1958.03.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 82α

ΤΕΤΑΡΤΗ 26 Μαρτίου 1958

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.25′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀναβάλλεται ἐπὶ μίαν ὥραν ἡ ἐπικύρωσις τῶν πρακτικῶν τῶν δύο τελευταίων συνεδριάσεων, ἵνα λάβωσι γνῶσιν οἱ κ. κ. βουλευταί. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Δ. Παπαδημητρίου, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κ. λ. π.

§2Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Μπακόπουλος, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Παπασπύρου καὶ Ε. Μπακλατζῆς, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ἀλλαμανῆς, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Βογιατζῆς, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Χαλκιδέων, ζητοῦντος χορήγησιν πιστώσεως διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ τμήματος τοῦ εὑρισκομένου εἰς τὰ ὅρια τοῦ Δήμου Χαλκιδέων τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Χαλκίδος–Κύμης. Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Βογιατζῆς, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Προέδρων Κοινότητος καὶ Γεωργικοῦ Συνεταιρισμοῦ Καθενῶν ζητούντων χορήγησιν πιστώσεων διὰ τὴν ἀνανέωσιν τῶν καταστραφέντων ἐλαιοδένδρων καὶ ἀμπέλων, ἀναστολὴν εἰσπράξεως τῶν πρὸς τὴν Α.Τ.Ε. χρεῶν κ.λπ. Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Μαλαμίδας, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Ο.Τ.Ε. Λαμίας, διαμαρτυρομένου διὰ μονομερῆ αὔξησιν μισθολογίου ὡρισμένων κατηγοριῶν ὑπαλλήλων Ο.Τ.Ε. καὶ ζητοῦντος ἴσην μεταχείρισιν μετὰ τῶν ἄλλων συναδέλφων των. Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ἰντζές, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Εὐαγγελίας Δρομάζη καὶ Βασιλικῆς Κεμανετζῆ, θυμάτων πολέμου ἀκτημόνων καὶ ἀστέγων, ζητουσῶν στεγαστικὴν αὐτῶν ἀποκατάστασιν κ.λ.π. Ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Α.Δ.Ε.Δ.Υ. δι’ ἀναφορᾶς της πρὸς τὴν Βουλήν, ζητεῖ ἄμεσον προσωρινὴν βελτίωσιν τοῦ μισθολογίου τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ συνταξιούχων κατὰ 15% καὶ παρακαλεῖ τοὺς ἐν τῇ Βουλῇ Ἀρχηγοὺς Κομμάτων, ἵνα λάβωσι θέσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διευκολύνοντες οὕτω τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν.

§3Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ δὲν πρόκειται νὰ συζητηθῇ, δοθέντος ὅτι θὰ λήξουν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς. Θὰ παρεκάλουν, λοιπόν, ἵνα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν τῆς Α.Δ.Ε.Δ.Υ. Ἡμεῖς προέβημεν ἤδη εἰς σχετικὰς δηλώσεις διὰ τοῦ Τύπου καὶ παρακαλοῦμεν ὅπως ληφθοῦν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τὰ ἐπιβαλλόμενα μέτρα, διὰ νὰ ἀνακουφισθῇ ἡ τάξις τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων.

§4Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν ἰδίαν παράκλησιν διατυπώνομεν καὶ ἡμεῖς. Αἱ ἀπόψεις μας ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ εἶναι γνωσταὶ καὶ παρακαλοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως λάβῃ τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων.

§5Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα συνηγορεῖ ἐκθύμως.

§6Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ νὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸν αὐτὸν σκοπόν. Διότι δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν νὰ δοθῇ ἱκανοποίησις εἰς τὸ αἴτημα τοῦτο, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον διὰ τὴν μελέτην τοῦ μισθολογικοῦ ζητήματος τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε καταρτίσει σχετικὴν Ἐπιτροπήν. Πρέπει νὰ καταλήξῃ ταχέως ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ εἰς συμπεράσματα, βάσει δὲ τῶν συμπερασμάτων αὐτῶν δώσῃ ὁριστικῶς πλέον, ἱκανοποίησιν εἰς ἐκεῖνα τὰ αἰτήματα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, τὰ ὁποῖα θὰ κριθοῦν ὅτι εἶναι δίκαια.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον, ἐπὶ ἐρωτήσεώς του σχετικῶς μὲ τὴν ἐπέκτασιν τῆς ἀσφαλίσεως τοῦ Ι.Κ.Α. καὶ εἰς τοὺς εἰς τὸ Κ.Ε.Δ. Μαινάλου ἐργαζομένους ἐργάτας.

§8Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει μία μεγάλη ὁμὰς ἐργατῶν, ἡ ὁποία ἐργάζεται εἰς τὸ Κ.Ε.Δ. Μαινάλου. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐργασίας ὅπως μεριμνήσῃ καὶ ἐπεκταθῇ ἡ ἰατροφαρμακευτικὴ περίθαλψις τοῦ Ι.Κ.Α. καὶ εἰς τοὺς ἐργάτας αὐτούς.

§9Κ. ΑΠΟΣΚΙΤΗΣ. Συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς ἰδίας ἐρωτήσεως καὶ παρακαλῶ ὅπως περιληφθοῦν εἰς τὴν ἀσφάλισιν τοῦ Ι.Κ.Α. οἱ δασεργάται Μαινάλου διότι εἶναι τελείως ἀδικαιολόγητος ὁ μέχρι τοῦδε ἀποκλεισμός των τῆς τοιαύτης ἀσφαλίσεως.

§10Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐργασίας). Ἐπὶ θεμάτων ἐπεκτάσεως τοῦ Ι.Κ.Α. εἰς ἀστικὰ κέντρα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦνται ὀλίγοι ἐργάται, ἀποφασίζει τὸ Δ. Σ. τοῦ Ι.Κ.Α., λαμβάνον ὑπ’ ὄψιν ὡρισμένα περιστατικὰ καί, ἰδίως, τὴν τεχνικὴν δυνατότητα ἐπεκτάσεως τῆς ἀσφαλίσεως τοῦ Ι.Κ.Α. εἰς τὰ κέντρα αὐτά. Ὅταν εἶναι ἀπομεμακρυσμένα τὰ Ὑποκαταστήματα, εἶναι ἐπιφυλακτικὸν εἰς τὴν ἐπέκτασιν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν τὸ Δ. Σ. ἔχῃ συζητήσει ἐπὶ τοῦ συγκεκριμένου αὐτοῦ θέματος. Πάντως θὰ τὸ φέρω εἰς τὸ Δ. Σ. διὰ νὰ ἀποφασίσῃ.

§11Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ἐμέ, μὲ ἱκανοποιεῖ καὶ τὸν εὐχαριστῶ διὰ τὴν φροντίδα, τὴν ὁποίαν ὑπεσχέθη νὰ καταβάλῃ.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. Μ. Στεφανίδη σχετικῶς μὲ τὴν καθυστέρησιν τῆς καταθέσεως τοῦ Συνταξιοδοτικοῦ Κώδικος τοῦ Ι.Κ.Α. διαγράφεται λόγῳ ἀπουσίας αὐτοῦ. Ὁ κύριος Α. Σχινᾶς, ἔχει τὸν λόγον, ἐπὶ ἐρωτήσεώς του, διὰ τὴν αὔξησιν τῶν συντάξεων τῶν ἠσφαλισμένων τοῦ Τ.Ε.Β.Ε.

§13Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐργασίας). Εἶναι σχετικαὶ καὶ αἱ ὑπ’ ἀριθ. 16, 17, 38 καὶ 45.

§14Α. ΣΧΙΝΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, θὰ παρεκάλουν νὰ ρυθμίσητε τὸ θέμα καὶ νὰ ἴδητε τί δυνατότητες ὑπάρχουν, ὥστε νὰ ἀντιμετωπισθῇ τὸ ζήτημα ὑπὲρ τῶν συνταξιούχων.

§15Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐργασίας). Μοῦ δίδετε τὴν εὐκαιρίαν νὰ δώσω μίαν γενικὴν ἀπάντησιν ἐπὶ αἰτήσεων ἀθρόως ὑποβληθεισῶν εἰς ἐμὲ ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον. Ὅλοι οἱ συνταξιοῦχοι, ὅλων τῶν Ἀσφαλιστικῶν Ὀργανισμῶν, ζητοῦν αὔξησιν τῶν συντάξεων ἀπὸ ἐμέ, τοὺς ἀπήντησα, ὅτι κατὰ γενικὴν ἀρχὴν, υἱοθετηθεῖσαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ὀφείλω καὶ ἐγὼ νὰ ἀκολουθήσω, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δημιουργήσωμεν τετελεσμένας, σοβαρῶς διαφερούσας τῆς προηγουμένης, νέας καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑποχρεώσουν τὴν νέαν Κυβέρνησιν. Θὰ δώσωμεν μόνον προσωρινὰς ρυθμίσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ ἔχουν ἰσχὺν μέχρις ὅτου ἔλθῃ ἡ νέα Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ δώσῃ τὴν ὁριστικὴν λύσιν. Εἶπον δὲ εἰς ὅλους αὐτοὺς τοὺς συνταξιούχους: «Ἀρκεσθῆτε τώρα εἰς αὐτὸ τὸ δῶρον τοῦ Πάσχα — ἂς τὸ ὀνομάσωμεν «δῶρον τοῦ Πάσχα» ἢ οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν. Πᾶρτε τώρα αὐτὸ καὶ εἰς ὀλίγον χρόνον θὰ ρυθμισθῇ ὁριστικῶς τὸ ζήτημα τῶν συντάξεων». Αὐτὴ ἡ ἀπάντησις ἰσχύει ὡς πρὸς ὅλους τοὺς συνταξιούχους. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ Τ.Ε.Β.Ε., ἀπαντῶ τὰ ἑξῆς: Αἱ ὑπ’ αὐτοῦ παρεχόμεναι συντάξεις μόλις πρὸ ἔτους ηὐξήθησαν κατὰ 20%. Αὐτὴ ὑπῆρξεν αὔξησις, ἀκολουθήσασα δύο ἄλλας διαδοχικὰς αὐξήσεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον δοθῆ τὸ 1955 — κατὰ 20% ἀπὸ τὸν Μάϊον καὶ κατὰ 20% ἀπὸ τὸν Αὔγουστον. Λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ Τ.Ε.Β.Ε. ἀποτελεῖ τὸν μεγαλύτερον Ἀσφαλιστικὸν Ὀργανισμόν, μετὰ τὸ Ι.Κ.Α., πᾶσα αὔξησις ἢ παροχὴ ἐξ αὐτοῦ θὰ πρέπει νὰ μελετᾶται μετὰ προσοχῆς, διότι ὑπάρχει κίνδυνος, ἂν δοθῇ μία ἔκτακτος αὔξησις εἰς ἓν Ταμεῖον, νὰ ζητήσουν καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι αὐξήσεις, σᾶς ἐξήγησα δὲ τοὺς λόγους δι’ οὓς ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ προβῇ εἰς ριζικὰς λύσεις.

§16Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν σύστασιν νὰ δώσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν...

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ζάκκα, δὲν ἔχετε τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεως αὐτῆς. Παραβιάζετε τὸν Κανονισμόν. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπεται αὐτό. Περίεργον πρᾶγμα! Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ παίρνετε τὸν λόγον μὲ τὸ ἔτσι θέλω. Ὁ κ. Γ. Εὐαγγέλου ἔχει τὸν λόγον, ἐπὶ ἐρωτήσεώς του διὰ τὴν μὴ κατάθεσιν τοῦ Συνταξιοδοτικοῦ Κώδικος τοῦ

Ι.Κ.Α.

§18Γ. ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δύο ὁλόκληρα χρόνια οἱ ἠσφαλισμένοι τοῦ Ι.Κ.Α. καὶ οἱ συνταξιοῦχοι ἐμπαίζονται κυριολεκτικῶς καὶ δὲν αὐξάνονται αἱ συντάξεις καὶ δὲν υἱοθετοῦνται τὰ αἰτήματα τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἠσφαλισμένων μὲ τὸ πρόσχημα, ὅτι εὑρίσκεται ὑπὸ μελέτην ὁ νέος Συνταξιοδοτικὸς Κῶδιξ. Αἱ ἐργατοϋπαλληλικαὶ Ὀργανώσεις ἀπὸ διετίας ζητοῦν ἐπιμόνως νὰ λάβουν γνῶσιν τῶν συντάξεων τοῦ περιφήμου αὐτοῦ νέου Κώδικος χωρὶς μέχρι σήμερον νὰ καταστῇ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα δυνατόν. Ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς τῆς Ἐργασίας διαρκῶς συνεζήτει τὸ θέμα, ἀλλ’ ὁ Κῶδιξ δὲν κατετίθετο. Παρακαλοῦμεν, μὲ τὴν εὐκαιρίαν ποὺ ἦλθεν ὑπηρεσιακὸς Ὑπουργός, μήπως, τέλος πάντων, ὡρίμασεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ὥστε νὰ λάβουν γνῶσιν οἱ ἐργαζόμενοι καὶ οἱ συνταξιοῦχοι τῶν διατάξεων τοῦ νέου Κώδικος, διὰ νὰ ἐκφράσουν ἐπ’ αὐτοῦ τὰς ἀπόψεις των.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Πατσιαντᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§20Α. ΠΑΤΣΙΑΝΤΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν, κύριε Πρόεδρε.

§21Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§22Π. ΓΛΙΓΛΗΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφοράν.

§23Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐργασίας). Θὰ δώσω ἐπὶ τοῦ θέματος πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, διότι εἶμαι, κατὰ σύμπτωσιν, σύμβουλος τοῦ Ι.Κ.Α., καὶ ἔχω ἐπιληφθῆ ὁ ἴδιος τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τοῦ Συνταξιοδοτικοῦ Κώδικος. Ὅταν ἦλθεν ὁ νέος Διοικητὴς τοῦ Ι.Κ.Α., τοῦ παρεδόθη ἀπὸ τὸν προηγούμενον Διοικητὴν ἓν σχέδιον Συνταξιοδοτικοῦ Κώδικος, τὸ ὁποῖον ἦτο γεμᾶτο προσωπικὰς διατάξεις, φωτογραφίας, σωρηδόν. Πρώτη μέριμνα τοῦ νέου Διοικητοῦ ἦτο νὰ ἀποστρακίσῃ τὰς φωτογραφίας. Ἂν ἔφευγον αἱ φωτογραφίαι θὰ ἔμενε τὸ 1) 3 τοῦ κειμένου. Ἐπελήφθην καὶ ἐγὼ προσωπικῶς τοῦ Συνταξιοδοτικοῦ Κώδικος, ἀλλὰ δὲν εἶχον χρόνον νὰ ἀσχοληθῶ μὲ αὐτόν. Ἔκαμα καὶ ἐγὼ τὰς ὑποδείξεις μου. Ὁ κ. Κεραμιδᾶς τὸ ἐπῆρε καὶ τὸ ἐπεξειργάσθη. Ἤδη τὸ σχέδιον ἐκεῖνο ἔγινε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον Ὑπουργεῖον ἔχει διατυπώσει ὡρισμένας ἀντιλήψεις. Εἰς αὐτὸ τὸ στάδιον εὑρίσκεται σήμερον. Εἶναι ἓν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον χρειάζεται μελέτην. Ἡ καθυστέρησίς του δὲν ἔγινεν οὔτε σκοπίμως, οὔτε πρὸς παρέλκυσιν. Δὲν ἠμποροῦμεν ὅμως, νὰ αὐξήσωμεν ἀλογίστως τὰς συντάξεις ἢ νὰ τὰς μοιράσωμεν κατὰ τρόπον ἄδικον μεταξὺ τῶν ἠσφαλισμένων. Δὲν γίνεται ἄλλως, ἂν θέλωμεν νὰ κάμωμεν ἕνα νόμον ὁ ὁποῖος νὰ ἰσχύσῃ διὰ 10 χρόνια τοὐλάχιστον. Ἐγὼ εἶχον ὑποδείξει εἰς τὸν κ. Κεραμιδᾶν νὰ γίνῃ ἕνας Κῶδιξ ποὺ νὰ ἔχῃ βασικὰς διατάξεις συνταξιοδοτικὰς γενικῆς ἐφαρμογῆς ἐπὶ ὅλων τῶν ἀσφαλιστικῶν Ταμείων κυρίας ἀσφαλίσεως καὶ ὄχι εἰδικῶς μόνον ἐπὶ τοῦ Ι.Κ.Α. Καὶ αὐτὸ νομίζω τὸ νομοθετικὸν Σῶμα ποὺ θὰ προέλθῃ ἀπὸ τὰς ἐκλογάς, θὰ πρέπει νὰ ἐπιδιώξῃ — ἐπιτρέψατέ μου τὴν ὑπόδειξιν — νὰ γίνῃ ἕνας βασικὸς Κῶδιξ ὅλων τῶν Ταμείων κυρίας ἀσφαλίσεως, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχουν ἄλλα εἰς τὸ Ι.Κ.Α. καὶ ἄλλα εἰς ἄλλα Ταμεῖα, π. χ. προθεσμία ὑποβολῆς δικαιολογητικῶν, παραγραφὴ κ.λ.π. Αὐτὴ εἶναι σωστὴ ρύθμισις. Πρέπει νὰ ἐπιδιώξητε ὄχι μόνον τὸν Συνταξιοδοτικὸν Κώδικα τοῦ Ι.Κ.Α. ἀλλὰ ἕνα Συνταξιοδοτικὸν Κώδικα ὅλων τῶν Ταμείων κυρίας ἀσφαλίσεως.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Εὐαγγέλου ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἐρωτήσεώς του σχετικῶς μὲ τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου 2348) 1953.

§25Γ. ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ. Δὲν θέλω νὰ σταθῶ εἰς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, κύριε Πρόεδρε, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ, ὅμως, θὰ ἤθελον νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐργασίας τὸ ἑξῆς: Σήμερον διὰ τοῦ Τύπου ἐλάβομεν γνῶσιν τοῦ ἐγγράφου τὸ ὁποῖον ἀπέστειλε τὸ Διεθνὲς Γραφεῖον Ἐργασίας διὰ τοὺς περιοριστικοὺς τῆς ἐλευθερίας τῆς ἐργασίας νόμους. Δηλαδὴ ὅτι πρέπει νὰ καταργηθοῦν καὶ διὰ τὰς Τραπέζας καὶ διὰ τοὺς Ὀργανισμοὺς Δημοσίου Δικαίου. Δυστυχῶς ἡ παραίτησις τῆς Κυβερνήσεως ἄφησε ἐκκρεμὲς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον τροποποιοῦσε τὸν νόμον 2348 καὶ ἤδη ὅπως τηλεγραφικῶς κατήγγειλα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐργασίας τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα εἰς Θεσσαλονίκην ἡ γνωστὴ Ἐπιτροπὴ Τοποθετήσεως, ἀπέλυσε ἀπὸ διάφορα καπνομάγαζα περὶ τοὺς 15 ἐργάτας. Ἤδη, πράγματι, κατόπιν ἀποστολῆς ἐγγράφου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, οἱ 11 ἐξ αὐτῶν ἐπανετοποθετήθησαν, ἀλλὰ θὰ ἤθελον — καὶ ἡ Βουλὴ ἐτάχθη σύσσωμος περὶ τῆς καταργήσεως τῶν Ἐπιτροπῶν Τοποθετήσεως — νὰ ὑπάρξῃ ρητὴ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἡ ὁποία θὰ ἀπαλλάξῃ τοὺς καπνεργάτας ἀπὸ τὸν βρόγχον ποὺ ἐπικρέμαται ἐπὶ τῶν κεφαλῶν των.

§26Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐργασίας). Ἐζήτησα νὰ μελετηθῇ ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἀναμένω συντόμως ἀπάντησιν.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Εὐαγγέλου ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἐρωτήσεώς του σχετικῶς μὲ τὴν ἀνεργίαν τῶν καπνεργατῶν.

§28Γ. ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, μετ’ ὀλίγον θὰ ἀρχίσῃ πάλιν ἡ ἐπεξεργασία τοῦ Καπνοῦ. Βεβαίως θέλω νὰ πιστεύω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐργασίας, ἐφ’ ὅσον θὰ ἐξακολουθῇ νὰ ὑφίσταται ἡ πολιτικοϋπηρεσιακὴ Κυβέρνησις, θὰ κάμῃ ἔτσι ὥστε νὰ ἀπορροφηθοῦν ὅλοι οἱ καπνεργάται χωρὶς τὶς περιβόητες Ἐπιτροπὲς Τοποθετήσεως. Πέραν τούτου, ὅμως, οἱ καπνεργάται ζοῦν μὲ τὸν φόβον ὅτι ἐνδεχομένως τὰ μηχανήματα ξεφυλλίσματος, εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσουν τεχνολογικὴν ἀνεργίαν εἰς βάρος τῶν ἐργατῶν καὶ νὰ πεταχθοῦν εἰς τὸν δρόμον χιλιάδες ἀνέργων. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θὰ ἤθελον νὰ πληροφορηθῶ πῶς σκέπτεται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ πρόβλημα αὐτό.

§29Α. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελον νὰ προσθέσω μερικὰς λέξεις. Κύριε Ὑπουργέ, θὰ πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι ἡ Καβάλα εἶναι ἡ Μέκκα τοῦ καπνοῦ. Σήμερον ὑπάρχουν ἐκεῖ 13.500 ἄνεργοι, οἱ ὁποῖοι ἐπραγματοποίησαν 70 ἡμερομίσθια κατὰ μέσον ὅρον. Ἡ πόλις αὐτὴ πένεται, διότι τὸ κύριον εἰσόδημα εἶναι τὸ καπνεργατικὸν εἰσόδημα. Θὰ ἤθελον νὰ σᾶς παρακαλέσω, διότι πέραν τῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι ἐδημιούργησαν ἕνα περιορισμὸν εἰς τὸ θέμα αὐτό, θὰ πρέπει νὰ προσέξητε τὸ θέμα τῆς ἀνεργίας. Εἰς τὴν πόλιν τῆς Καβάλας εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ποὺ δὲν ἔλαβον οἱ ἐργάται ἐπιδόματα, ἢ ἂν ἔλαβον, ἔλαβον ψιχία. Θὰ πρέπει νὰ δοθῇ ἐνίσχυσις εἰς αὐτούς, ἐν ὄψει τῶν ἑορτῶν. Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον προέβλεπε τὴν αὔξησιν εἰς τὰς συντάξεις τῶν καπνοπαραγωγῶν θὰ πρέπει νὰ ψηφισθῇ. Ἐπίσης θὰ πρέπει νὰ δοθῇ ἔκτακτος ἐνίσχυσις ὅπως δίδεται πάντοτε εἰς τοὺς ἀνέργους καπνεργάτας. Εἶναι αἴτημα ὅλων τῶν τάξεων τῆς πόλεως τῆς Καβάλας. Ἂν δὲν θέλετε νὰ θρηνήσωμεν θύματα ἐκ πείνης, ἐνσκήψατε εἰς τὸ αἴτημα τῶν καπνοπαραγωγῶν καὶ δὴ ὅπως ἐμφανίζεται εἰς τὴν πόλιν τῆς Καβάλας.

§30Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε....

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσετε, κύριε Μπουρνιᾶ, δὲν εἶναι προσωπικὸν ζήτημα.

§32Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ἀκριβῶς ὑπὲρ τῶν καπνεργατῶν Καβάλας εἴχομεν φέρει τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο.

§33Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐργασίας). Τὸ θέμα τῆς ἀνεργίας τῶν καπνεργατῶν δὲν εἶναι ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ εὕρουν λύσιν ἀμέσως ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Πάντως, ὡς μέτρον ἀνακουφίσεως τῶν ἀνέργων καπνεργατῶν, δέον νὰ σημειωθῇ ἡ διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 8215) 1155 ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ Ἐργασίας, ἐγκριθεῖσα ἔκτακτος ἐπιδότησις τῶν ἐργατῶν τούτων, ἥτις ἐκάλυψε 22.000 καπνεργάτας πέραν τῶν 16.000 καπνεργατῶν οἱ ὁποῖοι ἔτυχον τακτικῆς ἐπιδοτήσεως. Ὡσαύτως ἔχει ἐγκριθῆ ἡ διάθεσις 4.000.000 δραχμῶν εἰς βάρος τοῦ Ο. Α.Α. δι’ ἐκτέλεσιν ἔργων ἐν Καβάλᾳ, πρὸς ἀπασχόλησιν τῶν ἀνέργων καπνεργατῶν. Τὰ ἔργα τῆς Καβάλας εὑρίσκονται ἤδη ἐν ἀναπτύξει, τὸ προαναφερθὲν δὲ ποσὸν ἀφορᾷ μόνον τὴν πληρωμὴν τῶν ἡμερομισθίων, δοθέντος ὅτι διὰ τὰ ἔργα ταῦτα ἡ Κυβέρνησις ἔχει διαθέσει πολὺ μεγαλύτερον ποσόν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας ἐπὶ τῶν ἀναφο-

ρῶν καὶ ἐρωτήσεων, εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

§35Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερν.). Κύριοι βουλευταί, αἱ κατατεθεῖσαι ἐπερωτήσεις, ὡς εἶναι φυσικόν, ἀφοροῦν ἔλεγχον τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐπὶ τῶν θεμάτων τὰ ὁποῖα θίγουν αἱ κατατεθεῖσαι ἐπερωτήσεις, δὲν δύναται παρὰ μόνον νὰ δώσῃ ὡρισμένας ἐξηγήσεις. Δι’ αὐτὸ θὰ παρεκάλουν ἡ συζήτησις νὰ μὴ ἐπεκταθῇ εἰς ἔλεγχον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ ζητηθοῦν αἱ πληροφορίαι, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην τὸ Σῶμα καὶ τὰς ὁποίας δύναται νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§36Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, κύριε Πρόεδρε, δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει λόγος, τοὐλάχιστον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἰδικάς μου ἐπερωτήσεις, νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τούτων, πολλῷ μᾶλλον καθ’ ὅσον ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ἔλαβον, εἶναι ἱκανοποιητική.

§37Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἐπερώτησις, κύριε Πρόεδρε, σημαίνει ἀποδοκιμασίαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐφ’ ὅσον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν εὐθύνεται διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν θεμάτων τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν αἱ ἐπερωτήσεις μας, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τούτων, ἀλλὰ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Γρηγορίου;

§39ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ἄρθρον 1ον.

§41ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 1 ἐγένετο δεκτόν, ὡς ἔχει. (Ἐπίσης ἐγένοντο δεκτὰ ὡς ἔχουν τὰ ἄρθρα 2, 3 καὶ 4).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§44Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν πρώτοις, μετὰ τὴν διαγραφὴν τοῦ ἄρθρου 2 καὶ τὴν νέαν ἀρίθμησιν τῶν ἄρθρων, θὰ πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἀναγκαία διόρθωσις εἰς τοὺς ἀριθμούς, ὁσάκις γίνεται ἀναφορὰ εἰς προηγούμενα ἄρθρα, ἡ ὁποία διόρθωσις δὲν ἐγένετο. Ἐπίσης ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ προστεθεῖσα τροπολογία τοῦ κ. Μπακοπούλου, εἰς τὴν παράγραφον 4, δὲν λέγει ἀπολύτως τίποτε. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ διαγραφῇ ἡ τροπολογία αὕτη καὶ νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ὡς εἶχε.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν τὴν συνεδρίασιν, διὰ 5 λεπτά.

(Ὥρα 8.40′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 8.50′ μ. μ.)

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Δ. Λαντζούνης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§47Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ὁ κ. Α. Κακκαρᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§49Α. ΚΑΚΚΑΡΑΣ. Κύριοι βουλευταί, μετὰ τὸν ἐπισυμβάντα αἰφνίδιον θάνατον τοῦ ἀειμνήστου συναδέλφου Βλαχοθανάση, ἡ Βουλὴ ὁμοφώνως ἀπεφάσισεν, ὅπως ἡ κηδεία του γίνῃ δημοσίᾳ δαπάνῃ. Λόγῳ παραλείψεως ὅμως, μὴ ἀναγραφείσης εἰς τὰ πρακτικὰ μέχρι σήμερον δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ καταβληθῇ ἡ δαπάνη αὕτη εἰς τὴν χήραν τοῦ ἀειμνήστου Βλαχοθανάση. Θὰ παρεκάλουν, λοιπόν, τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅπως λάβῃ ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου διὰ τὴν ἔγκρισιν τῆς δαπάνης αὐτῆς καὶ τὴν καταβολὴν τῶν ἐξόδων, δεδομένου ὅτι ἡ Βουλή, ὡς ἀνέφερον, ὁμοφώνως ἀπεφάσισε τοῦτο.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, πράγματι ἡ Βουλὴ εἶχε ζητήσει νὰ γίνῃ δημοσίᾳ δαπάνῃ ἡ κηδεία τοῦ ἀποθανόντος τέως βουλευτοῦ Κωνσταντίνου Βλαχοθανάση, ἀλλὰ δὲν περιελήφθη ἡ σχετικὴ ἀπόφασις εἰς τὰ πρακτικά. Ἤδη, ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, δέχεται ὅπως καταβληθοῦν εἰς τὴν χήραν τοῦ ἐκλιπόντος τέως βουλευτοῦ Κωνσταντίνου Βλαχοθανάση τὰ ἔξοδα τῆς κηδείας αὐτοῦ;

§51ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη, ὅπως καταβληθοῦν εἰς τὴν χήραν τοῦ τέως βουλευτοῦ Κωνσταντίνου Βλαχοθανάση τὰ ἔξοδα τῆς κηδείας αὐτοῦ. Ὁ κ. Ι. Πασσαλίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§53Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔλαβα τὸν λόγον διὰ νὰ κάμω παρατηρήσεις καὶ ἔχω δικαίωμα νὰ κάμω παρατηρήσεις, διότι αὐτὴ ἡ τακτική, ἡ ὁποία ἀκολουθεῖται τὰς τελευταίας ἡμέρας εἰς τὴν Βουλὴν ὑπονομεύει τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Δὲν εἶναι δυνατὸν κύριε Πρόεδρε, σεῖς ποὺ εἶσθε ἄγρυπνος θεματοφύλαξ τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ διακόπτετε τὴν συνεδρίασιν διὰ 5 λεπτὰ καὶ νὰ ἐπακολουθοῦν εἰς τὰ παρασκήνια αἱ ἐνέργειαι καὶ αἱ τροπολογίαι τῆς πλειοψηφίας, νὰ τυραννῆται δὲ ἡ μειοψηφία. Δὲν εἶναι αὐτὸ κοινοβουλευτικόν. Δὲν σημαίνει ὅτι ἔχετε τὰ δάκτυλα ἐδῶ μέσα περισσότερα σεῖς ἀπὸ ἡμᾶς διὰ νὰ μᾶς ἀναγκάζετε νὰ περιμένωμεν τί μαγειρεύετε εἰς τὰ παρασκήνια. Ἐγὼ νομίζω ὅτι αὐτοὶ ποὺ ἐμφανίζονται ὡς κοινοβουλευτικοὶ ἄνδρες αὐτοὶ ὑπονομεύουν τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ τυραννοῦν τὴν μειοψηφίαν. Ἐγὼ θὰ ἐπρότεινα εἰς τὴν μειοψηφίαν νὰ σηκωθοῦμε, χάριν διαμαρτυρίας, καὶ νὰ φύγωμεν ἀπὸ ἐδῶ μέσα προσωρινῶς, διὰ νὰ καταλάβουν οἱ κύριοι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι ἔχουν τὴν πλειοψηφίαν ὅτι δὲν ἔχουν κανένα δικαίωμα νὰ μᾶς τυραννοῦν καὶ νὰ περιμένωμεν ἡμεῖς ἐδῶ δύο ὧρες ἕως ὅτου τὰ μαγειρεύσουν μεταξύ των. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, σεῖς ποὺ εἶσθε ἄγρυπνος θεματοφύλαξ νὰ τηρήσητε τὸν Κανονισμὸν καὶ δὲν ἔπρεπε τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἔτσι νὰ παραβιάζετε τὸν Κανονισμόν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Δ.Α., κατὰ τύπους, βεβαίως, ἔχετε δίκαιον, κατ’ οὐσίαν, ὅμως, ἦτο δυσχερὲς νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ ἔργον της ἡ Βουλὴ ἐφ’ ὅσον ὑπεβλήθησαν ὡρισμέναι τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐξετυπώθησαν. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀκόμη, δεδομένου ὅτι δὲν ἔχουν ἐκτυπωθῆ αἱ τροπολογίαι ἐπὶ τοῦ νέου ἄρθρου 5, δι’ αὐτὸ θὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Βουλὴν ὅπως ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5, διότι πρέπει νὰ διανεμηθοῦν αἱ τροπολογίαι, νὰ λάβῃ γνῶσιν τὸ Σῶμα καὶ νὰ προχωρήσωμεν. Ἐὰν θέλετε νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ νέον ἄρθρον 6 διὰ νὰ προχωρήσωμεν, ἕως ὅτου ἐκτυπωθοῦν αἱ τροπολογίαι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5.

§55Γ. ΠΑΠΑΣΤΕΡΓΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι ἀνακόλουθον.

§56Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἐπροσέξατε τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 6, θὰ ἴδητε ἐν ἀρχῇ αὐτοῦ νὰ γίνεται ἀναφορὰ εἰς τὸ ἄρθρον 5. Εἶναι νοητὸν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου 6, ὅταν εἶναι ἄγνωστον τὸ ὁριστικὸν κείμενον τοῦ ἄρθρου 5; Νομίζω ὅτι ἡ τάξις ἐπιβάλλει ἐὰν ὑπάρχουν τροπολογίαι κατὰ τὸν Κανονισμὸν νὰ κατετίθεντο ἐγκαίρως, νὰ ἐκτυπωθοῦν καὶ νὰ διανεμηθοῦν. Εἶναι δυνατὸν ἐξ ἀπίνης νὰ χωρίσωμεν τροπολογίας, πιθανῶς οὐσιώδεις, ἐπὶ τοῦ τόσον σοβαροῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου, οἷον εἶναι τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον; Ἐὰν αὐτὸ εἶχε συμβῆ, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀφήσητε νὰ προχωρήσῃ ἡ διαδικασία τοῦ ἐλέγχου καὶ ὅταν ἦσαν ἕτοιμοι αἱ τροπολογίαι, τότε καὶ μόνον νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ νομοθετικὸν ἔργον. Κύριε Πρόεδρε, αἰσθάνομαι πράγματι τὴν ἀνάγκην νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι αὐτὴ ἡ ἀσέβεια τῆς πλειοψηφίας πρὸς τὴν μειοψηφίαν, πρὸς ὅλους τοὺς βουλευτάς, ἐπεδείχθη ἀπὸ μέρους τῶν δύο Κομμάτων. Εἶναι δυνατὸν νὰ παραμένουν ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους οἱ βουλευταί, ἀναμένοντες πότε θὰ ἐπέλθῃ συμφωνία ἐπὶ τῆς Α ἢ τῆς Β τροπολογίας; Δηλαδὴ ἡ συμφωνία θὰ γίνεται εἰς τὰ δωμάτια μέσα καὶ ἐδῶ τυπικῶς θὰ ψηφίζωμεν τὰ νομοσχέδια καὶ τὰς διατάξεις; Σεῖς, κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ προστατεύσητε τὸ κῦρος τῶν βουλευτῶν καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέψητε τὴν ἀσχημίαν ἡ ὁποία παρατηρεῖται ἀπόψε. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος).

§57Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, αἱ τροπολογίαι δὲν ἔχουν ἐκτυπωθῆ ἀκόμη. Πρώτην φορὰν ἡ Βουλὴ περιμένει τροπολογίαν ἑνὸς Κόμματος. Αὐτὸ δὲν ἔχει γίνει ποτέ, νὰ ἀφήνωμεν ἄρθρα διὰ νὰ συζητῶμεν ἄλλα ἄρθρα. Ἀλλὰ ἐν προκειμένῳ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 6, ἐὰν δὲν γνωρίζωμεν ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἄρθρον 5. Ἐπὶ πλέον, κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει προηγούμενον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον τοιαύτης συναλλαγῆς καὶ διαμαρτύρομαι διὰ τοῦτο. Δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ βουλευταὶ νὰ εἶναι ἁπλοῖ θεαταὶ καὶ νὰ ἀναμένουν τὴν νομοθέτησιν μέσα εἰς τὰ διάφορα παρασκήνια. Διὰ τοῦτο ἐὰν θέλετε νὰ περισώσητε τὸ κατάντημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐφθάσαμεν ἀπόψε, νὰ λύσητε τὴν συνεδρίασιν δι’ αὔριον καὶ νὰ συνεννοηθοῦν, νὰ ἴδουν τὶ θὰ ψηφίσουν, τὶ τοὺς συμφέρει καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κλέψουν τὰς ψήφους μας.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Παπαπολίτης, ἔχει τὸν λόγον.

§59Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ ἑπόμενον ἄρθρον, ἐφ’ ὅσον ἀναβάλλεται ἡ συζήτησίς του διὰ τὸ ἄρθρον 5. Νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν δι’ αὔριον καὶ νὰ ἐκτυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ ἡ τροπολογία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5.

§60Α. ΖΑΚΚΑΣ. Νὰ διανεμηθῇ ἐγκαίρως ἡ τροπολογία.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τροπολογίαι καὶ προφορικῶς ὑπὸ τῶν κ. κ. βουλευτῶν ὑποβάλλονται. Ἐδῶ θὰ ἐκτυπωθῇ ἡ τροπολογία καὶ θὰ διανεμηθῇ. Νὰ εἴμεθα εἰς τὴν πραγματικότητα.

§62Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιθυμῶ νὰ πληροφορήσω τοὺς κ. κ. συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἀπηύθυνον κατηγορίας ἐναντίον τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εἴπατε τῶν Μεγάλων Κομμάτων καὶ βεβαίως, ὑπαινίσσεσθε καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, διὰ λογαριασμὸν τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν εὐθύνην νὰ ὁμιλῶ— ἐπιθυμῶ νὰ τοὺς πληροφορήσω, ὅτι ἀποτελεῖ παράδοσιν τοῦ Κόμματος νὰ σέβεται καὶ τὰ δικαιώματα καὶ τοῦ συνόλου τοῦ Σώματος καὶ μεμονωμένως ὅλων τῶν κ. κ. βουλευτῶν. Δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν μομφήν, ὅτι ἐπεδείχθη οἱαδήποτε ἀσέβεια εἰς τὸ Σῶμα ἐκ μέρους ἡμῶν. Ἀνέκυψε, πράγματι, τὸ θέμα μιᾶς τροπολογίας, ἡ ὁποία ἔχει ἐκτυπωθῆ καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας πράγματι, τὸ Κόμμα ἤθελε μίαν ἐξήγησιν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔχει τὴν εὐθύνην τῆς διευθύνσεως τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος.

§63ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΙΝΕΣ. Μὲ τὴν Ε.Ρ.Ε.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡσυχίαν, παρακαλῶ. Εἶναι πρωτοφανὲς αὐτὸ νὰ συμπληρώνετε τὴν φράσιν.

§65Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τί τρόπος εἶναι αὐτός; Ἡσυχίαν, παρακαλῶ.

§67Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀπὸ ἐκείνης τῆς πλευρᾶς ἔγινε λόγος περὶ ἰδικῆς μας ἀσεβείας πρὸς τὸ Σῶμα καὶ δίδουν τώρα τὰς ἀποδείξεις τοῦ σεβασμοῦ των. (Χειροκροτήματα). Κύριε Πρόεδρε, ἐφ’ ὅσον διεπιστώσαμεν, ὅτι ἐπὶ μιᾶς τροπολογίας, ἡ ὁποία δὲν εἶχε δημοσιευθῆ καὶ δὲν εἶχεν αὐτῆς πλήρη γνῶσιν ἡ Κυβέρνησις, ἐκρίναμεν, ὅτι ἐχρειάζετο μία ἐπικοινωνία μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ δίδομεν πρὸς τὸ Σῶμα τὴν ἐξήγησιν, ὅτι ἡ βραδεῖα ἐμφάνισίς μας ἐδῶ δὲν ὀφείλεται εἰς διαπραγματεύσεις. Ἔχομεν ἀποκομίσει τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ συνεδρίασις θὰ διεκόπτετο δι’ αὔριον. Ἀποτόμως ἐπληροφορήθημεν εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ Κόμματος ὅτι ἡ συνεδρίασις πρόκειται νὰ συνεχισθῇ. Ὁ συνάδελφός μου, ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἀπουσιάζει, διότι ἀκριβῶς εἶχε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι εἶχε διακοπῆ ἡ συνεδρίασις.

§68Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Τὴν ἐντύπωσιν τὴν εἴχατε ἀπὸ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος δὲν ἐνημέρωσε τὰ ἄλλα Κόμματα.

§69Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θέλω νὰ δώσω αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν, ὅτι ἐμείναμεν μὲ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι διακόπτεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον. Μόλις πρὸ ὀλίγου ἐπληροφορήθην, ὅτι ἡ συνεδρίασις συνεχίζεται. Διὰ τοῦτο ἔχω τὴν γνώμην κύριε Πρόεδρε, ἀπόψε νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἄλλων ἄρθρων καὶ νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον τὴν συζήτησιν τῶν ἄρθρων 5 καὶ 6 τοῦ νομοσχεδίου.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ συναρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κ. Π. Κανελλόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§71Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀνήκω, βεβαίως, καὶ ἐγὼ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν τὴν ταλαιπωρίαν. Ἐν τούτοις, μολονότι ὑπῆρξε ταλαιπωρία, πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν σημειοῦται εἰς τὴν Βουλὴν τὸ φαινόμενον αὐτό. Ὅταν εἶναι ἀνάγκη νὰ περάσῃ μία διάταξις, ἡ ὁποία διάταξις προβλέπει πλειοψηφίαν διὰ νὰ περάσῃ, γίνονται συνεννοήσεις, διακόπτονται αἱ συνεδριάσεις καὶ ἔχει σημειωθῆ πολλάκις τὸ φαινόμενον αὐτό τὸ ὁποῖον βεβαίως θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποφεύγεται ὅσον τὸ δυνατόν ἀλλά τὸ ὁποῖον, δυστυχῶς, εἶναι συνυφασμένον μὲ τὴν λειτουργίαν τοῦ Σώματος, λειτουργίαν ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ μόνον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι θὰ ἐπιτευχθῇ πλειοψηφία. Ἑπομένως, συνεννοήσεις μεταξὺ Κομμάτων γίνονται συνήθως, εἶναι κἄτι τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποτραπῇ. Θὰ ἐπρότεινον νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἄρθρων 5 καὶ 6 καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἄλλων ἄρθρων. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀνήκω εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν τὴν διάλυσιν. Ἀνήκω, ἀντιθέτως, εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ὅτι δὲν πρέπει νὰ σημειοῦται, ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου, διάλυσις τῆς Βουλῆς. Ἐν τούτοις, τὸ γεγονὸς τῆς διαλύσεως εἶναι ἠθικῶς τετελεσμένον. Πᾶσα παρέλκυσις προξενεῖ ἐκνευρισμόν, ἐκνευρισμὸν καὶ τῆς κοινῆς γνώμης, ἐκνευρισμὸν καὶ τῶν κυρίων συναδέλφων, μηδὲ ἐμοῦ ἐξαιρουμένου. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι πρὸς ὄφελος τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ νὰ παρατείνωμεν ἐπὶ μακρὸν τὰς συνεδριάσεις, τὰς συζητήσεις, τὰς ἀντιγνωμίας καὶ τὰς οἱασδήποτε διαπραγματεύσεις ἐπὶ ἄρθρων ἢ τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν εἰδικὸν χαρακτῆρα. Πιστεύω, ἑπομένως, καὶ παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ συνομολογήσουν μετ’ ἐμοῦ τοῦτο, πιστεύω ὅτι θὰ πρέπει νὰ συνεχίσωμεν, νὰ ἐπιδείξωμεν, ἀφοῦ οὕτως ἢ ἄλλως ἀγόμεθα εἰς ἐκλογάς, ἐπιμονὴν καὶ σπουδήν, νὰ ἐπιδείξωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὴν προθυμίαν ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἀπὸ ἡμᾶς. Τί ἀπαιτεῖ ἀπὸ ἡμᾶς; Νὰ εἴμεθα πρόθυμοι εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου μας. Δὲν εἶναι δυνατόν, διότι ἡ πλειοψηφία ἐν τῇ Βουλῇ θέλει νὰ προβῇ εἰς ὡρισμένας διαπραγματεύσεις, νὰ συζητήσωμεν ἀπόψε τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6. Νὰ συνεχίσωμεν τὰ ἑπόμενα, νὰ μείνωμεν εἰς τὴν θέσιν μας, νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἐργαζόμενοι καὶ νὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν ὑπολοίπων ἄρθρων, ἐπιφυλασσόμενοι ὅπως συζητήσωμεν αὔριον τὰ δύο ἐπίμαχα ἄρθρα 5 καὶ 6.

§72Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ διακοπὴ τῆς συνεδριάσεως ἐπὶ δίωρον ἦτο, τὸ ὀλιγώτερον, ἀήθης. Ἡ δικαιολογία τῆς διακοπῆς, τὴν ὁποίαν ἔδωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ἡ διακοπὴ ἐγένετο διὰ νὰ συνεννοηθῇ ἡ ἡγεσία τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι μόνον δὲν αἴρει τὴν μομφήν, ἡ ὁποία ἀπεδόθη, λόγῳ τῆς ἀήθους αὐτῆς μακρᾶς διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως, ἀλλά, τοὐναντίον, τὴν ἐνισχύει. Εἶναι γνωστόν, καὶ τὸ γνωρίζει πρὸ παντὸς ἄλλου ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι αἱ τροπολογίαι ἐπὶ τῶν νομοθετημάτων φέρονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Δὲν φέρονται ἰδιαιτέρως ἐνώπιον τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ μάλιστα Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Βουλὴ εἶναι τὸ Σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον ὑποβάλλονται αἱ τροπολογίαι καὶ ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει. Παρετηρήθη, ὅμως, καὶ κἄτι ἄλλο, κύριε Πρόεδρε, τὸ ὁποῖον ἔχει σχέσιν μὲ τὸ ἂν θὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις ἀπόψε ἢ ὄχι. Παρετηρήθη ὅτι ὑπῆρχε χρόνος τριῶν ἡμερῶν, διὰ νὰ παρασκευάσῃ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τὴν τροπολογίαν, τῆς ὁποίας τὸ περιεχόμενον ἀγνοῶ. Ἀλλ’ ἂν καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, κύριε Πρόεδρε, ἀναφύεται ἀνάγκη τροπολογιῶν ἀπὸ τὰ διάφορα Κόμματα, διὰ νὰ προσαρμόσουν τὸ νομοθέτημα αὐτὸ εἰς τὰ ἴδια αὐτῶν συμφέροντα, ἀναλόγως τῆς ἐξελίξεως τῶν συνεννοήσεων, τότε, πλέον, δὲν νομοθετεῖ ἡ Βουλή, βάσει γενικῶν ἀναγκῶν, ἀλλὰ νομοθετεῖ βάσει τῶν καθ’ ἕκαστα συμφερόντων ὡρισμένων Κομμάτων καὶ δὴ τῆς ἡγεσίας τῶν Κομμάτων καὶ ἐν ἀγνοίᾳ τῶν βουλευτῶν. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀπολύτως ἀντικοινοβουλευτικὸν νὰ μεταφέρεται τὸ νομοθετικὸν ἔργον τῆς Βουλῆς εἰς τὰ παρασκήνια μεταξὺ τῆς ἡγεσίας τῶν Κομμάτων ἀγνοουμένων ὅλων τῶν βουλευτῶν ὅλων τῶν πτερύγων. Καὶ ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τοῦτο.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ τροπολογίαι φέρονται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Ὁ τρόπος τῆς προετοιμασίας τῶν τροπολογιῶν δὲν ἀφορᾷ ἡμᾶς.

§74Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ὁ εὐθὺς δρόμος ἦτο νὰ ζητηθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ὑποβληθοῦν αἱ τροπολογίαι καὶ μετὰ νὰ συζητήσωμεν. Ἀντ’ αὐτοῦ παρετηρήθη ἐξαιρετικὴ κίνησις εἰς τὰ παρασκήνια καὶ εἰς τοὺς διαδρόμους τῆς Βουλῆς καὶ συνεννοήσει μεταξὺ τῆς ἡγεσίας τῶν Κομμάτων, διὰ νὰ ὑποβληθοῦν αἱ τροπολογίαι εἰς τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Κανελλόπουλος νὰ διαφωνήσω ὅσον ἀφορᾷ τὴν συνέχισιν τῆς συνεδριάσεως. Εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς συντομεύσεως τῆς συζητήσεως διὰ νὰ μὴ ἐκνευρίζεται ἡ κοινὴ γνώμη. Ἀλλά, τότε, κύριε Πρόεδρε, θὰ συζητήσωμεν καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5. Ἔχει τὴν εὐκαιρίαν ἡ ἡγεσία τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τῆς Ε.Ρ.Ε. νὰ κατασκευάσουν οἱανδήποτε τροπολογίαν κατὰ τὸ διάστημα τῆς διακοπῆς ἀπὸ τοῦ Σαββάτου μέχρι σήμερον. Ἢ, λοιπόν, θὰ διακόψωμεν ἢ θὰ γίνῃ κανονικὴ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου.

§75Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εὑρίσκονται εἰς πλάνην ὅσοι νομίζουν ὅτι εἰς τὰ Κοινοβούλια καὶ εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν βίον τῶν Δημοκρατιῶν συνεννοήσεις Κομμάτων πρὸς ἄλληλα ἢ συνεννοήσεις αὐτῶν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ἀντικοινοβουλευτικὴ πρᾶξις.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι πάροδος χρόνου.

§77Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι εἰς τὴν φύσιν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ αἱ συνεννοήσεις τῶν Κομμάτων πρὸς ἄλληλα καὶ αἱ συνεννοήσεις τῶν Κομμάτων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς μὲ τὰς δημοσίας συζητήσεις καὶ εἰς τὰς αἰθούσας τῶν Κομμάτων. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά. Καὶ τὸ γνωρίζουν οἱ κ. κ. συνάδελφοι καὶ τῶν Κομμάτων τῆς πλειοψηφίας καὶ τῶν Κομμάτων τῆς μειοψηφίας, ὅτι εἴτε κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπερωτήσεων, εἴτε εἰς νομοθετικὴν ἐργασίαν, συναντώμεθα πρὸς ἀνταλλαγὴν σκέψεων, πρὸς ρύθμισιν ἑνιαίας ἐνεργείας. Καὶ ἐκπλήττομαι πῶς ἔμπειροι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι αὐτοπροσώπως ἔχουν μετάσχει εἰς πλῆθος τοιούτων συνεννοήσεων, θεωροῦν τοῦτο ἐκπληκτικόν. Ὅ,τι σήμερον ἦτο πράγματι ἄηθες ἦτο ἡ μακρὰ παράτασις τῆς διακοπῆς. Αὐτὸ εἶναι γεγονός. Ἔδωσα, ὅμως τὴν ἐξήγησιν ὅτι ἡ μακρὰ παράτασις ὠφείλετο εἰς παρανόησιν. Ὅ,τι ἑπομένως συνέβη, δὲν εἶναι καθόλου ἄηθες. Δὲν ἀποδέχομαι καμμίαν μομφὴν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ νὰ προσθέσω εἶναι ἡ ἔκπληξίς μου ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀνομάζεται Ὑπηρεσιακὴ σήμερον ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀκριβῶς ἠθέλησαν νὰ τῆς προσδώσουν πολιτικὸν χαρακτῆρα καὶ νὰ τὴν καταστήσουν πλήρως ὑπεύθυνον, ὅπως καὶ ἐγὼ πιστεύω, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. (Χειροκροτήματα).

§78Σ. ΠΙΣΤΟΛΑΚΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ;

§80Σ. ΠΙΣΤΟΛΑΚΗΣ. Προηγουμένως ἐζήτησα τὸν λόγον καὶ μὲ διακόψατε διὰ νὰ δώσητε τὸν λόγον εἰς τὸν κ. Βαρβούτην. Νομίζω ὅτι ἔχω δικαίωμα νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ συζητουμένου θέματος. Ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν ὅτι εἰς ὅλον τὸν κόσμον διεξάγονται κοινοβουλευτικαὶ συνεννοήσεις καὶ ὅτι εἶναι φυσικὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται σήμερον. Οὐδεὶς ἠρνήθη ποτὲ τοῦτο. Ἀλλ’ οὐδεὶς ποτὲ ἐφαντάσθη ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐγένετο τὰς τελευταίας ἡμέρας εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, προκειμένου περὶ ἑνὸς τόσον σοβαροῦ νομοθετήματος. Δηλαδὴ δύο Κόμματα ἰσχυρά, μόνον εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ὄχι εἰς τὸν λαόν, νὰ ἔρχωνται νὰ ἐπιβάλουν τὴν θέλησίν των εἰς ὅλους τοὺς ἄλλους, ὄχι μόνον ἐπιψηφίζοντες ἕνα τραγελαφικὸν καὶ σκανδαλῶδες νομοσχέδιον, ἀλλὰ καὶ φέροντες εἰς κάθε ἄρθρον τροπολογίας κατόπιν συνεννοήσεων εἰς τὰ παρασκήνια μεταξύ των. Ὁ κ. Πρόεδρος...

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιβάλλεται ἡ θέλησις κανενὸς ἐνταῦθα. Οἱ κύριοι συνάδελφοί σας ἔχουν τὴν αὐτὴν ἀνεξαρτησίαν γνώμης, τὴν ὁποίαν ἔχετε καὶ σεῖς, καὶ ψηφίζουν κατὰ συνείδησιν. Δὲν δέχομαι διὰ λογαριασμὸν ὁλοκλήρου τοῦ Σώματος τὴν μομφὴν αὐτὴν τὴν ὁποίαν προσάπτετε εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους συναδέλφους. Παρακαλῶ νὰ διορθώσητε τὴν φράσιν σας.

§82Σ. ΠΙΣΤΟΛΑΚΗΣ. Εἶναι πραγματικὸν αὐτὸ ποὺ διαπιστώνεται, ὄχι μόνον εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὁλόκληρον. Διαμαρτύρομαι καὶ παρακαλῶ... (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέτω τὸ ἐρώτημα εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν δέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κανελλοπούλου, ὅπως προχωρήσωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 7.

§84ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τῷ μεταξὺ θὰ ἔχουν ἐκτυπωθῆ καὶ αἱ τροπολογίαι ἐπὶ τῶν ἄρθρων 5 καὶ 6.

§86Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Θὰ ἤθελον νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ἐπὶ τοῦ θέματος ὅτι ἐχαρακτηρίσθη Ὑπηρεσιακὴ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶπον ὅτι εἶναι πολιτική.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί σχέσιν ἔχει αὐτὸ μὲ τὸ νομοσχέδιον;

§88Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Δὲν θέλω, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀφήσω ἀναπάντητον τὸ σημεῖον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Ἡ Κυβέρνησις ὡς εἰσηγήτρια τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ἡ ἰδία διεκήρυξεν ὅτι ἐκτελεῖ τὴν θέλησιν τῶν δύο Κομμάτων. Ἑπομένως, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποκατάστατον τῶν δύο Κομμάτων. Καὶ ἡ διακοπὴ τῆς συνεδριάσεως, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων δὲν ἀπέφυγε νὰ χαρακτηρίσῃ καὶ ὁ ἴδιος ἀήθη, μᾶς δικαιώνει εἰς τὴν ἄποψίν μας.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκετά, κύριε συνάδελφε.

§90Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Καὶ αἱ συνεννοήσεις ἐγένοντο μεταξὺ τῶν δύο Κομμάτων καὶ ὄχι μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐκτελῇ τὴν θέλησιν τῶν δύο Κομμάτων.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§92Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερν.). Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ δι’ ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κοζάνης κ. βουλευτήν. Ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐδηλώθη ὅτι, κατὰ τὴν ἀντίληψίν της, δὲν ὑπάρχουν Ὑπηρεσιακαὶ Κυβερνήσεις, μὴ ὑπέχουσαι πολιτικὰς εὐθύνας. Καὶ ἐπὶ πλέον, ἀνεφέρθη ἐδῶ ἡ γενικώτερον κρατοῦσα ἐν τῇ ἐπιστήμῃ ἀντίληψις, ὅτι εἶναι ἀνύπαρκτος Κυβέρνησις μὴ ὑπέχουσα πολιτικὰς εὐθύνας. Ἡ ἄσκησις ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας αὐτὴ καθ’ ἑαυτήν, ἔστω καὶ ἐὰν δὲν συμπεριλαμβάνῃ εἰς τὰ ἔργα της καὶ τὴν συμμετοχὴν εἰς νομοθετικὴν ἐργασίαν, χαρακτηρίζει αὐτὴν πολιτικήν. Ἑπομένως, δὲν ἠμφισβητήθη ποτὲ ἡ ἰδιότης αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὐδέποτε ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἀπηλλαγμένη τῶν εὐθυνῶν, τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ ὑπέχῃ ὑπὸ τὴν ἰδιότητά της ταύτην. Ὀφείλω δὲ νὰ δώσω καὶ τὴν ἑξῆς διευκρύνισιν: Ὁ κ. Βαρβούτης εἶπεν, ὅτι συμμετέσχομεν εἰς τὴν παράτασιν τῆς διακοπῆς, ἀλλὰ δὲν ἐνεθυμήθη, ὁ κ. Βαρβούτης, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν διακόπτει τὴν συνεδρίασιν, οὔτε ἀποφασίζει ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς ἐπαναλήψεως αὐτῆς.

§93Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§94Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερν.). Αὐτὸ εἴπατε.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βαρβούτη, διακόπτεται ποτὲ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Διακόπτεται; Τὸ εἴδατε αὐτὸ 35 χρόνια βουλευτής; Ὄχι, κύριε Βαρβούτη, λυποῦμαι δι’ ὑμᾶς.

§96Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Δὲν ἀπέδωκα μομφήν.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριε Βαρβούτη. Πρωτοφανὲς πρᾶγμα, νὰ διακόπτεται Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§98Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. .. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). Ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ δηλώσω, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἀπέδωκα μομφὴν εἰς ὑμᾶς, ἀλλὰ εἰς τὰ Κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον, ὅτι πάντοτε Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις ἔχει πολιτικὰς εὐθύνας...

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τελειώνετε, παρακαλῶ.

§100Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερν.). Πρέπει νὰ εἴπω ὅτι καὶ ὁ χαρακτηρισμὸς τῆς Κυβερνήσεως ὡς Κυβερνήσεως τῶν δύο Κομμάτων εἶναι ἀπαράδεκτος. Κατὰ τὰς δηλώσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐνώπιον ὑμῶν ἐτονίσθη, ὅτι ἡ πλειοψηφία ἡ ἐπιτευχθεῖσα εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐνώπιον τῆς ὁποίας εἰσήχθη τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως κ. Καραμανλῆ κατατεθὲν νομοσχέδιον, ἀπετέλεσε διὰ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν τεκμήριον περὶ τῆς ἐπιθυμίας τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, περὶ ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἀσχέτως τῶν Κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπήρτιζον τὴν ἐκεῖ ἐκδηλωθεῖσαν πλειοψηφίαν. Ἑπομένως καὶ ὁ χαρακτηρισμὸς αὐτὸς τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Κυβερνήσεως τῶν δύο Κομμάτων εἶναι ἀπαράδεκτος. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς συμμετοχῆς τῆς Κυβερνήσεως, εἰς διαπραγματεύσεις, ὡς λέγεται, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς διακοπῆς, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι πραγματικῶς ὑπάρχουν θέματά τινα, τὰ ὁποῖα χρήζουν κἄποιας νομοθετικῆς ἐπεξεργασίας. Καὶ ἐνθυμῆσθε, ὅτι ἔχει παραμείνει ἐκκρεμὲς τὸ θέμα τῆς ἀπογραφῆς, ἡ ὁποία θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν διὰ τὸν καθορισμὸν τῶν ἑδρῶν. Καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων διὰ δευτέραν φορὰν ἠθέλησε νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς ἀπόψεις του, περὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ περὶ τῆς ἀνάγκης, ὅπως ληφθῇ εἰδικὸν νομοθετικὸν μέτρον τὸ ὁποῖον πρέπει —κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην— νὰ ἐπακολουθήσῃ τὴν δημοσίευσιν τῆς ἀπογραφῆς διὰ Β. Διατάγματος. Ἐπὶ πλέον ἔχομεν ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὴν ψῆφον τοῦ Στρατοῦ. Ἡ ἀπάλειψις τῆς διατάξεως ὁλοσχερῶς δημιουργεῖ ζήτημα καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ φέρῃ τροπολογίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ καμμία ἀμφιβολία, περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ θέλησις τοῦ Σώματος. Αὐτὴ καὶ μία τροπολογία, τὴν ὁποίαν σκέπτεται νὰ ὑποβάλῃ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ περὶ τῆς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναμιχθῇ εἰς οἱανδήποτε συζήτησιν, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπεβλήθη, ἀπησχόλησαν τὴν διακοπὴν ἐπί τινα λεπτά. Ὤφειλον τὴν ἐξήγησιν, πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐξεδηλώθησαν κατὰ τὴν συζήτησιν ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. κ. Κ. Καραμανλῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§102Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ἄρθρου 5, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐζήτησεν, ὅπως διακοπῇ προσωρινῶς ἡ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς, προκειμένου νὰ διατυπώσῃ μίαν τροπολογίαν. Εἴχομεν ὑποχρέωσιν νὰ δεχθῶμεν τὴν παράκλησίν των, διότι εἶναι φυσικόν, κατὰ πᾶν στάδιον τῆς συζητήσεως, οἱονδήποτε Κόμμα νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ διατυπώνῃ τροπολογίας. Ἄλλο πρᾶγμα εἶναι ποία θὰ εἶναι ἡ τύχη τῶν τροπολογιῶν καὶ ἡ θέσις τῆς Βουλῆς ἔναντι αὐτῶν. Ἐὰν ἡ διακοπὴ παρετάθη περισσότερον τοῦ συνήθους τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ ἐμπόδιον νὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις. Κύριοι βουλευταί, εἰσήλθομεν εἰς τὴν ὁδὸν τῶν ἐκλογῶν. Ἐπὶ 10ήμερον ἀσχολούμεθα μὲ τὸ νομοσχέδιον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου θὰ διεξαχθοῦν αἱ ἐκλογαὶ καὶ νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ χρησιμοποιῆται κανὲν πρόσχημα καὶ καμμία ἀφορμὴ ἐκ τῶν δυναμένων νὰ προκαλέσουν καθυστέρησιν τῆς ψηφίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Νομίζω, ἀνεξαρτήτως τῶν ἀντιρρήσεων αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν, ὅτι ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ συνεχίσῃ τὴν συζήτησιν σήμερον, ἐπανερχομένη ἐντὸς τῆς ἑσπέρας εἰς τὸ ἄρθρον 5, ἐφ’ ὅσον θὰ ἔχῃ ἐκτυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ ἡ τροπολογία. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι νομίζω, ὅτι μᾶς παρακολουθεῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος γνωρίζει, ὅτι ἡ ὁδὸς πρὸς τὰς ἐκλογὰς δὲν ἀνακόπτεται μὲ κανένα τρόπον. Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι οὐδεὶς εἶναι ἀπρόθυμος νὰ προσέλθῃ εἰς τὰς ἐκλογάς. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε τὴν δευτέραν συζήτησιν. Ἐὰν ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ἀφορῶσα τὸ ἄρθρον 5, δὲν εἶναι ἑτοίμη, νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰ ἑπόμενα ἄρθρα καὶ ἐντὸς τῆς ἑσπέρας ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 5.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, δέχεται νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7, ἀναβαλλομένης προσωρινῶς τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἄρθρων 5 καὶ 6; Παρακαλῶ οἱ ἀποδεχόμενοι τὴν πρότασιν νὰ ἐγερθοῦν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή. Ἄρθρον 7. Δεκτόν;

§105ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 7 ἐγένετο δεκτόν. (Ἐπίσης ἐγένετο δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 8).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9. Ὁ συναρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κ. Π. Κανελλόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§108Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς ἀπουσίαζον, ὅταν διετυπώθη, συνεζητήθη καὶ ἐγένετο δεκτὴ τροπολογία, ἡ ὁποία ἀφεώρα τὴν ἄνευ σταυροῦ ἐκλογὴν τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων, οἱ ὁποῖοι διετέλεσαν Πρωθυπουργοί, ἐφ’ ὅσον φυσικὰ τὸ Κόμμα τοῦ ὁποίου ἡγοῦνται εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος ἐκλογικὴν περιφέρειαν, δηλαδὴ περιφέρεια εἰς τὴν ὁποίαν οἱ ἴδιοι εἶναι ὑποψήφιοι, ἔλαβον τὴν βάσιν. Ἐὰν παρευρισκόμην κατὰ τὴν συνεδρίασιν, θὰ εἶχον ἀμέσως ζητήσει τὸν λόγον καὶ θὰ εἶχον διαφωνήσει πρὸς τὴν διατύπωσιν, ἡ ὁποία ἐγένετο δεκτὴ καὶ ἡ ὁποία περιελήφθη εἰς τὸ ἐνώπιόν σας εὑρισκόμενον σχέδιον, ὅπως διεμορφώθη μετὰ τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπως διετυπώθη τὸ παρελθὸν Σάββατον λέγει: «Ἀρχηγὸς Κόμματος, τέως Πρωθυπουργὸς .... (ἀναγιγνώσκει)....». Κύριοι συνάδελφοι, ἐν πρώτοις πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὑπάρχει εἰς τὴν διατύπωσιν μία ἠθικὴ ἂν ὄχι καὶ νομικὴ ἀντινομία. Εἶναι αὐτονόητον ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς προτάσσεται. Ἡ διάταξις θὰ ἔπρεπε νὰ περιλαμβάνῃ καὶ τὴν διατύπωσιν «ἐφ’ ὅσον προτάσσεται», ἐὰν ἔδιδε τὸ δικαίωμα τῆς ἄνευ σταυροῦ ἐκλογῆς γενικῶς εἰς τοὺς τέως Πρωθυπουργοὺς οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι Ἀρχηγοί. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν περιορισμὸν τὸν ὁποῖον περιλαμβάνει ἡ διάταξις. Πιστεύω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ὁρίζωμεν ἡμεῖς ποίους τὰ κόμματα θὰ θεωροῦν ὡς Ἀρχηγούς των ἀξίους νὰ εὑρίσκωνται ἐκτὸς συναγωνισμοῦ σταυρῶν μὲ τοὺς ἄλλους συνυποψηφίους. Διατὶ θεσπίζομεν τὴν διάταξιν διὰ τῆς ὁποίας λέγομεν ὅτι οἱ Ἀρχηγοὶ καὶ τέως Πρωθυπουργοὶ θὰ πρέπει νὰ ἐκλέγωνται χωρὶς σταυρούς; Τὸ θεσπίζομεν διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς εἴτε ὑπῆρξε Πρωθυπουργὸς εἴτε ὄχι, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἔρχεται εἰς ἀντιδικίαν μὲ τοὺς ὀπαδούς του τοὺς ὁποίους ἔχει συνυποψηφίους. Καὶ δὲν εἶναι ἐπίσης ἠθικῶς ἐπιτετραμμένον οἱ ὀπαδοί του νὰ ἐπιζητοῦν σταυροὺς εἰς βάρος τοῦ ἡγέτου. Αὐτὸς εἶναι ὁ ἠθικὸς λόγος ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει ἐφ’ ὅσον ἐθεσπίσθη ἡ μονοσταυρία νὰ ἀπαλλάσσωνται τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ σταυροῦ οἱ ἀρχηγοὶ διὰ νὰ ἐκλεγοῦν. Ἐὰν εἴχομεν θεσπίσει τὴν πολυσταυρίαν ὅπως ἦτο εἰς τὸ σχέδιον νόμου τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐχρειάζετο διάταξις ἐξαιροῦσα τοὺς Ἀρχηγοὺς ἢ τέως Πρωθυπουργούς, διότι διὰ τῆς πολυσταυρίας δὲν ἐδημιουργεῖτο ζήτημα συναγωνισμοῦ μεταξὺ Ἀρχηγῶν καὶ τῶν ἐν τῷ αὐτῷ συνδυασμῷ συνυποψηφίων ὀπαδῶν των. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐθεσπίσαμεν μίαν τοιαύτην ἐξαίρεσιν, ἡ ὁποία κατὰ βάθος δὲν εἶναι ἐξαίρεσις ὑπὲρ τῶν Ἀρχηγῶν, ἀλλὰ ὑπὲρ τῶν ὀπαδῶν των οἱ ὁποῖοι εἶναι συνυποψήφιοι, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ περιορίσωμεν τὴν ἐξαίρεσιν αὐτὴν εἰς τοὺς Ἀρχηγούς, οἱ ὁποῖοι ἔτυχον νὰ εἶχον διατελέσει Πρωθυπουργοί. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν διάταξιν εἰς ὅλους τοὺς Ἀρχηγούς. Εἶναι θέμα τῶν κομμάτων νὰ ὁρίσουν τὸν Ἀρχηγόν των. Διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς κατ’ οὐσίαν ὁρίζομεν ἡμεῖς ποῖος εἶναι ὁ πλήρης Ἀρχηγὸς καὶ ποῖος οὔ. Καὶ εἶναι ὡς ἐὰν ὁρίζωμεν ἡμεῖς ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς ὁ ὁποῖος δὲν διετέλεσε Πρωθυπουργὸς δὲν εἶναι πλήρης Ἀρχηγός, καὶ πρέπει νὰ ἔρχεται εἰς ἀντιδικίαν καὶ συναγωνισμὸν μὲ τοὺς συνυποψηφίους του, ἐνῷ ὁ Ἀρχηγὸς ὁ ὁποῖος διετέλεσε Πρωθυπουργὸς εἶναι πλήρης Ἀρχηγὸς καὶ αὐτὸς δὲν πρέπει νὰ ἔρχεται εἰς συναγωνισμόν, εἰς ἀντιδικίαν μὲ τοὺς συνυποψηφίους του. Εἶναι φανερὸν ὅτι τὸ κριτήριον αὐτὸ βάσει τοῦ ὁποίου θὰ γίνεται ἡ ἀντιδιαστολὴ μεταξὺ πλήρων Ἀρχηγῶν καὶ μή, δὲν εἶναι ἠθικῶς οὔτε νομικῶς ἐπιτετραμμένον νὰ θεσπισθῇ. Ἀνήκω εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνων τῶν Ἀρχηγῶν οἱ ὁποῖοι διετέλεσαν Πρωθυπουργοὶ καὶ ἡ διάταξις αὐτὴ ἀπαλλάσσει ἐμὲ τοῦ σταυροῦ, ἀπαλλάσσει τοὺς συνυποψηφίους τοῦ συναγωνισμοῦ τὸν ὁποῖον ἐγὼ εἰς βάρος των θὰ ἔκαμνον. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐζήτησα τὸν λόγον, ἐπειδὴ δὲν εἶναι νοητὸν νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις μόνον διὰ τοὺς πέντε Ἀρχηγοὺς οἱ ὁποῖοι διετέλεσαν Πρωθυπουργοί, δηλαδὴ τοὺς κ. κ. Καραμανλῆν, Παπανδρέου, Βενιζέλον, Τσαλδάρην καὶ ἐμέ. Προτείνω, λοιπόν, ἢ νὰ διαγραφῇ πλήρως ἡ διάταξις, ἢ νὰ συμπληρωθῇ. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ δίδωμεν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι χρίομεν ἡμεῖς τοὺς Ἀρχηγοὺς ἀντιδιαστέλλοντες τοὺς πλήρεις Ἀρχηγοὺς ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι πλήρεις καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν πρέπει νὰ ἀπολαμβάνουν ὅλων τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου θεσπιζομένων προνομίων. Τὰ προνόμια θὰ πρέπει νὰ ἰσχύσουν δι’ ὅλους ἐκείνους τοὺς ὁποίους τὰ κόμματά τους τοὺς ἔχουν ὁρίσει ὡς Ἀρχηγούς των. Καὶ τοὺς ὁποίους ἡμεῖς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τοὺς ἀναγνωρίσωμεν ὡς Ἀρχηγούς. Κύριοι συνάδελφοι, παρακαλῶ ὅπως ἐπανεξετάσητε τὸ θέμα. Πιστεύω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ μὴ ἀφήσωμεν τὴν κοινὴν γνώμην νὰ θεωρήσῃ ἡμᾶς τοὺς πέντε οἱ ὁποῖοι περιλαμβανόμεθα εἰς αὐτὴν τὴν διάταξιν ὡς ὑπευθύνους διὰ μίαν διάκρισιν ἡ ὁποία δὲν βασίζεται ἐπὶ ὀρθῶν καὶ ἠθικῶν κριτηρίων. Ἡ διάκρισις αὕτη εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν Δημοκρατίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ εἰς τὴν Δημοκρατίαν ἡ προϋπόθεσις τῆς Πρωθυπουργίας ὡς ἀναγκαία διὰ τὴν ὕπαρξιν τῆς ἰδιότητος τοῦ πλήρους Ἀρχηγοῦ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπειδὴ πράγματι πιστεύω ὅτι εἶναι ἀνάγκη οἱ Ἀρχηγοὶ νὰ μὴ συναγωνίζωνται εἰς τὴν ἐκλογικήν των περιφέρειαν τοὺς συνυποψηφίους των οἱ ὁποῖοι κατ’ ἀρχὴν ὑποτίθεται ὅτι εἶναι ὀπαδοί των, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καταλήξωμεν μᾶλλον εἰς τὴν ἐπέκτασιν τοῦ περιεχομένου τῆς διατάξεως καὶ οὐχὶ εἰς τὴν πλήρη διαγραφήν. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, ὑπάρξῃ θέμα μεταξὺ τῆς διατάξεως ὅπως ἔχει ψηφισθῆ καὶ τῆς πλήρους διαγραφῆς, θὰ προτείνω τὴν πλήρη διαγραφὴν παρὰ τὴν διατήρησιν τῆς διατάξεως ἡ ὁποία θὰ ἐκθέσῃ τὸ κῦρος ἡμῶν αὐτῶν, ἐκείνων δηλαδὴ οἱ ὁποῖοι περιλαμβάνονται εἰς τὴν διάταξιν αὐτήν, καὶ θὰ ἐκθέσῃ καὶ τὸ κῦρος τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τὸ κῦρος τῆς Δημοκρατίας. (Χειροκροτήματα).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κ. Γιαννούσης ἔχει τὸν λόγον.

§110Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Ἡ παράγραφος 3 ὡς ἐψηφίσθη ἔχει ὡς προϋπόθεσιν περιφέρειαν ἐκλέγουσαν πλέον τῶν 11 βουλευτῶν. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συμπληρωθῇ καὶ διὰ τὴν περίπτωσιν περιφερειῶν ἐκλεγουσῶν ὀλιγωτέρους βουλευτάς. Ἐπίσης νομίζω, ὅτι ἡ παράγραφος 4, ἡ ὁποία ὁμιλεῖ περὶ Ἀρχηγοῦ Κόμματος νὰ συμπληρωθῇ ἐφ’ ὅσον ἡ περιφέρεια, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκλέγονται ἔχει βουλευτὰς μέχρι δέκα.

§111Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Ὑπάρχει σχετικὴ τροπολογία τὴν ὁποίαν θὰ εἰσηγηθῇ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν;

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ κάμετε ὀλίγην ὑπομονὴν καὶ ἔχει ὡρισμένας τροπολογίας ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§113Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἶναι σύμφωνον νὰ μὴ ὑπάρξῃ διάκρισις μεταξὺ Ἀρχηγῶν Κομμάτων πρώην Πρωθυπουργῶν καὶ μὴ πρώην Πρωθυπουργῶν. Ὀρθὸν εἶναι νὰ μὴ ὑπάρξουν δύο κατηγορίαι Ἀρχηγῶν, πρώτης καὶ δευτέρας κατηγορίας. Φρονοῦμεν ὅτι ἡ ἐξίσωσις, ἡ ὁποία ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τοῦ βήματος, εἶναι ἡ περισσότερον πρέπουσα καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν συνιστῶμεν νὰ γίνῃ τροποποίησις τῆς σχετικῆς διατάξεως.

§114Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἐδάφιον 6 ἀναφέρεται εἰς τὸ χειρόγραφον ψηφοδέλτιον. Γνωρίζομεν πόση ἐγένετο κατάχρησις τοῦ χειρογράφου ψηφοδελτίου ἐπὶ σκοπῶν ἀποκαλύψεως τοῦ μυστικοῦ τῆς ψηφοφορίας. Πρέπει νὰ ἐξουδετερωθῇ τὸ μειονέκτημα αὐτὸ τοῦ χειρογράφου ψηφοδελτίου καὶ προτείνω νὰ προστεθῇ ὅτι τὸ χειρόγραφον ψηφοδέλτιον λαμβάνεται ἀπὸ τὴν Ἐφορευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ τίθεται ἡ σφραγὶς ἐπ’ αὐτοῦ. Ὅταν δὲν γνωρίζῃ γράμματα ὁ ψηφοφόρος, προβλέπεται ὅτι ὁ δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος ἀναγράφει τὸ ὄνομα ἢ θέτει τὸν σταυρόν. Ἡ ἐπιμονή σας νὰ ἀφήσητε ὡς ἔχει ἡ διατύπωσις δὲν ἔχει ἄλλο νόημα παρὰ ὅτι θέλετε νὰ διατηρηθῇ ἡ διατύπωσις διὰ νὰ ἀσκηθῇ ψυχολογικὴ βία εἰς τοὺς ἐκλογεῖς διὰ τοῦ χειρογράφου ψηφοδελτίου. Ἐὰν δὲν ἀποβλέπετε εἰς αὐτό, νὰ δεχθῆτε τὴν τροπολογίαν ποὺ προτείνω.

§115Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Διατὶ ἀφήσατε τὴν διάταξιν αὐτὴν εἰς δύο νόμους τοὺς ὁποίους ἐκάματε;

§116Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ἡ διάταξις αὐτὴ ὑπῆρχεν εἰς ὅλους τοὺς ἐκλογικοὺς νόμους.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ζάκκας ἔχει τὸν λόγον.

§118Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὸ προνόμιον τὸ ὁποῖον καθιεροῦται διὰ τοῦ νομοσχεδίου σχετικῶς μὲ τοὺς σταυροὺς προτιμήσεως τῶν Ἀρχηγῶν κομμάτων τῶν διατελεσάντων Πρωθυπουργῶν. Εἶναι θλιβερόν, κύριοι βουλευταί, νὰ συζητῶμεν τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ ἀπευθυνόμενοι πρὸς τὸν λαὸν νὰ ζητοῦμεν τὴν ψῆφον του καὶ νὰ δημιουργοῦμε προνόμια. Ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τὸν συνάδελφον τῆς Ἀργολιδοκορινθίας ὅτι ἐφ’ ὅσον εἰς ἕνα ψηφοδέλτιον ἑνὸς κόμματος μετέχῃ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος, προϋποτίθεται ἡ συγκατάθεσις τῶν ἐκλογέων. Αὐτὸ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν. Ἐκλογὴ δὲν σημαίνει κατὰ τεκμήριον ἐκλογή. Ἐκλογὴ σημαίνει νὰ ἐκλέγωνται ὅλοι μὲ τὸν ἴδιον τρόπον καὶ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐπιπέδου τοποθετούμενοι καὶ ὅτι οἱ πάντες ὑπόκεινται εἰς τὴν προτίμησιν τῶν ἐκλογέων των. Ἐὰν ὑπάρχῃ διαμάχη μεταξὺ Ἀρχηγοῦ καὶ συνυποψηφίου τοῦ Κόμματός του δὲν ἔχει σημασίαν, διότι ὀφείλουν ὅλοι νὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ τὸν λαόν. Θὰ πρέπει, λοιπόν, καὶ διὰ τοὺς Ἀρχηγοὺς νὰ ὑπάρχῃ ἕνα θερμόμετρον διὰ νὰ ἀντιλαμβάνωνται ἐὰν εἶναι ἢ ὄχι ἐν ἁρμονίᾳ μὲ τοὺς ἐκλογεῖς των. Ἐὰν ὁ Ἀρχηγὸς εἶναι πραγματικὸς ἡγέτης τοῦ κόμματος δὲν ἔχει νὰ φοβηθῇ ποτὲ ἀπὸ τὰς ψήφους τῶν ἐκλογέων. Δὲν εἶναι ἀνάγκη ἐκ τοῦ νόμου νὰ θεωρῆται ὅτι ἔχει ὅλας τὰς ψήφους. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θεωροῦμεν τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος ὡς κείμενα τὰ ὁποῖα ἠμποροῦμε νὰ τὰ φτιάχνωμεν, ὡς θέλωμεν ἡμεῖς, ὡσὰν νὰ εἶναι ἀπὸ ἐλαστικόν, τὰ ὁποῖα μεγαλώνουν ἢ μικραίνουν ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν σχέσεων μεταξύ μας. Ὄχι. Θὰ πρέπει νὰ ἐφαρμόζωνται ἀτέγκτως, ἰδίως δὲ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν ἀπὸ τὸν λαόν. Πάντως πρέπει νὰ ἐκλέγωνται μὲ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ καὶ ὄχι μὲ τεκμήρια.

§119Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, θέλω νὰ διατυπώσω τὴν ἄποψιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ διάκρισις μεταξὺ πρώην Πρωθυπουργῶν, διατελεσάντων Πρωθυπουργῶν, καὶ Ἀρχηγῶν κομμάτων. Πρέπει ἡ διάταξις νὰ γενικευθῇ. Νομίζω δέ, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἐφ’ ὅσον οἱ ψηφίζοντες τὸ κόμμα ὑποτίθεται, ὅτι ἀναγνωρίζουν καὶ τὸν Ἀρχηγὸν εἶναι ὀρθὸν καὶ ἐπὶ πλέον δὲν εἶναι ὀρθὸν ἰδίως ἐκεῖ ὅπου ἐπικρατεῖ ἡ μονοσταυρία, νὰ ὑπάρχῃ ἡ διαμάχη μεταξὺ τοῦ ὑποψηφίου καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ. Ὑποστηρίζω τὴν ἄποψιν, ὅτι πρέπει τοῦτο νὰ καθορισθῇ, ὅτι καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ θὰ ἐκλέγωνται ἄνευ σταυρῶν. Ὑποστηρίζω δέ, ὅτι εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ Ἀρχηγοῦ νὰ δοθῇ καὶ μία εὐρυτέρα ἔννοια, ὅτι Ἀρχηγὸς κόμματος θεωρεῖται, εἴτε Ἀρχηγὸς εἶναι, εἴτε κοινοβουλευτικὸς ἐκπρόσωπος. Νομίζω, ὅτι ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν θὰ ἔπρεπε νὰ γενικευθῇ ἡ διάταξις καὶ νὰ δοθῇ ἡ προσήκουσα λύσις.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ κύριος Κωνσταντῖνος Καραμανλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§121Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν ἀρχικὴν διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου προεβλέπετο ὅτι καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων θὰ πρέπει νὰ ἐκλέγωνται διὰ σταυρῶν. Κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι ἐπεκράτησεν ἡ ἀρχὴ τῆς μονοσταυρίας, διετυπώθη ἀπὸ μέρους τοῦ κυρίου Γόντικα καὶ ἄλλων συναδέλφων ἡ τροπολογία ἡ ἀφορῶσα τοὺς σταυροὺς τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, περιοριζομένη εἰς τὰ πρόσωπα τῶν πρώην Πρωθυπουργῶν. Ἡ τροπολογία αὐτή συνεζητήθη καὶ ἐγένετο δεκτὴ καθ’ ἣν στιγμὴν ἀπουσίαζον τῆς αἰθούσης. Συμφωνῶ μὲ τὴν ἄποψιν ὅτι ὅπως διετυπώθη ἡ τροπολογία εἶναι πλημμελής. Διότι, ἢ πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καθ’ ἣν καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων θὰ ἐκλέγωνται μὲ ψήφους προτιμήσεως ἢ πρέπει νὰ ἀποδεχθῶμεν ὅπως ἐκλέγωνται ὅλοι οἱ Ἀρχηγοὶ ἄνευ σταυρῶν προτιμήσεως. Ἡ προσωπική μου ἄποψις εἶναι ὑπὲρ τῆς πρώτης ἀρχῆς, δηλαδὴ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων θὰ ἐκλέγωνται βάσει τῶν ψήφων προτιμήσεως, ὅπως ὅλοι οἱ ὑποψήφιοι. Ἐὰν τοῦτο δὲν δεχθῇ ἡ Βουλή, προσωπικῶς δὲν θὰ εἶχα ἀντίρρησιν νὰ διατυπωθῇ κατὰ τρόπον γενικὸν ἡ τροπολογία.

§122Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι δύο θέματα χωριστά, κύριε Πρόεδρε. Ἂς λήξῃ τὸ πρῶτον θέμα, τὸ θέμα τῶν σταυρῶν, καὶ ἂς ἔλθωμε κατόπιν εἰς τὸ θέμα τῶν χειρογράφων.

§123Β. ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐρωτήσω ἐὰν ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Κανελλοπούλου, ἀφεώρα τοὺς ἐντὸς τῆς Βουλῆς Ἀρχηγοὺς διατελέσαντας Πρωθυπουργοὺς ἢ καὶ τοὺς ἐκτὸς αὐτῆς. Μίαν διευκρίνισιν παρακαλῶ.

§124Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἰδική μου ἄποψις, εἶναι ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ διάκρισις μεταξὺ Ἀρχηγῶν γενικῶς. Ἡ ἔννοια τοῦ Ἀρχηγοῦ, εἶναι συνυφασμένη, ὅταν γίνωνται ἐκλογαί, μὲ τὴν πρὸς τὸν Ἄρειον Πάγον δήλωσιν καὶ οὐχὶ μὲ τὴν προϊστορίαν ἐν τῇ Βουλῇ. (...... (Θόρυβος....). Αὐτὴ εἶναι ἡ ὀρθὴ τοποθέτησις. Οὐδὲν προσωπικὸν συμφέρον ἔχω, ὑποστηρίζων τοῦτο, ἀλλὰ θέλω καὶ ἐπιμένω νὰ εἶμαι ἀντικειμενικός. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ παρελθὸν νὰ ἀποτελῇ τὸ κριτήριον τοῦ μέλλοντος. Καὶ ἡ ἵδρυσις ἑνὸς κόμματος αὔριον, μὲ Ἀρχηγὸν ὁ ὁποῖος θὰ κατέλθῃ μὲ τὸ κόμμα του εἰς τὰς ἐκλογάς, ἀποτελεῖ πραγματικότητα, ἡ ὁποία εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον θὰ προσλάβῃ τὴν νομικήν της κύρωσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν δίδω εἰς τὸν ἀγαπητὸν συνάδελφον κύριον Βασιλικόν.

§125Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤμην διατεθειμένος νὰ δεχθῶ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει ἐν σχέσει μὲ τοὺς σταυροὺς προτιμήσεως, ἀλλὰ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐφαρμοσθῇ μονοσταυρία, ὁ Ἀρχηγὸς θὰ ἔλθῃ εἰς ἄμεσον προστριβὴν μὲ τοὺς συνυποψηφίους του καὶ αὐτὸ εἶναι ἕνα πρᾶγμα δυσάρεστον. Θὰ ἐπρότεινα νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ πολυσταυρία εἰς ὅλας τὰς περιφερείας.

§126ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι.

§127Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ κατ’ ἄλλον τρόπον.

§128Π. ΝΤΕΝΤΙΔΑΚΗΣ. Τὸ 1932 ἐφηρμόσθη ἀναλογική. Εἰς τὸν Πειραιᾶ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ συνδυασμοῦ ἦτο ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ὁ ὁποῖος ἐπῆρε 19.700 σταυροὺς καὶ μετέπειτα ἦλθον ἐγὼ μὲ 650 σταυρούς. Θέλω νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς δὲν ἐμποδίζει καθόλου, θὰ πάρῃ σταυρούς, ἀλλὰ θὰ ἔλθουν κατὰ σειρὰν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν τοὺς ὀλιγωτέρους σταυρούς.

§129Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Διὰ νὰ λυθῇ τὸ θέμα ἔκαμον συγκεκριμένην πρότασιν, ὅτι θὰ πρέπει καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων νὰ ἐκλέγωνται μὲ σταυρούς.

§130Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. Δὲν μοῦ ἀρέσει νὰ διαφωνῶ μὲ τὸν ἀγαπητὸν Συναρχηγὸν τῶν Λαϊκῶν, ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ παρατηρήσω ὅτι οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων δὲν καθιεροῦνται οὔτε μὲ τὰς δηλώσεις εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον, οὔτε μὲ τεκμήρια. Οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καθιεροῦνται καὶ αὐτοὶ μὲ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ καὶ ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς ἐλλείψεως τῶν σταυρῶν δὲν ἀποδεικνύεται. Ἀποδεικνύεται ἡ θέσις τῶν στελεχῶν. Εἶναι ἀνάγκη καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ νὰ λάβουν τὸ βάπτισμα τῶν Ἀρχηγῶν, ὅπως ἀγωνιζώμεθα ἡμεῖς. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ ὑπάρξῃ οἱαδήποτε δυσχέρεια μεταξὺ τοῦ Ἀρχηγοῦ καὶ τῶν ὀπαδῶν, διότι ὁ Ἀρχηγὸς ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλεται εἰς τὸ κόμμα του ἔχει τὸν σεβασμὸν τῶν ὀπαδῶν καὶ παίρνει τοὺς σταυροὺς καὶ τὰς ἀναλογίας τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κύριος Ντεντιδάκης, ἀναλογίαι αἱ ὁποῖαι τιμοῦν καὶ τὸν Ἀρχηγὸν καὶ τὸν ὀπαδὸν καὶ τοιούτους θὰ πάρουμε καὶ ἡμεῖς ὅταν θὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὸν αὐτὸν συνδυασμὸν μὲ τὸν Ἀρχηγόν μας. Νομίζω ὅτι ἐξυπηρετεῖται καὶ τὸ κῦρος τῶν Ἀρχηγῶν καὶ ἐὰν καθιερώσωμεν τοὺς σταυροὺς διὰ τοὺς Ἀρχηγούς.

§131Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιθυμῶ νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸ Σῶμα ὅτι ἡ ὀρθόδοξος ἐφαρμογὴ τῆς ἀναλογικῆς εἰς τὰς ἄλλας Δημοκρατικὰς Χώρας, γίνεται μὲ καθιέρωσιν ἀπὸ τὸ Κόμμα τῆς σειρᾶς ὑποψηφίων. Εἰς τὴν ἰδικήν μας περίπτωσιν, ὑπάρχει μόνον ἡ πρόταξις τοῦ Ἀρχηγοῦ. Εἶναι προφανές, ὅτι, ὅταν πρόκειται περὶ ἑνὸς σταυροῦ δὲν ὑπάρχει μόνον ἀντιδικία τοῦ Ἀρχηγοῦ πρὸς τοὺς συναδέλφους του συνυποψηφίους. Δημιουργεῖται κρίσις συνειδήσεως διὰ τοὺς ὀπαδούς. Τί θέλετε νὰ κάμουν; Ἐὰν δώσουν τὸν σταυρὸν εἰς τὸν Ἀρχηγόν, τότε οἱ ἄλλοι ὑποψήφιοι δὲν θὰ λάβουν κανένα σταυρόν. Ἐὰν ψηφίσουν ἕνα ὑποψήφιον, εἶναι ὡς νὰ ἀποδοκιμάζουν τὸν Ἀρχηγόν. Καὶ δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ἐπιθυμία των. Διὰ τοῦτο, ὅπου ὑπάρχει μονοσταυρία, εἶναι στοιχειῶδες οἱ Ἀρχηγοὶ νὰ μὴ ἔχουν ἀνάγκην σταυροῦ.

§132Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Λυποῦμαι, διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Ντεντιδάκην, ὁ ὁποῖος φαίνεται ὅτι λόγῳ τῶν ἐτῶν, τὰ ὁποῖα παρῆλθον, ἐλησμόνησεν ὅτι τότε τὰ πράγματα εἶχον ἄλλως. Δὲν ὑπῆρχε μονοσταυρία, διότι ἐὰν συνέβαινε τοῦτο, ὄχι ὁ κ. συνάδελφος, ἀλλὰ οὐδεὶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τύχῃ σταυροῦ, ἐκτὸς τοῦ Ε. Βενιζέλου. Ὑπῆρχον διαγραφαὶ καὶ δι’ αὐτὸ συνέβη ὥστε ὁ Σκολόπουλος νὰ συγκεντρώσῃ ψήφους περισσοτέρους. Ἐὰν ὑπῆρχε μονοσταυρία ἀπορῶ πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις ὅτι θὰ ὑπῆρχεν ὑποψήφιος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος θὰ ἔπαιρνεν ἕνα σταυρόν.

§133Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν πρακτικήν. Ἐὰν ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀρχὴ νὰ παίρνουν σταυροὺς οἱ Ἀρχηγοὶ εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς μονοσταυρίας, ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἀποτύχουν, διότι δὲν θὰ καταδεχθῇ ὁ Ἀρχηγὸς νὰ ζητήσῃ σταυρούς. Σᾶς ὑπενθυμίζω ἐν προκειμένῳ, τί ἐγένετο μὲ τὸν μακαρίτην Γκότσην, τὸν Ἰωάννην Ράλλην καὶ τὸν Θεμιστοκλῆν Σοφούλην. Θέλετε νὰ συμβῇ καὶ τώρα τὸ ἴδιον; Ποῖος θὰ φροντίσῃ διὰ τὸν Ἀρχηγόν; Δι’ αὐτὸ ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως φρονῶ ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἐξαιρεθοῦν οἱ Ἀρχηγοί.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γόντικας, ἔχει τὸν λόγον.

§135Δ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Λυποῦμαι, διότι διὰ τῆς τροπολογίας μου, ἔδωσα ἀφορμὴν νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις αὐτή. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὅμως, ἡ τροπολογία αὐτὴ ἐψηφίσθη δὶς ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, καὶ ἐφ’ ὅσον ἐψηφίσθη φρονῶ ὅτι οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, καὶ λυποῦμαι διότι οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων σήμερον συμφωνοῦν μὲ τὴν ἐκ νέου συζήτησιν ταύτης, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ κ. Κανελλόπουλος. Δυστυχῶς, δὲν ἦτο προχθὲς ἐδῶ ὁ κ. Κανελλόπουλος, ὁπότε θὰ ἠδύνατο νὰ προβάλῃ τὰ ὅσα εἶπεν. Ἤδη τώρα ἔχει ληφθῆ ἀπόφασις καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν.

§136Π. ΝΤΕΝΤΙΔΑΚΗΣ. Ἐπιθυμῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ μείνῃ ἡ Βουλὴ μὲ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἐγὼ δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς. Ἐπιμένω ὅτι τὸ 1932 ἦτο εἷς καὶ μόνον σταυρός. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο θέμα τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Παπαπολίτης, ὅτι ὁ Σβολόπουλος ἐπέρασεν τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον κατὰ 1.200 σταυρούς, αὐτὸ ἐγένετο τὸ 1933 ὅτε ἴσχυε τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἐπετρέπετο ἡ μία διαγραφή.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ κάμω μίαν ἔκκλησιν. Νομίζω ὅτι ἀρκετὴν ὥραν ὁμιλοῦμεν ἐπὶ ἑνὸς θέματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου, ἐπὶ τέλους, οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων ἐξέθεσαν τὰς ἀπόψεις των.

§138Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ὡς δικαιολογητικὸς λόγος τῆς ἐξαιρέσεως τῶν Ἀρχηγῶν, προεβλήθη ὅτι δὲν θὰ πρέπει νὰ ἔρχωνται εἰς ἀνταγωνισμὸν μετὰ τῶν βουλευτῶν των. Αὐτὸς ὁ δικαιολογητικὸς λόγος δὲν ὑφίσταται ὅπου ὑπάρχει πολυσταυρία. Τὸ ζήτημα ὑφίσταται ὅπου ὑπάρχει μονοσταυρία. Ὅλα διορθώνονται ἐὰν ψηφίσωμεν μίαν διάταξιν, ἡ ὁποία νὰ λέγῃ, ὅτι εἰς τὰς περιφερείας ὅπου ὑπάρχει μονοσταυρία, ἐὰν ὑπάρχῃ καὶ ὑποψήφιος Ἀρχηγὸς Κόμματος, νὰ ἐπιτρέπωνται δύο σταυροί.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ἔχει τὸν λόγον.

§140Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις. Τὸ πρόβλημα δημιουργεῖται ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι ὑπάρχουν πολλὰ Κόμματα καὶ πολλοὶ Ἀρχηγοί· γνωρίζετε δὲ ὅτι τὸ γεγονὸς αὐτὸ δημιουργεῖ πολλὰ προβλήματα καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας καὶ εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλίου. Δὲν εἶναι δυνατόν, λοιπόν, νὰ καθιερωθῇ τὸ προνόμιον αὐτό, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν 20, 25, 30 Ἀρχηγοί, οἱ ὁποῖοι θὰ κάμουν χρῆσιν αὐτοῦ. Συμφωνῶ μὲ τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ μία δυσαρέσκεια καὶ εἷς ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ τῶν Ἀρχηγῶν καὶ βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ πολιτεύωνται εἰς τὸν αὐτὸν Νομόν. Φρονῶ, ὅτι εἶναι δυνατόν, νὰ καταθέσωμεν μίαν διάταξιν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας εἰς τὰς περιφερείας ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας θὰ ἡγῆται τοῦ Συνδυασμοῦ ὁ Ἀρχηγὸς Κόμματος, θὰ ἐπιτρέπεται διπλοῦς σταυρός, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἡ δυνατότης νὰ δίδεται προτίμησις διὰ μὲν τοῦ ἑνὸς σταυροῦ εἰς τοὺς Ἀρχηγούς, διὰ δὲ τοῦ ἑτέρου σταυροῦ εἰς τὸν πολιτευτήν.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ μόνον τὸ ψηφοδέλτιον τοῦ Κόμματος ἢ δι’ ὅλα τὰ ψηφοδέλτια;

§142Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Μόνον τοῦ Κόμματος, τοῦ ὁποίου Ἀρχηγὸς μετέχει τοῦ συνδυασμοῦ. Δηλαδὴ μόνον προκειμένου περὶ συνδυασμοῦ, τοῦ ὁποίου θὰ ἡγῆται ὁ Ἀρχηγὸς Κόμματος, θὰ τίθεται δεύτερος σταυρός. Προτείνω τὴν λύσιν αὐτήν, ὡς μέσην λύσιν, διὰ τὸν λόγον ὅτι ἀναγνωρίζω τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας δημιουργεῖ ὁ ἕνας σταυρός, ὅταν μετέχῃ ὁ Ἀρχηγός. Ἀλλὰ δὲν δέχομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ προνόμιον τῆς ἄνευ σταυροῦ ἐκλογῆς τοῦ Ἀρχηγοῦ νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ὅλους τοὺς Ἀρχηγούς, διότι εἰς τὴν χώραν μας συμβαίνει, καλῶς ἢ κακῶς, νὰ ὑπάρχουν πολλοὶ Ἀρχηγοὶ Κομμάτων.

§143Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε. θὰ συμβῇ τὸ ἑξῆς: Οἱ μὲν ἐκλογεῖς τοῦ ἑνὸς συνδυασμοῦ θὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ βάζουν δύο σταυροὺς ἐφ’ ὅσον εἰς τὸ ψηφοδέλτιον συμπεριλαμβάνεται καὶ ὁ Ἀρχηγός, οἱ δὲ ἐκλογεῖς τοῦ ἑτέρου συνδυασμοῦ θὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ βάζουν ἕνα σταυρόν.

§144Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ἤθελον νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἄποψιν τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξε καὶ ὁ κ. Χαβίνης. Ἐπίσης ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι δυνατὸν ἡ ἐν λόγῳ διάταξις νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀντισυνταγματική, διότι διὰ τοὺς πολίτας τῆς αὐτῆς περιφερείας θὰ καθορίζεται διάφορος τρόπος ψηφοφορίας. Οἱ τοῦ Α συνδυασμοῦ θὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ δίδουν δύο σταυρούς, οἱ τοῦ Β συνδυασμοῦ θὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ δίδουν ἕνα σταυρόν.

§145Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Αἱ ἀντιρρήσεις ἐπὶ τῆς διατάξεως ταύτης προῆλθον, κύριε Πρόεδρε, μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι προβάλλεται μέγας ἀριθμὸς ὡς ὑποψηφίων Ἀρχηγῶν, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν κοινὴν ἀντίληψιν δὲν θὰ πρέπει νὰ τύχουν τοῦ προνομίου τούτου. Δι’ αὑτὸ προτείνω ἡ ἐξαίρεσις νὰ ἰσχύσῃ δι’ ἐκείνους μόνον τοὺς Ἀρχηγούς, οἱ ὁποῖοι διετέλεσαν Πρωθυπουργοί, ἢ Ἀρχηγοὶ εἰς τὴν προηγουμένην τῶν ἐκλογῶν Βουλήν.

§146Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, κύριε Πρόεδρε, τὸ θέμα τοῦτο ἐπὶ πολὺ μᾶς ἀπησχόλησε καὶ τώρα βλέπω ὅτι τὸ αὐτὸ ἐπαναλαμβάνεται. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη λύσις, παρουσιάζουν πλεονεκτήματα καὶ μειονεκτήματα. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις καὶ νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν διάταξιν ὡς ἔχει, δοθέντος ὅτι ὑπὲρ αὐτῆς ἐξεφράσθη τὸ Σῶμα.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μακρῆ ἔχει ὡς ἑξῆς: «....(ἀναγινώσκει)....».

§148Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Δὲν ἀντιλαμβάνομαι διατὶ διὰ πρώτην φορὰν θὰ γίνῃ διάκρισις μεταξὺ Ἀρχηγῶν ἀνεγνωρισμένων ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ μὴ ἀνεγνωρισμένων. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἀντιλαμβάνομαι τί κρύπτεται ὄπισθεν τῆς ὀψίμου αὐτῆς διατυπώσεως. Ἡ διάταξις ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη μὲ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Ε.Ρ.Ε., δὲν κάμνει τοιαύτην διάκρισιν. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ κάμνωμεν τοιαύτας διακρίσεις.

§149Η. ΗΛΙΟΥ. Συμπληρώνων τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος ἐκπρόσωπος τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἔχω νὰ εἴπω ὅτι, ἐὰν σκεφθῶμεν τὴν πρόσφατον κοινοβουλευτικὴν ἱστορίαν τῆς γενεᾶς μας καὶ ἐφαρμόσωμεν ἀναδρομικῶς τὴν διάταξιν, ὡς διατυποῦται ἀπὸ τὸν ἐκ Φλωρίνης ἀξιότιμον κύριον συνάδελφον, θὰ ἔπρεπε εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ Ἰανουαρίου 1924 νὰ μὴ θεωρῆται λ. χ. Ἀρχηγὸς Κόμματος ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, διότι εἶχεν ἀποτύχει εἰς τὰς προηγουμένας ἐκλογὰς καὶ δὲν μετεῖχε τῆς Βουλῆς τοῦ 1920. Ἐπίσης ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Ε.Ρ.Ε. ἱδρύσας τὸ Κόμμα του, ἐκτὸς ἂν δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἱδρύσας τὸ Κόμμα του μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, δὲν ἔχει τὰ προσόντα τοῦ Ἀρχηγοῦ. Θὰ ἐφθάνομεν, δηλαδή, ἐκ λόγων, οἱ ὁποῖοι φωτογραφικῶς εἶναι ἀνάγλυφοι ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐκ λόγων ἀποκλεισμοῦ ὡρισμένων Ἀρχηγῶν, τοὺς ὁποίους τὸ σύστημα ἀπέκλεισε, τὸ τελευταῖον, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν κατὰ τὸν Κανονισμὸν Ἀρχηγοὶ Κόμματος, ἐντὸς τῆς Βουλῆς, θὰ ἐφθάνομεν εἰς κἄτι τι κοινοβουλευτικῶς καὶ ἱστορικῶς παράλογον καὶ συγχρόνως μικρόψυχον. Ἐγὼ νομίζω ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον.

§150Β. ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ. Τὸ συζητούμενον θέμα, κύριε Πρόεδρε, ἔχει ἀναμφισβητήτως προσωπικὸν χαρακτῆρα καὶ συνδέεται μὲ τὴν εὐθιξίαν τῶν παρισταμένων κ. κ. Ἀρχηγῶν. Δι’ αὐτὸ προτείνω νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις καὶ νὰ ἐρωτηθῇ τὸ Σῶμα ἐὰν ἐμμένῃ εἰς τὴν ἀρχικήν του ἀπόφασιν.

§151Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀποσύρω τὴν τροπολογίαν μου.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπαρχούσης ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἑτέρας τροπολογίας, ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἐὰν δέχεται τὴν διάταξιν ταύτην ὡς ἐψηφίσθη κατὰ τὴν αʹ συζήτησιν. Παρακαλῶ οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι).

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Συνεπῶς, ἡ διάταξις αὕτη ἐγένετο δεκτὴ ὡς ἐψηφίσθη κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν.

§154Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ πρέπει, κύριε Πρόεδρε, νὰ διευκρινισθῇ τὸ ἑξῆς: Εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν ὑπάρχουν δύο Κόμματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν δύο συναρχηγούς ἕκαστον. Καὶ οἱ δύο αὐτοὶ συναρχηγοί, θεωροῦνται ὡς Ἀρχηγοὶ Κόμματος, κατὰ τὴν παράγραφον 6 τοῦ παρόντος ἄρθρου.

§155ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§157Ν. ΛΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, ἕνεκα τῆς παραδοχῆς τῆς μονοσταυρίας, διὰ τὰς περιφερείας τὰς ἐκλεγούσας μέχρι δέκα βουλευτὰς καὶ τῆς πολυσταυρίας διὰ τὰς περιφερείας, τὰς ἐκλεγούσας 11 καὶ ἄνω βουλευτάς, εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνουν καὶ ἕτεραι δύο τροποποιήσεις εἰς τὸ ἄρθρον 107 τοῦ Κώδικος περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας. Ἡ δευτέρα τροποποίησις ἔχει ὡς ἑξῆς: «...... (ἀναγινώσκει)......». Αἱ τροποποιήσεις αὗται εἶναι σαφεῖς καὶ δὲν χρήζουν ἀναπτύξεως. Δι’ αὐτῶν προσαρμόζονται αἱ τροποποιούμενοι διατάξεις πρὸς τὰς περὶ ψήφων προτιμήσεως διατάξεις τῶν παραγράφων 1 καὶ 2 τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 9 τοῦ σχεδίου. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν τροπολογίαν τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος τοῦ Ἐργαζομένου Λαοῦ κ. Ἀλλαμανῆ, παρατηρῶ ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῆς, προσθέτει τὴν σύνταξιν τοῦ ψηφοδελτίου ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς ψηφοφορίας καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας, εἶναι δυσχερής, δύναται δὲ νὰ ἐπιφέρῃ καὶ ἀταξίαν εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς ψηφοφορίας. Διότι ἡ σύνταξις τοῦ ψηφοδελτίου ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἐκλογέως ἀπαιτεῖ χρόνον τινά. Ἐκτὸς τούτου εἰς πολλὰ ἐκλογικὰ τμήματα πολλοὶ ἐκλογεῖς εἶναι ἀγράμματοι. Ἑπομένως ἡ σύνταξις τοῦ ψηφοδελτίου θὰ γίνεται ὑπὸ τῶν μόνων μενόντων ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς ψηφοφορίας μελῶν τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἀπασχόλησις δὲ τούτων εἰς τὴν σύνταξιν τῶν ψηφοδελτίων τῶν ἀγραμμάτων ἐκλογέων δύναται νὰ ἐπιφέρῃ βραδύτητα καὶ ἀταξίαν εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς ψηφοφορίας, προσέτι δὲ ἐκ τῆς συντάξεως τῶν ψηφοδελτίων ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς δύναται νὰ παραβιάζηται ἡ μυστικότης τῆς ψήφου. Ὁπωσδήποτε ἡ ρύθμισις τοῦ θέματος τούτου ἐπαφίεται εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἴμεθα ἐπὶ τῆς παραγράφου 6 τοῦ ἄρθρου 9. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔκαμε μίαν διατύπωσιν, ἡ ὁποία λέγει: «.... (ἀναγινώσκει)....». Νομίζω ὅτι εἶναι λογικαὶ αἱ τροπολογίαι καὶ ἑρμηνεύουν τὸν νόμον.

§159Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ προστεθῇ: «ἢ ἔντυπον ἢ διὰ γραφομηχανῆς».

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, «χειρόγραφον ἢ ἔντυπον ἢ διὰ γραφομηχανῆς».

§161ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§162Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἴδωμεν πολὺ σοβαρῶς τὸ ζήτημα τῶν χειρογράφων ψηφοδελτίων. Βεβαίως ἀφ’ ὅτου τῷ 1923 τὸ πρῶτον κατηργήθη τὸ σφαιρίδιον, καὶ εἰσήχθη τὸ ψηφοδέλτιον, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὅλοι οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι προνοοῦν περὶ χειρογράφων ψηφοδελτίων. Κατήντησεν, ὅμως, εἰς τὴν ἐποχήν μας, εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογὰς καὶ δὴ μετὰ τὴν ἐκλαΐκευσιν τῶν πολυχρώμων μολυβδίδων, κατήντησε τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου παραβιάζεται ἡ μυστικότης τῆς ψηφοφορίας ἡ ὁποία εἶναι κατωχυρωμένη ὄχι μόνον ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ τῆς ὁποίας ἡ παραβίασις ἐπάγεται καὶ ποινικὰς κυρώσεις, καὶ ἀπησχολήθη κατ’ ἐπανάληψιν τὸ Ἐκλογοδικεῖον, κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, μὲ περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας εἰς ὡρισμένα ἐκλογικὰ τμήματα ὅπου ὑπῆρχε σωρεία ψηφοδελτίων τοῦ ἐν τῇ Κυβερνήσει Κόμματος τοῦ διαθέτοντος τὸν κρατικὸν μηχανισμὸν Κόμματος, σωρεία ψηφοδελτίων, ὑπῆρξαν τόσα ψηφοδέλτια χειρόγραφα, τόσων τύπων ὅσοι καὶ οἱ ψηφοφόροι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐξεβιάσθησαν ἢ κατηναγκάσθησαν νὰ ψηφίσουν παρὰ τὴν θέλησίν των καὶ ὑπῆρχεν ὁ ἐκπρόσωπος κατὰ τὴν διαλογήν, ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ Κόμματος ἐκείνου ὁ ὁποῖος εἶχε κατάστιχον καὶ παρατηροῦσεν ἂν εἶναι γραμμένον μὲ μολυβδίδα καὶ εἶχε τὸ ὄνομα τοῦ τάδε ὑποψηφίου πρῶτον, τὸ ψηφοδέλτιον ἀνῆκεν εἰς ἐκεῖνον ἢ εἰς τὸν ἄλλον καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Αὐτὰ τὰ πράγματα τὰ φαυλότατα καὶ τὰ ἀντίθετα πρὸς πᾶσαν πολιτικὴν πρᾶξιν εἶναι καιρὸς νὰ τὰ καταργήσωμεν καὶ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταργηθῇ οὔτε κἂν μὲ τὴν τροπολογίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐκπροσώπου τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, διότι θὰ εἶναι δυνατὸν πάντοτε ἡ σφραγὶς τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία δὲν εἶναι σφραγὶς εἰδικῶς γενομένη, ἀλλὰ λαμβάνεται ἀπὸ τὸ σχολεῖον ἢ τὸν σταθμὸν ἢ ὁπουδήποτε νὰ ἔχῃ χρησιμοποιηθῇ ἀπὸ προηγουμένως πρὸς σφράγισιν λευκῶν ψηφοδελτίων. Θὰ πρέπει νὰ τεθῇ ἀπὸ ἡμᾶς ὅτι χειρόγραφον ψηφοδέλτιον χρησιμοποιεῖται ὑπὸ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία ἐν τῷ πρακτικῷ νὰ κάμῃ τὴν διαστολὴν ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἔντυπα καὶ θὰ πρέπει ὅπου ἐξηντλήθησαν τὰ ἔντυπα ψηφοδέλτια ἑνὸς Κόμματος τότε θὰ πρέπει νὰ γράφωνται ὑπὸ τοῦ Γραμματέως τῆς Ἐπιτροπῆς 10–20 ψηφοδέλτια διὰ νὰ ὑπάρχουν, ὥστε ὅταν ἔρχωνται οἱ ψηφοφόροι νὰ πάρουν χειρόγραφον ψηφοδέλτιον νὰ εὑρίσκουν νὰ πάρουν καὶ τοῦ Κόμματος τοῦ ὁποίου ἐλλείπουν τυχὸν ἔντυπα ψηφοδέλτια.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, μοῦ ὑπεβλήθη μία πρότασις ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας.

§164Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μίαν στιγμήν, κύριε Χαβίνη. Κύριοι βουλευταί, αὐτὴν τὴν στιγμὴν μοῦ ὑπεβλήθη πρότασις ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν σταυρῶν καὶ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν, διότι αἱ παράγραφοι 3 καὶ 4 ἐψηφίσθησαν καὶ δὲν ὑπάρχει θέμα.

§166Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ἐπιθυμῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐκφράσω τὴν βαθυτάτην μου λύπην, διότι ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς συνώμωσε προσωπικῶς ἐναντίον μου διὰ τῆς διακρίσεως τὴν ὁποίαν ἐθέσπισε διὰ τῆς διαστολῆς Ἀρχηγῶν Κομμάτων καὶ Ἀρχηγῶν διατελεσάντων Πρωθυπουργῶν. Ὁμολογῶ ὅτι δοκιμάζω βαθυτάτην πικρίαν δι’ οὐδένα ἄλλον λόγον διότι οὐδεμίαν ἔχω ἀνάγκην διὰ τοὺς σταυροὺς καὶ ὑποστήριξιν, ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς νὰ μὴ ἐξαιροῦνται οἱ Ἀρχηγοὶ τοῦ σταυροῦ. Ἐτιμήθην ἀπὸ τὸν Πειραϊκὸν λαὸν ὅπως ὀλίγοι καὶ ἐξακολουθῶ νὰ περιβάλλωμαι μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην του, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ μόνον ἀποβλέπω. Δὲν δύναμαι, ὅμως, νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶ ὅταν Ἀρχηγοὶ Κομμάτων ἐδέχθησαν αὐτὰς τὰς διακρίσεις εἰς βάρος συναδέλφων. Νομίζω ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν δικαιοῦμαι νὰ μὴ τυγχάνω αὐτῆς τῆς μεταχειρίσεως ἐκ μέρους συναδέλφων. Δὲν μὲ θίγει αὐτὴ ἡ προσωπικὴ ἀντίθεσις, μὲ ἐνισχύει καὶ μὲ τιμᾷ, διότι διαβλέπω αὐτὴν τὴν συνωμοσίαν. Ἐλπίζω θὰ ἀπαντήσῃ ὁ Πειραϊκὸς λαός, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ εἴπω ὅτι ἐφ’ ὅσον κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐπιδοκιμάζεται, διαπιστοῦται μία βαθυτάτη ἠθικὴ κρίσις τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ καὶ ἂς εὐχηθῶμεν νὰ μὴ μετανοήσωμεν ὅλοι, διὰ τὸ κατάντημα εἰς τὸ ὁποῖον ἐφθάσαμεν τὸν Κοινοβουλευτισμόν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε. Π.Ε.Κ., Δ.Κ.Ε.Λ. καὶ Ἀριστερᾶς).

§167Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ χειρογράφου ψηφοδελτίου. Πάντοτε ὁσάκις γίνεται συζήτησις εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἐπανέρχεται τὸ θέμα αὐτὸ καὶ πάντοτε ἀπορρίπτεται, ἡ ἄποψις τὴν ὁποίαν ἔθεσεν ὁ κ. Μπακόπουλος νὰ εἶναι ἔντυπον καὶ μὲ γραφομηχανὴν κ.λ.π., τὸ ψηφοδέλτιον, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει μυστικότης τῆς ψηφοφορίας. Τὸ χειρόγραφον καμμιὰ φορὰ εἶναι ἀπαραίτητον, διότι δὲν ὑπάρχουν ψηφοδέλτια ἑνὸς Κόμματος. Παίρνουν ἕνα ἄσπρο χαρτὶ καὶ γράφουν ἕνα ὄνομα καὶ εἶναι ἔγκυρον τὸ ψηφοδέλτιον. Ἀλλὰ συστηματικῶς νὰ τυποῦνται ψηφοδέλτια μὲ ἕνα ὄνομα ἢ μὲ τὴν γραφομηχανήν, εἶναι ἀπαράδεκτον. Κύριε Πρόεδρε, καμμία Βουλὴ ὁσάκις ἦλθε πρὸς συζήτησιν τὸ θέμα δὲν τὸ ἐδέχθη διότι δὲν τηρεῖται ἡ μυστικότης ψηφοφορίας. Ὅταν θέλω νὰ ἴδω ἂν ἕνας ἐκλογεὺς μὲ ἐψήφισε, τοῦ δίδω ψηφοδέλτιον μὲ γραφομηχανήν, εἰς τὸν ἄλλον δίδω χειρόγραφον. Ὁ κ. Ἠλιοῦ ἔχει δίκαιον εἰς αὐτὸ καὶ προτείνω νὰ μείνῃ ὅπως ἔχει. Τὸ «μὲ γραφομηχανὴν κ.λ.π.», νὰ μὴ γίνῃ δεκτόν.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ παράγραφος 6 τοῦ ἄρθρου 9 γίνεται δεκτή, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος προσέθηκε τὴν λέξιν «ἢ ἔντυπον»;

§169Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὄχι ἔντυπον.

§170ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, δὲν προστίθεται οὔτε τὸ «ἔντυπον», οὔτε «διὰ γραφομηχανῆς» καὶ γίνεται δεκτόν, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§172ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρου 9 ἐν ὅλῳ, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§174ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9 ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἄρθρον 10ον.

§176Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ εἶμαι μεταξὺ τῶν ὑπογραψάντων τὴν αἴτησιν ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας, σημειώνω ὅτι τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Κανονισμοῦ ἀναφέρει ὅτι ὁ Πρόεδρος ἀπαγγέλλει τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας ἡ ὁποία, ἂν ὁ Πρόεδρος κρίνῃ τοῦτο ἀναγκαῖον, ἢ ἂν ἀμέσως μετὰ τὴν ἀπαγγελίαν 15 βουλευταὶ ζητήσωσι τοῦτο, ἐπαναλαμβάνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἀπηγγείλατε τὸ ἀποτέλεσμα, ὑπεγράψαμεν ἀμέσως αἴτησιν ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὴν ἀρνηθῆτε.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπασπύρου, δὲν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὰς στιγμὰς κατὰ τὰς ὁποίας ἐκπνέει τὸ Σῶμα αὐτὸ νὰ μοῦ ὑποβάλετε μομφήν. Ἐνήργησα μετὰ μεγίστης προσοχῆς καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι δὲν παρεβίασα τὸν Κανονισμὸν εἰς τὸ θέμα αὐτό. Ὅταν ἐξήγγειλα τὴν ἀπόφασιν τοῦ Σώματος, οὐδεμία διαμαρτυρία ἠγέρθη ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀκρίβειαν τοῦ ἀποτελέσματος. Διότι αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Κανονισμοῦ. Ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου εἶναι ἐὰν ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις περὶ τοῦ ἀποτελέσματος καὶ οὐχὶ νὰ ἐπανέλθωμεν διὰ νὰ κάμωμεν νέαν ψηφοφορίαν. Τὴν ὥραν ἐκείνην ἦτο πασίδηλος ἡ ἐκδήλωσις τοῦ Σώματος, καὶ οὐδεμία ἀμφισβήτησις ἢ διαμαρτυρία ἠγέρθη. Ἐπροχωρήσαμεν λοιπόν, συμφώνως μὲ τὸν Κανονισμόν, νομίμως καὶ κανονικῶς πλέον εἰς τὴν ἑπομένην παράγραφον καὶ τὴν ὥραν καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν τὴν ἄλλην παράγραφον, ἦλθεν ἡ πρότασις ψηφοφορίας. Ἐὰν ἐψήφιζον ἐγώ, θὰ ἐψήφιζον ὅπως σεῖς, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ λέγητε ὅτι παρέβην τὸ καθῆκον μου. Ἐπομένως ἔπραξα ὀρθότατα τὸ καθῆκον μου καὶ παρακαλῶ νὰ ἄρητε κάθε μομφὴν κατὰ τοῦ Προεδρείου.

§178Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδαμῶς προβλέπεται ἀπὸ τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ συνάδελφος κ. Παπασπύρου, ὅτι πρέπει νὰ διαμαρτυρηθῇ τις διὰ φωνῆς, εἴτε διὰ θορύβου, ἀλλὰ ὅτι χρειάζεται νὰ ὑποβληθῇ παρὰ 15 βουλευτῶν αἴτησις πρὸς ἐνέργειαν ψηφοφορίας, ἡ ὁποία ἐπακολουθεῖ τὴν ἀπαγγελίαν τοῦ ἀποτελέσματος. Χρειάζεται εἰδικὸς χρόνος διὰ νὰ γραφῇ καὶ ὑπογραφῇ ἡ αἴτησις. Αὐτὸς ὁ χρόνος, νομίζω, ἐμεσολάβησε καὶ φρονῶ, ὅτι δὲν ἐφαρμόζεται ὁ Κανονισμός, ἐὰν θελήσητε νὰ εἴπητε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν δέχομαι τὴν αἴτησιν ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας, διότι δὲν ἐφωνάζατε διὰ νὰ διαμαρτυρηθῆτε. Ὁ Κανονισμὸς δὲν θεωρεῖ ὡς προαπαιτουμένην τὴν αἴτησιν πρὸς ἐξακρίβωσιν τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ψηφοφορίας.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἡλιοῦ, ἐπιμένω καὶ πάλιν ἐπὶ τῆς ἀπόψεώς μου, ὅτι ἐφ’ ὅσον οὐδεμία ἀμφισβήτησις διετυπώθη διὰ τὸ ἐξαγγελθὲν ἀποτέλεσμα, δὲν ὑπάρχει πλέον θέμα διὰ τὴν Βουλήν. Καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, ἐπειδὴ δὲν θέλω νὰ μένῃ τὸ ζήτημα ἐκκρεμές, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην της ἐπ’ αὐτοῦ. Παρακαλοῦνται οἱ συμφωνοῦντες μὲ τὰς ἀπόψεις μου, νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι).

§180Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ λησμονῶμεν τὴν μίαν ἡμέραν, ὅ,τι λέγομεν τὴν προηγουμένην. Εἰς πρόσφατον συνεδρίασιν, αὐτὸ τὸ ὑπεστήριξεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων κ. Παπανδρέου, καὶ αὐτὸ ἐγένετο δεκτόν, ἐφ’ ὅσον ὑπάρξῃ πρότασις βουλευτῶν, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦν νὰ γίνῃ ὀνομαστικὴ ψηφοφορία. Καὶ κατόπιν τούτου ἐπηκολούθησεν ὀνομαστικὴ ψηφοφορία.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶχεν ὑποβληθῆ προηγουμένως, κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Π.Ε.Κ., καὶ ἔμεινε τὸ θέμα, ἐὰν πρῶτον πρέπει νὰ γίνῃ δι’ ἀναστάσεως καὶ κατόπιν δι’ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας. Ἐδῶ ἔγινε δι’ ἀναστάσεως. Ἔληξε τὸ θέμα. Οὐδεμία ἀμφισβήτησις προεβλήθη.

§182Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σεῖς εἴπατε προχθές, ὅτι καὶ ἐὰν εἷς ἀκόμη βουλευτὴς ἔχῃ ἀντίρρησιν, τότε ἐφαρμόζεται τὸ ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ καὶ διεξάγεται ὀνομαστικὴ ψηφοφορία. Εἶναι τὰ λόγια τὰ ἰδικά σας, τὰ ὁποῖα εἶναι γραμμένα εἰς τὰ πρακτικά. Συνεπῶς εἶσθε ὑποχρεωμένος, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐφαρμόσητε τὸν Κανονισμὸν καὶ νὰ διεξαχθῇ ὀνομαστικὴ ψηφοφορία.

§183Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§184Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, φοβεῖσθε τὴν ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κατὰ τρόπον ἤπιον νὰ διατυπώνετε τὰς ἀπόψεις σας καὶ ὄχι μὲ φωνάς.

§186Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Διαπράττονται, κύριε Πρόεδρε, ἐγκλήματα κατὰ τοῦ Συντάγματος καὶ σεῖς συνιστᾶτε νὰ χρησιμοποιοῦμεν ἤπιον τρόπον. Κύριε Πρόεδρε νὰ ἀπευθυνθῆτε πρὸς ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκουρέλιασαν τὸ Σύνταγμα.

§187Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι μὲ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἑρμηνεύετε τὰς σχετικὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, καταργεῖτε καὶ τὰς σχετικὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ τὰ σχετικὰ ἄρθρα τοῦ Κανονισμοῦ. Ὅταν τὸ Σύνταγμα λέγῃ ὅτι ἐπακολουθεῖ τῆς δι’ ἀναστάσεως ψηφοφορίας, ὀνομαστικὴ ψηφοφορία καὶ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησις ὡς πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα, εἶναι ἀδύνατον ἀμέσως μετὰ τὴν δι’ ἀναστάσεως ψηφοφορίαν, νὰ ὑπάρξῃ ἔγγραφος αἴτησις τῶν 15 βουλευτῶν, καθ’ ὅσον πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ σύνταξις τῆς αἰτήσεως καὶ ἡ ὑπογραφὴ αὐτῆς. Ἀλλὰ αὐτὴ αὕτη ἡ σύνταξις τῆς αἰτήσεως καὶ ἡ ὑπογραφὴ προϋποθέτει τὴν παρέλευσιν ἑνὸς μικροῦ χρονικοῦ διαστήματος. Αὐτὸ μόνον τὸ διάστημα ἐμεσολάβησε καὶ ἐὰν ἀποδεχθῆτε τὰς ἀπόψεις σας, ὅπως ἀρχικῶς τὰς ἀπεδέχθητε, νομίζω ὅτι καταργεῖτε τὰς σχετικὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ Κανονισμοῦ, τὰς σχετικὰς μὲ τὴν ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν, διότι οὐσιαστικῶς καταργεῖτε τὴν ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν. Νομίζω, ὅτι καὶ ὑμεῖς, κύριε Πρόεδρε, ἀλλὰ καὶ οἱ ἀποδεχόμενοι τὴν ἄποψίν σας, ὑπέχετε σοβαρὰς εὐθύνας διὰ τὴν κατάργησιν θεμελιωδῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς.

§188Γ. ΠΛΑΤΗΣ. Πρῶτον, κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει διάταξις τοῦ Συντάγματος, οὔτε διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς τοιαύτη, ὡς ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖται ὁ κ. συνάδελφος. Ἴσως νὰ διέφυγε τῆς προσοχῆς τοῦ προλαλήσαντος τοῦτο. Τὸ ἄρθρον 71 λέγει ὅτι ἀμέσως μετὰ τὴν ἀναγγελίαν τοῦ ἀποτελέσματος συντάσσεται ἡ αἴτησις δι’ ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν. Βεβαίως, ὅπως λέγουν οἱ κ. κ. συνάδελφοι, χρειάζεται πρὸς τοῦτο χρονικόν τι διάστημα, ἀλλὰ ἐγείρεται εἷς βουλευτὴς καὶ ζητεῖ τὴν διεξαγωγὴν ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας. Ἔτσι ἐγένετο συνήθως. Ἐδῶ δὲν ἔγινεν αὐτό. Συνεπῶς τὸ Προεδρεῖον εὑρίσκεται ἐν ἀπολύτῳ τάξει καὶ πρὸς τὸ παρελθόν, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον ὁ Πρόεδρος εἶπεν ὅτι ἐψηφίσθη καὶ δὲν ἠγέρθησαν βουλευταὶ διὰ νὰ εἴπουν ὅτι ζητοῦν τὴν διεξαγωγὴν ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας.

§189Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει, ὅτι πρέπει ἡ αἴτησις περὶ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας νὰ ὑποβληθῇ ἀμέσως μετὰ τὴν ἐκφώνησιν ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς γνώμης του περὶ τοῦ ἐὰν ἡ ἄλφα ἢ ἡ βῆτα πρότασις ἐγένετο δεκτή. Βεβαίως ἀπαιτεῖται ἓν μικρὸν χρονικὸν διάστημα διὰ τὴν σύνταξιν τῆς αἰτήσεως περὶ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας. Νομίζω ὅτι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἀντελήφθη ὅτι οὔτε ἀμέσως ὑπεβλήθη ἡ πρότασις αὕτη, οὔτε καὶ μετὰ εὔλογον χρονικὸν διάστημα, ἀλλὰ ἀφοῦ παρῆλθεν ἀρκετὸν χρονικὸν διάστημα ἴσως καὶ 20 λεπτῶν τῆς ὥρας. Ἠμπορεῖτε, λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, ἐὰν τυχὸν ἔχητε σεῖς ἀμφιβολίαν, νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν, ἐὰν πράγματι παρῆλθε τόσον χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τῆς αἰτήσεως, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§190Ε. ΜΠΑΚΛΑΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εὐθὺς ὡς ἔγινεν ἡ ψηφοφορία, δι’ ἀναστάσεως, ἡ ὁποία ἔδωσεν ἓν ἀναπάντητον ἀποτέλεσμα, διότι προηγουμένως οἱ κ. κ. Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων εἶχον ἐκφρασθῆ ὑπέρ τῆς ἀπόψεως ὅτι πρέπει νὰ δίδεται σταυρὸς εἰς τοὺς Ἀρχηγοὺς ἀμέσως, ἐπηκολούθησε καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν ἔντιμον μαρτυρίαν σας, ἐν συνεχείᾳ δὲ κατετέθη ἡ αἴτησις ὑπογεγραμμένη, ἀλλὰ σεῖς δὲν τὴν ἀνεκοινώσατε ἀμέσως, διότι εἴχατε διάφορον γνώμην. Ἐφ’ ὅσον τὸ ἄρθρον ἐν τῷ συνόλῳ του δὲν εἶχε ψηφισθῆ, νομίζω, ὅτι δίκαιον, ὀρθὸν καὶ ἔντιμον εἶναι νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία.

§191Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ἐπιμένω, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἀναφέρομαι εἰς τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν. Θὰ ἴδητε ἐκεῖ καὶ τὴν ἄποψιν τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, καὶ τελικῶς τὰς ἀπόψεις τῶν ἄλλων οἱ ὁποῖοι συνεφώνησαν πρὸς τὴν ἄποψιν ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει αἴτησις 15 βουλευτῶν οἱ ὁποῖοι ζητοῦν ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν ἀμφισβητοῦντες τὸ ἀποτέλεσμα, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπακολουθήσῃ ψηφοφορία. Ἐὰν βεβαίως δὲν προέκυπτεν ἀμφιβολία, δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ ταλαιπωρῆται ἡ Βουλή. Εἶσθε, κύριε Πρόεδρε, ὑποχρεωμένος αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν νὰ τὴν ἐφαρμόσητε καὶ σήμερον ὅταν πρόκειται περὶ μιᾶς τόσον σοβαρᾶς ὑποθέσεως, διότι περὶ σοβαρωτάτης πρόκειται. Ὅταν καταπατῆται, κύριε Πρόεδρε, ἡ βασικωτέρα διάταξις τοῦ Συντάγματος, πρόκειται περὶ ἐπαναστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ λαὸς καλεῖται νὰ ἀπαντήσῃ δι’ ἀντεπαναστάσεως. Καὶ θὰ πρέπει νὰ τὸ γνωρίζουν καλῶς τοῦτο ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐν πλήρει Κοινοβουλευτισμῷ καὶ Δημοκρατίᾳ ψηφίζουν τὴν διάταξιν αὐτὴν καὶ καταπατοῦν τὸ Σύνταγμα.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν οἱ συμφωνοῦντες μὲ τὴν λύσιν τὴν ὁποίαν ἔδωσε τὸ Προεδρεῖον. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον, κύριοι, ἐκαλύφθη. Ἄρθρον 10ον.

§194Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ζητήσωμεν ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν.

§195Ν. ΛΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὸν προτελευταῖον στίχον τῆς βʹ παραγράφου ἡ λέξις «τρεῖς» νὰ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς λέξεως «δύο».

§196ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§197Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐκ μέρους τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εἶχεν ὑποβληθῆ διὰ τῆς ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, πρότασιν ὅπως καταργηθῇ τὸ ἄρθρον 146 τοῦ ἀπὸ 13.1.1956 Διατάγματος περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ψῆφον τοῦ Στρατοῦ καὶ τῶν δημ. ὑπαλλήλων, συμφώνως πρὸς τὴν διαδικασίαν τὴν ὁποίαν καθώριζε τὸ ἄρθρον τοῦ ὁποίου προέτεινα τὴν κατάργησιν. Ἐπειδή, κύριε Πρόεδρε, παρά τινων ἐγεννήθη ὑποψία ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ ἁπλῆ κατάργησις τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ νὰ γεννήσῃ ἀμφιβολίας ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον θὰ εἶχον οἱ στρατιωτικοὶ καὶ οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι νὰ ψηφίζουν, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προτείνω τὴν ἑξῆς πληρεστέραν τροπολογίαν, ἤτοι μετὰ τὸ ἄρθρον 9 καὶ πρὸ τοῦ ἄρθρου 10, ἀπὸ νομοτεχνικῆς ἀπόψεως καθορίζω τὴν σειράν, προστίθεται ἄρθρον ἔχον ὡς ἑξῆς: «Δικαστικοί, δημόσιοι, πολιτικοὶ ὑπάλληλοι καὶ ὑπηρέται, ἀξιωματικοί, ὑπαξιωματικοὶ καὶ ὁπλῖται τοῦ κατὰ ξηράν, θάλασσαν καὶ ἀέρα Στρατοῦ, τῆς Βασιλικῆς Χωροφυλακῆς, τοῦ Λιμενικοῦ Σώματος, τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων καὶ τοῦ Πυροσβεστικοῦ Σώματος, ἔχοντες τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν, ἀσκοῦν τοῦτο κατὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς ἐφ’ ὅσον εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους ἢ καταλόγους ἐκλογικῶν βιβλιαρίων Δήμου τινὸς ἢ Κοινότητος καὶ εὑρίσκονται ἐν αὐτῷ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας. Ἡ ἄποψίς μου εἶναι ὅτι καὶ ἄνευ τῆς διασαφηνιστικῆς αὐτῆς διατάξεως, ἁπλῶς καὶ μόνον ἡ κατάργησις τοῦ ἄρθρου 146 ἀνεβίωνε τὰς παλαιοτέρας διατάξεις τῆς νομοθεσίας περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν, βάσει τῶν ὁποίων οἱ περὶ ὧν πρόκειται πολῖται θὰ ἤσκουν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα. Πρὸς τὴν γνώμην αὐτὴν εἶναι σύμφωνος καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦ ὁποίου ἡ γνώμη ἔχει βαρύτητα, ὄχι μόνον διότι συμπίπτει σήμερον νὰ εἶναι Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀλλὰ διότι ἐπὶ μακρὰ ἔτη οὐσιαστικῶς εἰς τὰ θέματα αὐτὰ διηύθυνε τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν εἰς ὅλας τὰς ἐκλογὰς αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ σαφεστέρα διατύπωσις κατ’ οὐδὲν βλάπτει. Ὑπάρχει καὶ βʹ ἐδάφιον ἔχον οὕτω: «Ἐφ’ ὅσον αἱ ὑπηρεσιακαὶ ἀνάγκαι τὸ ἐπιτρέπουν, χορηγεῖται εἰς τοὺς ἐκλογεῖς τῆς παραγράφου 1, τοῦ παρόντος ἄδεια ἀπουσίας πρὸς ἄσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ των δικαιώματος». Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ ἐδάφιον αὐτὸ δὲν ἐπιμένω. Πάντως συμπληρώνω τὸ ἐδάφιον αὐτὸ καὶ προσθέτω: «ἄδεια ἡμερησίας ἀπουσίας». Ὁ αἰτιολογικὸς λόγος τῆς διατάξεως αὐτῆς εἶναι ὁ ἑξῆς: Ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν λ. χ. εἰς τὴν Τρίπολιν, ἀσκοῦν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα εἰς τὸ χωριό. Ἐπειδὴ τὸ σκάζουν καὶ φεύγουν διὰ νὰ πᾶνε νὰ ψηφίσουν καὶ διὰ νὰ μὴ ὑπόκεινται πλέον εἰς πειθαρχικὰς διώξεις, προτείνεται αὐτὴ ἡ τροπολογία. Δέχομαι ὅτι ἡ δευτέρα αὐτὴ παράγραφος τοῦ ἄρθρου δὲν εἶναι βασική, ἀφορᾷ μόνον καὶ μόνον εἰς τὴν διευκόλυνσιν ἀσκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος εἰς ὑπαλλήλους καὶ στρατιωτικούς, οἱ ὁποῖοι ἀσκοῦν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα εἰς περιφερείας τοιαύτας, ὥστε νὰ δύνανται νὰ τὸ ἀσκήσουν, νὰ εἶναι δηλαδὴ τόση ἡ ἀπόστασις τῶν περιφερειῶν των ἀπὸ τὴν ἕδραν ποὺ ἀσκοῦν τὰ ὑπηρεσιακά των καθήκοντα, ὥστε νὰ δύνανται αὐθημερὸν νὰ ψηφίζουν καὶ ἐντὸς τῆς ἰδίας ἡμέρας νὰ ἐπανέλθουν.

§198Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μέχρι σήμερον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος οἱ στρατιῶται καὶ οἱ ὑπάλληλοι οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τὸν τόπον των ψηφίζουν ἐφ’ ὅσον εἶναι ἐγγεγραμμένοι. Ἐὰν γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία αὐτὴ τοῦ κ. Μπακοπούλου, τότε αὐτὸ σημαίνει διάλυσιν τοῦ Στρατοῦ. Διότι θὰ ἀναγκασθῇ ὁ συνταγματάρχης εἰς τὴν Λαμίαν νὰ δώσῃ ἄδειαν εἰς 500 στρατιώτας νὰ πᾶνε εἰς τὰς Ἀθήνας νὰ ψηφίσουν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, πῶς θὰ ἔλθουν αὐτοί; Ἅμα γίνῃ αὐτό, Στρατὸς δὲν ὑπάρχει καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ σταματήσῃ ἡ συζήτησις, διότι καὶ ἡ συζήτησις βλάπτει ἀκόμη. Οἱ στρατιῶται οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας νὰ ψηφίζουν. Κύριε Πρόεδρε, εἶπον προχθές, προκειμένου περὶ δημοσίων ὑπαλλήλων, ὅτι ἡ Δευτέρα τῆς ἐκλογῆς θὰ εἶναι ἡμέρα ἀργίας. Διότι, πλὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, οὐσιαστικῶς ὑπάρχει ἀργία, οὕτως ὥστε ἂν ὁ ὑπάλληλος φύγῃ ἀπὸ ἐδῶ καὶ πάῃ νὰ ψηφίσῃ νὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ εἶναι ἐδῶ τὴν Δευτέραν τὸ πρωΐ. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοῦ Στρατοῦ, κύριε Πρόεδρε, ἀπαγορεύεται ἀπολύτως πᾶσα μετακίνησις, διότι θὰ ξεκινήσουν ὅλοι οἱ στρατιῶται νὰ πάρουν ἄδειαν ἀπὸ τὴν Λάρισαν εἰς τὴν Ἀθήνα, καὶ ἀπὸ τὴν Ἀθήνα εἰς τὴν Κοζάνην. Ὁ ἕνας θὰ ἔχῃ λεπτὰ καὶ ὁ ἄλλος δὲν θὰ ἔχῃ.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Παπαγεωργίου, ἔχει τὸν λόγον.

§200Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀπορίας ἄξιον καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς, ἀφοῦ ἀπὸ δεκαημέρου συζητεῖται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὁ ἐκλογικὸς νόμος καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ἐλέχθησαν ἀπὸ πολλοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους καὶ ἀπὸ Ἀρχηγοὺς καὶ ὅλοι κόπτονται διὰ τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ, νὰ ἔρχεται τροπολογία ἡ ὁποία ἀφαιρῇ τὸ ὕψιστον δικαίωμα τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου καὶ τοῦ Στρατοῦ, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ, κατὰ ἕνα τρόπον, τὴν καλυτέραν μερίδα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς σφαγεῖς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ ψηφίζουν καὶ νὰ στέλλουν τοὺς ἐκπροσώπους των ἐδῶ, νὰ ἀπαγορεύωμεν τὴν ψῆφον εἰς τὸν Ἕλληνα στρατιώτην. (Φωναὶ ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ε.Δ.Α.).

§201Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. .. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαδόπουλε, θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν. Καθῆστε ἥσυχα, παρακαλῶ. Θὰ ἐκθέσῃ ἕκαστος τὰς γνώμας του.

§203Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Εἶπον ἐν ἀρχῇ ὅτι εἶναι ἀπορίας ἄξιον καὶ ἐτόνισα πρὸ ὀλίγου τὴν διαφορὰν ποὺ γίνεται εἰς τὴν καλυτέραν τάξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ θὰ ἤθελον νὰ ἀπευθυνθῶ πρὸς τοὺς κυρίους συναδέλφους καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τοὺς κ. κ. Ἀρχηγοὺς τῶν Φιλελευθέρων, οἱ ὁποῖοι φέρουν τὴν τροπολογίαν αὐτήν, νὰ τοὺς εἴπω νὰ μὴ παρασύρωνται καὶ νὰ μὴ ἐπηρεάζωνται ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ 1956, διότι τότε ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς δὲν ἐψήφισε τὴν Ε.Ρ.Ε. Ἀντέδρασε κατὰ τῆς συνεργασίας μὲ τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν. Διότι τότε ὁ Στρατὸς ἐψήφισεν Ἑλλάδα. Διότι ἐπίστευεν ὁ Ἕλλην στρατιώτης ὅτι ψηφίζοντας Φ.Δ.Ε. θὰ ἐψήφιζε τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα. Κύριε Πρόεδρε, ποιοῦμαι ἔκκλησιν εἰς ὅλα τὰ ἐθνικόφρονα Κόμματα ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ νὰ ἀναθεωρήσουν τὴν ἀπόφασίν των, ἀκόμη καὶ εἰς τὴν παράταξιν εἰς τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Στρατόν, εἰς τὰ Σώματα Ἀσφαλείας καὶ εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ὅταν ἔχουν δικαίωμα νὰ ἐκπληρώσουν τὰς ὑποχρεώσεις των.

§204Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. .. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαπαναγιώτου, ἐμὲ μὲ κατηργήσατε; Διατὶ δὲν ἀφήνετε ἐμένα νὰ διευθύνω τὴν συνεδρίασιν;

§206Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Προφανῶς, ὡρισμένοι συνάδελφοι, νὰ ἐρεθίζωνται, ἀλλὰ θὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: Ἐπειδὴ γνωρίζω τὸν κ. Παπαπαναγιώτου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἄκρως ἐθνικόφρων, ἂς ἀναλογισθῇ καὶ ἐκεῖνος καὶ ὅλοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι ὅποιος ψηφίσῃ κατὰ τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ θὰ εἶναι ὑπεύθυνος ἔναντι τοῦ Ἔθνους. Ἐὰν τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἤξευρε τί πράττει, ὑποστηρίζον τὴν τροπολογίαν ταύτην, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ ὑπερήσπιζε τὸ ἄρθρον, ποὺ προβλέπει νὰ ψηφίζῃ ὁ Στρατός. Κύριε Πρόεδρε, εἶπον ὅτι ἂν τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, προφανῶς ἐπηρεασμένον ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1956, φέρῃ τὴν τροπολογίαν ταύτην, θέλω νὰ πιστεύω ὅτι, ποιούμενος ἔκκλησιν πρὸς τὰ αἰσθήματα τῶν ἐθνικοφρόνων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, κ. κ. συναδέλφων καὶ πρὸς τοὺς κ. κ. Ἀρχηγούς, ἀνεξαρτήτως, τῶν ἐθνικοφρόνων Κομμάτων, θὰ θελήσουν νὰ ἀκούσουν τὴν φωνὴν αὐτὴν τὴν ταπεινὴν ἑνὸς τιμίου Ἕλληνος, ὁ ὁποῖος προέρχεται ἀπὸ τὸ τιμημένον Σῶμα τῶν Ἑλλήνων Ἀξιωματικῶν καὶ δὲν θὰ στερήσουν τὴν ψῆφον τῆς καλυτέρας μερίδος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§207Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι διὰ τὴν παρεξήγησιν, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ὁποίας ἀνέπτυξεν τὰς γνώμας του ὁ κ. συνάδελφος. Νομίζει ὅτι κομματικὰ ἐλατήρια ἔχουν ἐμπνεύσει τὴν ἰδικήν μας τροπολογίαν. Τὸν εὐχαριστῶ διὰ τὴν ἀφορμὴν τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὅπως διακηρύξωμεν ὅτι μόνον καὶ ἀποκλειστικῶς ἐθνικὰ εἶναι τὰ ἐλατήρια τὰ ὁποῖα μᾶς ἐνέπνευσαν. Μὲ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τοῦ 1956 ἦτο βέβαια δυνατὸν αἱ 165.000 Στρατοῦ καὶ ὑπαλλήλων νὰ ἀσκήσουν ἀποτελεσματικὴν ἐπίδρασιν εἰς τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως. Καί, πράγματι, ἤσκησαν. Ἀλλὰ μὲ τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς οἱαδήποτε πλεονέκτησις ἠμπορεῖ νὰ ὁδηγήσῃ μόνον εἰς ἐλάχιστον ἀριθμὸν βουλευτῶν. Καὶ ὅταν προσθέτως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι αἱ ἐκλογαὶ θὰ διεξαχθοῦν ὑπὸ Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως. Δὲν μᾶς ἐμπνέει, ἑπομένως, καμμίαν ἀπολύτως ἀνησυχίαν. Μᾶς ἐμπνέει μόνον ἡ ἀγάπη πρὸς τὸν Στρατόν. Μᾶς ἐμπνέει ἡ ἐπιθυμία νὰ μὴ εἰσέλθῃ ὁ κομματισμὸς εἰς τὸν Στρατόν. Καὶ διότι κατὰ τὰς τελευταίας δεκαετίας ἔχει ἡ Χώρα ταλαιπωρηθῆ ἀπὸ τὴν ἐπέμβασιν τῆς πολιτικῆς εἰς τὸν Στρατόν, καὶ τοῦ Στρατοῦ εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ διότι ἀποτελεῖ γενικὸν πόθον ὁ Στρατὸς νὰ μείνῃ ἐκτὸς πάσης κομματικῆς ἐπιρροῆς καὶ νὰ συγκεντρωθῇ ἀπολύτως εἰς τὰ ἐθνικά του ἔργα, δι’ αὐτὸ κρίνομεν ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς διατεταγμένης ψήφου διὰ καταστάσεων. Διότι αὐτὸ τὸ ὁποῖον προσφέρεται εἰς τὸν Στρατὸν διὰ τῶν διατάξεων τοῦ 1956, δὲν εἶναι ἡ ἐλευθερία τῆς ψήφου, εἶναι ἡ διατεταγμένη ψῆφος διὰ καταστάσεων. Ὁ σεβασμὸς πρὸς τὴν ἐλευθέραν γνώμην τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι τεταγμένοι μὲ τὴν στολὴν τοῦ στρατιώτου ἐπιβάλλει νὰ τοὺς ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίζουν κατὰ τρόπον διατεταγμένον. Ἐπιθυμῶ νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο: Ὑπὸ ποίας συνθήκας εἶναι δυνατὸν νὰ διαμορφώσουν οἱ στρατιῶται ἐλευθερίαν γνώμης διὰ τὰ πολιτικὰ πράγματα; Ἀνεγνώσαμεν προχθὲς μίαν διαταγὴν τοῦ νέου Ὑπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀξιόλογον, ἡ ὁποία ἀπαγορεύει εἰς τὸν Στρατὸν οἱανδήποτε συζήτησιν περὶ τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν κομματικῶν πραγμάτων. Καὶ ἡ ἐγκύκλιος ἔχει καλῶς. Ἀλλὰ ἂν ἡ ἐγκύκλιος ἐκείνη ἔχῃ καλῶς, τότε ἔχει ἐπίσης καλῶς καὶ ἡ κατάργησις αὐτῆς τῆς διατάξεως. Διότι ὅταν ἀπαγορεύσωμεν πᾶσαν ἐνημέρωσιν τοῦ Στρατοῦ ἐπὶ τῶν θεμάτων τῶν πολιτικῶν, μὲ ποίαν διαφώτισιν θὰ ψηφίσουν οἱ στρατιῶται;

§208ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὴν Ἀμερικὴν πῶς ψηφίζουν;

§209Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ψηφίζουν εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ἀλλὰ πότε ὑπῆρξαν στρατιωτικὰ κινήματα εἰς τὴν Ἀμερικήν; Ὁ τόπος ἔχει ταλαιπωρηθῆ ἀπὸ τὰς περιπετείας τῶν κινημάτων. Καὶ ἐπιθυμῶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον νὰ ἀναφέρω μίαν συνομιλίαν, τῆς ὁποίας δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀνακοινώσω τὸ πρόσωπον τοῦ ὑψηλοῦ συνομιλητοῦ. Μοῦ εἶπεν: «Ὅταν ψηφίζουν καὶ αἱ γυναῖκες καὶ οἱ παπάδες, οἱ στρατιῶται δὲν θὰ ψηφίζουν»; Καὶ ἀπήντησα: «Οὔτε αἱ γυναῖκες, οὔτε οἱ παπάδες ἔχουν κάμει κινήματα. Ὁ Στρατὸς ἔχει κάμει κινήματα καὶ πρέπει νὰ τὸν προφυλάξωμεν ἀπὸ τὴν εἰσβολὴν τοῦ κομματισμοῦ εἰς τὰς τάξεις του». Κύριε Πρόεδρε, κομματικὸν συμφέρον εἶναι ἀνύπαρκτον εἰς τὴν παροῦσαν περίπτωσιν. Ἡ ὕπαρξις Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς πείθουν ὅτι οἱαδήποτε πλεονέκτησις εἶναι ἀριθμητικῶς ἀσήμαντος. Δὲν μᾶς κινεῖ, ἑπομένως, οὐδὲν ἀπολύτως κομματικὸν ἐλατήριον. Μᾶς κινεῖ μόνον ἡ πίστις ὅτι ὁ Στρατὸς πρέπει νὰ προφυλαχθῇ ἀπὸ τὸν κομματισμόν. Καὶ ζητοῦμεν ὄχι ἀπαγόρευσιν τῆς ψήφου εἰς τοὺς στρατιώτας. Ζητοῦμεν ἐξίσωσιν τῶν στρατιωτῶν μὲ τοὺς πολίτας. Ὅπως οἱ πολῖται, ἀπουσιάζοντες, εἴτε ἑκόντως, εἴτε ἄκοντες, δὲν ψηφίζουν, τοιουτοτρόπως καὶ οἱ στρατιῶται ἀπουσιάζοντες, ἀπὸ τὴν ἐκλογικήν των περιφέρειαν, δὲν ψηφίζουν. Εὑρισκόμενοι εἰς τὴν ἐκλογικήν των περιφέρειαν, ἐξισοῦνται μὲ τοὺς πολίτας καὶ ψηφίζουν. Δὲν ἀπαγορεύομεν, ἑπομένως, εἰς τοὺς στρατιώτας νὰ ψηφίζουν. Τοὺς ἐξισώνομεν μὲ τοὺς πολίτας καὶ τοὺς προφυλάσσομεν ἀπὸ τὴν διατεταγμένην ψῆφον τῶν καταστάσεων. Ἐπιτελοῦμεν ἐθνικὸν ἔργον ὑπερασπίζοντες τὴν ἄποψιν αὐτήν. (Χειροκροτήματα).

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Ἀναστασᾶτος, ἔχει τὸν λόγον.

§211Β. ΑΝΑΣΤΑΣΑΤΟΣ. Νομίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Χαβίνης, δὲν διετύπωσε τὴν γνώμην του κατὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον μᾶς ἔχει συνηθίσει καὶ ὁ ὁποῖος πάντοτε μᾶς ἱκανοποιεῖ. Διότι ἡ παράγραφος 2 λέγει ρητῶς «ἐφ’ ὅσον αἱ ὑπηρεσιακαὶ ἀνάγκαι τὸ ἐπιτρέψωσι» καὶ ὁ κ. Χαβίνης εἶπεν ὅτι θὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς ἡγήτορας τοῦ Στρατοῦ ὅτι θὰ κάμουν καλὴν χρῆσιν τῆς διατάξεως. Ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ, κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἔκαμα μίαν διαστολὴν διὰ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι ἔχουν μίαν πικρίαν, ὅτι πολλάκις οἱ προϊστάμενοί των κάμνουν κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας των καὶ ἀπαγορεύουν τὴν μετακίνησιν τῶν ὑπαλλήλων, ἔστω καὶ ἂν πρόκειται νὰ ὁδεύσουν τρεῖς ὥρας διὰ νὰ ψηφίσουν. Κατὰ συνέπειαν, κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ὑποχρεοῦται ἡ ὑπηρεσία, ὑποχρεοῦνται οἱ προϊστάμενοι νὰ χορηγοῦν ἄδειαν εἰς ἐκείνους τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ πᾶνε εἰς τὰ χωρία των νὰ ψηφίσουν. Διότι ἄλλως νομίζω ὅτι στεροῦμεν μερίδα λαοῦ τῆς ψήφου των, τὴν ἐμποδίζομεν νὰ ἀσκήσῃ τὰ ἐκλογικά της δικαιώματα.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Ἡλιοῦ, ἔχει τὸν λόγον.

§213Η. ΗΛΙΟΥ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὅσον καὶ ἂν προσεγγίζωμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς δὲν εἶναι καιρὸς καὶ τόπος νὰ ρίπτωμεν ἐκλογικὰ συνθήματα καὶ νὰ ἀρχίσωμεν τὰς ἀντεγκλήσεις. Θεωρῶ ὅμως, ἀπαράδεκτον νὰ θεωρηθῇ ὅτι τὸν πατριωτισμὸν ἑνὸς Κόμματος ἢ μιᾶς παρατάξεως θὰ τὸν κρίνῃ ἡ γνώμη τοῦ πολιτικοῦ του ἀντιπάλου. Μοῦ ἐδόθη καὶ ἄλλοτε εὐκαιρία νὰ ὑπογραμμίσω ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ ψῆφος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ μᾶς ἔφερεν ὅλους ἐδῶ, παρακαθήμεθα ἐπὶ τῷ αὐτῷ τίτλῳ καὶ ἦτο ἐντελῶς ἄτοπος ἡ ὑβριστικὴ κατὰ τῆς παρατάξεώς μας παρέμβασις καὶ φράσις τοῦ ὁμιλήσαντος πρὸ τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, κυρίου συναδέλφου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ τονίσω ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Μπακοπούλου εἶναι ὅτι οὐδὲν Κόμμα καὶ οὐδεμία παράταξις, καθ’ ὅσον γνωρίζω, ἔχει οἱανδήποτε ἀντίρρησιν νὰ ψηφίζουν τὰ στρατευμένα παιδιὰ τοῦ λαοῦ, εἴτε οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι. Καὶ πρώτη ἐξ ὅλων δὲν ἔχει ἀντίρρησιν ἡ παράταξίς μας, ἡ ὁποία δὲν φοβεῖται αὐτὴν τὴν ψῆφον. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν τὴν ἐφοβεῖτο καὶ ἐὰν εἶχε οἱανδήποτε ἔνδειξιν ἀντίθετον ἀπὸ τὰς σαφεῖς ἐνδείξεις τὰς ὁποίας ἔχει, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφίσῃ διάταξιν ἀποκλεισμοῦ πολιτῶν ἀπὸ τὸ νὰ ψηφίσουν, διότι οἱ πολῖται αὐτοὶ ἐνδεχομένως εὑρίσκονται ἀντίθετοι πρὸς ἡμᾶς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαράδεκτον εἶναι νὰ ἄγωνται κατὰ φάλαγγας οἱ στρατιῶται καὶ ἐπὶ τῇ βάσει καταστάσεων νὰ ψηφίζουν ἐκείνους τοὺς ὁποίους θέλουν οἱ ἡγήτορές των, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον καθίσταται κατάδηλον ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ἐμφανίζεται τοσαύτη διάστασις πολιτικῶν ἀντιλήψεων μεταξὺ τῆς ἀναλογίας τῆς πολιτικῆς ἐντάξεως τῶν στρατευμένων παιδιῶν τοῦ λαοῦ καὶ τῶν οἰκογενειῶν των. Δι’ αὐτὸ ὑπῆρξαν ἔντονοι αἱ ἀντιρρήσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τοῦ προσχωρήσαντος εἰς τὴν Συμπολίτευσιν κατὰ τὸν τελευταῖον μῆνα Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων κατὰ τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ, ὡς εἶχε θεσπισθῆ τελευταίως. Καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον καθιστᾷ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μπακοπούλου χειροτέραν ἀπὸ τὸ ὑφιστάμενον καθεστώς, εἶναι ὅτι παρέχει τὴν εὐχέρειαν, ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι ὑπῆρξεν ἐπηρεασμός, ὁ ἐπηρεασμὸς αὐτὸς νὰ ἀσκῆται πλέον διὰ τῆς ἐπιλογῆς εἰς ποίους θὰ χορηγηθῇ ἄδεια καὶ εἰς ποίους δὲν θὰ χορηγηθῇ διὰ νὰ πᾶνε εἰς τὰ χωρία των νὰ ψηφίσουν. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι καὶ πάλιν ἀκρότατα διαβλητόν. Ὑπῆρξε δὲ κανών, τοῦ ὁποίου ἀνεμνήσθη καὶ ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν ἐκλογῶν ἀνακαλοῦνται αἱ ἄδειαι τῶν στρατιωτῶν καὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν νομίζω ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μπακοπούλου πρέπει νὰ ἀπορριφθῇ. Ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ ἡ θέσις τῆς Ε.Ρ.Ε. εἶναι ριζικῶς ἀντίθετος ἐκείνης τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ἡ Ε.Ρ.Ε. ἔχει τὴν γνώμην ὅτι καὶ ὁ Στρατὸς καὶ οἱ ὑπάλληλοι θὰ πρέπει νὰ ψηφίζουν. Πιστεύει μάλιστα ὅτι αἱ δύο αὗται κατηγορίαι ἐκλογέων ἔχουν ἐπηυξημένον τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ψήφου ἔναντι πολλῶν ἄλλων πολιτῶν καὶ ψηφοφόρων. Ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ὅτι δῆθεν εἶναι διαβλητὸς ὁ τρόπος τῆς ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου ἀπὸ μέρους τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ὑπαλλήλων ἀποτελεῖ πρόσχημα καὶ προβάλλεται μὲ μοναδικὸν σκοπὸν τὴν τελικὴν ἀποστέρησιν τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου τῶν τε στρατιωτικῶν καὶ τῶν ὑπαλλήλων. Διότι, ἐὰν ὑπῆρχε ἁπλῶς θέμα κατοχυρώσεως τοῦ ἀδιαβλήτου τῆς ψηφοφορίας, εἶναι δυνατὸν νὰ καθιερωθῇ ἀντὶ τῶν καταστάσεων ἡ εἰς τὰ κοινὰ πολιτικὰ τμήματα ψηφοφορία τῶν στρατιωτικῶν καὶ ὑπαλλήλων, τὴν ὁποίαν προέτεινεν ἡ Ε.Ρ.Ε. ἢ καὶ νὰ ἀντιπροταθῇ οἱονδήποτε συμπληρωματικὸν μέτρον διασφαλίσεως τοῦ ἀδιαβλήτου τῆς ψήφου, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν προτέρων ἐπίσης ἀποδέχεται τὸ Κόμμα τῆς Ε.Ρ.Ε. Ἡ ἐπιδίωξις, ὅμως, τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εἶναι σαφῶς καταλυτικὴ τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ καὶ τῶν ὑπαλλήλων. Ἡ Ε.Ρ.Ε. πρὸς διευκόλυνσιν ψηφίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου δέχεται ὅπως οἱ στρατιωτικοὶ καὶ οἱ ὑπάλληλοι μὴ ψηφίσουν κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ἐφ’ ὅσον κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν δὲν θὰ εὑρίσκωνται εἰς τὸν τόπον τῆς ἐνασκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ των δικαιώματος. Τὴν πρότασιν αὐτὴν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐπαναλαμβάνω, τὴν ἀποδέχεται ἡ Ε.Ρ.Ε. πρὸς διευκόλυνσιν τῆς ψηφίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ ὑπὸ δύο ρητὰς προϋποθέσεις, ἤτοι ὅτι ἡ τοιαύτη οὐσιαστικὴ ἀποστέρησις τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου τῶν στρατιωτικῶν καὶ δημοσίων ὑπαλλήλων θέλει ἰσχύσει μόνον διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς καὶ ὅτι ἡ νέα Βουλὴ θὰ ἐπιληφθῇ τῆς κατοχυρώσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου τοῦ συνόλου τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μπακοπούλου νομίζω ὅτι καλύπτει ἐξ ὁλοκλήρου τὴν πρότασιν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ὡς ἀποκλείουσα τὴν ψηφοφορίαν διὰ καταστάσεων καὶ ἐξασφαλίζουσα τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἰς ἐκείνους τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ στρατιωτικῶν, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς θὰ εὑρίσκωνται εἰς τὸν τόπον ὅπου ἀσκοῦν τοῦτο. Νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ παρασχεθῇ ἡ δυνατότης καὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀπέχουν ὀλίγα χιλιόμετρα ἀπὸ τὸν τόπον τῆς ἐγγραφῆς των καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἦτο δυνατὸν ἐντὸς 2–3 ὡρῶν νὰ ἀσκήσουν τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου. Ἐπ’ αὐτοῦ ἀντετάχθη ὁ κ. Ἠλιοῦ, ἐπικαλούμενος ἔμμεσον δῆθεν νόθευσιν διὰ τῆς ὁδοῦ τῶν κατὰ προτίμησιν ἀδειῶν. Τοιαύτη, ὅμως, προτίμησις εἶναι δυνατὸν νὰ πρυτανεύσῃ καὶ εἰς τὰς ἀδείας τῶν στρατιωτικῶν οἱ ὁποῖοι ἐντὸς τῆς πόλεως θέλουσι ψηφίσει. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Χαβίνης προέτεινεν τὴν καθιέρωσιν δύο ἡμερῶν ἀργίας πρὸς ἀπομάκρυνσιν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἐκ τῶν θέσεών των, ἐφ’ ὅσον, ὡς ὑπεστήριξεν κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα, πλὴν τοῦ Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν, οὐσιαστικῶς ἀργοῦν. Μὲ τὴν πρότασιν αὐτὴν δὲν εἶμαι σύμφωνος. Ὑποστηρίζω πάντως ὅτι ἐφ’ ὅσον διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς τὸ Σῶμα θέλει καταλήξει εἰς τὴν ἀποστέρησιν τῆς ψήφου τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἡ τοιαύτη ἀποστέρησις πρέπει νὰ περιορισθῇ ὅσον εἶναι δυνατόν. Ἐφ’ ὅσον μάλιστα καὶ αἱ κατηγορίαι αὐταὶ τῶν ἐκλογέων θέλουσιν ψηφίσει εἰς τὰ κοινὰ πολιτικὰ τμήματα καὶ τὰ προσχήματα περὶ δῆθεν ἐπιδράσεων ἢ διαβλητοῦ τῆς ψηφοφορίας καταπίπτουν αὐτομάτως.

§214Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Μακρῆ μὲ ἀπαλάσσουν τοῦ κόπου νὰ ἀναλύσω τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων πιστεύει ὅτι ὁ Στρατὸς δὲν πρέπει νὰ ψηφίζῃ διὰ καταστάσεων, διότι δὲν θὰ ἤθελον νὰ δημιουργηθῇ ἀτμόσφαιρα δυσάρεστος ἐκ μέρους τῆς Ε.Ρ.Ε. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἤθελον νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Μακρῆν ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐζήτησεν ὅπως ὁ Στρατὸς ψηφίζῃ ἐφ’ ὅσον ὁ στρατιώτης διαθέτῃ βιβλιάριον. Τὸ νὰ δίδεται ἄδεια εἰς τὸν στρατιώτην θὰ εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ τὸ δεχθῶμεν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν καὶ θὰ ἐρωτήσω—ἐντὸς τῶν κόλπων τῆς Κυβερνήσεως ὑπάρχουν διακεκριμένοι πρώην στρατιωτικοὶ—θὰ πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι εἶναι ἀνεφάρμοστον τὸ νὰ δίδεται ἄδεια εἰς τοὺς στρατιώτας. Θὰ εἴμεθα, ὅμως, πρόθυμοι νὰ δεχθῶμεν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Μακρῆς, νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου, ἐφ’ ὅσον ἔχουν βιβλιάριον καὶ εὑρίσκωνται ἐντὸς τῆς ἐκλογικῆς των περιφερείας. Δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ τὸ δεχθῶμεν αὐτό. Τὸ ἄλλο θὰ τὸ ἐδεχόμεθα, ἀλλὰ νομίζομεν ὅτι εἶναι ἀνεφάρμοστον εἰς τὴν πρᾶξιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις ἡ ὁποία ἔχω νὰ ὑποβάλω καὶ νομίζω ὅτι εἶναι πρακτικῶς ἐφαρμοστέα καὶ ὡς τοιαύτη πρέπει νὰ γίνῃ ἀποδεκτή.

§215Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Ἐντὸς τῆς ἐκλογικῆς του περιφερείας;

§216Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα.

§217Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Σύμφωνοι.

§218Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ εἶμαι ὁ εἰσηγητὴς τῆς τροπολογίας, ἔχω μίαν διασάφησιν ἁπλῶς νὰ δώσω. Ἐφ’ ὅσον διὰ τῆς τροπολογίας περιωρίσαμεν τὸν χρόνον ἀδείας εἰς μίαν ἡμέραν, αὐτὸς εἶναι ὁ ἀπαραίτητος χρόνος διὰ νὰ κινηθῇ ἐντὸς Νομοῦ, τότε καὶ μὲ τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγόν, τὸν κ. Βενιζέλον, ἔχομεν ἰδίας ἀπόψεις ἀντιλήψεων.

§219Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἐνάσκησις τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος προβλέπεται ἀπὸ τὸ Σύνταγμα. Ἀπορῶ καὶ ἐξίσταμαι, πῶς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν εὑρίσκεται Ἕλλην βουλευτής, ὁ ὁποῖος νὰ λέγῃ, ὅτι, ἐφ’ ὅσον διὰ καταστάσεων θὰ ψηφίσῃ ὁ Στρατὸς δὲν πρέπει νὰ ψηφίσῃ. Ὁ ἐπηρεασμὸς ποὺ ἐπικαλοῦνται, εἴτε τὰ περὶ ἐπαναστάσεων, ἀπαντῶ, εἰς τὸν κ. συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, τῶν ἐπαναστάσεων ἐν Ἑλλάδι ἡγέται ἦσαν οἱ παπάδες ἀσφαλῶς καὶ ὄχι οἱ στρατιωτικοί, διότι γνωρίζομεν ποῖοι τὸ 1821 ἐκήρυξαν τὴν ἐπανάστασιν. Γνωρίζω πολὺ καλὰ ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι αἱ ἐπαναστάσεις καὶ τὰ κινήματα προέρχονται ἀπὸ ἐκείνην τὴν πτέρυγα εἰς τὴν ὁποίαν ἀνῆκον ἄλλοτε καὶ ἐγώ. Εὐτυχῶς, ὅμως ἔλλειψεν ὁ παλαιοκομματισμὸς καὶ σήμερον δὲν ἔχομεν ἐπαναστάσεις. Συνεπῶς δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ λέγωμεν, ὅτι, ἐπειδὴ ὁ Στρατὸς κἄποτε ἔκαμεν ἐπαναστάσεις, δὲν πρέπει νὰ ψηφίσῃ. Οἱ στρατιῶται εἶναι ἡ ἐλπὶς τοῦ Ἔθνους, εἶναι οἱ θεματοφύλακες αὐτοῦ, καὶ πρῶτοι αὐτοὶ θὰ πρέπει νὰ ψηφίσουν καὶ ἔπειτα ὅλοι οἱ ἄλλοι. Δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς ἀνθρώπους νὰ ψηφίζουν, ποὺ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ψηφίζουν, καὶ ἀρνούμεθα τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἰς τὸν Στρατόν, εἰς τοὺς δημ. ὑπαλλήλους, εἰς τὰ Σώματα Ἀσφαλείας. Δι’ αὐτό, κύριε Πρόεδρε, κατὰ μείζονα λόγον — καὶ ἄλλαι χῶραι, ὅπως ἡ Ἀμερικὴ ἔχουν στρατιώτας καὶ μάλιστα εἰς πολὺ ἀπομεμακρυσμένα σημεῖα, καὶ ἐν τούτοις ψηφίζουν — κατὰ μείζονα λόγον, λοιπόν, θὰ πρέπει νὰ ψηφίζουν καὶ οἱ ἰδικοί μας στρατιῶται. Ἐψήφισεν ὁ Στρατὸς τὸ 1956 ἐναντίον των, διότι εἶχον κάμει τὸ λαϊκὸν μέτωπον.

§220Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδεμίαν ἀντίρρησιν ἔχομεν νὰ ψηφίσῃ ὁ Στρατὸς διότι εἶναι τὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ, ὅπως ἐλέχθη καὶ ἀπὸ τὸν κ. Ἠλιοῦ. Ἀλλὰ ὅταν οἱ στρατιῶται ὁδηγοῦνται ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἐπιβάλλουν νὰ ψηφίσουν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλουν αὐτοί, δημιουργεῖται ἕνα μῖσος μεταξὺ στρατιώτου καὶ ἀξιωματικοῦ. Ἐλέχθη ἀπὸ πολλοὺς στρατιώτας: «Μὲ τὸ ζόρι μὲ ἔβαλαν νὰ ψηφίσω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελαν ἐκεῖνοι». Ἔτσι δημιουργεῖται ἕνα μῖσος μεταξὺ στρατιωτῶν καὶ ἀξιωματικῶν. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἀπεφασίσθη νὰ μὴ ψηφίσῃ ὁ Στρατός. Ἐλέχθη ἀπὸ τὸν συνάδελφον κ. Μπακόπουλον ὅτι νὰ δίδωνται ἄδειαι. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἅμα τῇ προκηρύξει τῶν ἐκλογῶν ἀναστέλλονται ὅλαι αἱ ἄδειαι. Θὰ κάμωμεν νέον νόμον νὰ χορηγοῦμεν ἀδείας;

§221Δ. ΙΑΤΡΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, διαμαρτύρομαι καὶ ἐγώ, διότι ἀποκλείονται οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ὁπλῖται τῶν ἐνόπλων δυνάμεων νὰ ἀσκήσουν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα. Τῇ προτάσει τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων συνεφώνησεν καὶ ἡ Ε.Ρ.Ε. Ἐμένα, ἑπομένως, δὲν μοῦ πέφτει λόγος νὰ ἀλλάξω τὴν συμφωνίαν. Ἀλλὰ πρυτανεύει εἰς ἐμὲ ἡ σκέψις νὰ ἀποφευχθῇ κάθε παρεξήγησις διὰ τὸν Στρατόν. Ἐὰν ἐπρόκειτο ὅμως, αἱ ἔνοπλοι δυνάμεις νὰ ψηφίσουν εἰς τὸν τόπον ποὺ εὑρίσκωνται, θὰ ἤμην ἀπολύτως σύμφωνος. Ἀλλὰ τώρα, μὲ τὴν προτεινομένην τροπολογίαν νὰ ὑπάρχῃ ἀνισότης ἄλλοι νὰ ψηφίζουν καὶ ἄλλοι ὄχι, δὲν συμφωνῶ. Συνεπῶς ἐγὼ εἶμαι κατὰ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Μπακοπούλου καὶ νομίζω ὅτι θὰ πρέπει νὰ παραμείνῃ ὡς ἦτο πρότερον, δηλαδὴ ἐφ’ ὅσον εὑρίσκωνται εἰς τὴν περιφέρειαν ὅπου ἔχουν ἐκλογικὸν βιβλιάριον.

§222Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὑπῆρξα ἀνέκαθεν ὑποστηρικτὴς τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ. Δὲν νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ στερήσωμεν στρατευμένους Ἕλληνας τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον ἔχουν ἅπαντες οἱ πολῖται. Ἡ πρότασις βεβαίως τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ὁποία ἀπετέλεσεν καὶ βάσιν συμφωνίας μεταξὺ τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ τοῦ Κόμματος τούτου, δὲν ἀρνεῖται τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς στρατευμένους Ἕλληνας νὰ ψηφίζουν. Ἀλλὰ παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι θεσπίζει τὴν θεωρητικὴν ἀρχὴν τῆς ψήφου τῶν στρατευομένων, τὴν θεσπίζει κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος κατ’ οὐσίαν ἀποκλείει εἰς τὸν μέγιστον ἀριθμὸν τῶν στρατευμένων Ἑλλήνων νὰ ψηφίζουν. Κατ’ οὐσίαν ἡ διάταξις, ὅπως διετυπώθη, δὲν ἐχρειάζετο κἂν καὶ δὲν ἐχρειάζετο κἂν νὰ ψηφισθῇ, διότι εἶναι αὐτονόητον ὁ στρατιώτης, ὁ ἀξιωματικὸς ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς τὴν πόλιν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῆς ὁποίας εἶναι ἐγγεγραμμένος, εἶναι αὐτονόητον ὅτι δικαιοῦται νὰ μεταβῇ εἰς τὸ τμῆμα τὸ ἐκλογικὸν καὶ νὰ ψηφίσῃ. Ἑπομένως, νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ εἰρωνείαν ἀπέναντι τῶν στρατευμένων Ἑλλήνων ἡ ἀποδοχὴ διατάξεως ἡ ὁποία δὲν ἔχει πρακτικὴν σημασίαν, δεδομένου ὅτι καὶ ἄνευ αὐτῆς τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον χορηγεῖ ἡ διάταξις ὑπῆρχεν. Τὸ θέμα ἂν οἱ στρατευμένοι, ὑποχρεωμένοι νὰ εὑρίσκωνται μακρὰν τοῦ τόπου εἰς τὸν ὁποῖον δικαιοῦνται νὰ ψηφίσουν, ἢ οἱ στρατευμένοι οἱ ὁποῖοι ὄντες στρατευμένοι δὲν εὑρίσκοντο εἰς τὸν τόπον ἀπὸ τὸν ὁποῖον κατάγονται, ἢ δὲν ἐνεγράφησαν λόγῳ τῆς στρατεύσεώς των εἰς τοὺς καταλόγους, ἐὰν οἱ στρατευόμενοι αὐτοὶ πρέπει νὰ ψηφίζουν. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα. Εἰς τὸ ἐρώτημα αὐτό, βάσει τῆς συμφωνίας, δίδεται ἀπάντησις εὐθέως ἀρνητική, καὶ δὲν παύει νὰ εἶναι ἀρνητική, μὲ τὴν ἀποδοχὴν τῆς τροπολογίας τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Δὲν γνωρίζω ποῖα Κόμματα πρόκειται νὰ ἐπωφεληθοῦν τῆς ψήφου τῶν στρατευομένων Ἑλλήνων, πιστεύω ὅτι θὰ ἐπωφεληθοῦν ἅπαντα τὰ Κόμματα κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς δυνάμεως εἰς τοὺς κόλπους τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Στρατοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἀκόμη ὑπετίθετο ὅτι ὑπῆρχον Κόμματα τὰ ὁποῖα, βάσει τῶν ἐκλογικῶν προηγουμένων ἀναφερομένων εἰς ἐκλογὰς αἱ ὁποῖαι ἐνηργήθησαν μὲ ἄλλο σύστημα, ἔχουν φόβους τινάς, τὰ Κόμματα αὐτὰ θὰ ἔπρεπε νὰ παύσουν νὰ ἔχουν φόβους ἐφ’ ὅσον τὸ σύστημα, ἔστω κακόν, ὡς πρὸς πολλὰ ἄλλα σημεῖα κατ’ ἐμὲ ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτὸ δὲν παρέχει εἰς κανένα Κόμμα δυνατότητας μεγάλης ὑπὸ τοῦ Στρατοῦ προτιμήσεως. Ἔχει βάσιν τὴν ἀναλογικήν, ἔστω καὶ ἐὰν κατὰ τὴν δευτέραν κατανομὴν παρουσιάζει πολλὰ παράδοξα. Καί, ἑπομένως, οἱ φόβοι ὡρισμένων Κομμάτων, νομίζω ὅτι θὰ ἦσαν ἀδικαιολόγητοι, προκειμένου περὶ ἐκλογῶν διενεργουμένων μὲ τὴν βάσιν τῆς ἀναλογικῆς. Ἀλλὰ ἀσχέτως αὐτοῦ πιστεύω εἰς τὴν ἰσότητα τοὐλάχιστον τῶν Ἑλλήνων στρατευομένων καὶ μὴ στρατευομένων, λέγω τοὐλάχιστον διότι οἱ στρατιωτικοὶ θὰ ἔπρεπε νὰ τυγχάνουν ἰδιαιτέρας προσοχῆς καὶ νὰ τιμῶνται ἔτι μᾶλλον. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ προβῶ εἰς τὴν διάκρισιν, καὶ λέγω ὅτι ἅπαντες εἶναι ἴσοι. Διὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν στρατευομένων Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι δὲν εὑρίσκονται εἰς τὴν περιφέρειαν ὅπου εἶναι ἐγγεγραμμένοι, ἢ αἱ ὁποῖοι δὲν ἐπρόλαβαν νὰ ἐγγραφοῦν, διότι ἦσαν στρατευμένοι διὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν Ἑλλήνων αὐτῶν, ἀπὸ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου, προβαίνομεν κατὰ τὴν βαθεῖαν πεποίθησιν εἰς θέσπισιν μιᾶς ἀνισότητος καὶ μιᾶς βαρείας ἀδικίας ἔναντι τῶν 120.000 στρατευομένων Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι θὰ στερηθοῦν τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου. Κύριοι συνάδελφοι, παρακαλῶ τὰ Κόμματα τὰ ὁποῖα διαθέτουν τὴν πλειοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ νὰ ἐπανεξετάσουν τὸ ζήτημα καὶ ἐπανεξετάζοντες τὸ ζήτημα νὰ καταλήξουν εἰς ἀναθεώρησιν τῆς συμφωνίας εἰς τὴν ὁποίαν προέβησαν καὶ εἰς τὴν ἀπόφασιν ὅπως διατηρηθῇ ἡ διάταξις περὶ ψήφου τοῦ Στρατοῦ, ὡς εἶχε εἰς τὸ παρελθόν. Εἶμαι πεπεισμένος, ἐὰν τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος Κόμματα καὶ ἅπαντα τὰ Κόμματα καὶ κυρίως τὰ δύο μεγαλύτερα Κόμματα, τὰ ὁποῖα ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἔχουν προβῆ εἰς ὡρισμένας ἀμοιβαίας παραχωρήσεις, ἐὰν τὰ δύο Κόμματα καὶ ὅλα τὰ ἄλλα καταλήξουν εἰς τὴν ἀπόφασιν ὅπως ὁ Στρατὸς ἐξακολουθήσῃ ψηφίζων, εἶμαι πεπεισμένος ὅτι καὶ τὰ δύο Κόμματα καὶ ἅπαντα τὰ ἐν τῇ Βουλῇ Κόμματα θὰ τιμηθοῦν δεόντως ὑπὸ τῶν στρατευμένων Ἑλλήνων.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ἰωάννου, ἔχει τὸν λόγον.

§224Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἀνεφέρθη ἀπὸ πολλοὺς ὁμιλητὰς ὅτι τὸ θέμα τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ συνδέεται μὲ τὴν συμφωνίαν τῶν δύο Κομμάτων, τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τῆς Ε.Ρ.Ε. Δικαίωμα τῶν Κομμάτων εἶναι νὰ κάμνουν οἱανδήποτε συμφωνίαν ἡ ὁποία ἔχει σχέσιν μὲ τὸ νομοσχέδιον, ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν, καὶ εἶναι παραδεκτή. Δὲν εἶναι, ὅμως, δυνατὸν, νὰ ὑπάρξῃ οὐδεμία συμφωνία, ἡ ὁποία θὰ ἀποβλέπῃ ποῖοι Ἕλληνες θὰ ψηφίζουν καὶ ποῖοι δὲν θὰ πρέπει νὰ ψηφίζουν. Τοιαύτη συμφωνία εἶναι ἀπαράδεκτος.

§225Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ συμφωνία, ἀγαπητὲ κύριε συνάδελφε, ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς ψηφοφορίας, ὄχι τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου.

§226Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Ἐκεῖ θὰ φθάσω, κύριε Πρόεδρε. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὅπως ἐλέχθη καὶ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων κ. Παπανδρέου, εἶναι ἐπιβεβλημένον καθῆκον νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς φρουροὺς τοῦ Ἔθνους νὰ ψηφίσουν. Τί θέλετε νὰ γίνῃ, ὅταν εἰς τὰς ἐκλογὰς θὰ ψηφίσῃ ἕνας ἀριθμὸς Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὠργανωμένοι ἐναντίον τοῦ Ἔθνους, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῶμεν τὸ ἴδιον δικαίωμα εἰς τοὺς φρουροὺς τοῦ Ἔθνους; Πῶς εἶναι δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὸν μικρὸν αὐτὸν ἀριθμὸν τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὡς πρόγραμμα τὴν διάλυσιν τοῦ Ἔθνους, νὰ ψηφίσουν καὶ νὰ ἀρνούμεθα τὴν ψῆφον εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι διατεταγμένοι διὰ τὴν περιφρούρησιν τοῦ Ἔθνους; Ποῖον Σύνταγμα καὶ ποῖοι νόμοι ἢ συμφωνίαι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγνοήσουν τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῶν φρουρῶν τῆς Πατρίδος; Πῶς, λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, δυνάμεθα νὰ λέγωμεν τὰ ὅσα λέγομεν; Οἱ ἀξιωματικοί, δηλαδή, δὲν εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα καὶ ἡμεῖς πιστεύομεν; Κύριοι βουλευταί, εἶναι φυσικὸν ὁ Στρατὸς καὶ ἡ Χωροφυλακή, οἱ ὁποῖοι ἔχουν καθῆκον νὰ περιφρουρήσουν τὸ Ἔθνος, εἶναι φυσικόν, λέγω, νὰ δώσῃ καὶ τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὰ Κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὰς ἀρχὰς αὐτάς. Ἐπειδή, λοιπόν, νομίζω, ὅτι ὁ Στρατὸς πρέπει νὰ ψηφίζῃ, δι’ αὐτὸ καὶ θὰ ζητήσω δι’ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας τὴν ψήφισιν τῆς προτεινομένης τροπολογίας, διὰ νὰ καταδειχθῇ ποῖοι ἐκ τῶν συναδέλφων ἔχουν ταχθῆ ἐναντίον τοῦ δικαιώματος αὐτῆς, τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ζάκκας, ἔχει τὸν λόγον.

§228Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ 1915 ὑπῆρξε γενικὴ ἐπιστράτευσις. Ἡ Ἑλλὰς εἶχε, τότε, πληθυσμὸν 4,5 ἑκατομμύρια κατοίκους. 300.000 Ἕλληνες, ἡλικιῶν προχωρημένων, ἦσαν ὑπὸ τὰ ὅπλα. Ἐπρόκειτο νὰ γίνουν ἐκλογαὶ τὸν Δεκέμβριον καὶ αὐτοὶ οἱ ἐπιστρατευμένοι 300.000 Ἕλληνες δὲν ἐψήφισαν, διότι ἦσαν μακρὰν τοῦ τόπου ὅπου ἐψήφιζον. Οὐδὲν εἰδικὸν μέτρον ἐλήφθη, εὐκολύνον τὴν ψηφοφορίαν δι’ αὐτούς. Εἰς τὸ 1920 ἐπρόκειτο πάλιν νὰ γίνουν ἐκλογαί, ἰδίᾳ νὰ ληφθοῦν ὑψίστης σημασίας διὰ τὸ Ἔθνος ἀποφάσεις ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ἐψήφισε, τότε, δι’ ἐκτάκτου διαδικασίας ὁ Στρατὸς καὶ ἐν τούτοις ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἐπειδὴ τὰ ἀποτελέσματα τῶν κανονικῶς ψηφισάντων πολιτῶν ἦσαν δυσμενῆ, δὲν ἐδέχθη νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰ ἀποτελέσματα τῶν στρατιωτικῶν, διότι δὲν ὑπῆρξαν καὶ τότε ἐπαρκεῖς ἐγγυήσεις διὰ τὸ ἀδιάβλητον τῆς ψήφου των. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία. Σήμερον, ὅμως, δὲν εἶναι τὸ ἴδιον πρᾶγμα. Ἀλλὰ ἡ Ἑλλὰς ἀνεμίχθη εἰς τὸν πόλεμον, μὲ συμμάχους. Καὶ μερικοὶ ἐκ τῶν συμμάχων της κατὰ τὸν πόλεμον ἔκαμον ἐκλογάς. Κατ’ ἀνάγκην δὲ οἱ στρατιωτικοὶ ἐκλήθησαν νὰ ψηφίσουν εἰς εἰδικὰ τμήματα μὲ ὅλας ὅμως, τὰς ἐγγυήσεις, διὰ τὸ ἀνόθευτον τῆς ψηφοφορίας των. Δὲν εἶναι τὸ ἴδιον, ὅμως, νὰ εἴπωμεν καὶ σήμερον, ὅτι θὰ ἀναγκάσωμεν τοὺς στρατιωτικοὺς νὰ ψηφίσουν εἰς εἰδικὰ τμήματα... Ὑπάρχουν μεγάλαι διαφοραί. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι μικρὰ χώρα καὶ δὲν ἐξέρχεται ἀπὸ πολέμου, ἀλλὰ ἀπὸ ὀκταετίας ὑπάρχει εἰρηνικὴ διαβίωσις. Εἰς τὰς μεγάλας χώρας ἦσαν διαφορετικὰ τὰ πράγματα, καὶ τότε ἐπρόκειτο περὶ ἑκατομμυρίων ψηφοφόρων στρατευμένων λόγῳ τοῦ προσφάτου πολέμου. Δὲν εἶναι τὸ ἴδιον πρᾶγμα μὲ ἐδῶ. Ἠμποροῦμεν, ὅμως, νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς νὰ ψηφίσουν, ἐφ’ ὅσον ὑπηρετοῦν εἰς τὸν τόπον ὅπου ἀσκοῦν τὰ πολιτικά των δικαιώματα. Τώρα, βέβαια, ὑπάρχει τὸ ζήτημα τοῦ πῶς θὰ ἀσκηθῇ αὐτὸ τὸ δικαίωμα, τί θὰ γίνῃ εἰς τὴν ἐφαρμογήν. Θὰ φύγουν ὅλοι οἱ στρατιῶται τῶν Ἀθηνῶν, π. χ. ἀπὸ τὰς μονάδας των καὶ θὰ ἀπασχοληθοῦν ὅλην τὴν ἡμέραν διὰ νὰ ψηφίσουν; Νομίζω ὀρθὸν νὰ ψηφίσουν ὅσοι ὑπηρετοῦν εἰς τὸν τόπον ποὺ ψηφίζουν καὶ αὐτοὶ νὰ γίνωνται δεκτοὶ κατὰ προτίμησιν εἰς τὰ ἐκλογικὰ τμήματα, ὥστε νὰ μὴ χρονοτριβοῦν διὰ νὰ μὴ λείψουν καὶ πολὺ ἀπὸ τὰς μονάδας των. Νὰ ὑποχρεωθοῦν π. χ. οἱ Διοικηταί των νὰ τοὺς δώσουν δίωρον ἄδειαν νὰ ψηφίσουν, ἐφ’ ὅσον τοὺς προσαγάγουν τὸ βιβλιάριον ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ ἀποδεικνύεται ὅτι δικαιοῦνται νὰ ψηφίσουν εἰς τὸν τόπον ὅπου ὑπηρετοῦν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὀρθὴ καὶ ἡ πρέπουσα λύσις. Ὅλα τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἐξετέθησαν ἐδῶ, εἶναι ἀντίθετα πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος τῶν Ἑλλήνων, ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγουν τοὺς βουλευτάς των. Ἐὰν θέλωμεν νὰ σεβώμεθα τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν ἐξέθεσαν καὶ ἄλλοι, τὴν ὁποίαν ἐγὼ συνεπλήρωσα μὲ τὸ νὰ δίδεται τὸ δικαίωμα τῆς προτιμήσεως εἰς τὰ τμήματα. Ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι ἀντισυνταγματικὰ καὶ κάλλιστα ἠμποροῦν νὰ χαρακτηρισθοῦν ὅτι θὰ ὑπηρετήσουν φατριαστικὰς ἀπόψεις, λόγῳ τοῦ εὐχεροῦς του ἐπηρεασμοῦ τῶν στρατιωτῶν ἰδίως.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§230Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ἔγινε κατάχρησις τοῦ ὅρου τῆς ἰσότητος καὶ ὅτι τάχα, διὰ τῆς τροπολογίας καθιερώσαμεν ἡμεῖς, ἀνισότητα εἰς βάρος τῶν στρατιωτῶν, ἐλέχθη καὶ ἀπὸ τοὺς κ. κ. Ἀρχηγούς μου ὅτι τοιαύτη σκέψις εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων δὲν ὑπάρχει καὶ διὰ τῆς τροπολογίας δὲν καθιεροῦται καμμία ἀνισότης. Ἀξιωματικὸς ἢ ὁπλίτης, καταγόμενος ἐκ Τριπόλεως, ὑπηρετῶν εἰς τὴν Κοζάνην καὶ εὑρισκόμενος εἰς τὴν Κοζάνην τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν, δὲν ψηφίζει. Ἀλλὰ καὶ πέραν τούτου, ἁπλοῦς πολίτης, εὑρισκόμενος τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν μακρὰν τοῦ ἐκλογικοῦ του τμήματος, δὲν ψηφίζει, μολονότι καὶ ἡ ἀπουσία τοῦ ἁπλοῦ πολίτου ἐκ τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος νὰ ὀφείλεται εἰς λόγους ἀνεξαρτήτους τῆς θελήσεώς του. Ἑπομένως, τὸ ἀντίθετον εἶναι ἀνισότης. Οἱ στρατιῶται καὶ οἱ ὑπάλληλοι νὰ ψηφίζουν ὅπου θέλουν, ὅπου εὑρίσκωνται καὶ οἱ ἄλλοι πολῖται νὰ εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὸν τόπον τῆς καταγωγῆς των, εἰς τὸν τόπον ὅπου εἶναι ἐγγεγραμμένοι καὶ νὰ ψηφίζουν μόνον ἐκεῖ. Αὐτὸ θὰ ἦτο ἀνισότης καὶ ὄχι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προτείνομεν ἡμεῖς.

§231Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μπακοπούλου ἔχει σχέσιν μὲ τὴν διάταξιν τῆς ἐκλογικῆς νομοθεσίας, ἡ ὁποία ὁρίζει ποῖοι ἀσκοῦν τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα. Ἢ θὰ ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις αὐτὴ κατὰ τὴν διάρθρωσιν τῆς ὕλης τῆς ἐκλογικῆς νομοθεσίας ἢ θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπακολουθήσῃ τῆς συζητήσεως ὅλων τῶν ἄλλων διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Παρεγεβλήθη ἡ συζήτησις οὕτω περὶ τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ μεταξὺ τῶν διαφόρων ἄλλων διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὑποβάλλεται καὶ πρότασις ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν διάλυσιν τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως, χωρὶς ἡ Βουλὴ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ψηφίσῃ τὰς ἄλλας διατάξεις. Θὰ σᾶς παρακαλέσω ἢ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰς ἄλλας διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου ἢ νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν καὶ ἐπανέλθωμεν αὔριον.

§232Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις. Ἔχομεν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄλλου ἄρθρου αὐτοῦ νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ νὰ κηρυχθῇ περαιωμένη, αὔριον δὲ νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία. Ἐὰν πάλιν γίνεται πρότασις νὰ διακόψωμεν δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, δέχεται νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον;

§234ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6 μ. μ., μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 0.10′ π. μ.)