἐνθυμούμεθα ὅλοι τὰς δηλώσεις, εἰς τὰς ὁποίας προέβη, ἐπιστρέφων εἰς Λονδῖνον, ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν. Καθώρισε τὴν ἡμερομηνίαν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ σχεδίου Μὰκ Μίλλαν καὶ ὡς ἡμερομηνία τοιαύτη, ὡρίσθη ἡ 1η Ὀκτωβρίου 1958. Τότε, κύριοι, εἰσήλθομεν εἰς τὸ δεύτερον στάδιον, τὸ στάδιον, τὸ ὁποῖον φέρει τὴν σφραγῖδα τοῦ ΝΑΤΟ. Δεδοκιμασμένος φίλος τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ἀληθείας, ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ ΝΑΤΟ, ὁ κ. Σπάακ, ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ προσφέρῃ τὰς προσωπικάς του ὑπηρεσίας. Ἔσπευσε καὶ ἦλθεν εἰς τὰς Ἀθήνας. Καὶ ἠκούσατε καὶ χθὲς ἀπὸ τὰ χείλη τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ τὸ γνωρίζητε καὶ ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας, τί υἱοθέτησε, τί ἐπρότεινε καὶ ποίαν τύχην εἶχον αἱ προτάσεις εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις ὀρθῶς ἢ ὄχι, δεχθεῖσα τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ κ. Σπάακ; Κατ’ ἐμὲ —καὶ ἀπαντῶ κατηγορηματικῶς— ἔπραξεν ἄριστα. Ἦτο καθῆκόν της, νὰ δεχθῇ τὴν πρωτοβουλίαν. Ὅλα ὅσα εἶχον λεχθῆ προηγουμένως —καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι ἐγὼ τότε εἶχον κάπως διαφωνήσει μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν— ὅτι τὸ ΝΑΤΟ δὲν πρέπει νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ Κυπριακοῦ, ὅλα αὐτὰ δὲν ἦσαν κατ’ ἐμὲ ὀρθά. Δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, ἐὰν ὡρισμένα Κράτη, ἐν τῷ πλαισίῳ τῆς Ἀτλαντικῆς συμμαχίας — ἴσως καὶ τὰ περισσότερα —, εἶναι ὑποχρεωμένα, ἠναγκασμένα, λόγῳ ἰδίων συμφερόντων, οὐχὶ ἀπὸ ἀντιπάθειαν πρὸς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἔλλειψιν φιλίας, ἀλλά, λόγῳ εἰδικῆς τοποθετήσεως, γεωγραφικῆς καὶ πολιτικῆς, δὲν ἔχει σημασίαν, ἐὰν ὡρισμένα Κράτη, ἔστω καὶ τὰ περισσότερα, θὰ ἐτάσσοντο ἐναντίον λύσεως, εὐνοούσης τὴν ἱερὰν αὐτὴν ὑπόθεσιν. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ἡ συζήτησις ἔπρεπε νὰ εἶχε γίνει εἰς τὸ ΝΑΤΟ καὶ ἔπρεπε νὰ εἶχε γίνει πρὸ πολλοῦ. Ἑπομένως, ἄριστα ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις, δεχθεῖσα τὴν μεσολάβησιν τοῦ κ. Σπάακ. Ἄλλωστε καὶ τὰ πράγματα ἀποδεικνύουν, ὅτι ἔπραξε καλῶς, τοὐλάχιστον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι ὁ κ. Σπάακ διετύπωσε πρότασιν, ἡ ὁποία, δὲν λέγω ὅτι ἀνταπεκρίνετο πρὸς τὴν εὐχὴν ὅλων τῶν Ἑλλήνων, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς αὐτοί, ὡς Ἕλληνες, ὀφείλομεν νὰ τιμήσωμεν καὶ νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὡς πρότασιν τιμίαν. Καὶ πρότασιν, ἄλλωστε, ἡ ὁποία, ἐὰν χρησιμοποιήσω τὸ κριτήριον τῆς σκοπιμότητος καὶ ὄχι τῆς ψυχικῆς ἀνάγκης, δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ καὶ σκόπιμος, διότι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνοίξῃ τὸν δρόμον —υἱοθετουμένη φυσικά, ἀπὸ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν— νὰ ἀνοίξῃ τὸν δρόμον πρὸς τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν πταίει ἡ Ἑλλάς, ἐὰν δὲν ἐπραγματοποιήθη ἡ συγκρότησις, ἡ σύγκλησις τῆς διασκέψεως, ἡ ὁποία συνεζητήθη εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, εἶναι ἠθικὸν κέρδος —καὶ εἶναι ἠθικὸν κέρδος καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ διὰ τὴν Κύπρον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ ΝΑΤΟ, ὡς συμμαχίας ἐλευθέρων Χωρῶν — ὅτι τὰ περισσότερα Κράτη, οὐσιαστικῶς ἐτάχθησαν μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σπάακ. Ὄχι μόνον οὐσιαστικῶς, ἀλλὰ καὶ τύποις, διὰ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ρητῶς διετύπωσαν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν κρατῶν αὐτῶν. Βεβαίως, ἡ διάσκεψις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ, διότι ἡ ἀπόφασις περὶ διασκέψεως δὲν ἐξηρτᾶτο ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία θὰ ἐλαμβάνετο διὰ πλειοψηφίας, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν συγκατάθεσιν αὐτῆς ταύτης τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Εἶναι πάντως οὐσιῶδες, ὅτι τὰ Κράτη αὐτά, τὰ ὁποῖα πιθανὸν ἀνεπαρκῶς ἐγνώριζον, μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης, τὴν μεγάλην καλὴν πίστιν τῆς Ἑλλάδος, πιστοποιήσαντα τὴν ἔμπρακτον ἐκδήλωσιν τῆς καλῆς αὐτῆς πίστεως, ἐτάχθησαν ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς κατ’ οὐσίαν ἀπόψεως, διότι ἡ πρότασις Σπάακ ὑπεβοήθει τὴν Ἑλληνικὴν ἄποψιν. Εἶπον, πρὸ ὀλίγου, ὅτι αὐτὸ ἀπέβη πρὸς ὄφελος τοῦ ΝΑΤΟ καὶ ἐπιμένω εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, διότι μεγάλη προσπάθεια ἐγένετο ἐκ μέρους ὡρισμένων μερίδων, ὄχι ὡρισμένων μόνον κομμάτων, ὡρισμένων μερίδων τοῦ τύπου, νὰ θεωρηθῇ ὅτι τὸ ΝΑΤΟ, ὡς χῶρος σκοτεινός, ἀπὸ ἀπόψεως διαθέσεων καὶ ἰδεῶν καὶ ἰδεωδῶν, ὡς χῶρος ταπεινῶν μόνον συμφερόντων, καὶ ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς —ἔδωσα τότε τὴν ἀπάντησιν— ὑπεστηρίχθη εἰδικώτερον μὲ μεγάλην εὐφράδειαν ἐκ μέρους τοῦ κ. Τσιριμώκου — καὶ ἔδωσα τὴν ἀπάντησιν ἀμέσως τότε — ὑπεστηρίχθη, ὅτι ἀποτελεῖ ἀντινομίαν μεγάλην ἡ διεκδίκησις τῆς ἐλευθερίας τῶν Κυπρίων ἐκ μέρους τῆς Χώρας μας καὶ ἡ ταυτόχρονος παραμονὴ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Χωρὶς νὰ χρειασθῇ νὰ δώσῃ τὸ ΝΑΤΟ τὰ δείγματα, τὰ ὁποῖα ἔδωκα, τὰ ὁποῖα ἔδωσαν τὰ περισσότερα τῶν Κρατῶν, ἔδωκα τότε ἀπάντησιν, διότι ἡ ἀπάντησις εἶναι ἀνεξάρτητος καὶ ἀπὸ τὸ Κυπριακόν. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ μέγα αὐτὸ πρόβλημα, διότι δὲν νομίζω, ὅτι ἔχω δικαίωμα νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ αὐτοῦ προβλήματος ἀπόψε. Κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τὸ ΝΑΤΟ, ἔχομεν τὸν ΟΗΕ. Πρὸ 2–3 μόλις ἑβδομάδων, ἐγένετο ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ συζήτησις, ἐὰν πρέπει ἢ ὄχι νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, πρὸ τῆς ἐπιστροφῆς τοῦ κ. Ἀβέρωφ ἐξ Ἀμερικῆς. Καὶ διετύπωσε τότε ὁ ἀξιότιμος καὶ φίλος Ἀρχηγὸς τοῦ Προοδευτικοῦ Κόμματος μίαν φράσιν, ἡ ὁποία ἔχει σημασίαν, ἀλλὰ πρὸς τὴν ὁποίαν θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ μὴ συμφωνήσω, ἔχει σημασίαν καὶ ἔχει βαρύτητα. Εἶπεν, ὅτι, ἐφ’ ὅσον δὲν τίθεται ζήτημα, δὲν θέτετε ζήτημα σεῖς, δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὸν ΟΗΕ, ζήτημα αὐτοδιαθέσεως, θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ μὴ πηγαίνατε εἰς τὸν ΟΗΕ. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ τότε, ὅταν εἶπε τοῦτο ὁ ἀξιότιμος κ. Μαρκεζίνης, δὲν ἤμην σύμφωνος, καὶ σήμερον εἶμαι ἀκόμη ὀλιγώτερον σύμφωνος, ὕστερα ἀπὸ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὸν ΟΗΕ καὶ ὕστερα ἀπὸ τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι ὀφείλει πᾶς ἀντικειμενικὸς παρατηρητὴς καὶ κριτὴς νὰ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ἡ συζήτησις αὐτή, ἀπὸ ἀπόψεως οὐσιαστικῶν ἐπιχειρημάτων, δὲν ἀπέβη εἰς βάρος μας. Δὲν φθάνω μέχρι τοῦ σημείου νὰ εἴπω, ὅτι ἀπέβη κατὰ τρόπον οὐσιώδη εἰς βάρος, εἴτε τῆς Ἀγγλίας, εἴτε τῆς Τουρκίας, ἀλλά, ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν ἀπέβη εἰς βάρος μας. Καὶ ὀρθῶς, κατ’ ἐμέ, εἶπε χθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ὁ ΟΗΕ εἶναι ἡ καλυτέρα αἴθουσα, ὁ καλύτερος χῶρος, ὅπου ἠμπορεῖ νὰ προβάλῃ κανεὶς τὰ ἐπιχειρήματά του καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς ἰδέας του καὶ νὰ διαφωτίσῃ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἐξέλιξις, τὴν ὁποίαν εἶχε τὸ θέμα ἐνώπιον τοῦ ΟΗΕ, ἀπὸ ἀπόψεως προτάσεων, διατυπωθεισῶν καὶ ἀπορριφθεισῶν, δὲν θὰ μὲ ἀπασχολήσῃ. Γνωρίζω τὰ θέσμια εἰς τοὺς μεγάλους αὐτοὺς ὀργανισμούς, γνωρίζω τὴν δυσκολίαν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν διατύπωσιν τὴν καθαρὰν καὶ σαφῆ μιᾶς προτάσεως, γνωρίζω πῶς παρεμβαίνουν διάφοροι, οἱ ὁποῖοι ἐξ ἐπαγγέλματος προσφέρουν ὑπηρεσίας συμβιβαστικὰς καὶ ἐκτὸς τούτου, εἴτε τὸ θέλω, εἴτε ὄχι, γνωρίζω, διότι θὰ προετίμων νὰ μὴ τὸ ἐγνώριζον καὶ νὰ μὴ τὸ ἐτόνιζε, καθ’ ὃν τρόπον τὸ ἐτόνισε καὶ ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ καὶ χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, γνωρίζω καὶ τὴν στάσιν, τὴν ὁποίαν τελικῶς ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἢ μᾶλλον τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον ἐσήμανεν ἡ στάσις αὐτὴ εἰς τὴν πλάστιγγα τῶν ἀποφάσεων καὶ σκέψεων τῶν διαφόρων Κρατῶν. Βεβαίως, συμφωνῶ πλήρως μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, δηλώσαντα ἀπόψε, ἐπαναλαμβάνοντα μᾶλλον, κἄτι, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε εἶχε λεχθῆ, ὅτι αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ἐπέδειξαν ἀπ’ ἀρχῆς πλήρη εἰλικρίνειαν καὶ τιμιότητα, ἔναντι τῆς Ἑλλάδος. Οὔτε ἐπὶ Κυβερνήσεως Κέντρου, ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον κ. Βενιζέλον δηλοῦντα, ὅτι εἶχε χαρακτηρίσει ἔκτοτε ἀνεπίκαιρον τὴν προβολὴν τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, οὔτε ἐπὶ Κυβερνήσεως Κέντρου, οὔτε μετὰ ταῦτα, παρέλειψεν ἡ Ἀμερικὴ νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν δύναται νὰ βοηθήσῃ, διὰ λόγους συνδεομένους μὲ γενικώτερα παγκόσμια συμφέροντα. Δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, ὁμιλῶν περὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐλήφθη ἀπόφασις, ὅπως ἀπευθυνθῶμεν εἰς τὸν ΟΗΕ καὶ δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα ἀπόψε νὰ ἐξηγήσω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐθεωρήσαμεν, παρὰ τὴν σύστασιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἐμελετήσαμεν καὶ τὴν ὁποίαν, βεβαίως, ἐθεωρήσαμεν ὡς τιμιωτάτην ἐκ μέρους τῆς Οὐασιγκτῶνος, διατί, παρὰ ταῦτα, ἀπεφασίσαμεν τὴν προσφυγὴν εἰς τὸν ΟΗΕ.

§78Κ. ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλοτε ὡμίλουν περὶ οὐδετερότητος αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι καὶ ἄλλοτε...

§79Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντοτε αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι εἶχον χαρακτηρίσει ὡς ἀνεπίκαιρον τὴν προβολὴν τοῦ Κυπριακοῦ καὶ ὡς μὴ ἐπιτρέπουσαν, τοὐλάχιστον, εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ὅπως μᾶς βοηθήσῃ.

§80Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀπόφασις, βέβαια, διὰ νὰ ἀνακινήσωμεν τὸ Κυπριακόν, δὲν ἀνήκει εἰς τὸν ὑποφαινόμενον, ἀλλὰ τότε, μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν Στρατάρχην Παπάγον, ἢ μᾶλλον ὁ Στρατάρχης Παπάγος, ἀπεφάσισε καὶ ἔθεσε τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον καὶ ὅλοι τὸ ἀπεδέχθημεν, ὅσοι συμμετείχομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τότε καὶ ὁ σημερινὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἦτο ἐπιφανὲς μέλος τῆς Κυβερνήσεως τότε. Εἶναι ἀναμφισβήτητον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐτόνισε προηγουμένως ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος κ. Βενιζέλος, ὅτι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, μᾶς ἐδήλωσαν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, ὅτι εἶναι ἀνεπίκαιρος ἡ θέσις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Μετὰ ταῦτα, ὅμως, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι αὐταὶ αἱ ἴδιαι μᾶς ἐδήλωσαν, ὅτι θὰ τηρήσουν οὐδετερότητα καὶ ὅτι, ἐν πάσῃ περιπτώσει, θὰ παρεμβαίνουν πρὸς ἀμφότερα τὰ μέλη καὶ πραγματικὰ ἀπὸ τὴν πρώτην, ὅπως γνωρίζετε, ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν προσφυγήν, πραγματικὰ ἐχρησίμευσε μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐξεμαίευσαν τὴν πρώτην ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἀναγνωρίζει τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, σχετικὰ μὲ τὸ Κυπριακόν, τὴν ὁποίαν ἠρνεῖτο τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις, θεωροῦσα αὐτὸ ὡς καθαρὸν ἐσωτερικὸν ζήτημα. Καὶ ὑπῆρξε μετὰ ταῦτα, ἀναμφιβόλως, συμπαράστασις. Τελικῶς ὅμως, εἶναι ἀληθές, ὅτι ἔπαυσε πλέον νὰ ὑποστηρίζῃ τὴν ἑλληνικὴν ὑπόθεσιν. Μόνον, ὅταν κατατεθοῦν τὰ ἔγγραφα καὶ ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας τοὺς ἐπισήμους φακέλλους, τότε ἀναμφιβόλως θὰ δυνηθῶμεν νὰ προσδιορίσωμεν πότε ὑπῆρξεν ἡ πλήρης μεταστροφὴ τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως καί συνεπῶς, νὰ ἐξαγάγωμεν ἐπὶ τοῦ ὅλου θέματος, συμπεράσματα.

§81Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Μίαν ἐρώτησιν, παρακαλῶ. Αὐτὸ ἐγένετο κατὰ τὸ 1954. Κατὰ τὴν συνέλευσιν τοῦ 1955, τί ἔγινεν; Ὅταν δηλαδή, οὐδὲ κἂν ἐνεγράφη ἡ προσφυγή;

§82Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχεν ἤδη στραφῆ ἐναντίον μας.

§83Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Τὸ 1954, ἁπλῶς ἐνεγράφη, τὸ 1955 δὲν ἐνεγράφη κἄν. Ὡς πληροφορίαν τὸ θέλω.

§84Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἐκεῖνο ποὺ μᾶς ἐνδιαφέρει...

§85Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι δὲν ἐπετεύχθη ἐγγραφή, διότι ἀντετάχθη ἡ Ἀμερική. Συνεπῶς, ἀπὸ τὸ 1955, ἡ Ἀμερικὴ ἀντετάχθη καὶ δι’ αὐτὴν τὴν ἐγγραφήν.

§86Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ 1954, ἐπαναλαμβάνω, ὅταν πρώτην φορὰν προσήλθομεν καὶ ὅταν ἡ Μεγάλη Βρεταννία ὑπεστήριξεν, ὅτι εἶναι ἐσωτερικὸν θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναρμόδια τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἡ Ἀμερικὴ παρενέβη καὶ ἐπετύχομεν ἐκείνην τὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἀναγνωρίζει, ὅτι, ἐπὶ τοῦ παρόντος μόνον, δὲν πρέπει νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ θέματος ὁ ΟΗΕ. Τὸ 1955, ἐκδηλοῦται ἐναντίον μας.

§87Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Σᾶς ἀπήντησα εἰς αὐτὸ ποὺ εἴπατε, περὶ φακέλλων. Καὶ σᾶς λέγω, ὅτι μετεστράφη ἀπὸ τοῦ 1955, ὅταν εἶσθε σεῖς ὑπουργός. Αἱ Ἀντιπροσωπεῖαι λαμβάνουν ἐντολὰς τῶν Κυβερνήσεων. Αὐτὰ εἶναι γνωστά.

§88Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἤθελον νὰ δηλώσω, διὰ νὰ ἐνημερωθῇ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ὅτι οὔτε τὸ 1954, παρὰ τὰς διαβεβαιώσεις, δὲν ἐτήρησαν οὐδετερότητα.

§89Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Ἐπιτρέπετε, κύριε Πρόεδρε; Ἡ μόνη περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις τῶν Η.Π.Α. ὑπεσχέθη, ὅτι θὰ ἐτήρει οὐδετερότητα ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἦτο ἡ δήλωσις τοῦ βοηθοῦ ὑφυπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Τζένεργκαν εἰς τὸν κ. Γ. Μελᾶν καὶ τὸν ἔχοντα τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ, τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1954. Μετείχομεν τότε καὶ οἱ δύο εἰς τὴν εἰδικὴν Ἐπιτροπὴν Διαφωτίσεως, ἡ ὁποία ἐπεσκέφθη τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, καὶ ἡ δήλωσις ἐγένετο τὴν ἑπομένην τῆς ἐπισκέψεώς μας πρὸς τὸν τέως Πρόεδρον κ. Τροῦμαν καὶ τὴν καταπληκτικῶς φιλελληνικὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἐκεῖνος ἔλαβε κατ’ αὐτήν. Ἡ δήλωσις τοῦ Ἀμερικανικοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπεδόθη ἐγγράφως τὸ ἴδιον ἀπόγευμα εἰς τὸν τότε Σύμβουλον τῆς Πρεσβείας μας κύριον Καβαλλιεράτον, ἀπὸ τὸν κ. Μπάξτερ. Ἀτυχῶς, βραδύτερον καὶ συγκεκριμένως διαρκούσης τῆς συζητήσεως τῆς προσφυγῆς μας εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις ἐγκατέλειψε τὴν οὐδετερότητα καὶ ἐπανῆλθεν ἐπὶ τῆς ἀρχικῆς της θέσεως. Ταῦτα, διὰ τὴν ἱστορικὴν ἀλήθειαν.

§90Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, φοβοῦμαι, ὅτι εἶχε διάφορον γνώμην χθές, διότι εἶπε τὸ ἑξῆς: «Ποῖος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις ἔδωκε τὴν ἐντολὴν αὐτὴν πρὸς τὴν Ἀντιπροσωπείαν της, ἡ ὁποία πάντοτε συμπαθῶς ἔβλεπε τὴν ἰδικήν μας τοποθέτησιν, δὲν γνωρίζω». Ἐξ αὐτοῦ συνάγεται, ὅτι κατὰ τὴν ἐντύπωσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, συμπαθῶς πάντοτε ἔβλεπε τὴν ἰδικήν μας τοποθέτησιν ἡ Ἀμερικανικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς συμβιβάζονται ἐπιβεβαιώσεις τῆς παγίας ἀντιθέσεως, μὲ τὴν ἐντύπωσιν τοῦ περὶ συμπαθοῦς διαθέσεως τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως.

§91Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ὑπάρχουν πάρα πολλὰ πρόσωπα, καὶ εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν διοίκησιν, τὰ ὁποῖα συμπαθῶς βλέπουν τὴν Ἀμερικανικὴν θέσιν.

§92Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Αἱ Ἀντιπροσωπεῖαι, λαμβάνουν ἐντολὰς τῶν Κυβερνήσεών των. Αὐτὸ εἶναι γνωστόν.

§93Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ βασικὸν θέμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον κινδυνεύομεν νὰ ξεφύγωμεν, εἶναι τοῦτο: Ὑπῆρξεν ἢ δὲν ὑπῆρξε μεταστροφὴ τῆς Ἀμερικανικῆς στάσεως; Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κοινωνικοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος ἦτο ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τὴν κρίσιμον περίοδον 1954–1955, εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἡ Ἀμερικὴ εἶχε δηλώσει, ὅτι θὰ τηρήσῃ οὐδετερότητα. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ πρὸς τὴν ἀνακοίνωσιν αὐτὴν τοῦ κ. Στεφανοπούλου καὶ πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ζίγδη ἀνακοινωθέντα, ἀμφιβάλλω, ἐὰν πρέπει νὰ ἀποδώσω σημασίαν. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἐὰν ἤθελεν ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις, κατὰ τρόπον ὑπεύθυνον, νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅτι θὰ μείνῃ οὐδετέρα καὶ θὰ ὑποβοηθήσῃ, θὰ τὸ ἔπραττε διὰ τοῦ ἐν Ἀθήναις Πρεσβευτοῦ. Αὐτὸ εἴθισται. Αὐτὸ γίνεται καὶ αὐτὸ δὲν ἔγινε τὸ 1955.

§94Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Θέλετε νὰ τὸ διευκρινίσωμεν;

§95Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἤθελον, μόλις συμπληρώσω τὴν σκέψιν μου. Δὲν ἔγινε καὶ ὄχι μόνον δὲν ἔγινε, ἀλλὰ ὁσάκις ἀνεπλήρουν τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου, τότε, τὸν κ. Στεφανόπουλον, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ Πρεσβευτὴς τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ὄχι βεβαίως τὸ 1954, διότι τότε δὲν τὸν ἀνεπλήρωσα, ἀλλὰ τὸ 1955, ἦλθε καὶ μοῦ εἶπεν, ὅτι ἀνέκαθεν —σᾶς παρακαλῶ νὰ ὑπογραμμίσητε τὸ λεχθέν, μοῦ τὸ ἐτόνισεν ἐπανειλημμένως, ὅτι ἀνέκαθεν ἡ στάσις καὶ ἡ γνώμη τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως ἦτο αὐτή, νὰ ἀποφύγωμεν τὴν προσφυγήν. «Ἀνέκαθεν», μοῦ εἶπεν ὁ κ. Κάννον καὶ μοῦ τὸ ἐπανέλαβε. Κάποιαν σημασίαν εἶχεν αὐτὴ ἡ ἐπιθυμία καὶ αὐτὴ ἡ ἐπιμονή του, νὰ μοῦ τὸ ἐπαναλάβῃ. Ἐγνώριζεν ὁ κ. Κάννον, ὅτι ἐξ Ἡνωμ. Πολιτειῶν εἶχον φθάσει πληροφορίαι, πρὸ ἑνὸς ἔτους ἢ καὶ πρὸ 6 μηνῶν, περὶ τοῦ ἀντιθέτου.

§96Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἂν καὶ δὲν εἶμαι προητοιμασμένος νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸ θέμα, ἀλλὰ ἀπὸ ὅσα ἐνθυμοῦμαι θὰ εἴπω. Νομίζω, ὅτι ἔχω σχετικῶς καλὴν μνήμην. Τὸ πρῶτον κείμενον, εἰς τὸ ὁποῖον προφανῶς ἤθελε νὰ ἀναφερθῇ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τῆς 24 ἢ 28 Ἰουλίου 1954, ὅπου πρόκειται περὶ ἀπορρήτου μηνύματος τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀμερικῆς, πρὸς τὸν τότε ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος. Τὸ μήνυμα αὐτό, εἶναι βαρυσήμαντον καὶ πράγματι καθορίζει τὴν στάσιν τὴν ἀμερικανικήν. Κατόπιν αὐτοῦ τοῦ μηνύματος, ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπηύθυνε δριμυτάτην ἐπιστολὴν μὲ δριμὺ περιεχόμενον διαμαρτυρίας. Καὶ ἔθετε ὡρισμένα ἐρωτήματα ἢ ὅρους, δηλαδὴ ὡρισμένας προϋποθέσεις ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς προσφυγῆς. Εἰς τὴν ἐπιστολὴν αὐτήν, δὲν ἔλαβεν ἀπάντησιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐγένετο συνομιλία μὲ τὸν Γενικὸν Διευθυντὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὸν κ. Καβαλλιεράτον καὶ ὑπῆρξε συμφωνία ἐπὶ 12 σημείων ἐκ τῶν ὁποίων συνήγετο, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ πλέον ἀμερικανικὴ στάσις οὐδετέρα τὸ 1953. Τὸν Σεπτέμβριον τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ὁ ἐν Οὐασιγκτῶνι ἐπιτετραμμένος, ὁ κ. Καβαλλιεράτος ἐπεσκέφθη τὸ Στέϊτ Ντιπάρτμεντ καὶ εἶχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀκούσῃ τὰ ἴδια ἐπαναλαμβανόμενα καὶ νὰ συντάξῃ σχετικὸν μνημόνιον. Ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἐγγυῶμαι 100 τοῖς ἑκατὸν εἰς τὴν μνήμην μου, ἀλλὰ εἶναι εὔκολον νὰ ἐλεγχθοῦν αὐτά. Κατόπιν αὐτοῦ, τὸ ἰδικόν μας πρῶτον ἔντονον μήνυμα τοῦ Ἀμερικανοῦ πρεσβευτοῦ κ. Κάννον, ἐγένετο κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1954 καὶ ὄχι τὸ 1955, μετὰ τὴν ἐγγραφήν, πρὸ τῆς συζητήσεως εἰς τὴν Ὁλομέλειαν καὶ μάλιστα προεκάλεσε δριμύτατον τηλεγράφημα τοῦ Στρατάρχου Παπάγου ἐξ Ἱσπανίας, διότι δὲν συνεφώνει μὲ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἀπηντήσατε εἰς τὸν κ. Κάννον. Ὡς πρὸς τὸ 1955, οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει, ὅτι ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις, ἤδη πρὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Καραμανλῆ, εἶχεν ἤδη πρὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Καραμανλῆ, ταχθῆ ἐναντίον τῆς Ἑλληνικῆς προσφυγῆς.

§97Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσα εἶπεν ὁ κ. Μαρκεζίνης, δυνατὸν νὰ εἶναι σωστά, πλὴν τῶν τελευταίων φράσεων, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς ἕνα μῦθον, μῦθον πλασθέντα τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ δημοσιευθέντα εἰς μίαν ἀπογευματινὴν ἐφημερίδα, τὴν ὁποίαν ἰδιαιτέρως τιμῶ, ἀλλ’ ἡ ὁποία εἶναι καὶ μυθοπλάστης. Τὸν μῦθον, ὅτι ἔδωσα ὡρισμένην ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Κάννον, ἡ ὁποία δὲν ἱκανοποίησε τὸν Στρατάρχην Παπάγον καὶ ὅτι ὁ Στρατάρχης Παπάγος ἔστειλε τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον, ἀγαπητοὶ φίλοι, εἶναι ἀνύπαρκτον, διότι δὲν ὑπάρχει.

§98Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἔχω ἀντίγραφον εἰς τὸ ἀρχεῖον μου.

§99Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ἔχετε ἀντίγραφον ἀνυπάρκτου τηλεγραφήματος, ἀναφερομένου εἰς ἐμέ. Ἔχετε ἀντίγραφον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀντίγραφον τηλεγραφήματος Παπάγου, ἀντίγραφον συνδεομένου μὲ ὡρισμένα ψεύδη, τὰ ὁποῖα ἐλέγοντο ἐν Ν. Ὑόρκῃ καὶ τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν εἰς Ἕλληνα δημοσιογράφον ἐν Ν. Ὑόρκῃ, ὑπὸ ὡρισμένου προσώπου.

§100Α. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ συνηθίσωμεν νὰ εἴμεθα εὐθεῖς.

§101Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ποίου προσώπου, νὰ τὸ ὀνομάσετε.

§102Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ὑπὸ ποίου. Πάντως αὐτὴ ἡ τακτική, ἡ ὁποία εἶναι τακτικὴ ὑπούλου ἀντιμετωπίσεως ὡρισμένου πολιτικοῦ προσώπου ἐν Ἑλλάδι, πρέπει νὰ σταματήσῃ. (Χειροκροτήματα). Ἁπλούστατα, ἀξιότιμοι κύριοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω περὶ τίνος ἀκριβῶς πρόκειται. Εἰς τὸ Παρίσι, τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1954, εὑρέθη ὁ ἀείμνηστος Στρατάρχης Παπάγος καὶ μαζί του ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Στεφανόπουλος. Εἶχεν ἀναχωρήσει ἐξ Ἱσπανίας καὶ ἐπρόκειτο, μετὰ πρόσκαιρον στάθμευσιν εἰς Παρισίους, νὰ μεταβῇ εἰς Πορτογαλίαν. Συνέπεσε, τὰς ἡμέρας ἐκείνας, νὰ εἶναι ἡ διάσκεψις τῶν Ὑπουργῶν τοῦ Ν.Α.Τ.Ο. Ἑπομένως, συνέπεσε νὰ ἔχῃ ἀφιχθῆ εἰς Παρισίους ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, κ. Ντάλλες. Μετέβην εἰς Παρισίους διὰ δύο μόνον ἡμέρας, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μείνω περισσότερον, διότι θὰ ἀπουσίαζον πολλοὶ ἐκ τῶν ἀπαρτιζόντων τὴν Κυβέρνησιν καὶ τοῦτο δὲν ἦτο ὀρθόν. Εἰς τοὺς Παρισίους εἶχεν ἔλθει καὶ ὁ μόνιμος ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν Ο.Η.Ε. κ. Κύρου. Ἐπρόκειτο τὴν ἑπομένην νὰ συμφάγωμεν: ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν κ. Ντάλλες, ὁ Στρατάρχης Παπάγος, ὁ κ. Στεφανόπουλος καὶ ἐγώ· θὰ παρίσταντο δὲ καὶ ὡρισμένοι ἄλλοι. Ἐπίσης, ἐπρόκειτο νὰ ἐπιδοθῇ ἐκ μέρους τοῦ Στρατάρχου εἰς τὸν κ. Ντάλλες σημείωμα, τὸ ὁποῖον νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν κατατόπισίν του, διότι ἡ προφορικὴ συζήτησις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σημαίνῃ ἀνάλυσιν τοῦ ὅλου θέματος καὶ ἐκτὸς τούτου ἦτο χρήσιμον νὰ ὑπάρχῃ εἰς χεῖρας τοῦ κ. Ντάλλες ἕνα σημείωμα, τὸ ὁποῖον νὰ περιέχῃ ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Ἀνετέθη ἡ διατύπωσις τοῦ σημειώματος αὐτοῦ — εἶχεν ἀνατεθῆ ἤδη ὅταν ἔφθασα ἐγὼ — ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς τὸν μόνιμον ἀντιπρόσωπον εἰς τὸν Ο.Η.Ε. καὶ συνήλθομεν ὀλίγας ὥρας πρὸ τοῦ γεύματος ὁ Στρατάρχης Παπάγος, ὁ κ. Στεφανόπουλος, ὁ κ. Ἐξηντάρης, ὁ μόνιμος ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Ν.Α. Τ.Ο. κ. Κύρου καὶ ἐγώ, συνήλθομεν διὰ νὰ μᾶς ἀναγνώσῃ ὁ κ. Κύρου τὸ περιεχόμενον καὶ διὰ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν τὸ περιεχόμενον τοῦ κειμένου αὐτοῦ ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, ὡς Κυβέρνησις, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ υἱοθετήσωμεν. Κακῶς ἐλέχθη ἐν Ν. Ὑόρκῃ, ἐνδεχομένως ἀπὸ χείλη ἀνευθύνου, δὲν νομίζω, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ λεχθῇ ποτὲ ἐκ μέρους τοῦ κ. Κύρου, τοῦ ὁποίου καὶ τὴν διπλωματικὴν ἱκανότητα καὶ τὴν μόρφωσιν καὶ τὸ ἦθος τιμῶ, ὅτι ἀντέδρασα εἰς τὸ περιεχόμενον. Καμμίαν σχέσιν δὲν ἔχουν αὐτὰ μὲ συνάντησιν μετὰ τοῦ κ. Κάννον. Ἁπλῶς καὶ μόνον, ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ τὸ συστήσω, συνεφώνησε δὲ ἀμέσως ὁ ἔχων μακρὰν διπλωματικὴν πεῖραν κ. Ἐξηντάρης — νὰ ἀφαιρεθῇ ἕνας ἐπίλογος, ὁ ὁποῖος, δὲν ἐνόμιζα, ὅτι ἥρμοζεν εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, ὅταν ἐδίδετο σημείωμα ἐκ μέρους τοῦ Ἕλληνος Πρωθυπουργοῦ εἰς τὸν κ. Ντάλλες. Τὸ κείμενον ἦτο ἄριστον, διότι ὁ κ. Κύρου εἶναι ἱκανώτατος, ἐὰν ἤμην ἐγὼ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ τὸ ἔγραφα ἐγὼ καὶ δὲν θὰ ἄφηνα τὸν μόνιμον ἀντιπρόσωπον τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν Ο.Η.Ε. νὰ τὸ γράψῃ, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὸ κείμενον ἦτο ἄριστον, ἀλλ’ ὁ ἐπίλογος ἦτο περιττὸς καὶ εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ φύγῃ ὁ ἐπίλογος, καὶ ἠναγκάσθη ὁ κ. Ἐξηντάρης νὰ εἴπῃ τὸ ἴδιον, καὶ ὁ ἐπίλογος ἔφυγε, διότι ὁ Στρατάρχης Παπάγος εἶχε βαθὺ αἴσθημα εὐθύνης, ὅσον ἀφορᾷ τὰς διατυπώσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἴδιος θὰ ἐχρησιμοποίει, δεδομένου, ὅτι τὸ κείμενον ὁ ἴδιος θὰ τὸ ἔδιδε. Καὶ ὁ ἐπίλογος ἔφυγε. Φθάνω εἰς τὰς Ἀθήνας τὴν μεθεπομένην καὶ φθάνει τηλεγράφημα ἐκ Ν. Ὑόρκης, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἐπέδειξεν ἀρκετὰ συμβιβαστικὴν στάσιν, καθ’ ἃ ἀνεκοινώθη ὑπὸ προσώπου γνωρίζοντος τί ἐγένετο εἰς Παρισίους. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἐπίλογος ἦτο περιττὸς καὶ δὲν χρειάζονται δημοσιογραφικοὶ ἐπίλογοι εἰς κείμενα τοιαῦτα. Τὸ κείμενον ἦτο ἄριστον κατὰ τὰ ἄλλα, ἦτο ἄριστα συναρμολογημένον ὑπὸ τοῦ κ. Ἀλέξη Κύρου. Τὸ ἐθεώρησα ὡς κείμενον ἄξιον ἐγκρίσεως. Ἀλλὰ ἐνόμισα, διότι τῶν δημοσίων λειτουργῶν ὅσον δήποτε ἀνωτέρων, ἡ γνώμη δὲν εἶναι τελεσίδικος, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀποφασίζει καὶ οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ θεωρήσῃ τὸν ἑαυτόν του ἀνώτερον οἱασδήποτε Κυβερνήσεως, ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε τὰς τελευταίας φράσεις νὰ ζητήσω νὰ τὰς βγάλῃ ὁ κ. Κύρου. Καὶ ἐβγῆκαν. Ἐξ αὐτοῦ ἐδημιουργήθη ὁλόκληρος ἱστορία, ἀνακοινώσεις περίεργοι ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ, τηλεγραφήματα ἐκ Νέας Ὑόρκης εἰς τὰς Ἑλληνικὰς ἐφημερίδας.

§103Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν ἀνεφέρθην εἰς αὐτό.

§104Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐκτὸς τούτου τηλεγράφημα αὐτοῦ τούτου τοῦ κ. Κύρου, τὸ ὁποῖον μὲ πείθει, ἀλλὰ καὶ χωρὶς αὐτὸ δὲν θὰ ἐφανταζόμην ποτέ, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πράξῃ τοιοῦτόν τι, ἀλλὰ τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. Κύρου μὲ πείθει, ὅτι δὲν εἶναι αὐτὸς ποὺ τὰ εἶπε. Τηλεγράφημα τοῦ κ. Κύρου διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτει νὰ λάβω θέσιν καὶ νὰ δώσω ἀπαντήσεις εἰς τὰ διαδιδόμενα, διότι ἄλλως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ βλαβῇ ἡ ὅλη Κυπριακὴ ὑπόθεσις. Δὲν ὑπῆρξε συζήτησις μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Κάννον ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἡ ὁποία συζήτησις νὰ προκαλέσῃ οἱανδήποτε παρέμβασιν τοῦ Στρατάρχου Παπάγου. Τὸ λέγω ὑπευθύνως. Συζήτησιν μὲ τὸν πρεσβευτὴν κ. Κάννον εἶχον μόνον τὸ 1955 καὶ οὐχὶ τὸ 1954. Δὲν ὑπῆρξε συζήτησις μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Κάννον ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ἡ ὁποία συζήτησις νὰ προκαλέσῃ οἱανδήποτε παρέμβασιν τοῦ Στρατάρχου Παπάγου. Τὸ λέγω ὑπευθύνως. Συζήτησιν μὲ τὸν πρεσβευτὴν κ. Κάννον εἶχον μόνον τὸ 1955 καὶ οὐχὶ τὸ 1954.

§105Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὸ 1954.

§106Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ 1955 ἤσκουν τὰ καθήκοντα τοῦ ἀναπληρωτοῦ Ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν σχεδὸν ἐπὶ τρεῖς μῆνας διότι ὁ κ. Στεφανόπουλος ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ εὑρίσκεται καὶ εἰς Παρισίους καὶ εἰς τὸ Στρασβοῦργον καὶ εἰς Νέαν Ὑόρκην. Ἤσκησα τὰ καθήκοντα αὐτὰ ἐπὶ τρεῖς μῆνας, εἶχον τότε ἐπανειλημμένας συζητήσεις καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω ἐκεῖνο ποὺ ἐβεβαίωσα πρὸ ἑνὸς τετάρτου τῆς ὥρας, ὅτι ὁ κ. Κάννον μοῦ ἐτόνισε —νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ τονίσω καὶ νὰ ὑπογραμμίσω τὴν λέξιν «ἀνέκαθεν»— ὅτι ἀνέκαθεν ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις ἔδωσε τὰς συστάσεις αὐτάς. Ἀπὸ ἐκεῖ πέρα, κύριοι, τὸ πρᾶγμα ἂς ἐξετασθῇ ὑπὸ ἄλλων καὶ ἂς ἐξετασθῇ εἰς ἄλλην βραδυάν. Ἀπόψε δὲν κρίνομεν τὰς πράξεις τῶν προηγηθεισῶν Κυβερνήσεων ἢ οἱασδήποτε παραλείψεις, ἀλλὰ κρίνομεν τὰς πράξεις αἱ ὁποῖαι ἀφοροῦν τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν καὶ αἱ ὁποῖαι συνδέονται μὲ τὸ μόλις διαρρεῦσαν ἑξάμηνον. Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν ἀκόμη ὑπετίθετο, ὅτι εἰς τὰς συζητήσεις μὲ τὸν κ. Κάννον ἢ μὲ οἱονδήποτε ὑπεύθυνον Ἀμερικανὸν εἶχον δείξει διάθεσιν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἔπραξα, συμβιβαστικήν, αὐτὸ θὰ ἀνταπεκρίνετο εἰς τὴν συνείδησιν τῆς εὐθύνης τῆς ἱστορικῆς τὴν ὁποίαν θὰ εἶχον καὶ τὴν ὁποίαν καὶ σήμερον ἔχω ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, ἔστω καὶ ἂν δὲν ἀνήκω εἰς τὴν Κυβερνητικὴν παράταξιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν νομίζω, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, καὶ οὕτω ἔρχομαι εἰς τὸν ἐπίλογόν μου, τὸν συνδεόμενον μὲ τὸν ἐπίλογον τοῦ κ. Ἀβέρωφ, δηλαδὴ τὸν συνδεόμενον μὲ τὸ τί πρέπει νὰ πράξωμεν εἰς τὸ μέλλον, δὲν νομίζω καὶ δὲν ἐνόμιζα, ὅτι τὸ Κυπριακὸν πρέπει νὰ χωρίσῃ τοὺς Ἕλληνας εἰς τοὺς ἡρωϊκοὺς καὶ γενναίους ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς, ἐκ τῶν Ἀθηναϊκῶν καφενείων, (χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος) καὶ εἰς τοὺς σώφρονας καὶ νουνεχεῖς. Ἐνόμιζον, ὅτι ἅπαντες οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ἐν Κύπρῳ νὰ εἶναι νουνεχεῖς καὶ οὐχὶ γενναῖοι. Θὰ παρακαλέσω νὰ σταθμίσητε τὴν σημασίαν τῆς φράσεως. Ὅσοι ζοῦν ἐν Κύπρῳ δικαιοῦνται ἐὰν θέλουν καὶ γνωρίζομεν, ὅτι θέλουν νὰ εἶναι γενναῖοι ὅσοι ζῶμεν μακρὰν τοῦ κινδύνου καὶ χρησιμοποιοῦμεν εἴτε τὸν λόγον εἴτε τὴν γραφίδα εἰς τὸν ἀγῶνα μας καὶ δὴ ἐν Ἑλλάδι πρέπει νὰ εἴμεθα νουνεχεῖς καὶ σώφρονες.

§107Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Οἱ ἐξόριστοι;

§108Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ εἴμεθα νουνεχεῖς καὶ σώφρονες. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀκούεται ἡ φράσις ἡ ὁποία ἀκούεται, ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνῃ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν ἄποψιν τῆς αὐτοδιαθέσεως παντὶ σθένει καὶ μὲ πᾶσαν θυσίαν. Τὴν φράσιν αὐτὴν δικαιοῦνται νὰ τὴν λέγουν ὅσοι μένουν ἐν Κύπρῳ. Δὲν δικαιούμεθα ἡμεῖς νὰ λέγωμεν εἰς τί πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν πάσῃ θυσίᾳ διότι καμμίαν θυσίαν δὲν κάμνομεν. Ἡμεῖς πρέπει νὰ ἐξετάζωμεν τὰς δυνατότητας, ἡμεῖς πρέπει νὰ ἐρευνῶμεν τὴν σκοπιμότητα, ἡμεῖς πρέπει νὰ ἀγκαλιάσωμεν ἠθικῶς τὴν ὑπόθεσιν πολιτικῶς καὶ ἀγκαλιάζοντες τὴν ὑπόθεσιν νὰ κάμωμεν ὅλους τοὺς δυνατοὺς ἑλιγμοὺς οἱ ὁποῖοι εἶναι δυνατὸν νὰ ὁδηγήσουν τὸ ταχύτερον τὴν ὑπόθεσιν τὴν Κυπριακὴν εἰς λύσιν, ἢ ἔστω εἰς κάποιαν λύσιν.

§109Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ὄχι εἰς κἄποιαν λύσιν. (Θόρυβος κωδωνοκρουσίαι).

§110Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν πρὸ δύο–τριῶν ἑβδομάδων, ὅταν συνεζητήθη τὸ θέμα ἐὰν πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις ἀμέσως ἢ νὰ ἀναβληθῇ, μοῦ εἶπεν, ὅταν ἐσταμάτησα τὸν λόγον μου τὸν ὁποῖον ἀπὸ τῆς θέσεώς μου ἔκαμα, εἰπών, ὅτι δίδω ἀπόλυτον ἐλευθερίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διαχειρισθῇ τὸ θέμα ὅπως νομίζῃ, ἀναγνωρίζων πόσον εἶναι κρίσιμον καὶ ἀνώτερον τῶν δυνάμεων οἱασδήποτε Κυβερνήσεως νὰ τὸ χειρισθῇ, ὅπως τὸ ἐπιθυμῶ, μοῦ εἶπεν, ὅταν ἐσταμάτησα τὸν λόγον: «Ὑποστηρίζεις μίαν ἀχάριστον ὑπόθεσιν». Βεβαίως, ὑποστηρίζω, ἀχάριστον θέσιν, διότι δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει ὅλοι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, νὰ ὑποστηρίζουν θέσιν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀχάριστος. Νομίζω, ὅτι πρέπει, ποῦ καὶ ποῦ, νὰ ἀκούεται καὶ μία ἄλλη φωνή, ἡ ὁποία δὲν θὰ εἶναι εὐχάριστος εἰς τὰ ὦτα ἐκείνων ποὺ μεταχειρίζονται μεγάλας πατριωτικὰς λέξεις τὰς ὁποίας ἀκούομεν τελευταίως, ἰδιαιτέρως ἀπὸ τὴν ἄκραν ἀριστεράν. (Χειροκροτήματα ἀπὸ τῆς πτέρυγος τῆς συμπολιτεύσεως).

§111Η. ΗΛΙΟΥ. Ὄχι τελευταίως, ἀλλὰ πάντοτε καὶ ὄχι μόνον μὲ λέξεις, ἀλλὰ ἰδίως πράξεις.

§112Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου περὶ φράσεων δὲν ἔχω ἀντίρρησιν διὰ τὸ πάντοτε. Αἱ μεγάλαι λοιπὸν φράσεις, αἱ πατριωτικαί, δὲν εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ταιριάζουν τοὐλάχιστον εἰς τὴν ἰδικήν μου σκέψιν, ἡ ὁποία εἶναι σκέψις ἀνθρώπου θεωροῦντος τὴν πολιτικὴν καὶ ὅταν ἀκόμη τίθενται πρὸς συζήτησιν ἢ πρὸς λύσιν ἱερὰ θέματα, ὡς τέχνην τῆς σκοπιμότητος καὶ ὡς τέχνην τοῦ δυνατοῦ. Καὶ τὸ δυνατὸν εἶναι κάτι τὸ ὁποῖον ἑκάστοτε πρέπει νὰ ἐπανεξετάζεται ὑπὸ τῶν ὑπευθύνων διαχειριζομένων μίαν μεγάλην ὑπόθεσιν. Δι’ αὐτὸ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἀπὸ τριετίας τώρα διαφωνῶ πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους καὶ φίλους Ἀρχηγοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως οἱ ὁποῖοι ἀπῄτουν νὰ δεσμεύσουν τὴν Κυβέρνησιν εἰς μίαν φράσιν, γνωρίζοντες ὅτι εἶναι φράσις μόνον, εἰς τὴν φράσιν αὐτοδιάθεσις εἰς τακτὴν καὶ εὔλογον προθεσμίαν. Ἐνθυμεῖσθε τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν ἀνέκαθεν ἔδιδον εἰς τὴν γνώμην αὐτήν, τὴν γνώμην τῶν κ. Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τὴν φράσιν αὐτήν. Δὲν θὰ ἐπαναλάβω τὰ ὅσα τότε ἔλεγον. Εἶναι ἤδη χαρακτηριστικόν, ὅτι περὶ τῆς φράσεως αὐτῆς δὲν γίνεται συνήθως λόγος οὔτε ὑπὸ τῶν περισσοτέρων Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.

§113Κ. ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἴδιοι οἱ Κύπριοι ἐζήτησαν μίαν κἄποιαν λύσιν.

§114Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ. Εἶπον πρίν, καὶ εὐχαριστῶ τὸν κ. Δεσποτόπουλον, παλαιὸν ἐν Ἀλβανίᾳ συμπολεμιστήν, διὰ τὴν διακοπήν, εἶπον πρίν, ὅτι καὶ κἄποια λύσις θὰ ἦτο εὐκταία. Καὶ ἡ πατριωτικὴ καρδία τοῦ κ. Χούτα καὶ ἄλλων συναδέλφων ἀγαπητῶν, τοὺς ὁποίους τιμῶ, ἀντέδρασε. Καὶ ὅταν λέγω, ὅτι εὐκταία εἶναι καὶ ἡ κἄποια λύσις, ἐννοῶ, ἀξιότιμοι καὶ ἀγαπητοὶ φίλοι, κἄποιαν λύσιν τὴν ὁποίαν θὰ ἀπεδέχοντο οἱ Κύπριοι. Δὲν ἔχω ἐγὼ τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω εἰς τοὺς ἐκεῖ ἀγωνιζομένους, ἐν ὀνόματι τοῦ ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς ἡρωϊσμοῦ μου, τί πρέπει νὰ ἐπιδιώξουν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος).

§115Κ. ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ εἶναι διευκρίνησις.

§116Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι διευκρίνησις, ἁπλῶς καὶ μόνον μὲ διηυκολύνατε νὰ συμπληρώσω φράσιν, τὴν ὁποίαν δὲν συνεπλήρωσα, νομίζω, λόγῳ κἄποιας διακοπῆς. Κύριοι συνάδελφοι, δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀσκῆται ἡ κριτικὴ ἐναντίον τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου, διότι ἐνόμισεν, ἀδιάφορον ἂν ὀρθῶς ἢ μὴ ἀπὸ ἀπόψεως σκοπιμότητος καὶ διαχειρίσεως τοῦ θέματος, διότι ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ προβάλῃ πρό τινων μηνῶν τὸ αἴτημα τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ δὴ τῆς ἠγγυημένης κατὰ τῆς ὁποίας τόσον μεγάλαι εἶναι αἱ ἀντιδράσεις ὡρισμένων ἡρωϊκῶν Ἑλληνικῶν πνευμάτων καὶ καλάμων! Κύριοι συνάδελφοι, θεωρῶ λάθος καὶ θὰ μὲ συγχωρήσῃ ὁ ἀγαπητὸς καὶ ἀξιότιμος κύριος Παπανδρέου, διότι θὰ τὸ εἴπω, θεωρῶ λάθος, ὅτι ὁ κ. Παπανδρέου τὴν ἑπομένην ἠνάγκασε τὸν Ἐθνάρχην Μακάριον νὰ τροποποιήσῃ καὶ νὰ ἐπεξηγήσῃ τὴν φράσιν, ὅπως θεωρῶ λάθος τὸ ὅτι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος προέβη ἀμέσως εἰς τὴν διόρθωσιν αὐτὴν εἰπών, ὅτι ἡ ἀνεξαρτησία ὅσον δήποτε καὶ ἂν εἶναι ἠγγυημένη ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ ΟΗΕ, τῆς Ἑλλάδος, τῆς Τουρκίας, ἠμπορεῖ νὰ ὁδηγήσῃ κάλλιστα τὸν ἀνεξάρτητον πλέον λαὸν τῆς Κύπρου, εἰς τὴν διατύπωσιν οἱασδήποτε ἐπιθυμίας, ἄρα καὶ τῆς ἐπιθυμίας τῆς ἑνώσεως μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ζητῇ τὴν ἕνωσιν βάσει τῶν ἀρχῶν τῆς ἐλευθερίας, ἡ Ἑλλὰς ἔχει δικαίωμα νὰ ζητῇ τὴν ἐλευθερίαν τῶν Κυπρίων. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ προβαίνῃ εἰς διατύπωσιν ἰδεωδῶν, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὸν 19ον καὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ 20οῦ αἰῶνος. Τὰ ἰδεώδη τῆς οἱασδήποτε ἐπεκτάσεως καὶ ἀναμορφώσεως τῶν ὁρίων, τὰ ἰδεώδη αὐτὰ κατ’ οὐσίαν δὲν συμβιβάζονται μὲ τὴν σημερινὴν οἰκονομοκοινωνικὴν καὶ διεθνῆ πραγματικότητα.

§117Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἀπαντήσω ὅταν λάβω τὸν λόγον.

§118Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μετὰ τὸν αἰῶνα τῶν ἐθνοτήτων, ὁ ὁποῖος ἦτο αἰὼν συνδεδεμένος μὲ τὰς ἐθνικὰς διεκδικήσεις καὶ ἀπαιτήσεις ἢ ἐθνῶν ὑποδούλων ἢ κρατῶν ἐλευθέρων πρὸς ὄφελος τμήματος ἐθνικοῦ ὑποδούλου, μετὰ τὸν αἰῶνα αὐτόν, τὸ θέμα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει δὲν εἶναι θέμα προσαρτήσεως καὶ ἑνώσεως, ἀλλὰ θέμα ἐλευθερίας αὐτῆς καθ’ ἑαυτήν. Ἑπομένως, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποτελῇ, καὶ αὐτὸ ἔχει δηλωθῆ καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ αὐτό, παρὰ τὸ πρὸς στιγμὴν γενόμενον σφάλμα τοῦ 1954, ἐδηλώθη καὶ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τότε, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ δηλωθῇ καὶ δηλοῦται ἐκ μέρους τῶν ἐλευθέρων Ἑλλήνων, ἐκ μέρους ὅλων μας, εἶναι ὅτι πρέπει νὰ ἀποδοθῇ ἐλευθερία, ἔστω σταδιακῶς, ἂν τοῦτο εἶναι ἀναπόφευκτον νὰ περάσωμεν ἀπὸ στάδια, εἰς τὸν Κυπριακὸν λαόν. Ἄρα θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ Πρόεδρος κύριος Παπανδρέου καὶ ἡ ἀπογευματινὴ ἐφημερίς, ἡ ὁποία τὴν ἑπομένην ἐχειροκρότησε τὴν παρέμβασιν τὴν ἀποτελεσματικήν, ὅπως εἶπε, καὶ σωτηρίαν, τοῦ κ. Παπανδρέου, νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ κάμῃ τὴν κριτικὴν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἰς βάρος τοῦ Μακαρίου καὶ δὲν ἔπρεπε καὶ ὁ Μακάριος νὰ θεωρήσῃ ἑαυτὸν ὑποχρεωμένον νὰ ἐξηγήσῃ τὴν δήλωσίν του.

§119Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μὲ ὑποχρεώνετε εἰς μίαν ἀπάντησιν σύντομον. Θὰ τὴν ἀναπτύξω διότι ὡμίλησα ὑποστηρίζων, ὅτι ἡ μὴ πραγματοποίησις τῆς ἑνώσεως εἶναι πολιτική, τὴν ὁποίαν ἐνδεχομένως ὑπαγορεύουν ἑκάστοτε αἱ περιστάσεις. Ἡ ἀπάρνησις τῆς Ἑνώσεως διὰ παντὸς δὲν εἶναι πολιτική, εἶναι βλασφημία. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§120Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ ἐπιγραματικὴ φράσις τοῦ ἀξιοτίμου καὶ ἀγαπητοῦ Προέδρου κ. Παπανδρέου συγκινεῖ καὶ ἐμὲ καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὴν ἐχειροκρότησαν καὶ βεβαίως ἔχει νόημα. Δὲν εἶναι μόνον φράσις, ἔχει νόημα, ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἐπίσης νὰ εἴπω, ὅτι τὸ νόημα αὐτὸ ἔχει ἱστορικῶς παρακαμφθῆ. Καὶ ἐκτὸς τούτου δὲν εἶναι δικαίωμα ἡμῶν νὰ ἰσχυρισθῶμεν τί πρέπει νὰ ζητήσουν οἱ Κύπριοι, ἀλλὰ δικαίωμα, ἢ μᾶλλον καὶ ὑποχρέωσις ἡμῶν νὰ εἴπωμεν, ὅτι θὰ συμφωνήσωμεν εἰς ὅ,τι ἐκεῖνοι ζητοῦν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν Μακάριον, εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδέποτε θὰ προέβαινεν εἰς τοιαύτην δήλωσιν, ἄλλως τε ὑπάρχει καὶ σχετικὸς ὑπαινιγμὸς εἰς τὸν χθεσινὸν λόγον τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν δὲν εἶχεν ἔλθει εἰς ἐπαφὴν μὲ σημαίνοντας, ἐν Κύπρῳ διαμένοντας, Κυπρίους.

§121Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀσφαλῶς δὲν εὑρίσκετο εἰς τὸ πνεῦμα του ἡ πρώτη διατύπωσις καὶ ἡ ἰδική μου παρατήρησις τοῦ παρέσχε τὴν εὐχέρειαν νὰ γίνῃ σαφὴς καὶ νὰ διευκρινήσῃ, ὅτι οὐδέποτε ἐκ μέρους τοῦ Μακαρίου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προκύψῃ ἡ ἐθνικὴ βλασφημία. Ἡ διατύπωσις τῆς συνεντεύξεως ὑπῆρξεν ἀτυχής, ἡ ἰδική μου παρέμβασις παρέσχε τὴν εὐκαιρίαν τῆς ἀποκαταστάσεως καὶ εἶμαι διὰ τοῦτο ἀπολύτως εὐτυχής.

§122Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μολονότι ἡ διατύπωσις τὴν ὁποίαν καὶ πάλιν ἐχρησιμοποίησεν ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ἡ ὁποία μὲ συγκινεῖ, ἔχει αἰχμὴν ἐναντίον μου διότι καταντᾷ, ἐγὼ νὰ ἔχω διαπράξει τὴν βλασφημίαν, ἀφοῦ ὁ Μακάριος ἐτροποποίησε τὰς δηλώσεις του, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ θεωρήσω τὸν ἑαυτόν μου θιγόμενον δὲν θίγομαι. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ἀσκῶν τὴν πολιτικὴν διὰ νὰ ὑποστηρίξω καὶ ἀχαρίστους θέσεις, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ λέγω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πιστεύω. Πιθανὸν νὰ πλανῶμαι. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ ὑμεῖς, ἀξιότιμοι κύριοι ἀρχηγοί, οἱ ὁποῖοι ὡμιλήσατε πρὸ ἐμοῦ, ἢ οἱ ὁποῖοι θὰ ὁμιλήσητε μετ’ ἐμέ, λέγετε ἐπίσης ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πιστεύετε, ἀλλὰ εἶναι κάπως δυσκολώτερον νὰ εἴπῃ κανεὶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πιστεύει, ὅταν δὲν εἶναι πολὺ εὐχάριστον, ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πιστεύομεν, ἀλλὰ καὶ εὐχάριστον διότι ἀποτελεῖ καὶ δημοσίαν κραυγήν. Κύριοι συνάδελφοι, κατ’ ἐμέ, πρέπει νὰ ἐπιχειρήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ συμφωνῶ ὡς πρὸς τοῦτο πλήρως πρὸς τὸν ἐπίλογον τὸν συνθηματικὸν καὶ προγραμματικὸν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, πρέπει νὰ ἐπιχειρήσῃ ὅλα τὰ βήματα, τὰ ὁποῖα ὁδηγοῦν εἰς τὸν ταχύτερον δυνατὸν τερματισμὸν τῆς μεγάλης καὶ φοβερᾶς δοκιμασίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ζοῦν ἐν ἀσφαλείᾳ ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ ζοῦν, μάχονται, ἢ καὶ ἂν δὲν μάχωνται, ἅπαντες βασανίζονται καὶ ὑφίστανται δοκιμασίας ἐν Κύπρῳ. Αὐτὴ πρέπει νὰ εἶναι ἡ προσπάθεια τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δι’ αὐτὸ ὅλα ὅσα εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, σχετικῶς μὲ τὰς σχέσεις μας πρὸς τὴν Τουρκίαν τὰ υἱοθετῶ καὶ τὰ προσυπογράφω. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, μάλιστα, ἐπειδὴ ἐγένετο καὶ ὑπαινιγμὸς ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου κ. Βενιζέλου, ὑπαινιγμὸς ὀρθότατος κατὰ τὴν ἀποψινήν του ἀγόρευσιν, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἀπὸ τοῦ 1954 ἐντονωτέρα προσπάθεια ἐπικοινωνίας μὲ τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν. Θὰ σᾶς ἀποκαλύψω κάτι τὸ ὁποῖον εἶναι ἐνδιαφέρον καὶ χαρακτηριστικόν. Ὁ Στρατάρχης Παπάγος καὶ ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Στεφανόπουλος εἶχον ἀποφασίσει, ὅπως κατὰ τὴν διέλευσιν ἐξ Ἀθηνῶν τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Τουρκίας κ. Μεντερές, ἐπιστρέφοντος ἐξ Οὐασιγκτῶνος καὶ μεταβαίνοντος εἰς Ἄγκυραν, νὰ θιγῇ τὸ Κυπριακὸν πρὸ τῆς συζητήσεώς του εἰς τὸν Ο.Η.Ε., τῆς γενομένης τὸ 1954. Ἐπρόκειτο τὸ βράδυ ἐκεῖνο, διότι μόνον ἕνα βράδυ θὰ ἔμενεν ἀνεπισήμως ἐδῶ ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Τουρκίας, ἐπρόκειτο νὰ συμπάγωμεν ὁ ἀείμνηστος Παπάγος, ὁ κ. Στεφανόπουλος καὶ ἐγὼ μὲ τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Τουρκίας καὶ τὸν πρεσβευτὴν τῆς Τουρκίας, διότι ὁ ἰδικός μας Πρεσβευτὴς δὲν εἶχεν ἔλθει ἐδῶ ἐφ’ ὅσον ἦτο ἀνεπίσημος ἡ διέλευσις τοῦ Τούρκου Πρωθυπουργοῦ. Ἐγένετο τὸ γεῦμα, ἀλλὰ ἡ συζήτησις δὲν ἔλαβε χώραν. Ἐπληροφορήθην ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅτι ὁ Πρεσβευτὴς τῆς Τουρκίας μέσῳ τοῦ ἰδικοῦ μας τότε ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Στεφανοπούλου διημήνυσεν εἰς τὸν Στρατάρχην Παπάγον τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Τούρκου Πρωθυπουργοῦ νὰ μὴ γίνῃ συζήτησις τοῦ Κυπριακοῦ.

§123Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει ἔτσι τὸ πρᾶγμα. Πρέπει ὅταν ὁμιλοῦμεν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας τὰ κείμενα καὶ νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς παρελθοντολογίαν ἀναφέροντες γεγονότα ἀνακριβῆ. Δι’ αὐτὸ κάποτε εἶπα, ὅτι πρέπει αὐτὰ τὰ πράγματα κάποτε νὰ κατατεθοῦν διὰ νὰ λεχθῇ ἡ ἀλήθεια εἰς τὴν Ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Τὸ θέμα εἶναι διάφορον. Ὁ Τοῦρκος Πρεσβευτὴς εἰδοποίησε πρῶτα τὸν Στρατάρχην. Ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ὅμως νὰ μὴ εἴπω αὐτὴν τὴν στιγμὴν τί προέβαλε τότε εἰς τὸν Στρατάρχην καὶ κατόπιν εἰς ἐμὲ ὁ Πρεσβευτὴς τῆς Τουρκίας. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπάρχουν τὰ σχετικὰ μνημόνια τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς θὰ εὕρητε καὶ θὰ ἴδητε ὅτι, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ἐκαλέσαμεν ἐπίτηδες τὸν Πρόεδρον τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ὅταν διήρχετο νὰ παραμείνῃ εἰς Ἀθήνας, ἐν τούτοις χάρις εἰς τὴν παρέμβασιν τὴν ὁποίαν προανέφερα, ἀπέφυγεν ὁ Στρατάρχης Παπάγος νὰ ἀνακινήσῃ τὸ ζήτημα.

§124Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν φίλον μου κ. Στεφανόπουλον νὰ μὲ συγχωρήσῃ διότι προέβην εἰς μίαν τόσον ἐλαχίστην ἀνακριβῆ ἀνακοίνωσιν. Ἐνόμιζα, διότι ἐγὼ δὲν ἔλαβα γνῶσιν καὶ δὲν ἀνέλαβα τὴν εὐθύνην τῆς ἀποσιωπήσεως τῆς σημασίας τῆς συζητήσεως τοῦ Κυπριακοῦ. Βεβαίως, τὸ πρᾶγμα ἔχει, ὅπως τὸ λέγει ὁ κ. Στεφανόπουλος. Κατ’ ἐμέ, ὁ κ. Στεφανόπουλος, ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνῃ πλησίον τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, ὅπως γίνῃ ἡ συζήτησις ἢ τὴν ἑπομένην ἡμέραν ἢ μετὰ πέντε ἡμέρας ἐν Τουρκίᾳ. Καὶ ἐγένετο κάτι. Καὶ βεβαίως, ἐσκέφθη ὁ κ. Στεφανόπουλος καὶ ὁ Στρατάρχης Παπάγος νὰ γίνῃ κάτι, ἀλλὰ τὸ κάτι ἦτο ἀνεπαρκές. Ἀπεστάλη τότε ὁ ἀείμνηστος Μπακάλμπασης ὡς προσωπικὸς ἐκπρόσωπος τοῦ Στρατάρχου Παπάγου εἰς τὴν Ἄγκυραν διὰ νὰ συζητήσῃ μὲ τὸν κ. Μεντερές. Καὶ συνεζήτησε, καὶ μάλιστα συνέπεσε ἡ ἐπιστροφή του μὲ τὴν μεταβολὴν τότε Πρέσβεως τῆς Τουρκίας ἐν Ἀθήναις. Πρεσβευτὴς τότε ἦλθεν ἐν Ἀθήναις ὁ νῦν ἐν Βόννῃ Πρεσβευτὴς κ. Ἰκσέλ. Εὑρισκόμην ἀκριβῶς τότε ὡς ἀναπληρωτὴς τοῦ κ. Στεφανοπούλου εἷς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅταν ἦλθε διὰ πρώτην φορὰν ὁ κ. Ἰκσὲλ εἰς τὰς Ἀθήνας. Ὁ ἀείμνηστος Μπακάλμπασης εἶχε τότε, ὡς μοῦ εἶπεν ὁ κ. Ἰκσέλ, εἰς τὸ Γραφεῖον τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Τουρκίας εἰσέλθει ὁ Μπακάλμπασης διὰ νὰ τὸν ἀποχαιρετήσῃ καὶ ἐπὶ μίαν ὥραν εἶχε συνάντησιν μετὰ τοῦ Τούρκου Πρωθυπουργοῦ. Μέγας πατριώτης ὁ ἀείμνηστος Μπακάλμπασης καὶ ἀνὴρ ὁ ὁποῖος εἶχε δυνατότητα νὰ ἀσκήσῃ ἐπιρροὴν εἰς τὸ περιβάλλον τὸ Τουρκικόν, τὸ ὁποῖον τόσον ἐγνώριζε. Καὶ ὅπως γράφει καὶ ὁ Μπακάλμπασης εἰς τὴν ἔκθεσιν τὴν ὁποίαν διετύπωσε καὶ ἐνεχείρισεν εἰς τὸν Παπάγον καὶ τὸν κ. Στεφανόπουλον, ἔτσι μοῦ εἶπε καὶ ὁ κ. Ἰκσέλ, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Τουρκίας εἶπεν εἰς τὸν ἀείμνηστον Μπακάλμπασην νὰ διαβιβάσῃ εἰς τὸν Στρατάρχην Παπάγον τὴν βεβαίωσιν, ὅτι τὸ θέμα τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων καὶ τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας τὸ θεωρεῖ πολὺ ὑπεράνω τοῦ Κυπριακοῦ. Αὐτὸ ἦτο βεβαίως ἕνα βῆμα, ἀλλὰ ἦτο ἀνεπαρκές.

§125Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀνεπαρκῆ καὶ ὅσα καὶ σεῖς λέγετε. Ὡς γνωρίζετε, ὑπάρχουν τηλεγραφήματα τοῦ 1954 καὶ 1955 εἰς τὸ ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Τουρκίας Κιοπρουλοῦ καὶ τοῦ κ. Μεντερὲς πρὸς τὸν Στρατάρχην Παπάγον, τὰ ὁποῖα λέγουν τὰ ἑξῆς, ὅτι οὐδέποτε θὰ ἐπηρεάσῃ τὰς σχέσεις μας τὸ Κυπριακὸν καὶ ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔγινε εἰς τὸ 1954 εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, αὐτὸ κατέδειξε πόσον ἡ διαμάχη τοῦ Κυπριακοῦ εἶναι κάτω τῶν συμμαχιῶν καὶ κάτω τῆς φιλίας μας καὶ πόσον ἀντιστρόφως ἡ φιλία μας εἶναι ὑπεράνω τῶν μικρῶν αὐτῶν διενέξεων διὰ τὸ Κυπριακόν. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ὅταν ἀνατρέχωμεν εἰς τὸ παρελθόν, ὅταν δὲν ἔχωμεν πλήρη τὸν φάκελλον, ἂς μὴ ἀρκούμεθα εἰς μερικὰ παραδείγματα καὶ γεγονότα, διότι ἔτσι δὲν διαφωτίζεται οὔτε ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία οὔτε ὁ Ἑλληνικὸς Λαός.

§126Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον καὶ φίλον κ. Στεφανόπουλον νὰ μὲ συγχωρήσῃ διὰ μίαν μικρὰν παραλλαγήν, ἐλαχίστην κατ’ ἐμέ, τῆς ἀκριβοῦς θέσεως τῶν πραγμάτων ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐν Ἀθήναις συνάντησιν. Τὸν παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμείνῃ, ὅτι δὲν ἔχουν σημασίαν ὡρισμέναι φράσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι, ὅπως τὰ μνημονεύω αὐτὴν τὴν στιγμήν, διότι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἔχει ἀνάγκην διαφωτίσεως ἐπὶ τοῦ θεμελιώδους αὐτοῦ θέματος. Καὶ δι’ αὐτό, διὰ πρώτην φορὰν ἀπόψε, τὸ ἀνακοινῶ, διότι διὰ πρώτην φορὰν καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀνακοινοῖ διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Ἐξωτερικῶν τὸ θέμα τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων ὑπὸ μίαν νέαν κάπως μορφήν, ὑπὸ μίαν νέαν ἔποψιν.

§127Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Διὰ νὰ μὴ ἀποθρασύνωμεν καὶ τοὺς Τούρκους.

§128Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ θεωρήσω ὡς ὀρθὴν τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. συναδέλφου τὸν ὁποῖον σέβομαι καὶ ἀγαπῶ. Δὲν ἀποθρασύνεται κανεὶς ἐκ τῆς στάσεως ὡρισμένων Κρατῶν. Ἐὰν θέλῃ νὰ ἀποθρασυνθῇ ἀποθρασύνεται δι’ ἄλλους λόγους. Ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔκαμε χθὲς ἀσαφῆ ὑπαινιγμὸν περὶ τῆς ὑπάρξεως λόγων οἱ ὁποῖοι θὰ ἔκαμον νὰ ἀλλάξῃ κάπως πολιτικήν, ἐὰν δὲν ὑπάρχουν οἱ λόγοι αὐτοί, ἀσχέτως τῶν ἰδικῶν μου φράσεων καὶ ἀσχέτως τῆς στάσεως τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἀποθρασυνθῇ ἐὰν αὐτὸ ἀνταποκρίνεται εἰς ἄλλα συμφέροντά της. Ἡμεῖς, ὀφείλομεν νὰ μὴ ἀσκοῦμεν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, βάσει τῶν ἐννοιῶν τοῦ θράσους, εἴτε τοῦ ἰδικοῦ μας εἴτε τῶν ἀντιδίκων μας, ἀλλὰ νὰ ἀσκῶμεν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων ἱστορικῶν εὐθυνῶν καὶ λογικῶν ἐννοιῶν. Τὸ θράσος ἐὰν τὸ ἀσκοῦν οἱ Τοῦρκοι, δὲν εἶναι ἔννοια λογική. Ἐὰν τὸ ἀσκοῦμεν ἡμεῖς, θὰ εἶναι ἀκόμη περισσότερον παράλογος, διότι εἴμεθα Ἕλληνες.

§129Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐδημιουργήσαμεν μίαν ἀτμόσφαιραν πανικοῦ τὴν ὁποίαν θὰ ἐκμεταλλευθοῦν οἱ ἀντίπαλοι εἰς βάρος τοῦ Κυπριακοῦ θέματος.

§130Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς ὑποβάλω μίαν ἐρώτησιν διὰ μίαν πληροφορίαν. Αὐτὴ ἡ ἀπόπειρα συναντήσεως καὶ ἐπαφῆς μετὰ τῶν Τούρκων καὶ συγκεκριμένως τοῦ Τούρκου Πρωθυπουργοῦ, ἔγινεν ἀφοῦ εἶχε κατατεθῆ ἡ προσφυγή μας εἰς τὸν ΟΗΕ ἢ πρὸ τῆς καταθέσεως.

§131Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔγινεν ἀφοῦ εἶχε κατατεθῆ ἀλλὰ πρὸ τῆς μεταβάσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐκεῖ. Δηλαδὴ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συνόδου τοῦ ΟΗΕ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιτρέψατέ μου νὰ καταλήξω. Ὅπως εἶπα καὶ πρὸ 2 ἢ 3 ἑβδομάδων, ἐπαναλαμβάνω καὶ ἀπόψε, ὅτι τὸ κατ’ ἐμέ, εἶμαι διατεθειμένος καὶ ἀποφασισμένος νὰ ἀφήσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς ὅλους τοὺς δυνατοὺς ἑλιγμούς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὁδηγήσουν εἰς λύσιν, ἔστω καὶ εἰς κἄποιαν λύσιν, ἡ ὁποία θὰ ἀνταπεκρίνετο εἰς τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῶν τούτων τῶν Ἑλλήνων τῆς Κύπρου. Δὲν ἐπιτρέπεται ἐντεῦθεν νὰ τίθενται φραγμοὶ εἰς ὅ,τι ἐκεῖνοι οἱ μαχόμενοι καὶ βασανιζόμενοι ἐπιδιώκουν ἢ προσδοκοῦν. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ προβαίνωμεν οὔτε κἂν εἰς ὑποδείξεις τί πρέπει νὰ πράττουν ἐκεῖνοι.

§132Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Τί λέτε, κ. Κανελλόπουλε;

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Χούτα, τί εἶσθε τέλος πάντων ἐδῶ, Κήνσωρ; Λησμονεῖτε, ὅτι εὑρίσκεσθε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὅτι δὲν δικαιοῦσθε νὰ διακόπτετε τὸν ρήτορα ἀγνοῶν τὸν Πρόεδρον καὶ τὸν Κανονισμόν;

§134Σ. ΧΟΥΤΑΣ. (Μορφάζει).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί μορφασμοὶ εἶναι αὐτοί, ποὺ κάμνετε; Ἀπαιτεῖται περισσοτέρα σοβαρότης καὶ αὐτὰ ποὺ κάμνετε ἀποδεικνύουν ἔλλειψιν σεβασμοῦ.

§136Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως δὲν ἠρέσκοντο οἱ μαχόμενοι κατὰ τὴν κατοχὴν ἐδῶ Ἕλληνες, οἱ πεινῶντες καὶ βασανιζόμενοι, ὅπως δὲν ἐδέχοντο, καὶ τὸ ἔζησα αὐτὸ κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, κατὰ τὸ ὁποῖον εὑρισκόμην ἐδῶ, τὸ ἔτος τῆς μεγάλης πείνης, πρὶν διαφύγω διὰ τὴν Μέσην Ἀνατολήν, ὅπως δὲν ἐδέχοντο διδασκαλίας τότε ἀπὸ τοὺς ἔξω τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος εὑρισκομένους Ἕλληνας, καὶ ἀπὸ ἐμὲ ἀκόμη μετὰ τὴν ἀναχώρησίν μου ἐντεῦθεν, μολονότι εἶχον περάσει τὴν μεγάλην δοκιμασίαν τοῦ πρώτου ἔτους, ἔτσι νομίζω δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθοῦν οἱ ἐν Κύπρῳ δρῶντες Ἕλληνες ὑποδείξεις καὶ διδασκαλίας ἀπὸ ἡμᾶς. (Χειροκροτήματα). Ἡμεῖς συμπαριστάμεθα, ἡμεῖς πρέπει νὰ πράξωμεν τὸ πᾶν διὰ τῶν πολιτικῶν μέσων, τὰ ὁποῖα διαθέτει μία ἐλευθέρα Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὸ αἴτημα τῆς ἐλευθερίας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν πιστεύω, ὅτι οὔτε μέχρι τοῦδε παρελείψαμεν, τόσον ἡ πρώτη Κυβέρνησις ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Στρατάρχην Παπάγον ὅσον καὶ αἱ μετέπειτα Κυβερνήσεις ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Καραμανλῆν, οὔτε μέχρι τοῦδε, λέγω, παρελείψαμεν νὰ πράξωμεν ὅ,τι ἐπιβάλλει ἡ πολιτικὴ καὶ ἡ ἠθικὴ συμπαράστασις, οὔτε καὶ εἰς τὸ μέλλον θὰ παραλείψωμεν νὰ πράξωμεν τοῦτο. Ἀλλὰ θὰ τὸ πράττωμεν μέσα εἰς ὡρισμένα πλαίσια. Πρῶτον ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ σεβασμοῦ τοῦ πόνου, τὸν ὁποῖον ἐκεῖνοι, οἱ ἐν Κύπρῳ εὑρισκόμενοι ὑφίστανται, καὶ δεύτερον ἐν τῷ πλαισίῳ τῆς μεγάλης ἐννοίας τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος, τὸ ὁποῖον ἐθνικὸν συμφέρον ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἐπιτρέπει ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑποδεικνύουν τόσον ὁ κ. Πασαλίδης, ἐν ὀνόματι τῆς ΕΔΑ, ὅσον ἐν πολλοῖς καὶ ὁ κ. Τσιριμῶκος ἐν ὀνόματι τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. (Χειροκροτήματα). Δὲν θὰ ἐπιτρέψωμεν, τοὐλάχιστον ἐγώ, διὰ τῆς φωνῆς μου, δὲν θὰ ἐπιτρέψω νὰ γίνῃ τὸ Κυπριακὸν ἀντικείμενον ἐκμεταλλεύσεως οἱασδήποτε, εἰς βάρος τῶν εὐρυτέρων ἐθνικῶν συμφερόντων. (Χειροκροτήματα). Ὁ κ. Πασαλίδης ἔφθασεν ἀπόψε —ὁ ἀξιότιμος καὶ φίλος ἀρχηγὸς τῆς ΕΔΑ— μέχρι τοῦ σημείου νὰ μᾶς ὑποδείξῃ νὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν Ἐρυθρὰν Κίναν, διὰ νὰ λύσωμεν τὸ Κυπριακόν.

§137Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Εἰς τὸν Τσὰγκ Κάϊ Σὲκ καλύτερα!!

§138Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε εἰς τὴν Ἐρυθρὰν Κίναν, οὔτε εἰς τὸν Τσὰγκ Κάϊ Σέκ.

§139Ε. ΖΑΝΝΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος ἐν μέσῳ κωδωνοκρουσιῶν).

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ζαννῆ, διακόπτετε συνεχῶς. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπω διακοπάς.

§141Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Διατί;

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διότι ἀπαγορεύεται ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ. Ἔπειτα, ὑπὸ ποίαν ἰδιότητα θέλετε νὰ διακόψετε καὶ νὰ ὁμιλήσετε; Τί εἶσθε ἐπὶ τέλους ἐδῶ; Θὰ ἀκούσετε καὶ θὰ ὑποταγῆτε εἰς τὸν Κανονισμόν.

§143Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ, τί εἶναι αὐτά;

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν.

§145Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὁ Πρόεδρος τῆς ΕΔΑ μᾶς παραπέμπει εἰς τὴν Ἐρυθρὰν Κίναν. Κύριοι συνάδελφοι δὲν θὰ σᾶς εἴπω ἀπόψε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν στάσιν αὐτὴν καὶ τὴν πολιτικὴν τῆς ΕΔΑ καὶ τὰ ὁποῖα εἶπον τὴν 24ην Ἰουνίου τρέχοντος ἔτους. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ συνοψίσω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τότε εἶπον διὰ τῆς ἀκολούθου φράσεως: Σέβομαι καὶ τιμῶ ὅλας τὰς χώρας καὶ κατ’ ἐξοχὴν ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι εἶναι πολὺ ἰσχυραὶ καὶ μεγάλαι, διότι δὲν γίνεται διαφορετικά, ἀλλὰ ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν τὰς σέβωμαι πρέπει, ὅταν πρόκειται περὶ τῆς ἱκανοποιήσεως ἑνὸς ἑλληνικοῦ ἐθνικοῦ αἰτήματος, νὰ σκεφθῶ, ἐὰν εἶναι ἀποτελεσματικὴ ἡ βοήθεια μιᾶς ἐκ τῶν μεγάλων αὐτῶν χωρῶν, ὅπως ἡ Σ. Ἕνωσις, ἡ ὁποία ἔκαμε τόσα μεγάλα βήματα προόδου — καὶ μᾶς ὡμίλησεν ὁ κ. Πασαλίδης καὶ ἀπόψε πάλιν διὰ τὸν σποῦτνικ καὶ διὰ πρώτην φορὰν μᾶς ὡμίλησεν εἰς τὴν ρωσικήν, ἡ ὁποία εἶναι ὡς γλῶσσα ὡραιοτάτη ἀπὸ ἀπόψεως ἠχητικῆς —,.......

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχουν ὅμως στενογράφοι τῆς ρωσικῆς.

§147Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θεωρῶ ὀρθὴν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν σύναψιν ὅσον τὸ δυνατὸν στενωτέρων οἰκονομικῶν σχέσεων πρὸς τὰς χώρας ἐκεῖθεν τοῦ παραπετάσματος. Ἐν τούτοις οὐδέποτε θὰ συνίστων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, υἱοθετῶν τὰς ἀπόψεις τοῦ κ. Πασαλίδη, νὰ ζητήσῃ τὴν βοήθειαν ὑπὸ τὴν γενικωτέραν ἔννοιαν καὶ ὄχι ἁπλῶς ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ψήφου εἰς τὸν ΟΗΕ, τῆς Μόσχας ἢ τῆς Κίνας εἰς τὸ Κυπριακόν. Θὰ ἐχαντακώνετο τὸ Κυπριακόν. (Θόρυβος ἐκ τῆς ἀριστερᾶς, κωδωνοκρουσίαι). Οὐδέποτε θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξασφαλισθῇ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἱκανοποίησις τῶν πόθων τῶν Κυπρίων καὶ τοῦ πόθου ὅλων μας, ἐὰν ἐσημειοῦτο τοιοῦτόν τι.

§148Η. ΗΛΙΟΥ. Ὑπάρχει περιθώριον περαιτέρω χαντακώματος, κύριε Πρόεδρε;

§149Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ διακοπή, τὴν ὁποίαν ἐκάματε.

§150Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐὰν δὲν θέλετε, ἀποφύγετε τὴν ἐρώτησιν.

§151Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ὀρθή, ἀπὸ ἀπόψεως οὐσίας. Δὲν εἶπον, ὅτι κακῶς ἐκάματε νὰ μὲ διακόψετε.

§152Η. ΗΛΙΟΥ. Δηλαδή, ὑπάρχει καὶ περαιτέρω περιθώριον;

§153Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, τὸ περιθώριον ἐκεῖνο ἢ μᾶλλον τὸ βάθος ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἔπιπτε τὸ Κυπριακόν, ἐὰν ἀκριβῶς ἀπεμακρυνώμεθα ἀπὸ τὸ ΝΑ-ΤΟ καὶ τὴν Δύσιν καὶ ἐπηγαίναμεν εἰς τὴν Ρωσίαν καὶ τὴν Κίναν. Τότε θὰ ἐχαντακώνετο τελείως. Ἐγὼ μάλιστα, θεωρῶ λάθος, τὸ ὅτι πρὸς στιγμὴν ἀφῆκεν ἡ Κυβέρνησις πρό τινων μηνῶν, νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸ ΝΑΤΟ ἐξ αἰτίας τοῦ Κυπριακοῦ. Ἐδήλωσεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν χθές, ὅτι οὐδέποτε διετυπώθη τοιαύτη ἀπειλή. Ἐδημιουργήθη ὅμως ἡ ἐντύπωσις, ἡ ὁποία δὲν ἔπρεπε νὰ δημιουργηθῇ, διότι εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν πίστιν τῆς μεγάλης πλειονότητος τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν, ὅτι ἡ Ἀτλαντικὴ Συμμαχία, ἀσχέτως τοῦ κυπριακοῦ ζητήματος ἢ καὶ χάριν τοῦ κυπριακοῦ εἶναι ἀναγκαία διὰ τὴν ἄμυναν τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Κύριοι συνάδελφοι, ὅταν τίθεται ζήτημα ἀμύνης ὁλοκλήρου τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, οἱονδήποτε ἄλλο ζήτημα, ὁσονδήποτε ἱερὸν καὶ ἐὰν εἶναι, εἶναι ἐξηρτημένον ἀπὸ τὸ μέγα θέμα τῆς ἀμύνης. Μόνον τότε θὰ λυθῇ ὁριστικῶς τὸ Κυπριακόν, ὅταν ἐν τῷ πλαισίῳ τῶν συμμαχιῶν μας καὶ εἰς τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον βαδίζομεν, θὰ προκαλέσωμεν τὴν κατανόησιν, τὴν πλήρη κατανόησιν ἐλευθέρων λαῶν, οἱ ὁποῖοι ἀναγινώσκουν ἐλευθέρως δημοσιευομένας ἐφημερίδας, λαῶν, δηλαδή, ὅπως εἶναι ὁ Ἀγγλικὸς καὶ ὁ Ἀμερικανικός. Δὲν λύονται τὰ ζητήματα αὐτὰ μὲ τὴν βοήθειαν τῆς ἀγνώστου, ἀπὸ ἀπόψεως συστάσεως, κοινῆς γνώμης χωρῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν διέπονται ὑπὸ τῶν ἀρχῶν τῆς ἐλευθερίας. Ἐπομένως, καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ συμφέροντος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, εἶναι ἀνάγκη νὰ παραμείνωμεν εἰς τὴν Δύσιν καὶ νὰ παραμείνωμεν, ὄχι ἁπλῶς ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ, τυπικῶς, παρατείνοντες μίαν κατάστασιν δυσάρεστον, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος πιστεύει εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς διατηρήσεως τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν, τοὺς ὁποίους ἔχει ἡ Δύσις καὶ πιστεύει, εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως μιᾶς συμμαχίας ἐλευθέρων ἐθνῶν, ὅπως εἶναι τὸ Ν.Α.Τ.Ο.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Προοδευτικοῦ Κόμματος, ἔχει τὸν λόγον.

§155Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Αἱ ὑποχωρήσεις καὶ παραχωρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, κύριοι βουλευταί, κατὰ τὸ διαρρεῦσαν πεντάμηνον περίπου, ἀπὸ τῆς τελευταίας, εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, συζητήσεως, ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, μέχρι σήμερον, εἶναι τοιαύτης ἐκτάσεως, ὥστε οὐδεμία σύγκρισις ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἢ ἔστω ἀναλογία μὲ ὅσα συνέβησαν ὁλόκληρον τὴν 5ετίαν. Καθ’ ὅλον δηλαδή, τὸν χρόνον, ποὺ ἀνεκινήθη τὸ ἐθνικὸν θέμα τῆς Κύπρου. Ἀλλά, ταὐτοχρόνως, καὶ αἱ συσσωρευθεῖσαι ζημίαι καὶ συμφοραί, ὑπερέβησαν, πλέον, πᾶν προηγούμενον, ὥστε, πράγματι, ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου, νὰ ἔχῃ περιέλθει εἰς ἄκρως ἐπικίνδυνον κατάστασιν, τοιαύτης ἐκτάσεως, ὥστε νὰ διερωτῶνται τινές, ἐὰν πρόκειται ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας νὰ συνεχισθῇ πλέον ἀγὼν προωθήσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος καὶ ὄχι ἁπλῶς ἀγὼν διασώσεως. Ὀρθῶς, λοιπόν, προειδοποιήσαμεν τὸ Ἔθνος, ὅτι ἀπὸ κακοῦ θὰ πηγαίνωμεν εἰς τὸ χειρότερον καὶ ἴσως ἐδικαιώθημεν διερωτηθέντες, ἐὰν θὰ ἔπρεπε νὰ προσφύγωμεν τὴν φορὰν αὐτήν, ὡς διεμορφώθη ἡ κατάστασις, εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Καὶ τοῦτο, οὐδόλως τὸ ὑπεστηρίξαμεν ἐκεῖ ποὺ τὸ ἀπέδωσεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν χθές, εἰς τὸ ἐὰν ὑπῆρχε δηλαδή, πιθανότης, νὰ κερδίσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Πρότασις τὰ ⅔ ἐν τῇ Γεν. Συνελεύσει τοῦ ΟΗΕ. Ὄχι, κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡμεῖς τοὐλάχιστον, δὲν ἐπρόκειτο νὰ σᾶς κατηγορήσωμεν, διότι δὲν θὰ συνεκεντρώνατε τὴν πλειοψηφίαν αὐτήν, εἰς τὴν Ἑλληνικὴν πρότασιν, θέμα πράγματι δύσκολον, ἀλλὰ δι’ ἄλλους λόγους, τοὺς ὁποίους θὰ ἐξηγήσω παρακατιών. Ἐπιβάλλεται, ὅμως πρωτίστως, νὰ σᾶς ἐξηγήσω, κύριοι βουλευταί, διατί πράγματι, τὸ τελευταῖον πεντάμηνον, ἐπῆλθε τοιαύτη ἐπιδείνωσις τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Ἐπανειλημμένως εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ ἐκτὸς αὑτῆς, ἐτονίσθη, ὅτι μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου 1955, ἦτο κοινὴ ἡ πολιτικὴ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἡ ἐπιδίωξις τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τακτὴν καὶ εὔλογον προθεσμίαν. Ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις τότε συνεφώνει.

§156Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερν.). Εἶχον τὴν εὐκαιρίαν καὶ παλαιότερον, νὰ διευκρινίσω τὸ θέμα. Δὲν ὑπῆρξε συμφωνία ὅλων τῶν κομμάτων, ἐπὶ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, πλὴν ὑμῶν, τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Παπανδρέου. Ὁ κ. Βενιζέλος εἶπεν, ὅτι δὲν γεννᾶται ζήτημα χρόνου καὶ τρόπου ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Τὸ θέμα τῆς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας, ἐτέθη μόνον ἀπὸ δύο κόμματα, ἀπὸ ὑμᾶς καὶ τὸν κ. Παπανδρέου. Τὸ λέγω τοῦτο, διότι εἶναι ἀνάγκη, ὅπως ἐτόνισεν ὁ κ. Στεφανόπουλος, ἐν σχέσει πρὸς γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀποφασιστικὴν σημασίαν, διὰ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, νὰ μὴ ἀφίνωμεν νὰ δημιουργοῦνται πλάναι καὶ παρεξηγήσεις. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι μῦθος, αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγεται τρία χρόνια, ὅτι δηλαδὴ μέχρι τοῦ 1955 ὑπῆρχε καθολικὴ συμφωνία, ἐπὶ τοῦ αἰτήματος τῆς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας δι’ αὐτοδιάθεσιν, μεταξὺ ὅλων τῶν κομμάτων. Αἱ ἀπόψεις, τὰς ὁποίας διετύπωσαν τὰ κόμματα, πρὸ τῆς πραγματοποιήσεως τῆς τριμεροῦς διασκέψεως, διετυπώθησαν κατὰ τρόπον ὥστε, τὸ αἴτημα τῆς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας νὰ τίθεται, μόνον ἀπὸ μέρους ὑμῶν καὶ ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Παπανδρέου.

§157Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότ. κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἔχω νὰ ἐξηγήσω τὰ ἑξῆς: Ὅτι, πρῶτον, ἦτο ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως — τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἦτο ὁ Συναγερμὸς — δηλ. τοῦ βεβαιωμένου 50% τοῦ Ἔθνους. Δεύτερον, εἶναι βέβαιον, ὅτι εὐθὺς ἀμέσως συμφωνία ὑπῆρξε, μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Παπανδρέου καὶ ἐμοῦ, ὁ ὁποῖος προσέθεσα καὶ τὴν φράσιν «εὔλογος». Ὑπελείπετο μόνον, ἡ διευκρίνησις, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ἀλλὰ καὶ εἰς προηγουμένας συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς καὶ τὸ Κόμα τῶν Φιλελευθέρων διηυκρίνησε τοῦτο.

§158Δ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Βενιζέλος, ἀπέστειλε πρὸς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον τηλεγράφημα, στὸ ὁποῖον ἔλεγεν: «Εὔχομαι νὰ ἐπιτύχετε τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκει ὁλόκληρος ὁ Κυπριακὸς λαός». Ἤτοι ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας, αὐτοδιάθεσιν.

§159Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ)σεως). Ἐγώ, δὲν εἶπον, τί εἶπεν ἐφέτος καὶ τί πέρυσιν, ὁ κ. Βενιζέλος. Ἐδηλώσατε, πρὸ ὀλίγου, ὅτι μέχρι τοῦ 1955, ὑπῆρχε συμφωνία ὅλων τῶν κομμάτων ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς αὐτοδιαθέσεως μὲ εὔλογον καὶ τακτὴν προθεσμίαν καὶ σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό. Καὶ πέρυσιν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν, διὰ κειμένων, τὰ ὁποῖα προσεκόμισα εἰς τὴν Βουλήν, νὰ ἀποδείξω τοῦτο. Ἐὰν ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅλα τὰ κόμματα, ἠκολούθησαν τὴν ἐθνικὴν γραμμήν, αὐτὸ δὲν τὸ ἀμφισβητῶ. Ἐγὼ ἀπήντησα εἰς τὴν συγκεκριμένην δήλωσίν σας, ὅτι μέχρι τοῦ ἔτους 1955, ὑπῆρχε σύμφωνος γνώμη, ὅλων τῶν κομμάτων, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ.

§160Η. ΗΛΙΟΥ. Μετὰ τὴν συμφωνίαν, ἡ ὁποία ἀτυχῶς εἶναι δυνατὸν νὰ διατυπωθῇ μεταξὺ δύο μόνον ἡγετῶν κομμάτων καὶ τῆς τότε Κυβερνήσεως, ἐξ ἀντικειμένου ὅλα τὰ ἄλλα κόμματα τοῦ Κοινοβουλίου, προσεχώρησαν καὶ ἀπεδέχθησαν. Ὁσάκις ὅμως ἐγένετο παρέκκλισις ἐκ τῆς γραμμῆς ἐγίνετο ἀπόσπασις......

§161Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διευκρινήσω πλήρως. Ἐπανέρχομαι καὶ λέγω, ὅτι ἐὰν ὑπῆρχε τὰ τέλη τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1955 ἀσυμφωνία τις, ὑπῆρχε μόνον δι’ ἓν κόμμα, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλὰ διευκρινίσθη καὶ τοῦτο. Ἐν πάσῃ περιπτώσει —καὶ εἰς τοῦτο ἔχει δίκαιον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως— εἶναι ἀληθές, ὅτι καὶ ἄλλοτε ἐγένετο ἀφορμὴ νὰ γίνῃ συζήτησις ἐδῶ, ἀλλ’ εὗρε τὴν εὐκαιρίαν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΦΔΕ νὰ ταυτίσῃ τὴν θέσιν του μὲ τὴν γενικὴν ἐθνικὴν γραμμήν. Προγενεστέρως εἶπον, ὅτι ἡ πρώτη παρέκκλισις ἀπὸ τὴν γραμμὴν ἐκείνην, ὑπῆρξαν αἱ προτάσεις τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου τῆς 4ης Ὀκτωβρίου. Συνεπῶς, διὰ νὰ εἴμεθα δίκαιοι καὶ ἀντικειμενικοὶ ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν εὗρε πράγματι παρέκκλισιν καὶ δὴ ἀπὸ τῆς Κυπριακῆς πλευρᾶς οὐσιώδη, ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Πλήν, αἱ προτάσεις τοῦ Ἀρχιεπισκόπου, ὡς ὅλοι γνωρίζετε καὶ ἐνθυμεῖσθε, ἀπερρίφθησαν καὶ μετὰ ταῦτα ἡ Κυβέρνησις συνέστησεν εἰς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον νὰ συνεχίσῃ διαπραγματευόμενος ἐπὶ νέων πλέον προτάσεων προερχομένων αὐτὴν τὴν φορὰν ἐκ μέρους τοῦ Στρατάρχου Χάρντιγκ καὶ ταυτοχρόνως νὰ συνεχίσῃ διαδραματίζων τὸν πρῶτον ρόλον. Ἔκτοτε δηλ. δημιουργεῖται ὁ νέος τύπος, ὁ τῆς ἑλληνικῆς συμπαραστάσεως εἰς τὰς προσπαθείας τοῦ Ἐθνάρχου.

§162Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Καὶ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀειμνήστου Στρατάρχου Παπάγου, ἡ θέσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἦτο θέσις συμπαραστάτου, τόσον, ὥστε, ὅταν ἐγένετο ἡ τριμερὴς διάσκεψις καὶ δὲν ἐκλήθη ὁ Μακάριος, ὁ ἀείμνηστος Στρατάρχης εἶπεν, ὅτι ἡμεῖς συμπαριστάμεθα μὲ τοὺς Κυπρίους, εἰς τρόπον, ὥστε ἐὰν οἱ Κύπριοι δὲν ἀποδεχθοῦν τὴν λύσιν, ἡμεῖς δὲν τὴν δεχόμεθα.

§163Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει ἄνθρωπος εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ἢ καὶ εἰς τὸ Πανελλήνιον νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἐπὶ Στρατάρχου Παπάγου, τὴν πρωτοβουλίαν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ τὴν εἶχεν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος καὶ Ἐθνάρχης Μακάριος καὶ ὄχι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ὅσοι τοὐλάχιστον συμμετεῖχον, γνωρίζουν, ὅτι αὐτὸ συνέβαινεν. Ἀλλὰ καὶ μετὰ ταῦτα οἱ πάντες γνωρίζουν, ὅτι ὁ Στρατάρχης Παπάγος κατηύθυνε τὴν πολιτικὴν καὶ βεβαίως ἤκουε, συνεζήτει καὶ ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψει του καὶ τὴν γνώμην τοῦ Ἀρχιεπισκόπου. Ἀλλά, φορεὺς τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἦτο, πρωτίστως, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου 1955 ἀρχίζει νὰ ἀναπτύσσεται ἡ νέα θεωρία, ἡ ὁποία μάλιστα καὶ θεμελιοῦται ἐπὶ τῶν ἑξῆς τριῶν δικαιολογιῶν.: Ὅτι, πρῶτον, συμφέρει νὰ προβάλλεται ὁ Μακάριος, ἵνα διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἀποκλείσωμεν τὴν ἐμφάνισιν τοῦ τουρκικοῦ παράγοντος. Ἐναντίον τῆς σκέψεως αὐτῆς ἀπήντησεν ἀμέσως ἡ Ἀγγλία ἐμφανίσασα τὸν Κιουτσούκ. Συμφέρει, ἐπίσης, νὰ προβάλωμεν τὸν Μακάριον, διὰ νὰ διατηρήσωμεν τὴν ὑπόθεσιν, ὅπως θὰ ἤθελε καὶ ἡ Ἀγγλία τότε, ἀγγλοκυπριακὴν διαφοράν. Καί, τέλος, ὑποστηρίζουν τινές, ὅτι συμφέρει νὰ προβάλωμεν τὸν Μακάριον, διότι, ἐν περιπτώσει μὲν νίκης, νίκη καθολική, ἐν περιπτώσει δὲ ἥττης, πταίει ὁ Μακάριος.

§164Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Ἀποδίδετε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς σκέψεις αὐτάς;

§165Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὰς δύο πρώτας ναί, τὴν τρίτην ὄχι.

§166Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Πρέπει νὰ ξεύρετε, ὅτι ὑπάρχουν ὡρισμέναι καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦνται ἐκ τῶν πραγμάτων. Ἡ θέσις τοῦ Μακαρίου εἰς τὸν ἀγῶνα ἐδημιουργήθη ἐκ τῶν πραγμάτων, δὲν τὴν ἐδημιουργήσαμεν ἡμεῖς. Μήπως ἡμεῖς ἐτοποθετήσαμεν ἐπὶ κεφαλῆς τῶν Κυπρίων τὸν Μακάριον; Ἡμεῖς τοῦ ἐδώσαμεν τὸ κῦρος νὰ ἑρμηνεύσῃ τὰς ἀπόψεις των; Ἡμεῖς ὑπεχρεώσαμεν τοὺς Ἄγγλους νὰ διαπραγματευθοῦν μετ’ αὐτοῦ, πρὶν ἀναλάβωμεν τὴν Κυβέρνησιν; Πρόκειται περὶ μιᾶς πραγματικότητος, ἡ ἀνατροπὴ τῆς ὁποίας, ἐὰν δὲν ἦτο δυνατή, πάντως θὰ ἐγίνετο εἰς βάρος τοῦ θέματος.

§167Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἀντίληψίς σας, κύριε Πρόεδρε, ἀλλ’ αὐτὴ ἐγένετο δεκτή, ἀκριβῶς διότι ἀπερρίφθησαν αἱ προτάσεις τοῦ Μακαρίου. Ἐτόνισα, ὅτι ἐπιθυμῶ ἐπὶ παντὸς θέματος, κατ’ ἐξοχὴν ἐπὶ τοιούτου θέματος, νὰ διατηρήσω καὶ ἠρεμίαν καὶ ἀντικειμενικότητα καὶ ἀπόλυτον καλὴν πίστιν, ὅπως πιστεύω, ὅτι ὅλοι ἔχουν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, προκειμένου περὶ τῶν μεγάλων ἐθνικῶν θεμάτων. Ἀλλὰ ὑπεστήριξα καὶ ἐξακολουθῶ νὰ ὑποστηρίζω, ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀπερρίφθησαν αἱ τολμηραὶ τότε προτάσεις τοῦ Ἐθνάρχου, ἐδημιουργήθη ὅλη ἡ δυνατότης καὶ ἡ εὐκαιρία νὰ ἀναλάβῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐκ νέου τὴν πρωτοβουλίαν εἰς χεῖρας της. Ἐὰν δὲν τὴν ἀνελάμβανεν, πιθανὸν νὰ εἴχατε δίκαιον. Ἐγώ, ἐπανειλημμένως εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἐδήλωσα, ὅτι δὲν διεκδικῶ τὸ ἀλάθητον. Ἄλλη ἡ ἄποψίς σας καὶ ἄλλη ἡ ἄποψίς μου. Εἰς ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον δὲν συμφωνῶ μαζύ σας, εἶναι, ὅτι δὲν εἴχατε τὴν δυνατότητα νὰ ἀναλάβετε τὴν πρωτοβουλίαν. Εἰς τὰς 6 Ὀκτωβρίου δὲν εἴχατε, ἀλλὰ εἰς τὰς 7 ὅταν ἀπερρίφθησαν αἱ προτάσεις, εἴχατε.

§168Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.) Ἀνατρέχομεν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ μὴ ἐνθυμούμεθα ἀκριβῶς τὰ πράγματα. Ὁ Μακάριος ἔκαμε τὰς προτάσεις, ὁ Χάρντιγκ ἐπεφυλάχθη νὰ τὰς θέσῃ ὑπ’ ὄψει τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καὶ μετὰ 15 ἡμέρας, ἀντὶ ἀπαντήσεως ὑπέβαλε τὸ πρῶτον ἀγγλικὸν σχέδιον καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἐγένετο ἡ συζήτησις. Δὲν ἠδυνάμεθα ἡμεῖς νὰ διακόψωμεν τὰς συζητήσεις μὲ τὸν Μακάριον. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἠδυνάμεθα, ἦτο νὰ παρακολουθήσωμεν τὰς συζητήσεις. Θὰ ἦτο καὶ ἀδικαιολόγητον καὶ αὐθαίρετον καὶ θὰ ἔβλαπτε τὴν ὑπόθεσιν ἐὰν ἐζήτων νὰ διακόψω τὰς διαπραγματεύσεις καὶ νὰ καλέσω τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν νὰ συζητήσῃ μαζύ μου.

§169Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος προέβη τελευταίως εἰς μίαν ἱστορικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ζητήματος εἰς τὸ Ἀμερικανικὸν περιοδικὸν «Λάϊφ». Ἔχω εἰς χεῖρας μου μετάφρασιν εἰς τὴν ἐφημερίδα «Ἔθνος». Ἐκεῖ ποὺ ἐξιστορεῖ τὸ ἱστορικόν, λέγει ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: «Ἡ ἐντύπωσίς μου ἦτο, ὅτι ἡ πρότασίς μου τοῦ ἐφάνη καταπληκτική. Μοῦ ἀπήντησεν, ὅτι θὰ διεβίβαζεν εἰς τὴν Κυβέρνησίν του τὰς προτάσεις μου. Ὅταν τὸν συνήντησα ἐκ νέου διὰ νὰ πληροφορηθῶ τὴν ἀπάντησιν τῆς Κυβερνήσεώς του διεπίστωσα, ὅτι αὐτὴ εἶχε ἀπορρίψει τὸ σχέδιόν μου.

§170Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερνήσεως). Ὅταν εἰς τὰς 6 Ὀκτωβρίου ἐγένοντο αἱ προτάσεις τοῦ Μακαρίου, ὁ Χάρντιγκ τὰς ἐπῆρεν, ἐπιφυλαχθεὶς νὰ τὰς θέσῃ ὑπ’ ὄψει τῆς Κυβερνήσεως. Ὅταν τοῦ ἐδόθη ἀπάντησις, τοῦ ἐδόθη ὑπὸ τὴν μορφὴν τοῦ πρώτου ἀγγλικοῦ σχεδίου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου, ὅπως γνωρίζετε, αἱ συζητήσεις ἤρχισαν καὶ μὲ ἐπανειλημμένας φραστικὰς τροποποιήσεις διήρκεσαν ἐπὶ 5μηνον.

§171Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν θὰ ἐπιμείνω περισσότερον, διότι ἐὰν θὰ ἐπέμενον θὰ εἶχα νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ ἄλλα. Θὰ ἐπικαλεσθῶ κείμενα, διότι εὐτυχῶς ἀφορᾷ περίοδον τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τύχην νὰ μελετήσω καὶ σᾶς ἀναφέρω εἰδικῶς συστάσεις τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐδῶ εἰς τὸν Γεν. Πρόξενον, διὰ νὰ καταβάλλῃ κἄθε προσπάθειαν, ἵνα ὁ Μακάριος, ὄχι μόνον μὴ διακόψῃ τὰς νέας διαπραγματεύσεις, ἀλλὰ συνεχίσῃ ταύτας.

§172Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Ποίαν ἡμερομηνίαν;

§173Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὸν Ὀκτώβριον.

§174Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Θὰ ἠδυνάμην νὰ κρατήσω σημειώσεις καὶ νὰ συμβουλευθῶ τοὺς φακέλλους καὶ αὔριον νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῶν Χριστουγέννων, ὅταν ἐστείλαμε τὸν κ. Λιάτην, ἦτο νὰ συνεχίσῃ τὰς διαπραγματεύσεις, διότι ὑπῆρχον ἐνδείξεις, ὅτι ἦτο δυνατὸν οἱ Ἄγγλοι νὰ μεταβάλλουν τὰς ἀπόψεις των.

§175Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἀναφέρομαι εἰς τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν.

§176Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Ἀναφέρεσθε εἰς ὅλα αὐτά, διὰ νὰ ὑποστηρίξετε τὴν ἄποψιν, ὅτι κακῶς ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἔδωσε τὴν πρωτοβουλίαν εἰς τὸν Μακάριον καὶ σᾶς δίδω τὰς πληροφορίας αὐτὰς διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ἐκ τῶν πραγμάτων κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην νὰ μὴ ἔχῃ τὴν πρωτοβουλίαν ὁ Μακάριος.

§177Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν σᾶς ἀμφισβητῶ, κ. Πρόεδρε, τὸ δικαίωμα νὰ ἔχετε οἱανδήποτε γνώμην θέλετε, ἀλλὰ σᾶς εἶπα καὶ ἐγὼ τὴν ἰδικήν μου ἄποψιν, ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀπερρίφθησαν αἱ προτάσεις, ὑπῆρχε στάδιον ἀναλήψεως τῆς πρωτοβουλίας ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως. Θέμα εἶναι τοῦτο, ὅτι ἔκτοτε διεπιστώθη καὶ ἕνα ἄλλο ζήτημα, ὅτι ἡ νέα Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προκρίνει οὐσιαστικῶς μεταβολὴν τῆς πολιτικῆς, ἐπιδιώκουσα νὰ λύσῃ τὸ πρόβλημα δι’ οἱουδήποτε συμβιβασμοῦ, συμβιβασμοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος βεβαίως, ἀλλὰ πάντως συμβιβασμοῦ. Τοῦτο δὲ καθίσταται σαφέστερον εἰς τὰς διαφόρους καθ’ ὅλον τὸν καιρὸν διακυμάνσεις ποὺ οὐσιαστικῶς δὲν συμβάλλουν εἰς οὐδὲν ἀπὸ ἀπόψεως προωθήσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως, διότι ἁπλῆ ἀναγνώρισις τῆς αὐτοδιαθέσεως δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν. Ἐπισημαίνω ἐν τούτοις, καὶ αὐτὸ ἦτο ἡ αἰτία τῆς ἀναδρομῆς εἰς τὸ παρελθόν, ὅτι ἐνῷ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἔτους αὐτοῦ καὶ ἐπανειλημμένως εἰς τὴν Βουλὴν ταύτην διαπιστοῦται διαφωνία μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως ἢ καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ὅταν ἐπλησίαζεν ὁ χρόνος τῆς προσφυγῆς τὸ Ἔθνος παρουσιάζετο ἡνωμένον. Προσεφύγαμεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ ἐπεδιώξαμεν τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ οὐχὶ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐδηλώνατε εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἂν συνέτρεχε ποτὲ περίπτωσις μεταβολῆς, θὰ ἐνημεροῦτο προηγουμένως ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία. Συνεπῶς, μέχρι πρό τινος, ἡ πολιτικὴ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ἦτο κατὰ τὴν κρίσιμον ὥραν πάντοτε κοινὴ ἐθνικὴ πολιτική. Τὸ τελευταῖον πεντάμηνον ἀρχίζουν αἱ οὐσιώδεις μεταβολαί. Ἡ πλέον ριζικὴ ἀπὸ ὅλας εἶναι ἡ τελευταία, ἡ προβολὴ πλέον τῆς ἐπιδιώξεως τῆς ἀνεξαρτησίας. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τὴν στιγμὴν αὐτὴν τὸ ποίου τύπου ἀνεξαρτησία, τῆς ἠγγυημένης ἐντὸς τῆς Κοινοπολιτείας, ὡς ὑπεστήριξεν ἡ Κυβέρνησις, τῆς ἠγγυημένης τῶν διαφόρων τύπων ὡς ὑπεστήριζεν ὁ Ἐθνάρχης; Δὲν ἐνδιαφέρει. Καὶ μόνον εὑρίσκω τὴν ἀφορμήν, ἀντιθέτως ἀπὸ τὸν προηγουμένως ὁμιλήσαντα ἀξ. Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κ. Κανελλόπουλον, νὰ τονίσω περὶ τῆς πολυτίμου συμβολῆς τοῦ κ. Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος τὴν ὑστάτην ὥραν ἐβοήθησε τὸν Ἐθνάρχην νὰ προβῇ εἰς μίαν ἀναγκαιοτάτην καὶ πολύτιμον δήλωσιν, τελευταίαν του τότε διευκρίνισιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, οἱασδήποτε μορφῆς ἠγγυημένην ἀνεξαρτησίαν καὶ ἂν δεχθῶμεν, γεγονὸς εἶναι, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἔχομεν πλέον οὐσιαστικῶς καὶ τυπικῶς νέαν πολικήν, ἐπὶ τῆς ὁποίας δὲν συμφωνεῖ τὸ Ἔθνος. Καὶ αὐτὸ ἐπισημαίνεται. Συμφωνεῖ μία μερὶς τοῦ Ἔθνους, ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν μόνον τὸ 40% ἢ καὶ ὀλιγώτερον, διότι καὶ οἱ ψηφίσαντες τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐψήφισαν εἰς τὸ θέμα τοῦτο μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶμαι πρόθυμος νὰ δεχθῶ καὶ διαφορετικὸν ποσοστόν. Γεγονὸς ὅμως εἶναι, ὅτι τὸν τελευταῖον καιρὸν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος δὲν ὑπάρχει κοινὴ ἐπιδίωξις, κοινὴ ἐθνικὴ ἐπιδίωξις. Ἄλλη μερὶς τοῦ λαοῦ ἐπιδιώκει τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἄλλη ἐμμένει εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Αἱ συνέπειαι εἶναι βαρυσήμαντοι. Καὶ ἂς ἔλθωμεν, εὐθὺς ἀμέσως, εἰς τὴν τελευταίαν προσφυγήν. Προσεφύγομεν μὲ διχασμένον τὸ Ἔθνος. Πόσον αὐτὸ ἔχει σημασίαν καταφαίνεται, ἐὰν ἀναμνησθῶμεν τὸν παρελθόν, πόσον ἑκάστοτε ἐπεσημαίναμε τὴν ἀνάγκην τῆς ἐθνικῆς ἑνώσεως ἐπὶ οἱασδήποτε ἐπιδιώξεως. Ἐτονίσθη ἐξ ἄλλου, καὶ μάλιστα μὲ περισσοτέραν τοῦ δέοντος ἔντασιν, ἐκ μέρους τοῦ κ. Κανελλοπούλου, ὅτι ἡμεῖς ἐν Ἑλλάδι δὲν ἔχομεν δικαίωμα, δὲν ἔχομεν βαρύνουσαν γνώμην ἢ ἔστω ἴσην γνώμην μὲ τοὺς Κυπρίους, διότι ἡμεῖς δὲν ἀγωνιζόμεθα. Κύριοι, αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον. Διότι, πρῶτα ἀπ’ ὅλα, καὶ ἡ Ἑλλάς, ἡ μητέρα Ἑλλάς, ὑποφέρει καὶ πάσχει, ὄχι μόνον ἠθικῶς, ἀλλὰ καὶ οὐσιαστικῶς. Ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου δημιουργεῖ κολοσσιαῖα προβλήματα διὰ τὴν Ἑλλάδα. Συνεπῶς, ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἔχουν γνώμην. Δὲν εἶναι μόνον οἱ 480 χιλ. Κύπριοι. Τοὺς τιμῶμεν ἀπολύτως, τοὺς συμπαθῶμεν, ἀγωνιζόμεθα ὅλοι δι’ αὐτούς, χωρὶς καμμίαν ἐξαίρεσιν. Ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ μονοπωλοῦν ἐκεῖνοι τὸ δικαίωμα νὰ καθορίζουν ἐκεῖνοι τὴν πολιτικὴν ὅλης τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι βασικὸν θέμα τὸ Κυπριακόν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι ἀγωνισταὶ καὶ ἐξόριστοι, οἱ ὁποῖοι ὕψωσαν τὴν φωνήν των δι’ αὐτοδιάθεσιν καὶ ἕνωσιν. Ὑπάρχει καὶ ὁ λαὸς τῶν Κυπρίων, ὁ ὁποῖος εὗρε τὴν εὐκαιρίαν, κατὰ τὴν 28ην Ὀκτωβρίου, μίαν καὶ μόνην φωνὴν νὰ ὑψώσῃ: «Ἕνωσις» (Χειροκροτήματα).

§178Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Ὅταν, πρὶν ἢ ἡ Κυβέρνησις δηλώσῃ, ὅτι προχωρεῖ εἰς τὴν λύσιν τῆς Ἀνεξαρτησίας, ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος μὲ ἰδικήν του πρωτοβουλίαν προβαίνει εἰς τὴν δήλωσιν αὐτὴν μὲ τὴν ἔγκρισιν ὁλοκλήρου τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ λέτε αὐτό. Καὶ ἡμεῖς δὲν ἀναγνωρίζομεν εἰς τοὺς Κυπρίους τὸ δικαίωμα νὰ προσδιορίζουν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ δὲν τοὺς ἀρνούμεθα τὸ δικαίωμα νὰ προσδιορίσουν αὐτοὶ τὰς ἐπιδιώξεις των.

§179Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Αἱ ἐπικρίσεις διαφόρων ἁρμοδίων Κυπρίων, δὲν εἶναι ἀπολύτως πειστικαί. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ σᾶς εἶπον, ὅτι ὑπάρχουν ἄλλοι ἐξ ἴσου τίμιοι ἀγωνισταί, οἱ ὁποῖοι κατέθεσαν καὶ σχετικὸν ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον καιρὸς θὰ ἦτο νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ φῶς. Ἀρνούμεθα, ὅτι ὁλόκληρος ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἡνωμένος ἐπιδιώκει τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ δὲν θέλει αὐτοδιάθεσιν. Οὐδεὶς δύναται νὰ γνωρίζῃ ἀκριβῶς τί συμβαίνει ἐφόσον διατηρεῖται ἡ ἀνώμαλος αὐτὴ κατάστασις εἰς τὴν Κύπρον. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ φέρω τὴν συζήτησιν εἰς ἐπικίνδυνον πλέον σημεῖον. Ἄλλωστε, ἡ παράγραφος αὐτὴ μὴ σᾶς ἀνησυχῇ. Δὲν εἶναι ἀντιπολιτευτική. Δύναται, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. Κανελλόπουλος, ἡμεῖς νὰ κάμωμεν ἀχάριστον πολιτικήν.

§180Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Νὰ μὴ ἐξετάζετε τὸ θέμα ἀπὸ τῆς σκοπιᾶς τοῦ τί εἶναι συμφέρον καὶ τί ὄχι, ἀλλὰ κατὰ τρόπον ἀντικειμενικόν. Καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὅπως ἡμεῖς ἀρνούμεθα εἰς τοὺς Κυπρίους νὰ προσδιορίζουν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος, δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς ὑπαγορεύσωμεν καὶ νὰ τοὺς ὑποδείξωμεν τὰς ἐπιδιώξεις των. Ἀλλὰ θέλω νὰ γίνῃ περισσότερον σαφές, ἐπὶ τοῦ ποία εἶναι ἡ σχέσις τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος καὶ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ; Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παρέχει τὴν συμπαράστασίν της εἰς τοὺς ἀγωνιζομένους Κυπρίους διὰ τὴν ἐλευθερίαν των. Δὲν δύναται νὰ τοὺς ἐπιβάλῃ λύσεις. Δύναται νὰ προσδιορίσῃ τὸν τρόπον τῆς συμπαραστάσεως. Δὲν δυνάμεθα, λοιπόν, νὰ προσδιορίσωμεν ἡμεῖς τὰς ἐπιδιώξεις των. Ἐὰν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι σήμερον φέρονται ὡς νόμιμοι ἐκπρόσωποι τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, προσδιορίζουν ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς ἀνεξαρτησίας τὰς ἐπιδιώξεις των, δὲν νομίζω, ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ἀρνηθῶμεν τὴν πρωτοβουλίαν αὐτήν.

§181Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Αἱ διακοπαί σας δὲν ἀποτελοῦν ἐνόχλησιν, ἀλλὰ συντελοῦν εἰς τὴν διαφώτισιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἀλλὰ τὸ θέμα εἶναι, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ καθορίσωμεν τὰς ἐπιδιώξεις τῶν Κυπρίων. Νομίζετε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τόσον σαφὲς ὅριον, ὅπου ἠμπορεῖ οἱ Κύπριοι νὰ καθορίζουν τὰς ἰδικάς των ἐπιδιώξεις καὶ ἡμεῖς νὰ δεχώμεθα νὰ ὑποστηρίζωμεν διὰ τῶν μέσων ποὺ εἶπε χθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τὰς ἐπιδιώξεις ἐκείνας, ἢ ὑπάρχουν σημεῖα εἰς τὰ ὁποῖα καὶ μέσα καὶ ἐπιδιώξεις συγχέονται εἰς τὰ γενικὰ πλαίσια τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς;

§182Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.) Ὑπάρχει ἡ ἑξῆς διαφορά: Ἐὰν ἡ Ἑλλάς, εἶχε τὸ θάρρος νὰ διακηρύξῃ ὅτι διεκδικεῖ προσάρτησιν τῆς Κύπρου — πρᾶγμα τὸ ὁποῖον οὐδεμία Κυβέρνησις θὰ ἔκαμνε — τότε δὲν θὰ ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐπιδιώξεις τῶν Κυπρίων. Ἀλλὰ ὅταν ἡ Ἑλλὰς προβαίνῃ εἰς τὴν διακήρυξιν ὅτι παρέχει συμπαράστασιν εἰς τοὺς ἀγωνιζομένους Κυπρίους, δὲν δύναται νὰ ζητῇ περισσότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ζητοῦν οἱ Κύπριοι. (Χειροκροτήματα).

§183Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἡ οἱαδήποτε ἄλλη Κυβέρνησις ἢ οἱοιδήποτε Ἕλληνες ἐζήτουν τὴν προσάρτησιν τῆς Κύπρου, θὰ παρελογίζοντο ἀπολύτως καὶ οὐδὲν θὰ εἶχε δικαίωμα, ἀλλὰ ὅταν ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἀγωνίζωνται διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων καὶ ἀφοῦ ἐξασφαλισθῇ διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἡ ἐλευθερία των, τότε αὐτοὶ θὰ κρίνουν ἐὰν θὰ μείνουν ἀνεξάρτητοι, ἐὰν θὰ συνδεθοῦν μὲ τὴν Ἑλλάδα ἢ ὄχι. Ἐκεῖ λοιπόν, δὲν εἶναι τὸ θέμα. Τὸ θέμα εἶναι, ὅτι δὲν ὑπάρχουν καθωρισμένα ὅρια τόσον σαφῆ, μεταξὺ τῶν ἐπιδιώξεων καὶ τῶν μέσων. Συγχέονται. Καί, ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει, ἐφ’ ὅσον δεχώμεθα, ὅτι τὸ ἐπίκεντρον τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς δὲν εἶναι τὸ Κυπριακόν, φορεὺς πρέπει νὰ εἶναι καὶ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις.

§184Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Θὰ ὁμιλήσωμεν ἐκ πείρας. Αἱ πράξεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐπηρεάζουν καὶ ἔχουν ἀντίκτυπον ἐπὶ τῶν ὑποδούλων Ἑλλήνων. Ὁσάκις, κατὰ τὸ παρελθόν, ὅπου ἡ ἰδιαιτέρα μου πατρὶς ἦτο ὑπόδουλος, ὑπῆρχον πράξεις καὶ ἐνέργειαι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἀπήχησιν ἐπὶ τοῦ λαοῦ τῆς Δωδεκανήσου, τὸ αἴσθημα τῆς ἐλευθερίας καὶ ὁ ἀγὼν ἐτονοῦντο. Δηλαδή, θέλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι αἱ πράξεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐπηρεάζουν τοὺς Κυπρίους. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως).

§185Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Προσεφύγαμεν, λοιπόν, μὲ διχασμένον τὸ Ἔθνος καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἐξέφρασα τὰς ἀνησυχίας μου καὶ ἐκ τοῦ λόγου τούτου κατεστήσαμεν κατὰ πολὺ δυσχερεστέραν τὴν θέσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἔπρεπε, λοιπόν, ἢ νὰ πεισθῶμεν ἢ νὰ πείσωμεν. Προσεφύγαμεν ἀκόμη διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ ὄχι διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ὁ ἴδιος ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁμιλῶν, ἄλλοτε, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου—καὶ εἶναι γραμμένα εἰς τὰ πρακτικὰ—ἐτόνισεν, ὅτι ἡ μόνη δυνατὴ ἐπιδίωξις εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις. Ἀφ’ ἧς ἤλλαξε τὴν ἐπιδίωξίν του ταύτην, τὴν κατέστησε περισσότερον πολιτικὴν καὶ ἦτο ἑπόμενον νὰ ἀρχίσῃ ἡ σύγχυσις καὶ νὰ δημιουργηθῇ τὸ χάος καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τὸ εἴδομεν, ὅταν ἦλθεν ἡ ὥρα τῆς ψηφοφορίας, ὅτε παλαιοὶ καὶ σταθεροὶ φίλοι μᾶς ἐγκατέλειψαν. Καὶ εἶπε χθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι θαυμάσιαι ἀγορεύσεις ὁσονδήποτε πειστικαὶ καὶ ἐὰν εἶναι, εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλουν γνώμας, ἀλλὰ ὄχι ψήφους. Καὶ ὅμως, δυστυχῶς, τὰ πράγματα τὸν διαψεύδουν. Αἱ θαυμάσιαι ἀγορεύσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ἠξεύρω τί ἔκαμον, ὡς πρὸς τὰς γνώμας, εἶμαι ὅμως βέβαιος, ὅτι μετέβαλον ψήφους. Καὶ τί ψήφους; Ἔχω ἐδῶ τὸν πίνακα. Ἐχάσαμεν ἐφέτος 13 ψήφους ἐκ τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἰνδονησία, Ἰράκ, Λιβερία, Σαουδικὴ Ἀραβία, Σουδάν, Μαρόκον, Τυνησία, Ἁϊτή, Γκάνα, Ἰσημερινός, Ἐλ Σαλβαδόρ, Κοσταρίκα, Οὐραγουάη. Ἐλάβομεν 22 ψήφους διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν Μένον, ἔναντι περυσινῶν 32 διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἐκ τῶν 22 ψήφων, εἶναι δύο Ἀραβικῶν χωρῶν, μία τοῦ ΝΑΤΟ, ἐννέα τοῦ Παραπετάσματος, χωρὶς αὐτὰς θὰ εἴχομεν 12.

§186Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κάμνετε λάθος. Αἱ ψῆφοι αὐταί, δὲν ἦσαν ψῆφοι διὰ τὴν αὐτοκυβέρνησιν Μένον, ἦσαν ψῆφοι αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν διὰ τὴν σύστασιν διαπραγματεύσεων. Εἶναι ἐπὶ τοῦ Ἰρανικοῦ σχεδίου. Δὲν εἶναι ψῆφοι ἐπὶ τοῦ Ἰνδικοῦ.

§187Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Σᾶς ἔδωσα τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι, ὅταν ὁμιλῶ, εἶμαι ἀπρόσεκτος; Γνωρίζω, ὅτι τὸ σχέδιον τῶν Ἰνδιῶν εἶχεν ἀποσυρθῆ.

§188Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Πῶς ἐννοεῖτε, ὅτι τὰς ψήφους αὐτάς, τὰς ἔδωσαν διὰ τὴν αὐτοκυβέρνησιν καὶ ὄχι διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν; Ἡ αὐτοκυβέρνησις Μένον, δὲν ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν. Ἐξήγησα χθές, διατὶ δὲν ἐτέθη, διότι εἶχε ἀρχίσει νὰ συγκεντρώνῃ συντριπτικὴ πλειοψηφία καὶ ἐπειδὴ εἶχε αὐτὴν τὴν ἐπιτυχίαν, ἔφθασαν τὰ πράγματα μέχρις ἀπειλῆς πολέμου.

§189Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις καὶ τὰς ἀγορεύσεις, εἴχατε ἐπιτυχίαν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ἀποτυχίαν καὶ ἰσχυρίζεσθε τώρα, ὅπως οἱ Ἄγγλοι, ὅτι μόνον διὰ τὴν παρασκευὴν δύνασθε νὰ ἔχετε ἐπιτυχίαν;

§190Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς παρακολουθήσω εἰς τὰς σοφιστίας σας. Ἔχετε τὴν φήμην τοῦ θαυματοποιοῦ, σᾶς τὴν ἀφήνω, δὲν θὰ σᾶς παρακολουθήσω ὅμως, εἰς τὰς σοφιστίας σας. (Χειροκροτήματα).

§191Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δύνασθε νὰ ἔχετε ἐπὶ τῶν λεγομένων σας χειροκροτήματα, ἀλλὰ θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ εἴχατε χειροκροτήματα ἐπὶ τῆς ἐπιτυχοῦς διαπραγματεύσεως τοῦ θέματος εἰς τὸν ΟΗΕ καὶ ὄχι νὰ ἀρκεῖσθε, ὅτι εἴχατε θαυμασίας συζητήσεις καὶ ἀγορεύσεις, ἀλλὰ τὴν ὥρα τῆς ψήφου ὅλοι ὑπαναχώρησαν, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ φθάσητε νὰ δεχθῆτε καὶ αὐτὴν τὴν Κολομβιανὴν πρότασιν, εἰς τὸ τέλος, διὰ νὰ σώσητε τὴν κατάστασιν, ἐδέχθητε τὴν Μεξικανικὴν πρότασιν, μὲ τὰς 22 ψήφους σας!

§192Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Θὰ ἤθελον νὰ γνωρίζω, ποῖα κριτήρια χρησιμοποιεῖτε, ὅταν ἀσκῆτε τὸν ἔλεγχον ἐπὶ μιᾶς πολιτικῆς κατ’ ἐξοχὴν δυσχεροῦς. Ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι τὴν πολιτικὴν ἑκάστης Κυβερνήσεως εἰς τὰς διεθνεῖς της σχέσεις, τὴν προσδιορίζουν αἱ δυνατότητες τῆς χώρας. Ὑπάρχουν χῶραι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τὴν δυνατότητα, λόγῳ τῆς οἰκονομικῆς των δυνάμεως, νὰ ἐπηρεάζουν πολλὰς ἄλλας χώρας. Ἐξ ἄλλου σημειώνω, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, τὸ σχέδιον περὶ αὐτοδιαθέσεως, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλαμεν, ἔτυχε τῆς πλειοψηφίας εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καί, ἐν τούτοις, τότε ἐπεκρίθη ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἡ Κυβέρνησις. Ἡ ἀντιπολίτευσις, τότε, ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐχαντάκωσε τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Κάποτε, κύριοι, πρέπει νὰ ἀντιληφθῶμεν καὶ νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας, ὅτι ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐδῶ λέγομεν, δημιουργοῦν ἐπιπτώσεις εἰς τὸ ἐξωτερικόν, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ βλάπτωνται τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα.

§193Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν πρόκειται νὰ ἀναλάβω ἐγὼ τὴν ὑπεράσπισιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἰδικῆς μου συνηγορίας. Ἤθελον νὰ ἐπικαλεσθῶ ἀκριβῶς, τῆς Κυβερνήσεως τὴν περυσινὴν θριαμβολογίαν, τὰ συγχαρητήρια, τὰς δηλώσεις τοῦ Ἐθνάρχου, τὰς παρασημοφορίας ἐπὶ τῆς λαμπρᾶς ἐκείνης νίκης εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν 32 ψήφων, διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν. Τὴν ἠθικὴν ἐκείνην νίκην, λέγω, κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ δέχομαι ὅτι ἦτο νίκη. Ἐγὼ δὲν συμμετεῖχον εἰς τὴν Βουλήν, δὲν ἤμην Ἀντιπολίτευσις καὶ δέχομαι, ὅτι εἴχατε δίκαιον. Ὅσα, ὅμως, τότε εἴπατε, δικαιοῦται πλέον νὰ τὰ λέγῃ ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Τουρκία, ἢ ὅσα τότε εἴπατε δὲν τὰ εἴπατε ὀρθῶς. Αὐτὸ εἶναι δίλημμα. Ἢ πέρυσιν εἴχατε δίκαιον, ἢ δὲν εἴχατε δίκαιον. Ἐὰν εἴχατε, τότε δικαίως ἡ Ἀγγλία ἠμπορεῖ νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν ἰδικήν της νίκην, κατὰ τὴν ψῆφον ἐκείνην.

§194Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Μὲ μίαν οὐσιαστικὴν διαφοράν, ὅτι πέρυσιν ἡ μάχη ἐδίδετο ἐπὶ ἑνὸς θέματος οὐσίας καὶ οὐσίας τοιαύτης, ὥστε οὐδέποτε εἶχε κατορθώσει, ἐντὸς δώδεκα ἐτῶν νὰ φθάσῃ εἰς ψηφοφορίαν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἐνῷ ἐφέτος ἡ μάχη ἐδόθη ἐπὶ τῆς οὐσίας αὐτῆς. Τὸ ἀρχικὸν Ἰρανικὸν σχέδιον, ἐπεζήτει διχοτόμησιν καὶ εἰς τὸ τέλος δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ δώσουν τὴν μάχην, κατέστη ἄτονον καὶ περιωρίσθη εἰς τὴν σύστασιν διαπραγματεύσεων. Ὑπάρχει, λοιπόν, τεραστία διαφορὰ τὸ νὰ κερδίσωμεν μίαν ψηφοφορίαν ἐπὶ οὐσίας, ἡ ὁποία οὐδέποτε ἔφθασεν εἰς ψηφοφορίαν, ἀπὸ τὸ νὰ χάσωμεν μίαν ψηφοφορίαν ἐπὶ θέματος ἁπλῆς συστάσεως διαπραγματεύσεων.

§195Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, νομίζει κανείς, ὅτι σᾶς ἔβαλαν εἰδικῶς νὰ μὲ διακόψητε. Ἐνῷ εἶναι γνωστόν, ὅτι εἴμεθα οἱ ἐνάγοντες, οἱ προσφυγόντες πρὸ 5ετίας, κάμνομεν προτάσεις ἐναγομένου. Τὸ νὰ ἀμυνώμεθα σημαίνει, ὅτι ἡ πολιτικὴ δὲν εἶναι πολιτικὴ ἐπιθετική. Μετεβλήθη εἰς ἀμυντικὴν καὶ γνωρίζετε, ὅτι οὐδεμία μάχη κερδίζεται μὲ ἄμυναν. Ὁλοκαυτώματα γίνονται, ἀλλὰ ἡ νίκη χρειάζεται ἐπίθεσιν καὶ ἐὰν ὁμολογήσητε, ὅτι εὑρέθητε εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε ἐφέτος νὰ κάμετε τὴν συζήτησιν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, διὰ τῆς ἀμύνης, νὰ εἶσθε εὐτυχεῖς, διότι ἐδρέψατε τὴν μεγάλην νίκην νὰ ἀποφύγητε τὸν διαμελισμόν. Ἐδῶ ἔγκειται ἕνα ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα «κατηγορῶ» κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς ἐκφράζω τὴν εὐγνωμοσύνην, ὅτι μοῦ ἐδώσατε τὴν ἀφορμὴν νὰ σᾶς τὸ ἀναγγείλω ὑπὸ μορφὴν ἀπαντήσεως.

§196Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν θὰ σᾶς κάμω διακοπήν. Σᾶς ἔδωκα ἀρκετὴν πικρίαν, ἀπὸ τὴν καλὴν διεξαγωγὴν τῆς μάχης εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Δὲν θὰ σᾶς διακόψω καὶ δὲν θὰ σᾶς δώσω ἄλλην εὐχαρίστησιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§197Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἡ δήλωσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, μὲ ἀναγκάζει νὰ τοῦ εἴπω, τὰ ἑξῆς: Μοῦ εἶναι ἀρκετὰ συμπαθὴς ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ δὲν τοῦ εὔχομαι εἰς τὸ μέλλον νὰ δρέπῃ τοιαύτας δάφνας καὶ συγχαρητήρια εἰς τὰ παρασκήνια καὶ μαύρην ψῆφον εἰς τὸ ἀποτέλεσμα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἠκούσθη ἐπανειλημμένως καὶ ἐγράφη εἰς τὸν τύπον, ὅτι δὲν ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ Ἀντιπολιτεύσεως καὶ Κυβερνήσεως, ἐκτός, βέβαια, ἀπὸ τῆς ἐδῶ «ἀποδιοπομπαίας» Ἄκρας Ἀριστερᾶς, τῆς ἐπικινδύνου. Αὐτὰ ἤθελον νὰ τονίσω, διότι καὶ οἱ λεγόμενοι ἐθνικόφρονες ἀντιπολιτευόμενοι, ἔχομεν διαφωνίας. Ἕνα μέρος ἀπὸ ἡμᾶς ἐμμένει εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Θέλω νὰ τονίσω, ὅτι εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐμμένουν εἰς τὴν πορείαν τῆς συμμετοχῆς τοῦ ΝΑΤΟ. Θὰ ἤθελον νὰ διευκρινίσω, ὅμως, ὅτι δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι μόνον ΝΑΤΟ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶχε δίκαιον ὅταν εἶπεν, ὅτι θέλει νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις, ὄχι διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἄνεσις τῶν ρητόρων, ἀλλὰ διότι αἱ συζητήσεις ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν θεμάτων πρέπει νὰ μὴ ἐπεκτείνωνται εἰς πολλὰς ἡμέρας. Καλὸν εἶναι, οἱ ρήτορες νὰ μὴ ἀπεραντολογοῦν. Ἐὰν δώσω ἀπάντησιν, φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ἐπεκταθῶ καὶ δὲν ἔχω δικαίωμα. Αὐτὴ ἡ διαφορὰ τῆς πολιτικῆς, ἔχει καὶ ἄλλον οὐσιαστικὸν ἀποτέλεσμα, διότι μεταβάλλεται εἰς διαφορὰν ἀσφαλείας, μεταξὺ τῶν δύο πολιτικῶν. Ὅταν διεκδικῆται αὐτοδιάθεσις, ἐφαρμογὴ αὐτοδιαθέσεως, ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε, ἀκολουθεῖται μία πολιτικὴ ἁπλῆ καὶ εὔκολος, ἡ ὁποία σᾶς ἐπιτρέπει μὲ ἕνα συντελεστὴν ἀσφαλείας μέγα, νὰ προχωρῆτε ἢ νὰ ἀναστείλετε τὴν ἐπιχείρησιν. Ὅταν ὅμως ἴδετε, κύριοι, τὴν πολιτικὴν τῶν συνεννοήσεων καὶ τῶν συμβιβασμῶν, τότε πρέπει νὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι εἰσέρχεσθε εἰς μίαν διαδικασίαν κατ’ ἐξοχὴν δυσχερῆ, ἐφ’ ὅσον βεβαίως, κύριοι βουλευταί, δὲν κατεχόμεθα —δὲν τὸ λέγω διὰ τὴν Κυβέρνησιν αὐτὸ— ἀπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι ὅλοι οἱ ἄλλοι εἶναι κουτόφραγκοι καὶ μόνον ἡμεῖς εἴμεθα ἔξυπνοι. Δὲν συγκαταλέγομαι μεταξὺ αὐτῶν. Τοὐναντίον φοβερὰ ἀνησυχῶ, διότι αὐτὸς ὁ τόπος, ἐνῷ ἔχει δείξει ἐπανειλημμένως, ὅτι κερδίζει θαυμασίας μάχας εἰς τὸν πόλεμον, συνεχῶς ἀδικεῖται εἰς τὴν εἰρήνην, τὸ ὁποῖον σημαίνει, ὅτι δὲν διακρίνεται καὶ πολὺ διὰ διπλωματικὰς ἱκανότητας, δι’ ἱκανότητας χειρισμοῦ. Ἐνῷ ἀντιθέτως, ἀπέναντί μας ἔτυχε νὰ ἔχωμεν χώραν μὲ τεραστίαν διπλωματικὴν παράδοσιν, τὴν Ἀγγλίαν, ἡ ὁποία, καὶ ἂν δεχθῶμεν ὅτι διατρέχει σημεῖον κάμψεως, ἕνεκα καὶ αὐτοῦ τοῦ λόγου εἶναι περισσότερον ἐπικίνδυνος, διότι, στερουμένη καθ’ ἑκάστην καὶ τῶν τελευταίων βάσεών της εἰς τὴν Ἀνατολήν, εἶναι φυσικόν, δι’ ὅσας μένουν ἀκόμη εἰς τὴν διάθεσίν της, νὰ κάμῃ τὸν ὑπὲρ πάντων ἀγῶνα. Ἔχομεν ἐπίσης ἀπέναντί μας τὴν Τουρκίαν, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ διακρίνεται διὰ τὰς θαυμασίας διπλωματικὰς ἱκανότητάς της, τὴν μαχητικότητα καὶ τὸν χειρισμόν. Καὶ ὑπετιμήσαμεν καὶ κἄτι ἄλλο, ὅτι ἡ μόνη γλῶσσα, τὴν ὁποίαν ἐννοεῖ ἡ Τουρκία, εἶναι ἡ γλῶσσα τῆς δυνάμεως καὶ τῆς ἰσχύος καὶ ὄχι τῆς εὐγενείας καὶ τῶν παρακλήσεων. Διότι οἱ Τοῦρκοι ἐσυνήθισαν νὰ ἀποθρασύνωνται πάντοτε ὅταν ἔχουν ἀπέναντί των εὐγενεῖς καὶ μετριοπαθεῖς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὸ θέμα αὐτὸ τῶν κουτόφραγκων. Ὅταν ἀκολουθῆται ἡ πολιτικὴ τῶν συνεννοήσεων, πηγαίνει κανεὶς εἰς αὐτὴν μὲ σταθερὸν σχέδιον καὶ ὄχι νὰ ὑπάρχουν σχέδια μεταβαλλόμενα κατ’ ἔτος ἢ καθ’ ἑξάμηνον ἢ κατὰ τρίμηνον. Ἀλλοίμονον, κύριοι, ἐὰν ἐντρυφήσετε εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς αὐτῆς, πόσαι θεωρίαι δὲν ἔχουν ὑποστηριχθῆ ἀπὸ τὴν ἰδίαν τὴν Κυβέρνησιν, πόσας ὑποσχέσεις δὲν ἔχει δώσει διὰ τὴν ἐφαρμογὴν καὶ ποίας ἐξ αὐτῶν ἐτήρησε καὶ ποῖος γνωρίζει ἐὰν αὔριον δὲν ἴδωμεν καὶ ἄλλο σχέδιον. Εἰς τὰς συνεννοήσεις προχωρεῖ κανεὶς σταθερὰ μὲ ἓν σχέδιον καὶ τὸ σχέδιον πρέπει ἐπίσης νὰ εἶναι σαφὲς καὶ ὄχι ἀσαφές. Διότι, διὰ νὰ λέγωμεν τὰ σῦκα–σῦκα καὶ τὴν σκάφην–σκάφην, ὅλαι αὐταὶ αἱ παρεμβάσεις καὶ αἱ ἑρμηνεῖαι τοῦ Ἀρχιεπισκόπου ἀσφαλῶς ἐδυσχέραναν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ ἐπειδὴ ἐπανειλημμένως ὡμιλήσαμεν περὶ τοῦ Ἐθνάρχου, πρέπει νὰ τονίσω, ὅτι ὁ Ἐθνάρχης, ὡς Ἐθνάρχης, εἶναι ἀπολύτως σεβαστὸν πρόσωπον, ὅπως εἶναι σήμερον καὶ ὁ Διγενής. Ἐφοίτησα εἰς τὴν Σχολὴν τοῦ ἀειμνήστου Χρυσάνθου καὶ γνωρίζω νὰ σέβωμαι τοὺς Ἐθνάρχας, ἀλλ’ ὅταν οἱ Ἐθνάρχαι ἀναλαμβάνουν διπλωματικὰς πρωτοβουλίας, τότε καὶ αὐτοὶ κρίνονται. Συμβαίνει τὸ ἴδιον, ὅπως συνέβη καὶ μὲ τὸν ἀείμνηστον Στρατάρχην Παπάγον. Ὅταν ἦτο Στρατάρχης, ἦτο ὑπεράνω οἱασδήποτε κρίσεως, ἀλλ’ ὅταν ἔγινε πολιτικός, ἐτέθη ὑπὸ τὴν κρίσιν καὶ τὸν ἔλεγχον.

§198ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸν ἐφάγατε.

§199Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἔχετε στενοχωρηθῆ δι’ αὐτό; Εὑρήκατε ἐγκαίρως τοποθέτησιν. Τέλος ἡ πολιτικὴ αὐτή, τῶν συνεννοήσεων περιέρχεται εἰς τὴν πολιτικὴν τοῦ σκότους. Ἀλλὰ εἶναι γνωστόν, ὅτι αἱ ὑποθέσεις τῆς ἐλευθερίας, κρυστάλλινοι ὑποθέσεις, ζοῦν μὲ τὸ φῶς. Μὲ τὸ σκότος δὲν ζοῦν, παρὰ μόνον αἱ ὑπονομεύσεις. Δι’ αὐτὸ καὶ τώρα, ὅταν ἀκοῦτε περὶ μυστικῶν διαπραγματεύσεων, τρομάζετε. Κύριοι συνάδελφοι, φοβηθεῖτε μήπως ἰδοῦμε καὶ χειρότερα. Ὁ συνάδελφος κ. Ἠλιοῦ ἢ ὁ κ. Δεσποτόπουλος, εἶπε πρὸ ὀλίγου, μὰ ὑπάρχουν καὶ χειρότερα; Βεβαίως, κύριε συνάδελφε, ὑπάρχουν καὶ χειρότερα. Διότι πράγματι μπορεῖ νὰ ἴδωμεν νὰ ὑποχωροῦμεν εἰς τὴν διχοτόμησιν, μπορεῖ νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ καὶ νὰ ἰδοῦμε κἄτι ἄλλο, νὰ ἰδοῦμε τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν ἐξακολουθῇ νὰ εἶναι ὁ ἴδιος, νὰ πανηγυρίζῃ, ὅτι ναὶ μὲν ἐπραγματοποιήθη ἡ διχοτόμησις ἀλλά, ὅτι τὸ ⅕ ἐπῆρεν ἡ Τουρκία καὶ τὰ ⅘ ἡμεῖς. Εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς εἴπῃ καὶ κἄτι ἄλλο, ὅτι διατρέξαμεν τὸν κίνδυνον, νὰ φύγουν οἱ Ἄγγλοι, νὰ ἀφήσουν τὴν Κύπρον, RES NULIUS, καὶ νὰ τὴν καταλάβῃ ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν νὰ ἀποβιβάσῃ στρατόν. Πρέπει τὸ ἔθνος νὰ εἶναι ἄγρυπνον καὶ ὡς μόνη λύσις εἶναι, αἱ εἰς τὸ φῶς διαπραγματεύσεις. Ἄλλωστε, μὴ λησμονῆτε, ὅτι τὸν Ἰούνιον, ἐδῶ, ἐτόνισα εἰς τὴν Κυβέρνησιν: πηγαίνετε εἰς τριμερεῖς διαπραγματεύσεις, ἀναλάβατε τὴν πρωτοβουλίαν, μὴ περιμένετε νὰ ἀναγνωρίσουν τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, νομικῶς, δικαίωμα συμπαραστάσεως εἰς τὴν Τουρκίαν. Ἐκ τῶν πραγμάτων οἱ Τοῦρκοι παρίστανται, ὅπως ὀρθῶς ὡμολόγησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀναλάβετε τὴν πρωτοβουλίαν, ὑπὸ ἕνα ὅρον, διαφωτίσατε τὰ κόμματα διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἐθνικὴ πολιτικὴ καὶ ἕνα ἄλλον ὅρον ἀπαράβατον, αἱ συζητήσεις εἰς τὸ φῶς καὶ ὄχι εἰς τὸ σκότος. Εἰς τὸ σκότος προητοιμάσθη καὶ ἡ Τεργέστη καὶ ἀπέβη ἕνα εἶδος διχοτομήσεως. Ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου, εἰς τὰ θέματα τῆς τακτικῆς τί διεπιστώσαμεν ὅλον αὐτὸν τὸν καιρόν; Βλέπετε, πόσον προσεκτικὸς πρέπει νὰ εἶναι κανεὶς εἰς τὰς διαπραγματεύσεις. Εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν τοιαύτη δυσκολία δὲν ἐδημιουργήθη, εἰς τὰ θέματα τακτικῆς καμμία ἀντίρρησις. Ἐγὼ ἠμπορῶ νὰ εἴπω ἔστω, ὅτι εἶναι ὀρθὴ ἡ πολιτικὴ τῆς ἀνεξαρτησίας, οἱασδήποτε μορφῆς. Ποῦ ἀκούσθηκε, συνεχῶς νὰ δίδωμεν, ὅταν ἔχωμεν νὰ δώσωμεν, χωρὶς νὰ ἐξασφαλίσωμεν κανένα ἀντάλλαγμα καὶ νὰ διαπραγματευθῶμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον; Ἠρχίσαμεν μὲ τὴν πρότασιν τῆς 4ης Ὀκτωβρίου χωρὶς καμμίαν διασφάλισιν καὶ ἀπὸ ἐκεῖ ὁ κατήφορος. Ἐπήγαμεν εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν, διατί; Καὶ νὰ ἠθέλαμεν, δὲν ἔπρεπε νὰ πᾶμε εἰς κατάλληλον χρόνον; Δὲν ἔπρεπε νὰ διαπραγματευθῶμεν; Ἔπρεπε νὰ παραδώσωμεν τὰ ὅπλα; Καὶ πρέπει σήμερον αἱ διαπραγματεύσεις νὰ γίνουν ἐντὸς πάντοτε ὁσημέραι στενωτέρου κύκλου; Ἂς ἀρχίζατε τὰς διαπραγματεύσεις εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ ἂς ὑποχωρούσατε εἰς τὴν ἠγγυημένην ἀνεξαρτησίαν. Ἐνῷ τώρα ἀρχίζετε ἀπὸ τὴν ἠγγυημένην ἀνεξαρτησίαν, διὰ νὰ ὑποχωρήσητε τίς οἶδε ποῦ; Ἀφήνω, ὅτι διαπράττετε καὶ ἄλλο λάθος. Πολλοὶ ἐξ ἡμῶν δὲν παραλείπουν νὰ ἐκφράσουν τὴν δυσφορίαν, ὅτι ἀπωλέσαμεν παρελθοῦσαν εὐκαιρίαν. Λάθος νὰ μὴ δεχώμεθα τὰς προτάσεις Χάρντιγκ, Ράντκλιφ καὶ ἄλλων καὶ ἐδώσαμε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Νόουμπλ νὰ λέγῃ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὅτι προσέξατε, δεχθῆτε καὶ τώρα, διότι ἀργότερα θὰ ἔχετε μετανοήσει, θὰ λέγετε, ὅτι κρῖμα ποὺ δὲν ἐδέχθημεν τὴν εὐκαιρίαν αὐτήν. Ἀφήνω ποὺ δημιουργεῖτε ψευδαισθήσεις αἰσιοδοξίας εἰς τὸν τόπον. Δὲν καταλαβαίνω, διατὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅταν ἐδέχθη ἐδῶ τὸν κ. Μὰκ Μίλλαν, ἐξέδωσεν ἐκεῖνο τὸ ἀνακοινωθέν, τὸ ὁποῖον ἐπέτρεπεν εἰς τὸν κ. Μὰκ Μίλλαν καὶ τοὺς ἀναγνώστας νὰ ἐννοήσουν, ὅτι πράγματι ἡ ὑπόθεσις τῆς συμφωνίας καὶ ἐὰν δὲν εἶχε ἐπιτευχθῆ, εἶχε πάντως ἀπολύτως προωθηθῆ. Καὶ μετὰ 48 ὥρας εἰς τὴν Κύπρον ἡ κατάστασις χειροτερεύει καὶ τίθεται τὸ σχέδιον διὰ τὴν δημιουργίαν τῶν χωριστῶν Κοινοτήτων. Ἀφήνω, ὅτι δὲν μποροῦμε νὰ λησμονήσωμεν καὶ ὅλην αὐτὴν τὴν ἱστορίαν τῶν ἀπειλῶν. Χθὲς ἐτόνισεν ὁ κ. ὑπουργός, ὅτι οὐδέποτε ἠπειλήσαμεν ἡμεῖς, ὅτι θὰ φύγωμεν ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ. Εἶναι γεγονὸς ὅμως, ὅτι ἀπὸ ἐδῶ ἀρχίζει ἡ λευκὴ βίβλος τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὴν περίφημον φράσιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι καθίσταται ἡ θέσις μας προβληματική. Ἐπὶ λέξει λέγει τὰ ἑξῆς: «Ὅτι παρὰ ταῦτα, ἡ τοιαύτη ἐπιμονὴ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σχέδιον μονομερῶς, εἶναι μία πρᾶξις, τὴν ὁποίαν κρίνομεν ἀπαράδεκτον, θὰ συγκινήσῃ τὸ κοινὸν αἴσθημα τῆς Ἑλλάδος ὥστε νὰ καταστήσῃ τὴν Ἑλλάδα ἐντὸς τῆς συμμαχίας προβληματικήν». Εἰς τὴν λέξιν «προβληματική», δὲν ἠξεύρω τί σημασίαν δίδει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ὅμως σαφής. Τί θὰ εἴπῃ «προβληματική», τοὐλάχιστον δύσκολον. Καὶ ἐφ’ ᾧ ἔρχεται ὁ κ. Σπάακ. Καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἀρχίζουν αἱ διαπραγματεύσεις τοῦ ΝΑΤΟ καὶ κάποτε διακόπτονται. Καὶ δὲν πιστεύει κανείς, ὅτι διεκόπησαν δι’ ἄλλον λόγον, ἐκτὸς ἐὰν δεχθῶμεν ὡς μόνην δικαιολογίαν τὰς δηλώσεις τοῦ Ἀρχιεπισκόπου.

§200Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει τὸ ἓν μὲ τὸ ἄλλο. Ἀκριβῶς διότι διεπίστωσεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις αὐταί, αἱ ὁποῖαι περισσότερον ἀφεώρουν τὸ δικαστικὸν μέρος, ἀντεμετωπίσθησαν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῶν ἀντιδίκων μας μὲ τόσον στενόκαρδον πνεῦμα καὶ διεπίστωσεν ἀκόμη, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναμείνωμεν κατανόησιν, εἴπομεν, ὅτι δὲν συντρέχει λόγος διασκέψεως, διότι ἐὰν γίνῃ καὶ ἀποτύχῃ θὰ ἐπιδεινώσῃ τὴν κατάστασιν. Συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις, ἐκτιμήσασα τὸ πνεῦμα τῆς συζητήσεως εἰς τὸ ΝΑΤΟ καὶ διαπιστώσασα, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναμένῃ ἀγαθὰ ἀποτελέματα, εἶπεν, ὅτι ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας δὲν συνιστᾷ καὶ δὲν δέχεται τὴν διάσκεψιν.

§201Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὸ θέμα εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι 25 ἡμέρας ἐχρειάσθητε διὰ νὰ διαπιστώσητε αὐτό.

§202Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Πῶς θὰ διαπιστωθῇ μία κατάστασις; Δέκα πέντε Κυβερνήσεις εἶναι εἰς τὸ ΝΑΤΟ.

§203Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἡ διαπίστωσις τῆς καταστάσεως γίνεται ἀπὸ τὸ ἑξῆς. Ὅτι ἐβάλατε μίαν προϋπόθεσιν, νὰ μὴ μεταβῆτε χωρὶς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ σχεδίου Μὰκ Μίλλαν. Σεῖς μετέβητε τοῦ σχεδίου ἐφαρμοζομένου καὶ τοῦ κ. Μὰκ Μίλλαν προκλητικῶς ὁμιλοῦντος. Ἠρχίσατε διαπραγματεύσεις καὶ ὀλίγας ἡμέρας μετά, ἀνεκαλύψατε, ὅτι τὸ πνεῦμα εἶναι τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον δὲν σᾶς ἐπιτρέπει τὴν συνέχισιν τῶν συνεννοήσεων. Πρέπει νὰ συμφωνήσετε, ὅτι ἡ ἀπάντησίς σας, σᾶς τιμᾷ μὲν ὅτι διεκόψατε, ἀλλ’ ὄχι καὶ διότι ἠρχίσατε τὰς συζητήσεις καὶ ἐχρειάσθητε 25 ἡμέρας διὰ νὰ διαπιστώσητε ἀδυναμίαν.

§204Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, ὅτι μὲ τιμᾷ, δὲν μὲ τιμᾷ διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Ἐγὼ δὲν ηὐχόμην νὰ ἀποτύχῃ ἡ προσπάθεια τῆς διασκέψεως. Εἰλικρινῶς ηὐχόμην νὰ ἐπιτύχῃ καὶ εὔχομαι κἄποτε οἱ ἀντίδικοί μας νὰ ἀποδείξουν καλὴν θέλησιν, διὰ νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ. Διότι δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ, ὅτι σκοπὸς ὅλων ἡμῶν εἶναι νὰ παρατείνωμεν τὴν ἐκκρεμότητα τοῦ Κυπριακοῦ. Σκοπός μας εἶναι νὰ ἐπιλύσωμεν τὸ Κυπριακὸν θέμα, βεβαίως κατὰ τρόπον ἐθνικῶς ἀξιοπρεπῆ καὶ δίκαιον διὰ τοὺς Κυπρίους. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπός, διότι διατηροῦμεν τὴν ἐλπίδα, ὅτι μία συζήτησις ἦτο δυνατὸν νὰ προαγάγῃ τὸ θέμα. Γνωρίζετε πῶς ἤρχισεν ἡ ἱστορία τοῦ ΝΑΤΟ. Ὁ Γεν. Γραμματεὺς μὲ ἰδικήν του πρωτοβουλίαν, ἀνησυχῶν διὰ τὴν κατάστασιν, μᾶς ἠρώτησε τί θὰ ἠδύνατο νὰ κάμῃ διὰ νὰ βοηθήσῃ τὴν κατάστασιν. Τοῦ εἴπομεν, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ζητήσῃ μαζὶ μὲ τὰ ἄλλα μέλη τοῦ ΝΑΤΟ, τὴν ἀναστολὴν τοῦ σχεδίου καὶ τὴν ἐγκατάλειψίν του, ὥστε νὰ γίνῃ μία συζήτησις ἐπὶ νέας βάσεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον καὶ ἐγένετο. Δὲν συνεμορφώθη ἡ Ἀγγλία. Ἐὰν τὴν στιγμήν, κατὰ ὁποίαν τὸ ΝΑΤΟ, υἱοθέτησε τὴν ἄποψιν τῆς Κυβερνήσεως κατὰ πλειοψηφίαν, τὴν ἄποψιν ὅτι θὰ πρέπει νὰ συσταθῇ εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐφαρμόσῃ τὸ σχέδιον, ἐν συνεχείᾳ νὰ γίνουν συζητήσεις ἐπὶ ἄλλης βάσεως, δὲν ἦτο εὔκολον ἀπὸ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἔστω καὶ ἀρνηθείσης τῆς Ἀγγλίας, νὰ μὴ συνεχίσῃ τὰς συζητήσεις. Ὁ Γεν. Γραμματεὺς τοῦ ΝΑΤΟ ἦλθε μὲ ἰδικήν του πρωτοβουλίαν εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀνησυχῶν διὰ τὴν κατάστασιν καὶ ἠρώτησε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τί θὰ ἠδύνατο νὰ κάμῃ τὸ ΝΑΤΟ δι’ ἀποτροπὴν δυσαρέστων ἐξελίξεων. Τοῦ εἶπεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τὸ ΝΑΤΟ θὰ ἠδύνατο νὰ παρέμβῃ καὶ νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποφύγῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ σχεδίου καὶ ἂν ἔχῃ νὰ κάμῃ νέας προτάσεις νὰ τὰς κάμῃ. Τὸ ΝΑΤΟ υἱοθέτησε, κατὰ πλειοψηφίαν τὴν θέσιν αὐτήν, ἐδέχθη ν’ ἀπευθύνῃ σύστασιν πρὸς τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀναστείλῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ σχεδίου καὶ νὰ συζητήσῃ ἐπὶ ἄλλης βάσεως. Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἀπέκρουσε τὴν σύστασιν, ὅπως εἴχαμε δικαίωμα νὰ τὸ κάμουμε καὶ ἡμεῖς. Δεδομένου, ὅτι ὑπάρχει εἰς τὸ ΝΑΤΟ τὸ ΒΕΤΟ καὶ καμμία ἀπόφασις δὲν εἶναι ὑποχρεωτική, ἡ Ἀγγλία ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ συμμορφωθῇ μὲ αὐτὴν τὴν στάσιν. Ὅταν εἴχαμε δεδομένον, ὅτι ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ ΝΑΤΟ ἀνέλαβε τὴν πρωτοβουλίαν καὶ ὅτι τὰ πλεῖστα μέλη τοῦ ΝΑΤΟ υἱοθέτησαν τὴν ἄποψιν αὐτήν, ἦτο δυνατὸν νὰ δηλώσωμεν, ὅτι τοῦ ἀρνούμεθα νὰ συνεχίσῃ οἱανδήποτε νέαν προσπάθειαν;

§205Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἡ ἀπάντησις εἶναι ἡ ἑξῆς: Βεβαίως ἦτο δυνατόν. Ἐφόσον δὲν σᾶς ἐξησφάλισε τὴν πρώτην βασικὴν προϋπόθεσιν τῆς ἀναστολῆς τοῦ σχεδίου, ἐφόσον ἡ Ἀγγλία εἶχε τὸ VETO γνωρίζατε, ὅτι εἰς τὸ τέλος αὐτὸ θὰ συνέβαινε. Εἴχατε ἀμφιβολίας, τότε διατὶ μετέβητε εἰς τὸ ΝΑΤΟ; Μετὰ 5 ἡμέρας ἠκολούθησαν αἱ δηλώσεις τοῦ Λένοξ Μπόϋντ.

§206Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ὄχι μετὰ 5 ἡμέρας. Πρέπει νὰ γνωρίζετε τὸ ἑξῆς: Ὅτι ἡ ἀπάντησις μᾶς ἐδόθη 4 ἡμέρας πρὶν συγκληθῇ ἐπισήμως τὸ Συμβούλιον τοῦ ΝΑΤΟ.

§207Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Αἱ δηλώσεις τοῦ Λένοξ Μπόϋντ ἐγένοντο μετὰ 4 ἡμέρας νομίζω, καὶ αἱ ἰδικαί σας μετὰ 8 ἡμέρας ἀπὸ τοῦ Μπόϋντ. Αἱ δηλώσεις τοῦ Μπόϋντ εἶναι νομίζω, τῆς 10ης Ὀκτωβρίου καὶ αἱ ἰδικαί σας τῆς 18ης.

§208Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Μὴ λησμονῆτε, ὅτι αἱ συζητήσεις καὶ αἱ διαπραγματεύσεις διεξήγοντο μεταξὺ ἀντιπροσώπων 15 Κυβερνήσεων, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἀναμένουν διὰ νὰ λάβουν τὰς σχετικὰς ὁδηγίας. Ἐδῶ κάμνομεν μίαν συζήτησιν ἐντὸς τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς ὡς Ἀρχηγοὶ ἑνὸς κόμματος, ὡς βουλευταί, ἢ μέλη τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως καὶ πολλὲς φορὲς διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα ἀπαιτεῖται χρόνος. Συνεπῶς, πῶς θὰ ἠθέλατε νὰ προεξοφλήσωμεν τὸ ναυάγιον; Καὶ ἂν τὸ προεξοφλούσαμεν δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ ἐξαντλήσωμεν κἄθε προσπάθειαν; Διότι γνωρίζετε, ὅτι ἡ Διεθνὴς κοινὴ γνώμη παρὰ τὸ ὅτι ὑποστηρίζεται, ὅτι ἡ ἀδιάλλακτος πολιτικὴ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κάμψῃ τοὺς Ἄγγλους, γνωρίζετε, ὅτι ἡ ἀδιάλλακτος πολιτικὴ εἶναι ἀντιπαθής. Ἔπρεπε νὰ ἀποφύγωμεν τὴν δημιουργίαν τῆς ἐντυπώσεως, ὅτι οἱαδήποτε ἀναλαμβανομένη προσπάθεια ματαιοῦται λόγῳ ἀδιαλλαξίας τῆς Ἑλλάδος. Διότι ἠμπορεῖ οἱ διάφοροι λαοὶ τοῦ κόσμου νὰ πιστεύουν εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἐλευθερίαν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἐπιθυμοῦν νὰ ἔχουν τὴν ἡσυχίαν των. Πέραν τῆς θεωρητικῆς θέσεως πρέπει ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος προωθεῖ διεθνῶς τὴν ὑπόθεσιν νὰ μὴ δημιουργῇ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι εἶναι ταραξίας. Συνεπῶς ἔπρεπε διὰ τὸν λόγον αὐτόν, ἐφόσον καλῶς ἢ κακῶς —καὶ ἐγὼ νομίζω καλῶς— ἀνεμίχθη τὸ Συμβούλιον τοῦ ΝΑΤΟ, ἔπρεπε νὰ ἐξαντληθῇ ὅλη ἡ προσπάθεια ὥστε νὰ τερματισθῇ ἡ ὑπόθεσις, κατὰ τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἀποδοθῇ εὐθύνη εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§209Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἀδιάλλακτος πολιτικὴ δὲν εἶναι ἡ σταθερὰ καὶ συνεπὴς πολιτική.

§210Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐφόσον ὑπεχώρησεν εἰς ὅλα τὰ αἰτήματα τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κυβέρνησις ἡ ἰδική μας, εἰς ἡμᾶς ἀποδίδεται τὸ ναυάγιον τῆς Διασκέψεως.

§211Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Λυποῦμαι πάρα πολύ, διότι συμμερίζεσθε κατὰ κανόνα ὅ,τι ὑποστηρίζουν οἱ ἀντίπαλοί μας καὶ τὸ υἱοθετεῖτε διὰ νὰ τὸ χρησιμοποιήσετε ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ κανόνα λέγετε αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγουν οἱ Ἄγγλοι.

§212Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μὴ ἐξάπτεσθε, κύριε Πρόεδρε.

§213Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Εἶναι πολλοστὴ φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν δημιουργεῖτε ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῶν ἀντιπάλων μας, καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι ἄδικον διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Ὁ ἰσχυρισμὸς τῶν Ἄγγλων, ὅτι ὑπαιτιότητι τῆς Ἑλλάδος ἐματαιώθη ἡ Διάσκεψις δὲν εἶναι ἀληθής.

§214Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐθέσατε τὰ στοιχεῖα ὑπ’ ὄψει μας, διὰ νὰ τὰ μελετήσωμεν;

§215Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Τὰ στοιχεῖα ἀνεκοινώθησαν. Ἐγένετο ἡ Λευκὴ Βίβλος τῶν Ἄγγλων καὶ ἡ ἰδική μας, διὰ τὴν διαδικασίαν τοῦ ΝΑΤΟ. Τί προκύπτει; Ὅτι δὲν κατέληξαν αἱ διαπραγματεύσεις εἰς συνεννόησιν. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἐγένοντο δεκταὶ αἱ προϋποθέσεις, τὰς ὁποίας ἐθέσαμεν διὰ τὴν συμμετοχήν μας, εἴχομεν ὅλον τὸ δικαίωμα, διαπιστοῦντες τὴν κακοπιστίαν τῶν ἀντιδίκων μας, νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας, δὲν θὰ μετάσχωμεν εἰς τὴν διάσκεψιν.

§216Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀξιοῦσε τὸ Ἔθνος, εἶναι ἡ ἐξασφάλισις τῆς βασικῆς προϋποθέσεως. Τὴν ὥραν ποὺ ἀπὸ τὴν ἀρχὴν παρουσίασαν οἱ Ἄγγλοι τὴν κακοπιστίαν καὶ εἶπον ὅτι δὲν δέχονται καμμίαν ὑποχώρησιν, γνωρίζοντες τὸν μηχανισμὸν τοῦ ΝΑΤΟ, περιεπλέκεσθο εἰς μίαν περιπέτειαν, τῆς ὁποίας τὸ τέρμα θὰ ἦτο αὐτὸ ποὺ ἦτο. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα, κύριε Πρόεδρε, ἀλλὰ θὰ συνεχίσω διὰ νὰ τελειώνω. Ἡ πολιτικὴ αὐτή, τὴν ὁποίαν ὀνομάζετε σεῖς διαλλακτικὴν καὶ τὴν ἰδικήν μας πολιτικὴν ἀδιάλλακτον, ἄλλωστε καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἐδίστασεν εἰς τὸν ΟΗΕ νὰ ὀνομάσῃ ὅλους τοὺς ἀγωνιζομένους ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως ὡς ἀκραίους, εἶμαι εὐτυχὴς δέ, διότι ἀνήκω εἰς αὐτούς, λέγω, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτὴ ἐζημίωσε τὸ Κυπριακὸν θέμα καὶ ἔφερε τὴν Ἑλλάδα εἰς κατάστασιν ἀμύνης. Αὐτὸ εἶναι ἀναμφισβήτητον. Τουλάχιστον, αὐτὸ ἐδῶ, δὲν σᾶς πείθει, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταβληθῇ ἡ πολιτικὴ αὐτή, παρὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ μὲ τὸν ἴδιον τρόπον καὶ τὰς ἰδίας μεθόδους; Ἐδῶ εἶναι τὸ μέγα ἐρωτηματικόν, ὅτι ἀγωνιζόμεθα 5 ἔτη, μετὰ τὴν ἀνακίνησιν τοῦ Κυπριακοῦ δι’ ἕνα θέμα. Νὰ ἀποφύγωμεν νέας συμφοράς, ὄχι διὰ νὰ προωθήσωμεν τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, ποὺ ὅλοι τοιαύτην προώθησιν εὐχόμεθα. Ἀκούομεν, ἐπίσης, τὸν τελευταῖον καιρόν, δὲν ἔχω ἐπίσημον τὴν προέλευσιν, ἀλλὰ εἶναι χρήσιμον νὰ ἀνακοινωθῇ διὰ τὸ μέλλον, περὶ τῆς ἐνδεχομένης διμεροῦς ἐπαφῆς μὲ τὴν Τουρκίαν. Ὁμολογῶ, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μοῦ ἄφησε χθὲς ὡρισμένας ὑποψίας εἰς τὸν νοῦν μου καὶ ἡ μνεία τοῦ Ἀτατοὺρκ πρὸς τὸν Βενιζέλον, μὲ ἔκαμε νὰ ἀνησυχήσω, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω, ὅτι τὸ 1923, ὅταν συνεζητεῖτο ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης, ἀνέλαβε τὴν πρωτοβουλίαν ὁ Βενιζέλος μὲ τὸν Ἰσμὲτ Ἰνονοῦ, ἐν ἀγνοίᾳ τῶν Ἄγγλων, διὰ νὰ προχωρήσουν εἰς τὴν ρύθμισιν τῶν μεταξὺ των σχέσεων. Εἶχον τὴν τύχην νὰ συγκαταλέγωμαι μεταξὺ ὡρισμένων Ἑλλήνων, ποὺ εἶχον ἀκούσει τὸ ἱστορικὸν ἀπὸ τὸν ἀείμνηστον Χρύσανθον, διαδραματίσαντα τότε σημαντικὸν ρόλον εἰς τὴν ὑπόθεσιν ἐκείνην. Ἀλλά, ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι ἡ τολμηρὰ πολιτικὴ ἐκείνη, ἐστηρίζετο ἐπὶ διαφορετικῆς τελείως εἰκόνος. Ἐὰν ἐνθυμῆσθε, ἢ ἐὰν γνωρίζετε, αὐτὴ ἡ συνεννόησις ἐγένετο ἐν ἀγνοίᾳ τῶν Ἄγγλων, μὲ τὴν παρασκηνιακὴν βοήθειαν τοῦ τότε Σοβιετικοῦ ἀντιπροσώπου Τσιτσέριν καὶ ἔφερεν ἐπιτυχῆ ἀποτελέσματα. Τώρα, τοιαύτη πρωτοβουλία θὰ ἦτο δυνατή, μὲ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι μεταξὺ Ἄγγλων καὶ Τούρκων δὲν ὑπάρχουν σχέσεις καὶ ἐγκαρδιότης καὶ πλήρης ἐπαφή, τὴν ὁποίαν σεῖς, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, πρὸ ὀλίγου ἐτονίσατε, διακόπτων ἄλλον ρήτορα, ὀρθῶς κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅτι εἷς ἐκ τῶν λόγων, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Τουρκία εἶναι ἰσχυρὰ εἰς τὰς διαπραγματεύσεις εἶναι, διότι ἡ κατέχουσα τὴν Κύπρον δύναμις, οἱ Ἄγγλοι, εἶναι ἐντελῶς μὲ τὸ μέρος τῆς Τουρκίας. Συνεπῶς, μία τοιαύτη τολμηρὰ προσπάθεια, θὰ ἦτο δυνατὸν μόνον νὰ ἀποτολμηθῇ ἐὰν ἠσφαλίζετο, τοὐλάχιστον, ἡ συμπαράστασις τῆς Ἀμερικῆς. Πολλὰ ἐλέχθησαν σήμερον, διὰ τὴν Ἀμερικήν. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων καὶ ἐγώ, ποὺ θὰ εἴπω, ὅτι ἡ Ἀμερικὴ ἐξέφρασε σαφῶς τὰς ἀπόψεις της, ὡς τὸ ἐξηγήσαμε καὶ προηγουμένως. Εἶναι τὰ πράγματα, ὅπως τὰ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ διερωτῶμαι, ἐὰν πρόκειται νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ πραγματικὴ εὔνοια τῆς Ἀμερικῆς, τότε τί ἄλλο ζητοῦμε διὰ τὴν προώθησιν τοῦ ζητήματος; Ἐάν, πάλιν, δὲν πρόκειται νὰ ἐξασφαλισθῇ, διατὶ τὴν ἀναμιγνύομεν τότε εἰς τριμερεῖς διασκέψεις καὶ νὰ λέγωμεν, νὰ μετάσχῃ ἡ Ἀμερική; Διὰ νὰ τὴν ἐκθέσωμεν, μήπως, καὶ αὐτὴν καὶ νὰ ἔχωμεν καὶ ἄλλον ὑπαίτιον καὶ ὑπεύθυνον διὰ τὰς τόσας συμφορὰς εἰς τὸ Ἔθνος; Εἶναι καὶ ἕνα ἄλλο θέμα, ποὺ δὲν ἀντελήφθην: Διατὶ ὅλη αὐτὴ ἡ προσπάθεια νὰ συμπαρίστανται, εἰς τὴν τριμερῆ Διάσκεψιν καὶ ἐκπρόσωποι τῶν Κυπρίων; Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπιτύχωμε, νὰ συμπαρίσταται μόνον ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος, θὰ ἦτο πλήρης νίκη. Ἐὰν πρόκειται, ἰσοτίμως νὰ παρίσταται καὶ ὁ Κιουτσούκ, ποία εἶναι ἡ πρόοδος; Ἐκτὸς μόνον, ἐὰν θέλωμεν νὰ βοηθοῦμε τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἢ νὰ ἀφήνωμε τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ συμπαρίσταται εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τῶν ἐκπροσώπων τῶν Κυπρίων. Δι’ αὐτό, λέγω, ὀρθὴ εἶναι ἡ σημερινὴ διατύπωσις, ποὺ λέγετε, ὅτι δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει ποία θὰ εἶναι ἡ κατάρτισις τῆς Διασκέψεως, ἀρκεῖ νὰ προσδιορίσωμεν τὰς προϋποθέσεις. Ἀλλὰ ὑπὸ τὸν ἀπαράβατον ὅρον, ὅτι ἡ συζήτησις τῶν προϋποθέσεων δὲ νὰ εἶναι φανερὰ εἰς ὅλα της τὰ στάδια. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν ἐξαιρετικῶς δύσκολον θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθε τὸ Κυπριακόν, εἶναι, εἶναι ὁλοφάνερον, ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ μία καὶ μόνον ἐλπὶς σωτηρίας καὶ διεξόδου, εἶναι, νὰ ἀποκατασταθῇ καὶ πάλιν γενικὴ ἑνότης εἰς τὴν ἐπιδίωξιν. Εἶναι θέμα τῆς Κυβερνήσεως, πῶς θὰ τὸ ἐπιτύχῃ. Ἀλλά, θὰ εἶναι βαρύτατον σφάλμα, ἐὰν συνεχίσῃ, νομίζουσα, ὅτι δύναται νὰ χειρίζεται τὸ ἐθνικὸν αὐτὸ θέμα, βασιζομένη μόνον εἰς τὴν ἰδικήν της πλειοψηφίαν. Παρακαλῶ νὰ ἀποφευχθῇ οἱαδήποτε παρεξήγησις. Δὲν θέτω αὐτὴν τὴν στιγμὴν θέμα κυβερνητικόν. Ἴσως σεῖς, νὰ μὲ γνωρίζετε, ὅτι εἶμαι ἐναντίον τῶν, οἱασδήποτε μορφῆς, Κυβερνήσεων ἐθνικῆς συνεργασίας, ἢ τῶν λεγομένων Κυβερνήσεων ἐθνικῆς Σωτηρίας. Πίσω ἀπὸ τὰ μεγάλα ὀνόματα, ἐγὼ ὑποπτεύομαι πολλά. Συνεπῶς, ἐδῶ ἐννοῶ Ἐθνικὴν Ἑνότητα εἰς τὴν γραμμήν. Καὶ σήμερον, ὅσον καὶ ἐὰν δυσαρεστήσω πολλούς, ἐκ τῶν παρόντων, θὰ ἐπαναλάβω, ὅτι αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα θὰ διασφαλίσῃ, πάντοτε καὶ μόνον, ἡ διεκδίκησις τῆς ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Μόνον διὰ τοῦ τρόπου τούτου, ὁδηγοῦμε τὴν Κύπρον εἰς τὴν ἐλευθερίαν της καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκον, ἡ ὑποχρέωσις καί, ἀσφαλῶς, ἡ ἐπιθυμία ὅλων μας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κοινωνικοῦ Κόμματος, κ. Σ. Στεφανόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§218Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὅπως σαφῶς ἐξάγεται ἀπὸ τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπέστρεψεν οὗτος ἀπολύτως ἱκανοποιημένος ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Βεβαίως, ἐξ ἴσου ἱκανοποιημένοι ἐπέστρεψαν καὶ οἱ συνάδελφοί του, ὁ Βρεταννὸς καὶ ὁ Τοῦρκος. Καὶ ἡ ἀπόφασις ὑπῆρξε τόσον ἀόριστος καὶ τόσον ἀσταθής, ὥστε ἐπιτρέπει εἰς τὸν καθ’ ἕνα νὰ τὴν ἑρμηνεύῃ ἀναλόγως πρὸς τὰ συμφέροντά του καὶ ἀναλόγως πρὸς τὰς ἐπιδιώξεις του. Οἱ δύο συνάδελφοί του, ὅμως, ἐπροχώρησαν ἀκόμη περισσότερον. Ὁ Βρεταννὸς ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅταν ἐπανῆλθεν, ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ, ὅτι ἡ ἀπόφασις εἶναι καθ’ ὅλα σύμφωνος μὲ τὰς ἰδικάς του ἀπόψεις καὶ ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκδοθῇ καλλιτέρα ἀπόφασις. Διὰ τὸν Τοῦρκον ὑπουργὸν Ἐξωτερικῶν, προετοιμάζεται παλλαϊκὴ ὑποδοχή, διὰ τὸν θρίαμβον, τὸν ὁποῖον κατήγαγε καὶ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Εἰς αὐτὸ ὑπῆρξεν ὀλιγώτερον μετριόφρων ὁ Ἕλλην ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὅταν ἔφθασεν, ἠρκέσθη νὰ δηλώσῃ, ὅτι ἡ ἀπόφασις εἶναι ἀβλαβής, δὲν βλάπτει οὐδένα, εἰς τὴν Βουλὴν προχώρησε ἀκόμη περισσότερον. Εἶπεν, ὅτι ἀρνητικῶς μὲν εἶναι ἴση πρὸς ὅλους, θετικῶς ὅμως ἀφήνει κἄποιον κέρδος εἰς τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Ἀλλ’, ὅμως, ἐξ ἐπισήμων πηγῶν, ἀνακοινώσεις, ὑπεγράμμισαν καὶ ὀρθῶς, ὅτι ἡ ἀπόφασις, ἡ προχθεσινή, δὲν ἀποτελεῖ τίποτε ἄλλο, παρὰ ἐπανάληψιν τοῦ παρελθόντος ἔτους, τῆς ἀποφάσεως, διὰ τῆς ὁποίας κατ’ οὐσίαν, παρεπέμφθη εἰς διαπραγματεύσεις μεταξύ μας, διὰ νὰ ἐξευρεθῇ μία λύσις δικαία καὶ σύμφωνα μὲ τὰς ἀρχὰς τοῦ ΟΗΕ. Κατὰ συνέπειαν, ἐκ τοῦ γεγονότος αὐτοῦ, ἐξάγεται τὸ συμπέρασμα, ὅτι πλέον, διὰ τῆς νέας ἀποφάσεως, ἐπανερχόμεθα, ἀπὸ ἀπόψεως θέσεως Κυπριακοῦ ζητήματος, εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ προηγουμένου ἔτους, ὅτι, δηλαδή, σήμερον ἡ θέσις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος εἶναι ἐκείνη, ποὺ ἦτο καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Κύριοι, ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἰσχυρισμοί, εἶναι ὅλως ἀνακριβεῖς, εἶναι ὅλως ἀνυπόστατοι. Μία τοιαύτη ἑρμηνεία τῆς ἐφετεινῆς ἀποφάσεως, χωρὶς ἀμφιβολίαν, ἀποτελεῖ παραγνώρισιν καὶ τῆς πραγματικότητος καὶ τῆς ἀληθείας. Διότι εἶναι βέβαιον, ὅτι ἀπὸ διαδικαστικῆς πλευρᾶς, ἀναμφιβόλως ἡ ἐφετεινὴ ἀπόφασις εἶναι ἐπανάληψις τῆς περυσινῆς. Δηλαδή, ἐκφράζει τὴν ἱκανοποίησίν της καὶ συνιστᾷ τὴν συνέχισιν τῶν προσπαθειῶν, διὰ τὴν ἐξεύρεσιν μιᾶς δικαίας λύσεως, συμφώνου πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ Ὀργανισμοῦ. Ἀπὸ ἀπόψεως, ὅμως, οὐσίας, ἡ ἀπόστασις εἶναι μεγάλη, ἡ ἀπόστασις εἶναι τεραστία. Ἐν πρώτοις, ἡ ἀπόστασις εἶναι μεγάλη, διότι ἐφέτος ἡ ἀπόφασις λαμβάνεται, ὅταν ἡμεῖς εὑρισκώμεθα πλέον εἰς τὸ ἔσχατον ὅριον τῶν διεκδικήσεών μας, δηλαδὴ εἰς τὴν ἠγγυημένην ἀνεξαρτησίαν. Πέρυσιν, ὅταν ἐλαμβάνετο αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Καί, συνεπῶς, παραπεμπόμενοι ἀπὸ τὸν Ὀργανισμὸν εἰς διαπραγματεύσεις, εἴχομεν ἐμπρός μας περιθώρια εὐρύτερα, δυνάμενοι νὰ προβῶμεν εἰς παραχωρήσεις, διότι, ὅταν λέγωμεν διαπραγματεύσεις, δὲν ἐννοοῦμεν τίποτε ἄλλο, παρὰ ἀμοιβαίας παραχωρήσεις, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν συνεννόησιν. Καὶ πέρυσι μέν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πράξωμεν αὐτό. Εἴχομεν εἰς χεῖρας μας τὸ ὅπλον τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ἠμπορούσαμεν νὰ προβῶμεν εἰς συνεχεῖς ὑποχωρήσεις. Σήμερον, ἀπεγυμνώθημεν τῶν ὅπλων αὐτῶν. Ἀπεγυμνώθημεν παντὸς διπλωματικοῦ μέσου, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἐπέτρεπε νὰ προσέλθωμεν εἰς τὰς διαπραγματεύσεις καὶ νὰ δεχθῶμεν καὶ ἡμεῖς κατά τι, τέλος πάντων, νὰ ὑποχωρήσωμεν, διότι δὲν μᾶς μένει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι θὰ κληθῶμεν ταχέως εἰς διαπραγματεύσεις. Ἀλλά, ὅταν αὐτοὶ θὰ εἶναι διατεθειμένοι νὰ φθάνουν εἰς κἄποιαν ὑποχώρησιν, διότι παρέμειναν ἀμετακίνητοι εἰς τὴν ἀδιάλλακτον αὐτὴν θέσιν, ἡ μὲν Τουρκία εἰς τὴν διχοτόμησιν, ἡ δὲ Βρεταννία εἰς τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ἡ διὰ τοῦ συνεταιρισμοῦ κατ’ εὐθεῖαν προπαρασκευὴ τῆς διχοτομήσεως. Θὰ ζητοῦν ἀπὸ ἡμᾶς ὑποχωρήσεις, διὰ νὰ ὑποστοῦν καὶ αὐτοὶ κἄποιαν μείωσιν τῶν διεκδικήσεών των. Καὶ τότε, κατὰ ποῖον τρόπον θὰ διαπραγματευθῶμεν καὶ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἀπαντήσωμεν εἰς τοὺς Βρεταννούς, ὅταν μᾶς εἴπουν, ὅτι, ἰδοὺ ἡ Ἑλλάς, εἶναι ἀδιάλλακτος. Διατί; Διότι ἡμεῖς θὰ ἔχωμεν ἐξαντλήσει ὅλα τὰ ὅπλα μας καὶ θὰ ἔχωμεν ἐγκαταλείψει ὅλα τὰ χαρακώματά μας καὶ ὅταν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἔσχατον μέσον, ὅταν ἐφθάσαμεν εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν, τότε σκεπτόμεθα πῶς θὰ διαπραγματευθῶμεν, ἐπίσης, διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν μίαν δικαίαν λύσιν. Καὶ πάλιν θὰ διασυρθῇ ἡ Ἑλλάς, ὅτι εἶναι ἀδιάλλακτος, ὅτι εἶναι ἀσυνεννόητος. Ἐκεῖ θὰ μᾶς καταντήσῃ ἡ πρόοδος καὶ ἄκαιρος ἐγκατάλειψις τῆς διεκδικήσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, κύριοι. Πέρυσιν, ὅταν ἐλαμβάνετο ἡ ἀπόφασις αὐτὴ ἡ ἀόριστος καὶ γενική, πέρυσιν, ὅταν παραπεμπώμεθα εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, ἀνεζητούσαμεν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ ἡμεῖς καὶ οἱ ἀντίπαλοί μας, ἀνεζητούσαμεν κἄποιαν λύσιν. Σήμερον, ἡμεῖς μὲν παραπεμπόμεθα εἰς τὰς διαπραγματεύσεις καὶ ζητοῦμεν μίαν λύσιν, αὐτοὶ ὅμως, ἤδη, ἐφαρμόζουν τὴν ἰδικήν των λύσιν. Ἀπὸ τριμήνου, ἐφαρμόζεται κανονικῶς τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν, τὸ ὁποῖον, ὅπως καὶ σεῖς ἀνεγνωρίσατε, ὅπως καὶ ὁ Ἐθνάρχης ἀνεγνώρισεν, ὁδηγεῖ κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὴν διχοτόμησιν, διὰ τῆς ὁδοῦ, τοῦ δῆθεν, συνεταιρισμοῦ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, εἶναι μεγάλη ἡ διαφορὰ ὑπὸ τὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐφαρμόζεται ἐφέτος καὶ πέρυσιν ἡ περίφημος αὐτὴ γενικὴ ἀπόφασις. Δὲν δύνασθε νὰ λέγετε, ὅτι ἡ ἀπόφασις ἐφέτος εἶναι ἐξ ἴσου ἀνώδυνος καὶ ἐξ ἴσου ἀβλαβής, μὲ τὴν περυσινὴν ἀνάλογον ἀπόφασιν. Διότι, τότε, ἀνεζητούσαμεν ὅλοι μίαν λύσιν, ἀλλὰ σήμερον δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ παρακολουθοῦμεν τὴν λύσιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζει ἤδη ἀπὸ 3μήνου ἡ Μεγάλη Βρεταννία καὶ δὲν μᾶς μένει κανένα μέσον νὰ τὴν πολεμήσωμεν, ἐπίσης, εἰς τὰς διαπραγματεύσεις αὐτάς, ἂν δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι καὶ ἡμεῖς νὰ παραχωρήσωμεν κἄτι καὶ νὰ ὑποχωρήσωμεν εἰς κἄτι. Ἐφθάσαμεν ἤδη εἰς τὸ ἔσχατον ὅριον. Παρεχωρήσαμεν τὰ πάντα, ἐγκατελείψαμεν ἕνα πρὸς ἕνα τὰ χαρακώματά μας, ἕνα πρὸς ἕνα τὰ ὅπλα μας καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἔσχατον χαράκωμά μας νὰ διαπραγματευώμεθα, χωρὶς νὰ διαπραγματευθῶμεν προηγουμένως νὰ ζητήσωμεν, ὅπως ὑπάρξῃ ἕνα ἀντιστάθμισμα, ὅπως ὑπάρξῃ ἕνα ἀντάλλαγμα. Καὶ ἰδοὺ σήμερον, ὅτι καταλήγομεν ἐντὸς ὀλίγου νὰ καλούμεθα εἰς διαπραγματεύσεις, κατὰ τὰς ὁποίας μὴ ἔχοντες τίποτε, ἐκτὸς τῆς παραδόσεως καὶ τῆς ὑποταγῆς, νὰ προσφέρωμεν, νὰ προσέλθωμεν εἰς μίαν ἐνδεχομένην διάσκεψιν. Ὅ,τι, κύριοι, παρεχωρήσαμεν, μέχρι τοῦδε, θεωρεῖται πλέον ὡς κεκτημένον καὶ οἱ ἀντίπαλοί μας ἐξακολουθοῦν πέραν αὐτοῦ νὰ ζητοῦν καὶ ἄλλα. Ἀπόδειξις, αἱ χθεσιναὶ δηλώσεις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἀποικιῶν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. «Δὲν κάμνομεν περαιτέρω παραχωρήσεις εἰς τοὺς Ἕλληνας». Καὶ μᾶς καλοῦν εἰς διαπραγματεύσεις. Ἀλλὰ ἀπὸ ἡμᾶς θὰ ζητήσουν, κατὰ πρῶτον λόγον, παραχωρήσεις, διὰ νὰ δεχθοῦν καὶ ἐκεῖνοι νὰ κάμουν κἄποιαν ὑποχώρησιν. Διότι αὐτοὶ εἶχον τὴν εὐφυΐαν, νὰ παραμείνουν σταθεροὶ καὶ ἀκλόνητοι εἰς τὰς θέσεις των, ἐνῷ ἡμεῖς ἐσπεύσαμεν προκαταβολικῶς, ἄνευ οὐδεμιᾶς διαπραγματεύσεως, ἄνευ οὐδενὸς ἀνταλλάγματος, νὰ παραχωρήσωμεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐξησφάλιζε τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἡ διεκδίκησις τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἀναμφιβόλως, θὰ κληθῆτε καὶ πάλιν εἰς διαπραγματεύσεις. Αἱ διαπραγματεύσεις, θὰ ἐπαναλαμβάνωνται συνεχῶς, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι θὰ εἶναι μακροχρόνιοι, ὅτι θὰ εἶναι πολυετεῖς αἱ διαπραγματεύσεις καὶ θὰ διαμαρτύρεσθε καὶ θὰ ἀπειλῆτε. Ἀλλὰ πρὸς τί αἱ ἀπειλαί, πρὸς τί αἱ νέαι διαμαρτυρίαι; Τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν θὰ ἐφαρμόζεται καὶ κἄθε ἑβδομάδα, κἄθε μῆνα, κἄθε ἔτος, θὰ φέρουν αὐτοὺς πλησιέστερον πρὸς τὸ ἰδικόν των σχέδιον καὶ τὰς κακοήθεις ἐπιδιώξεις των καὶ ἡμεῖς θὰ παριστάμεθα μάρτυρες ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευράν, μὴ ἔχοντες κανένα ἀπολύτως μέσον διὰ νὰ παρεμποδίσωμεν τὴν σατανικὴν αὐτὴν ἐνέργειαν; Δὲν δύνασθε, λοιπόν, νὰ λέγετε, ὅτι ἐπειδὴ ἡ ἐφετεινὴ ἀπόφασις ὁμοιάζει ἢ ἐπαναλαμβάνει τὴν περυσινήν, ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτὴ δὲν βλάπτει. Αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ τὸ εἴπῃ κάλλιστα ἡ Τουρκία καὶ ἡ Ἀγγλία, αἱ ὁποῖαι ἐπιχαίρουν, κατόπιν τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς. Διατί; Διότι, ἐνῷ ἡμεῖς τίποτε δὲν ἐλάβομεν, πλέον τοῦ δικαιώματος τῆς συνεχίσεως τῶν διαπραγματεύσεων, ἐκεῖνοι ἀντιθέτως, ἐνῷ δὲν εἶδον ἐπιδοκιμασίαν, βεβαίως, τοῦ ἰδικοῦ των αἰτήματος, δὲν ἐνοχλοῦνται ὅμως εἰς τὸ νὰ συνεχίσουν ἐφαρμόζοντες τὸ σχέδιόν των. Δι’ αὐτὸ ἠκούσατε τὸν ὑπουργὸν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, νὰ λέγῃ, εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, ὅτι θὰ συνεχίσωμεν ἠρέμα καὶ ἄνευ προκλήσεων καὶ ἀπροκλήτως τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ σχεδίου μας. Τί σημαίνει τοῦτο; Σημαίνει, ὅτι πραγματικῶς ἡ ἀόριστος καὶ γενικὴ αὐτὴ ἀπόφασις, ἡ ὁποία ἐφέτος ἐλήφθη, δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν σήμερον ἐφαρμοζομένην. Ὑπὸ ἄλλας συνθήκας καὶ ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις καὶ ὑπὸ τὰς περιστάσεις τὰς σημερινάς, χωρὶς καμμίαν ἀμφιβολίαν, δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ εὐνοῇ τὰ σχέδια καί τὰς ἐπιδιώξεις τῶν Τούρκων καὶ τῶν Βρεταννῶν. Ἀπόδειξις, ὅτι ἐκεῖνοι χαιρετίζουν ὡς μίαν ἐπιτυχίαν καί, οὐχὶ ὀρθῶς, ἡμεῖς δι’ αὐτὴν ὑπερηφανευόμεθα. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι καὶ ἐφέτος ὁ ΟΗΕ κατεπρόδωσε τὴν ἀποστολήν του καὶ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἰδέας, διὰ τὴν προάσπισιν τῶν ὁποίων συνεστήθη. Καὶ ἐφέτος ἐπεβεβαιώθη, ἀκόμη μίαν φοράν, ὅτι ὁ Ὀργανισμὸς αὐτὸς δὲν ἔχει τὴν δύναμιν, δὲν ἔχει τὸ θάρρος, νὰ ἐκδώσῃ μίαν ἀπόφασιν τιμίαν καὶ εἰλικρινῆ, δι’ ἓν θέμα τόσον καθαρόν, τόσον διαυγές, ὅπως εἶναι τὸ θέμα τῆς ἐλευθερίας τῆς Κύπρου. Ἀλλὰ ἂν ὁ πολιτικὸς χαρακτὴρ τοῦ Ὀργανισμοῦ αὐτοῦ εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τοῦτο, ἡμεῖς τοὐλάχιστον θεωροῦμεν ἐξ ἴσου καὶ περισσότερον ὑπεύθυνον τὴν διαχείρισιν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Διότι εἶχε εἰς τὴν διάθεσίν της ἕνα αἴτημα καθαρόν, κρυστάλλινον, μίαν διεκδίκησιν σύμφωνον μὲ τὸ Καταστατικὸν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Εἶχε τὴν διεκδίκησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως καί, ἐν τούτοις, ἀντὶ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ δικαίωμα αὐτό, ἔσπευσε, χωρὶς κανένα λόγον, χωρὶς κανένα ἀντάλλαγμα, χωρὶς καμμίαν προπαρασκευὴν πρὸς ἐπιτυχίαν, ὅπως ζητεῖ προπαρασκευὴν διὰ κάθε εἴδους συνάντησιν ἢ διὰ διαπραγματεύσεις, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἔσπευσε νὰ τὴν ἐγκαταλείψῃ, χωρὶς νὰ σκεφθῇ προηγουμένως νὰ τὴν ἐκμεταλλευθῇ. Εἴχατε εἰς χεῖρας σας τὸ αἴτημα, τὸ ὁποῖον λέγεται αὐτοδιάθεσις ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας. Πολλοὶ σήμερον ἔχομεν κουρασθῆ νὰ τὸ ἀκούωμεν αὐτό. Ἐν τούτοις, ἀποτελεῖ ἕνα σύνολον ὅπλων, ἕνα σύνολον χαρακωμάτων, ἀπὸ τῶν ὁποίων θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀγωνισθῶμεν ἐπιτυχῶς διὰ τὸν Κυπριακὸν ἀγῶνα καὶ εἴχατε τὸ δικαίωμα κατόπιν νὰ ὑποχωρήσητε, εἴχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐγκαταλείψετε, κατὰ πρῶτον λόγον, τὴν τακτικὴν καὶ εὔλογον προθεσμίαν. Ἂν εἴχετε ὑπ’ ὄψει τὰς διαπραγματεύσεις τοῦ 1955 θὰ ἐβλέπατε τότε, ὅτι ἡ οὐσιαστικὴ διαφορά, ἡ ὁποία μᾶς ἐχώρισεν ἀπὸ τοὺς Βρεταννούς, ἦτο ἀκριβῶς αὐτὸς ὁ ὅρος τῆς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας. Διατὶ δὲν ἐξεμεταλλεύθημεν τὸ θέμα αὐτό; Καὶ διατί, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἀφ’ ἧς ἤλθατε εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐσπεύσατε, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, νὰ τὴν ἐγκαταλείψετε, ὅταν ἀνεγνώσατε ἐδῶ τὰς προγραμματικάς σας δηλώσεις; Εἴχατε τὴν αὐτοδιάθεσιν, ὅπλον τρομερόν. Διατὶ δὲν τὴν ἐξεμεταλλεύθητε καὶ διατὶ δὲν διεπραγματεύθητε προκαταβολικῶς νὰ ἐξασφαλίσητε ἕνα ἀντάλλαγμα; Καὶ εἴχατε, ἐπὶ τέλους, καὶ αὐτὴν τὴν λεγομένην ἀνεξαρτησίαν. Εἴχατε τὴν ἀνεξαρτησίαν, ἡ ὁποία ἀπετέλει μίαν μεγάλην θυσίαν. Διατὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν αὐτήν, τόσον ἀκαίρως, τόσον προώρως, τὴν ἐξηγγείλατε, χωρὶς προηγουμένως νὰ διαπραγματευθῆτε μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν ἐξασφαλίσουν; Ἦτο θυσία καὶ ἔπρεπε νὰ ἀναγνωρισθῇ. Καὶ μετὰ ταῦτα νὰ τὴν ἐξαγγείλετε. Ἀλλὰ ἡ ἀκαίρως, νομίζω, ἐμφάνισις καὶ ἐξαγγελία τοῦ θέματος αὐτοῦ, ἔβλαψε μεγάλως τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν καὶ τοιουτοτρόπως, ἀντὶ νὰ ἐμφανισθῶμεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ὡς ἐπιτιθέμενοι, ὡς διεκδικοῦντες ἕνα θέμα, τὸ ὁποῖον εἶναι κατοχυρωμένον ἀπὸ τὸ καταστατικὸν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἀντιθέτως ἐνεφανίσθημεν πλέον ὡς ἀμυνόμενοι, ὡς ἀμυνόμενοι ἐναντίον τῆς ἐφαρμογῆς τῆς διχοτομήσεως, ἐναντίον τοῦ Βρεταννικοῦ σχεδίου. Καὶ δὲν ἦτο εὔλογος κατόπιν τούτου μία σύγχυσις εἰς τοὺς κόλπους τοῦ ΟΗΕ καὶ ἰδιαιτέρως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν φίλοι καὶ συμπαραστάται εἰς τὸ παρελθόν; Δὲν ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι μία τόσον ἀπότομος μεταβολὴ ἐπέφερε σύγχυσιν εἰς τοὺς φίλους μας; Ἠκούσατε τί συνέβη κατὰ τὴν ψηφοφορίαν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἠκούσατε καὶ ὅσα ἐλέχθησαν διὰ τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα. Δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω —μοῦ εἶπε σημαῖνον πρόσωπον τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος —ὅτι ὑπῆρξεν ἡ μεταβολὴ αὐτὴ θανάσιμον πλῆγμα. Καὶ θὰ ἐνθυμῆσθε, ὅτι κατὰ τὰς συζητήσεις τοῦ παρελθόντος Ἰουνίου εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, ἀνέμενον οἱ ἡγέται, ὅτι ἡμεῖς ἐπιμείναμεν εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὑπανεχώρησεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἠρκέσθησαν νὰ ὑποστηρίξουν τὴν αὐτοκυβέρνησιν ἢ τέλος πάντων τὴν ἀνεξαρτησίαν. Ἡ μεταβολὴ αὐτὴ ἀπετέλεσε πλῆγμα διὰ τὸ γόητρον τοῦ Κόμματος αὐτοῦ. Καὶ μοῦ προσέθεσεν αὐτός, ὁ ὁποῖος μοῦ ἔδωσε τὰς πληροφορίας, ὅτι ὀρθῶς ὁ Μὰκ Μίλλαν ἐπέμεινεν, ὅτι ἡ Ἑλλην. Κυβέρνησις θὰ ὑπανεχώρει. Κάθε δὲ Βρεταννὸς στρατιώτης, ὁ ὁποῖος φονεύεται εἰς τὴν Κύπρον, μᾶς στοιχίζει 100.000 ψήφους. Καὶ εὑρίσκονται, ὅπως ἠξεύρετε, εἰς παραμονὰς ἐκλογικῆς ἀναμετρήσεως. Διὰ τῆς ἀλλοπροσάλλου πολιτικῆς, ἐπετύχαμεν καὶ τοὺς φίλους μας νὰ ἀπογοητεύσωμεν καὶ νὰ τοὺς θέσωμεν ἐν κινδύνῳ. Ὄχι μόνον διότι ἐγκατελείψαμεν ἓν αἴτημα καὶ ἐνεφανίσθημεν ἐκεῖ ὑποστηρίζοντες μίαν ἄλλην λύσιν, τὴν ἠγγυημένην ἀνεξαρτησίαν, ἀλλὰ καὶ διότι ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ὁ Ἰνδὸς ἀντιπρόσωπος, κ. Μένον ὑποστηρίζει τὴν ἄποψιν αὐτήν, βασιζομένην ἐπὶ τοῦ ἐπιχειρήματος, ὅτι ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἀποτελεῖ ἰδιαιτέραν ἐθνότητα —καὶ ὀφείλετε νὰ γνωρίζετε, ὅτι ἡ ἀνεξαρτησία εἶναι συνυφασμένη μὲ τὴν ὕπαρξιν εἰδικῆς ἐθνότητος— καὶ ἤλθατε σεῖς νὰ υἱοθετήσετε τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Μένον, ἐνῷ ταὐτοχρόνως κατηγγέλετο τὸ βασικόν του ἐπιχείρημα, ὀρθῶς βέβαια, ὅτι ἀποτελεῖ ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἰδιαιτέραν ἐθνότητα. Αὐτὸ ἀποδεικνύει τὴν ἀσυνέπειαν καὶ τὴν ἀνακολουθίαν, ἡ ὁποία δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἀπογοητεύσῃ καὶ τοὺς φίλους μας καὶ νὰ ἐνσπείρῃ ἀπαγοήτευσιν εἰς τοὺς πρώην συμπαραστάτας μας. Εἰς ἡμᾶς ὀφείλεται κατὰ πρῶτον λόγον, τὸ ὅτι εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἐξεδόθη μία ἀχρωμάτιστος ἀπόφασις. Διότι, κύριοι, ὅταν ἐμφανιζώμεθα ἡμεῖς ὄχι διεκδικοῦντες ἓν κατωχυρωμένον δικαίωμα ὑπὸ τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου, ἀλλὰ ὡς ἐπιδιώκοντες μίαν πολιτικὴν ἑλιγμοῦ, πῶς θέλετε νὰ μὴ θεωρήσουν καὶ ἐκεῖνοι, ὅτι ἡ προσφυγή μας δὲν εἶχε τὴν ἔννοιαν παρὰ μιᾶς ἁπλῆς εὐλογίας καὶ κατ’ ἀκολουθίαν νὰ καταλήξουν εἰς μίαν γενικὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ ἀφορμή, διὰ νὰ ὁδηγηθῇ εἰς τὴν πραγματικὴν συμφορὰν ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις. Ἐννοῶ τὴν διχοτόμησιν. Συνεπῶς εἶναι ἀνακόλουθος ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν ἐφήρμοσεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ἐθνικοῦ θέματος, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς θεωροῦμεν ὡς θεμελιοῦσαν τὴν μεγάλην αὐτῆς εὐθύνην καὶ αὐτὴν ἰδίως ἐπικρίνομεν καὶ τὴν κατηγορῶμεν, ὅτι ἐγκατέλειψε τὴν αὐτοδιάθεσιν, χωρὶς προηγουμένως νὰ ἐπιτύχῃ οἱονδήποτε ἀντάλλαγμα, χωρὶς νὰ τὴν διαπραγματευθῇ. Δὲν τὴν κατηγοροῦμεν, διότι προέβη εἰς ὑποχωρήσεις. Ἴσως νὰ ἦσαν ἀναγκαῖαι. Ἀλλὰ αὐτὸ θὰ τὸ κρίνωμεν, ὅταν μᾶς καταθέσετε τὰ ἔγγραφα. Δεχόμεθα κατ’ ἀρχήν, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνουν ὑποχωρήσεις. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ: Ἀφοῦ εἴχατε ὑπ’ ὄψει νὰ κάμετε ὑποχωρήσεις, διατὶ δὲν ἐφροντίζατε νὰ ἐπιτύχετε κἄτι ὡς ἀντιστάθμισμα; Δὲν ἀντιλαμβάνομαι πῶς δὲν ἐδέχθη ἡ Κυβέρνησις νὰ εἴπῃ πρὶν προβῇ εἰς οἱανδήποτε παραχώρησιν, νὰ ἴδω ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ ἀντιστάθμισμα; Ποῖος σώφρων Κυβερνήτης θὰ ἦτο δυνατὸν ποτέ, ἐὰν προηγουμένως δὲν ἐξησφάλιζε τὴν ἀναγνώρισιν τῆς θυσίας του, νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην παραχώρησιν, ἄνευ οὐδενὸς ἀνταλλάγματος; Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξε τοιοῦτον, οἷον τὸ ἴδωμεν. Καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ μέλλοντος θὰ εἶναι χειρότερα. Διότι θὰ κληθῆτε εἰς ἐπανειλημμένας συσκέψεις, διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας ὀρθῶς ἐπιδιώκετε, ἀλλά, αἱ ὁποῖαι εἶναι εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς ἀγγλικῆς πολιτικῆς καὶ τί θὰ δώσετε πέραν αὐτῆς, ὅταν θὰ ζητῆτε ὑποχώρησιν καὶ ἀπὸ τὰ ἄλλα μέρη; Τὴν στιγμὴν ἐκείνην θὰ ἀκούσετε, ὅτι, κύριε, καὶ σεῖς ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποχωρήσετε. Δὲν ἔχετε κἂν τὸ δικαίωμα τῆς ὑπαναχωρήσεως, διότι, ὄχι σεῖς, ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐμφανισθῇ ὡς ὑπαναχωροῦσα, ὡς ἀλλοπρόσαλλος καὶ ἀναξιόπιστος.

§219Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἤθελον νὰ σᾶς διακόψω, ἀλλὰ ἡ τελευταία παρατήρησίς σας μὲ ὑποχρεώνει εἰς τὴν διακοπήν. Δὲν θέλω νὰ ἀσχοληθῶ μὲ ὅσα εἴπατε διὰ τὸν ΟΗΕ. Ἡ πεῖρα, τὴν ὁποίαν ἔχετε ἀπὸ τὸν ΟΗΕ μὲ τρομάζει διὰ τὰς εὐθύνας μου. Διότι σεῖς ἐπετύχατε μίαν ἐγγραφὴν δι’ ἀναβολὴν συζητήσεως καὶ ἔπειτα οὔτε κἂν τὴν ἐγγραφήν. Γνωρίζετε συνεπῶς καλῶς τὰ πράγματα καὶ θὰ κάμω κριτικὴ κατόπιν τῶν ὅσων εἴπατε. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ εἴπω εἶναι, ὅτι ἐπισημαίνετε κατηγορηματικῶς, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὑπαναχωρήσωμεν.

§220Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔτσι νομίζω.

§221Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ἐπιθυμῶ νὰ διευκρινήσω —καὶ τὸ διευκρινίζω διὰ τὸ μέλλον τῆς ὑποθέσεως— ὅτι ἡ πρότασις αὐτὴ τῆς ἀνεξαρτησίας ἐγένετο ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῶν Κυπρίων καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὴν υἱοθέτησεν. Ἔγινεν ὑπὸ τὴν ρητὴν προϋπόθεσιν, ὅτι θὰ ὡδήγει εἰς ταχεῖαν λύσιν. Δι’ αὐτὸ καὶ χθὲς καθώρισα —καὶ τὸ καθώρισα καὶ ἐνώπιον τοῦ ΟΗΕ— ὅτι ἐὰν δὲν ὁδηγήσῃ ταχέως εἰς λύσιν, δὲν ἀποκλείεται ποσῶς οἱ ἴδιοι οἱ Κύπριοι νὰ εἴπουν, ὅτι τὸν περιορισμόν, ποὺ ἐκάμαμεν εἰς τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἐφ’ ὅσον δὲν τὸν βλέπομεν καρποφοροῦντα καὶ ἐξακολουθοῦμεν νὰ ταλαιπωρούμεθα, ζητοῦμεν τὴν ὁλοκληρωτικὴν αὐτοδιάθεσιν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ κάμω αὐτὴν τὴν διευκρίνησιν καὶ σᾶς παρακαλῶ, ὡς πρώην ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὡς σημαῖνον μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, νὰ μὴ ἀμφισβητήσετε αὐτὴν τὴν τοποθέτησιν.

§222Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀπάντησίς σας δὲν ἦτο ἐπιτυχής. Εἴπατε, ὅτι οἱ Κύπριοι ἐζήτησαν τὴν ἠγγυημένην ἀνεξαρτησίαν καὶ ὅτι σεῖς τὴν ἀπεδέχθητε. Ἀλλὰ τὸ θέμα δὲν εἶναι μόνον ὁ σκοπός. Εἶναι καὶ τὰ μέσα, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ οὗτος. Καὶ ἀμέσως ἐμπλέκετε α) ἡ ἑλληνικὴ πολιτική, διότι εἶναι δυσδιάκριτος ὁ χωρισμὸς μεταξὺ τῶν μέσων καὶ τοῦ σκοποῦ. Ὀφείλατε σεῖς, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν, ὅτι θὰ καταλήξετε εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν, νὰ τὴν προπαρασκευάσητε, νὰ μὴ ἀφήσετε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀκατάλληλοι, νὰ ἐξαγγείλουν τὴν ἠγγυημένην ἀνεξαρτησίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη σας εὐθύνη. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον θέμα διὰ τὸ ὁποῖον λέγητε, ὅτι ἐλάβατε ὅλα τὰ μέτρα ὥστε νὰ δικαιολογῆται ἡ ὑπαναχώρησίς σας εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος. Μὴ νομίζετε ὅμως, ὅτι ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου θὰ ἀπαλλαγῆτε ἀπὸ τοὺς ἐχθροὺς καὶ τοὺς ἀντιπάλους μας, ὅτι ὑπαναχωρήσατε, ὅτι εἶσθε ἀσυνεννόητοι καὶ ἀναξιόπιστοι. Αὐτὰ θὰ τὰ ἀκούσητε καὶ ὀφείλει ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀπαντήσῃ, δηλαδὴ ὀφείλετε νὰ ἀπαντήσητε σεῖς. Δὲν θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐπίκρισις ἀπὸ ἡμᾶς, ἀλλὰ ἀπὸ τοὺς κακοπίστους ἀντιπάλους μας.

§223Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Μὲ ὑποχρεώνετε νὰ σᾶς διευκρινίσω τὸ ἑξῆς: Δὲν εἶπον ὅτι ἐξησφάλισα τὰς προϋποθέσεις διὰ νὰ ὑπαναχωρήσω. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν πρόκειται νὰ ὑπαναχωρήσῃ ἀπὸ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔλαβε. Ἐὰν προέλθῃ εἰς μίαν συμφωνίαν, ἡ Κυβέρνησις θὰ τιμήσῃ τὴν ὑπογραφήν της. Δὲν εἶπον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀναφέρατε σεῖς κ. συνάδελφε. Εἶπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς Κύπρου ἔκαμεν αὐτὴν τὴν πρότασιν ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι θὰ ἔχῃ μίαν ταχεῖαν καρποφόρησιν αὐτῆς καὶ ὅτι δὲν ἀποκλείεται, ὅτι αὐτὴ αὕτη ἡ ἰδία ἐὰν ἴδῃ, ὅτι δὲν καρποφορήσῃ ἡ πρότασις αὕτη, νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἰσχύει.

§224Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν περιπτώσει κακοπιστίας τῶν ἀντιπάλων, ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐγκαταλείψητε τὴν πρότασιν αὐτήν. Τὸ δέχομαι αὐτό, ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι δὲν θὰ ἀποφύγητε τὴν ἐπίκρισιν τῶν ἀντιπάλων μας, ὅτι ὑπανεχωρήσατε καὶ εἶσθε ἀναξιόπιστοι. Αὐτὸ φοβοῦμαι. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον ἐχειρίσθητε τὸ θέμα τῆς ἠγγυημένης ἀνεξαρτησίας, ὀφείλω νὰ εἴπω, ἀξιότ. κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι δὲν ἐπέτρεψεν ἄλλο τί, παρά, ὅτι οἱ ἀντίπαλοί μας νὰ εἰσπράξουν ἀνεξόδως τὰς παραχωρήσεις σας, χωρὶς νὰ προβοῦν εἰς τοιαύτας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἀποβῇ σοβαρώτατον καὶ καταστρεπτικώτατον διὰ τὴν περαιτέρω διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ διὰ τῆς μεθόδου τῶν διαπραγματεύσεων πρὸς ἐπίλυσιν αὐτοῦ. Σεῖς, ἄλλωστε, ἀντελήφθητε τοῦτο εἰς Η.Π.Α., ὅταν ὑπεστηρίξατε, χωρὶς ἀμφιβολίαν, τὴν ἀνεξαρτησίαν, ἔχων τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι αὕτη θὰ ἀνεγνωρίζετο ἀπὸ τοὺς καλοπίστους ἀντιπάλους. Εἰς αὐτὸ ἐπλανήθητε. Οἱ ἀντίπαλοί σας, εἶναι σκληροὶ ἀλλὰ καὶ ἐπιδέξιοι διπλωμάται καὶ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς, ἐπικίνδυνοι. Ἀφοῦ εἴπατε ὅ,τι εἴπατε, ἠρνήθησαν τὴν ἀνεξαρτησίαν ἐφαρμόζοντες τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν. Ὀρθῶς, βεβαίως, σεῖς μετὰ κόπου διεξηγάγατε τὴν μάχην ἐκείνην. Ὀφείλω νὰ ἀποτίσω φόρον τιμῆς πρὸς τὸν ἀγῶνα τὸν ὁποῖον ἀνελάβατε νὰ διεξαγάγητε. Ἀλλὰ πρὸς τί ὁ κόπος καὶ ὁ ἀγών σας, ἀφοῦ δὲν εἴχατε παρὰ μόνον μίαν ἀπόφασιν διαπραγματεύσεων; Ἀλλὰ ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας, ἡ ἀπόφασις αὕτη ἀποτελεῖ κίνδυνον, διότι ἀφήνει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σχέδιον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, ὡς πληροφοροῦμαι καὶ ὡς γνωρίζετε καὶ ὑμεῖς, ἐὰν συνεχισθῇ ἐφαρμοζόμενον μὲ τὴν σημερινὴν ἐπιμονὴν καὶ συστηματικότητα, μετὰ παρέλευσιν ὀλίγου χρόνου, θὰ καταστήσῃ τραγικὴν τὴν τύχην τῶν Ἑλλήνων Κυπρίων. Δὲν σᾶς κατηγοροῦμεν, συνεπῶς, διὰ τὰς ὑποχωρήσεις αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν ἀντιθέτως ἴσως, καὶ θὰ τὸ κρίνω τοῦτο ἐκ τῶν ἐγγράφων, αἱ παραχωρήσεις σας νὰ ἦσαν ἐπιβεβλημέναι, ἀλλὰ σᾶς κατηγοροῦμεν διὰ τὴν μέθοδον τὴν ὁποίαν ἐχρησιμοποιήσατε καὶ ἡ ὁποία ἦτο ἡ τελευταία ἐγκατάλειψις ὅλων τῶν ὅπλων μας καὶ τῶν ὀχυρῶν μας, χωρὶς προηγουμένην ἐξασφάλισιν. Καὶ ὑπῆρξε καὶ μία ἄλλη τακτική, ἡ ὁποία εἶναι ἐπικίνδυνος καὶ διὰ τὴν ὁποίαν σᾶς κατηγοροῦμεν. Ὅτι ἀπεκρύψατε ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν συστηματικῶς τὰς δυσκολίας τὰς ὁποίας διέρχεσθε, ἐνῷ διαβεβαιώνατε, ὅτι θὰ προασπίσητε τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ μάλιστα ἄνευ οἱασδήποτε προθεσμίας, ἔξαφνα, μετὰ 5μηνον, χωρὶς νὰ συγκαλέσητε τὴν Βουλήν, ἐσπεύσατε νὰ ἀλλάξετε ριζικῶς τὴν πολιτικήν σας, χωρὶς νὰ ἐκπληρώσητε τὴν ὑποχρέωσίν σας αὐτήν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ὁ ὁποῖος δημιουργεῖ δι’ ὑμᾶς ἀμφιβολίαν καὶ τὴν δυσπιστίαν μας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δυσπιστοῦμεν εἰς τὸ μέλλον πρὸς οἱανδήποτε διαβεβαίωσίν σας, καὶ πρὸς οἱανδήποτε δήλωσίν σας. Αἱ δηλώσεις σας διαψεύδονται τὴν ἑπομένην καὶ αἱ διαψεύσεις αὗται ἐπιβεβαιοῦνται. Ἑπομένως πῶς θέλετε νὰ ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν διαχείρισίν σας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ διεξαγάγητε ἕνα ἀγῶνα, ὅταν αἱ πράξεις σας διαψεύδωνται καὶ δὲν ἀνταποκρίνωνται πρὸς τοὺς λόγους σας. Ὅταν τοιαύτη εἶναι ἡ συμπεριφορά σας καὶ ἡ τακτική σας, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἰς τὰς ψυχὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, προκαλεῖτε τὴν δυσπιστίαν. Δὲν θέλω νὰ ὑπενθυμίσω τὰς παλινωδίας καὶ ἀντιφάσεις εἰς τὰς ὁποίας περιεπέσατε μέχρι τοῦδε. Ἐν τούτοις, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μνημονεύσω μερικάς, διότι ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ τοῦτο, ὅταν ἰδίως σᾶς κατηγορῶ διὰ δυσπιστίαν καὶ ἀναξιοπιστίαν. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἦλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1956, διὰ τοῦ στόματος τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐδήλωσε πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ὅτι ἔχει ἐξασφαλίσει τὴν ἀναγνώρισιν τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοκυβερνήσεως. Καὶ ὁ μὲν Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶχε κἄποιο σχέδιον καὶ ἔλεγεν αὐτὰ δικαίως, ἀλλὰ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του νὰ ἀπορρίψῃ τὸ σχέδιον, δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ λέγῃ τοιαῦτα πράγματα, διότι ναὶ μὲν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον προσήλκυσε τὰς ψήφους τοῦ ἀφελοῦς Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ὅμως δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀποκτήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην του διὰ τὰ ὅσα ὑπεσχέθη. Εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν εἴχατε ὑποσχεθῆ, ὅτι εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ μετεβάλετο πολιτική, τὴν ὁποίαν ὑπεστηρίζετε καὶ ἡ ὁποία ἦτο πανελληνικὴ πολιτική, θὰ ἐφέρατε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν. Ἐν τούτοις, ὅμως, ἐπὶ πεντάμηνον ἐκλείσατε τὴν Βουλὴν καὶ ἔρχεσθε μετὰ τὸ πεντάμηνον αὐτὸ νὰ μᾶς εἴπητε, ὅτι μετεβάλατε τὴν πολιτικήν σας καὶ μᾶς ἐφέρατε πρὸ τετελεσμένων γεγονότων. Αὐτὸ ἀποτελεῖ παραβίασιν ἀνειλημμένης ὑποχρεώσεως. Πῶς θέλετε, λοιπόν, νὰ μὴ δημιουργηθῇ δι’ ὑμᾶς ἀμφιβολία δι’ ὅσα λέγετε καὶ πράττετε; Ἀλλὰ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅταν ἔκαμε τὸ παρελθὸν ἔτος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλήν, προτοῦ τὸ ζητήσουν οἱ Κύπριοι τὴν πρότασιν περὶ ἠγγυημένης ἀνεξαρτησίας τὴν ὁποίαν καὶ ἐπανέλαβε πολλάκις, σπεύσας κατόπιν νὰ τὴν ἀρνηθῇ, δηλώσας, ὅτι αὕτη ἀπετέλει πολιτικὸν ἑλιγμόν, εἶχε δηλώσει τότε εἰς τὴν προηγουμένην Βουλήν, τὴν 19 Φεβρουαρίου 1958, τὰ ἑξῆς: «Ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, τὸ ταχύτερον δυνατόν... Ἡ πολιτική της εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τὸ συντομώτερον χρονικὸν διάστημα». Ὅπως ἀκριβῶς καὶ προηγουμένως τὴν 29 Νοεμβρίου 1956 εἶχε δηλώσει: «Δὲν ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις οὔτε ἐντὸς εὐλόγου, οὔτε ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας τὴν αὐτοδιάθεσιν: Ζητεῖ τὴν ἄμεσον ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἄλλωστε εἶναι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου». Καὶ σημειώσατε αὐτὸ τὸ τελευταῖον διὰ νὰ κρίνετε τὴν τελευταίαν ἐνώπιον τοῦ ΟΗΕ ἐμφάνισιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Συγκρίνατε τώρα, κύριοι, αὐτὰ ποὺ ἔλεγε τότε μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πράττει σήμερον. Δὲν πρέπει νὰ ἀμφιβάλωμεν καὶ δὲν πρέπει νὰ δυσπιστοῦμεν; Κατόπιν ἔρχονται αἱ κωμικαὶ ἀπειλαὶ περὶ ἀποχωρήσεως ἐκ τοῦ ΝΑΤΟ. Εὐτυχῶς χθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔθεσε τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ποὺ ζητῶ νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ. Ἀλλὰ τοιαῦται ἀπειλαί, ὅταν δὲν πραγματοποιοῦνται, αὐταὶ εἶναι ἀκριβῶς, αἱ ὁποῖαι ὀγκώνουν τὴν δυσφορίαν καὶ τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐναντίον τῶν δυτικῶν συμμάχων, ἐναντίον τοῦ δυτικοῦ κόσμου. Μὴ ἀναζητῆτε τὴν δῆθεν διέγερσιν τῶν Ἑλλήνων εἰς ἄλλους παράγοντας. Αἱ πράξεις σας καὶ οἱ λόγοι συμβάλλουν κατ’ ἐξοχὴν εἰς αὐτό. Εἰς τὰς 20 Σεπτεμβρίου εἰς τὸ μήνυμα πρὸς τὸν κ. Σπάακ εἴπατε, ὅτι, «ἡ ἐπιμονὴ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἐφαρμόσῃ μονοπλεύρως τὸ σχέδιόν της, θὰ καταστήσῃ προβληματικὴν τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος ἐντὸς τῆς Ἀτλαντικῆς Συμμαχίας». Τὴν ἑπομένην αἱ ἐφημερίδες ἀνέγραφον «ὅτι ἐντὸς ὀλίγου ἀποχωρεῖ ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ ἐὰν δὲν ὑποχωρήσῃ ἡ Μεγ. Βρεταννία». Ἐὰν τοῦτο δὲν εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἐξεγερθῇ ἡ Ἑλληνικὴ ψυχὴ ἐναντίον τῶν Ἀμερικανῶν πρὸς τοὺς ὁποίους ἐξέφρασε χθὲς εὐγνωμοσύνην ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ποῖος ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ; Καὶ θέλω ἀκόμη νὰ ὑπενθυμίσω τὴν ἐξαγγελίαν τῆς ἀνεξαρτησίας, τῆς περιφήμου αὐτῆς ἠγγυημένης ἀνεξαρτησίας. Διεκήρυξεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς 29 Ὀκτωβρίου ἐπὶ λέξει: «Οἱ Κύπριοι, συμφωνούσης καὶ τῆς Ἑλλάδος, ἐδέχθησαν μετὰ ὡρισμένην περίοδον αὐτοκυβερνήσεως νὰ καταστῇ ἡ Κύπρος χώρα ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς Βρεταννικῆς Κοινοπολιτείας». Ἰδοὺ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, ἀναμφιβόλως παρακινηθεὶς ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον κ. Παπανδρέου, ἔσπευσε τὴν ἑπομένην νὰ κάμῃ δηλώσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἔλεγεν, ὅτι μάλιστα εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας, ἀλλὰ ἀνεξαρτησίας, ἡ ὁποία θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν Κυπριακὸν λαὸν νὰ ἀποφανθῇ ἐὰν θὰ παραμείνῃ εἰς τὴν Κοινοπολιτείαν ἢ ἐὰν θὰ κρατηθῇ ἐντὸς τοῦ ΝΑΤΟ. Ἐξηγήσατέ μου ἐπὶ τέλους ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς ἠγγυημένης ἀνεξαρτησίας; Εἶναι ἡ πολιτικὴ ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ δεσμεύσῃ ἐκ τῶν προτέρων τὸν Κυπριακὸν λαὸν διὰ νὰ ἀποφασίσῃ ἐλευθέρως περὶ τοῦ μέλλοντός του ἢ ἀντιθέτως εἶναι πολιτική, ἡ ὁποία θὰ τὸν ὑποχρεώσῃ νὰ παραμείνῃ ἐντὸς τοῦ ΝΑΤΟ καὶ ἐντὸς τῆς Κοινοπολιτείας, ἡ ὁποία πολιτικὴ θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν Κυπριακὸν λαὸν νὰ κανονίσῃ τὰ καθ’ ἑαυτὸν ὅπως αὐτὸς ἐπιθυμῇ; Αὐτὸ δημιουργεῖ μεγάλην ὑπόνοιαν ὄχι μόνον εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἐπανειλημμένως ἐγράφη, ὅτι πρόκειται δῆθεν περὶ συμπαιγνίας διότι ἄλλα λέγει ἡ Κυβέρνησις καὶ ἄλλα ὁ Μακάριος. Πρέπει νὰ μᾶς ἐξηγήσετε τί εἶναι αὐτὴ ἡ ἠγγυημένη ἀνεξαρτησία καὶ ποία εἶναι ἡ σχέσις τῶν ἰδικῶν σας ἀπόψεων μὲ τὰς ἀπόψεις τοῦ Μακαρίου, ἐφ’ ὅσον ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ὁ Μακάριος καθορίζει τοὺς σκοπούς. Καί, τέλος, θέλω νὰ ὑπενθυμίσω τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν λόγον τοῦ Τζελὰλ Μπαγιάρ, τὸν προκλητικὸν αὐτὸν λόγον τοῦ Προέδρου τῆς Τουρκικῆς Δημοκρατίας εἰς τὰς 15 Ὀκτωβρίου 1957: «Οἱ ἰθύνοντες, ἐν Τουρκίᾳ, ἀπώλεσαν ἐντελῶς τὴν ἐπαφὴν μὲ τὴν πραγματικότητα, ὀφείλουν ὅμως νὰ γνωρίζουν, ὅτι, ἐὰν ἐννοοῦν νὰ παραμείνουν ἀδιάλλακτοι αὐτοὶ ποὺ ἐπιδεικνύουν ἀδιαλλαξίαν, θὰ φερθοῦν 100 φορὰς περισσότερον ἀδιάλλακτοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπεραμύνονται τοῦ δικαίου». Οἱ Τοῦρκοι παρέμειναν ἀδιάλλακτοι, ἡμεῖς ὅμως, ἐσπεύσαμεν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν θέσιν μας. Καὶ τὴν ἑπομένην, φιλικὴ ἐφημερὶς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐσημείωνε μὲ μελαγχολίαν τὰ ἑξῆς: «Καὶ ὅμως οἱ Ἕλληνες εἶναι ἐκεῖνοι, ποὺ ἔχουν χάσει τὴν ἐπαφὴν μὲ τὴν πραγματικότητα, διότι μέχρι σήμερον ὑπάρχει ἡ ἀδιαλλαξία τῶν Τούρκων, ἡ ἀδιαλλαξία τῶν Ἑλλήνων ἔχει πλέον χαθῆ». Πρὸς τί νὰ συνεχίσω, κύριοι, τὸ κομβολόγιον αὐτῶν τῶν παραχωρήσεων, τῶν ἀντιφάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐδημιούργησαν εἰς ὅλους τὴν ὑποψίαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις συστηματικῶς ἀποκρύπτει τὴν πραγματικότητα καὶ διὰ τῶν πράξεών της διαψεύδει τὰς ὑποσχέσεις καὶ ἐπαγγελίας της. Δὲν θέλω νὰ προχωρήσω περισσότερον, διότι νομίζω, ὅτι εἰς ὃ σημεῖον περιέστη σήμερον τὸ Κυπριακὸν θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν διατρέχει ἁπλῶς μίαν κρίσιμον φάσιν, ἀλλὰ αὐτόχρημα ἐπικίνδυνον, νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἀνανήψῃ ἡ Κυβέρνησις, νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἀλλάξῃ τακτικὴν καὶ νὰ μεταβάλῃ μέθοδον. Εἶναι καιρὸς πλέον, εἰλικρινῶς, καὶ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, νὰ κατατοπίζῃ καὶ ὅταν ἀποφασίσῃ τοῦτο, τότε νὰ χαράξῃ μίαν νέαν πανεθνικὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐφαρμόσῃ ἀπὸ κοινοῦ μὲ συμπαραστάτας ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Οὐδεὶς θὰ ἀρνηθῇ τὴν συμπαράστασίν του εἰς αὐτήν, ἀλλὰ ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι θὰ θέσῃ προηγουμένως ὑπ’ ὄψιν μας τοὺς φακέλλους καὶ τὰ ἔγγραφα, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖος ὑπῆρξεν ὁ μέχρι τοῦδε χειρισμός. Πῶς ἔφθασε μέχρι τῶν συνεχῶν αὐτῶν παραχωρήσεων καὶ ποία ὑπῆρξεν ἡ μέχρι τοῦδε πολιτική της. Μόνον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διαλύσῃ τὴν δυσπιστίαν, ἡ ὁποία σήμερον ἐπικρατεῖ καὶ τότε μόνον θὰ εἶναι δυνατὸς ὁ διάλογος μαζί της. Ἐὰν ἐπιθυμῇ νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν μυστικήν, τὴν ἀλλοπρόσαλλον καὶ ἀντιφατικὴν αὐτὴν πολιτικήν, τότε ἂς ἀκολουθήσῃ μόνη της τὴν μοῖραν της, ὀφείλει ὅμως νὰ γνωρίζῃ, ὅτι τὸ Κυπριακὸν δρᾶμα θὰ λάβῃ μίαν ἡμέραν τὴν δικαίαν κάθαρσίν του. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ κέντρου).

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου, ἔχει τὸν λόγον.

§226Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ὁμιλῶ ἀπόψε, κύριε Πρόεδρε. Δικαιοῦμαι αὔριον νὰ λάβω τὸν λόγον. Ἔχω δικαίωμα αὐτοδιαθέσεως.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὑπενθυμίζω, ὅτι αὔριον ἡ συνεδρίασις θὰ εἶναι εἰς τὰς 10.30′ π.μ. ἀκριβῶς.

§228Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ βιασμὸς τῆς συζητήσεως αὑτῆς, εἶναι τὰ Σάββατα, κυρίῳ τῷ Θεῷ σας.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀλλαμανῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§230Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ Κυπριακὸν ζήτημα ἀπησχόλησε πλειστάκις τὸ Σῶμα μας καὶ εἶχε τὴν εὐκαιρίαν τὸ Δημ. Κόμμα νὰ λάβῃ σαφῆ θέσιν. Ἀκόμη σήμερον, ἐπὶ ὁλόκληρον 6ωρον, ὁμιλίαι διακεκριμένων ρητόρων, τὸ ἀνέλυσαν ἀπὸ πάσης πλευρᾶς. Ὡς ἐκ τούτου, σήμερον θὰ ἀρκεσθῶ εἰς μίαν συνοπτικὴν μόνον ἐξιστόρησιν τῶν τελευταίων ἐξελίξεων τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ἰδίᾳ ἐξ ἀπόψεως θέσεων, τὰς ὁποίας ἑκάστοτε ὑπεστήριξεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Καὶ εἰς τὸ παρελθὸν ἠσκήσαμεν ἔλεγχον τῶν Κυβερνήσεων ποὺ διεχειρίσθησαν τὸ ἐθνικὸν θέμα καὶ αὐτὸν τὸν ἔλεγχον τὸν ἐβασίσαμεν πάντοτε ἐπὶ στοιχείων ἀναμφισβητήτων καὶ ἐπισήμων, κατὰ τὸ δυνατόν. Ἠλέγξαμεν καὶ τὰς παραλείψεις τὰς σημαντικὰς καὶ τὰς ἀστόχους ἐνεργείας τῶν Κυβερνήσεων. Ὅμως ἡ βασικὴ κατηγορία, τὴν ὁποίαν πάντοτε διετυπώσαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐναντίον τῶν Κυβερνήσεων τοῦ κ. Καραμανλῆ, συνίστατο εἰς τὸ ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, καθ’ ἣν ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἔδωσε σαφῆ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι, ἐνῷ διεκήρυσσεν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τὴν ἐμμονὴν εἰς τὴν ἐθνικὴν γραμμὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας, ὅμως, διήπετο ἀπὸ μίαν νοοτροπίαν καὶ κατείχετο ἀπὸ τὴν ἔμμονον ἰδέαν τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ τῶν ὑποχωρήσεων. Καὶ δὲν εἶναι μόνον πλέον ἀπόδειξις τοῦ πόσον βάσιμος ἦτο ἡ ἀσκηθεῖσα κριτική μας, διὰ τὰ ὅσα ἔγιναν κατὰ τὸ τελευταῖον ἑξάμηνον. Ἔχομεν τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος διαδηλοῖ, ὅτι ἀνέκαθεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶχε συμβιβαστικὰς διαθέσεις καὶ αὐτὸ τὸ ἴδιον πνεῦμα τοῦ συμβιβασμοῦ θὰ ἐπιδείξῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον, ἔχουσα τὴν πρόθεσιν νὰ τερματίσῃ τὴν ἐκκρεμότητα τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Καὶ διεκηρύξαμεν ἔκτοτε, ὅτι τῆς ἀνωμαλίας αὐτῆς, τῆς διφυοῦς αὐτῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ὑπάρξουν ὀλέθριαι συνέπειαι καὶ αὐτὰς ἀπογράφομεν σήμερον, κύριοι συνάδελφοι. Δὲν χρειάζεται νὰ ἀναδράμωμεν εἰς πολὺ παλαιὰ κείμενα, διὰ νὰ ἀνεύρωμεν ἐπισήμους καὶ πανηγυρικὰς διακηρύξεις τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, περὶ τῆς ἐμμονῆς της, δῆθεν, εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου κ. Κανελλοπούλου. Ἔκπληκτος τὸν ἤκουσα νὰ λέγῃ, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον πλέον νὰ ἀναφέρεται κἂν ὁ ὅρος τῆς αὐτοδιαθέσεως ἀπὸ τοὺς ἐν Ἑλλάδι βιοῦντας. Ὅμως αὐτὴν τὴν αὐτοδιάθεσιν, τὴν διεκήρυττεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις μέχρις ἐπ’ ἐσχάτων.

§231Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐλέχθη ὑπ’ ἐμοῦ τοιοῦτόν τι. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ ὑπάρχουν τὰ πρακτικά, τὰ ὁποῖα ἔχουν καλῶς γραφῆ, ὅπως διεπίστωσα πρὸ ὀλίγου, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὁμιλοῦμεν περὶ ἑνώσεως.

§232Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Βέβαιον εἶναι, ὅτι ὡμιλήσατε περὶ τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας. Ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως αὐτοῦ τοῦ εἴδους, ἡ αὐτοδιάθεσις ἐμπεριέχει καὶ τὴν ἕνωσιν, εἰς τρόπον, ὥστε δὲν ὑπάρχει διαφωνία. Θέλω, ὅμως, νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω μερικὰ ἐπίσημα κείμενα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα προκύπτει ἡ πανηγυρικὴ δῆθεν προσήλωσις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἐνώπιον τῆς Βουλῆς γίνεται συζήτησις τὸν Μάρτιον τοῦ 1957, μετὰ τὴν 11ην Σύνοδον τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ὁ τότε καὶ νῦν ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπεστήριζεν, ὅτι ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν εἶχε τότε ἐπιτύχει ἡ Ἑλλὰς εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, παρεδέχετο τὴν αὐτοδιάθεσιν. (Πρακτικὰ τῆς Βουλῆς τῆς 11ης Μαρτίου 1957, σελὶς 12). Καὶ ἡ ἀπόφασις ἐκείνη, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀκριβῶς αὐτή, τὴν ὁποίαν ἀπέσπασε καὶ ἐφέτος ὁ κ. Ἀβέρωφ. Δὲν ἀπετόλμησεν ὅμως ἐφέτος νὰ δώσῃ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν τότε ἔδωσε. Καὶ δικαίως τότε μέν, τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἀπεφάσιζον ἐπὶ προσφυγῆς μας, στηριζομένης εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν συνέβη ἐφέτος. Ἀκόμη, κατὰ τὴν ἰδίαν συνεδρίασιν, κύριοι συνάδελφοι, ἐτόνιζε μὲ πολὺν στόμφον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ τότε καὶ νῦν, ὅτι ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν αὐτοδιάθεσιν, χάριν τῆς φιλίας τῆς Ἀγγλίας καὶ Τουρκίας. (Πρακτικὰ τῆς αὐτῆς συνεδριάσεως, σελὶς 8). Καὶ ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, συνέβη νὰ ὑπάρχουν ἐπίσημοι κυβερνητικαὶ δηλώσεις τῆς 29 Σεπτεμβρίου ἐ.ἔ., μόλις πρὸ δύο μηνῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας προκύπτει ὅτι ἡ ἐγκατάλειψις τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἡ διολίσθησις πρὸς τὴν ἀνεξαρτησίαν ἐγένοντο ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἀποτροπὴν τοῦ κλονισμοῦ τῶν συμμαχικῶν σχέσεων, ἐνῷ ἄλλοτε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διεκηρύττετο, ὅτι ἡ αὐτοδιάθεσις οὐδέποτε θὰ ἐγκαταλειφθῇ, χάριν τῆς φιλίας τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Τούρκων. Κατὰ τὴν τελευταίαν, ἀκόμη, συζήτησιν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, τῆς 24 Ἰουνίου 1958, ἐμφανίζεται καὶ πάλιν εἰς τὸ προσκήνιον ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι, ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἶχεν ἐπιτύχει ἀπὸ τὸν Ο.Η.Ε. νὰ μὴ ἀναγνωρισθῇ κἂν ὡς ἐμμέσως ἐνδιαφερομένη ἡ Τουρκία. Καὶ ἠκούσαμεν χθὲς τὸν κ. Ἀβέρωφ, νὰ ἐξαίρῃ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπαναλήψεως τῶν φιλικῶν δεσμῶν μὲ τὴν Τουρκίαν καὶ προθυμίαν νὰ δεχθῇ καὶ τριμερεῖς καὶ διμερεῖς διαπραγματεύσεις. Κατὰ τὴν ἰδίαν συνεδρίασιν τῆς 24ης Ἰουνίου 1958, ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐτόνιζεν, ὅτι μὲ τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν εἶχε δώσει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν κ. Μὰκ Μίλλαν, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καθώρισε καὶ καθορίζει καὶ σήμερον (24 Ἰουνίου 1958), ὅτι τελικὸς σκοπὸς τῆς προσπαθείας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις τῆς Κύπρου, ἡ πλήρης ἀπελευθέρωσις τῆς Μεγαλονήσου. Παρὰ ταῦτα, τρεῖς ἡμέρας ἐνωρίτερον, εἶχεν ἀποσταλῆ ἡ γνωστὴ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Καραμανλῆ πρὸς τὸν κ. Μὰκ Μίλλαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν τὸ πρῶτον διεπιστώθη ἡ ἐγκατάλειψις οὐσιαστικῶς τῆς αὐτοδιαθέσεως, διότι ὁ Ἕλλην Πρωθυπουργὸς συμφωνεῖ «νὰ δοθῇ ἡ προσωρινὴ λύσις τῆς αὐτοκυβερνήσεως καὶ ν’ ἀναβληθῇ δι’ εὐθετώτερον χρόνον ἡ λύσις τοῦ κυρίου θέματος», ποὺ σημαίνει ἔκτοτε, ἐγκατάλειψιν αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Κανελλόπουλος θεωρεῖ ἐπικίνδυνον καὶ ὑποστηρίζεται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τῆς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας.

§233Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδέποτε εἶπον, ὅτι εἶναι ἐπικίνδυνον. Εἶπον, ὅτι ἀντετάχθην πάντοτε εἰς τὴν ἐμμονὴν ὡρισμένων πολιτικῶν Ἀρχηγῶν, εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος φράσιν, διότι νομίζω, ὅτι τὰ μεγάλα θέματα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἀπαιτοῦν εὐκαμψίαν καὶ ἀπαιτοῦν ἑλιγμούς. Δὲν εἶπον, ὅτι εἶναι ἐπικίνδυνον. Εἶπον, ἁπλῶς, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐμμονὴ εἰς ὡρισμένας φράσεις.

§234Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Δέχομαι τὴν διευκρίνισιν. Πάντως, φοβοῦμαι, ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουν ἐντελῶς ἄλλα ἀναγράψει, ὡς λεχθέντα παρ’ ὑμῶν. Πάντως, θέλω νὰ πληροφορήσω τὸν κ. Κανελλόπουλον, ὅτι αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις, πρὸς τὴν ὁποίαν παρέσχε τὴν ἐμπιστοσύνην του πρὸ ἓξ ἀκόμη μηνῶν, τὴν 24 Ἰουνίου 1958, διεκήρυξε τὴν προσήλωσίν της πρὸς τὴν αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων. Πότε διαπιστοῦται ἡ δευτέρα ὑποχώρησις; Διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἡ ἰδική μου προσπάθεια εἶναι νὰ δώσω μίαν εἰκόνα τῆς συνεχοῦς κατολισθήσεως τῆς Κυβερνήσεως εἰς βάρος τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Ἡ πρώτη ὑποχώρησις, ὡς προεῖπον, γίνεται μὲ τὴν ρηθεῖσαν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν κ. Μὰκ Μίλλαν, διὰ τῆς ὁποίας δηλοῖ, ὅτι δέχεται νὰ ἀναβληθῇ δι’ εὐθετώτερον χρόνον ἡ λύσις τοῦ κυρίου θέματος. Ἡ δευτέρα ὑποχώρησις γίνεται ἐν ὄψει τοῦ κινδύνου ἐφαρμογῆς τοῦ σχεδίου Μὰκ Μίλλαν. Προεκάλεσεν εὐλόγως βιαίαν ἀντίδρασιν τὸ σχέδιον αὐτὸ εἰς ὁλόκληρον τὴν ἑλληνικὴν κοινὴν γνώμην καὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦ Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὸν κ. Σπάακ, ποὺ ἀνέγνωσε προηγουμένως ὁ κ. Στεφανόπουλος, ὑπῆρξεν, ἀναμφισβητήτως, μία πηγαία καὶ βιαία ἀντίδρασις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐναντίον τοῦ ἐξαγγελθέντος ἐγκληματικοῦ βρεταννικοῦ σχεδίου. Ἡ δήλωσις τοῦ κ. Καραμανλῆ πρὸς τὸν κ. Σπάακ ἦτο, ὅτι θὰ ἀνακύψῃ κίνδυνος ἡ Ἑλλὰς νὰ εὑρεθῇ ἔξω τοῦ ΝΑΤΟ. Εἶναι μία ἐκδήλωσις τῆς βιαίας ἀντιδράσεως κατὰ τοῦ βρεταννικοῦ σχεδίου. Διότι, πράγματι, μὲ τὸ σχέδιον αὐτὸ συμβαίνει, ὥστε ἀπὸ τοῦδε νὰ γίνεται συγκυρίαρχος τῆς νήσου ἡ Τουρκία, διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως ἐκπροσώπου τῆς Κυβερνήσεώς της. Εἰς τὸ ἐπεξηγηματικὸν ὑπόμνημα τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐπὶ τῆς ἐφετεινῆς της προσφυγῆς, ἐπὶ λέξει γράφεται: «Ὁ λαὸς τῆς Κύπρου, ἀντὶ νὰ ἐλευθερωθῇ ἀπὸ τὸν ἀποικιακὸν ζυγόν, τοῦ παρέχεται τώρα ἡ ὑπόσχεσις, ὅτι θὰ ἔχῃ ἀντὶ ἑνὸς δύο κυρίους, Βρεταννοὺς καὶ Τούρκους». Εἰς δηλώσεις του ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος, πρὸς ξένους δημοσιογράφους, τὴν 13.10.1958, ἔλεγεν: «Ὁ δυσκόλως ἀποκρυπτόμενος σκοπὸς τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, εἶναι νὰ ὁδηγήσῃ μετὰ ἑπταετίαν τοὺς Ἕλληνας Κυπρίους ἐνώπιον τοῦ διλήμματος ἢ νὰ δεχθοῦν τὴν συγκυριαρχίαν, μονιμοποιουμένης οὕτω τῆς Βρεταννικῆς θέσεως ἐν τῇ Κύπρῳ, ἢ τὴν ἐδαφικὴν διχοτόμησιν τῆς νήσου». Ἀλλά, πράγματι, δὲν ἦτο καθόλου δυσκόλως ἀποκρυπτόμενος ὁ σκοπὸς τῶν Βρεταννῶν. Ἰδού, ὅτι τὸν εἶχεν ἀποκαλύψει ὁ ἴδιος ὁ Βρεταννὸς Πρωθυπουργός, ὅταν ἀνεκοίνωσε τὸ σχέδιόν του εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων. Τὴν 19.6.58 ἔλεγε, μεταξὺ τῶν ἄλλων, ὁ Βρεταννὸς Πρωθυπουργός: «Ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι τὸ Ἡνωμένον Βασίλειον θὰ δυνηθῇ....... (ἀναγινώσκει).........». Ἀλλ’ ὑπάρχει εἰς τὴν ἰδίαν αὐτὴν ἀνακοίνωσιν πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων καὶ μία ἄλλη περικοπή, πολὺ σύντομος, τὴν ὁποίαν ἀξίζει νὰ πληροφορηθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή. Λέγει ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν πρὸς τοὺς Ἄγγλους βουλευτάς: «Ἐν τῷ μεταξὺ ἡ καλὴ θέλησις καὶ ἡ κατανόησις ποὺ ἔδειξε τὸ Συμβούλιον τοῦ ΝΑΤΟ, ἀποτελεῖ μέγα στήριγμα διὰ τὴν Κυβέρνησιν, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν μεγάλων εὐθυνῶν της. Ἡ βοήθεια τοῦ ΝΑΤΟ εἰς τὴν διαδικασίαν τῆς συμφιλιώσεως, ἀπεδείχθη καὶ θὰ ἀποδειχθῇ ὑψίστης σημασίας». Ἀλλὰ δὲν ἐχρειάζετο, κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ σᾶς ὑπενθυμίσῃ ὁ Βρεταννὸς Πρωθυπουργὸς τί σᾶς ἀνέμενεν, ὅταν θὰ εἴχατε ἐπιλέξει, ὡς μέσον ἀμύνης κατὰ τοῦ σχεδίου Μὰκ Μίλλαν, τὴν προσφυγὴν εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἔγιναν εἰς τὸ παρελθὸν συζητήσεις, κατὰ τὰς ὁποίας εἶχε διαπιστωθῆ πλήρης συμφωνία ὅλων τῶν πτερύγων καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι ἐξόχως παρακεκινδυνευμένη οἱαδήποτε ἀνάμιξις τοῦ ΝΑΤΟ εἰς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Αἱ ἀλλεπάλληλοι ψηφοφορίαι εἰς τὸν ΟΗΕ, ἔχουν πείσει ὅλους, περὶ τῆς ὀρθότητος τῆς ἀντιλήψεως αὐτῆς. Ἔρχεται ὁ Βρεταννὸς Πρωθυπουργός, ὡσεὶ διὰ νὰ σᾶς βοηθήσῃ, νὰ σᾶς πληροφορήσῃ, ὅτι ἡ διαδικασία τοῦ Ν.Α. Τ.Ο. εἶναι, ὅ,τι ἀκριβῶς χρειάζεται, διὰ νὰ διευκολυνθῇ, διὰ νὰ στηριχθῇ ἡ προσπάθεια τῆς Κυβερνήσεώς του διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν μεγάλων εὐθυνῶν της. Καὶ προσφεύγομεν ἐκεῖ, διὰ νὰ ἐξουδετερώσωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Βρεταννικοῦ σχεδίου. Μεταξὺ τῶν ὅπλων, τὰ ὁποῖα ἐθεωρήθησαν ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὡς τελεσφόρα, διὰ νὰ ματαιωθῇ ὁ θανάσιμος αὐτὸς κίνδυνος τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ σχεδίου Μὰκ Μίλλαν, ἦσαν καὶ νέαι Ἑλληνικαὶ ὑποχωρήσεις μονομερεῖς. Ἤκουσα κατ’ ἐπανάληψιν τὸν κ. Ἀβέρωφ, νὰ ἐπιμένῃ, ὅτι ἡ πρωτοβουλία προῆλθεν ἀπὸ τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον διὰ τὸν καθορισμὸν τῆς νέας λύσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητήσω, τὴν διαβεβαίωσιν αὐτήν. Ὅμως εἶναι δύσκολον νὰ πεισθῶ, ὅτι δὲν εἶχε προκληθῆ συνεννόησις μεταξὺ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ Μακαρίου, προκειμένου νὰ προβῇ εἰς τὴν βαρυσήμαντον αὐτὴν δήλωσιν, εἰς τὴν τεραστίαν αὐτὴν ὑποχώρησιν. Εἶναι φυσικὸν καὶ εὔλογον, διὰ τὴν βαρυσήμαντον αὐτὴν ἐκδήλωσιν, νὰ ἔχῃ συνυπάρξει συνεννόησις. Ἡ εὐθύνη, τὴν ὁποίαν καταλογίζομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ὄχι ὅτι δὲν ἐπεχείρησεν ἢ δὲν ἐπέτυχε νὰ τὴν ἀποτρέψῃ. Εἶναι διότι, διαφυλάξασα δι’ ἑαυτὴν τὸν καθορισμὸν τῶν μέσων τῆς συμπαραστάσεως, ὤφειλε νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὸν Ἐθνάρχην, ὅτι ἡ ἐκδήλωσις αὐτή, χωρὶς καμμίαν προηγουμένην προπαρασκευὴν καὶ διαπραγμάτευσιν, ἦτο θανάσιμον λάθος. Θὰ ἠδύνατο κἄποτε νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ, ἀλλ’ ἀφοῦ προηγουμένως εἴχομεν ἐξασφαλίσει ὑποχωρήσεις καὶ ἀπὸ τῆς ἄλλης πλευρᾶς. Ἤδη, αἱ ὑποχωρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἤρχισαν ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου 1958, μὲ τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Καραμανλῆ πρὸς τὸν κ. Μὰκ Μίλλαν, δὲν εἶχον ἀποδώσει τίποτε. Ἦτο φανερόν, ὅτι ὁ δρόμος τῶν μονομερῶν ὑποχωρήσεων, ἦτο ὀλισθηρὸς καὶ ὀλέθριος. Τοιοῦτόν τι συνέβη καὶ μὲ τὴν δήλωσιν τὴν ἰδικήν σας, περὶ ἀνεξαρτησίας, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλά, βεβαίως, ἡ ὑποχώρησις αὐτή, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ τελείως ἀσύνδετος, μὲ ὅσα ὁ τότε καὶ νῦν ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς 11ης Συνόδου τοῦ ΟΗΕ ἔλεγεν, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν Βρεταννὸν καὶ Τοῦρκον ἐκπρόσωπον: «Τί θέλετε, ἐὰν ὁ κίνδυνος τῆς ἑνώσεως εἶναι αὐτὸς ποὺ σᾶς ἀπασχολεῖ, θὰ εὕρωμεν τρόπον νὰ κατοχυρώσωμεν τὴν ἀποτροπὴν τοῦ κινδύνου αὐτοῦ». Καὶ ἀκόμη ἐσημειώσαμεν τὴν χθεσινήν του δήλωσιν, περὶ τὸ τέρμα τῆς ἀγορεύσεώς του, ὅτι δὲν διαφέρει οὐσιωδῶς ἡ αὐτοδιάθεσις ἀπὸ τὴν ἀνεξαρτησίαν, δοθέντος, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει ἐδαφικὰς διεκδικήσεις. Ἐχρειάσθη νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ, μετὰ πενταετεῖς ἀγῶνας, μετὰ τὸ ὁλοκαύτωμα τῶν Κυπρίων, διὰ νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ αὐτοδιάθεσις δὲν σημαίνει πολλὰ πράγματα. Τώρα, μετὰ μίαν πενταετίαν, ἀνεκαλύψαμεν, ὅτι ἡ ἠγγυημένη ἀνεξαρτησία εἶναι ταὐτόσημος πρὸς ἐκεῖνο ποὺ ἀπετέλεσε τὸ ἱερὸν αἴτημα τῶν ἀγωνιζομένων Κυπρίων, τὴν αὐτοδιάθεσιν. Δὲν ἔχει, βεβαίως ἡ Ἑλλὰς ἐδαφικὰς διεκδικήσεις. Ἀλλὰ δὲν ἐννοεῖ νὰ ἀποστερηθῇ τοῦ δικαιώματος ἡ ἰδία, ὅταν οἱ Κύπριοι τὸ ζητήσουν νὰ τοὺς δεχθῇ εἰς τοὺς κόλπους της. Δὲν ἔχει ἡ Ἑλλὰς ἐδαφικὰς διεκδικήσεις. Ἀλλά, τοῦτο, δὲν σημαίνει, ὅτι δύναται νὰ δεσμεύσῃ τοὺς Κυπρίους νὰ ἐκφράσουν τὴν θέλησίν των, διὰ τὴν ἕνωσιν μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Ἰδού, κατὰ τί διαφέρει ἡ αὐτοδιάθεσις ἀπὸ τὴν ἠγγυημένην ἀνεξαρτησίαν. Ἐπιθυμῶ, πρὶν ἐξαντλήσω τὸ κεφάλαιον περὶ ἀνεξαρτησίας, νὰ ἀναφερθῶ εἰς ἕνα σημεῖον πού, κατὰ σύμπτωσιν δὲν ἐθίγη ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας. Ἐννοῶ τὰς δηλώσεις τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐργασιῶν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, τὰς δηλώσεις του, σύμφωνα μὲ τὰς ὁποίας, προκειμένου νὰ προβῇ εἰς τὴν δραματικὴν αὐτὴν ὑποχώρησιν, εἶχεν ἐνθάρρυνσιν ἀπὸ παράγοντας τοῦ Στέϊτ Ντιπάρτμεντ. Ἠκολούθησε διάψευσις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν. Ἐπηκολούθησαν νέαι δηλώσεις τοῦ Μακαρίου, ὅπου διευκρίνησε, ὅτι ἀπὸ ἀμερικανικοὺς κύκλους ὑπῆρξε πράγματι ἐνθάρρυνσις, προκειμένου νὰ κάμῃ τὴν σημαντικὴν αὐτὴν ὑποχώρησιν. Ἐρωτᾶται ἡ Κυβέρνησις, ἦτο τόσον δύσκολον νὰ ἔχῃ διαφωτίσει τὸν Ἐθνάρχην διὰ νὰ τὸν μεταπείσῃ καὶ ἐμποδίσῃ νὰ προβῇ εἰς τὴν δήλωσιν πίπτων προφανῶς εἰς παγίδα. Διότι ἀναμφισβητήτως ἐὰν ὑπῆρξεν ἡ στάσις τῶν ΗΠΑ εἰς τὸν ΟΗΕ οἵα περιεγράφη ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπρόκειτο περὶ παγίδος. Ἤκουσα πράγματι κατάπληκτος χθὲς διὰ πρώτην φορὰν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ περιγράφῃ τὴν ἐνώπιον τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐχθρικὴν στάσιν, τῆς ἀντιπροσωπείας τῶν ΗΠΑ. Διὰ πρώτην φοράν, μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ἀβέρωφ χθές, ἐξεδηλώθησαν τόσον σαφῶς, ἐχθρικῶς, πρὸς τὰς Ἑλληνικὰς ἀπόψεις. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, μίαν ἐρώτησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τὸν ἐκπρόσωπον τῶν ΗΠΑ: «Ἐπὶ τέλους νὰ μᾶς εἴπητε, ἀντιτίθεσθε εἰς τὴν λύσιν τῆς ἀνεξαρτησίας; Εἶσθε ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς διχοτομήσεως; Ἡ ψῆφος του ἀπέδειξεν, ὅτι ἦτο ἀρνητικὴ ἡ ἀπάντησίς του εἰς ἀμφότερα τὰ ἐρωτήματα. Θὰ διαθέσω ὀλίγας μόνον λέξεις διὰ τὰς συζητήσεις τοῦ ΝΑΤΟ, διότι ἐθίγη τὸ κεφάλαιον αὐτὸ ἐξαντλητικῶς ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας συναδέλφους — ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνάμιξιν τοῦ ΝΑΤΟ καὶ τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν ἐκεῖ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον καὶ Ὀκτώβριον. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ λεχθέν, ὅτι ὑπῆρξε πρωτοβουλία τοῦ κ. Σπάακ νὰ ἔλθῃ εἰς τὰς Ἀθήνας. Πράγματι, ἡ ἄφιξίς του ἐδῶ προεκλήθη ἀπὸ τὴν γνωστὴν ἐπιστολὴν τοῦ Ἕλληνος Πρωθυπουργοῦ, ἡ ὁποία κατέληξεν εἰς τὴν δραματικὴν ἀποστροφήν: «Ἐὰν ἡ Μ. Βρεταννία ἐπιμείνῃ, καθίσταται προβληματικὴ ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ΝΑΤΟ», καὶ φυσικὸν ἦτο νὰ κινητοποιήσῃ τὸν Γενικὸν Γραμματέα τοῦ ΝΑΤΟ. Ἀλλὰ πρὶν ἢ φθάσωμεν ἐκεῖ, μία αἰφνιδία ἐπίσκεψις τοῦ Βρεταννοῦ Πρωθυπουργοῦ γίνεται εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ δὲν ἐδόθη μέχρι στιγμῆς καμμία διευκρίνησις — ἐλπίζω αὔριον ἡ Κυβέρνησις νὰ εὕρῃ εὐκαιρίαν νὰ τὴν δώσῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν—πῶς συνέβη ὥστε ὅταν ὁ Βρεταννὸς Πρωθυπουργὸς ἔφθασεν εἰς τὰς Ἀθήνας διὰ νὰ διεξαγάγῃ συνομιλίας μὲ τὸν Ἕλληνα Πρωθυπουργόν, ἐδόθη πρὸς δημοσίευσιν ἕνα ἀνακοινωθὲν, τὸ ὁποῖον ἀνεπτέρωσε τὰς ἐλπίδας ὅλων μας, ὅτι ἐπὶ τέλους ἡ Μ. Βρεταννία ἐγκατέλειψε τὸ ἐγκληματικὸν σχέδιόν της διὰ τὴν διχοτόμησιν τῆς Κύπρου. Πράγματι, ἔλεγε τὸ ἀνακοινωθέν: «Οἱ δύο Πρωθυπουργοὶ προέβησαν εἰς πλήρη καὶ εἰλικρινῆ ἀνταλλαγὴν ἀπόψεων καὶ ἔμειναν σύμφωνοι, ὅτι αἱ συνομιλίαι των ὑπῆρξαν λίαν χρήσιμοι, μολονότι δὲν δύναται ἀκόμη νὰ λεχθῇ, ὅτι αἱ ἀπόψεις των συνέπεσαν καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν». Καὶ ἐχρειάσθη νὰ παρέλθουν πέντε μόνον ἡμέραι διὰ νὰ ἀκολουθήσῃ ἡ δήλωσις τοῦ Μὰκ Μίλαν, ὅτι θὰ προχωρήσῃ παρὰ οἱασδήποτε ἀντιδράσεις μας εἰς τὴν μονομερῆ ἐφαρμογὴν τοῦ σχεδίου του τροποποιούμενον ἐπὶ τὰ χείρω διὰ τῆς δημιουργίας χωριστῶν Κοινοτικῶν Συμβουλίων. Ἀπομένει ἕνα ἐρώτημα καὶ χρειάζεται ἀπάντησις, πῶς ἐξεδόθη αὐτὸ τὸ ἀνακοινωθὲν καὶ ἐὰν ὑπῆρξεν ἐξαπάτησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐκ μέρους τοῦ Βρεταννοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἐντὸς τοῦ ΝΑΤΟ ἡ Κυβέρνησις ἐπραγματοποίησε καὶ νέας ὑποχωρήσεις. Τὰς πληροφορούμεθα τὸ πρῶτον ἀπὸ ἐπίσημον ἀνακοίνωσιν τῆς 29ης Σεπτεμβρίου. Τὸ κυβερνητικὸν αὐτὸ ἀνακοινωθὲν μετὰ τὴν ματαίωσιν τῶν προσπαθειῶν διὰ τὴν διάσκεψιν τοῦ ΝΑΤΟ ἀναφέρει, ὅτι ἀπεδέχθη ἡ Κυβέρνησις ὄχι μόνον ἠγγυημένην ἀνεξαρτησίαν, ἀλλὰ καὶ περιωρισμένην τοιαύτην. Δηλαδή, ἀνεξαρτησίαν ἐντὸς τῆς Βρεταννικῆς Κοινοπολιτείας, ὅταν θὰ γίνῃ ἀνεξάρτητος ἡ Κύπρος θὰ ἐνταχθῇ εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Πρῶτον, δὲν ἐγνώριζεν ἡ Κυβέρνησις ποίαν ἀπήχησιν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ μία τοιαύτη δέσμευσις εἰς τὴν πλευρὰν τῶν Ἀραβικῶν Κρατῶν καὶ δεύτερον, ὁ Ἐθνάρχης εἶχε κατ’ ἐπανάληψιν δηλώσει, ὅτι ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει ἀπὸ τοῦδε εἶναι δυνατὸν νὰ δεσμευθῇ ἡ Κύπρος ἐὰν θὰ γίνῃ μέλος τοῦ ΝΑΤΟ ἢ ὄχι. Καὶ εἴδομεν ἐπίσης ἀντιθέτους δηλώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν τὴν 13)10)58 πρὸς προσκεκλημένους τῆς Κυβερνήσεως δημοσιογράφους. Τὸ μὲν ἀνακοινωθὲν τῆς Κυβερνήσεως ἐδημοσιεύθη τὴν 30)10)58, καὶ λέγει: «Κυβερνητικὴ..... ........... (ἀναγινώσκει)...............». Ὁ Ἕλλην ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁμιλῶν πρὸς τοὺς ξένους δημοσιογράφους τὴν 13)10)58, λέγει: «Ἡ Ἑλλὰς ἐδέχθη ὅπως ἀποστρατικοποιηθῇ ἡ νῆσος........... .......... (ἀναγινώσκει)...............». Διερωτῶμαι πῶς ἡ Κυβέρνησις δεσμεύεται νὰ ἐνταχθῇ ὀψέποτε γίνῃ ἡ Κύπρος ἀνεξάρτητος, εἰς τὸ ΝΑΤΟ ἐνῷ ἡ ἰδία εἶχεν ὑποβάλει τὴν πρότασιν τῆς ἀποστρατικοποιήσεως τῆς νήσου; Πρόκειται περὶ δύο σαφῶς ἀντιθέτων ἀπόψεων, τὰς ὁποίας ἀναμένομεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ διευκρινίσῃ πῶς ἐξετέθησαν. Κύριοι συνάδελφοι, ὅλαι αὐταὶ αἱ ὑποχωρήσεις —καὶ ἱκανῶς ἀνεπτύχθη τὸ θέμα ἀπὸ τὸν κ. Στεφανόπουλον— ὅλαι αὐταὶ ἐγένοντο χωρὶς ἐλαχίστην προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκμαιεύσῃ ἐκ τῶν προτέρων οἱανδήποτε ὑποχώρησιν τῆς ἄλλης πλευρᾶς. Ὅσον συνεχίζονται αἱ ὑποχωρήσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τόσον γίνεται ἀδιάλλακτος ἡ θέσις τῶν Βρεταννῶν καὶ τῶν Τούρκων. Καὶ ἐνῷ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς πρώτης ὑποχωρήσεώς της διεπίστωσεν, ὅτι ἡ τακτικὴ αὐτὴ ὡδηγοῦσεν εἰς ἀδιαλλαξίαν τῶν ἀντιπάλων, συνεχίζει τὸ σφάλμα καὶ ἐπέρχονται αἱ ὀλέθριαι συνέπειαι, τὰς ὁποίας γνωρίζομεν. Ἐνῷ θὰ ἀνέμενε ὁ Ἕλλην ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἡ Μεγάλη Βρεταννία θὰ ἐγκατέλιπε τὴν σκέψιν τῆς διχοτομήσεως, ὁμιλῶν χθὲς μόλις, εἰς τὰ Συντηρητικὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἀποικιῶν κ. Λένοξ Μπόϋντ, ἀπεκάλυψεν, ὅτι ὑπάρχει ἕτοιμον τὸ σχέδιον διχοτομήσεως, ὅτι δὲν ἀποκλείεται ἡ ἐφαρμογή του. Ὁ Βρεταννὸς ἐκπρόσωπος εἰς τὸν ΟΗΕ εἶχεν εἴπει, ὅτι δὲν θεωρεῖ τὴν λύσιν διχοτομήσεως ὀρθήν, χωρὶς ὅμως νὰ τὴν ἀποκλείῃ. Προκειμένου ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ μετάσχῃ τῆς διασκέψεως τοῦ ΝΑΤΟ εἴχομεν θέσει δύο ὅρους: Πρῶτον ἡ ἀναστολὴ ἐφαρμογῆς τοῦ Βρεταννικοῦ σχεδίου. Φθάνομεν εἰς τὴν 1ην Ὀκτωβρίου καὶ τὸ σχέδιον ἐφαρμόζεται. Δεύτερος ὅρος, ὅτι πρέπει ἐκτὸς τῆς προσωρινῆς λύσεως νὰ συζητηθῇ καὶ ἡ ὁριστικὴ λύσις. Καὶ ρίπτει ὅλο τὸ βάρος της ἐκεῖ ἡ Κυβέρνησις. Ὁ κ. ὑπουργὸς χθὲς ἀντιθέτως μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν τὸν ἐνδιαφέρει πλέον ἡ ὁριστικὴ λύσις, ἀλλὰ ἡ προσωρινή. Εἶναι πρόθυμος νὰ συζητήσῃ τὴν προσωρινὴν λύσιν. Αὐτὸ εἶναι μία περαιτέρω ὑποχώρησις, τὴν ὁποίαν ἐπραγματοποίησε χθὲς ἡ Κυβέρνησις ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Χθὲς ἠκούσαμεν ἀκόμη, ὅτι οὐδεμίαν ἀποδίδει τώρα σημασίαν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν σύνθεσιν μιᾶς νέας διασκέψεως πολυμεροῦς, τριμεροῦς ἢ διμεροῦς. Αὐτὸ ποὺ ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ καὶ ὑποχρεωτικῶς τὸ ἐπληροφορήθη εἰς τὸν ΟΗΕ, εἶναι, ὅτι, αἱ τρεῖς δυνάμεις, τὰς ὁποίας ἐζήτει αὐτὴ νὰ μετάσχουν τῆς διασκέψεως διὰ νὰ παράσχουν βοήθειαν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἄποψιν, ἐξεδήλωσαν τὴν ἐχθρικήν των διάθεσιν ἔναντι καὶ αὐτῆς τῆς λύσεως τῆς ἀνεξαρτησίας, ἔναντι καὶ αὐτοῦ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῆς διχοτομήσεως ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. Ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας κύριοι βουλευταί, ἔφθασεν ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐνώπιον τοῦ Ο. Η.Ε., διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ, τί πλέον; Οὐδέποτε, φαντάζομαι, ἡ Ἀντιπροσωπεία μας, ἐδοκίμασε τόσην ἀμηχανίαν καὶ τόσας, πράγματι, δυσκολίας. Καὶ ἡ προσφυγὴ ὑποβάλλεται μὲ τὸν ἄχρουν τίτλον «Τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου». Κάποτε, πρὸ δύο ἐτῶν, ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία κατεπολέμα τὸν τίτλον αὐτὸν προτεινόμενον ἀπὸ μέρους τῶν Βρεταννῶν. Καὶ ἀκόμη, ὑποβάλλεται τὸ ὑπόμνημα τῆς Ἀντιπροσωπείας, χωρὶς καὶ πάλιν νὰ καθορίζεται ποῖον εἶναι τὸ αἴτημά μας πρὸ τοῦ ΟΗΕ. Ἁπλῶς, ὑποστηρίζεται, ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἀναληφθῇ μία προσπάθεια ἡ ὁποία θὰ ἐπιφέρῃ τὴν εἰρήνευσιν εἰς τὴν Κύπρον. Ἀλλὰ ἀκόμη, κύριοι βουλευταί, ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θεωρεῖ σκόπιμον ἐκείνην τὴν ὥραν νὰ μετριάσῃ ἐπὶ πλέον τὸ αἴτημα τῆς ἀνεξαρτησίας. Καὶ ἰδού, τί λέγουν αἱ δηλώσεις τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ πρὸς ξένους δημοσιογράφους εἰς τὴν Νέαν Ὑόρκην: «Ἐὰν ἀναγνωρίζεται ἡ ἀρχὴ τῆς ἀνεξαρτησίας δὲν θὰ ἐχρειάζετο νὰ καθορισθῇ ἡ ἡμερομηνία, θὰ ἐπήρχετο ἀμέσως ἡ εἰρήνευσις εἰς τὴν νῆσον». Ἄκουσον, ἄκουσον, ἕως τώρα δὲν μᾶς ἱκανοποίει ἡ θεωρητικὴ ἀναγνώρισις τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τὸ ἀόριστον μέλλον, τώρα ὁ Ἕλλην ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ζητεῖ καὶ ἀόριστον χρόνον ἐφαρμογῆς τῆς ἀνεξαρτησίας. Ὑπὸ αὐτὰς τὰς συνθήκας ἐνεφανίσθη ἡ ἀντιπροσωπεία μας ἐνώπιον τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς. Εἶναι σαφές, ὅτι ἡ ἐπιδίωξις περιωρίσθη πλέον εἰς τὸ πῶς θὰ ἐπιτύχωμεν μίαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία αὐτὴν τὴν περιωρισμένην, ἠγγυημένην καὶ ἀόριστον χρονικῶς ἀνεξαρτησίαν νὰ κατοχυρώσῃ καὶ μίαν ἀπόφασιν ἡ ὁποία θὰ ἀπεδοκίμαζε τὴν διχοτόμησιν. Καὶ ἐνῷ πέρυσι εἴχομεν συγκεντρώσει τὴν ἁπλῆν πλειοψηφίαν τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς πέριξ τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἐφέτος δὲν κατωρθώσαμε νὰ ἔχωμεν αὐτὴν τὴν πλειοψηφίαν γύρω ἀπὸ τὸ αἴτημα τῆς περιωρισμένης, τῆς ἠγγυημένης καὶ τῆς χρονικῶς ἀπροσδιορίστου ἐφαρμογῆς τῆς ἀνεξαρτησίας. Δὲν κατωρθώσαμε, δηλαδή, ἐφέτος νὰ ἔχωμεν οὔτε τὴν ἁπλῆν πλειοψηφίαν καὶ κατεφύγαμεν εἰς μίαν ἀπόφασιν ἡ ὁποία μᾶς παραπέμπει εἰς διαπραγματεύσεις. Ἐφέτος θὰ ἐμφανισθῶμεν εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Διασκέψεως μὲ ὅλας τὰς ὑποχωρήσεις γενομένας ἐκ τῶν προτέρων. Δὲν νομίζω, κύριοι Συνάδελφοι, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῇ κανεὶς τοιαύτην θλιβερὰν κατάληξιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἡ Κυβέρνησις προσπαθεῖ νὰ δικαιολογηθῇ διὰ τὴν ἐξέλιξιν αὐτὴν ὡς ἀπορρέουσαν ἐκ λόγων ἀσχέτων μὲ τὴν ἰδικήν της εὐθύνην. Ἀλλ’ οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπέτυχε, οἱ φίλοι της ἂς εἶπον, ὅτι ἠτύχησε. Καὶ τὸ στοιχειῶδες αἴσθημα εὐθύνης διαγράφει ὡς ὕστατον καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως νὰ διευκολύνῃ τὸν ρυθμιστὴν τοῦ Πολιτεύματος διὰ νὰ δώσῃ μίαν λύσιν ἀνάλογον μὲ τὴν κρισιμότητα τῶν περιστάσεων, διὰ νὰ προκύψῃ μία νέα Κυβέρνησις ἡ ὁποία μὴ ὑπέχουσα τὰς εὐθύνας τοῦ παρελθόντος καὶ ξένη πρὸς οἱασδήποτε δεσμεύσεις, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προβῇ εἰς ἕνα ἀπολογισμόν, μίαν ἀπογραφήν, νὰ χαράξῃ καὶ νὰ ἐξαγγείλῃ μίαν σαφῆ πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ θέματος καὶ ἡ ὁποία θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ζητήσῃ τὴν ἔγκρισιν τῆς πολιτικῆς της καὶ νὰ προχωρήσῃ χωρὶς δισταγμοὺς εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς. Κριτήριον αὐτῆς τῆς πολιτικῆς δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἄλλο παρὰ ἡ ἐλευθερία τῶν Κυπρίων ἐν συνδυασμῷ μὲ τὰ γενικώτερα τοῦ Ἔθνους συμφέροντα. (Χειροκροτήματα)

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§236ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 10.30′ π.μ. μὲ θέμα συνέχισιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. (Ὥρα 01 π.μ.)