1958.03.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 75η

ΤΕΤΑΡΤΗ 12 Μαρτίου 1958

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὸ Σῶμα τὸ ὑπ’ ἀριθ. 503) 5.3.1958 ἔγγραφον τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἔχον οὕτω: «Πρὸς τὸν Ἀξιότιμον Κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω, ὅπως εὐαρεστούμενος ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεύς, διὰ Διατάγματος ἀπὸ 5 Μαρτίου ἐ. ἔ., εὐηρεστήθη ν’ ἀποδεχθῇ τὴν παραίτησιν τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κ. Κωνσταντίνου Καραμανλῆ. Ὁμοίως, διὰ Διατάγματος τῆς αὐτῆς ἡμερομηνίας, εὐηρεστήθη νὰ ἀποδεχθῇ τὰς παραιτήσεις τῶν Ὑπουργῶν κ. κ. Δημητρίου Χέλμη ἐπὶ τοῦ Συντονισμοῦ, Ἀριστείδου Πρωτοπαπαδάκη ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, Εὐαγγέλου Ἀβέρωφ–Τοσίτσα ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, Κωνσταντίνου Παπακωνσταντίνου ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, Δημητρίου Μακρῆ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, Ἀχιλλέως Γεροκωστοπούλου ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων, Χρήστου Θηβαίου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, Λεωνίδου Δερτιλῆ ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῆς Βιομηχανίας, Τρύφωνος Τριανταφυλλάκου ἐπὶ τῶν Συγκοινωνιῶν καὶ Δημοσίων Ἔργων, Κωνσταντίνου Ἀδαμοπούλου ἐπὶ τῆς Γεωργίας, Λίνας Π. Τσαλδάρη ἐπὶ τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας, Στέλιου Κωτιάδη ἐπὶ τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας, Λεωνίδου Μπουρνιᾶ ἐπὶ τῆς Ἐργασίας, Κωνσταντίνου Τσάτσου παρὰ τῇ Προεδρίᾳ τῆς Κυβερνήσεως, Βασιλείου Παπαρρηγοπούλου Βορείου Ἑλλάδος, Γρηγορίου Κασιμάτη Ἄνευ Χαρτοφυλακίου, ὡς καὶ τῶν Ὑφυπουργῶν Δημητρίου Δαβάκη ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, Νικολάου Ἀθανασίου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, Δημητρίου Ἀλιπράντη ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, Νικολάου Μάρτη ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου, Χρυσοστόμου Καραπιπέρη ἐπὶ τῶν Συγκοινωνιῶν, Διονυσίου Μανέντη ἐπὶ τῆς Γεωργίας καὶ Ἰωάννου Ψαρρέα ἐπὶ τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας. Ὡσαύτως διὰ Διατάγματος τῆς ἰδίας ἡμερομηνίας, εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν κύριον Κωνσταντῖνον Γεωργακόπουλον. Ἐπίσης διὰ Διατάγματος τῆς αὐτῆς ἡμερομηνίας, εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Ὑπουργούς, ἐπὶ τοῦ Συντονισμοῦ τὸν κ. Κάρολον Ἀρλιώτην, ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης τὸν κύριον Σωτήριον Στεργιόπουλον, ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ προσωρινῶς Προεδρίας Κυβερνήσεως, τὸν κύριον Μιχαὴλ Πεσμαζόγλου, ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης τὸν κύριον Κωνσταντῖνον Δημητρακάκην, ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων τὸν κύριον Νικόλαον Λιανόπουλον, ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὸν κύριον Θεόδωρον Μερτικόπουλον, ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου καὶ Βιομηχανίας τὸν κύριον Ἰωάννην Παρασκευόπουλον, ἐπὶ τῶν Συγκοινωνιῶν καὶ Δημοσίων Ἔργων τὸν κύριον Δημοσθένην Πίππαν, ἐπὶ τῆς Γεωργίας τὸν κύριον Χαράλαμπον Φραγκίσταν, ἐπὶ τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας τὸν κύριον Δημήτριον Τσάφον, ἐπὶ τῆς Ἐργασίας τὸν κύριον Ἰωάννην Καποδίστριαν, ἐπὶ τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας τὸν κύριον Ἰωάννην Μαλασπίναν, Βορείου Ἑλλάδος τὸν κύριον Παναγιώτην Σπηλιωτόπουλον καὶ Ὑφυπουργὸν Ἐσωτερικῶν τὸν κύριον Στυλιανὸν Μανιδάκην. Δέξασθε, Κύριε Πρόεδρε, τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ἐξαιρέτου πρὸς Ὑμᾶς ὑπολήψεώς μου.

Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου

Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως.

§2Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις, ἧς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύω, σχηματισθεῖσα μετὰ τὴν παραίτησιν τῆς ὑπὸ τὸν Ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως Κυβερνήσεως, ὁρκισθεῖσα καὶ ἀναλαβοῦσα τὰ καθήκοντα αὐτῆς τὴν 5ην Μαρτίου, λαμβάνει τὴν τιμὴν νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς. Ἡ ἐντολὴ ἣν ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις καὶ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὁποίας ἐσχηματίσθη, συνίσταται κυρίως εἰς τὴν ἐντὸς τῶν Συνταγματικῶν προθεσμιῶν προκήρυξιν καὶ διενέργειαν ἐκλογῶν. Ἐν τῇ προπαρασκευῇ ἐκτελέσεως τῆς ἐντολῆς ταύτης ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη πρὸ γεγονότος, τὸ ὁποῖον δὲν ἐδικαιοῦτο οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ἀγνοήσῃ. Εἶναι γνωστόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι κατὰ τὴν διαρρεύσασαν διετίαν ἐπιμόνως ἐζητήθη ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἡ τροποποίησις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἐπιθυμοῦσα νὰ ἄρῃ τὰς ἀντιθέσεις ταύτας, κατέθεσε τὴν 27ην Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. ἐνώπιον τῆς Βουλῆς σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως τῶν διατάξεων περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Τοῦτο, παραπεμφθὲν ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἐνεκρίθη κατ’ ἀρχὴν καὶ ἐν συνεχείᾳ ἤρχισεν ἡ κατ’ ἄρθρον συζήτησίς του, διακοπεῖσα λόγῳ τῆς ἐπελθούσης κρίσεως. Τὸ γεγονὸς τοῦτο ἔχουσα ὑπ’ ὄψει ἡ Κυβέρνησις, ὡς καὶ τὴν εὐλόγως τεκμαιρομένην ἐπιθυμίαν τῆς μείζονος μερίδος τῆς Βουλῆς, ὅπως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τεθῇ ὑπὸ τὴν ψῆφον αὐτῆς, ἐθεώρησεν ὅτι εἶνεν ἐπιτακτικὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τῆς ἀνακαταθέσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον της. Λόγῳ τῶν ὁρίων τῆς ἐντολῆς, εἰς ἣν ὀφείλει τὸν σχηματισμόν της ἡ Κυβέρνησις, αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις αὐτῆς εἶναι, κατὰ φυσικὴν συνέπειαν, περιωρισμέναι. Πρωτίστως διαβεβαιοῖ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι πᾶσαν θὰ καταβάλῃ προσπάθειαν, ὅπως αἱ προσεχεῖς ἐκλογαὶ διενεργηθῶσι μετ’ ἀπολύτου ἀμεροληψίας, ἐξασφαλιζομένης πλήρως τῆς τάξεως. Ὁμοίας προσπαθείας θὰ καταβάλῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἀσκηθῇ χρηστὴ διοίκησις καὶ λειτουργήσῃ ἀψόγως ἐν γένει ὅλος ὁ Κρατικὸς Ὀργανισμός. Μέχρι τῆς τῶν ἐκλογῶν ἀναδείξεως τῆς διαδόχου Κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ ἀποτελεσματικὴ καὶ σύμφωνος πρὸς τὸ Ἐθνικὸν συμφέρον τῶν ἐκκρεμῶν καὶ ἐμφανισθησομένων ζητημάτων ἐπίλυσις, ἡ ἀναβολὴ τῆς ὁποίας θὰ ἀπέβαινεν ἐπιζήμιος. Κύριοι βουλευταί, οἱ ἐν τῇ Κυβερνήσει κ. κ. συνάδελφοί μου καὶ ἐγώ, μὴ προερχόμενοι ἐκ τῆς Βουλῆς, αἰσθανόμεθα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκφράσωμεν τὸν σεβασμὸν ἡμῶν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ νὰ δηλώσωμεν ὅτι μοναδικὴν ἡμῶν φιλοδοξίαν ἀποτελεῖ ἡ εὔορκος καὶ μετὰ τῆς δυνατῆς ἐπιτυχίας ἐκτέλεσις τῆς ἐντολῆς, δι’ ἧς ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς μᾶς ἐτίμησε καὶ ἡ πλήρης ἀνταπόκρισις εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, δι’ ἧς ἐλπίζομεν νὰ τιμηθῶμεν. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως κύριος Κ. Καραμανλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§4Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ τὸ περιεχόμενον τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, τὰς ὁποίας ἀνέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μοὶ ἐπιβάλλει νὰ εἶμαι βραχύς. Ἐκ τούτων προκύπτει, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἔχει περιωρισμένην καὶ σαφῶς καθωρισμένην ἀποστολήν. Ἡ δὲ ἀποστολὴ αὕτη συνίσταται εἰς τὴν διάλυσιν τῆς παρούσης Βουλῆς καὶ τὴν διενέργειαν γενικῶν ἐκλογῶν. Ἡ νέα Κυβέρνησις, ὅμως, πρὶν ἢ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν ἠθέλησε νὰ ἐξετάσῃ ἂν ἦτο ἐφικτὴ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ ἐκκρεμοῦντος ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ κατετέθη ὑπὸ τῆς παραιτηθείσης Κυβερνήσεως, μετὰ πρότασιν καὶ σύμφωνον γνώμην, τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη χωρὶς νὰ συμμερίζεται τὰς ἀπόψεις τῶν ἄλλων Κομμάτων, περὶ τοῦ ὑφισταμένου ἐκλογικοῦ νόμου καὶ χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν πρόθεσιν ἐπισπεύσεως τῶν ἐκλογῶν, ἐνόμισεν ὅτι ὤφειλεν, ἀνταποκρινομένη εἰς τὸ αἴτημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ δώσῃ εἰς τὴν χώραν, ἐγκαίρως, ἐκλογικὸν νόμον, ἀνέλαβε τὴν πρωτοβουλίαν νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο. Τὰς ἀπόψεις μας ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου θὰ τὰς ἀναπτύξωμεν, ὅταν θὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Δὲν νομίζω ἐξ ἄλλου, ὅτι ἔχω ἀνάγκην νὰ ἀναφερθῶ εἰς τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα ὡδήγησαν εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ ἐπέβαλον τὴν ἀνάγκην τῶν ἐκλογῶν. Τὰ αἴτια αὐτὰ εἶναι γνωστὰ εἰς τὸ Σῶμα καὶ θὰ ἔχω συντόμως τὴν εὐκαιρίαν νὰ τὰ ἀναπτύξω ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὸν Λαόν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω εἶναι, ὅτι, ἡ Ἐθνικὴ Ριζοσπαστικὴ Ἕνωσις, ἔχουσα ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν Λαόν, ἐζήτησε καὶ ἐπιμένει ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ταχείας διενεργείας ἐκλογῶν πιστεύουσα ὅτι διὰ τῆς πολιτικῆς της αὐτῆς, ἐξυπηρετεῖ τὴν χώραν. Ἐλπίζω, ὅτι καὶ τὰ ἄλλα Κόμματα θὰ εὑρεθοῦν σύμφωνα εἰς τοῦτο, δεδομένου ὅτι προσεφέρθη εἰς αὐτά, ὅ,τι ἐπιμόνως, ἐπὶ διετίαν ἐζήτουν, δηλαδὴ ἐκλογαὶ μὲ ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν καὶ νέον ἐκλογικὸν νόμον. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ἡ ΕΡΕ θὰ δώσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ θὰ ὑποστηρίξῃ τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Συναρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων κ. Γ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον.

§6Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἐκφράζει ἱκανοποίησιν, διότι, ἐπὶ τέλους, βαίνομεν πρὸς τὰς ἐκλογάς. Αἱ ἐκλογαὶ τῆς 19ης Φεβρουαρίου δὲν εἶχον ἀποδώσει τὸ ἀληθὲς φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἡ μειοψηφία τοῦ Λαοῦ εἶχε καταστῆ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς καὶ Κυβέρνησις. Πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ὁμαλῆς λειτουργίας τοῦ Δημοκρατικοῦ Πολιτεύματος ἐπεβάλετο ἔκτοτε ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς καὶ ἡ προκήρυξις νέων ἐκλογῶν. Χαίρομεν διότι, ἐπὶ τέλους, προκηρύσσονται. Καὶ ἐκφράζομεν μόνον τὴν λύπην μας διότι ὑπερμέτρως ἐβράδυναν. (Χειροκροτήματα). Αὐτὴ ἡ βραδύτης ὡδήγησεν εἰς τὸ ἀτύχημα νὰ συμπίπτουν αἱ σημεριναὶ ἐκλογαὶ μὲ δυσχερεῖς Ἐθνικὰς περιστάσεις, ἐντὸς τῶν ὁποίων βεβαίως εἶναι ἀπρόσφορος ἡ ἐξαπόλυσις τῶν Κομματικῶν ἀνταγωνισμῶν. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων φρονεῖ ὅτι ἡ δοθεῖσα λύσις τῆς κρίσεως, δὲν ἦτο ἡ μόνη δυνατή. Ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι ἀποτελεῖ Κοινοβουλευτικὴν τάξιν, ὅταν δημιουργῆται κρίσις κυβερνητικὴ εἰς τὰ Κοινοβουλευτικὰ Πολιτεύματα, νὰ καλῆται ἡ Ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις πρὸς σχηματισμὸν Κυβερνήσεως καὶ ἐὰν δὲν δυνηθῇ, νὰ καταθέσῃ τὴν ἐντολὴν καὶ τότε νὰ ἀναζητοῦνται ἄλλαι λύσεις. Αὐτὴ ἦτο ἡ ὀρθόδοξος Κοινοβουλευτικὴ λύσις. Ἐν τούτοις εἴμεθα πρόθυμοι νὰ δεχθῶμεν ὅτι καὶ ἡ δοθεῖσα λύσις εἶναι καὶ αὐτὴ κοινοβουλευτικῶς ἀδιάβλητος. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐκφράζει ἐπίσης ἱκανοποίησιν διὰ τὸν σχηματισμὸν Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως πρὸς διενέργειαν ἐκλογῶν. Ἀποτελεῖ ἀνάγκην διὰ τὸν δημόσιον βίον τῆς Ἑλλάδος ἡ διενέργεια τῶν ἐκλογῶν ἀπὸ Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι ἀκόμη καὶ αἱ περισσότερον καλοπροαίρετοι πολιτικαὶ Κυβερνήσεις εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν καθίστανται φαυλοκρατικαὶ Κυβερνήσεις. Χρησιμοποιοῦν τὰ ὄργανα τοῦ Κράτους πρὸς ἐπηρεασμὸν τοῦ φρονήματος τῶν πολιτῶν καὶ συγχρόνως ἀνοίγουν τοὺς κρουνοὺς τοῦ δημοσίου χρήματος πρὸς ἄρδευσιν τῶν φίλων. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἔπρεπε νὰ καθιερωθῇ ἡ παράδοσις ὅπως πάντοτε αἱ ἐκλογαὶ ἐνεργοῦνται εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ Ὑπηρεσιακὰς Κυβερνήσεις. Ἀπὸ τοῦ 1936 ὁμιλῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἶχον ὑποστηρίξει ὅτι «εἰς τὸν καταστατικὸν ἡμῶν χάρτην πρέπει νὰ ἀναγραφῇ διάταξις καθορίζουσα ὅτι αἱ ἐκλογαὶ θὰ ἐνεργοῦνται πάντοτε ὑπὸ Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ ἀποφεύγεται ἡ χρησιμοποίησις τῶν ὀργάνων τοῦ Κράτους πρὸς ἀλλοίωσιν τοῦ φρονήματος τοῦ Λαοῦ, καθὼς καὶ ἡ κατασπατάλησις τοῦ δημοσίου χρήματος εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν»... Καὶ τὰ δύο παραδείγματα ἐφαρμογῆς τῶν Ὑπηρεσιακῶν Κυβερνήσεων ἐπιβεβαιώνουν τοῦ λόγου τὸ ἀσφαλές. Διότι καὶ εἰς τὰ 1950 καὶ εἰς τὰ 1952 αἱ Ὑπηρεσιακαὶ Κυβερνήσεις ἐνήργησαν πράγματι τιμίας ἐκλογάς. Καὶ θέλομεν νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις θὰ ἐπιτελέσῃ ἐπίσης τὸ καθῆκον της. Καὶ τώρα τίθεται τὸ ἐρώτημα: Εἶναι Ὑπηρεσιακὴ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις; Ἦτο Ὑπηρεσιακὴ ὅταν κατηρτίσθη. Ἀφ’ ὅτου ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἶναι πολιτική. Διότι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς δὲν ὑπάρχουν Ὑπηρεσιακαὶ Κυβερνήσεις. Ὀφείλει ἑπομένως νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν τύχην τῶν πολιτικῶν Κυβερνήσεων. Ἐκθέτει πρόγραμμα καὶ ζητεῖ ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Ἐὰν λάβῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης, θὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμά της. Ἐὰν ὄχι ὀφείλει παραίτησιν. Καὶ ἡ ἁρμοδιότης πλέον περιέρχεται εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα. Αὐτὴ ὀφείλει νὰ εἶναι ἡ πορεία καὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἀνήγγειλεν εἰς τὸ Σῶμα ὅτι συνοψίζει τὴν πολιτικήν της εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Καὶ τίθεται τὸ ἐρώτημα: Εἶναι αὐτὴ ἡ πρέπουσα ἐμφάνισις μιᾶς οὐσιαστικῆς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς; Μήπως θὰ ἦτο περισσότερον πρέπον ἡ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις νὰ ἐμφανισθῇ ἐγώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἀναθέσῃ εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τῆς ἀρεσκείας τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς; Μήπως θὰ ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ «ἐκλογικὸν σύστημα» καὶ ὄχι «συγκεκριμένον ἐκλογικὸν σύστημα»; Κατὰ τὴν γνώμην μου καὶ αἱ δύο λύσεις εἶναι κοινοβουλευτικῶς ὁμαλαί. Θὰ ἠδύνατο ἐρχομένη εἰς τὴν Βουλὴν νὰ εἴπῃ: Κατόπιν τοῦ γενικοῦ αἰτήματος πρὸς μεταβολὴν τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ συστήματος, ζητῶ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἕνα νέον ἐκλογικὸν νόμον ἐπὶ βάσει τοῦ ὁποίου νὰ ἐνεργηθοῦν αἱ μέλλουσαι ἐκλογαί. Καὶ ἦτο βέβαιον ὅτι, ἐφ’ ὅσον εἶχε προηγηθῆ ἡ συμφωνία τῶν δύο μεγάλων Κομμάτων, θὰ ἐψηφίζετο ὁ ὑπὸ ψήφισιν νόμος τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἀλλὰ θὰ εἶχε τότε προκαλέσει καὶ παρεξηγήσεις καὶ ἐπικρίσεις. Ἀλλὰ καὶ ἡ λύσις ἡ ὁποία προετιμήθη, εἶναι ἐπίσης κοινοβουλευτική. Καὶ δὲν δεχόμεθα τὸν χαρακτηρισμόν, ὁ ὁποῖος ἐδόθη ἀπὸ ὡρισμένης πλευρᾶς, ὅτι ἀπετέλεσε πρόκλησιν, ἀνευλάβειαν, τελεσίγραφον. Ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων ἔπειτα ἀπὸ τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως, ἠδύνατο, συμφώνως πρὸς τὸ Πολίτευμα, νὰ σχηματίσῃ Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ὁδηγήσῃ τὴν χώραν πρὸς ἐκλογὰς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ συστήματος. Καὶ ὅσοι διεφώνουν δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ αἰτιῶνται τὸν ἀνεύθυνον Ἄρχοντα, ἀλλὰ θὰ αἰτιῶντο τὴν Βουλήν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν εἶχε προκύψει μεταβολὴ τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ συστήματος. Καὶ ὅμως ἀντὶ νὰ ἀκολουθήσῃ αὐτὴν τὴν ὁδόν, ἡ ὁποία συνταγματικῶς καὶ κοινοβουλευτικῶς ἦτο ἄψογος, προετίμησεν ἀνταποκρινόμενος εἰς τὴν δεδηλωμένην θέλησιν τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, νὰ ἀποστείλῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ τῆς παράσχῃ τὴν εὐκαιρίαν ὅπως φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἀναληφθὲν ἔργον της. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ἡ παρουσία τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν μὲ πρόγραμμα τὸ συγκεκριμένον ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, δὲν ἀποτελεῖ ἀνευλάβειαν, δὲν ἀποτελεῖ πρόκλησιν, δὲν ἀποτελεῖ τελεσίγραφον. Ἀποτελεῖ ἐπίσης εὐλάβειαν πρὸς τὴν «δεδηλωμένην» θέλησιν τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Κύριοι συνάδελφοι, ἀνήκει εἰς τὰς βαρυτέρας νόσους τοῦ δημοσίου μας βίου ἡ ἀέναος μεταβολὴ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων. Εἴμεθα μοναδικὸν παράδειγμα δημοκρατικῆς χώρας, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ ἐκλογικὸν σύστημα μεταβάλλεται ἀνὰ πᾶσαν ἐκλογὴν καὶ μάλιστα εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν. Εἰς τὰ 1920 ἴσχυσε τὸ πλειοψηφικὸν τῆς εὐρείας περιφερείας. Εἰς τὰ 1923 μὲ στενὴν ἐπαρχίαν διὰ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα καὶ Πρωτοδικεῖον διὰ τὰς Νέας Χώρας. Εἰς τὰ 1926 ἀναλογική. Εἰς τὰ 1928 πλειοψηφικὸν μὲ στενήν. Εἰς τὰ 1932 ἀναλογική. Εἰς τὰ 1933 πλειοψηφικὸν μὲ στενήν. Εἰς τὰ 1936 ἀναλογική. Ἐπηκολούθησεν ἡ δεκαετία τῆς ἀνυπαρξίας τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν. Εἰς τὰ 1946 ἀναλογική. Εἰς τὰ 1950 ἀναλογική. Εἶναι ἡ μόνη περίπτωσις ὁμοιομορφίας δύο συνεχῶν ἐκλογῶν. Εἰς τὰ 1951 ἐνισχυμένη ἀναλογική. Εἰς τὰ 1952 πλειοψηφικὸν σύστημα μὲ στενήν. Εἰς τὰ 1954 ἐψηφίσθη ἀπὸ τὸν Συναγερμὸν τὸ ἀπίστευτον νομοσχέδιον τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, τὸ ὁποῖον ἥνωσε τὴν Κέρκυραν μὲ τὴν Εὐρυτανίαν. Εἰς τὰ 1956 τὸ τρισυπόστατον ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη. Καὶ εὑρισκόμεθα σήμερον ἐνώπιον τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Εἶναι προφανὲς ὅτι, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ συνήθεια εἰς τὸν πολιτικὸν βίον μας, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ ὁμαλὴ λειτουργία Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος. Διότι τὸ εἶδος τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων ἀσκεῖ ἀποφασιστικῶς ἐπιρροὴν διὰ τὴν συγκρότησιν καὶ λειτουργίαν τῶν Κομμάτων. Καὶ αὐτὸ τὸ ἀχάριστον θέαμα τῶν διαρκῶν μετατοπίσεων τῶν βουλευτῶν, τὸ ὁποῖον μειώνει ἠθικῶς τὸ κῦρος τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτικοῦ βίου, κατὰ μέγα μέρος, ὀφείλεται εἰς αὐτὴν τὴν νόσον: εἰς τὴν ἀδιάκοπον μεταβολὴν τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων. Θὰ πρέπει διὰ τοῦτο νὰ εὑρεθῇ συνταγματικὸς τρόπος σχετικῆς σταθερότητος τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ τοῦ 1948 εἶχε προτείνει μίαν εὐτυχῆ διάταξιν καὶ εἶναι δυστύχημα ὅτι δὲν ἐτέθη ἐντὸς τοῦ Συντάγματος. Εἶχε διατυπώσει τὴν πρότασιν ὅπως «ὁ ἐκλογικὸς νόμος οὐδέποτε ἐφαρμόζεται εἰς ἐκλογάς, αἵτινες ἀκολουθοῦν τὴν βουλευτικὴν περίοδον καθ’ ἣν ἐψηφίσθη». Πρὸς τὴν διάταξιν αὐτὴν εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος. Καὶ εὑρίσκετο εἰς τὰς προθέσεις μου, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ εἶχον συνεχισθῆ αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἔλθῃ τὸ νομοσχέδιον πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, εὑρίσκετο εἰς τὰς προθέσεις μου νὰ ἀπευθύνω ἔκκλησιν πρὸς τὴν Βουλὴν ὅπως θέσωμεν εἰς κίνησιν τὸν μηχανισμόν, τὴν διαδικασίαν τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Ὅπως ψηφίσουν ἅπαξ αὐτὴν τὴν διάταξιν διὰ νὰ ἠμπορέσῃ ἡ προσεχὴς Βουλή, ψηφίζουσα ἐπίσης ταύτην, νὰ τὴν καταστήσῃ διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Ἡ πορεία τῶν πραγμάτων δὲν κατέστησε δυνατὴν αὐτὴν τὴν ἐπιδίωξιν. Εὔχομαι νὰ συμβῇ εἰς τὸ μέλλον. Ἀλλὰ διακηρύττω ὅτι χωρὶς αὐτὴν τὴν ἐγγύησιν τῆς σχετικῆς σταθερότητος, ὁμαλὸς κοινοβουλευτικὸς βίος, ὁμαλὴ καὶ ὑγιὴς καὶ εὐπρεπὴς κοινοβουλευτικὴ λειτουργία πολιτικῶν κομμάτων θὰ εἶναι ἀδύνατος εἰς τὴν χώραν. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν ἐξήγησιν τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων λαμβάνει ἀπέναντι τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας καὶ χωρὶς νὰ παραγνωρίζῃ ὡρισμένα μειονεκτήματα, ὑποστηρίζει τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, διότι θὰ ὡδήγει εἰς μίαν ἀπογραφὴν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Διεπίστωσεν ὅμως ὅτι ἀνέκαθεν ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν ἐξέφραζεν ἡ Κυβέρνησις τῆς Εἰζοσπαστικῆς Ἑνώσεως, ἦτο ἀνενδότως ἀντιμέτωπος πρὸς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Καὶ τότε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἡ ἡγεσία του ἔκρινεν ὅτι, ἐὰν ἐνέμενον εἰς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο ἡ διατήρησις τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ νόμου, μὲ ἐπουσιώδεις ἴσως τροποποιήσεις...... Καὶ διότι φρονοῦμεν ὅπως ἐφρονοῦμεν ἀνέκαθεν,—καὶ κατὰ μείζονα λόγον ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις,—ὅτι ἐνδεχομένη ἐφαρμογὴ τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ νόμου θὰ ἠδύνατο νὰ ὁδηγήσῃ τὴν χώραν εἰς ἀληθῆ ἐθνικὴν συμφοράν, ἐκρίναμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ προτείνωμεν ἡμεῖς τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν καὶ νὰ προσπαθήσωμεν νὰ γίνῃ ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν— τελικῶς αἰσθανόμεθα ἱκανοποίησιν, ὅτι ἔγινεν— ἀποδεκτή. Ἐὰν εἴμεθα ἐπιστημονικὴ ἑταιρεία θὰ ἠδυνάμεθα νὰ διατυπώσωμεν θεωρητικὰς πεποιθήσεις, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὰς συνεπείας. Ἀλλ’ εἴμεθα πολιτικὸν Κόμμα καὶ προβαίνομεν εἰς πολιτικὰς πράξεις, τῶν ὁποίων ὀφείλομεν νὰ προβλέπωμεν τὰς πολιτικὰς συνεπείας. Καὶ ἐφ’ ὅσον προβλέποντες, διαπιστώνομεν ὅτι τέρμα αὐτῆς τῆς γραμμῆς θὰ ἦτο ἡ διατήρησις τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ νόμου, ἐκρίνομεν ὅτι ἔπρεπε νὰ προχωρήσωμεν εἰς εὕρεσιν, εἰς τὴν διατύπωσιν, τὴν ἐφαρμογὴν ἐκλογικοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον, ἐὰν δὲν εἶχε τὰ προτερήματα, ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας, τὰ ὁποῖα νομίζομεν ὅτι παρεῖχε ἡ ἁπλῆ ἀναλογική, ὅμως, εἶναι ἐπίσης σύστημα τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν τὴν συμμετοχὴν εἰς τὸν ἀγῶνα ὅλων τῶν πολιτικῶν Κομμάτων καὶ εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ἐπιτρέπει τὴν συγκρότησιν μεγαλυτέρων κομμάτων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐξήγησις τῆς γραμμῆς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ὑπὲρ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Γνωρίζομεν ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον ἐνώπιον ἡμῶν νὰ τεθῇ τὸ ἐρώτημα: «Ἀφοῦ ὑπήρξατε καὶ εἶσθε ὑπέρμαχος τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἐὰν ἐνώπιον αὐτῆς τῆς Βουλῆς γίνῃ πρότασις ἁπλῆς ἀναλογικῆς ποία θὰ εἶναι ἡ ἀπάντησίς σας; Δὲν θὰ ὀφείλετε νὰ τὴν ψηφίσετε;» Ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν δίδομεν εἶναι σαφής. Εἶναι ἀπάντησις διπλῆ: ἀντικειμενικὴ καὶ ὑποκειμενική. Ἡ ἀντικειμενικὴ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν δίδομεν, εἶναι τὸ ὅτι καὶ πάλιν μὲ τὰς ὑφισταμένας σήμερον ἀναλογίας τῶν πολιτικῶν δυνάμεων εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ δὲν θὰ ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ, ἀλλὰ θὰ ὡδήγει καὶ πάλιν εἰς διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ἐκλογὰς καὶ εἰς ἐφαρμογὴν τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη ὑποκειμενικὴ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν. Καὶ ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ὀφείλομεν, τὸ Κόμμα καὶ ἡ ἡγεσία τῶν Φιλελευθέρων, εἶναι ὅτι, διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἐξεθέσαμεν, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων προῆλθεν εἰς συμφωνίαν μὲ τὴν ΕΡΕ. Καὶ ὅσοι θὰ ἀπηυθύνοντο πρὸς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων διὰ νὰ προτείνουν ἀθέτησιν τῆς συμφωνίας, τοὺς πληροφοροῦμεν ὅτι κάμνουν λάθος εἰς τὴν διεύθυνσιν. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τηρεῖ τὸν λόγον του καὶ τιμᾷ τὴν ὑπογραφήν του. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῶν Φιλελευθέρων). (Βοὴ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Δ.Α. καὶ τοῦ ΔΚΕΛ).

§7Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀκούω βοὴν ἀλλ’ ὄχι ἀπάντησιν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, ἡσυχίαν.

§9Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἀποτελεῖται ἀπὸ τιμίους ἀνθρώπους, καὶ ὡς μέλη καὶ ὡς ἡγέτας, οἱ ὁποῖοι τηροῦν τὸν λόγον των. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησις. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῶν Φιλελευθέρων). (Θόρυβος).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ πάλιν παρακαλῶ ἡσυχίαν.

§11Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ τώρα ἐρχόμεθα ἀκριβῶς εἰς τὰς παρατηρήσεις αἱ ὁποῖαι γίνονται μὲ βοὴν καὶ ὄχι μὲ συγκεκριμένην διατύπωσιν. Ἰδοὺ λοιπόν, λέγουν, ἡ ἀποκάλυψις! Ἰδοὺ ἡ συμφωνία τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων μὲ τὴν Δεξιάν! Ἀποκαλύπτεται ἡ «συναλλαγή»! Ἀποκαλύπτεται ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔκαμε στροφὴν πρὸς τὰ δεξιά, ὅτι ἔκαμεν ἰδεολογικὰς παραχωρήσεις πρὸς τὴν δεξιὰν καὶ μάλιστα ἐπὶ κρισίμων ἐθνικῶν θεμάτων, ὅπως εἶναι τὸ θέμα τῆς Κύπρου καὶ τὸ θέμα τῶν βάσεων. Ἀπαντῶμεν: Τοιαύτη διατύπωσις, δὲν εἶναι ἁπλῶς πολιτικὴ ἐπίκρισις, δὲν εἶναι ἁπλῶς πολιτικὴ γνώμη, εἶναι ὕβρις τὴν ὁποίαν ἐπιστρέφομεν μὲ περιφρόνησιν. (Χειροκροτήματα). Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων οὐδέποτε ἔχει προβῆ εἰς ἰδεολογικὰς παραχωρήσεις. Ἔκαμε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων συμφωνίαν, ἀλλὰ δὲν ἔκαμεν οὐδεμίαν «συναλλαγήν». Οὔτε ἐδέχθη, οὔτε ἔδωσεν ἀνταλλάγματα. Ὑπῆρξεν ἐπὶ ἑνὸς συγκεκριμένου θέματος, τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, μία σύμπτωσις γνωμῶν. Καθ’ ὅλα τὰ ἄλλα ἕκαστος, ἑκατέρωθεν, διατηρεῖ ἀκεραίας καὶ τὰς πολιτικὰς θέσεις καὶ τὰς ἀντιθέσεις του. Καὶ εἶναι ἐγγὺς ἡ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐκτεθοῦν ἐνώπιον τοῦ Λαοῦ. Καὶ ἔπρεπε κατ’ ἐξοχὴν ἐκεῖθεν, ἀπὸ τὴν Ἄκραν Ἀριστερὰν νὰ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ...δὲν συνηθίζει νὰ προβαίνῃ εἰς ἰδεολογικὰς παραχωρήσεις. Ἔπρεπε νὰ τὸ γνωρίζῃ ἀπὸ τὴν ἐκλογικήν μας συνεργασίαν τοῦ 1956. Συνειργάσθημεν ἐκλογικῶς ἀλλὰ δὲν ὑπῆρξεν ἐκ μέρους τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καμμία ἀπολύτως ἰδεολογικὴ παραχώρησις. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Τὸ πρόγραμμα τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ὑπῆρξε πρόγραμμα ἰδικόν μας. Ὑπῆρξε πρόγραμμα τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, τὸ ὁποῖον ἐτηρήσαμεν πιστῶς καὶ κατὰ τὴν προεκλογικὴν περίοδον, καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς καὶ τὸ ὁποῖον καὶ πάλιν, διότι εἶναι ἰδικόν μας, θὰ εἶναι ἰδεολογικὴ σημαία μας τοῦ προσεχοῦς ἀγῶνος. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Διότι χαράσσει μὲ σαφήνειαν τὰ ὁρόσημα καὶ ἀπέναντι τῆς δεξιᾶς καὶ ἀπέναντι τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς καὶ ἐπιβεβαιώνει τὴν ἰδεολογικήν μας αὐτονομίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησίς μας. Καὶ τώρα ἐρχόμεθα εἰς τὰς συγκεκριμένας διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ ἔχωμεν ἐπ’ αὐτῶν εὐκαιρίαν νὰ ὁμιλήσωμεν ὅταν τὸ νομοσχέδιον ἔλθῃ πρὸς ψήφισιν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἐπροτιθέμεθα νὰ φέρωμεν τὸ θέμα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ. Νὰ ἐξηγήσωμεν τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων κρίνει ὅτι δὲν ἔπρεπεν οἱ στρατιῶται νὰ ψηφίζουν διατεταγμένως ἐπὶ τῇ βάσει καταστάσεων. Ἠθέλαμεν νὰ ἐξηγήσωμε ὅτι δὲν εἶναι κομματικά, εἶναι ἐθνικὰ ἐλατήρια, τὰ ὁποῖα μᾶς ὠθοῦν εἰς τὴν προσπάθειαν νὰ ἀφεθῇ ὁ στρατὸς ἀπερίσπαστος εἰς τὸ ἔργον του πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν ἐχθρῶν τῆς Πατρίδος καὶ νὰ τὸν προφυλάξωμεν ἀπὸ τὴν εἴσοδον τοῦ κομματισμοῦ εἰς τὰς τάξεις του. Ἔπειτα ὅμως ἀπὸ τὴν ἐπελθοῦσαν διευθέτησιν, ἐκρίναμε περιττὸν διὰ σήμερον τὴν συζήτησιν. Κύριοι βουλευταί, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐξήγησε τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους θὰ παράσχῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ θὰ ψηφίσῃ τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Ἐζητήσαμεν ἐκλογάς, καὶ ἐπὶ τέλους, γίνονται. Ἐζητήσαμεν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν καὶ ὑπάρχει. Καὶ θέλομε νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι θὰ δικαιώσῃ τὰς ἐπαγγελίας της περὶ ἐνεργείας ἐλευθέρων ἐκλογῶν. Ἐζητήσαμε τὴν κατάργησιν τοῦ τρισυποστάτου ἐκλογικοῦ νόμου καί, εὐτυχῶς καταργεῖται. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων αἰσθάνεται ἱκανοποίησιν διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν τριῶν αὐτῶν βασικῶν αἰτημάτων του. Καὶ θὰ βαδίσῃ μὲ πλήρη ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν Λαόν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σ. Ἀλλαμανῆς ἔχει τὸν λόγον.

§13Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, συμβαίνει πράγματι διὰ πρώτην φοράν, καθόσον ἐγὼ τοὐλάχιστον γνωρίζω, συμβαίνει διὰ πρώτην φορὰν Κυβέρνησις Ὑπηρεσιακὴ νὰ ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ἔκφρασιν τῆς ἐμπιστοσύνης της. Ἀλλ’ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἔτι περαιτέρω ἐμφανίζεται ἐνώπιον τοῦ Σώματος, καταθέτουσα καὶ ἐπιδιώκουσα νὰ ψηφίσῃ ἕνα καὶ μόνον νομοσχέδιον, ποὺ συμβαίνει νὰ εἶναι τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Ἀλλ’ οὐδεὶς ἀγνοεῖ ὅτι ὁ ἐκλογικὸς νόμος ἀποτελεῖ τὸν πλέον βαρυσήμαντον νόμον ποὺ καλεῖται ποτὲ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ. Ὁ νόμος ὁ ἐκλογικὸς εἶναι συνυφασμένος μὲ τὴν ἔκφρασιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως καὶ ἀποτελεῖ τὴν οὐσίαν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Δημοκρατίας. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας τελοῦσα ἡ Κυβέρνησις ἔπαυσε νὰ εἶναι ὑπηρεσιακή. Εἶναι πολιτικὴ Κυβέρνησις καὶ ὡς τοιαύτην θὰ τὴν ἀντιμετωπίσωμεν. Βεβαίως, ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἔχει περιωρισμένην ἀποστολὴν καὶ περιωρισμένης διαρκείας εἶναι ὁ βίος της. Καὶ μολονότι ἀποτελουμένη ἀπὸ ἐξωκοινοβουλευτικὰ μέλη, δὲν δημιουργεῖ ἀνωμαλίαν, ἐφ’ ὅσον προσέρχεται καὶ θὰ τύχῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Ἀποτελεῖ ἁπλῶς πρωτοτυπίαν. Δὲν προσήκει εἰς ἡμᾶς νὰ ἐπικρίνωμεν αὐτὴν τὴν πρωτοτυπίαν, διότι εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶμεν εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα ἀκριβῶς αὐτὴν τὴν λύσιν, τὸν σχηματισμὸν δηλαδὴ Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, τῇ μερίμνῃ αὐτῆς ψήφισιν ἐκλογικοῦ νόμου, ἀνταποκρινομένου εἰς τὸ ἐθνικὸν συμφέρον καὶ τὴν ζωηρὰν ἐκδήλωσιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως καὶ τὴν διεξαγωγὴν ἐκλογῶν. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, ἡ δοθεῖσα λύσις μᾶς εὑρίσκει συμφώνους. Ἀλλὰ ἂς ἴδωμεν, κύριοι βουλευταί, τὸ ἱστορικὸν τῆς γεννήσεως τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς δραστηριότητος αὐτῆς, ἀφ’ ἧς συνεκροτήθη μέχρι σήμερον. Ὅταν τὴν 3ην Μαρτίου, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατῆλθεν ἐκ τῶν Ἀνακτόρων, ὅπου εἶχε τιμηθῆ μὲ τὴν ἐντολὴν τοῦ σχηματισμοῦ Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, ἐδόθη πρὸς δημοσίευσιν ἀνακοινωθὲν τῆς Αὐλῆς ἔχον οὕτω: «Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἐκάλεσε τὸν κ. Κ. Γεωργακόπουλον, Πρόεδρον τοῦ Ε.Ε.Σ., εἰς ὃν ἀνέθεσε τὸν σχηματισμὸν Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως». Ὁ κ. Γεωργακόπουλος μετὰ τὴν ἀνακοίνωσιν περὶ ἀναθέσεως εἰς αὐτὸν τῆς ἐντολῆς τοῦ σχηματισμοῦ Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, δεχθεὶς τοὺς δημοσιογράφους, προέβη εἰς τὰς ἀκολούθους δηλώσεις: «Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ηὐδόκησε νὰ μοὶ ἀναθέσῃ τὸν σχηματισμὸν Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, μὲ σκοπὸν τὴν διενέργειαν ἐκλογῶν ἐντὸς τῶν συνταγματικῶν προθεσμιῶν». Τοῦτ’ αὐτὸ ἐπανέλαβεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ σήμερον ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Ἡ ἀνακοίνωσις, ὅμως, τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει καὶ τὴν ἀκόλουθον συνέχειαν: «Μοὶ ἐδόθη ἐπίσης ἡ ἐντολὴ ὅπως, ἐφ’ ὅσον ἐκκρεμεῖ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον περὶ νέου ἐκλογικοῦ συστήματος, κατατεθὲν ὑπὸ τῆς τέως Κυβερνήσεως, ἐν συμφωνίᾳ μετὰ τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐξετάσω, ἐὰν εἶναι ἐφικτὴ ἡ περαίωσις τῆς ἀρξαμένης διαδικασίας τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ, ἐν καταφατικῇ δὲ μόνον περιπτώσει ἀναβληθῇ ἡ δημοσίευσις τοῦ περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς Β. Διατάγματος, μόνον διὰ τὸν ἀπαραιτήτως εὔλογον χρόνον πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν». Ὁ κ. Γεωργακόπουλος, διευκρινίζων τὰς δηλώσεις του, ἀνεκοίνωσεν, ὅτι εὐθὺς μετὰ τὴν ὁρκωμοσίαν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ συναντηθῇ μετὰ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Φιλελευθέρων κ. κ. Βενιζέλου καὶ Παπανδρέου καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε. κ. Καραμανλῆ, ἀπὸ τοὺς ὁποίους θὰ ζητήσῃ ὅπως ἐπιβεβαιώσουν τὴν συμφωνίαν τῶν Κομμάτων ἐπὶ τοῦ κατατεθέντος νομοσχεδίου περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Ἐφ’ ὅσον ἡ ἀπάντησίς των — εἶπεν — θὰ εἶναι καταφατική, θὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς αὐτὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὑπὸ τοῦ Βασιλέως. Ὁ κ. Γεωργακόπουλος, ἐρωτηθείς, ἐὰν θὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, ἀπήντησεν ὅτι δὲν ἔχει καταλήξει μέχρι τῆς στιγμῆς εἰς ἀποφάσεις, παρ’ ὅλον ὅτι κατ’ ἀρχὴν δὲν θεωρεῖ ἀπαραίτητον τοῦτο, ἐφ’ ὅσον θὰ ἔχῃ διατυπωθῆ προηγουμένως ἡ ἐμμονὴ τῶν δύο μεγαλυτέρων Κομμάτων ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Εὐτυχῶς, ἔστω καὶ ἀργά, ἀντελήφθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ συμφωνία δύο Κομμάτων δὲν καταργεῖ τὸ Σύνταγμα. Καὶ τὸ Σύνταγμα ἐπέτασσε, καὶ τὸ Σύνταγμα ὡδήγησε τὴν Κυβέρνησιν ἐνώπιον ἡμῶν. Ἀλλὰ τί σημαίνει, κύριοι βουλευταί, ἡ ἀνακοίνωσις αὐτὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Ἡ ἔννοια εἶναι σαφής. Εἶπε πρὸς τὸν πολιτικὸν κόσμον, εἶπε πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων: Ἔχω εἰς χεῖρας μου τὸ Διάταγμα τῆς διαλύσεως. Ἔχω ἐντολὴν νὰ προκηρύξω ἐκλογὰς μὲ τὸν ἰσχύοντα νόμον. Μόνον ἐὰν ἡ Βουλὴ ὑποκύψῃ, ἐὰν τὰ δύο Κόμματα, τὸ Κόμμα τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἀποδεχθοῦν ἐκ τῶν προτέρων νὰ διαδηλώσουν τὴν ἐμμονὴν εἰς τὴν συμφωνίαν των, συμφωνίαν Κυβερνήσεως καὶ Κόμματος, ὄχι συμφωνίαν δύο Κομμάτων, τὴν ἐμμονὴν εἰς τὴν παλαιὰν ἐκείνην συμφωνίαν καὶ μόνον ἐὰν ἐξασφαλίσω ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι θὰ πειθαρχήσω τὴν Βουλὴν εἰς αὐτὸ τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ κατηρτίσθη, τότε μόνον θὰ προσέλθω ἐνώπιον ἡμῶν, ἄλλως σᾶς δηλῶ, ὅτι θὰ διεξαγάγω ἐκλογὰς μὲ τὸν νόμον τοῦ 1953. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς). Ἰδοὺ ἡ σαφὴς ἔννοια τῶν Πρωθυπουργικῶν δηλώσεων. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ἐπολιτεύθη ἡ Κυβέρνησις ἀφ’ ἧς ὡρκίσθη. Σπεύδει καὶ πρώτη πολιτικὴ πρᾶξις τοῦ νέου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι νὰ συναντήσῃ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν δύο Κομμάτων, διὰ νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτῶν τὴν ἔγγραφον βεβαίωσιν τῆς ἐμμονῆς των εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀπὸ κοινοῦ κατηρτίσθη. Προειδοποιεῖ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν δύο Κομμάτων, ὅτι μόνον ἡ ἐκδήλωσις, ἡ πανηγυρικὴ ἐκδήλωσις αὐτῶν, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἀποτροπὴν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τοῦ 1953, ἑνὸς νόμου, ὁ ὁποῖος ἦτο νεκρὸς καὶ ἠθικῶς καὶ πολιτικῶς.

§14Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ νομικῶς ἰσχυρὸς καὶ ζῶν.

§15Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ἠθικῶς καὶ πολιτικῶς νεκρός.

§16Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομικῶς ἰσχυρός. Καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ κύριον. Ἡ νομική του ὑπόστασις.

§17Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ὑπεστήριξα ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος ὑπῆρξε νεκρὸς πολιτικῶς καὶ ἠθικῶς. Σεῖς προσεθέσατε καὶ νομικῶς.

§18Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ προσέθεσα: Νομικῶς ζῶν.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπακόπουλε, σᾶς παρακαλῶ.

§20Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Καὶ ὑπῆρξε νεκρὸς ἠθικῶς, διότι εἶχε καταδικασθῆ ἀφ’ ἧς ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν κοινὴν συνείδησιν καὶ ὑπῆρξε νεκρὸς πολιτικῶς, διότι τὸν ἐγκατέλειψε καὶ αὐτὴ αὕτη ἡ κυβερνητικὴ πλειοψηφία, ἡ ὁποία τὸν ἐπέβαλε εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1955. Καὶ ὅταν πλέον ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει ἐξασφαλίσει τὴν πανηγυρικὴν καὶ ἔγγραφον ἐκδήλωσιν τῆς ἐμμονῆς τῶν ἡγετῶν τῶν δύο Κομμάτων εἰς τὸ ἁμαρτωλὸν ἐκεῖνο νομοσχέδιον, τότε καὶ μόνον τότε σκέπτεται νὰ καλέσῃ τοὺς ἐκπροσώπους τῶν ἄλλων Κομμάτων, διὰ νὰ ἐνημερωθῇ ἐπὶ τῶν ἀπόψεών των, ἐν σχέσει μὲ τὸ ἐνδεδειγμένον ἐκλογικὸν σύστημα. Ἀκολουθεῖ περαιτέρω ἡ διατύπωσις τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου τῆς νέας Κυβερνήσεως. Ὑποβάλλεται αὕτη εἰς τὸν κόπον νὰ ὑπογράψῃ τὸ ἐκκρεμὲς ἤδη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ. Τὸ ἀντιγράφει, τὸ ὑπογράφει καί, πρὶν ἀκόμη λάβῃ τὴν ἀπόφασιν νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον ἡμῶν, προσέρχεται ἐνώπιον τῶν ἡγετῶν τῶν δύο Κομμάτων καὶ ζητεῖ πανηγυρικὴν ἐκδήλωσιν ὑποστηρίξεως τοῦ νομοσχεδίου. Μονογραφεῖται τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ τοὺς δύο Ἀρχηγούς, ὡς ἐὰν αἱ ὑπογραφαὶ αὐταὶ νὰ δύνανται νὰ ἀναπληρώσουν τὴν θέλησιν τοῦ κυριάρχου Σώματος τῆς Χώρας καὶ τότε, ὅταν ἡ μονογράφησις ἐξησφαλίσθη καὶ ὅταν χθὲς ἀκόμη ἐδόθη νέα ἔγγραφος δήλωσις, — τρίτη κατὰ σειρὰν — περὶ τοῦ ὅτι καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον καὶ εἰς τὸ σύνολον ἡ ἡγεσία τῶν δύο Κομμάτων ἐγγυᾶται τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, τότε μόνον ἡ Κυβέρνησις ἐμφανίζεται ἐνώπιον ἡμῶν, διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν τυπικὴν πλέον ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Τί σημαίνουν πάντα ταῦτα, κύριοι βουλευταί; Ποῖα εἶναι τὰ λογικὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαχθοῦν ἐκ τῆς τοιαύτης πολιτείας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως; Ἡ Κυβέρνησις, εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ἡ Κυβέρνησις εἶναι σαφῶς πολιτική, χωρίς, ἐπαναλαμβάνω, τοῦτο νὰ ἀποτελῇ ἀνωμαλίαν. Ἀλλὰ ἀποτελεῖ ἀναμφισβητήτως ἀνωμαλίαν τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐμφανίζεται δεσμία, ἐκ προτέρων δεσμία τῆς συμφωνίας δύο ἐκ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ Κομμάτων, προσφερομένη καὶ σπεύδουσα νὰ ὑπηρετήσῃ τοὺς σκοποὺς ἐκείνους τοὺς ὁποίους τὰ δύο Κόμματα ἔταξαν, ὅταν συνέπραττον διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης, ἀφ’ ἧς ἐμφανίζεται ὑπηρετοῦσα τὰ συμφέροντα δύο μόνον Κομμάτων, παύει νὰ εἶναι Κυβέρνησις Ὑπηρεσιακή, δὲν εἶναι κἂν ἁπλῶς πολιτική, εἶναι Κυβέρνησις κομματική, εἶναι Κυβέρνησις διαβλητὴ καὶ ἀπρόσφορος διὰ τὴν διεξαγωγὴν ἐλευθέρων καὶ γνησίων ἐκλογῶν. (Χειροκροτήματα). Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη σοβαρὰ ἀνωμαλία, τὴν ὁποίαν διεπιστώσαμεν εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις ὑπέπεσεν εἰς περαιτέρω βαρὺ ὀλίσθημα. Ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ἀφ’ ἧς ἀκόμη ὁρκισθῇ, ἐδόθησαν εἰς τὸν Τύπον αἱ Πρωθυπουργικαὶ ἀνακοινώσεις περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου. Εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις ἀντιμέτωπος τῆς Βουλῆς, διότι ἀντιμετωπίζει τὸ κυρίαρχον αὐτὸ Σῶμα, ἐχθρικῶς, τῆς ἐπιφυλλάσσει τὴν τυπικὴν μόνον ἁρμοδιότητα νὰ ἐγκρίνῃ ὅ,τι ἐκ τῶν προτέρων εἰς τὰ παρασκήνια ἔχει ἀποφασισθῆ καὶ ἔρχεται εἰς σύγκρουσιν ὄχι μόνον μὲ τὴν ὑπερηφάνειαν καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ Σώματος αὐτοῦ, ἔρχεται εἰς σύγκρουσιν μὲ τὴν συνταγματικὴν τάξιν, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει, οἱ βουλευταί, αἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους νὰ κρίνουν κατὰ συνείδησιν καὶ ἐλευθέραν κρίσιν τὰ νομοσχέδια καὶ νὰ ψηφίζουν τοὺς νόμους καὶ νὰ μὴ εἶναι δέσμιοι, ἐκτελεσταὶ συμβολαίων, τὰ ὁποῖα καταρτίζονται ἐκτὸς τῆς Βουλῆς.

§21Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε τὰ 90% τῆς Βουλῆς νὰ μὴ ἔχουν γνώμην;

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, σεῖς παλαιὸς βουλευτής, δὲν εἶναι σωστὸν νὰ διακόπτετε.

§23Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ὅλαι αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς κατατείνουν πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ἁμαρτωλοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. Ὑπάρχουν πράξεις αἱ ὁποῖαι ἐπιδιώκουν αὐτὸν καὶ μόνον τὸν σκοπόν, πῶς ἐκ τῶν προτέρων θὰ ἔχῃ ἐξασφαλισθῆ πλήρως ἡ ἐπιψήφισις αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ τὴν σημερινὴν Βουλήν, πῶς δὲν θὰ ἀφεθῇ τὸ ἐλάχιστον περιθώριον ἐλευθέρας κρίσεως καὶ πῶς ἡ συζήτησις εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν θὰ μεταβληθῇ εἰς μίαν ἁπλῆν σκηνοθεσίαν, εἰς μίαν ἁπλὴν φενάκην. Ἰδοὺ ἡ δευτέρα βαρεῖα ἀνωμαλία τὴν ὁποίαν προεκάλεσεν ἡ πολιτικὴ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ἡ πρᾶξις αὐτὴ δὲν συνιστᾷ μόνον συνταγματικὴν ἀνωμαλίαν, ἀλλὰ δημιουργεῖ μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κυρίαρχου Σώματος χάσμα βαθύ. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει εἰς βάρος της ἕνα βαρὺ ἀτόπημα, ἕνα ἀκόμη βαρὺ ὀλίσθημα. Κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ Τύπου, ἐμφανίζει, ὡς μὴ ὤφειλε, τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα τῆς Χώρας, τὸν ἀνεύθυνον Ἄρχοντα ἐκδηλοῦντα δῆθεν τὴν προτίμησίν του πρὸς ὡρισμένον ἐκλογικὸν σύστημα, ἐμφανίζει τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα ὑποδεικνύοντα δῆθεν ἀπαραδέκτους μεθόδους διὰ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Φοβοῦμαι, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οἱ ἰδικοί σας ὦμοι καὶ οἱ ὦμοι τῶν συναδέλφων σας εἶναι ἀρκετὰ ἀσθενεῖς διὰ νὰ φέρουν τὸ βάρος τῆς τεραστίας εὐθύνης διὰ τὴν συνταγματικὴν αὐτὴν ἐκτροπήν, διὰ τὴν βαρεῖαν αὐτὴν συνταγματικὴν ἀνωμαλίαν ἧς ἐγένεσθε παραίτιοι. Ἀλλὰ ἀκόμη ἡ Κυβέρνησις ἐπέδειξε συμπεριφορὰν οὐχὶ τὴν προσήκουσαν — εἶναι ὁ ἐπιεικέστερος χαρακτηρισμὸς — πρὸς τὰ ἄλλα Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πλὴν τῶν δύο εὐνοουμένων. Εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ὅτι ἐσκέφθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ καλέσῃ εἰς ἀκρόασιν τοὺς Ἀρχηγοὺς καὶ ἐκπροσώπους τῶν ἄλλων Κομμάτων καὶ ἐπιθυμῶ νὰ τοῦ ὑπενθυμίσω τί ἀκριβῶς, ὅταν μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μὲ δεχθῇ εἰς τὸ Γραφεῖον του ὡς ἐκπρόσωπον τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, τὶ ἀκριβῶς τοῦ εἶπον, πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἀφεώρα ἡ συνάντησις ἐκείνη. Εἶπον πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ συνομιλία ἐκείνη τοὐλάχιστον δὲν θὰ εἶχε κανὲν νόημα, παρὰ μόνον ἐὰν δύο συνέτρεχον προϋποθέσεις, νὰ παύσῃ νὰ αἰωρῆται ἡ ἀπειλὴ τῆς ἐφαρμογῆς ἑνὸς ἐκλογικοῦ νόμου, ἐπαναλαμβάνω, νεκροῦ καὶ ἠθικῶς καὶ πολιτικῶς καὶ μία δευτέρα προϋπόθεσις, ἡ Κυβέρνησις νὰ συζητήσῃ μὲ τὰ Κόμματα ἀδέσμευτος, ἀποφασισμένη νὰ πεισθῇ ἐὰν τὰ ἐπιχειρήματα ἦσαν πειστικὰ καὶ ἀποφασισμένη νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἡ ἰδία θὰ ἔκρινεν ὡς προσῆκον, ὡς ἐναρμονιζόμενον μὲ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα. Μόνον ὑπὸ τὰς προϋποθέσεις αὐτὰς εἶχε νόημα καὶ ἡ ἰδική μου καὶ τῶν ἄλλων συναδέλφων μου συνομιλία, μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὅμως ὅ,τι εἶχε προηγηθῆ τῶν ἀκροάσεων καὶ ὅ,τι ἀκριβῶς ἐπηκολούθησεν, ἀποτελεῖ πλήρη ἀπόδειξιν ὅτι αἱ συνομιλίαι ἐκεῖναι ἦσαν ἄνευ ἀξίας, αἱ συνομιλίαι ἐκεῖναι ἦσαν, λυποῦμαι ποὺ θὰ τὸ εἴπω, ἕνας ἐμπαιγμὸς καὶ μία φενάκη πρὸς τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἀποφασίσει, εἶχεν ἐγγράφως δεσμευθῆ περὶ τοῦ τὶ θὰ παρουσίαζεν ὡς ἐκλογικὸν νομοσχέδιον ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Ἀποτελεῖ, συνεπῶς, καθῆκον μας νὰ διαμαρτυρηθῶμεν κατὰ τὸν πλέον ἔντονον τρόπον διὰ τὴν τοιαύτην ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως μεταχείρισιν τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰδικώτερον τοῦ Κόμματος τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ. Βαρεῖα, τέλος, εἶναι ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀνέλαβε τὴν εὐθύνην νὰ εἰσηγηθῇ ἐνώπιον ἡμῶν ἕνα νομοσχέδιον τοῦ ὁποίου ἡ καλπονοθευτικὴ βάσις εἶναι κατάδηλος, ἕνα νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἐλησμόνησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅμως τοῦ τὸ εἶχον ὑπομνήσει, ἀπεδοκίμασεν αὐτὴ αὕτη ἡ πλειοψηφία, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηριζομένη ἡ Κυβέρνησις τὸ εἰσηγήθη. Ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν ἠκολούθησεν ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, περὶ συμφωνίας τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ἡ Κυβέρνησις ἀνετράπη καὶ ἔχασε τὴν πλειοψηφίαν της ἐξ ἀφορμῆς αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Περὶ ποίας, λοιπόν, συμφωνίας δύναται νὰ γίνῃ λόγος μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως—ἡ ὁποία ἐν τῷ μεταξὺ ἀνετράπη—καὶ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων; Ἐπιθυμῶ, μολονότι μὲ ἐπρόλαβεν ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, νὰ διαπιστώσω μὲ βαθεῖαν θλῖψιν ὅτι διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν ἐπαναλαμβάνεται ἡ ἀσχημία, νὰ ἐπιδιώκεται ἡ ψήφισις εἰδικοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, οὐχὶ ἐπαναφορὰ ἰσχύοντος εἰς τὸ παρελθόν, ψήφισις εἰδικοῦ ἐκλογικοῦ νόμου εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν. Τὴν εὐθύνην διὰ τὴν ἀσχημίαν αὐτὴν φέρουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὠργάνωσαν καὶ κατευθύνουν τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν.

§24Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀναπτύσσετε θεωρίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἄκρως ἀντίθετοι πρὸς τὴν στάσιν τὴν ὁποίαν ἐτήρησε τὸ Κόμμα σας κατὰ τὸ παρελθόν. Τὸ 1951, ὅταν ἐψηφίσθη ὁ νόμος τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ἤμην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ νὰ ἐπιτύχω τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου ἐκείνου ἦλθον εἰς συμφωνίαν μετὰ τῆς ΕΠΕΚ τῆς ὁποίας μέλος ἦτο ὁ νῦν ἐπὶ τοῦ βήματος κ. συνάδελφος καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ τοῦτο συνέβη εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν. Ἑπομένως δὲν βλέπω διατὶ γίνεται ὅλη αὐτὴ ἡ πολεμικὴ ἐναντίον τῆς συμφωνίας αὐτῆς τῶν δύο Κομμάτων πρὸς ἐπιψήφισιν ἑνὸς νόμου ὁ ὁποῖος ἐγένετο δεκτὸς ἀπὸ τὴν μεγάλην πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς. (Χειροκροτήματα).

§25Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Νομίζω ὅτι δικαιοῦμαι νὰ εἴπω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἕτερος συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἀπόψε «κάμνετε λάθος εἰς τὴν διεύθυνσιν». Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ εἶναι ὁ κ. Παπαπολίτης.

§26Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ἀναλαμβάνω πᾶσαν εὐθύνην διὰ πᾶσαν πολιτικὴν πρᾶξιν τῆς ΕΠΕΚ.

§27Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Θὰ ἤθελον νὰ προσθέσω καὶ αὐτὸ τὸ οὐσιαστικὸν τὸ ὁποῖον διέφυγεν τὴν ὀξυδέρκειαν τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Λησμονεῖ, ὅτι ἐκεῖνος προήδρευε Κομματικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἶναι Ὑπηρεσιακή. Ἡ ἰδία ἰσχυρίζεται τοῦτο καὶ περαιτέρω προβάλλει ἑαυτὴν ὡς Ὑπερκομματικήν. Τότε εἴχομεν Κυβέρνησιν Κομματικήν, ἡ ὁποία διαθέτουσα τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς καὶ δυναμένη ὡς ἐκ τούτου νὰ εἰσαγάγῃ οἱονδήποτε νομοσχέδιον. Ἡ σημερινή, ὅμως, Κυβέρνησις, ἰσχυριζομένη, ὅτι εἶναι Ὑπηρεσιακή, δὲν εἶναι δυνατόν, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ γίνῃ ὄργανον ἐξυπηρετήσεως δύο Κομμάτων ἐκ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ ὑπαρχόντων. Ἰδοὺ ἡ εὐθύνη τὴν ὁποίαν καταλογίζομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος). Οὐδόλως τοῦτο μαρτυρεῖ οἱανδήποτε ἀσυνέπειαν πρὸς ὅ,τι ὡς ἁπλοῦς βουλευτὴς τῆς ΕΠΕΚ ἐψήφισα τό τε. (Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι—ψίθυροι). Θὰ παρεκάλουν τοὺς κ. κ. συναδέλφους τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, νὰ μὴ ἐπιμένουν εἰς τὰς διακοπὰς καὶ προκλήσεις των, διότι θὰ ἐπιστῇ ἡ στιγμὴ λίαν συντόμως, ὅταν θὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὁπότε διὰ νὰ ἐπικρίνωμεν τοῦτο, δὲν θὰ χρειασθῇ νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς ἐπίπονον προπαρασκευήν, διότι θὰ εἶναι εὔκολον νὰ ἀντλήσωμεν τὰ ἐπιχειρήματά μας ἐκ παλαιοτέρων ἐπικρίσεων τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων κατὰ τῆς ἀθώας ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς τοῦ 1951 Ποῖα εἶναι, κύριοι συνάδελφοι, τὰ βασικὰ γνωρίσματα τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου θὰ τὰ ἀναπτύξωμεν ὅταν θὰ ἐπιστῇ ἡ ὥρα. Ἀλλὰ ἀπὸ τοῦδε δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν τὰ ἑξῆς: Διακηρύσσουν οἱ συντάκται του, ὅτι τὸ προτεινόμενον ἐκλογικὸν σύστημα στηρίζεται ἐπὶ τῆς βάσεως τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Ἔχει, ὅμως, τόσας ἀλλοιώσεις καὶ νοθεύσεις, ὥστε οὐδεμίαν κατ’ οὐσίαν σχέσιν ἔχει μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Καὶ ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εὑρέθη κανεὶς ὁ ὁποῖος νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι τὸ μόνον ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐναρμονίζεται μὲ τὸ κοινοβουλευτικόν μας πολίτευμα, τὸ στηριζόμενον εἰς τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα, εἶναι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου ἐπιτυγχάνεται ἡ ἐκπροσώπησις δι’ αἱρετῶν ἀντιπροσώπων τοῦ φορέως καὶ τῶν κυριωτέρων ροπῶν καὶ τάσεων τοῦ λαοῦ. Τὸ ἀναλογικὸν σύστημα εἶναι τὸ ἐναρμονιζόμενον πρὸς τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα καὶ τὸ ἐξασφαλίζον τὴν ἄμβλυνσιν τῶν πολιτικῶν ἀντιθέσεων καὶ ὀξυτήτων, ἐπιφέρον συνάμα τὸν κατευνασμὸν αὐτῶν. Ἀποτρέπει περαιτέρω τὴ πόλωσιν καὶ τὸν διχασμόν. Γνωρίζω τὶ βασικῶς ἀντιτάσσεται εἰς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Ἀντιτάσσεται τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι δὲν δίδει σταθερὰς Κυβερνήσεις. Ἀπάντησιν εἰς τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο δίδει ἡ πρόσφατος τύχη τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ. Κατὰ μίαν στατιστικήν, τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἐφαρμοσθὲν ἐπὶ ἕνα περίπου αἰῶνα μέχρι τοῦ πρώτου παγκοσμίου πολέμου, ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ μέση διάρκεια τοῦ βίου τῶν Κυβερνήσεων ὅλων, ἦτο μεταξὺ 6 μηνῶν καὶ 1 ἔτους. Αὐταὶ εἶναι αἱ σταθεραὶ Κυβερνήσεις τὰς ὁποίας δίδει τὸ πλειοψηφικόν. Πρέπει κάποτε νὰ εὑρεθῶμεν σύμφωνοι, ὅτι τὰς σταθερὰς Κυβερνήσεις τὰς δίδουν οἱ ἰσχυροὶ πολιτικοὶ ὀργανισμοί, καὶ αὐτῶν τὴν δημιουργίαν διευκολύνει ἡ παρουσία εἰς τὸ προσκήνιον ἰσχυρῶν πολιτικῶν προσωπικοτήτων. Διὰ νόμων δὲν δημιουργοῦνται ἰσχυρὰ πολιτικὰ Κόμματα. Ἀλλὰ ἐὰν τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἀναλογικήν, τότε ἄραγε ποῖα εἶναι τὰ βασικά του γνωρίσματα; Νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξωμεν, ὅτι σκέψις ἐκείνων ποὺ τὰ συνέταξαν συνεκεντρώθη εἰς ἓν κυρίως σημεῖον. Πῶς θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ ἕνα πλούσιον ταμεῖον δευτέρας κατανομῆς καὶ πῶς θὰ ληφθοῦν ὅλα τὰ μέτρα, ὥστε οἱ κληθησόμενοι εἰς τὸ πλούσιον αὐτὸ συμπόσιον νὰ εἶναι ὀλίγοι καὶ δὴ οἱ εὐνοούμενοι ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου. Αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσία τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Σειρὰ κενοφανῶν διατάξεων συνδυασμένων, ὁδηγεῖ εὐθέως εἰς αὐτὸν τὸν ἀθέμιτον σκοπόν. Διακηρύσσουν οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι δι’ αὐτοῦ καθιεροῦσι τὴν ἀναλογικὴν προσποιούμενοι, ὅτι ἀγνοοῦν, ὅτι εἰς τὴν ἀναλογικὴν ὁπουδήποτε ἐφαρμόζεται, εὐρύνονται αἱ περιφέρειαι, ἐπιδιώκουν νὰ σμικρύνουσι τὰς κανονικὰς περιφερείας καὶ διὰ τοῦ τρόπου τούτου, ὡς καὶ τοῦ μεγάλου ἐκλογικοῦ μέτρου τῆς πρώτης κατανομῆς καὶ τοῦ περιορισμοῦ τῶν ἑδρῶν συρρηκνοῦται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑδρῶν τῆς πρώτης κατανομῆς, καὶ ὁδηγοῦνται ἕδραι τῆς πρώτης κατανομῆς κατὰ δεκάδας εἰς τὴν δευτέραν τοιαύτην. Τὸ συμπόσιον οὕτω παρασκευάζεται πλούσιον καὶ ἀκολουθοῦν ἐν συνεχείᾳ αἱ διατάξεις ποὺ διασφαλίζουν τὴν συμμετοχὴν τῶν εὐνοουμένων εἰς τὸ συμπόσιον.

§28Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε συνάδελφε, τὸ νομοσχέδιον δὲν ὁρίζει ποῖα Κόμματα θὰ μετάσχουν τῆς δευτέρας κατανομῆς. (Ἱλαρότης ἐκ τῆς πλευρᾶς τοῦ Κόμματος τῆς

Ε.Δ.Α.).

Λέγει, ὅτι θὰ μετάσχουν Κόμματα, δὲν ὁμιλεῖ ὑπὲρ ἡμῶν. Διατυποῦται ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐστερήθη τῆς λαϊκῆς του βάσεως καὶ ἄλλαι νέαι δυνάμεις ἔχουν ἀνέλθει καὶ ἔχουν τὴν πλήρη ἐκτίμησιν τοῦ λαοῦ. Ἰδού, λοιπόν, ὅτι θὰ καταστῇ δυνατὸν εἰς τὸ συμπόσιον αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀναφέρετε, νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ συμμετάσχουν αἱ νέαι αὗται δυνάμεις. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων).

§29Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Εἶμαι ἕτοιμος νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων. Πράγματι αἱ προοδευτικαὶ δυνάμεις θὰ μετάσχουν τοῦ συμποσίου. Παραμένει, ὅμως, ὡς πρόθεσις ἐκείνων ποὺ συνέταξαν τὸ νομοσχέδιον, νὰ ἐπιτύχουν πλούσια ὠφέλη εἰς βάρος τῶν ἄλλων Κομμάτων. Κατὰ τοὺς πλέον μετριοπαθεῖς ὑπολογισμοὺς ὁδηγοῦνται εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ἕδραι εἰς ἃς ἀντιστοιχοῦσιν ἕνα ἑκατομμύριον καὶ μερικαὶ ἑκατοντάδες χιλιάδες ψήφων. Αὐτοὶ οἱ Ἕλληνες πολῖται, ποὺ ἔδωσαν τὴν ψῆφον των διὰ τὴν ἐκλογὴν ὡρισμένων συμπολιτῶν των θὰ εὑρεθοῦν πρὸ τῆς ἐκπλήξεως τῆς ἐκλογῆς βουλευτῶν, προσώπων ἐκ τῶν ὁποίων ἄλλους μὲν δὲν γνωρίζουν, ἐνῷ ἄλλους, τοὐναντίον, τοὺς γνωρίζουν ὡς πολιτικοὺς ἀντιπάλους των καὶ ὡς τοιούτους τοὺς κατεψήφισαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ νοθεία ἡ πρωτοφανής, ἡ ὁποία ἐπιχειρεῖται νὰ συντελεσθῇ. Ἡ ἀναλογικὴ ἐφηρμόσθη τὸ 1926, τὸ 1932, τὸ 1936, τὸ 1946, τὸ 1950 καὶ τὸ 1951. Οὐδείς, ὅμως, τότε, ἐσκέφθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ καθορισθοῦν τὰ ἀπιθάνως ὑψηλὰ ποσοστά, ἤτοι 35% διὰ τοὺς συνασπισμοὺς Κομμάτων καὶ 25% διὰ τὰ Κόμματα. Κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῶν συντακτῶν τοῦ νομοσχεδίου, ἕνα Κόμμα ποὺ θὰ ἐξέφραζε κατὰ τρόπον σαφῆ τὴν θέλησιν καὶ τὴν τάσιν τὴν ἰδεολογικὴν 400.000 Ἑλλήνων ἐκλογέων, λαμβάνον τὸ 10%, εἶναι Κόμμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀμελητέον καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ μείνῃ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Καὶ μόνον μὲ αὐτὴν τὴν βάσιν, ἐὰν ἐσκέπτοντο οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου, ὤφειλαν τὸ ποσοστὸν νὰ τὸ ἀφήσουν εἰς τὸ 10%, ὅπως τὸ εἶχε καθιερώσει ὁ νόμος τοῦ 1950, ἀντὶ νὰ τὸ αὐξήσουν εἰς 25%. Τὸ τὶ θὰ συμβῇ, κύριοι συνάδελφοι, μὲ τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας ποὺ ἀναδεικνύουν 1, 2 καὶ 3 βουλευτὰς εἶναι ἀνήκουστον.

§30Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Αὐτὰ θὰ τὰ εἴπητε εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§31Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἡ Κυβέρνησις κρίνεται ἐκ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων καὶ ἕνα καὶ μόνον σημεῖον αὐτῶν εἶναι ὁ ἐκλογικὸς νόμος. Αὐτὸν θὰ σχολιάσωμεν καὶ αὐτὸν θὰ ἐπικρίνωμεν διὰ νὰ αἰτιολογήσωμεν τὴν θέσιν μας ἔναντι τῆς Κυβερνήσεως. Ὅταν συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον θὰ εἴπωμεν πολὺ περισσότερα. Τί θὰ συμβῇ, κύριοι βουλευταί, μὲ τὰς περιφερείας ποὺ ἀναδεικνύουν 1, 2 καὶ 3 βουλευτὰς εἶναι κἄτι τὸ ἀνείπωτον. Θὰ ψηφίζουν τοὺς ὑποψηφίους των διὰ νὰ μὴ ἐκλεγοῦν βουλευταί, διότι ἐκ τῶν προτέρων εἶναι καθωρισμένον, ὅτι αἱ ἕδραι θὰ ἀχθοῦν εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Ματαίως ἡ Ζάκυνθος καὶ ἡ Πρέβεζα θὰ ἀναζητοῦν ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων ἐκείνους ποὺ ἐψήφισαν καὶ κἄποιος ἄλλος ἄγνωστος βουλευτὴς γειτονικῆς ἢ καὶ μακρυνῆς περιφερείας θὰ τιμᾶται μὲ τὸ βουλευτικὸν σχῆμα. Ἐκεῖ ὁδηγούμεθα κατὰ τρόπον μαθηματικὸν καὶ διὰ νὰ ἐπαναλάβω κἄτι τὸ ὁποῖον εὐστόχως ἐλέχθη ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ ἰδίου βήματος, δὲν θὰ ἐκλέγῃ ὁ νόμος τὸν βουλευτήν, ἀλλὰ θὰ τὸν ἐκλέγῃ ὁ νόμος. Ἐπιθυμῶ νὰ ἱκανοποιήσω τὴν ἀδημονίαν τοῦ συναδέλφου κ. Καλαντζῆ καὶ νὰ τερματίσω τὸ κεφάλαιον τῆς ὁμιλίας μου, τὸ ἀναφερόμενον εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ἀλλὰ δὲν ἀντέχω εἰς τὸν πειρασμὸν νὰ μὴ μνημονεύσω τὴ βαρυσήμαντον ἐκείνην διάταξιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἰδιαιτέρως ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἰπὼν πρὸς ἐκεῖνον, ὅτι δὲν πρέπει αὐτὴν τὴν ἀδικίαν νὰ τὴν ὑποστῇ καὶ αὐτὸς καὶ οἱ ἐκλεκτοὶ συνεργάται του, θέτων τὴν ὑπογραφήν του εἰς ἕνα νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον τοιαύτην παράλογον ἔχει διάταξιν. Λέγει τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν συμβῇ κανένα Κόμμα ἢ κανένας συνδυασμὸς νὰ μὴ καλύψῃ τὸ ποσοστόν, τὸ 25% διὰ τὰ Κόμματα καὶ τὸ 35% διὰ τοὺς συνασπισμούς, τί ὀρθότερον καὶ τί δικαιότερον ἀπὸ αὐτὸ ποὺ θεσπίζει τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον νὰ συμμετέχῃ εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν τὸ Κόμμα καὶ ὁ συνασπισμὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος προσήγγισε περισσότερον εἰς τὸ οἰκεῖον ποσοστόν; Ὅμως, τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ κατὰ τὴν πρόθεσίν του τὴν ἀποκλειστικὴν συμμετοχὴν εἰς τὸ συμπόσιον τῆς δευτέρας κατανομῆς τῶν εὐνοουμένων...

§32Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Τοῦ λαοῦ.

§33Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ὄχι τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ τῶν εὐνοουμένων τοῦ νομοσχεδίου ἐναντίον τῆς λαϊκῆς θελήσεως, ὅταν συμβῇ ἕνα Κόμμα μόνον, νὰ ἔχῃ τὴν εὐτυχίαν νὰ ἀποκτήσῃ τὸ 25%, συμβῇ δέ, διότι περισσότεροι συνασπισμοὶ Κομμάτων νὰ μὴ φθάσουν τὸ 35%, ἀλλὰ ἁπλῶς νὰ τὸ προσεγγίσουν, (λαμβάνοντες ἀπὸ 34%), τότε, ἐὰν συμβῇ ἕνα ἀπίθανον Κόμμα μὲ ἕνα ἀπίθανον ἡγέτην νὰ κατέλθῃ εἰς τὰς ἐκλογάς, χάριν ἴσως παιδιᾶς, καὶ συγκεντρώσῃ τὸ 0,5%, τότε τὸ ἀπίθανον αὐτὸ Κόμμα καλεῖται νὰ λάβῃ μέρος μὲ τὸ πρῶτον Κόμμα, εἰς τὸν σφετερισμὸν τῶν ἑδρῶν τῆς βʹ κατανομῆς. Τὸ δὲ 68% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον ἐψήφισε τοὺς μὴ συγκεντρώσαντας τὸ 35% συνασπισμοὺς εὑρίσκεται ἐκτὸς τῆς τραπέζης τῶν τῆς βʹ κατανομῆς. Ἰδοὺ ὁ παραλογισμὸς καὶ τὸ ἐπιλήψιμον τοῦ ἁμαρτωλοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ καταθέτει ἡ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις. Βεβαίως, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπενόησαν τὰς σατανικὰς αὐτὰς διατάξεις, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιχειρεῖται ὁ στραγγαλισμὸς τῆς λαϊκῆς θελήσεως, προσδοκοῦν τὰ ὀφέλη τὰ προμελετηθέντα. Ὅμως, ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐλέχθη ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ἀρκετὴν κατανόησιν καὶ ἀρκετὴν εὐαισθησίαν καὶ πρὸ παντός, ἀρκετὴν φιλοτιμίαν διὰ νὰ διαγιγνώσκῃ τὰ τεχνάσματα καὶ νὰ τιμωρῇ καὶ αὐτὰ καὶ τοὺς δράστας αὐτῶν. Ἂς εἶναι βέβαιοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπενόησαν τὰς διατάξεις αὐτάς, ὅτι αἱ λαϊκαὶ δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἀκριβῶς γίνεται προσπάθεια νὰ καταπνιγοῦν καὶ νὰ μὴ ἔλθουν εἰς τὸ προσκήνιον, ἀσφαλῶς θὰ εὕρουν τὸν τρόπον νὰ ὑπερπηδήσουν τοὺς φραγμοὺς καὶ νὰ τιμωρήσουν καὶ νὰ ἐκδικηθοῦν καὶ νὰ νικήσουν. Ἐπιθυμῶ, περαίνων τὸν λόγον μου, νὰ ἀπευθυνθῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ τοῦ εἴπω: Ἡ Κυβέρνησίς σας μετῆλθε μεθόδους ἀήθεις καὶ ἀντισυνταγματικὰς εἰς τὴν προσπάθειαν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ἁμαρτωλοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Ἡ Κυβέρνησίς σας ἦλθεν εἰς βιαίαν σύγκρουσιν μὲ τὸ κυρίαρχον Σῶμα τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, μὲ τὴν προσπάθειαν καὶ μὲ τὰ μέτρα ποὺ ἐλάβατε διὰ νὰ θέσητε περιορισμοὺς εἰς τὴν ἐλευθέραν κρίσιν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους καὶ νὰ δεσμεύσητε τὴν ψῆφον των. Ἡ Κυβέρνησίς σας ἐξέθεσε τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα καὶ ἐγένετο ἀφορμὴ σοβαρᾶς συνταγματικῆς ἐκτροπῆς. Ἡ Κυβέρνησίς σας φέρει ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην τῆς εἰσηγήσεως ἑνὸς νομοσχεδίου πρωτοφανῶς καλπονοθευτικοῦ, ἑνὸς νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον κατατείνει εἰς τὸν στραγγαλισμὸν τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Ἡ Κυβέρνησίς σας, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἔπαυσε νὰ εἶναι Ὑπηρεσιακή, δὲν εἶναι κἂν πολιτική, ἔγινε κομματική. Ἡ Κυβέρνησίς σας δὲν εἶναι ἀδιάβλητος, εἶναι διαβλητὴ καὶ ἀπρόσφορος διὰ τὴν διεξαγωγὴν ἐλευθέρων ἐκλογῶν. Ἕνα καὶ μόνον ἀπομένει χρέος εἰς τὴν ἰδικήν σας Κυβέρνησιν, χρέος πρὸς τὴν Χώραν καὶ χρέος πρὸς τὸ Ἔθνος, ἀμέσως νὰ παραχωρήσητε τὴν θέσιν σας εἰς μίαν ἄλλην Κυβέρνησιν, πράγματι Ὑπηρεσιακήν, πράγματι ἀδιάβλητον, πράγματι ἐγγυωμένην ἐλευθέρας καὶ ἀνοθεύτους ἐκλογάς. Τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα σᾶς ἀρνεῖται τὴν ἐμπιστοσύνην του. (Χειροκροτήματα).

§34Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, ἐκ τῶν ἐκδηλώσεων αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἀπὸ ὡρισμένην πτέρυγα τῆς Βουλῆς, ἐπείσθην ὅτι οἱ χαρακτηρισμοί, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τὸ νομοσχέδιον, θὰ συνεχισθοῦν ἐκ μέρους τῶν πρὸς τὴν πτέρυγα ταύτην κ. κ. Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων, οἱ ὁποῖοι θὰ κληθοῦν ἐπὶ τοῦ βήματος. Βεβαίως χρειάζεται ὑπομονή, τὴν ὁποίαν μοῦ ἐπιβάλλει ὁ σεβασμὸς πρὸς τὸ Σῶμα, νὰ μὴ ἀπαντῶ ἀμέσως εἰς χαρακτηρισμοὺς βαρεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν, τοὐλάχιστον, παρεξήγησιν τῶν προθέσεων τῆς σκέψεως καὶ τῶν θελήσεων τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦτο θὰ ἀναμείνω νὰ ὁμιλήσουν ὅλοι οἱ ἀξιότιμοι κύριοι Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων καὶ ἐπιφυλάσσομαι τότε νὰ ἐπανέλθω ἀναλυτικὰ ἐπὶ ὅσων ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Εἶμαι, ὅμως, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐτόνισα πρωτίστως, ἐν ἀρχῇ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν εἰσάγῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ ἐὰν εἰσηγήθη εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα τὴν πρωτοβουλίαν της ὅπως τὸ υἱοθετήσῃ, τὸ ἔκαμεν ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἐκ σεβασμοῦ τὸν ὁποῖον μετὰ μεγάλης ἱκανοποιήσεως διαπιστώνω ὅτι ἀντελήφθησαν σαφῶς οἱ κ. κ. Ἀρχηγοί, οἱ προκληθέντες εἰς τὸ βῆμα τοῦ ἄρτι κατελθόντος τούτου ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ. Καὶ αὐτό, ἀποτελεῖ μίαν ἱκανοποίησιν. Δι’ ἐκείνων, ὅμως, τὰ ὁποῖα θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω πρὸς τὸ Σῶμα, θὰ πείσω, ἐλπίζω, ὅτι οἱ χαρακτηρισμοὶ οἱ ἐκτοξευθέντες, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσουν τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προΐσταμαι, διότι, μακρὸς βίος, ἀναλωθεὶς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Πατρίδος, ἔχει ἀποδείξει ὅτι δὲν σκεπτόμεθα ποτὲ ὑπονομεύσεις, οὔτε ἀπάτας, οὔτε ἐκβιασμούς. Σκεπτόμεθα ἓν καὶ μόνον, τὸ καθῆκον, καὶ αὐτὸ θὰ τὸ ἐπιτελέσωμεν. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Δ.Α. κ. Ι. Πασαλίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§36Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ σᾶς ὁμιλήσω εἰλικρινά, ὅπως πάντοτε, χωρὶς ὀξύτητα. Ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων παρεσύρθη καὶ ἅπλωσε τὰ δύο του χέρια πρὸς τὴν Ἀριστερὰν καὶ ἀπαντοῦσε. Ἐγὼ δὲν θὰ ἀπαντήσω. Θ’ ἀρχίσω τὸν λόγον μου ὅπως τὸν ἐσκέφθηκα, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κύριος συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὅτι ὑπάρχει νόσος. Νόσος, ἀρρώστεια ὑπάρχει. Κρίσις ὑπάρχει ὄχι τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ, ἀλλὰ κρίσις τῆς ἐθνικῆς μας πολιτικῆς ζωῆς. Πράγματι, εἶναι ἀρρώστεια. Πράγματι εἶναι κρίσις. Διατὶ γίνεται ἡ κρίσις αὐτή; Διότι ὅλα τὰ Κόμματα ποὺ ἐκυβέρνησαν τὴν Ἑλλάδα ὕστερα ἀπὸ τὴν κατοχὴν τῶν Γερμανῶν, ἤσκησαν μίαν πολιτικὴν ἀντιλαϊκήν, μίαν πολιτικὴν μονόπλευρον καὶ αὐτὴ ἡ πολιτικὴ ἔφερε εἰς ἀδιέξοδον καὶ ἔπεσεν ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ, μία Κυβέρνησις, ὅπως ἦτο ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Ρ.Ε., ἡ ὁποία ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν ὅπως ἀνῆλθε, καὶ ἐναντίον τῆς ὁποίας ἐξετοξεύθησαν ἐκ μέρους τοῦ κ. συναρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὅλαι αἱ κατηγορίαι περὶ ἀνωμαλίας, εὐνοιοκρατίας κ.λ.π. καὶ ἔρχεται τώρα ὁ κ. συναρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἐν συμφωνίᾳ μὲ αὐτὴν τὴν ἀνωμαλίαν, ἐν συνωμοσίᾳ ἐν συμβιβασμῷ, ἐὰν θέλετε, μὲ αὐτὴν τὴν ἀνωμαλίαν νὰ θέλῃ ἕνα νομοσχέδιον ποὺ ἐβάπτισε ηὐξημένην ἀναλογικήν. Ἐρωτᾶται, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ διατὶ ἔγινε; Καὶ δὲν τὸ ἤξευραν οὔτε οἱ ὀπαδοὶ τῶν δύο Κομμάτων, δὲν τὸ ἤξευραν ἀκόμη καὶ πολλοὶ ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς αὐτῶν; Ἐγένετο, κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, μὲ τὴν ἀνωμαλίαν διὰ τὴν ὁποίαν κατηγοροῦσε ἄλλοτε τὴν Κυβέρνησιν Καραμανλῆ, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ καὶ αὐτὸ τὴν εὐνοιοκρατίαν. Καὶ μετὰ λέγει ὁ κ. συναρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ὅτι δὲν ὑπάρχει συναλλαγή. Ἰδεολογικὰ ὁρόσημα ὑπάρχουν. Μάλιστα ὁρόσημα βάλλετε, κύριε συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων μαζί μας καὶ πρὶν ἀλέκτωρ λαλήσῃ ἠρνήθητε τὸ πρόγραμμα τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. (Χειροκροτήματα). Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης. Καὶ ὅταν ἐγὼ λέγω αὐτὰ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ἀποτεινόμενος εἰς σᾶς, τὰ λέγω φοβούμενος μήπως τὰ ἰδικά σας καθίσματα ἐδῶ μετακινοῦνται, μετακινήσητε σεῖς, ἡ ἡγεσία, καὶ πρέπει νὰ τὸ εἴπω, διότι δὲν ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ Ε.Ρ.Ε. καὶ ἡγεσίας τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Βεβαίως ἀναγνωρίζομεν ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔχει ὀπαδοὺς προοδευτικοὺς ἀλλὰ ἡ ἡγεσία παρασυρμένη ἀπὸ τὸν πειρασμὸν τῆς ἐξουσίας, λησμονεῖ τὰς ἀρετὰς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων.

§37Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν πάει μὲ σᾶς;

§38Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Σᾶς γνωρίζω, ἀλλὰ δὲν ὑβρίζω ἐγώ. Διαπιστώνω καταστάσεις. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά μας. Ἡμεῖς ἀντικειμενικὰ κρίνομεν τὰ πράγματα, ὄχι ὑποκειμενικά. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης. Σεῖς παρασυρόμενοι ἀπὸ τὸν πειρασμὸν τῆς ἐξουσίας ὅλα δύνασθε νὰ τὰ κάμητε καὶ ὁδηγεῖτε τώρα εἰς μεγαλυτέραν ἀνωμαλίαν. Εἰς παραβίασιν τοῦ Συντάγματος. Δὲν κατακρίνω τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Θὰ ὁμιλήσω καὶ δι’ αὐτὴν ἀργότερον. Ἀλλὰ σεῖς οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ἀνεμείξατε καὶ τὸν Ἀνώτατον ρυθμιστὴν τοῦ πολιτεύματος εἰς τὴν πολιτικήν. Ἐδῶ σᾶς κατηγορῶ. Δὲν ἔπρεπε τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα νὰ τὸν ἀναμείξητε εἰς τὴν πολιτικήν. Αὐτὸ εἶναι μία κρίσις τῆς ὁποίας τὴν εὐθύνην φέρουν τὰ Κόμματα. Ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων πρέπει νὰ εἶναι ὑπεράνω τῶν Κομμάτων ἀλλὰ τὴν εὔνοιαν τὴν ἔχουν τὰ δύο αὐτὰ Κόμματα. Μέχρι τώρα τὴν εἴχατε σεῖς τὴν εὔνοιαν καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς κατηγοροῦσε ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Τώρα καὶ ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔχει τὴν εὔνοιαν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Ἡμεῖς οἱ ἄλλοι δὲν τὴν ἔχομεν. Δὲν εἶναι ἀλήθεια ὅτι ὅλα τὰ ἄλλα Κόμματα εἶπον εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα ὅτι θέλομεν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, ἀλλὰ ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων εἶπεν ὅτι ἐγὼ ἀναγνωρίζω τὴν συμφωνίαν τὴν ὁποία ἔκαμαν οἱ Φιλελεύθεροι καὶ ἡ Ε.Ρ.Ε. Τί θὰ πῇ αὐτό; Αὐτὸ εἶναι εὔνοια. Διατὶ δὲν ἐκλήθημεν ἡμεῖς νὰ κάμωμεν Κυβέρνησιν; (Γέλωτες). Γελᾶτε; Αὐτὸ θὰ πῇ ὅτι εὔνοιαν ἔχει εἰς αὐτὰ τὰ δύο Κόμματα. Αὐτὸ ἐπεδίωκεν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἐδημιούργησεν ἀνωμαλίαν καὶ συνταγματικὴν κρίσιν. Κύριοι βουλευταί, εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὸ πρόσφατον παρελθὸν ἡ ἀντιπάθεια πρὸς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ ἡ ἡγεσία τῶν Φιλελευθέρων μὲ τὴν τακτικήν της ὡδήγησαν εἰς τὴν κατάλυσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Καὶ αὐτὴν τὴν φοράν, ἡ ἡγεσία τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων μᾶς ὁδηγεῖ, παρασυρομένη ἀπὸ τὸν πειρασμὸν τῆς ἐξουσίας, καὶ ἀναμιγνύουσα τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα εἰς τὴν πολιτικήν, εἰς παραβίασιν τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν. Ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων διώρισε Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Ἐναντίον αὐτῆς ὡς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε. Οὔτε γνωρίζω καὶ τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα μετέχουν τῆς Κυβερνήσεως. Μόνον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐγνώρισα. Ἀλλὰ ἐρωτᾶται, διατὶ ἐπιμένομεν νὰ εἶναι ἔθιμον εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ γίνωνται ἐκλογαὶ μὲ Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν; Διατί; Διότι ὑπάρχει μεγάλη δυσπιστία μεταξὺ τῶν Κομμάτων. Νομίζουν, ὅτι μὲ τὸ ἐπίχρισμα τῆς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως θὰ γίνουν ἀδιάβλητοι καὶ ἐλεύθεραι ἐκλογαί. Ἐγὼ λέγω, ὅποια Κυβέρνησις Ὑπηρεσιακὴ καὶ ἐὰν εἶναι, οὔτε ἀδιάβλητοι θὰ εἶναι αἱ ἐκλογαί, οὔτε ἐλεύθεραι ἠμπορεῖ νὰ εἶναι. Διατί; Τώρα νὰ σᾶς εἴπω τὸ διατί. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ Ἕλλην πολίτης δὲν ἔχει δικαίωμα καὶ δὲν εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἐκφράζῃ τὰ πολιτικά του φρονήματα καὶ τὰς σκέψεις του.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ γίνωνται ἐρωταποκρίσεις.

§40Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Τὸ γεγονὸς καὶ μόνον, ὅτι τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἐκτὸς νόμου καὶ παρὰ ταῦτα δύνασθε σεῖς νὰ ὁμιλῆτε καὶ νὰ δρᾶτε, ὅπως δρᾶτε καὶ ὁμιλεῖτε, ἀποδεικνύει ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπάρχει πλήρης καὶ ἀπόλυτος ἐλευθερία. (Χειροκροτήματα).

§41Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Εὐχαριστῶ πολύ, κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε., ποὺ εἴπατε, ὑπάρχει πλήρης ἐλευθερία. Ὑπάρχει, ἀλλὰ ὁδηγοῦνται εἰς τὰ στρατόπεδα ἢ φακελλώνονται ἐκεῖνοι οἱ πολῖται, οἱ ὁποῖοι ψηφίζουν τὴν Ε.Δ.Α. Οἱ ἐκδηλοῦντες τὰς πολιτικάς των πεποιθήσεις καὶ οἱ φακελλωμένοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βροῦν ἐργασίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἄρα δὲν ὑπάρχει ἐλευθερία. Εἰς τὰ Κράτη τὰ δημοκρατικά, κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε....

§42Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ δημοκρατικὰ Κράτη;

§43Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Π.χ. εἰς τὴν Γαλλίαν.

§44Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Λάθος, εἶναι ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα σεῖς πιστεύετε.

§45Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Εἰς τὰ ἀστικὰ κράτη, εἰς τὴν Γαλλίαν, εἰς τὸ Βέλγιον, εἰς τὴν Ἀγγλίαν, παντοῦ ὑπάρχουν τὰ Κομμουνιστικὰ Κόμματα. Λοιπόν, σᾶς ἐρωτῶ τώρα. (Θόρυβος). Τὴν φοβεῖσθε τὴν ἀλήθειαν. Ἡ ἀλήθεια θὰ σᾶς διδάξῃ πολλά, διὰ νὰ ὁδηγήσητε τὸν τόπον εἰς ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον. Ἀφήσατε αὐτά. Ἐὰν σεῖς δὲν ἀναγνωρίζετε ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπάρχει ἀντιδημοκρατικὸν καθεστὼς καὶ καταδίωξις τῆς Ἀστυνομίας, τότε σᾶς βεβαιῶ κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε., ἐὰν εὑρίσκεσθε τώρα εἰς τὰ ἑδώλια τὰ Κυβερνητικά, ἐὰν εἴσαστε ἐκεῖ, βεβαίως διαφορετικὰ θὰ ἐφερόμην ἀπέναντί σας. Ἀναστηλώσατε τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν Δημοκρατίαν καὶ ἂς ἔλθῃ ἡ Κυβέρνησις τοῦ Καραμανλῆ. Ἀλλὰ ὁ πολίτης νὰ μὴ φοβᾶται διὰ τὰ πολιτικά του φρονήματα καὶ διὰ τὰς σχέσεις του. Τότε δὲν χρειάζεται οὔτε Ὑπηρεσιακή, ἀλλὰ Κομματικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔχει τὴν δεδηλωμένην πλειοψηφίαν. Ἐφ’ ὅσον, ὅμως, μὲ τὸ ἐπίχρισμα τῆς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, ἐλευθερίαι δὲν ὑπάρχουν, δι’ αὐτὸ ἡμεῖς εἴμεθα ἐναντίον τῆς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως.

§46Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. (Διακόπτει μὴ ἀκουόμενος).

§47Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ὕστερα νὰ ἔλθετε ὡς Ἀρχηγὸς Κόμματος ἢ ὁμάδος, νὰ ὁμιλῆτε. Νομίζετε ὅτι μὲ αὐτὰ δὲν θὰ ἀποκαλυφθῇ ἡ ἀλήθεια; Σᾶς εἶπα, ὅτι θὰ σᾶς εἴπω τὴν ἀλήθειαν. Καὶ διὰ νὰ εἰσέλθῃ ἡ χώρα μας εἰς τὸν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον, χρειάζεται, ὅπως σᾶς εἶπα, τὸ ἀντιδημοκρατικὸν καθεστὼς καὶ ἡ καταδίωξις τῆς Ἀστυνομίας νὰ ἀπαγορευθοῦν καὶ τότε κάμνετε ἐλεύθερες ἐκλογές. Ἀλλὰ ἐπειδὴ αὐτὰ δὲν ὑπάρχουν, δὲν πιστεύομεν εἰς τὰς ὑποσχέσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἀγαπητὲ κύριε Πρόεδρε τῆς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, σεῖς νομίζετε ὅτι εἶσθε Ὑπηρεσιακός, ἀλλὰ εἰς τὴν οὐσίαν Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νὰ ζητήσῃ νὰ βαπτισθῇ εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς. Εἶναι Ὑπηρεσιακή, ὀφείλει ὅμως, νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν καὶ νὰ προκηρύξῃ ἐκλογάς. Σεῖς λέγετε ὅτι θὰ προκηρύξῃ ἐκλογὰς μὲ τὸν ἰσχύοντα νόμον, τὸν τριφασικόν, ὅπως λένε. Ἂς εἶναι τριφασικός. Θὰ εἶναι ὅμως, μέσα εἰς τὰ πλαίσια τοῦ Συντάγματος καὶ δὲν θὰ παραβιάζεται τὸ Σύνταγμα. Ἐνῷ ἔτσι παρεβιάσθη τὸ Σύνταγμα καὶ δι’ αὐτὸ ὑπάρχει γενικὴ κρίσις. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶπε πὼς ἐγὼ δὲν θὰ φθάσω εἰς τὸ σημεῖον ὅτι ὅλοι σεῖς ἐδῶ μέσα εἶσθε ἄρρωστοι, διότι εἶμαι γιατρός. Δὲν εἶναι νόσος, κύριοι, εἶναι κρίσις. Καὶ πρέπει νὰ συμφωνήσητε μαζί μου, ὅτι πρέπει αὐτὴν τὴν κρίσιν, ὅλοι οἱ Ἕλληνες, οἱ σκεπτόμενοι ὡς Ἕλληνες, νὰ τὴν ὑπερπηδήσουμε. Πῶς; Θὰ σᾶς τὸ εἴπω ὡς ἰατρός, γιὰ νὰ μὴ σᾶς κάμῃ, ὅμως ἀρρώστους ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι χρειάζεται πραγματικῶς ἕνα σύστημα ἐκλογικόν, ποὺ νὰ μὴ εἶναι κομματικόν. Ἕνα ἐκλογικὸν σύστημα ποῖον σκοπὸν ἔχει; Δὲν μᾶς τὸ λένε οἱ Ἀρχηγοί, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τὴν συνωμοσίαν ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐγεννήθη αὐτὸ τὸ τέρας τῆς φύσεως. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Ὅταν θὰ ἔλθῃ πρὸς ἐπιψήφισιν τότε θὰ ἀσχοληθῶ μὲ αὐτό. Ἀλλὰ τί ἔγινε εἰς τὴν οὐσίαν; Ἐπῆγε ἐκπρόσωπος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, κρυφὰ μὲ τὸν ἐκπρόσωπον τῆς Ε.Ρ.Ε., ἐπῆραν ψαλίδια καὶ ἔκοψαν τὸν νόμον τοιουτοτρόπως ὥστε νὰ εἶναι εἰς τὸ ἀνάστημα τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου. Καὶ ἐπειδὴ δὲν ἠμπόρεσαν νὰ χωρέσουν καὶ οἱ δύο, οἱ ὁποῖοι συμφιλιώθηκαν εἰς τὴν ἀνωμαλίαν, ἔκοψαν τὰς ψήφους ἀπὸ τὰ ἄλλα Κόμματα καὶ ἔκαμαν τὸ κοστοῦμι ὅπως τὸ ἤθελαν αὐτοί. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης. Λοιπόν, ἕνα τέτοιο νομοσχέδιον, ποὺ δὲν ἔχει ἠθικὴν βάσιν, στηρίζεται ἀπάνω, θὰ τὸ εἴπω μὲ ἁπλῆν γλῶσσαν, σὲ καταλήστευσιν τῶν ψήφων τῶν ἄλλων Κομμάτων, ἕνα τέτοιο νομοσχέδιον εἰς τὴν συνείδησιν κάθε ἀνθρώπου ὁ ὁποῖος σκέπτεται, εἶναι καταδικασμένον. Βεβαίως σεῖς ἔχετε ἐδῶ τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω καὶ κἄτι ἄλλο. Εἰς ὅλα τὰ κοινοβουλευτικὰ κράτη, ὅπου ὑπάρχει ἐκλογικὸν σύστημα τοιοῦτον ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ὅλαι αἱ τάσεις αἱ πολιτικαὶ ποὺ δημιουργοῦνται μέσα εἰς τὴν κοινωνίαν, καθρεπτίζονται μέσα εἰς τὴν Βουλήν. Ὅλαι αἱ ὁμάδες αἱ ὁποῖαι εἶναι δυσηρεστημέναι, ἠγανακτισμέναι καὶ ὀγκοῦται ἡ ἀγανάκτησις, ἐκδηλώνονται μέσα εἰς τὴν Βουλήν. Αὐτὰ εἶναι πρὸς τὴν ἰδικήν σας σωτηρίαν. Αὐτὰ δὲν εἶναι ἀπειλαί. Ὁ ἀγαπητός μου Πρόεδρος κ. Κανελλόπουλος, ἴσως περισσότερον ἀπὸ ὅλους καταλαβαίνει αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγω. Διότι εἰς αὐτὸν τὰ τεχνάσματα δὲν ἠμποροῦν νὰ στηριχθοῦν διὰ νὰ καταπνίξουν τὶς ἠγανακτισμένες μᾶζες. Οἱ ἠγανακτισμένες μᾶζες εὑρίσκουν καὶ ἀλλοῦ τρόπον νὰ ἐκδηλωθοῦν.

§48Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δηλαδή;

§49Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ἕνα παράδειγμα. Ὅταν ἔγινε ἡ πρώτη Ρωσικὴ ἐπανάστασις, ὑπῆρχε τὸ μέτωπον καὶ καθηρέθη ὁ Τσάρος καὶ ἐπῆγε ἕνας ἀξιωματικὸς καὶ ἐδήλωσεν εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Βορείου μετώπου: «Στρατηγέ, εἰς τὴν Ρωσίαν ἔγινε ἐπανάστασις», τί νομίζετε ἀπήντησε; «Τὸ ἤξευρε ὁ Τσάρος;» Διότι ὁ Τσάρος ἐστηρίζετο ἐπάνω στὶς λόγχες. Ἀλλὰ εἰς τὰς λόγχας ἐπάνω εἶναι δύσκολον νὰ καθίσῃ κανείς. Αὐτὸ ἤθελα νὰ σᾶς εἴπω διὰ νὰ καταλάβετε. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν ἕνα σύστημα, ποὺ σκοπὸν νὰ ἔχῃ ὅλες τὶς πολιτικὲς τάσεις ποὺ εὑρίσκονται μέσα εἰς τὴν κοινωνίαν νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ὀνομάζεται ἀντιπροσωπευτικόν. Καὶ τέτοιο σύστημα εἶναι μόνον ἡ ἄδολη δὲν τὴν λέγω ἁπλῆν, ὅλα τὰ συστήματα ἔχουν δόλον, ἀλλὰ αὐτὸ τὸ τέρας δὲν ἠξεύρω πόσον ἔχει, αὐτὸ τὸ ἐβαπτίσατε σεῖς τὰ δύο Κόμματα, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ βάλετε εἰς δύσκολον θέσιν καὶ τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Πραγματικῶς ἡ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς δύσκολον θέσιν, διότι ἀναγκάζεται νὰ φέρῃ νὰ ψηφισθῇ αὐτό, ἐνῷ δὲν ἔπρεπε. Καὶ ἀπὸ αὐτῆς τῆς πλευρᾶς ἀναγκαζόμαστε καὶ ἡμεῖς νὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ἔστω καὶ ἂν εἶναι αἰχμάλωτος αὐτῶν τῶν δύο Κομμάτων. Πταῖμε ἡμεῖς; Ἡμεῖς δὲν πταῖμε. Διὰ νὰ λείψουν αὐτὲς αἱ ἀνωμαλίες οἱ ὁποῖες ἐξακολουθοῦν πολὺν καιρὸν εἰς τὸν τόπον μας, προτείνομεν, ὅλα τὰ Κόμματα, ὅλοι οἱ βουλευταί, ἀσχέτως κομματικῆς ἀποχρώσεως, νὰ σκεφθοῦν καὶ νὰ φέρωμεν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Μὴ φοβῆσθε. Πάλιν σεῖς θὰ κυβερνήσετε.

§50Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Ἄλλο ψαλίδι.

§51Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐδῶ εἶναι τὸ ψαλίδι. Μὴ φοβῆσθε, ἡ ἁπλῆ ἀναλογική, ἡ ἄδολη ἀναλογική, θὰ δώσῃ εἰς ὅλες τὶς πολιτικὲς τάσεις διέξοδον μέσα εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ τότε τὸ Κοινοβούλιον ἐκεῖνο θὰ εἶναι πραγματικῶς ἀντιπροσωπευτικὸν καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν αὐτὴν τὴν ἀνωμαλίαν καὶ τὶς νοσηρὲς καταστάσεις, καὶ νὰ διαμαρτύρεται καὶ ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὅτι ἐπῆγε καὶ συνεμάχησε μὲ τὸ Κόμμα τῆς Ε.Ρ.Ε. Διατὶ νομίζετε ὅτι ἡμεῖς θέλομεν νὰ τὸ κάμητε; Ἡμεῖς δὲν λέγομεν ὅτι θέλετε σεῖς νὰ τὸ κάμητε. Δι’ ἡμᾶς δὲν ὑπάρχει ἐκείνη ἡ μεγάλη διαφορὰ ποὺ ὑπῆρχε «τὸ ὁρόσημον» μεταξὺ σας καὶ τῆς Ε. Ρ.Ε. ποὺ ἐλέγατε ἄλλοτε, ἀφοῦ τώρα τὰ ἴδια πρεσβεύετε; Προτείνομεν, ὡς Ἕλληνες, νὰ ἀνοίξετε τὰ μάτια σας καὶ νὰ σκεφθῆτε ὅτι ἡ κρίσις δὲν εἶναι κρίσις. Ἂς ὑποθέσωμεν μίαν στιγμὴν ὅτι ἦλθε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὴν Ἀρχήν, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὴν Ἀρχήν. Ἤλλαξαν τὰ πρόσωπα. Μήπως θὰ ἠμπορέσῃ αὐτὸς νὰ λύσῃ ὅλα τὰ προβλήματα τὰ Ἑλληνικὰ ποὺ εὑρίσκονται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ὅπως τὸ Κυπριακόν, τῶν πυραύλων, τοῦ Ν.Α.Τ.Ο., ἡ ἀνεξαρτησία μας, ἠμπορεῖ νὰ τὰ λύσῃ ὅλα αὐτά; Ἠμποροῦμεν, ὅμως, ὅλοι μαζί, ὅλο τὸ Ἔθνος. Καὶ ὅλο τὸ Ἔθνος διὰ νὰ ἐκπροσωπηθῇ εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλήν, πρέπει νὰ γίνουν αἱ ἐκλογαὶ μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, καὶ ἡ μέλλουσα Βουλὴ πρέπει νὰ εἶναι ἀναθεωρητική. Διατί, νὰ σᾶς ἐξηγήσω κι’ αὐτό. Διὰ νὰ μὴ γίνουν αὐτὰ τὰ ὁποῖα τώρα γίνονται, τὸ ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων λέγει ὅτι αὐτὸ εἶναι Κοινοβουλευτικὸν καὶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον καὶ αὐτὸ εἶναι Κοινοβουλευτικὸν καὶ νὰ σηκώνωμαι ἐγὼ καὶ νὰ λέγω ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀντικοινοβουλευτικόν, ὅπως καὶ ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος λέγει ὅτι εἶναι ἀντικοινοβουλευτικὸν καὶ ἀντιδημοκρατικόν. Νὰ σταματήσουν αὐτὲς οἱ παρεξηγήσεις. Νομίζω, ἄλλωστε, ὅτι καὶ τὸ Σύνταγμα αὐτό, εἶναι μονόπλευρον. Τὸ ἠξεύρετε πῶς ἐψηφίσθη. Συνετάχθη ἀπὸ μίαν μερίδα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἡ ἄλλη μερίδα, ἡ μεγάλη καὶ ἡ ζωντανή, ἡ προοδευτικὴ μερίδα ἀπουσίαζε. Διὰ νὰ παύσουν, λοιπόν, αὐτὲς οἱ ἀνωμαλίες καὶ νὰ μὴ δυσπιστοῦμεν ὁ ἕνας πρὸς τὸν ἄλλον, πρέπει νὰ γίνουν αἱ ἐκλογαὶ μὲ ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ ἡ Βουλὴ νὰ εἶναι ἀναθεωρητική. Καμμίαν ὀξύτητα δὲν εἶχον, οὔτε ἤθελον νὰ προκαλέσω ἐναντίον τοῦ κ. συναρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλὰ αὐτὸς σηκώθηκε καὶ μὲ χειρονομίες ὡμίλησε ἐναντίον τῆς Ἀριστερᾶς, χωρὶς νὰ σκεφθῇ ὅτι μαζὶ κατήλθαμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐψηφίσθη ἕνα πρόγραμμα Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, τὸ ὁποῖον πρὶν ὁ ἀλέκτωρ φωνάξῃ τὸ ἠρνήθη αὐτὸς καὶ τώρα ἔκαμε τέτοιαν στροφήν. Σᾶς τὸ λέγω ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὅσοι ἐσκάψανε τὸν λάκκον διὰ τὴν Ε.Δ.Α., θὰ πέσουν οἱ ἴδιοι εἰς τὸν λάκκον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ κ. Σ. Παπαπολίτης, ἔχει τὸν λόγον.

§53Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Παρηκολούθησα, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι κατ’ οὐδὲν μετέβαλον τὰς ἀρχικάς μου ἀπόψεις ὅτι ἡ Κυβέρνησις, Ὑπηρεσιακὴ κατ’ ἀρχήν, μετέβαλε τὸν ὑπηρεσιακόν της χαρακτῆρα, γενομένη πολιτικὴ καὶ παραβιάσασα μάλιστα ἀπὸ τῶν πρώτων βημάτων της τὸ Σύνταγμα. Ὅταν ἐκλήθην ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, μαζὶ μὲ τὰ ἄλλα Κόμματα, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ τοῦ εἴπω ὅτι θεωρῶ εἰρωνείαν τὴν πρόσκλησιν τῶν Κομμάτων, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐμφάνισίν της εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐξήρτησεν ἐκ τῆς συμφωνίας τῶν δύο Κομμάτων. Πέραν τούτου, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι γεγονὸς ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀφῆκεν ἀκάλυπτον καὶ τὸν ρυθμιστὴν τοῦ πολιτεύματος μὲ τὰς ἀστόχους δηλώσεις της. Θὰ παρῆλκε βεβαίως οἱαδήποτε συζήτησις ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐμφανιζομένη ἐνώπιον ἡμῶν, λόγῳ τοῦ ὅτι δὲν ὑπῆρχε ἐκλογικὸς νόμος μὲ τὸν ὁποῖον νὰ διεξήγοντο αἱ προσεχεῖς ἐκλογαί, θὰ ἄφηνεν εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ Σώματος τὴν ψήφισιν νέου νόμου, μὴ παρουσιάζοντος τὰ ἐλαττώματα τοῦ νόμου τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1956. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις ἐνεφανίσθη εἰσάγουσα ἐνώπιον ἡμῶν νομοθέτημα ἐξ ἀφορμῆς τοῦ ὁποίου ἐδημιουργήθη ἡ πολιτικὴ κρίσις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν πρόκειται νὰ ἐκταθῶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο περισσότερον, περιοριζόμενος εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον τὸν ὁποῖον εἰσάγει ἐνώπιον ἡμῶν καὶ μάλιστα περιοριζόμενος ἐπὶ τῶν θεμελιωδῶν διατάξεων τούτου, προκειμένου νὰ δικαιολογήσω τὰς ἀπόψεις μας, τὴν ἄρνησιν δηλαδὴ ψήφου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ πιστεύω ὅτι ὑπῆρξα πάντοτε ἀντικειμενικὸς καὶ μὲ χωρὶς καμμίαν κομματικὴν ὑστεροβουλίαν, ἀνέπτυξα ἑκάστοτε τὰς ἀπόψεις μου. Καὶ σήμερον, χωρὶς φόβον καὶ χωρὶς πάθος, δι’ ὅσα συνέβησαν, μὲ ἀπόλυτον ἀντικειμενικότητα, ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω τὰς ἀπόψεις τοῦ Κόμματός μας ἐπὶ τῶν θεμελιωδῶν, ὅπως εἶπον, βάσεων τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου προκειμένου νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφον μου. Τρία θέματα ἀπετέλεσαν τὴν διαρκῆ φροντίδα τῆς Δημοκρατίας κατὰ τὸν τελευταῖον καιρὸν καὶ νομίζω ὅτι ἡ διαφύλαξις αὐτῶν πρέπει νὰ ἀποτελῇ τὴν βασικὴν φροντίδα τόσον τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας τοῦ τόπου ὅσον καὶ τοῦ λαοῦ. Καὶ ὑπῆρξαν αὐτὰ πρῶτον ἡ ὁμαλὴ ἐξέλιξις, ἐντὸς τῶν πλαισίων τῆς ὁποίας καὶ μόνον εἶναι ἐφικτὴ ἡ ἀποδοτικότης τῆς ἐργασίας τοῦ λαοῦ. Δεύτερον ἡ ἀπρόσκοπτος λειτουργία τῶν ἐλευθέρων δημοκρατικῶν θεσμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὴν βάσιν τοῦ δημοκρατικοῦ μας πολιτεύματος. Ἡ πίστις μας δὲ εἰς τὴν ἀποτελεσματικότητα τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν οἱασδήποτε κρίσεως καὶ οἱωνδήποτε δυσχερειῶν, πρέπει νὰ εἶναι ἀπαρασάλευτος. Καὶ τρίτον, κύριοι συνάδελφοι, ἡ προστασία τῆς ἐθνικῆς ἀσφαλείας κατὰ παντὸς κινδύνου ἐσωτερικοῦ καὶ ἐξωτερικοῦ. Καὶ τὸ πρῶτον καὶ τὸ τρίτον δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι ἔν τινι μέτρῳ εἶχον ἐπιτευχθῆ παρ’ ὅλα ὅσα πρὸ καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1956 συνέβησαν. Οὕτω δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι ἡ οἰκονομία μας ἐκινήθη μὲ κἄποιο αἴσθημα μεγαλυτέρας ἀσφαλείας, ἀνεξαρτήτως βεβαίως ἂν ἐκινήθη ὀρθῶς καὶ ἀποδοτικῶς. Καὶ δύναταί τις ἀκόμη νὰ εἴπῃ ὅτι τὸ ἄγχος τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ ἕνα ἀστυνομικὸν καὶ ἀντιδημοκρατικὸν κράτος εἶχε ἔν τινι μέτρῳ μειωθῆ. Βεβαίως τὰ πράγματα δὲν ἐπήγαιναν καλὰ παρὰ τὴν αὐταρέσκειαν τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ τὰς διακηρύξεις της, ἤρχισε νὰ ἀναφαίνεται μία δυσχέρεια εἰς τὸν τομέα τὸν οἰκονομικόν. Ἡ οἰκονομία μας δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀπορροφήσῃ τὸ ἐργατικὸν δυναμικὸν τῆς Χώρας καὶ οὕτω οἱ ἄνεργοι, ὑποαπασχολούμενοι, ἦσαν περισσότεροι ἀπὸ κάθε ἄλλην φοράν. Ὅλαι αἱ παραγωγικαὶ τάξεις διήρχοντο μίαν βαθυτέραν κρίσιν καὶ εἰς αὐτὸ ἀκόμη τὸ πεδίον τῶν εἰσαγωγῶν ἤρχισαν νὰ διαφαίνωνται τὰ πρῶτα νέφη. Πέραν τούτου, ὅμως, καὶ εἰς τὸν ἐθνικὸν τομέα εἰς τὸ θέμα τῆς Κύπρου, ἡ πολιτικὴ τῆς Χώρας μας ὡδήγησεν εἰς ἀδιέξοδον. Καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ ἀναμένῃ τις ὅτι ταχύτατα ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔκυπτε ὑπὸ τὸ βάρος τόσον τῶν ἐθνικῶν, ὅσον καὶ τῶν οἰκονομικῶν προβλημάτων. Ἀνεμένομεν, λοιπόν, καὶ ἐδικαιούμεθα νὰ ἀναμένωμεν τὴν λειτουργίαν τῆς Δημοκρατίας καὶ τῶν ἐλευθέρων δημοκρατικῶν θεσμῶν, καὶ ἀντὶ αὐτοῦ ἀπὸ πολλὰς ἡμέρας ἡ Χώρα εὑρίσκεται πρὸ μιᾶς κρίσεως περιέργου ἔν τινι μέτρῳ, τῆς ὁποίας οὔτε τὴν ὀρθὴν ἐξήγησιν δίδει οὔτε πολὺ περισσότερον δίδομεν μὲ τὰ ἀλάνθαστα καὶ ἀποτελεσματικὰ μέσα. Εἶναι γεγονὸς καὶ ἐλέγετο ἀπὸ πάσης πλευρᾶς τῆς Ἀντιπροσωπείας ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤρχισε νὰ χάνῃ τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς εἰς τὸν λαόν. Ὅτε δὲ ἀπεσκίρτησαν ἐκ τοῦ Κυβερνητικοῦ στρατοπέδου οἱ 15 βουλευταί, ἀπώλεσε πλέον τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς, κύριοι βουλευταί, ἀρχίζει ἡ ἐφαρμογὴ ἑνὸς σχεδίου τὸ ὁποῖον στρέφεται ἐναντίον τῶν βάσεων τοῦ πολιτεύματος, ἐναντίον αὐτῶν τούτων τῶν βασικῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ. Ἡ δοθεῖσα βεβαίως λύσις, ἡ προσφυγὴ εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, ἦτο ἡ φυσικὴ λύσις, ἦτο ἡ Κοινοβουλευτικὴ λύσις, καίτοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντείπῃ τις, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς Βουλῆς αὐτῆς καὶ ἄλλη Κυβέρνησις. Πάντως, ἐπαναλαμβάνω, ἡ δοθεῖσα λύσις τῆς προσφυγῆς εἰς τὰς ἐκλογάς, ὑπῆρξεν ἡ δημιουργία τῆς κρίσεως, διότι ὁ κυρίαρχος λαὸς εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ καὶ νὰ ἐπιδοκιμάζῃ ἢ νὰ ἀποδοκιμάζῃ τὴν πολιτικὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διεχειρίσθησαν τὰ μεγάλα, τὰ ἐθνικὰ καὶ οἰκονομικά του προβλήματα. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἀντὶ ὅλοι νὰ ἐμπιστευθῶμεν, στηριζόμενοι εἰς τὰς δυνάμεις μας, τὴν τύχην μας εἰς τὸν λαόν, βασιζόμενοι λέγω, εἰς τὰς ἰδίας μας δυνάμεις, ἐμφανιζόμεθα μάρτυρες τῶν πλέον ἀήθων πολιτικῶν παζαρευμάτων καὶ ἀπείρων μικροτήτων. Ἡ πολιτικὴ ἡγεσία, ἡ ὁποία μέχρι χθὲς διεχειρίζετο τὰς τύχας τῆς Χώρας μας προῆλθεν εἰς συμφωνίαν μετὰ τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ κατεσκεύασεν ἕνα ἐκλογικὸν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου εἴτε τὸν θέλει, εἴτε δὲν τὸν θέλει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, θὰ κερδίζουν ἐκεῖνοι τὰς ἐκλογάς, ἐξαφανίζοντες τὰς λοιπὰς πολιτικὰς δυνάμεις. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, καὶ τὰ δύο Κόμματα εἶναι τὰ δύο μεγάλα Κόμματα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, πρὸς τί ἑπομένως νὰ μὴ ἐμπιστευθοῦν τὴν τύχην των εἰς τὸν λαόν; Πρὸς τί νὰ μὴ στηριχθοῦν εἰς τὰς δυνάμεις των καὶ νὰ καταφύγουν εἰς ἐκλογικὰ μέτρα διὰ τῶν ὁποίων στραγγαλίζονται αἱ ἐλευθερίαι τοῦ λαοῦ καὶ διὰ νομικῶν κατασκευασμάτων ἀλλοιοῦται ἡ θέλησίς του; Μόνον Κόμματα τὰ ὁποῖα δὲν ὑπολογίζουν εἰς τὰς ἰδίας των δυνάμεις, μόνον Κόμματα τὰ ὁποῖα φοβοῦνται ὅτι ἀπὸ τὴν κάλπην εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξέλθουν μικρότερα εἰς διαστάσεις, καταφεύγουν εἰς τὰ μέτρα αὐτά. Καί, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ, κύριοι συνάδελφοι, νὰ εἴπω ὅτι οἱ ὀπαδοὶ τῆς θεωρίας τῆς ἀνοικτῆς Δικτατορίας διεκήρυξαν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν εἶναι ὥριμος καὶ ὅτι ὁ Κοινοβουλευτισμὸς ἐχρεωκόπησεν, ὅτι ἡ πολιτικὴ ζωὴ τῆς Χώρας διεφθάρη καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ διοικηθῇ δικτατορικῶς διὰ νὰ ἐξυγιανθῇ ἡ πολιτικὴ ζωὴ καὶ νὰ ὡριμάσῃ διὰ τῆς βίας ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Εἶναι βεβαίως ἀνόητον, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἀπαράδεκτον τὸ κήρυγμα ἀλλὰ εἶναι ἀπολύτως εἰλικρινές. Ἀντιθέτως τὸ κατασκεύασμα τὸ ὁποῖον εἰσάγεται ἐνώπιον ἡμῶν ἔχει ὅλα τὰ γνωρίσματα τῆς θελήσεως τῆς ἀνοικτῆς δικτατορίας καὶ ἔχει ἐπὶ πλέον τὸν δόλον, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν εἰλικρίνειαν καὶ τὸ θάρρος τῶν θιασωτῶν τῆς δικτατορίας, (χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ΕΠΕΚ καὶ τῆς ἄκρας Ἀριστερᾶς). Διότι, κύριοι συνάδελφοι, ποῖαι εἶναι αἱ βασικαὶ ἀρχαὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοθετήματος; Εἶναι ἀπολύτως σαφεῖς. Ἡ θεμελιακὴ βάσις τοῦ νομοθετήματος λέγει: Ἐπειδὴ δὲν θέλω ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ ἐμποδίσω τὸν λαὸν νὰ ψηφίζῃ, διότι εἶναι ἀνώριμος, τοῦ ἐπιτρέπω παρὰ ταῦτα νὰ ψηφίζῃ, ἀλλὰ νὰ μὴ ἐκλέγῃ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ΕΠΕΚ καὶ τῆς ἄκρας Ἀριστερᾶς). Τοῦ ἐπιτρέπω νὰ ἐκλέγῃ τοὺς ὑποψηφίους τῆς προτιμήσεώς του, ἀλλὰ εἰς τὴν Βουλὴν θὰ ἐμφανισθοῦν οἱ ἀποδοκιμασθέντες ὑπὸ τοῦ λαοῦ καὶ ὄχι οἱ τιμηθέντες διὰ τῆς προτιμήσεως τοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ΕΠΕΚ καὶ τῆς ἄκρας Ἀριστερᾶς). Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς φέρω παραδείγματα διὰ τὴν ἀπόδειξιν τούτου. Γνωρίζετε τὴν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμερισθῇ ἕνας συνασπισμὸς ποὺ θὰ ἐκφράζῃ μίαν πλειοψηφίαν 34,5% μὲ ποσοστὰ ποὺ ἄλλοτε ἐπῆραν μὲ πλειοψηφικὸν τὰς ἐκλογάς, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐκπροσωπῆται καὶ νὰ ἐκπροσωπῆται τὸ 10 καὶ μόνον τοῖς ἑκατόν. Ἰδού, κύριοι συνάδελφοι, ποῦ ὁδηγεῖ ὁ νόμος αὐτός. Καὶ ἐρωτῶ, δὲν εἶναι τοῦτο κατάφωρος παραβίασις τοῦ Συντάγματος; Δὲν εἶναι τοῦτο πλήρης κατάλυσις τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ μας συστήματος; Δὲν εἶναι παραβίασις τοῦ Συντάγματος; Δὲν εἶναι κατάργησις τῶν ἐλευθέρων δημοκρατικῶν θεσμῶν; Ποῦ εἶναι ἡ ἴση μεταχείρισις τῶν πολιτῶν καὶ τῶν πολιτικῶν καὶ κομματικῶν ἐπιρροῶν, δηλαδὴ τῶν πεποιθήσεων τοῦ λαοῦ τὰς ὁποίας προβλέπει τὸ Σύνταγμα; Ἀλλὰ ἔπρεπε οἱ ἐμπνευσταὶ καὶ ὑποστηρικταὶ τοῦ νόμου νὰ εἶχον ἀντιληφθῆ ὅτι ὄχι μόνον ἐξέθεσαν τὸν Ἀνώτατον ρυθμιστὴν τοῦ πολιτεύματος, διότι ἐνεφάνισαν αὐτὸν ἐνδιαφερόμενον διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν κομματικῶν καὶ πολιτικῶν συμφερόντων, ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ ἀναλογισθοῦν ὅτι ὡδήγουν τὸν τόπον εἰς μίαν ἀνωμαλίαν μὲ ἀπροβλέπτους συνεπείας. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, μήπως ἆραγε εἴμεθα ὑπερβολικοί; Μήπως εἴμεθα ἄδικοι; Μήπως ἐπὶ τέλους ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι δυνατὸν ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει ἐν τῇ θυσίᾳ τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα; Νομίζω ὅτι οὐδαμοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεύρῃ τις παρομοίαν ἐξήγησιν, διότι πέραν τῆς συνθλίψεως τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας καὶ τοῦ βιαίου στραγγαλισμοῦ αὐτῶν, δὲν βλέπω καμμίαν ἄλλην σκοπιμότητα. Εἶναι γνωστὴ ἡ πολιτικὴ θεωρία τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ τὰ ἐπιχειρήματά της. Θέλομεν ἰσχυρὰς μονοκομματικὰς Κυβερνήσεις. Θέλομεν τὴν δημιουργίαν δύο μεγάλων Κομμάτων διὰ τοῦ ἐξαφανισμοῦ τῶν ἄλλων. Θέλομεν νὰ ἀπομονώσωμεν τὸν Κομμουνισμόν. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ, κύριοι συνάδελφοι, νὰ εἴπω δύο λέξεις διὰ τὴν ὕποπτον αὐτὴν πολιτικὴν θεωρίαν. Οὐδεὶς ἀντιλέγει ὅτι πράγματι αἱ ἰσχυραὶ μονοκομματικαὶ Κυβερνήσεις, ἀποτελοῦν στοιχεῖον σταθερότητος καὶ ἓν στοιχεῖον πλεονεκτικόν. Ἀλλὰ ὅταν αἱ Κυβερνήσεις αὗται εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ καὶ ὄχι ἀποτέλεσμα νομικῶν κατασκευασμάτων. (Χειροκροτήματα). Μὲ τὴν δημοκρατικὴν αὐτὴν βάσιν ὑπῆρξαν κλασσικὰ ἐκλογικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα ἔδωσαν σταθερωτάτας Κυβερνήσεις. Ὅλοι ἐνθυμῆσθε τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1946. Ἀνεξαρτήτως τῶν ἀπόψεών μας ὅτι ἡ ἰσχὺς μιᾶς Κυβερνήσεως δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τοὺς ἀριθμούς, πολλῷ μᾶλλον ὅταν οἱ ἀριθμοί, ὡς διὰ τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ ἐπιδιώκεται, δὲν ἀντιπροσωπεύουν τὸν λαὸν ἀλλὰ ἀπὸ τὸ πρόγραμμα καὶ ἀπὸ τὴν ὀρθὴν πολιτικὴν γραμμήν. Νομίζω, λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι μετὰ δυσκολίας ἀποκρύπτεται ἡ πολιτικὴ φιλοσοφία τῆς ἀνοικτῆς δικτατορίας εἰς τὸ νομοθέτημα αὐτό. Πρέπει, τέλος, νὰ ἀπαλλαγῶμεν ἀπὸ τὰ μικρὰ Κόμματα, διότι ἡ διασπορά των ἐμποδίζει τὴν ἀξιοποίησίν των. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι τὸ φαινόμενον τῶν πολλῶν Κομμάτων συνδέεται μὲ τὴν ἱστορίαν τῆς Χώρας, συνδέεται μὲ τὴν ψυχοσύνθεσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἔχει σχέσιν μὲ τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν τῆς Χώρας, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ βιαίου θανάτου τῶν ἄλλων Κομμάτων, νὰ δημιουργηθοῦν σχηματισμοὶ πολιτικοί, νὰ ἐξασφαλισθοῦν λέγω τὰ δύο Κόμματα διὰ τῆς ἐνισχύσεως ἄλλων κομματικῶν σχηματισμῶν, ἀμφιβόλου ὑγείας καὶ ρώμης. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι ἡ διαμόρφωσις τῶν κομματικῶν καὶ πολιτικῶν σχηματισμῶν μιᾶς χώρας, εἶναι θέμα τῆς πολιτικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἐξελίξεώς της, εἶναι θέμα τῆς ὁμαλῆς καὶ ἀποδοτικῆς λειτουργίας τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν καὶ οὐχὶ συνθλίψεως τῶν πολιτικῶν ροπῶν καὶ τάσεων τοῦ λαοῦ. Ἕνας, λοιπόν, καὶ μόνον ἕνας, ἀλάνθαστος τρόπος ὑπάρχει καὶ αὐτὸς εἶναι ἡ ὁμαλὴ λειτουργία τῆς Δημοκρατίας, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει καθαρὰς καταστάσεις. Ἡ εὐρυτάτη κοινωνικὴ πολιτικὴ τοῦ λαοῦ, εἰς δὲ τὸν τομέα αὐτὸν ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ μᾶς ἀπαλλάσσει ἀπὸ νόθους καταστάσεις ἢ διογκουμένας καὶ παραμορφωμένας. Ἐμφανίζει τὰ Κόμματα πολιτικὴν γραμμήν. Νομίζω, λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὰς περιπετείας τὰς ὁποίας ἡ Χώρα διῆλθεν, ἀποτελεῖ μίαν ἀσφαλῆ ἀπογραφὴν τῶν ροπῶν καὶ τάσεων καὶ θὰ ἀποτελέσῃ τὴν πυξίδα διὰ τὴν ἀσφαλῆ πορείαν τοῦ Ἔθνους. Κύριοι βουλευταί, κατεβλήθη καὶ συνεχίζεται ἡ προσπάθεια τῆς καταπτοήσεως τῶν μικροτέρων Κομμάτων καὶ τῶν τυχὸν διαφωνούντων βουλευτῶν ἄλλων Κομμάτων. Ἀρνοῦνται εἰς τὰ Κόμματα αὐτὰ τὸ δικαίωμα ἀμύνης. Ἀρνοῦνται εἰς τὰ Κόμματα αὐτὰ τὸ δικαίωμα τῆς συμβολῆς καὶ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὰ πολιτικὰ πράγματα. Παραγνωρίζουν ὅμως, ὅτι ὁ λαὸς ὁ ὁποῖος ἵσταται ὄπισθεν τῶν Κομμάτων τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὰ συμφωνηθέντα, εἶναι, ἂν μή τι πλέον, τοὐλάχιστον τὸ ἥμισυ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἐρωτᾶται, πῶς εἶναι δυνατὸν ἑκατοντάδες χιλιάδες Ἑλλήνων πολιτῶν νὰ στερηθοῦν τοῦ δικαιώματος νὰ ἐκφράσουν τὴν θέλησίν των, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν καὶ νὰ συμμετάσχουν εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου; Εἶναι βεβαίως εὐφυᾶ τὰ τεχνάσματα τὰ ἀντιδημοκρατικά, ἀλλὰ γνωρίζει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος ποτὲ δὲν ὑπέκυψεν εἰς οὐδένα ζυγὸν νὰ εὑρίσκῃ ἄλλους τρόπους μὲ τοὺς ὁποίους νὰ ἀντιμετωπίζῃ τὰ τεχνάσματα αὐτὰ καὶ νὰ ἐκφράζῃ τὴν θέλησίν του. (Χειροκροτήματα). Καὶ μὲ τὴν Ε.Δ.Α. μία κραυγὴ ἀκούεται. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω καὶ ἀπὸ τὴν ἡγεσίαν τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ἡ πρώτη διδάξασα. Ἐπιθυμῶ, κύριοι συνάδελφοι, νὰ εἴπω ὅτι νομίζω ὅτι σχεδὸν ἡ πλειοψηφία τῶν ὀπαδῶν τῶν Φιλελευθέρων, αἰσθάνεται τὴν αὐτὴν μὲ ἡμᾶς θλῖψιν, αἰσθάνεται τὴν αὐτὴν ἀπογοήτευσιν, αἰσθάνεται τὴν αὐτὴν πικρίαν, διότι βλέπουν διασπωμένας τὰς δημοκρατικὰς δυνάμεις τῆς Χώρας, διότι βλέπουν διωγκουμένην τὴν πόλωσιν ἡ ὁποία κρατεῖ εἰς τὰ στενὰ πλαίσια τὰς δυνάμεις τοῦ Κέντρου μὲ σκοπὸν τὴν σύνθλιψιν αὐτῶν. Ἀλλὰ ἂς μὴ πλανῶνται οἱ ἐμπνευσταὶ καὶ ὑποστηρικταὶ τοῦ ἐκλογικοῦ αὐτοῦ κατασκευάσματος. Τὰ μικρὰ Κόμματα οὔτε θὰ καμφθοῦν, οὔτε θὰ πτοηθοῦν. (Χειροκροτήματα). Ἡ ΕΠΕΚ. Κόμμα βαθύτατα γνήσιον δημοκρατικὸν καὶ ἐθνικόν, αἰσθάνεται πλήρως τὴν ὑποχρέωσιν καὶ ἀπέναντι τοῦ λαοῦ καὶ ἀπέναντι τοῦ ἐκλιπόντος ἱδρυτοῦ καὶ Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος. Ἡ προσήλωσίς μας εἰς τοὺς ἐλευθέρους δημοκρατικοὺς θεσμοὺς καὶ τὰς ἀρχὰς εἰς τὰς ὁποίας πιστεύομεν, μᾶς ἐπιβάλλει νὰ ἀγωνισθῶμεν δι’ ὅλων μας τῶν δυνάμεων διὰ τὴν καταψήφισιν τοῦ νόμου αὐτοῦ, διότι ὡς εἶπον προηγουμένως, διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ καταργεῖται τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα καὶ διαστρεβλοῦνται οἱ ἐλεύθεροι καὶ δημοκρατικοὶ θεσμοί. Πέραν, ὅμως, τούτου, ἀνοίγεται διάπλατα ἡ θύρα πρὸς μίαν ἀνωμαλίαν τῆς ὁποίας αἱ συνέπειαι θὰ εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μας τραγικαὶ διὰ τὴν Χώραν. Καὶ ἐὰν τελικῶς ἀποτελέσῃ νόμον, πιστὴ εἰς τὰς δημοκρατικὰς της παραδόσεις ἡ ΕΠΕΚ, ἀποκρούουσα τὰς τεχνικὰς συνθλίψεις τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας, θὰ ἐκλέξῃ αὑτήν, χάριν τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν λαϊκῶν συμφερόντων πᾶν μέτρον πάλης. (Χειροκροτήματα). Ὁ λαὸς ἔχει δικαιώματα, τὰ ὁποῖα οὐδεὶς ἔχει τὸ ἀνάστημα καὶ τὴν δύναμιν νὰ τοῦ ἀρνηθῇ. Καί, κύριοι συνάδελφοι, προκειμένου νὰ τελειώσω καὶ προκειμένου νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφον μου, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι θὰ καταψηφίσωμεν, ὡς ἄλλωστε καὶ ἐδήλωσα, τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία Ὑπηρεσιακή, ὡς εἶπεν κατ’ ἀρχήν, ἀπέβαλε τὸν Ὑπηρεσιακόν της χαρακτῆρα, γενομένη πολιτική. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν θὰ εἶχε καμμίαν σημασίαν ἐὰν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς δὲν παρεβίαζεν ἐξ ἀντικειμένου, δὲν θέλω νὰ ἀμφισβητήσω τὰς προθέσεις ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ἠνάλωσαν τὴν ζωήν των εἰς τὸν δημόσιον βίον τῆς Χώρας, ἀλλὰ ἐξ ἀντικειμένου ἐξ ἀστόχου χειρισμοῦ παρεβίασαν τὸ Σύνταγμα καὶ ἀφῆκαν ἀκάλυπτον τὸν ρυθμιστὴν τοῦ πολιτεύματος, διότι δὲν ὑπῆρξεν ἡ ἴση μεταχείρισις τῶν Κομμάτων. Δὲν ἐξηρτήσατε ἐκ τῆς συμφωνίας ὅλων τῶν Κομμάτων τὴν ἐμφάνισιν εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ ἐκ τῆς συμφωνίας δύο καὶ μόνον Κομμάτων καὶ μάλιστα διὰ πρωτοκόλλου. Δὲν εἶναι ἡ Βουλὴ ἀγέλη διὰ νὰ προεξοφλῆται ἡ γνώμη της. Ἡ Βουλὴ εἶναι Σῶμα ἐλεύθερον. Κύριοι συνάδελφοι, ὅσοι ἐξ ὑμῶν πιστεύετε εἰς τὴν Δημοκρατίαν, ὅσοι ἐξ ὑμῶν πιστεύετε εἰς τὸν Κοινοβουλευτισμόν, ὅσοι ἐξ ὑμῶν δὲν ἐπιθυμεῖτε νὰ τεθοῦν ἐν κινδύνῳ οἱ ἐλεύθεροι καὶ οἱ κοινοβουλευτικοὶ θεσμοὶ τῆς Χώρας καὶ ὅσοι δὲν ἔχετε ἀποβάλει τὸ αἴσθημα τῆς ἐντροπῆς, ὀφείλετε νὰ καταψηφίσητε τὸ ἐπαίσχυντον αὐτὸ νομοσχέδιον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ΕΠΕΚ καὶ ΕΔΑ). (Φωναί, θόρυβος, διαμαρτυρίαι ἐκ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τῆς Ε.Ρ.Ε.).

§54Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἐντροπὴ διὰ τὸν ρήτορα... (Φωναὶ — διαμαρτυρίαι — κωδωνοκρουσίαι).

§55Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἐντροπή.

§56Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλει νὰ ἀνακαλέσῃ ὁ κ. Παπαπολίτης.

§57Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριε Μπακόπουλε, καθῆστε κάτω.

§58Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλει νὰ ἀνακαλέσῃ ὁ ρήτωρ, ἄλλως ἡ ἐντροπὴ εἶναι διὰ τὸν ρήτορα ἐὰν δὲν ἀνακαλέσῃ.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαπολίτη, ἡ φράσις σας ὑπῆρξεν ἀντικοινοβουλευτικὴ καὶ ἀτυχὴς καὶ προσβάλλει ὁλόκληρον τὸ Σῶμα. Διὰ τοῦτο καλεῖσθε νὰ τὴν ἀνακαλέσητε.

§60Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἀπευθύνεται συγκεκριμένως, ἀλλὰ ἀορίστως, ἀπευθύνεται, ἡ φράσις αὐτὴ... (Διαμαρτυρίαι, φωναὶ ἐκ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων).

§61Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. .. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος πρὸς τὸν κ. Παπαπολίτην).

§62Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριε Μπακόπουλε, νὰ μοῦ κάμνετε ὑποδείξεις καὶ μαθήματα. Ἔχω ἱστορίαν πολιτικὴν καὶ ἡ ἱστορία μου μοῦ ἐπιτρέπει νὰ ὁμιλῶ καθ’ ὃν τρόπον ὁμιλῶ, διότι συνήθισα νὰ ὁμιλῶ ἄλλοτε πρὸς τὰ δεξιὰ καὶ ἄλλοτε πρὸς τὰ ἀριστερά.

§63Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ φράσις ποὺ εἴπατε ἀποτελεῖ ἐντροπήν...

§64Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι ἐντροπή.

§65Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Λυμπέρη, δὲν εἶναι κοινοβουλευτικὴ φράσις αὐτὴ ποὺ εἴπατε, μὴ διακόπτετε.

§67Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ὅταν παρεκτρέπωμαι, ἀναγνωρίζω τὰ σφάλματά μου. Νομίζω ὅτι πράγματι εἶναι ἐντροπὴ ἐὰν θέλῃ κανεὶς μὲ 10 νὰ ἐκλεγῇ καὶ νὰ παραμερισθοῦν οἱ ἄλλοι μὲ 35.

§68Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἡ διατύπωσις ἦτο πράγματι ἀπρόσωπος, οὐδεὶς ἐδικαιοῦτο νὰ διαμαρτυρηθῇ. Ἀλλὰ συμβαίνει νὰ ἔχῃ καταστῆ ὑπερμέτρως προσωπική. Ἔλαβον ἤδη τὸν λόγον ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως καὶ ὁ συναρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ἐδήλωσαν ὅτι θὰ ψηφίσουν τὴν Κυβέρνησιν. Τοὺς θίγει ἑπομένως καὶ ὡς πρόσωπα, ὡς βουλευτάς, καὶ ὡς ἡγέτας τῶν Κομμάτων καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ κ. Παπαπολίτης, Ἀρχηγὸς Κόμματος, διαπιστῶν αὐτὸ τὸ γεγονός, θὰ σπεύσῃ ὁ ἴδιος πρὸς ἐπανόρθωσιν.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε Παπαπολίτη, παρακαλῶ νὰ ἐπανορθώσητε τὴν φράσιν, ἡ ὁποία ἐξήγειρε ὁλόκληρον τὴν Βουλήν.

§70Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Τὸ πλανᾶσθαι εἶναι ἀνθρώπινον καὶ τὸ ὁμολογεῖν τὴν πλάνην εἶναι ἴδιον ἀνθρώπου. Ἀπ’ ἀρχῆς ἐδήλωσα, ἀπευθύνομαι ἀπροσώπως καὶ δύναμαι νὰ ἐκφέρω οἱανδήποτε γνώμην. Ἡ προσπάθεια τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων νὰ μεταθέσῃ τὸ θέμα ἐκεῖ ὅπου τὸ ἐνετόπισε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλῃ τὴν σημασίαν καὶ τὴν ἔννοιαν τοῦ λόγου μου. Ἀπηυθύνθην καὶ ἀπευθύνομαι ἀπροσώπως ἐκτὸς ἐὰν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων δηλώσῃ ὅτι ἔχει προεξοφλήσει τὴν ἄποψιν ὅλων τῶν βουλευτῶν τοῦ Κόμματός του.

§71Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τί συμβαίνει μεταξὺ τῆς ἡγεσίας τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τῶν ὀπαδῶν του εἶναι θέμα εἰς τὸ ὁποῖον θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ νὰ μὴ τοῦ ἀναγνωρίσω ἁρμοδιότητα. Ἐκεῖνο, ὅμως, τὸ ὁποῖον συμβαίνει πράγματι καὶ θὰ ἀποδειχθῇ, εἶναι ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἶναι δημοκρατικὸν Κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐλευθερία γνώμης καὶ πειθαρχία εἰς τὴν ἀπόφασιν. Ἀλλὰ ἐμμένων εἰς τοῦτο θὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι βλάπτει περισσότερον τὸν ἑαυτόν του. Διότι αἱ ὕβρεις εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν δὲν θίγουν ἐκείνους, πρὸς τοὺς ὁποίους ἀπευθύνονται, θίγουν ἐκείνους, ἀπὸ τοὺς ὁποίους προέρχονται.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαπολίτη, σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐξομαλύνετε τὸ ζήτημα. Βλέπετε τὰς διαμαρτυρίας τῆς αἰθούσης.

§73Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, χαίρω διότι ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐδήλωσεν ὅτι τὸ Κόμμα του εἶναι δημοκρατικὸν καὶ ἑπομένως δὲν προεξοφλεῖ τὴν γνώμην του. Τοῦτο εἶχον καὶ ἐγὼ ὑπ’ ὄψιν μου καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ὡμίλησα καθ’ ὃν τρόπον ὡμίλησα. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων δὲν μοῦ ἀναγνωρίζει ἁρμοδιότητα τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν διεκδικῶ.

§74Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀποδεικνύεται ὅτι εἶσθε καὶ βαρύκοος, διότι ἠκούσατε μόνον τὸ ἥμισυ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ὑπάρχει ἐλευθερία εἰς τὴν γνώμην καὶ πειθαρχία εἰς τὴν ἀπόφασιν. Καὶ διότι ἀποτελεῖ ἀπόφασιν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἡ ψήφισις, ὅπως ἐδήλωσα ἀπὸ τοῦ βήματος, ἡ ἀπόφασις θὰ τηρηθῇ μὲ πλήρη ἑνότητα ἀπὸ τὸ σύνολον τῶν βουλευτῶν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. (Χειροκροτήματα).

§75Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἀπαντήσω, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ εὐφυολόγημά σας, περὶ βαρυκοΐας. Κύριε Πρόεδρε, εὑρίσκεσθε εἰς πλεονεκτικὴν θέσιν ἔναντι ἡμῶν καὶ δι’ αὐτὸ κάμνετε κατάχρησιν καὶ τοῦτο λόγῳ τῆς ἡλικίας σας ἔναντι τῆς ἡλικίας μας καὶ μόνον ὁ σεβασμὸς μᾶς ἐμποδίζει μὲ τὸ ἴδιον πνεῦμα νὰ σᾶς ἀπαντήσωμεν.

§76Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ὡμίλησα. Ἔχω μακρὰν κοινοβουλευτικὴν θητείαν καὶ γνωρίζει ἡ Βουλὴ ὅτι οὐδέποτε ἔθιξα προσωπικῶς οὐδένα. Πάντοτε ἤσκησα μόνον πολιτικὸν ἔλεγχον καὶ οὐδέποτε ὕβρεις ἠκούσθησαν ἀπὸ μέρους ἐμοῦ. Ὡμίλησα πρὸ ὀλίγου καὶ ἐναντίον οὐδενὸς προσωπικῶς ἐστράφην. Ἀπήντησα μόνον εἰς ὕβρεις αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν ἐναντίον μου ἀπὸ τὸ δημοσιογραφικὸν ὄργανον τῆς Ε.Δ.Α. Καὶ ἀπήντησα ἀμυνόμενος. Καὶ σᾶς δίδω τώρα μίαν πρόσθετον ἀπάντησιν. Ὅταν ἄνθρωποι φθάνουν εἰς τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔχετε καὶ ἡγοῦνται Κομμάτων, ἀποτελοῦν οἱ ἴδιοι ὑποδείγματα κοινοβουλευτικῆς εὐπρεπείας. Καὶ ὅταν συμβαίνῃ νὰ ὀλισθήσουν, σπεύδουν οἱ ἴδιοι νὰ τὸ ἐπανορθώσουν.

§77Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Νομίζω ὅτι γνωρίζει τὸ Σῶμα, ἐὰν κατὰ τὸ διάστημα τὸ μικρὸ καὶ ὄχι τὸ μεγάλο ποὺ ἔχετε σεῖς εἰς τὴν Βουλήν, ἔθιξα ποτὲ συνάδελφον καὶ ἂν ποτὲ ἐπηρεάσθην ἀπὸ τὰς πολιτικάς μου ἀπόψεις διὰ νὰ θίξω εἴτε πρόσωπα, εἴτε Κόμματα. Δικαιοῦμαι νὰ εἶμαι ὑπερήφανος ὅτι δὲν ἐξέφρασα οὐδεμίαν μομφὴν ἐναντίον σας. Εἶπον ἁπλῶς ὅτι ἡ ἡλικία σας ἀποτελεῖ ἓν κώλυμα διὰ νὰ σᾶς ἀπαντήσω μὲ τὸ αὐτὸ ὕφος. Δὲν σᾶς ὕβρισα. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπανέρχεσθε ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, εἶπον ἐν ἀρχῇ ὅτι, ἀπροσώπως ἀποτεινόμενος, οὐδένα ἔθιξα καὶ ἐφ’ ὅσον οὐδεὶς ἐθίγη οὐδένα ὕβρισα.

§78Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ δεχθῶμεν, χωρὶς τήρησιν τοῦ Κανονισμοῦ, τὴν ὕβριν ἡ ὁποία ἀπηυθύνθη ἐναντίον μας. Εἶπεν, ὅτι ὅσοι δὲν στεροῦνται ἐντροπῆς θὰ καταψηφίσουν τὸ νομοσχέδιον. Διότι ἡμεῖς θὰ ὑπερψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἐδηλώσαμεν, κατατασσόμεθα εἰς τὴν κατηγορίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ ἐδήλωσε. Τοιοῦτον χαρακτηρισμὸν δὲν δεχόμεθα καὶ ἀναμένομεν ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον νὰ τελέσῃ τὸ χρέος του.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαπολίτη, θὰ σᾶς παρεκάλουν καὶ πάλιν νὰ ἀμβλύνητε τὸ ἐπεισόδιον καθ’ ὅσον ἡ φράσις τὴν ὁποίαν εἴπατε ἐξήγειρε τὴν μεγίστην πλειοψηφίαν τοῦ Σώματος. Νομίζω δὲ ὅτι σεῖς, ὁ ὁποῖος ἔχετε ἓν παρελθὸν σεμνὸν καὶ εὐπρεπὲς ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀνακαλέσητε τὴν φράσιν αὐτήν, κατὰ τρόπον ὥστε νὰ ἱκανοποιηθοῦν ὅλοι ὅσοι ἐθίγησαν. Παρακαλῶ, λοιπόν, ὅπως θελήσητε νὰ τακτοποιηθῇ τὸ θέμα.

§80Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπευθύνομαι καὶ πρὸς τοὺς κ. κ. συναδέλφους, ἔχω ἰδιωτικὸν καὶ δημόσιον βίον διὰ τὸν ὁποῖον εἶμαι ὑπερήφανος καὶ δὲν εἶναι δυνατόν, ἐφ’ ὅσον ἔδωσα πλήρεις ἐξηγήσεις καὶ ἐφ’ ὅσον ἐδήλωσα, κατ’ ἐπανάληψιν, ὅτι δὲν ἐθίγη προσωπικῶς, οὐδεὶς συνάδελφος, ἐξακολουθεῖτε νὰ ἐπιμένετε ὅτι ἔθιξα πρόσωπα καὶ ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπον ἀποτελοῦν ὕβριν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ συνεχίσωμεν.

§82Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν θεωρῆτε ὅτι ὅσα ἐλέχθησαν ἀποτελοῦν ἀνάκλησιν, ἠμπορεῖ νὰ συνεχίσῃ.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θεωρῶ ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ κύριος Παπαπολίτης ἀποτελοῦν ἐπανόρθωσιν, ὄχι ἀνάκλησιν. Τὸ ἀντιλαμβάνεσθε, κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ἡ θέσις τοῦ Προεδρείου εἶναι λεπτὴ ἔναντι τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων.

§84Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ἐν τῇ οὐσίᾳ, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη τῆς ἰδικῆς σας ἐπεμβάσεως, δὲν προέβην εἰς τὴν ἀνάκλησιν διότι δὲν ὑπῆρξεν εἰς τὴν σκέψιν μου νὰ θίξω προσωπικῶς οὐδένα. Ὑπῆρξεν, ὡς σεῖς γνωρίζετε, καλύτερον παντὸς ἄλλου, σχῆμα λόγου, ὑπῆρξε μία ἔξαρσις τῆς σημασίας αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Γνωρίζετε καὶ σεῖς ἰδιαιτέρως πόσον ἀπέναντι ὑμῶν ὑπῆρξα εὐλαβής. Ἴσως ἐγὼ δικαιοῦμαι νὰ παραπονοῦμαι. Δὲν δικαιοῦσθε σεῖς, κύριε Πρόεδρε.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν συνεχίζετε ἐπὶ τῆς οὐσίας πλέον, κύριε Παπαπολίτη;

§86Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐτελείωσε καὶ ἡ οὐσία ἐτελείωσε καὶ ὁ τύπος. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῶν ὅσων ἀνωτέρω ἐξέθεσα δηλῶ, ὅτι θὰ καταψηφίσωμε τὴν Κυβέρνησιν. Ἐπιθυμῶ δέ, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν ἀξιότιμον κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὡς καὶ πρὸς τὰ ἄλλα ἐπίλεκτα μέλη τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα, ὡς εἶπον, ἠνάλωσαν τὸν βίον των εἰς τὴν δημοσίαν ζωήν, ἐὰν διαπιστώσουν ἐκτιμῶντα μὲ ἀπόλυτον ἀντικειμενικότητα ὅτι πράγματι ἐξ ἀντικειμένου ἀνεξαρτήτως προθέσεώς των ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς παρεβίασαν τὸ Σύνταγμα, καὶ ἀφῆκαν, ὡς εἶπον, ἀκάλυπτον τὸν Ἀνώτατον Ρυθμιστήν, νὰ σπεύσουν, ἐφ’ ὅσον ὁ Ἀνώτερος Ρυθμιστὴς ἀνέθεσεν εἰς Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν ἄχρουν νὰ διεξαγάγῃ ἐκλογάς, ἐφ’ ὅσον λέγω ἐξ ἀντικειμένου συναγάγουν τὴν ἐντύπωσιν αὐτήν, νὰ σπεύσουν νὰ καταθέσουν τὴν ἐντολὴν διὰ νὰ μὴ ἐπωμισθοῦν τὰς εὐθύνας ἄλλων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς

Ε.Π.Ε.Κ.).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§88Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Βαρύθυμος ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα. Τὰ τελευταῖα ἐπεισόδια ὡς καὶ ἐκ μέρους τῶν ἄλλων συναδέλφων ἐξετέθησαν μὲ πείθουν, ὅτι ἡ δημιουργηθεῖσα πολιτικὴ κρίσις ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἡ ἐσφαλμένη δοθεῖσα κατεύθυνσις ἐκ τῶν ὑστέρων διὰ τῆς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ μία ἀφορμὴ ἀνωμαλιῶν ἀπὸ τὰς ὁποίας ἤδη τόσον ἐταλαιπωρήθη ὁ τόπος καὶ εἰς τὰς ὁποίας τόσον κατ’ ἐπιβολὴν ἀγόμεθα. Ποῦ ὀφείλεται ἡ σημερινὴ κρίσις; Ποῦ ὀφείλεται ἡ ἐξαγγελία ἐπαναστατικῶν κηρυγμάτων; Ποῦ ὀφείλεται ἡ θέσις συνταγματικοῦ ζητήματος; Ποῦ ὀφείλεται ἡ ἀναφορὰ κατὰ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, ὡς κακῶς ἀναμιχθέντος; Ποῦ ὀφείλονται τὰ ἐπεισόδια τὰ δημιουργηθέντα μεταξὺ ἀστικῶν Κομμάτων; Κύριοι ἂς σταθῶμεν ὀλίγον καὶ ἂς κρίνωμεν διότι ἔχομεν ὑποχρέωσιν ἱερὰν νὰ θέσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλύτερον φραγμὸν εἰς ἕνα κατήφορον, ὁ ὁποῖος μᾶς κατέλαβε ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις, κακῶς κατ’ ἐμέ, ὑπέβαλε παραίτησιν. Αἰτία τῆς καταστάσεως αὐτῆς καὶ τῶν ἀνωμαλιῶν εἶναι αἱ ἄκαιροι, κακότεχνοι καὶ κακαὶ εἰσηγήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὸ Στέμμα. Ποῖος εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον μία Κυβέρνησις, προερχομένη ἀπὸ τὴν Βουλήν, παρῃτήθη; Ὡρισμένοι συνάδελφοι, ἀνήκοντες εἰς τὴν κυβερνητικὴν παράταξιν, ὄχι μόνον τὴν τελευταίαν στιγμὴν ποὺ ἐγένετο χρῆσις τῆς πολιτικῆς των ὀρθῆς ἐνεργείας, ἀλλὰ πρὸ ἔτους ἐξέφερον γνώμας ὑποστηρίζοντες ὀρθῶς ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶναι ἀλλοία ἡ διαχείρισις τῶν κυβερνητικῶν πραγμάτων. Καὶ ὅταν οἱ συνάδελφοι αὐτοί, περισσότεροι τοῦ ἑνός, ἐνεφανίσθησαν διὰ νὰ ἐνισχύσουν τὰς ἀπόψεις των, ἀρνούμενοι τὴν ἐμπιστοσύνην των πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ παραιτηθῇ καὶ εἰσηγήθη ἀμέσως ἐκλογάς. Καὶ ἐὰν προεκλήθη μία πυρκαϊὰ εἰς τὸν τόπον, τὴν πυρκαϊὰν αὐτὴν δὲν ξεύρω πῶς θὰ τὴν καταστείλωμεν, διότι συνέπεια αὐτῆς εἶναι ὅτι ὁ Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔσπευσε νὰ ἀμυνθῇ κατὰ τῶν κατηγοριῶν τῶν ἐφημερίδων διὰ τὰς γνώμας τοῦ Κόμματός του διὰ τὰς βάσεις καὶ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα καὶ αὔριον κατὰ τὸ προεκλογικὸν στάδιον θὰ ἀμυνθῇ ἀκόμη περισσότερον. Αὐτὸ εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς ἀστόχου καὶ ἀκαίρου παραιτήσεως τῆς Κυβερνήσεως.

§89Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ὅταν μία Κυβέρνησις ἀπολέσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, ὀφείλει ἢ δὲν ὀφείλει νὰ παραιτηθῇ; Τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεώς μου, ὅταν ἀπολέσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, τὴν διεκδικῶ προσωπικῶς ὡς τίτλον τιμῆς ὑπὲρ τοῦ Κόμματός μου.

§90Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δέχομαι εὐχαρίστως μαθήματα ἀπὸ νεωτέρους συναδέλφους καὶ φίλους. Ἀλλὰ πρέπει καὶ ἐκεῖνοι νὰ δέχωνται τὰς ἀντιλήψεις ἐκείνων οἱ ὁποῖοι λέγουν τὴν πραγματικότητα.

§91Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ἀπηντήσατε καὶ πάλιν ἀπόψε κατὰ τὸν συνήθη τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ὡμιλήσατε ὅταν τὸ πρῶτον ἐνεφανίσθη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μὲ ἐφέρατε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σᾶς ὁμιλήσω πικρά. Ἐὰν ὑπάρχῃ περιπέτεια πολιτικὴ εἰς τὸν τόπον εὐθύνομαι ἐγώ, ὁ ὁποῖος παρῃτήθην διότι ὤφειλον νὰ παραιτηθῶ ἢ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὴν κρίσιν;

§92Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μάλιστα, διὰ νὰ δικαιολογήσω...

§93Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ἐπεκρίνατε τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως.

§94Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔχω δικαίωμα, τέλος πάντων, νὰ τὴν ἐπικρίνω.

§95Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Σεῖς δὲν ἐπεκρίνατε τὴν παραιτηθεῖσαν Κυβέρνησιν ἢ ἐμέ, ἀλλὰ τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι ὡδήγησαν εἰς τὴν παραίτησιν. Σεῖς ἐπεκρίνατε τὴν Κυβέρνησιν διότι ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν της. Καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ Κυβέρνησίς μου ἦτο ὑποχρεωμένη, ἀπολέσασα τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν της. Τὶ ἄλλο εἶχε νὰ κάμῃ;

§96Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω, κύριε Καραμανλῆ — καὶ σᾶς λέγω «κύριε Καραμανλῆ» διότι καὶ σεῖς μὲ εἴπατε «κύριε Τσαλδάρη» — ὅτι δὲν ἀπωλέσατε καμμίαν πλειοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ. Ἔπρεπε νὰ ἔλθητε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ τὴν ἀπολέσητε ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ὄχι διὰ πρωτοκόλλου. Καὶ ὅπως ὑπεβάλατε παραίτησιν βάσει ὡρισμένων πρωτοκόλλων ἢ ἄλλων ἀντιλήψεων ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, οὕτω πως ὑπεβάλατε καὶ τὸν ἐκλογικὸν νόμον διὰ πρωτοκόλλου.

§97Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω κἄτι, ἔστω καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ σᾶς προσβάλω. Ὅτι ἀκριβῶς μᾶς διακρίνει ἡ διαφορὰ φιλοτιμίας. Ἐγὼ διεπίστωσα τὴν ἀπώλειαν τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς καὶ παρῃτήθην. Σεῖς δὲν θὰ τὸ ἐκάμνατε.

§98Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εὐτυχῶς ἡ ἱστορία μου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀποδεικνύει ἐντελῶς τὸ ἀντίθετον. Καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέτε δύναται νὰ θεωρηθῇ τὸ ὀλιγώτερον ὡς ἀνακρίβεια. Ἐπανέρχομαι ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ λέγω ὅτι κακῶς ἐδημιουργήσατε μίαν πολιτικὴν κρίσιν, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον ὑπάρχει μία προσυνεννόησις μετὰ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐπὶ ὡρισμένων ζητημάτων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπιτρέπει νὰ συμπεράνωμεν ὅτι ἡ συνεννόησις αὐτὴ θὰ ἔχῃ κἄποιαν συνέχειαν. Διότι τὸ σύστημα τὸ ἐκλογικὸν τὸ ὁποῖον εἰσάγετε εἶναι προφανές, ὅτι θὰ δημιουργήσῃ μικροτέρας δυνάμεις τῶν ἀπολύτων πλειοψηφιῶν καὶ αὐταὶ θὰ πρέπει νὰ συνεργασθοῦν. Ὑπῆρξε μία συνεννόησις καὶ δὲν δύναμαι νὰ συλλάβω διατὶ αὐτὴν τὴν συνεννόησιν δὲν τὴν ἐκάματε διὰ νὰ ἀναλάβετε ἀπὸ τοῦδε τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσητε τὸ μέγα ἐθνικὸν πρόβλημα, τὸ ὁποῖον κεῖται πρὸ ἡμῶν. Ἠθελήσατε νὰ ματαιώσητε ἐπὶ τρεῖς–τέσσαρας μῆνας πᾶσαν πρόοδον, ἠθελήσατε διὰ τῆς πολιτικῆς σας νὰ ἀνατρέψητε τὴν πρόοδον ὡρισμένων ἐθνικῶν ζητημάτων. Μὴ λησμονῆτε, κύριε τέως Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὀλίγας ἡμέρας πρὶν ἐγένετο ἡ ἐπίσκεψις ἐδῶ τοῦ Ἄγγλου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Μὴ λησμονῆτε τὰ ὅσα ἐλέχθησαν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐκτὸς αὐτῆς μὴ λησμονῆτε ὅτι αὐτὸ ἐθεωρήθη ὡς μία κακὴ ἀρχὴ ἐπιλύσεως τοῦ ζητήματος. Μὴ λησμονῆτε ὅτι ἐδημιουργήσατε μίαν βαρυτάτην ἀτμόσφαιραν εἰς τὴν ἐπίλυσιν τῶν θεμάτων αὐτῶν, ὅταν μεθαύριον συνέρχωνται τὰ οἰκεῖα Σώματα διὰ νὰ κρίνουν τὰ ζητήματα τῶν βάσεων. Καὶ ὅταν αὐτὰ ὅλα γίνωνται, σεῖς, διὰ νὰ ἀποφύγετε τὰς εὐθύνας ἠθελήσατε νὰ δημιουργήσητε τὴν κρίσιν, στηριζόμενοι εἰς μίαν ἐνέργειαν συναδέλφων σας ἡ ὁποία ἠδύνατο ἐν τῇ Βουλῇ νὰ ἔχῃ διαφορετικὸν ἀποτέλεσμα, ἔρχεσθε καὶ δημιουργεῖτε τὴν κρίσιν ἢ διὰ νὰ πέσουν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἄλλων αἱ εὐθῦναι τὰς ὁποίας συνεσωρεύσατε διὰ μιᾶς ἀστόχου ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἢ διὰ νὰ ἀποφύγητε τοὺς κινδύνους ἐκ γεγονότων τὰ ὁποῖα θὰ ἐπέλθουν διὰ νὰ παραμείνητε ἀνεύθυνος. Καὶ ὅλα αὐτὰ διὰ ποῖον λόγον: Διότι μερικοὶ ἐκ τῶν συναδέλφων σᾶς ἐξέφρασαν τὴν γνώμην εὐπρεπέστατα μάλιστα, ὅτι ὑπάρχει μία διαφορὰ ἀντιλήψεων ἐπὶ ὡρισμένου θέματος. Τοῦτο ἐχαρακτηρήσθη καὶ ὡς συνωμοσία. Ἐὰν πᾶσα πολιτικὴ ἐνέργεια χαρακτηρίζεται ὡς συνωμοσία νομίζω ὅτι θὰ παύσῃ νὰ ὑπάρχῃ πολιτικὸς βίος ἐν Ἑλλάδι. Οὕτω πως ἤχθημεν εἰς μίαν κατάστασιν κρίσιμον, ἠκούσαμε τόσα πράγματα ἐν τῇ Βουλῇ, ἠκούσαμε καὶ τὴν λέξιν «ἐπανάστασις» ἠκούσαμε νὰ συζητοῦνται συνταγματικὰ θέματα, ἠκούσαμε περὶ εὐθυνῶν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, ὁ ὁποῖος φέρεται καὶ αὐτὸς ἐν καλῇ θελήσει ὅτι ἀνεμίχθη εἰς ὑπόθεσιν τοῦ περιφήμου ἐκλογικοῦ συστήματος. Καὶ ἐὰν αὐτὰ ἐλέχθησαν ἐν τῇ Βουλῇ, φαντάζεσθε πόσα ἄλλα θὰ λεχθοῦν μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, εἰς τὸ πεζοδρόμιον. Ἰδοὺ λοιπόν, ὅτι ἐδημιουργήθη μία κατάστασις διὰ τὴν ὁποίαν σεῖς ἔχετε κάθε λόγον νὰ ὑπερηφανεύεσθε. Ὑπερηφανεύεσθε ὅτι ἡ Κυβέρνησίς σας ἦτο μονολιθική. Καὶ εἰς τὸν πρῶτον ἄνεμον ἡ μονολιθικότης κατέρρευσε. Κατέρρευσεν ὅπως τὰ σπίτια ἀπὸ μπετὸν ἀρμὲ λόγῳ ἑνὸς ἐλαχίστου κακοῦ ὑπολογισμοῦ εἰς τοὺς νόμους τῆς βαρύτητος. Αὐτὰ εἶναι τὰ γεγονότα, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, αὐτὰ εἶναι τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα κατ’ ἐξοχὴν ὄχι μόνον ὑμᾶς πρέπει νὰ ἀπασχολήσουν, ἀλλὰ καὶ τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία βεβαίως ἐμφορεῖται ἀπὸ πατριωτικὰ αἰσθήματα. Σήμερον, κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι, ἀλλ’ ὅπως σᾶς εἶπον, καὶ κατὰ τὴν ἰδιαιτέραν συνάντησίν μας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιβάλλω δι’ ἐμπιστοσύνης τὴν Κυβέρνησιν. Λόγοι συνταγματικοί, λόγοι πολιτικοί, λόγοι οὐσιαστικοὶ ἀνεπτύχθησαν καὶ ἀπὸ ἄλλους συναδέλφους. Ἐγὼ θὰ προσθέσω καὶ μερικοὺς ἄλλους λόγους. Καὶ θὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἔγκλημα κατὰ τῆς Πατρίδος αἱ ἐκλογαὶ τὴν στιγμὴν αὐτήν. Σήμερον πρέπει νὰ ἐκλέξωμε τὸν καλύτερον τρόπον ἐπιλύσεως τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων. Ἐλπίζω, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μὴ παρεξηγήσητε, ὅτι θὰ θελήσητε, ἐξετάζοντες τὴν κατάστασιν, νὰ συντελέσητε καὶ σεῖς ὄχι μόνον ξηρὰ καὶ τυπικὰ δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου, ἀλλ’ οὐσιαστικὰ καὶ ἐθνικὰ διὰ τὴν ὀρθὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. (Χειροκροτήματα).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ τέως Πρωθυπουργὸς ἀξιότιμος κύριος Π. Κανελλόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§100Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἀδιαφορήσω ἐὰν ἡ θέσις τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστηρίξω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου θὰ δυσχεράνῃ ἢ θὰ διευκολύνῃ τὴν ἐπανεκλογήν μου ὡς βουλευτοῦ, καὶ τὴν ἐκ νέου εἴσοδόν μου εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἀγαπῶ, ὅπως γνωρίζετε ἅπαντες τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀκριβῶς τὴν ἀγαπῶ καὶ ἐπειδὴ πιστεύω ὅτι τὸ Κοινοβούλιον εἶναι ἡ καλυτέρα ἔκφρασις τῆς δημοκρατίας ἀφ’ ἧς δὲν ὑπάρχει πλέον τρόπος λειτουργίας τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Λαοῦ, ἐπειδή, λέγω, ἀγαπῶ τὴν αἴθουσαν αὐτήν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμιλήσω κατὰ τρόπον τοιοῦτον ὥστε νὰ συμβάλω εἰς τὴν ἑδραίωσιν τοῦ κύρους τοῦ Κοινοβουλίου, τοῦ κύρους τῆς αἰθούσης αὐτῆς τὴν ὁποίαν ἀγαπῶ, ἀδιαφορῶν ἐὰν θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ εὔκολον νὰ εἰσέλθω ἐκ νέου εἰς αὐτήν. Πρὸ μηνός, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, συζητουμένου τοῦ Κανονισμοῦ, εἴχατε σχεδὸν ὅλοι τὴν ψυχικὴν εὐγένειαν νὰ ἐκδηλώσητε ἀπέναντί μου τὴν συμπάθειάν σας, πρᾶγμα διὰ τὸ ὁποῖον αἰσθάνομαι βαθεῖαν εὐγνωμοσύνην, καὶ τὸ ὁποῖον βαθύτατα μὲ συνεκίνησε. Ἡ ἐκδήλωσις ἐκείνη μοῦ ἐπιβάλλει νὰ ἀνοίξω πλήρως τὴν σκέψιν μου. Μοῦ ἐπιβάλλει, ὄχι μόνον νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν — αὐτή, νομίζω ὅτι ἔχετε διαπιστώσει, πάντοτε προσεπάθησα νὰ εἴπω, προσεπάθησα δηλαδὴ νὰ εἴπω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπίστευα ἐγὼ ὡς ἀληθὲς — ἀλλὰ νὰ εἴπω ὁλόκληρον τὴν ἀλήθειαν καὶ δὲν εἶναι ὑποχρέωσις ἑνὸς πολιτικοῦ ἀνδρός, ἰδίᾳ ἐὰν ἐκπροσωπῇ Κόμμα, ἢ ἐὰν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ συνδέσῃ τὴν ὁμιλίαν του πρὸς σκοπιμότητας πολιτικὰς ἢ ἐκλογικάς, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπῃ ὁλόκληρον τὴν ἀλήθειαν. Ἔχει τὸ δικαίωμα, πολλάκις δὲ καὶ τὸ καθῆκον, νὰ ἀποσιωπήσῃ μέρος τῆς ἀληθείας. Κύριοι συνάδελφοι, καλούμεθα νὰ λάβωμε διὰ τῆς ψήφου μας θέσιν ἀπέναντι ἑνὸς πρωτοτύπου προβλήματος, νὰ λύσωμε δηλαδὴ διὰ τῆς ψήφου μας ἕνα πρωτότυπον πρόβλημα. Ἡ ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον κύριον Γεωργακόπουλον Κυβέρνησις, ἐμφανισθεῖσα ἐνώπιον ἡμῶν, ἐνῷ ἦτο μέχρι πρὸ ὀλίγου Κυβέρνησις Ὑπηρεσιακή, ἀπέβαλε καὶ αὐτὸ εἶναι αὐτονόητον τὸν ὑπηρεσιακὸν αὐτῆς χαρακτῆρα, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐνεφανίσθη ἐνώπιον ἡμῶν καὶ ζητεῖ καὶ τὴν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς ἔγκρισιν τῆς πολιτικῆς της. Περιορίζει, ὅπως ἐτόνισεν εἰς τὰς τόσον σαφεῖς προγραμματικὰς δηλώσεις του ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν πολιτικήν της ἡ Κυβέρνησις εἰς δύο τινά: εἰς τὴν ἐπιψήφισιν ὡρισμένου ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου καὶ εἰς τὴν ἄσκησιν χρηστῆς διοικήσεως καὶ τὴν διενέργειαν ἐκλογῶν κατὰ τρόπον ἀδιάβλητον. Κύριοι συνάδελφοι, ἔχω βαθείας ἀνησυχίας, ὡς πρὸς τὸ σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον ἀπετέλεσε τὸ ἀντικείμενον συνεννοήσεως καὶ συμφωνίας τῶν δύο μεγαλυτέρων ἐν τῇ Βουλῇ Κομμάτων. Θὰ ἐκφράσω ὡρισμένας βασικὰς ἀντιρρήσεις μου κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχεδίου νόμου. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ συμμερισθῶ ὡρισμένας ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐμφανιζομένη ἐνώπιον ἡμῶν καὶ φέρουσα ἐνώπιον ἡμῶν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης σχέδιον νόμου βασιζόμενον ἐπὶ συμφωνίας δύο κομμάτων, τῶν ὁποίων τὰ μέλη κατὰ τεκμήριον μετὰ τὴν συμφωνίαν τῶν Ἀρχηγῶν ἀποτελοῦν τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσω πρὸς τὴν ἄποψιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πράττουσα τοῦτο, παρεβίασε τὸ Σύνταγμα, ἢ ἔστω καὶ ὡρισμένας Κοινοβουλευτικὰς παραδόσεις. Βεβαίως θὰ συμφωνήσω μὲ τὴν διατύπωσιν τοῦ ἀξιοτίμου Συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, Προέδρου κυρίου Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος ὡμίλησε περὶ δεδηλωμένης θελήσεως τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς. Τεκμήριον ὑπάρχει. Ὑπάρχει τὸ Τεκμήριον τῆς ἐπιβολῆς, τῆς συμφωνίας τῶν ἡγετῶν, ὑπάρχει τεκμήριον καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ προεξοφλοῦν οἱ Ἀρχηγοὶ τὴν ἀπόφασιν τῶν ὀπαδῶν των. Ὁ κύριος Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἢ ὁ κύριος Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ, δύνανται νὰ γνωρίζουν ἀμφότεροι, ὅτι οἱ ὀπαδοί των εἶναι σύμφωνοι. Ἀπὸ ἀπόψεως ὅμως νομικῆς, δὲν ὑπάρχει ἀκόμη δεδηλωμένη. Ὑπάρχει ἁπλοῦν τεκμήριον. Ἰσχυρίζομαι ὅμως παρὰ ταῦτα, ἀξιότιμοι καὶ ἀγαπητοί, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι μ’ ὅλον ὅτι δὲν ὑπάρχει δεδηλωμένη καὶ μ’ ὅλον ὅτι ἡ ὁδός, ἡ ὁποία ἄγει πρὸς τὴν δεδηλωμένην εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν εἶναι ὁδὸς πρωτότυπος, εἶναι ὁδὸς παράδοξος εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν Κοινοβουλίων, παρὰ ταῦτα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατηγορήσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι κακῶς πράττει βασιζομένη ἐπὶ μιᾶς τοιαύτης συμφωνίας δύο Κομμάτων μεγάλων, νὰ φέρῃ τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ συνδέσῃ τὴν τύχην της τὴν πολιτικήν, ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ.

§101Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὅταν ὡμίλησα περὶ δεδηλωμένης πλειοψηφίας, δὲν ἀνεφερόμην εἰς συμφωνίαν Κομμάτων. Ἀνεφερόμην εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ ὁποία εἶχε ψηφίσει κατ’ ἀρχὴν τό νομοσχέδιον. Ἑπομένως Κοινοβουλευτικῶς δεδηλωμένη.

§102Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε καὶ πάλιν, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ ἐπανέλθητε εἰς διακοπὴν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἄλλωστε δὲν ὑπάρχει οὐσιώδης διαφωνία, θὰ παρατηρήσω λοιπὸν καὶ πάλιν, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε, δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τήν δεδηλωμένην, διότι αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ δὲν προεξοφλοῦν τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς. Εἶναι δυνατὸν τὰ μέλη τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἢ τῆς ΕΡΕ, τὰ μετασχόντα τῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ συμφωνοῦν καὶ ἡ πλειοψηφία τῶν μελῶν αὐτῶν νὰ ἐκφρασθῇ κατὰ τρόπον ἰδεώδη ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἀπολείπεται ὅμως θεωρητικῶς — καὶ ἔχει σημειωθῆ — εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ παμψηφίαν ὑπὸ τῶν Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν προτεινόμενα νὰ μὴ υἱοθετοῦνται. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ διαφωνία — εἶπον καὶ πρὸ ὀλίγου, κύριε Συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων — εἶναι ἀσήμαντος, καὶ δὲν μὲ ἄγει εἰς ἄλλο συμπέρασμα. Καὶ ἐὰν περὶ τεκμηρίου ἐν πάσῃ περιπτώσει πρόκειται, ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὸ δικαίωμα, ἐν τῷ πλαισίῳ τῶν Κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν, νὰ ἀκολουθήσῃ ἔστω καὶ μίαν πρωτότυπον καὶ παράδοξον ὁδόν, νὰ συνδέσῃ τὴν τύχην της, μὲ τὴν παρουσίασίν της ἐνώπιόν μας, μὲ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχέδιον. Κύριοι, ὅτι ὑπάρχει ἐνδεχομένως κἄποια πίεσις συνειδήσεων εἰς τοὺς κόλπους αὐτῶν τούτων τῶν Κομμάτων, τῶν ὁποίων οἱ Ἀρχηγοὶ συνεφώνησαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, εἶναι δυνατόν. Βεβαίως, δὲν δικαιοῦμαι, οὔτε νὰ τὸ ἰσχυρισθῶ, οὔτε νὰ τὸ ἀποκλείσω. Δικαιοῦμαι πάντως νὰ τὸ ὑποθέσω, ἐφ’ ὅσον ἅπαντα τὰ μέλη καὶ σχεδὸν ἅπαντα τὰ στελέχη τῶν μεγάλων Κομμάτων ἠγνόουν μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς καὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ τὰς κυριωτέρας διατάξεις αὐτοῦ. Τιμῶ, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, βαθύτατα τὸν ἀξιότιμον κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως τιμῶ καὶ τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὰ ὁποῖα ἐνεφανίσθησαν ἐνώπιον ἡμῶν. Δὲν ἔχω ἑπομένως ἀντίρρησιν νὰ ἐκδηλώσω τὴν τιμὴν τὴν ὁποίαν τρέφω πρὸς τὸν ἀξιότιμον κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, μολονότι ὑπάρχει οὐσιώδης διάστασις ὡς πρὸς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, νὰ ἐκδηλώσω τὴν τιμὴν αὐτὴν καὶ διὰ τῆς ψήφου μου, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον ἐφ’ ὅσον τὰ Κόμματα τὰ δύο πειθαρχήσουν καὶ οἱ ἀξιότιμοι Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων αὐτῶν προεξοφλοῦν τὴν πειθαρχίαν αὐτῶν τὸ νομοσχέδιον ὁπωσδήποτε θὰ ψηφισθῇ. Ἐπιφυλάσσομαι ὅμως, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχετε καὶ τὸ βάρος ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποστηρίξετε ἐν τῇ Βουλῇ τὸ νομοσχέδιον, νὰ διατυπώσω οὐσιώδεις ἀντιρρήσεις ὡς πρὸς οὐσιώδη θέματα. Πιθανόν ἡ δέσμευσις τῶν δύο Κομμάτων νὰ σᾶς ἐμποδίζῃ νὰ δεχθῆτε τὰς ἀπόψεις μου οὐδὲν ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ μὲ ἐμποδίσῃ νὰ τὰς εἴπω, καὶ νὰ τὰς ὑποστηρίξω προσπαθῶν νὰ μεταπείσω καὶ μέλη τῶν δύο Κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπίστευσαν διότι εἰς τὸ Δημοκρατικὸν Πολίτευμα ἐπιτρέπεται καὶ τοῦτο. Δὲν συμμερίζομαι τὴν ἄποψιν περὶ πειθαρχίας τῶν κυρίων βουλευτῶν διότι εἶναι δυνατὸν νὰ μεταπεισθοῦν διὰ νέων ἐπιχειρημάτων τὰ ὁποῖα δὲν τὰ ἐγνώριζον καὶ εἶχον δεσμευθῆ προτοῦ τὰ γνωρίσουν. Τὸ ἀντίθετον θὰ ἐσήμαινε Κομματικὴν ὀλιγαρχίαν ἢ μᾶλλον ὀλιγαρχίαν τῶν Ἀρχηγῶν. Ὄχι μόνον διότι τιμῶ Ὑμᾶς, ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τιμῶ καὶ τοὺς συναδέλφους σας, ἀλλὰ καὶ διὰ ἄλλον λόγον δὲν θὰ ἀρνηθῶ τὴν ψῆφον μου παρὰ τὰς βασικάς μου διαφωνίας. Γνωρίζω ὅτι ἐδέχθητε νὰ σχηματίσητε τὴν Κυβέρνησίν σας καὶ νὰ ἀναλάβετε τὸ βάρος αὐτῆς διὰ νὰ διευκολύνετε τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, ὅστις εὑρέθη πρὸ ἀδιεξόδου. Καὶ εὑρέθη πρὸ ἀδιεξόδου κατόπιν τῆς ἐπιμόνου καὶ ἀδικαιολογήτου ἀξιώσεως τοῦ τέως Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ, ὅπως διαλυθῇ ὁπωσδήποτε ἡ Βουλή. Θὰ κρίνω ἑπομένως οὐχὶ ὑμᾶς, ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐσπεύσατε νὰ διευκολύνετε τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, εὑρεθέντα ἐνώπιον ἀδιεξόδου, ἀλλὰ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος προεκάλεσε διὰ τῆς εἰσηγήσεώς του τὸ ἀδιέξοδον. Θὰ κρίνω μὲ ἄλλους λόγους τὴν εἰσήγησιν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ κυρίου Καραμανλῆ. Κύριοι συνάδελφοι, προϋπόθεσις τῆς ὁμαλῆς λειτουργίας τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος εἶναι ἡ εὐκαμψία ἡ διανοητική, ἡ ἠθικὴ εὐκαμψία δὲν ἐπιτρέπεται, ἡ πολιτικὴ ὅμως εὐκαμψία ἐπιβάλλεται νὰ ἀκολουθηθῇ ἀπὸ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐντεταγμένος νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν ὁμαλὴν λειτουργίαν τοῦ Πολιτεύματος. Θέτω τὸ ἑξῆς ἐρώτημα τὸ ὁποῖον ἔχει θέσει πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτὸς τοῦτος ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ πρὶν γίνῃ Ἀρχηγὸς αὐτῆς. Θέτω τὸ ἐρώτημα, τί προκαλεῖ τὴν ἀνωμαλίαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ; Τί προκαλεῖ ἐν Ἑλλάδι τὰς συχνὰς ἐκλογάς, τί στηρίζει, καὶ τί εἶναι δυνατὸν νὰ στηρίζῃ καὶ τί κλονίζει τὸν θεσμὸν τοῦ Κοινοβουλίου εἰς τὸν ὁποῖον εἶμαι βαθύτατα ἀφοσιωμένος, ὅπως εἶμαι βέβαιος ὅτι ὅλοι εἶσθε ἀφοσιωμένοι εἰς αὐτόν; Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ ἐρώτημα αὐτὸ θὰ ἀπαντήσω χωρὶς νὰ ἐπικαλεσθῶ καμμίαν θεωρίαν. Δὲν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ τὸ μεταβάλω εἰς ἕδραν Πανεπιστημίου διὰ νὰ ἀναπτύξω νομικὰς ἢ πολιτειακὰς ἢ κοινωνιολογικὰς θεωρίας, θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸ ἐρώτημα τί κλονίζει καὶ τί εἶναι δυνατὸν νὰ ἑδραιώσῃ ἔτι μᾶλλον τὸν θεσμὸν τοῦ Κοινοβουλίου κατὰ τρόπον ἁπλοῦν. Ἡ ἀπάντησίς μου θὰ βασίζεται ἐπὶ ἑνὸς ἁπλουστάτου ἠθικοῦ κριτηρίου. Τὴν Βουλὴν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ἑδραιώσῃ ἔτι μᾶλλον, διότι δὲν συμμερίζομαι τὴν γνώμην ὅτι ὑπάρχει κρίσις, τὴν Βουλὴν θὰ τὴν ἑδραιώσῃ ἡ εὐκαμψία, ἡ ἄνετος συνεργασία μεταξὺ τῶν ἀντιφρονούντων, ἡ ἔλλειψις μισαλλοδοξίας καὶ αὐτὰ ὑπεστήριζεν ἄλλοτε ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ. Ἡ ἔλλειψις μισαλλοδοξίας καὶ ἡ παραμέρισις πρὸς ἐξεύρεσιν λύσεων τῆς καθαρῶς κομματικῆς ἢ προσωπικῆς ἐγωϊστικῆς θέσεως κλονίζει τὸν θεσμόν. Ἡ μισαλλοδοξία ἡ ὁπωσδήποτε προσπάθεια τῆς συγκρατήσεως τῆς ἐξουσίας ὑπὸ οἱουσδήποτε ὅρους καὶ διὰ τῆς ἑκάστοτε προσφυγῆς εἰς ἐκλογάς, ἡ ἔλλειψις ἀνεκτικότητος καὶ ἡ ἔλλειψις ἱκανότητος ὅπως ἐν ὥρᾳ κρίσεως πρὶν ἢ εἰσηγηθῇ τις εἰς τὸν Ἀνώτατον παράγοντα, εἰς τὸν Βασιλέα, τὴν προσφυγὴν εἰς τὰς ἐκλογὰς εἰσηγηθῆ λύσεις κοινοβουλευτικάς. Δὲν λέγω ὅτι ἡ προσφυγὴ εἰς τὰς ἐκλογὰς δὲν εἶναι λύσις κοινοβουλευτική, ἀλλὰ εἶναι ἡ ὑστάτη εἶναι ἡ ΟΥΛΤΙΜΑ ΡΑΤΣΙΟ. Ἐντὸς 12ετίας εἴτε ἴσχυσαν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν τὸ πλειοψηφικόν, εἴτε ἴσχυσαν ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική, εἴτε ἴσχυσαν ἄλλα συστήματα καὶ ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ εἴχομεν πέντε καὶ πρόκειται νὰ ἔχωμε καὶ ἕκτην ἐκλογήν. Κύριοι, αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπρεπε οἱ Ἀονηγοὶ τῶν Κομμάτων καὶ κατ’ ἐξοχὴν ὁ τέως Πρωθυπουργὸς καὶ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ νὰ ἀποτρέψουν. Ἔπρεπε νὰ κάμουν τὸ πᾶν διὰ νὰ ἀποτραπῇ ἡ προσφυγὴ ἀμέσως εἰς ἐκλογάς, διότι ἐὰν συνεχισθῇ ἡ τακτικὴ αὐτή, ὁσάκις χάνῃ ὁ Πρωθυπουργὸς ὁ βασιζόμενος ἐπὶ ἑνὸς Κόμματος τὴν πλειοψηφίαν νὰ εἰσηγῆται ἀμέσως προσφυγὴν εἰς τὰς ἐκλογάς, χάνεται ἡ εὐκαιρία τῶν διαδικασιῶν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι εἰς ὅλα τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα τηροῦνται καὶ αἱ ὁποῖαι διαδικασίαι ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἀνεύρεσιν ἄλλων λύσεων. Κύριοι συνάδελφοι, πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι ἡ εἰσήγησις αὐτὴ ὑπῆρξεν ἐσφαλμένη καὶ θεωρῶ τὴν εἰσήγησιν αὐτὴν συνδεομένην μὲ τὴν ἀντίδρασιν, ἡ ὁποία προεκλήθη εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ, τὴν ἀντίδρασιν ἀπὸ τὴν ἀγανάκτησιν διὰ τὴν διαφωνίαν ὡρισμένων συναδέλφων του. Ἡ ἀντίδρασις αὐτή, ἡ ἀγανάκτησις αὐτή, ἡ ἐγκαινιαζομένη τακτικὴ ὁσάκις χάνῃ κανεὶς λόγῳ διαφωνιῶν συναδέλφων τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, πρέπει νὰ προσφύγῃ εἰς ἐκλογὰς ἀμέσως, δημιουργεῖ προηγούμενα, τὰ ὁποῖα αἴρουν τὴν ὁμαλὴν λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ αἴρουν τὴν ὁμαλὴν καὶ ἠθικὴν λειτουργίαν τῆς συνειδήσεως τῶν μελῶν τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς οἱ βουλευταὶ ἑνὸς Κόμματος θὰ γνωρίζουν ὅτι διαφωνοῦν πρὸς τὸν ἀρχηγόν των ὁ ὁποῖος ἔτυχε νὰ εἶναι Πρωθυπουργὸς θὰ ἐκτίθενται ἀμέσως εἰς τὸν κίνδυνον τῶν ἐκλογῶν, θὰ μειωθῇ καὶ κἄποτε θὰ ἐκλείψῃ ἡ δυνατότης εἴτε ὀρθῶς εἴτε ἐσφαλμένως εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει δεδικαιολογημένων ἀντιρρήσεων εἴτε ὄχι ἡ δυνατότης τῆς διαφωνίας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἰς τοὺς κόλπους μιᾶς Κυβερνήσεως ἢ εἰς τοὺς κόλπους ἑνὸς Κόμματος. Καὶ ἐὰν ἐκλείψῃ ἡ δυνατότης αὐτὴ τότε θὰ ἐκλείψῃ καὶ ἡ ἐλευθέρα συνείδησις ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ὁ λαός, βάσει τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος ἀπέστειλεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, διὰ νὰ εἶναι ἐλεύθεροι κριταὶ καὶ αὐτῶν τούτων τῶν πράξεων τῶν Ἀρχηγῶν των. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἱστορικὸν τὸ ὁποῖον προηγήθη τῆς κρίσεως τὸ γνωρίζετε ἅπαντες. Δὲν ἔχω τὴν δυνατότητα νὰ κρίνω, ἢ δὲν θέλω νὰ δώσω εἰς ἐμὲ αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ δικαίωμα νὰ κρίνω τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι ὤθησαν ὡρισμένους συναδέλφους, ὡρισμένα μέλη τῆς παραιτηθείσης Κυβερνήσεως καὶ ὡρισμένα μέλη τοῦ πλειοψηφοῦντος ἐν τῇ Βουλῇ Κόμματος νὰ ἀποσυρθοῦν. Δὲν ἔζησα τὴν ζωὴν οὔτε τοῦ Κόμματος οὔτε τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κυρίου Καραμανλῆ, τὴν ὑπεστήριξα διότι ἐνόμιζα ὅτι ὤφειλα νὰ πράξω ὅ,τι ἦτο δυνατόν, διὰ νὰ στηρίξω τὴν Κυβέρνησίν του, ἀλλὰ ἠγνόουν τὸ τί συνέβαινεν εἰς τὸ Κόμμα, ἠγνόουν καὶ τὸ τί συνέβαινεν εἰς τοὺς κόλπους τῆς Κυβερνήσεως, ἔπρεπε δὲ νὰ προεξοφλῆται ἡ ψῆφος μου ὑπὲρ αὐτῆς. Κύριοι συνάδελφοι, μολονότι δὲν πρόκειται νὰ κρίνω τοὺς οὐσιαστικοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν τὴν κρίσιν τὴν Κυβερνητικὴν πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι τυχαῖον «τὸ ὅτι πρὸ ἔτους ἀπεχώρησεν οὐχὶ ἐκ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἐκ τῆς ΕΡΕ μέλος οὐσιῶδες καὶ στέλεχος σημαντικὸν τὸ ὁποῖον μετεῖχεν ἄλλωστε τῆς ὑπὸ τὸν κύριον Καραμανλῆν Κυβερνήσεως μέχρι τῶν ἐκλογῶν, ὁ κύριος Εὐταξίας. Καὶ δὲν παρῆλθον ὀλίγοι μῆνες καὶ ἀπεχώρησεν ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ κύριος Ἀποστολίδης καὶ δὲν παρέρχονται εἰμὴ μόνον δύο μῆνες καὶ παραιτεῖται ἕτερον οὐσιῶδες στέλεχος τῆς Κυβερνήσεως ὁ κύριος Θεοτόκης καὶ μετά τινας μῆνας, πρὸ 10 ἡμερῶν ὁ κύριος Παπαληγούρας καὶ ὁ κύριος Ράλλης ἐπίσης ἐκ τῶν οὐσιωδῶν στελεχῶν τῆς Κυβερνήσεως. Πιθανὸν νὰ ἔχουν δίκαιον ὅλοι, πιθανὸν νὰ ἔχῃ δίκαιον ὁ κύριος Καραμανλῆς. Δὲν γνωρίζω, ἢ μᾶλλον δὲν δίδω αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἑαυτόν μου νὰ ἀποφανθῶ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ. Ἀλλὰ τὸ ἀντικείμενον δὲν εἶναι ἁπλοῦν. Τὸ ἀντικείμενον ἀσχέτως τῆς προσθήκης ὡρισμένων συναδέλφων ἐκ τῆς Ε.Ρ.Ε. εἰς τὴν ὁμάδα τῶν Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι παρῃτήθησαν θὰ ἔπρεπε νὰ ὁδηγήσῃ αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἔστω καὶ διαθέτουσαν ὀλίγας τινὰς ψήφους, ἢ καὶ 10 ψήφους, εἰς αὐτοανασκόπησιν καὶ ἐνδεχομένως εἰς παραίτησιν. Ὅταν τὰ κύρια στελέχη ἢ τινὰ ἐκ τῶν κυρίων αὐτῶν τὰ περισσότερα ἐκ τῶν κυρίων στελεχῶν, εἰς χεῖρας τῶν ὁποίων ἄλλωστε ὁμιλῶ περὶ τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ Ἐμπορίου, καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ Δημοσίων Ἔργων καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν — εἰς χεῖρας τῶν ὁποίων ὑπῆρξε τὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον τῆς Κυβερνητικῆς ἐξουσίας διαπεπιστευμένον, ὅταν παραιτοῦνται τόσα μέλη θὰ πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ὁ τρίτος, ὁ ἀντικειμενικὸς παρατηρητὴς — καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἀξιότιμε καὶ ἀγαπητὲ ἀρχηγὲ τῆς ΕΡΕ, δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ διερωτηθῶ ἐγὼ πῶς συμβαίνουν πάντα ταῦτα; Ἀλλὰ δὲν θὰ εἴπω τὶ ἀπεφάνθη ἡ σκέψις μου πρὸς τὸ σημεῖον αὐτὸ διότι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ εἴπω ἀπόψε.

§103Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ εἴπητε.

§104Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ἀνταποκριθῶ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν σας.

§105Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Θὰ τὰ εἴπετε.

§106Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τί σημαίνει αὐτὴ ἡ ἀπειλή σας;

§107Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπειλή.

§108Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἴπω, ὅ,τι ἐπιθυμῶ ἐγὼ καὶ ὄχι ὅ,τι ἐπιθυμεῖτε σεῖς. Ὅσοι ὁμιλοῦν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, λέγουν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμοῦν οἱ ἴδιοι.

§109Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ἀπὸ ὅσα εἴπατε προηγουμένως ὁδηγοῦμαι εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἔχετε νὰ εἴπητε κἄτι, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ τὸ πνεῦμα τῆς ἐπικρίσεως.

§110Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§111Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν, νὰ τὰ εἴπητε, ἄλλως δὲν ἔχω τὸν τρόπον νὰ ἀπαντήσω. Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἐπιβάλω νὰ τὸ εἴπητε. Τὸ σύνολον ὅμως τῆς ὁμιλίας σας ἔχει τὴν ἔννοιαν ὅτι καταλογίζετε εἰς ἐμὲ εὐθύνην, διότι ὡρισμένα μέλη τῆς Κυβερνήσεως ἀπεχώρησαν αὐτῆς. Καὶ λέγω ὅτι αὐτὸ ὁδηγεῖ αὐτομάτως εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι εἰς ἐμὲ καταλογίζετε τὴν εὐθύνην. Θὰ ἐπεθύμουν, προκειμένου νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτὰς τὰς κατηγορίας καὶ εἰς αὐτὰς τὰς ἐπικρίσεις νὰ γνωρίζω ὁλόκληρον τὴν σκέψιν σας. Τί συμβαίνει ἐντὸς τοῦ Κόμματος, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι τὸ παρηκολουθήσατε καὶ τὸ γνωρίζετε, διότι τὰ περισσότερα τῶν περιστατικῶν, τὰ ὁποῖα ἐμνημονεύσατε, τὰ συνεζητήσαμεν. Θέλω, ὅμως, νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἄποψίν σας ὅτι κατὰ τρόπον πείσμονα καὶ διὰ λόγους ἐγωϊστικοὺς ὑπέβαλον τὴν παραίτησίν μου καὶ ἐπέμεινα εἰς τὰς ἐκλογάς. Λησμονεῖτε τὸ γεγονὸς ὅτι ἐκτὸς ὑμῶν καὶ τοῦ κ. Τσαλδάρη, οὐδένα ἄλλο Κόμμα ἠρνεῖτο τὰς ἐκλογάς. Ἐκτὸς ὑμῶν καὶ τοῦ κ. Τσαλδάρη, ὅλα τὰ ἄλλα Κόμματα ἐζήτουν ἐκλογάς. Πῶς εἶναι δυνατὸν μὲ τὰ δεδομένα αὐτὰ νὰ λέγετε ὅτι ἐγὼ ἀπὸ λόγους προσωπικοῦ πείσματος, εἰσηγήθην εἰς τὸν Βασιλέα, τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ ὡδήγησα τὸν τόπον εἰς περιπέτειαν; Ἁπλῶς ἀνταπεκρίθην εἰς τὸ αἴτημα ὅλων τῶν Κομμάτων, τὰ ὁποῖα μετέχουν τῆς Βουλῆς καὶ τὸ αἴτημα αὐτὸ συνίστατο εἰς τὴν διενέργειαν τῶν ἐκλογῶν.

§112Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Ρ.Ε. διὰ τὴν διακοπήν. Παρεξήγησα τὸν πρῶτον τόνον τοῦ ἐρωτήματος, τὸ ὁποῖον ἔθεσε καὶ ἔδωσα μίαν ἀπάντησιν, ἡ ὁποία βεβαίως τὸν ἐξένισε, τὴν ἀπάντησιν ὅτι θὰ εἴπω ἐγὼ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἐπιθυμῶ, διότι εἶχα παρεξηγήσει τὸν τόνον τῆς ἐρωτήσεως. Ἀλλὰ καὶ πάλιν χωρὶς νὰ παρεξηγήσω τὴν παρατήρησιν καὶ τὴν ἐρώτησίν του, δὲν πρόκειται νὰ ἀναπτύξω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους θεωρῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑμῶν, ἀξιότιμε κ. Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε., εἶχεν ὑποστῆ φθοράν. Δὲν κρίνεται ἡ Κυβέρνησις ἡ ἰδική σας κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν, κρίνεται ἡ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐμφανισθεῖσα Κυβέρνησις τοῦ κ. Γεωργακοπούλου, ἑπομένως δὲν δικαιοῦμαι νὰ κάμω κριτικήν...

§113Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Παρὰ ταῦτα, αὐτὸ κάμνετε. Ἐὰν μοῦ ἐπιτρέπετε, δὲν κρίνετε τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως.

§114Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κρίνω τὴν εἰσήγησίν σας.

§115Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Κρίνετε τὴν πολιτικὴν τὴν ἰδικήν μου καὶ τὰ ἐσωτερικὰ τοῦ Κόμματός μου.

§116Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν κρίνω τὰ ἐσωτερικὰ τοῦ Κόμματός σας, τὰ ὁποῖα ἐμπιστεύομαι εἰς ὑμᾶς καὶ τοὺς ἀξιοτίμους κ. κ. συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὸ Κόμμα σας, ἀλλὰ κρίνω τὴν εἰσήγησίν σας εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα καὶ ἡ εἰσήγησίς σας εἶναι συνδεδεμένη μὲ τὴν ἐνώπιον ἡμῶν ἐμφάνισιν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Κύριοι συνάδελφοι ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ, ὅταν ἀπεσχίσθησαν ὡρισμένοι βουλευταὶ καὶ ἔχασεν ἢ μᾶλλον ἐνόμισεν ὅτι δὲν ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, δὲν ἠρκέσθη εἰς τὸ νὰ παραιτηθῇ, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ πράξῃ, ἀλλὰ εἰσηγήθη εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα τὴν ἄμεσον, βάσει μάλιστα τοῦ κειμένου ἐκλογικοῦ νόμου, διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Γνωρίζει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. ὅτι διεφώνησα πλήρως πρὸς τὴν εἰσήγησιν αὐτήν. Τὸ γνωρίζει ὄχι μόνον ἐκ τῶν δηλώσεων εἰς τὰς ὁποίας προέβην καὶ τῶν ἀνακοινώσεών μου, αἱ ὁποῖαι ἐδημοσιεύθησαν τὴν 3ην Μαρτίου, ἀλλὰ τὸ γνωρίζει καὶ δι’ ἄλλους λόγους, ἐθεώρησα καθῆκον μου νὰ τὸν ἐπισκεφθῶ ἀπρόσκλητος, διότι ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἐθεώρουν καθῆκον μου νὰ πράττω τοῦτο, ἀφοῦ δὲν ἐκαλούμην, νὰ τὸν ἐπισκεφθῶ περὶ τὸ μεσονύκτιον τῆς 2ας Μαρτίου καὶ ἀμέσως μετὰ τὴν κάθοδόν μου ἀπὸ τὰ Ἀνάκτορα τὴν 3ην Μαρτίου, πρὶν ἢ ἀνέλθῃ ὁ κ. Καραμανλῆς, διὰ δευτέραν φορὰν εἰς τὰ Ἀνάκτορα, διὰ νὰ τὸν μεταπείσω. Πρόθεσίς μου ἦτο νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ κατ’ ἐμὲ ὀρθὴ γνώμη καὶ οὐχὶ νὰ ἐπικρατήσῃ τὸ α ἢ β κόμμα, πρόθεσίς μου ἦτο νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ γνώμη ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν διότι αὐτὸ κλονίζει τὴν Βουλήν, ἑκάστοτε, ὁσάκις ὡρισμένοι βουλευταὶ διαφωνοῦν πρὸς τὸν Ἀρχηγόν των, νὰ ἐκτίθεται ὁ τόπος καὶ μάλιστα εἰς περίοδον κρίσιμον, ἡ ὁποία εἶναι συνδεδεμένη μὲ ὡρισμένα κρίσιμα θέματα, νὰ ἐκτίθεται ὁ τόπος εἰς τὴν μεγάλην περιπέτειαν τῶν ἐκλογῶν. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. εἶπεν πρὸ ὀλίγου ὅτι διὰ τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμε, διὰ τῆς εἰσηγήσεως τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, ἀντεπεκρίθη εἰς τὴν θέλησιν ὅλων τῶν ἄλλων, πλὴν τοῦ κ. Τσαλδάρη καὶ ἐμοῦ. Δὲν ἠρώτησα ὑμᾶς, ἀξιότιμε κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε., ποία ἦτο ἡ γνώμη τῶν ἄλλων. Ἐγνώριζα ὅτι ἡ γνώμη τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἦτο νὰ γίνουν ἐκλογαί, ἀλλὰ ἐγνώριζα ἐπίσης ὅτι ἡ γνώμη τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων δὲν ἦτο νὰ γίνουν ἐκλογαὶ μὲ τὸ ἰσχῦον σύστημα, ἀλλὰ νὰ γίνουν αἱ ἐκλογαί, ψηφιζομένου ἑνὸς νέου ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠρώτησα ἐγώ, εἶναι ὄχι ὅτι τί ἐγνωρίζατε περὶ τῶν προθέσεων τῶν κ. κ. συναρχηγῶν τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλὰ τί ἐπιστεύατε σεῖς ὅταν εἰσηγῆσθε εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, εἰσηγῆσθε κἄτι τὸ ὁποῖον ἐπιστεύατε σεῖς καὶ ὄχι κἄτι τὸ ὁποῖον ἐπίστευαν τὰ ἄλλα Κόμματα, Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἑπομένως ὑμᾶς κατηγορῶ καὶ οὐχὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, διότι εἰσηγήθητε τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς.

§117Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ὅταν κάμνετε μίαν ὑπεύθυνον εἰσήγησιν ὑποτίθεται ὅτι τὴν κάμνετε ἐκτιμῶντες τὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν παρουσιάζει καὶ τὸ Κοινοβούλιον. Δὲν δύνασθε νὰ κάμνετε εἰσήγησιν χωρὶς νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει τὴν πραγματικότητα. Θὰ κάμητε εἰσήγησιν, τὴν ὁποίαν θὰ θεμελιώσητε λογικῶς καὶ διὰ νὰ κάμητε τοῦτο, θὰ πρέπει νὰ ἠμπορῆτε πρὸ παντὸς νὰ ἀποδείξητε ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ ἄλλη βιώσιμος Κυβέρνησις. Ὅταν ἔχητε, τὸ δεδομένον ὅτι ὅλα τὰ Κόμματα ἐδήλωσαν ὅτι ἐπιθυμοῦν τὴν προσφυγὴν εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ ὅταν ἐγώ, ἀντιλαμβανόμενος κατὰ τὸν ἰδικόν μου τρόπον τὸ καθῆκον μου ἀπέναντι τοῦ τόπου, ἐπείσθην εἰλικρινῶς ὅτι ἡ καλυτέρα λύσις ἦτο νὰ ἐκκαθαρίσω τὴν κατάστασιν, δι’ ἐκλογῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ δώσουν μίαν Κυβέρνησιν, ὄχι συρομένην διὰ νὰ κερδίσῃ χρόνον, ἀλλὰ Κυβέρνησιν δημιουργικήν, ἦτο ἡ λύσις τῶν ἐκλογῶν, ἔπραξα εἰς τὸ ἀκέραιον τὸ καθῆκον μου, εἰσηγηθεὶς εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. (Χειροκροτήματα)

§118Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. μοῦ ἔκαμε πολλὰς διακοπάς. Αὐτὸ μὲ τιμᾷ, ἀλλὰ θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ συνεχίσω τοὺς ἰδικούς μου συλλογισμούς. Διατὶ ἔκαμε τὴν εἰσήγησιν αὐτήν, θὰ τὸ ἀναπτύξῃ ὁ ἴδιος ἀνερχόμενος εἰς τὸ βῆμα. Ἐγὼ ἀναπτύσσω τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους πιστεύω ὅτι διεπράξατε σφάλματα εἰσηγηθέντες αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἰσηγήθητε καὶ βεβαίως αὐτὸ εἶναι δικαίωμά σας προσωπικόν.

§119Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Σᾶς ἐξήγησα τοὺς λόγους.

§120Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θὰ σᾶς εἴπω...

§121Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ὅταν μὲ ἐπεσκέφθητε τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, σᾶς ἐξήγησα. Σεῖς λέγετε, ὅ,τι μοῦ εἴπατε, καὶ ἐγὼ λέγω, ὅτι τὴν ἑσπέραν ἐκείνην σᾶς ἐξήγησα τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπέμεινα ἐπὶ τῆς εἰσηγήσεως αὑτῆς καὶ σᾶς ἐξήγησα, διατὶ κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ παροῦσα Βουλὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δώσῃ βιώσιμον καὶ εὐσταθῆ Κυβέρνησιν.

§122Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὺς ἐξηγήσατε εἰς ἐμὲ καὶ δὲν μὲ μετεπείσατε. Ἐξηγήσατε εἰς ἐμὲ τοὺς λόγους, διότι πράγματι ἦλθον καὶ σᾶς ἐπεσκέφθην δίς, ἀλλὰ δὲν μὲ μετεπείσατε καὶ ἔχω καθῆκον νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς ἰδικούς μου λόγους. Σεῖς παρελείψατε νὰ τὸ πράξητε κατὰ τὴν πρώτην ὁμιλίαν σας. Σεῖς δὲν τὸ ἐκάματε. Ἐγὼ παρακαλῶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ συνεχίσω τοὺς συλλογισμούς μου. Καὶ λέγω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι λόγοι καὶ ἐθνικοὶ συνδεδεμένοι μὲ τὴν ἐκκρεμότητα ὡρισμένων λεπτοτάτων θεμάτων ἐπέβαλον τοὐλάχιστον τὴν ἀναζήτησιν ἄλλης λύσεως, ἀλλὰ καὶ λόγοι συνδεδεμένοι μὲ τὴν ὁμαλὴν ὅπως προεῖπον λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλίου. Ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων σᾶς εἶπε καὶ εἶχε δίκαιον, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ εἰσηγηθῆτε σεῖς ὡς Ἀρχηγὸς τοῦ μεγαλυτέρου ἐν τῇ Βουλῇ Κόμματος, νὰ προσκληθῇ τὸ δεύτερον κατὰ σειρὰν Κόμμα ὡς γίνεται συνήθως. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀπαραίτητον, ἀλλὰ γίνεται συνήθως, εἶναι κοινοβουλευτικὴ παράδοσις. Ἐγὼ προσωπικῶς σᾶς συνέστησα νὰ ἐπιχειρήσητε τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως σεῖς ὁ ἴδιος, Κυβερνήσεως συνεργασίας μετὰ τινος τῶν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει Κομμάτων καὶ θὰ ἐνθυμῆσθε ἀσφαλῶς ὅτι ἐπέμεινα ὅπως ἐπιχειρήσητε τοῦτο, θεωρῶν ὅτι καὶ ἡ ὥρα ἡ ἱστορικὴ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιτρέψῃ ἐκλογάς, ἀλλὰ καὶ ἡ ὁμαλὴ λειτουργία τοῦ Κοινοβουλίου, ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ συνδέεται μὲ τὴν τύχην ἢ ἀτυχία ἑνὸς προσώπου ὁσονδήποτε καὶ ἂν εὑρίσκεται ἐπὶ κεφαλῆς ἑνὸς μεγάλου Κόμματος καὶ αὐτὴ ἡ ὁμαλὴ λειτουργία τοῦ Κοινοβουλίου θὰ ἐπέβαλε τὴν ἀναζήτησιν ἄλλης λύσεως. Τόσον τὴν Κυριακὴν τὸ βράδυ, τὴν 2αν τοῦ μηνὸς, ὅσον καὶ τὴν ἑπομένην, μετὰ τὴν κάθοδόν μου ἀπὸ τὰ Ἀνάκτορα, σᾶς εἶπον ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιχειρηθῇ τοιαύτη συνεργασία τοῦ Κόμματος τοῦ ὁποίου ἡγεῖσθε καὶ ἑνὸς ἐκ τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδική μου περὶ Κοινοβουλίου ἀντίληψις. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψις τὴν ὁποίαν ἀκριβῶς ἀρύομαι ἀπὸ τὴν θεωρίαν ὅτι τὸ Κοινοβούλιον δὲν πρέπει νὰ εἶναι συνυφασμένον κατὰ τρόπον ἄρρηκτον μὲ ἕνα καὶ μόνον πρόσωπον ἢ ἕνα καὶ μόνον Κόμμα διὰ νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ὁμαλὴ λειτουργία του ἄνευ συχνῶν προσφυγῶν εἰς τὰς ἐκλογάς. Καὶ σᾶς ὑπενθυμίζω, ἀξιότιμε κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅτι εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶσθε ἐπὶ κεφαλῆς μεγάλου Κόμματος, ἀλλὰ εἶσθε ἐπιτελικὸν στέλεχος τοῦ Συναγερμοῦ, δηλαδὴ μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1951, σεῖς ἀκριβῶς, καὶ συνεφώνουν πρὸς τὴν ἄποψίν σας, εἴμεθα ἐλάχιστοι οἱ ὁποῖοι ὑπεστηρίζαμεν τοιοῦτον τι, σεῖς ἀκριβῶς καὶ ἐγὼ ὑπεστηρίζαμεν ὅτι ὁ Συναγερμὸς ἔπρεπε νὰ προσπαθήσῃ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν μὲ ἄλλο ἓν τῇ Βουλῇ Κόμμα καὶ ἐχαρακτηρίζατε τὴν ἐπίμονον τάσιν ὡρισμένων ἐκ τῶν στελεχῶν τοῦ Συναγερμοῦ ὅπως ἐπιδιωχθῇ τὸ ταχύτερον ἡ διενέργεια ἐκλογῶν, ὡς τάσιν ἐπικίνδυνον καὶ ὡς ἐμφαίνουσαν κινδύνους μισαλλοδοξίας. Εἶχον τοὐλάχιστον ἑκατοντάκις κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν, πρὶν γίνετε Ἀρχηγὸς καὶ Πρωθυπουργός, ἀκούσει τὴν λύσιν αὐτήν, ἐκστομιζομένην ἀπὸ σᾶς. Σᾶς εἶχε πιέσει τὸ καθεστὼς τῆς μισαλλοδοξίας καὶ προσπαθούσατε νὰ τὸ ἀποτινάξητε καὶ ἐλέγατε ὅτι ἡ συνεργασία ὅταν εἶναι δυνατὴ πρέπει νὰ ἐπιδιώκεται καὶ εἶχον τὴν ἄποψιν αὐτὴν καὶ δι’ αὐτό, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, προβαίνω εἰς ὡρισμένας διαπιστώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν γνωρίζω ποῦ θὰ μὲ ὁδηγήσουν ἀπὸ ἀπόψεως προσωπικῆς ἐκλογικῆς τύχης καὶ δι’ αὐτὸ ἀπορῶ διὰ τὴν μεταστροφὴν αὐτήν, ἡ ὁποία ἐσημειώθη. (Χειροκροτήματα). Κύριοι, κατ’ ἐμέ, εἶναι ἀνεξήγητον πῶς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὡς ψύχραιμοι καὶ ἀντικειμενικοὶ ἐπιτελεῖς ἑνὸς Κόμματος ὑποστηρίζομεν, πῶς αὐτὰ ὅταν γινώμεθα Ἀρχηγοὶ Κόμματος καὶ Πρωθυπουργοί, τὰ λησμονοῦμεν καὶ τὰ ἀγνοοῦμεν. Εἶναι προϋπόθεσις στοιχειώδης τῆς ὁμαλῆς λειτουργίας τῶν σχέσεων Ἀρχηγοῦ καὶ ὀπαδῶν, τῶν σχέσεων μεταξὺ τῶν Κομμάτων καὶ τῶν σχέσεων μεταξὺ τῶν Ἀρχηγῶν ἡ ὕπαρξις γραμμῆς, ἡ ὁποία νὰ μὴ μεταβάλλεται ἀναλόγως τῆς ἰδιότητος ἐκείνων οἱ ὁποῖοι τὴν ὑποστηρίζουν.

§123Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ὑπάρχει ἡ ἑξῆς διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο περιπτώσεων: Τὸ 1951 ἐγένοντο ἐκλογαὶ καὶ τὴν ἐπαύριον τῶν ἐκλογῶν ἐζήτει ὁ Συναγερμὸς νέας ἐκλογάς. Ἐδῶ, ὅμως, ἐμεσολάβησαν δύο ἔτη. Ἐκτὸς τούτου, ἐδημιουργήθησαν τώρα διαφοροποιήσεις εἰς τὴν Βουλήν, αἵτινες καθίστων ἀδύνατον νέον σχῆμα Κυβερνητικὸν ἱκανὸν νὰ κυβερνήσῃ. Ὑπῆρχεν ὅμως, καὶ μία ἄλλη διαφορά. Δηλαδή, εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ὑπῆρχεν ἐνδεχομένως μία δυσαρμονία μεταξὺ κοινῆς γνώμης καὶ Βουλῆς, ἀδυνατούσης, μετὰ δύο ἔτη, νὰ δώσῃ τὸ νέον σχῆμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐχρειάζετο ὁ τόπος. Σεῖς, ὅμως, ἀναφέρεσθε εἰς μίαν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐζήτει τὸ Κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀμφότεροι ἀνήκομεν, τὴν ἐπαύριον τῶν ἐκλογῶν, νέας ἐκλογὰς καὶ ὀρθὴ ἦτο ἡ ἄποψις ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀντιμετωπίσωμεν μὲ μεγάλην μετριοπάθειαν, τότε, τὴν κατάστασιν καὶ νὰ δεχθῇ ὁ Ἀρχηγός μας κἄποιαν συνεργασίαν. Συνεπῶς, ὑπάρχει σαφὴς διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο περιπτώσεων.

§124Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε., δὲν ἀνατρέπει τὸ ἐπιχείρημά μου. Βεβαίως, ὑπάρχει κἄποια διαφορὰ μεταξὺ τῆς ἀμέσου μετὰ τὰς ἐκλογὰς διεκδικήσεως νέων ἐκλογῶν, ἀρνουμένου τοῦ Κόμματος τὸ ὁποῖον ἦλθε πρῶτον, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, τὴν συνεργασίαν μὲ ἄλλο Κόμμα καὶ τῆς σημερινῆς περιπτώσεως, ὁπότε παρῆλθον ἤδη δύο ἔτη. Ἀπὸ ἀπόψεως ποσοτικῆς διαστήματος χρόνου ὑπάρχει διαφορά. Ἀπὸ ἀπόψεως ποιοτικῆς ἐφ’ ὅσον κατὰ τὸ Σύνταγμα ὑπάρχει ἀκόμη διάστημα δύο ἐτῶν δὲν ὑπάρχει διαφορὰ. Καὶ ἐφ’ ὅσον σεῖς εἶσθε τὸ Κόμμα τῆς πλειοψηφίας, εἶσθε τὸ Κόμμα τὸ ὁποῖον ἐκυβέρνα ἐπὶ δύο ἔτη, ἐνῷ ὁ Συναγερμὸς τὸ 1951 ἦτο τὸ Κόμμα τὸ ἀνερχόμενον, τὸ ὁποῖον ἤθελε νὰ κυβερνήσῃ, εἴχατε μεγαλυτέραν σήμερον ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιδιώξητε τὴν συνεργασίαν αὐτὴν ἀπὸ ὅ,τι εἶχε ὁ ἀείμνηστος Στρατάρχης Παπάγος, τὸ 1951. Διότι, μετὰ δύο ἔτη διακυβερνήσεως, ἴσως κατόπιν μοιραίας τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ Κόμματος φθορᾶς, ἐπῆλθε ποιά τις μείωσις τῆς δυνάμεως τοῦ Κόμματος καὶ ἀμέσως, μετὰ τὴν μικράν τινα μείωσιν, ἠθελήσατε νὰ εἰσηγηθῆτε τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ἐνῷ ὑπῆρχον δύο ἔτη ἀκόμη ἐνώπιόν μας. Καὶ ἐνῷ ὑπάρχουν ἢ ἐκκρεμοῦν μεγάλα καὶ κρίσιμα προβλήματα τὰ ὁποῖα εἴτε τὸ θέλετε, εἴτε ὄχι, εἴτε τὸ θέλουν τὰ δύο μεγαλύτερα Κόμματα ἐν τῇ Βουλῇ, εἴτε ὄχι, θὰ ἀχθοῦν, κατ’ ἀνάγκην, ἐνώπιον τῆς ἀγορᾶς τοῦ λαοῦ. Καὶ θὰ πρέπει νά λάβητε θέσιν, διότι ἐὰν δὲν λάβητε θέσιν ἡ εὐθύνη σας θὰ εἶναι μεγαλυτέρα. Ἐὰν δὲν ἐκθέσητε τὰ ζητήματα αὐτά, ἡ εὐθύνη θὰ εἶναι μικροτέρα. Ἐὰν τεθοῦν ὑπὸ ἄλλων καὶ δὲν λάβητε θέσιν ἡ εὐθύνη θὰ εἶναι βαρυτέρα. Καὶ δὲν ἔχετε ἀναμετρήσει τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ εὐθύνη αὐτή, ἡ ὁποία δημιουργεῖται μὲ τὴν παρεμβολὴν κρισίμων θεμάτων, συνδεομένων μὲ τὴν ὑπόστασιν τοῦ Ἔθνους. Κύριοι συνάδελφοι, λυποῦμαι, διότι διαφωνῶ πρὸς τὴν εἰσήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., λυποῦμαι διότι διεπίστωσα ριζικὴν διαφωνίαν, ὡς πρὸς τὸν τρόπον τοῦ πολιτεύεσθαι καὶ τοῦ διοικεῖν, διότι εἶναι οὐσιῶδες τὸ θέμα ἐὰν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν θὰ ὑπάρχῃ ἡ διαρκὴς ἔντασις καὶ ἡ προσφυγὴ εἰς τὰς ἐκλογὰς ἢ ἐὰν θὰ ὑπάρχῃ ἡ δυνατότης συμμαχίας καὶ συνεργασίας. Κύριοι συνάδελφοι, ὅταν εἶπον εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Ρ.Ε. τὴν 2αν καὶ τὴν 3ην τοῦ τρέχοντος μηνὸς τὴν γνώμην μου, ἀντέταξεν ὡς κύριον ἐπιχείρημα, ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον κυκλοφορεῖ ἀπὸ ἐτῶν καὶ τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἄλλοτε εἶχον ὑποστηρίξει τοῦτο. Διὰ τῶν διακοπῶν τῶν κάπως ἐρειστικῶν, εἰς τὰς ὁποίας προέβην, παρ’ ὀλίγον νὰ λησμονήσω νὰ εἴπω τὸ πράγματι σοβαρὸν ἀντεπιχείρημα τὸ ὁποῖον προέβαλα. Μοῦ προέβαλε τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ὁ τόπος χρειάζεται σταθερὰν Κυβέρνησιν. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ πεῖρα μου, πεῖρα συμμετοχῆς εἰς πολλὰς Κυβερνήσεις, συμμαχικὰς καὶ μονοκομματικάς, καὶ πεῖρα ἐπίσης παρακολουθήσεως Κυβερνήσεων, τῶν ὁποίων δὲν μετέσχον, μὲ ἐδίδαξεν ὅτι ἡ σταθερότης τῶν Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι βασίζονται ἐπὶ ἑνιαίου Κόμματος, ὡς καὶ ἡ ἑνότης τοῦ Κόμματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου βασίζονται αἱ δῆθεν σταθεραὶ Κυβερνήσεις ἀποτελοῦν μῦθον. Ὅταν ὡρισμένη παράταξις διὰ νὰ ἀποτελέσῃ δῆθεν ἑνιαῖον Κόμμα, σχηματίζονται αἱ φυσιολογικαὶ ἀντιθέσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀρθοῦν διὰ συνεννοήσεων καὶ διαπραγματεύσεων καὶ νὰ ὁδηγήσουν εἰς συνεργασίαν ὁμάδων τῆς Βουλῆς ἢ Κομμάτων, σημειοῦνται εἰς τὰ παρασκήνια καὶ προσλαμβάνουν αἱ ἀντιθέσεις, κατ’ ἀνάγκην, καὶ μοιραίως τὸν χαρακτῆρα τῆς ἀλληλοϋπονομεύσεως. Οὔτε ὁ Συναγερμός, ἀξιότιμε κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὑπῆρξεν ἑνιαῖος καὶ ἐπέρασεν ἀρκετὰς κρίσεις, ἰδίως ἀπὸ μίαν οὐσιώδη. Οὔτε, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ, ἡ διάδοχος κατάστασις εἶναι, καθ’ ὃν τρόπον τύποις ἐμφανίζεται, ἑνιαία, διότι εἶναι ἀδύνατον, τόσοι πολλοί νὰ ἀποτελοῦν ἑνότητα. Οὔτε οἱ ὀλίγοι ἀποτελοῦν πλήρη ἑνότητα, διότι ἡ προσωπικότης ἑκάστου, ἀκόμη καὶ τοῦ μετέχοντος ὁμάδος ὀλίγων εἶναι προσωπικότης, ἡ ὁποία ἔχει ἰδιοτυπίαν. Ἀλλὰ ἀκόμη περισσότερον ὑπάρχει ἀδυναμία ἑνότητος πλήρους, εἰς μεγάλην παράταξιν. Συγκαλύπτονται αἱ διαφοραὶ αὐταί, γίνεται μία κατ’ οὐσίαν ἐξαπάτησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, προβαλλομένων τῶν παρατάξεων αὐτῶν ὡς πλήρως ἑνιαίων. Τὸ ἔζησα καὶ ἐγὼ καὶ τὸ ὑπεστήριξα καὶ ἐγὼ ἄλλοτε. Ἀλλὰ ἐδιδάχθην ὅτι αὐτὸ εἶναι ἐσφαλμένον. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἀμέσως μετὰ τὰς ἐκλογάς, ὅπως συνέβη μὲ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ἀειμνήστου Στρατάρχου Παπάγου, ἐμφανίζονται ὁμάδες, αἱ ὁποῖαι ἔρχονται εἰς ἀντίθεσιν μεταξύ των. Πρᾶγμα φυσικόν, πρᾶγμα ὁμαλόν, πρᾶγμα, ὅμως, ἀξιότιμε κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε., καὶ ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὁποῖον δὲν προσλαμβάνει ὁμαλὴν ἐκδήλωσιν καὶ σημειοῦται εἰς τὰ σκοτεινὰ παρασκήνια, διότι ἡ ὁμαλὴ καὶ φανερὰ ἐκδήλωσις θὰ ἀπετέλει διάσπασιν τοῦ Κόμματος, τὴν ὁποίαν συνήθως ἀποφεύγουν μέχρις ὅτου νομίσουν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ τὴν ἀποφύγουν οἱ ἐπιτελεῖς ἢ οἱ βουλευταὶ ἑνὸς Κόμματος. Καὶ οἱ ὀργανισμοὶ αὐτοὶ μολονότι πείθομεν διὰ φράσεων τὸν λαὸν ὅτι εἶναι ἑνιαῖοι, δὲν εἶναι ἑνιαῖοι. Ἠμπορεῖ νὰ ἔχουν κοινὴν κατεύθυνσιν, κοινὴν κατεύθυνσιν ἔχομεν οἱ περισσότεροι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀπὸ ἀπόψεως γενικῆς πολιτικῆς, ἐξωτερικῆς ἢ καὶ ἐσωτερικῆς, ἀλλὰ δὲν ἔχουν ἑνότητα πραγματικήν. Χάριν αὐτῆς τῆς δῆθεν ἑνιαίας παρατάξεως ὑποστηρίζομεν ὅτι πρέπει νὰ γίνωνται συχνότατα ἐκλογαί! Διατί; Διὰ νὰ ἐξασφαλίζωνται σταθεραὶ Κυβερνήσεις. Σᾶς τὸ προλέγω, κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ τὸ προλέγω εἰς ὅλους τοὺς κ. κ. συναδέλφους, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ σταθερὰ Κυβέρνησις, βασιζομένη ἐπὶ ἑνὸς καὶ μόνον Κόμματος. Μετά τινας μῆνας θὰ ὑπάρξουν διαφωνίαι, μετά τινας μῆνας θὰ ὑπάρξουν δύο–τρεῖς–τέσσαρες Ὑπουργοί, πέντε, δέκα, δέκα πέντε βουλευταί, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποχωρήσουν καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ προκαλέσουν κρίσιν. Εἶναι φυσικόν, διότι ἡ ἔκτασις εἶναι πολὺ μεγάλη καὶ εἶναι ἀφύσικον νὰ ἀπαιτῇ κανεὶς νὰ ἔχῃ ὁ μέγας αὐτὸς ἀριθμὸς μίαν καὶ μόνην σκέψιν, νὰ ἔχῃ μίαν μονολιθικὴν συγκρότησιν. Δὲν εἶναι δυνατόν. Πρόκειται περὶ πλάνης. Καὶ τὴν πλάνην αὐτὴν διδάσκομεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα. Καὶ ἀφοῦ ἀκριβῶς ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος μὲ ἐδίδαξεν ὅλα αὐτά, καὶ ἡ πρόσφατος, διὰ τῆς ἀποχωρήσεως τῶν κ. κ. συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἀπεχώρησαν ἀπὸ τὸ Κόμμα σας καὶ τὴν Κυβέρνησιν, δι’ αὐτὸ θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου ὑποχρεωμένον, ἀδιαφορῶν διὰ τὴν οἱανδήποτε ἐπίπτωσιν, τὴν ὁποίαν τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἐπὶ τῆς προσωπικῆς μου ἐκλογικῆς τύχης, θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου ὑποχρεωμένον νὰ καταγγείλω ὡς πλαστὸν καὶ ὡς ἀπατηλὸν τὸ σύνθημα τῶν σταθερῶν Κυβερνήσεων καὶ νὰ ἐξαγγείλω, νὰ κηρύξω, νὰ ρίψω τὸ σύνθημα τῶν σταθερῶν Κοινοβουλίων. (Χειροκροτήματα).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Ἀγροτῶν καὶ Ἐργαζομένων, ἔχει τὸν λόγον.

§126ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν διὰ 10 λεπτά.

§127Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Νὰ διακόψωμεν διὰ 5 λεπτά, δὲν ἠμπορῶ νὰ ὁμιλήσω μὲ αὐτὴν τὴν κατάστασιν.

§128ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ συνεχίσωμεν.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακόψωμεν ἀφοῦ δὲν τὸ ἐπιθυμῇ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς. Θὰ προχωρήσω καὶ θὰ δώσω τὸν λόγον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§130Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀντιλαμβάνομαι ὅτι ἐπῆλθε κάματος καὶ ὀρθῶς οἱ κ. κ. συνάδελφοι, ἐζήτησαν μίαν προσωρινὴν διακοπήν. Ἀπορῶ διὰ ποῖον λόγον, ὁ κ. Πρόεδρος ἐπιμένει νὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις καὶ νὰ λάβω τὸν λόγον.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς θὰ λάβω ἀπόφασιν ἐγώ, ἀφοῦ τὰ ⅔ τῆς Βουλῆς δὲν θέλουν διακοπήν;

§132Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ὕστερα ἀπὸ τόσον μακρὰν συζήτησιν μέσα εἰς τὴν Βουλήν, γίνονται αὐτοῦ τοῦ εἴδους αἱ διακοπαί, ὥστε νὰ παρατηρηθῇ ἡ ἀνωμαλία, ἡ ὁποία πρὸ ὀλίγης ὥρας παρετηρήθη μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐφ’ ὅσον μοῦ ἐδόθη ὁ λόγος, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκθέσω τὰς ἀπόψεις μου ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος. Ὁμιλῶν ἐξ ὀνόματος τοῦ Κόμματος τῶν Ἀγροτῶν καὶ Ἐργαζομένων, λυποῦμαι πάρα πολύ, διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι ἀρνοῦμαι τὴν ψῆφον μας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐνεφανίσθη ἀπόψε ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Ἀρνούμεθα τὴν ψῆφον μας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ δὲν εἶναι Ὑπηρεσιακή, ἀλλὰ εἶναι πράγματι μία Κυβέρνησις κομματική, διότι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔρχεται νὰ ἐξυπηρετήσῃ συγκεκριμένους πολιτικοὺς σκοπούς, νὰ ἐξυπηρετήσῃ συμφωνίας, αἱ ὁποῖαι συνήφθησαν μεταξὺ τῶν δύο μεγαλυτέρων ἀπὸ ἀπόψεως ἀριθμοῦ βουλευτῶν Κομμάτων, μέσα εἰς τὸ Κοινοβούλιον, καὶ νὰ ὁδηγήσῃ τὸν τόπον εἰς ἐκλογὰς μὲ ἕνα ἐκλογικὸν κατασκεύασμα, τὸ ὁποῖον ἐξυπηρετεῖ τὰ δύο αὐτὰ Κόμματα. Ὅπως ἐτονίσθη καὶ ἀνεπτύχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ τὰ ἐπαναλάβωμεν, διότι δὲν προσιδιάζει εἰς τὰς Ὑπηρεσιακὰς Κυβερνήσεις νὰ ἀναλαμβάνουν τοιούτου εἴδους ἔργα ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἔρχεται, διαλύει τὴν Βουλὴν καὶ προχωρεῖ εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἰδοὺ διὰ ποίους λόγους δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ δώσωμεν τὴν ψῆφον μας εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, πολὺ περισσότερον, ὅταν οἱ σκοποὶ τοὺς ὁποίους καλεῖται ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ νὰ ὑπηρετήσῃ, εἶναι σκοποὶ οἱ ὁποῖοι στραγγαλίζουν τὰ νέα πολιτικὰ κινήματα, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦνται εἰς τὸν τόπον αὐτόν, λόγῳ τῶν ἀναγκῶν τῶν κοινωνικῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν ποὺ ἔχει ὁ λαός μας, πολὺ περισσότερον ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔρχεται νὰ μᾶς εἰσηγηθῇ ἓν ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον λέγεται πάντοτε ὅτι δῆθεν ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, ἐνῷ εἰς τὴν πραγματικότητα ἐξυπηρετεῖ στενὰ κομματικὰ συμφέροντα ὡρισμένων πολιτικῶν σχηματισμῶν. Βλέπομεν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐν συνεργασίᾳ μὲ τὰ δύο πλειοψηφοῦντα Κόμματα τῆς Βουλῆς εἰσηγεῖται τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς μὲ τὰ ποσοστὰ τὰ γνωστά, 25% διὰ τὰ μεμονωμένα Κόμματα καὶ 35% διὰ τοὺς συνασπισμοὺς τῶν Κομμάτων. Οὐδέποτε ἓν τοιοῦτον ἐκλογικὸν σύστημα ἴσχυσεν εἰς τὸν τόπον καὶ μόνον τώρα ἐρχόμεθα, ὕστερα ἀπὸ πολλὲς προσπάθειες νὰ ἀνεύρωμεν ἓν ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον δὲν ὑπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ ὑπηρετεῖ τὰ προσωπικὰ συμφέροντα ὡρισμένων πολιτικῶν προσώπων, τὰς φιλοδοξίας αὐτῶν τῶν πολιτικῶν προσώπων καὶ τῶν σχηματισμῶν, τῶν ὁποίων ἡγοῦνται. Νομίζω ὅτι μία τοιαύτη τακτικὴ εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὴν πραγματικὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὰς παραδόσεις μας τὰς πολιτικὰς καὶ εἶναι ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον διὰ πρώτην φορὰν εἰσάγεται εἰς τὸν τόπον μας. Αὐτό, κύριοι βουλευταί, μᾶς ἀποδεικνύει τὴν ἀδυναμίαν τὴν ὁποίαν ἔχουν τὰ Κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συμπράττουν εἰς αὐτὴν τὴν προσπάθειαν, νὰ νοθεύσουν τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἀποδεικνύει τὴν ἀδυναμίαν τὴν ὁποίαν αἰσθάνονται διὰ τὸ μέλλον καὶ διὰ νὰ συγκρατήσουν τὴν πλειοψηφίαν τὴν ὁποίαν σήμερον, μὲ τὸ τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον τὴν ἔχουν καὶ ποὺ γνωρίζουν ὅλοι ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ τρόπος, νὰ συγκρατήσουν αὐτὴν τὴν πλειοψηφίαν, διότι αἰσθάνονται ὅτι ἡ λαϊκὴ βάσις βαθμιαίως χάνεται καὶ κινδυνεύουν νὰ ἀνατραποῦν. Τὰ δύο Κόμματα καθώρισαν τὸ 25%. Αὐτὸ θὰ εἴπῃ ὅτι τὸ 50% περίπου ἢ κἄτι ἐπὶ πλέον, διεκδικοῦνται ἀπὸ τὰ Κόμματα αὐτά, διὰ νὰ ἠμπορέσουν τὰ συγκρατήσουν τὰ ἰδικά των πολιτικὰ συμφέροντα καὶ τὰς ἰδικάς των πολιτικὰς βλέψεις. Τὸ ἄλλο 50% ποὺ ἀντιπροσωπεύει ἄλλας πολιτικὰς δυνάμεις, μὲ τὸ αὐτὸ ἐκλογικὸν σύστημα σφαγιάζεται. Μὲ τὸ ἐκλογικὸν αὐτὸ σύστημα, ἡ θέλησις αὐτῆς τῆς μεγάλης μερίδος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καταπνίγεται καὶ εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς καταστάσεως τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ τὴν καταγγείλωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς καταστάσεως ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἀπειλὴν διὰ τοὺς δημοκρατικούς μας θεσμούς, ἰδίᾳ τὸ κοινοβουλευτικόν μας πολίτευμα καὶ κάθε πολιτικός, κάθε Κόμμα, ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀντιδράσῃ εἰς τὴν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἀντιμετώπισιν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως. Κύριοι συνάδελφοι, ἐλέχθη ἤδη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι πρέπει νὰ βαδίσωμεν εἰς τὰς ἐκλογάς. Εἴμεθα ἐξ ἐκείνων τῶν Κομμάτων ποὺ καὶ ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ διενεργηθοῦν ἐκλογαὶ ἀπὸ Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν καὶ μὲ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα. Ἄλλο εἶναι, ὅμως, ἓν ἐκλογικὸν σύστημα κοινῆς συμφωνίας τῶν Κομμάτων, ἓν ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐπανάληψιν ἐφηρμόσθη εἰς τὸν τόπον καὶ τὸ 1946 καὶ τὸ 1950, ἀλλὰ καὶ προπολεμικῶς, καὶ τὸ 1932 καὶ 1936, κατ’ ἐπανάληψιν ἐφηρμόσθη. Δὲν ζητοῦμεν τὴν εἰσαγωγὴν ἑνὸς νέου ἐκλογικοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον δὲν ἐδοκιμάσθη εἰς τὸν τόπον. Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν ἐκλογὰς εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς διότι διεκηρύξαμεν ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν τῆς 19ης Φεβρουαρίου 1956 δὲν ἀπεικόνιζον τὴν πραγματικὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἔπρεπε νὰ φθάσωμεν εἰς νέας ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι νὰ ἐκφράζουν τὴν γνησίαν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ μὲ Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Ἐλέχθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ ὡς ἐκπροσώπου τοῦ μεγαλυτέρου Κόμματος εἰς τὴν Βουλήν: «Τί θέλατε νὰ κάμωμεν; Ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ ἐρχόμεθα εἰς συνάντησιν πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἐζητήσατε ἐκλογὰς καὶ διὰ νὰ σᾶς ἱκανοποιήσωμεν δι’ αὐτὸν τὸν λόγον σπεύδομεν εἰς τὰς ἐκλογάς». Κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε., γνωρίζετε τὴν βαθεῖαν ἐκτίμησιν τὴν ὁποίαν ἐγὼ προσωπικῶς τρέφω πρὸς ὑμᾶς ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον διεκηρύξατε ἀπόψε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πείσῃ κανένα ἀντικειμενικὸν κριτήν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσωμεν ὅτι εἰς τοιοῦτον σημεῖον εὐλαβεῖσθε τὰς ἀπόψεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὥστε ἡ πρᾶξις σας, ἡ χειρονομία σας αὐτή, γίνεται ἀκριβῶς διὰ νὰ ἐξυπηρετήσητε τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐγὼ νομίζω, κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε....

§133Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Εἶπον ὅτι ἐκ τῶν πραγμάτων προσεφέρθην. Λέγω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐκλογάς, Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀλλαγὴν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τὸ ἔχετε.

§134Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Χωρὶς νὰ μᾶς κάμητε κανένα χατῆρι, οὔτε σᾶς χρεωστοῦμε καμμίαν ὑποχρέωσιν...

§135Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θέλω νὰ ἀποσαφηνίσω ἐκεῖνο ποὺ λέγετε καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. εἶπε καὶ πρὶν καὶ νομίζω ὅτι ἐπανέλαβε καὶ τώρα, ὅτι ὅλα τὰ Κόμματα, πλὴν τοῦ Λαϊκοῦ καὶ τοῦ κ. Κανελλοπούλου, δὲν ἐζήτησαν ἐκλογάς. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ θὰ τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ὅλη ἡ Βουλή, ὅτι εἰς ἐπανειλημμένας δηλώσεις ὁ συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Βενιζέλος εἶπεν ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ ἠδύνατο καὶ ἔπρεπε νὰ δώσῃ καὶ ἄλλην λύσιν.

§136Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅτι ἐσπεύσατε εἰς τὰς ἐκλογὰς διότι εἴχατε τὸν φόβον τῆς πτώσεως τοῦ Κόμματος τοῦ ὁποίου ἡγεῖσθε. Εἰς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι ὑπαιτιότης ἰδική σας. Αὐτὸ εἶναι πραγματικότης. Καὶ τὸ ὅτι ἀκόμη τὸ ἐκρατήσατε τὸ Κόμμα μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, μέχρι σήμερον, εἶναι εἰς τὸ ἐνεργητικόν σας, ἀλλὰ ὑπάρχουν ὡρισμένα πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπεράνω τῶν δυνάμεων τῶν πολιτικῶν καὶ ὑπεράνω τῶν ἰδικῶν σας δυνάμεων καὶ ἐὰν ἠθέλατε νὰ κρατήσητε τὴν συνοχὴν τοῦ Κόμματος τοῦ ὁποίου ἡγεῖσθε, διότι εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ὡδηγήσατε τὰ πράγματα ἐσπευσμένως πρὸς ἐκλογὰς στηριζόμενος εἰς ὡρισμένας δυνάμεις αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται μακρὰν τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς ζωῆς, αὐτὸ τὸ πρᾶγμα τὸ ἐκάματε ἀκριβῶς διὰ νὰ προλάβητε μεταχειρίσεις τοιαύτης φύσεως αἱ ὁποῖαι θὰ μετέβαλον οὐσιωδῶς καὶ τὴν σύνθεσιν τοῦ Κόμματος τοῦ ὁποίου ἡγεῖσθε.

§137Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε θὰ σᾶς παρεκάλουν αὐτὸ τὸ ὑπονοούμενον νὰ τὸ κάμητε περισσότερον συγκεκριμένον, διότι δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ κάμνετε ὑπαινιγμοὺς καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ εἴπητε εἰς ποίας δυνάμεις στηρίζομαι. Στηρίζομαι εἰς τὴν δύναμιν τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Κοινοβουλίου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Δεξιᾶς).

§138Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Σᾶς ὁμιλῶ μὲ πᾶσαν εὐλάβειαν καὶ ἐννοῶ μίαν ἀνάλογον ἀνταπόκρισιν.

§139Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, εὐλάβεια εἶναι αὐτὴ ἡ ὕβρις; Ὅταν κάμνετε ὑπαινιγμοὺς καὶ δὲν λέγετε εἰς ποίας δυνάμεις στηρίζομαι;

§140Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Εἰς δυνάμεις ποὺ εὑρίσκονται ἔξω τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Καὶ αἱ δυνάμεις αὐταὶ εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι χαρακτηρίζουν καὶ τὴν φόρμουλαν τῆς εὐνοιοκρατίας, κύριε Πρόεδρε.

§141Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ποῖαι δυνάμεις εἶναι αὗται;

§142Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα τὸ γνωρίζει καὶ ὁ τελευταῖος τῶν Ἑλλήνων.

§143Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εὐχαριστήσω διότι μοῦ δίδετε τὴν εὐκαιρίαν νὰ διακηρύξω ὅτι δὲν γνωρίζω τί ἔπραξαν αἱ Κυβερνήσεις τοῦ παρελθόντος, ἀλλὰ ἂν ὑπῆρξε μία Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἠρνήθη τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ξένους καὶ εὐχὰς ἀκόμη νὰ διατυπώσουν εἶναι ἡ ἰδική μου Κυβέρνησις. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Δεξιᾶς).

§144Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Δὲν ἐννοῶ ξένους.

§145Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Γνωρίζετε, ἐξ ἄλλου...

§146Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. ... Διατὶ ὅταν σεῖς λέγετε αὐτὰ δὲν προκαλοῦν ἀντιδράσεις καὶ προκαλοῦν ἀντιδράσεις ὅταν τὰ λέγω ἐγώ; Ἐδῶ ὑπάρχουν, κύριε Πρόεδρε, δυνάμεις εἰς αὐτὸν τὸν τόπον, αἱ ὁποῖαι ἠμποροῦν ἐντὸς 24 ὡρῶν νὰ μετακινήσουν τὸ μεγαλύτερον μέρος τῶν βουλευτῶν σας πρὸς τὴν ἄλλην κατεύθυνσιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τοῦ Ἀγροτικοῦ Κόμματος καὶ τῆς Ἀριστερᾶς. Θόρυβος ἐκ τῆς Δεξιᾶς – κωδωνοκρουσίαι).

§147Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, τὸ ἐπεχείρησαν, ἀλλὰ ἀπέτυχον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Δεξιᾶς). Καὶ τὸ γνωρίζετε καὶ σεῖς καλῶς.

§148Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Ἐγὼ δὲν καταγίνομαι μὲ αὐτὴν τὴν ὑψηλὴν πολιτικήν, κύριε Πρόεδρε.

§149Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ γεγονὸς ὅτι ἐγὼ ζητῶ ἐκλογὰς δεχόμενος...

§150Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Ὄχι διαρκῶς διακοπάς, κύριε Πρόεδρε.

§151Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Πρῶτον, ἐζήτησα νὰ μοῦ δώσητε τὸ δικαίωμα νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι ἐκάματε ἀναιτίως ὑπαινιγμοὺς καὶ γνωρίζετε ὅτι εἶναι ἀναληθεῖς. Δεύτερον, τὸ γεγονὸς ὅτι ζητῶ ἐγὼ ἐκλογὰς καὶ ἐπιθυμῶ νὰ τεθῶ ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ, σημαίνει ὅτι δὲν ὑπολογίζω εἰς καμμίαν ἄλλην δύναμιν, ἐκτὸς τοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Δεξιᾶς).

§152Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ πράγματα εἶναι σαφῆ. Ἂν ἡ ἐντολὴ ἐκ μέρους τοῦ ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος δὲν ἐδίδετο εἰς τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν μὲ αὐτοὺς τοὺς σκοποὺς τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ προκηρύξεως ἐκλογῶν, ἀλλὰ ἐδίδετο εἰς ἄλλο πολιτικὸν πρόσωπον ὑπῆρχε κίνδυνος νὰ ἀνατραπῇ ἡ πλειοψηφία σας. Γνώμη μου εἶναι. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τοῦ Ἀγροτικοῦ Κόμματος). Τὸ ὅτι ἐδόθη ἡ λύσις ἡ ὁποία σᾶς εὐνοεῖ, αὐτὸ σημαίνει ὅτι ὑπάρχουν δυνάμεις αἱ ὁποῖαι σᾶς εὐνοοῦν. Ξέναι ἢ ἰθαγενεῖς αὐτὸ εἶναι ἰδικόν σας θέμα.

§153Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ἐδήλωσα ὅτι δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν. Δεδομένου ὅτι ἐτόνισα τὴν ἀνάγκην τῶν ἐκλογῶν, ἔπαυσα νὰ ἐνδιαφέρωμαι διὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν. Καὶ ἐὰν ἐμειώθη ἡ κοινοβουλευτική μου δύναμις αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι ἐμειώθη καὶ ἡ λαϊκή μου δύναμις.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωρᾶτε, κύριε Μπαλτατζῆ.

§155Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Γνωρίζομεν τὸ ἀμερόληπτον τοῦ Προεδρείου μας, ἀλλὰ τέλος πάντων, θὰ εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Πρόεδρος νὰ ἔχῃ κἄποιαν ἀνοχὴν καὶ ἀπέναντι ἡμῶν ὅταν εὑρισκώμεθα ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου. Ἐγὼ ἐξέθεσα, κύριε Πρόεδρε, ἐντελῶς ἀτομικάς μου ἀπόψεις. Τὸ πιστεύω αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ὅτι ἂν ὁ ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος ἔδιδεν ἄλλην κατεύθυνσιν εἰς τὴν λύσιν τῆς κυβερνητικῆς κρίσεως θὰ ἦτο ἄλλη ἡ σύνθεσις τῶν Κομμάτων ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Γνώμη μου εἶναι. Ποῖαι δυνάμεις ἐπενήργησαν πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ τὰς ἐκθέτωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Πάντως εἶναι ἀπόψεις ἰδικαί μου, τὰς ὁποίας ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ τὰς διατυπώσω, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀπαντῶν εἰς ἐκεῖνο τὸ σημεῖον ποὺ εἴπατε ὅτι προχωροῦμεν εἰς τὰς ἐκλογάς, ἀφοῦ ἡ Ἀντιπολίτευσις τὸ ἐζήτησε αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Θὰ προσεφέρατε, κύριε Πρόεδρε, σεῖς ποὺ διαθέτετε αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν μεγάλην πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, μίαν πραγματικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Ἔθνος ἂν ὑπεστηρίζατε τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ἀναλογικοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ὑπὲρ τοῦ ὁποίου, ἐξ ὅσων ἐνθυμοῦμαι, κατὰ τὸ παρελθὸν εἴχατε κηρυχθῆ καὶ σεῖς πρὶν ἀναλάβητε τὴν ἡγεσίαν τῆς Ε.Ρ.Ε. Διότι καὶ σεῖς πρῶτος, ἐξ ὅσων ἐνθυμοῦμαι, ὑπεστηρίξατε ὅτι ἡ ἐξυγίανσις τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ τόπου, ἡ δημιουργία τῶν πολιτικῶν σχηματισμῶν θὰ διηυκολύνετο ἀπὸ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Σήμερον τὰ πράγματα μεταβάλλονται. Ἐγὼ τὸ ὑποστηρίζω καὶ πάλιν ἔστω καὶ ἄνευ ἀνταποκρίσεως. Ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν τελευταίαν αὐτὴν στιγμὴν τὴν προσοχὴν τὴν ἰδικήν σας διότι ἔχετε εὐθύνας ἀπέναντι τοῦ τόπου, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡγεῖσθε τοῦ μεγαλυτέρου Κόμματος. Καὶ διὰ νὰ διευκολύνητε τὴν ὁμαλὴν ἐξέλιξιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ τόπου πρέπει καὶ ἁρμοδίως καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς νὰ εἰσηγηθῆτε τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, διότι πτοούμεθα ἀπὸ τὸ ὑπάρχον ἐκλογικὸν σύστημα ἡμεῖς ἐπιδιώκομεν νὰ ἔχωμεν ἀποτελέσματα ἐκλογικὰ τὰ ὁποῖα νὰ ἐκφράσουν τὴν γνησίαν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ὄχι ἀποτελέσματα ἐκλογικά, τὰ ὁποῖα κατὰ ἕνα μέρος θὰ νοθεύσουν καὶ δὲν θὰ μᾶς παρουσιάσουν τὴν πραγματικὴν εἰκόνα τῆς πολιτικῆς καταστάσεως. Ἡμεῖς τὸ ἀπεδείξαμεν καὶ εἰς τὸ παρελθὸν καὶ εἶχον ἐγὼ προσωπικῶς τὸ θάρρος καὶ μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν τοῦ 1951, ὅταν τὸ ἀγροτικὸν κίνημα εὑρίσκετο ἀκόμη εἰς τὰ πρῶτα του βήματα, εἶχον τὸ θάρρος νὰ ἀντιμετωπίσω τὸν Συναγερμὸν ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Στρατάρχην Παπάγον καὶ τὴν ΕΠΕΚ ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Στρατηγὸν Πλαστῆραν καὶ ἐν τούτοις ἐμπῆκα μέσα εἰς τὴν Βουλὴν μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν. Δὲν ἔχω λόγους νὰ ἀνησυχῶ προσωπικῶς μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ ἀνησυχῶ διὰ τοὺς συνεργάτας μου, οἱ ὁποῖοι, παρακάθηνται μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, οἱ ὁποῖοι ἐτιμήθησαν καὶ ἐξελέγησαν εἰς τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς πρῶτοι εἰς τὸν συνδυασμὸν ποὺ ἀντιπροσωπεύουν μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν εἰς ἑπτὰ Νομοὺς τῆς Βορείου Ἑλλάδος. Μὲ τὴν ἐπίγνωσιν τῆς εὐθύνης τὴν ὁποίαν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔχει ἔναντι τοῦ τόπου ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ὀφείλει νὰ καταβάλῃ πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν διὰ νὰ διευκολυνθῇ ὁ ὁμαλὸς πολιτικὸς βίος, ὁ ὁποῖος εἶναι προϋπόθεσις τῆς ἀναπτύξεως καὶ τῆς οἰκονομικῆς καὶ πνευματικῆς τοῦ τόπου μας. Αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ μόνον ὅταν θὰ πᾶμε εἰς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ θὰ ἔχωμεν τοὐλάχιστον τὴν καταγραφὴν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων, διότι ἀπὸ τὸ 1951, 1952, 1956 εὑρισκόμεθα εἰς μίαν σύγχυσιν νὰ μὴ γνωρίζωμεν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν τὶ ἀντιπροσωπεύει. Ὅλοι μας νομίζομεν ὅτι ἀντιπροσωπεύομεν τὴν μεγάλην πλειοψηφίαν τοῦ Ἔθνους. Ὅλα τὰ Κόμματα ἐδῶ μέσα ποὺ παρακάθηνται, μικρὰ ἢ μεγάλα, πιστεύουν ὅτι ἔχουν ἐκλογικὴν ἀπήχησιν. Ἀφήσατέ μας νὰ ἀναμετρηθῶμεν εἰς τὸν ἐκλογικὸν στίβον. Αὐτὸ θὰ συμβάλῃ εἰς τὴν ἐξυγίανσιν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως, ἂν ὑπάρχῃ πραγματικὸς κατακερματισμὸς Κομμάτων καὶ ὄχι τὸ νὰ δημιουργοῦμεν ἐκλογικὰ συστήματα τὰ ὁποῖα δὲν διευκολύνουν τὴν ὁμαλὴν πολιτικὴν ἐξέλιξιν τοῦ τόπου μας. Ἐπαναλαμβάνω, θὰ προσφέρετε, κύριε Πρόεδρε, πραγματικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Ἔθνος, ἐὰν προλάβητε τὸ κακὸν πρὸς τὸ ὁποῖον ὁδηγεῖται ὁ τόπος. Δὲν πτοούμεθα, κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐναντίον τοῦ ὁποίου κατευθύνονται αἱ ἰσχυραὶ δυνάμεις τῶν Ἀθηνῶν ἐναντίον τοῦ ὁποίου συνωμοτεῖ ἡ ἄρχουσα τάξις τῶν Ἀθηνῶν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, λέγω ἡ μεγάλη πλειοψηφία τῶν ἀγροτῶν, ἡ μεγάλη πλειοψηφία τῶν ἐργατοϋπαλλήλων καὶ γενικῶς τῶν ἐργαζομένων Ἑλλήνων, δὲν θὰ κλονισθῇ ἀλλὰ ὁ λαὸς αὐτὸς τοῦ ὁποίου τὴν θέλησιν ἐπιδιώκουν νὰ φαλκιδεύσουν θὰ εὕρῃ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον θὰ δώσῃ μίαν ἰσχυρὰν καὶ μίαν ἀποστομωτικὴν ἀπάντησιν εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι σκευωροῦν εἰς βάρος τῶν συμφερόντων του. Μὲ ἀπόλυτον ἠρεμίαν καὶ πεποίθησιν εἰς τὴν νίκην, ἡμεῖς θὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν προσεχῆ ἐκλογικὴν ἀναμέτρησιν. Ἔχομεν ἀπόλυτον βεβαιότητα ὅτι ὁ ἀγωνιζόμενος κόσμος τῆς Ἑλλάδος θὰ θελήσῃ νὰ σαρώσῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ στηρίξουν τὰ παλαιὰ Κόμματα, τὰ Κόμματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα στηρίζονται εἰς τὴν οἰκονομικὴν ὀλιγαρχίαν εἰς τὰ συγκροτήματα καὶ εἰς τὴν ἄρχουσαν τάξιν τῶν Ἀθηνῶν. Δὲν μᾶς πτοεῖ τὸ μέλλον. Βαδίζομεν μὲ ἀπόλυτον ἠρεμίαν καὶ θὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ἀλλὰ τὴν εὐθύνην θὰ φέρῃ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, τῶν δύο Κομμάτων, ἡ ὁποία θὰ συντείνῃ εἰς τὴν κατασκευὴν ἑνὸς ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, μὲ τὸ ὁποῖον νοθεύεται ἡ πολιτικὴ ζωὴ τοῦ τόπου, ἑνὸς ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιδιώκεται ἡ συντριβὴ τῶν νέων πολιτικῶν δυνάμεων. Ἀλλὰ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι δὲν θὰ ἐπιτύχουν εἰς τοὺς σκοπούς των. Πέραν αὐτῶν τῶν πραγμάτων, κύριοι βουλευταί, εὑρισκόμενος εἰς τὸ βῆμα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ὡς ἐκπρόσωπος ἑνὸς κατ’ ἐξοχὴν ἀγροτικοῦ πολιτικοῦ κινήματος, δὲν δύναμαι νὰ κατέλθω αὐτοῦ, χωρὶς νὰ ἀπασχολήσω τὸ Σῶμα καὶ ἐπὶ μερικῶν ἄλλων θεμάτων. Ὁ βίος τῆς Βουλῆς αὐτῆς εἶναι πλέον λίαν βραχὺς καὶ δὲν θὰ μᾶς δοθῇ ἡ εὐκαιρία ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐκθέσωμεν τὰ φλέγοντα προβλήματα τὰ ὁποῖα ἀντιμετωπίζει ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἴσως αἱ Ἀθῆναι νὰ μὴ γνωρίζουν ποίαν μεγάλην σημασίαν ἔχουν διὰ τὴν ἀγροτικὴν Ἑλλάδα οἱ μῆνες αὐτοὶ τοὺς ὁποίους διερχόμεθα. Καὶ λυποῦμαι πολὺ ὅτι αὐτὰ τὰ ζητήματα δὲν ἐτέθησαν ἐκ μέρους ἄλλων συναδέλφων καὶ Ἀρχηγῶν καθὼς καὶ ἐκπροσώπων τῶν ἄλλων Κομμάτων μέχρι τώρα. Ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν καὶ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὑπάρχουν ὡρισμένα παραγωγικὰ καὶ οἰκονομικὰ προβλήματα ἐποχιακὰ ἡ ἀντιμετώπισις τῶν ὁποίων δὲν ἐπιδέχεται καμμίαν ἀναβολήν. Ἡ ἐποχὴ τοῦ Μαρτίου καὶ τοῦ Ἀπριλίου εἶναι ἐποχή, ἂς ὁμιλήσωμεν καὶ διὰ μερικὰ θέματα τὰ ὁποῖα ἠμπορεῖ δι’ ἄλλους νὰ εἶναι πεζά, ἀλλὰ δι’ ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους τῆς Ἑλληνικῆς ἐπαρχίας θεωροῦνται προβλήματα φλέγοντα, ζῶντα, μὲ τὰ ὁποῖα κατ’ ἐξοχὴν ἔχει ἀπασχοληθῆ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, καθ’ ὅσον, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἐπιδέχεται οὐδεμίαν ἀναβολὴν ἡ ἀντιμετώπισις αὐτῶν. Ἐννοῶ τὰς μεγάλας παραγωγικὰς τάξεις τῶν Ἑλλήνων καπνοπαραγωγῶν καὶ τῶν ἐλαιοπαραγωγῶν, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦνται ἀπὸ ἑκατοντάδας χιλιάδας Ἑλλήνων χωρικῶν, οἱ ὁποῖοι τὴν ἐποχὴν αὐτὴν ἀπαλλοτριώνουν τὸν μόχθον ἑνὸς ὁλοκλήρου ἔτους. Διακόσιαι χιλιάδες Ἑλλήνων καπνοπαραγωγῶν, αὐτὴν τὴν στιγμὴν πωλοῦν τὸ προϊὸν των καὶ ὅπως γνωρίζουν ὅλοι οἱ ἐκπρόσωποι τῶν καπνοπαραγωγικῶν περιφερειῶν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, αἱ τιμαὶ εἰς τὰ καπνὰ πέφτουν καὶ εἶναι χαμηλότεραι ἀπὸ τὰς περυσινάς. Καλεῖται ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ μέτρα. Καὶ συνιστῶ εἰς τὰ πολιτικὰ Κόμματα, εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς Χώρας, νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ταχυτέραν ἀντιμετώπισιν τοῦ προβλήματος τῆς ἀπορροφήσεως τῶν καπνῶν. Αἱ τιμαὶ τῶν καπνῶν ὑποχωροῦν διαρκῶς. Ἔχομεν διαμαρτυρίας τῶν καπνοπαραγωγικῶν περιφερειῶν καὶ εἶναι ἀνάγκη ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ Καπνοῦ, ὅστις ἱδρύθη μὲ πρωτοβουλίαν τῆς παραιτηθείσης Κυβερνήσεως, νὰ δείξῃ σημεῖα δράσεως. Εἰς τὸν Ὀργανισμὸν αὐτόν, οἱ καπνοπαραγωγοὶ πληρώνουν 50.000 ἐτησίως καὶ φορολογοῦνται. Ὅταν ὁ Καπνικὸς Ὀργανισμὸς ἀπουσιάζῃ καὶ ὁ καπνοπαραγωγικὸς κόσμος τῆς Χώρας δὲν ἐπεμβαίνει ὡς ρυθμιστικὸς παράγων, δὲν νομίζω ὅτι ὁ Ὀργανισμὸς αὐτὸς συνεστήθη διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ ἀργομισθίας ὑπαλλήλων. Ὁ Ὀργανισμὸς αὐτὸς συνεστήθη διὰ νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὴν καπναγοράν. Συνιστῶ, λοιπόν, εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ εἰς τοὺς Ἀρχηγοὺς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καθὼς καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κόμματα, συνιστῶ, λέγω, καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ὡς Ὑπηρεσιακὴ ἠμπορεῖ νὰ λάβῃ τοιαύτας ἀποφάσεις, τὸ ταχύτερον νὰ δώσῃ ἐντολὴν εἰς τὸν Καπνικὸν Ὀργανισμὸν νὰ ἐπέμβῃ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ εἰς τὸν τομέα τῆς ἐλαιοπαραγωγῆς ὑπάρχει αὐτὴν τὴν στιγμήν....

§156Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. .... (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαδόπουλε, ἀφήσατε τὸν ρήτορα νὰ ὁμιλήσῃ, εἶναι ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ. Κύριε Μπαλτατζῆ, σᾶς παρακαλῶ νὰ συντομεύσητε.

§158Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐπαναλαμβάνω, καὶ εἰς τὰ Κόμματα νὰ ἀναλάβουν τὴν πρωτοβουλίαν νὰ ἀντιμετωπίσουν αὐτὴν τὴν κρίσιν, τὴν ὁποίαν διέρχονται καὶ οἱ ἐλαιοπαραγωγοί. Πέρυσι αὐτὴν τὴν ἐποχὴν ἡ τιμὴ τοῦ λαδιοῦ ἦτο 21 δραχμάς. Σήμερα εἶναι 16.50. Ὑπεχώρησε κατὰ 20%. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι τὰ δύο αὐτὰ βασικὰ θέματα δὲν ἐπιδέχονται ἀναβολὴν διότι ὑπάρχουν καὶ ἄλλα προβλήματα τῆς ἀγροτικῆς οἰκονομίας, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τοῦ παρόντος, δύναται νὰ λυθοῦν μετὰ 2 ἢ 3 μῆνας, ἀλλὰ αὐτὰ τὰ θέματα πρέπει ὡς ἐποχιακὰ τὸ ταχύτερον νὰ ἀντιμετωπισθοῦν μὲ τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν, ἀλλὰ καὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ὑπηρεσιακῆς. Τερματίζων, κύριοι βουλευταί, τονίζω καὶ πάλιν ὅτι τὸ Κόμμα τὸ ἰδικόν μας ἠρνήθη ψῆφον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὅτι ὄχι διὰ λόγους ἐξυπηρετήσεως στενῶν κομματικῶν συμφερόντων ἀλλὰ διὰ λόγους ὑψίστων ἐθνικῶν συμφερόντων, τὸ Κόμμα τὸ ἰδικόν μας, τὸ ὁποῖον μὲ οἱονδήποτε ἐκλογικὸν σύστημα κατ’ ἐπανάληψιν ἀνεμετρήθη αὐτοτελῶς εἰς τὰς ἐκλογὰς, τὸ Κόμμα, λέγω, τὸ ἰδικόν μας πιστεύει ὅτι ἡ ἀγροτικὴ Ἑλλὰς θὰ τὸ ὑποστηρίξῃ καὶ μετ’ ἐμπιστοσύνης θὰ τὸ παρακολουθήσῃ. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν μόνον δι’ ἐθνικοὺς λόγους τὴν ἀνάγκην καθιερώσεως τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Κάθε ἄλλη λύσις εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὰ πραγματικὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὸ καλῶς ἐννοούμενον μέλλον τοῦ τόπου. Ὑποστηρίζομεν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ καλοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν, καλοῦμεν τὰ Κόμματα νὰ ἀναθεωρήσουν τὰς ἀπόψεις των. Ἐὰν δὲν τὸ πράξουν καὶ τὸ ἰδικόν μας Κόμμα καὶ τὰ ἄλλα Κόμματα μαζὶ μὲ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τοῦ ὁποίου τὰ συμφέροντα κατατείνουν νὰ στραγγαλίσουν καὶ τὴν γνησίαν θέλησιν αὐτοῦ ἀποβλέπουν διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ φιμώσουν θὰ εὕρωμεν τὸν τρόπον νὰ ἀντιδράσωμεν κατὰ τὸν πλέον ἀποτελεσματικώτερον τρόπον. Καὶ ἀντιδρῶντες κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡμεῖς θὰ προσφέρωμεν τὴν πραγματικὴν ἐθνικὴν ὑπηρεσίαν, ὄχι μέσα εἰς τὰς ἐθνικὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ἐπικαλεῖσθε σεῖς καὶ τὰς ὁποίας μετρᾶτε μόνον μὲ τὸ μέτρον τοῦ ἰδικοῦ σας συμφέροντος. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καλεῖται νὰ εἴπῃ τὴν τελευταίαν του λέξιν καὶ θὰ τὴν εἴπῃ. Εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ καταδικάσῃ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὰς ἐπιθέσεις καὶ τὰς συνωμοσίας ἐναντίον του. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ΕΠΕΚ, τοῦ Ἀγροτικοῦ Κόμματος, καὶ τῆς Ε.Δ.Α.).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§160Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, Καθ’ ἣν ὥραν κατεῖχε τὸ βῆμα τοῦτο ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος τοῦ Ἐργαζομένου Λαοῦ, ἠναγκάσθην, διακόπτων αὐτόν, νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ χαρακτηρισμοὺς οἱ ὁποῖοι ἔθιγον τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀνεφέροντο μετὰ προφανοῦς παρεξηγήσεως εἰς τὰς σκέψεις της, τὰς προθέσεις της καὶ τὰς ἐνεργείας της. Ὑπεσχέθην δὲ νὰ ἐκθέσω ἀναλυτικώτερον τὰ ἐν ταῖς προγραμματικαῖς δηλώσεσιν ἀναφερόμενα ἵνα ἀρθῇ μία προφανὴς παρεξήγησις, ἡ ὁποία ὡδήγησε τοὺς κ. κ. Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, τοὺς προβαλόντας τοὺς ἰσχυρισμοὺς αὐτοὺς νὰ χαρακτηρίσουν καθ’ ὃν τρόπον ἐχαρακτήρισαν, τὰς προθέσεις μας. Κύριοι, ὅταν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ κληθῶ ὑπὸ τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως, τοῦ ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος καὶ μοὶ ἀνετέθη ἡ ἐντολὴ νὰ σχηματίσω Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, τὴν ἐντολὴν αὐτὴν δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ τὴν ἐκλάβω ὡς στρατιωτικὴν ἐντολὴν ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ μὴ ἐκφράσω τὰς ἀντιλήψεις τὰς ὁποίας πᾶς πολίτης πᾶς ἐκλογεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ. Καὶ ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου ἓν πραγματικὸν γεγονός, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, τὸ γεγονὸς ὅτι μία μεγάλη μερὶς τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας διεμαρτύρετο ἐναντίον τοῦ ἐν ἰσχύϊ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ ὅτι ἐξεδηλώθη νομοθετικὴ πρωτοβουλία διὰ τῆς καταθέσεως νομοσχεδίου εἰσαχθέντος ἐνώπιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἐγκριθέντος κατ’ ἀρχὴν καὶ συζητηθέντος κατ’ ἄρθρον, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀγνοήσω τὴν πρωτοβουλίαν αὐτήν, οὔτε τὴν πολεμικὴν ἡ ὁποία ἠσκήθη κατὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ εἴπω εἰς τὸν Μεγαλειότατον ὅτι ἐφ’ ὅσον ἅπασαι αἱ ἐκδηλώσεις ὑπάρχουν, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν ἐπιθυμίας τῆς μεγάλης πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγνοηθῇ. Καὶ κατόπιν αὐτοῦ, ἅμα τῷ σχηματισμῷ τῆς Κυβερνήσεως ἐξέθεσα τὰς ἀπόψεις μου εἰς τοὺς κ. κ. συναδέλφους μου, εἰς δύο Ὑπουργικὰ Συμβούλια, συνεζητήσαμεν ὄχι μόνον τὴν ἀπόφασιν νὰ προσέλθωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ νὰ ὑποβάλωμεν τὸ νομοσχέδιον, διαπιστωθέντος ὅτι ἡ συνέχεια τῆς νομοθετικῆς πρωτοβουλίας διακόπτεται κατὰ τὰς περιόδους, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰς ἀλλαγὰς τῆς Κυβερνήσεως. Ὠφείλαμεν ἑπομένως νὰ ἀναλάβωμεν τὴν εὐθύνην τῆς ἀνακαταθέσεως τοῦ νομοσχεδίου ἐκ βαθυτάτου σεβασμοῦ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, τῆς ὁποίας κατὰ σαφὲς τεκμήριον ἐξεδηλώθη ἡ θέλησις διὰ τῆς καταθέσεως καὶ τῆς συζητήσεως ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ νομοσχεδίου, ὑπήρξαμεν δὲ ἄκρως συντηρητικοὶ διότι αὐτὰς τὰς ἀποδείξεις τὰς ἐθεωρήσαμεν ὡς ἁπλοῦν τεκμήριον καὶ διὰ νὰ μὴ προκαλέσωμεν συζητήσεις καὶ ἕνα σάλον εἰς τὴν ζωὴν τοῦ τόπου ἠθελήσαμεν ὅταν ἐπληροφορήθημεν ποῖοι εἶναι οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ νομοσχεδίου νὰ τοὺς παρακαλέσωμεν νὰ μᾶς ἐκθέσουν τὰς ἀπόψεις των καὶ νὰ μᾶς ἐνισχύσουν τὴν ἐντύπωσιν τὴν ὁποίαν εἴχομεν ὅτι ἐπρόκειτο περὶ τῆς θελήσεως τῆς μεγάλης ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ πλειοψηφίας. Αὐτὴν τὴν ἁπλῆν ἀντίληψιν ἁπλῶν ἐκλογέων, οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ ἐκτελέσουν κατὰ τρόπον προσαρμοζόμενον πρὸς τὴν θέλησιν τῆς πλειοψηφίας τὰς ἀπόψεις των, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν χαρακτηρίσῃ κανεὶς οὔτε ὡς δέσμευσιν τῆς Κυβερνήσεως ἔναντι ὡρισμένων Κομμάτων, οὔτε ὡς πολέμιον τῆς θέσεως τοῦ Θρόνου, οὔτε ὡς ἔκθεσιν τῆς θέσεως τοῦ Ἀνωτάτου ρυθμιστοῦ ἀπέναντι τοῦ λαοῦ καὶ τῆς Βουλῆς. Πιθανώτατα εἰς τὴν σκέψιν μας αὐτὴν νὰ μὴ ἔχωμεν τὴν ἐκλεπτισμένην πολιτικὴν ἀντίληψιν ἡ ὁποία διακρίνει τὰ ἀξιότιμα μέλη τῆς Βουλῆς.

§161Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀπόψε παρέχετε ἀποδείξεις ὅτι καὶ αὐτὸ συμβαίνει.

§162Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Εὐχαριστῶ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θέλω νὰ τονίσω, κύριε συναρχηγὲ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ πίστις τῆς Κυβερνήσεως, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀφετηρία τῆς σκέψεώς της καὶ διὰ τοῦτο προέβη εἰς τὸ διάβημα τὸ ὁποῖον προέβη. Προσθέτω δὲ καὶ κἄτι ἄλλο, ἐπειδὴ κατὰ κόρον ἐθίγη, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶναι Ὑπηρεσιακὴ ἢ πολιτική. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ ἐπιστήμη δὲν κατώρθωσε νὰ θέσῃ ὅρια μεταξὺ τῆς πολιτικῆς πράξεως καὶ τῆς διοικητικῆς πράξεως. Ἦλθεν ἡ πρᾶξις νὰ θέσῃ τὰ ὅρια αὐτὰ καὶ ἡ ἄσκησις πολιτικῆς ἐξουσίας ἀποτελεῖ πάντοτε πολιτικὴν πρᾶξιν καὶ δὲν εἶναι μόνον ἡ νομοθετικὴ πρωτοβουλία ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τὴν Κυβέρνησιν ὡς πολιτικήν. Εἰς τὴν παροῦσαν περίπτωσιν τὴν ἐντελῶς ἰδιότυπον, τὴν ὁποίαν δημιουργεῖ ἡ πραγματικότης καὶ ὄχι αἱ ἐπιστημονικαὶ σκέψεις, ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ προσαρμοσθῇ εἰς τὴν πραγματικότητα καὶ εὐθέως, καὶ ἐντίμως ἔφερεν ἐνώπιον ὑμῶν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου ἀπεδέχθη κατόπιν μακρᾶς συζητήσεως τὸ κατ’ ἀρχὴν σύμφωνον διὰ τὸ Ἔθνος. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἀφοῦ ἔδωσα τὰς ἐξηγήσεις αὐτάς, αἱ ὁποῖαι θέλω νὰ πιστεύσω ὅτι λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς ἀπολύτου καλῆς πίστεως τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δικαιολογήσουν τοὺς χαρακτηρισμοὺς αὐτούς, θέλω δὲ καὶ νὰ εὐχαριστήσω τοὺς ἀξιοτίμους κ. κ. Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων καὶ τὸν κ. Κανελλόπουλον, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐτίμησαν διὰ τῆς δηλώσεως ὅτι θὰ δώσουν τὴν ἐμπιστοσύνην των εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς κ. κ. Ἀρχηγοὺς οἱ ὁποῖοι ἠρνήθησαν τὴν ἐμπιστοσύνην των, ὅτι ἠκούσαμεν μετὰ βαθυτάτης προσοχῆς τὰς ἀντιλήψεις των καὶ παρὰ τοῦτο ἐμμένομεν εἰς τὴν ὑποβολὴν τῶν προγραμματικῶν μας δηλώσεων καὶ τοῦ νομοσχεδίου. (Χειροκροτήματα).

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Ἠλιοῦ, ἔχει τὸν λόγον.

§164Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐξηνέχθησαν ἀπόψε δύο ἀρχαί, εἰς τὰς ὁποίας δὲν εἶμαι καθόλου σύμφωνος. Μία ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ὁποία, διότι ἴσως τὸν ἀπήλλασσεν ἀπὸ ὡρισμένας δυσχερείας καὶ ἀπὸ ὡρισμένας ἀναμνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ πνιγοῦν εἰς τὸ βάθος τοῦ ὑποσυνειδήτου, ἔθεσεν ὡς ἀρχὴν καὶ συνώνυμον τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ τὸ νὰ μὴ θίγωνται ζητήματα προσωπικά. Πιστεύω καὶ θὰ ἀποδείξω ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ θέσω προσωπικὰ ζητήματα, νὰ θέσω ὀξέως προσωπικὰ ζητήματα, χωρὶς τοῦτο νὰ ἔχῃ τὴν σημασίαν ὅτι τὰ πρόσωπα περὶ τῶν ὁποίων θὰ κάμω λόγον ὡς ἄτομα, δὲν τὰ ἐκτιμῶ, διότι καὶ ὡς ἄτομα τὰ ἐκτιμῶ καὶ τὰ σέβομαι καὶ μὲ πολλὰ ἀπὸ αὐτὰ εὑρίσκομαι εἰς ἀρίστας κοινωνικὰς σχέσεις. Ἐξεδηλώθη καὶ μία δευτέρα ἀρχή, πρὸς τὴν ὁποίαν ἐπίσης δὲν συμφωνῶ. Ἐξεδηλώθη κἄπως δειλὰ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἀπόψε, εὐρύτερον ὅμως, ἐξεδηλώθη διὰ τοῦ Τύπου τοῦ φιλικοῦ πρὸς τὰ υἱοθετήσαντα τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον Κόμματα. Ἡ ἀρχὴ ὅτι ὁ κυρίαρχος λαός, ὅτι οἱ Ἕλληνες πολῖται ἀποτελοῦν τὸ πεζοδρόμιον ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ὑπάρχουν θέματα καὶ μάλιστα τὰ μεγάλα θέματα, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ ἄγωνται ἀλλὰ πρέπει νὰ ρυθμίζωνται μὲ συνωμοσίας τῶν παρασκηνίων καὶ τῶν ἀνακτοβουλίων καὶ τῶν προθαλάμων τῶν ξένων Πρεσβειῶν. Νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἀποφύγῃ νὰ τεθοῦν καὶ νὰ τεθοῦν μὲ ὅλην των τὴν ἔκτασιν ἐνώπιον τοῦ κυριάρχου λαοῦ τὰ θέματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μία ἡγεσία, ἐλθοῦσα εἰς συνωμοσίαν μεταξὺ ἀλλήλων, μία ἡγεσία προσπαθεῖ νὰ τὰ κρατήσῃ δι’ ἴδιον, αἴφνης, λογαριασμόν, νὰ τὰ κρατήσῃ ἀνέλεγκτα, ἐνῷ ἀφοροῦν τὴν ὕπαρξιν, τὴν ζωήν, τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Πέραν αὐτῶν κύριοι συνάδελφοι, τῶν δύο ἀρχῶν αἱ ὁποῖαι ἐξηνέχθησαν καὶ αἱ ὁποῖαι εἶναι ὀξέως ἀντικοινοβουλευτικαὶ καὶ ἀντιλαϊκαί, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀντικρύσωμεν τὸ τιθέμενον ἀπόψε πολιτικὸν ζήτημα μὲ ὅλην τὴν εὐρύτητά του. Διότι γεννᾷ, πράγματι, πρωτότυπα, ὀξέα συνταγματικὰ προβλήματα, ἁπτόμενα, ἀμέσως, τῆς ὁμαλότητος τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς Χώρας. Λέγουν ὅτι διεπόμεθα ἀπὸ τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα καὶ βασικὴ ἀρχὴ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις στηρίζεται ἐπὶ τῆς Βουλῆς καὶ εἰς τὰς περισσοτέρας χώρας τῆς ἀλλοδαπῆς, ὅπου ἰσχύει τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα καὶ παρ’ ἡμῖν, μέχρι τινός, ἡ ἀρχὴ αὐτὴ ἦτο σιωπηρά, ἀπετέλει, ὡς λέγεται, συνθήκην τοῦ πολιτεύματος. Ἤδη, τὸ ἐδάφιον 1 τοῦ ἄρθρου 78 τοῦ Συντάγματος προσδιορίζει σαφῶς ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἀπολαύῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς καὶ ὀφείλει, μόλις καταρτισθῇ, νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον τῆς ἐμπιστοσύνης της. Ἔχουσα δὲ ἡ Κυβέρνησις ὡς συλλογικὸν ἀνώτατον ὄργανον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας τὸν χειρισμὸν τοῦ συνόλου τῶν δημοσίων ὑποθέσεων καὶ δὴ τῶν σπουδαιοτέρων καὶ τῶν κρισιμωτέρων, εἶναι ἐξ αὐτῆς τῆς ἀποστολῆς της τὸ πολιτικὸν ὄργανον ἐν τῇ Πολιτείᾳ. Εἶναι ἀληθές, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἀπὸ τῆς παλινορθώσεως τοῦ 1935 καὶ ἐντεῦθεν τείνει νὰ διαμορφωθῇ — δὲν λέγω διεμορφώθη, διότι δὲν ὑπάρχει τὸ ὁμοιόμορφον καὶ τὸ ἀδιάλειπτον — τείνει νὰ διαμορφωθῇ ἓν συνταγματικὸν ἔθιμον τῆς διενεργείας των ἀπὸ Ὑπηρεσιακὰς Κυβερνήσεις. Αὐτὸ διεκόπη κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, ὁπότε ἡ πολιτικὴ Κυβέρνησις ἡ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν παραιτηθεῖσα, διενήργησε τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐνοθεύθη, νομίζω, τὸ 1946 καὶ τὸ 1951, ὁπότε ἐβαπτίσθησαν μὲν Ὑπηρεσιακαὶ αἱ Κυβερνήσεις, ἀλλ’ ἦσαν Κυβερνήσεις Προεδρευόμεναι ἀπὸ Ἀρχηγοὺς Κομμάτων, μετέχοντας τῆς ἐκλογικῆς ἀναμετρήσεως. Ὅπως καὶ ἂν ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, εἶναι, βεβαίως, θεωρητικῶς ἄτοπον νὰ διακόπτεται, ἐνδεχομένως, εἰς χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐκκρεμοῦν ὕψιστα θέματα ἐθνικὰ — ἄλλωστε τίποτε δὲν ἀποκλείει νὰ παρουσιασθοῦν αἰφνιδιαστικῶς τοιαῦτα — εἶναι ἄτοπον νὰ διακόπτεται ἡ πολιτικὴ λειτουργία τῆς κυβερνητικῆς μηχανῆς καὶ νὰ ἀνατίθεται ἡ ἄσκησις τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας εἰς ὑπηρεσιακὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται, κατὰ τὸ Πολίτευμα, νὰ ἔχουν τὰς εὐθύνας, οὔτε ἔχουν ἐξ αὐτῶν τὸ κῦρος νὰ ἔχουν τὰς εὐθύνας λήψεως πολιτικῶν ἀποφάσεων. Ἀφ’ ἑτέρου ὅμως, τὰ ἤθη τὰ πολιτικὰ καὶ ἡ κατάχρησις — τὴν ὁποίαν ἄλλωστε, καὶ ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐσημείωσεν, ἡ συχνὰ εἰς τὸ παρελθὸν ἐσημείωνε — γενομένη ἀπὸ τὴν ἡγεσίαν πολιτικῶν Κυβερνήσεων διεξαγουσῶν ἐκλογάς, τῆς ἐπιρροῆς τὴν ὁποίαν ἐπὶ τῶν δημοσίων δυνάμεων ἀσκοῦν, ἄγουν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι εἰς τὸ βραχὺ διάστημα ἀπὸ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς μέχρι τῆς διενεργείας τῶν ἐκλογῶν εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ τὸ διαμορφούμενον συνταγματικὸν ἔθιμον τῆς διενεργείας τῶν ἐκλογῶν ἀπὸ Ὑπηρεσιακὰς Κυβερνήσεις, ὡς ἓν ἔθιμον πολιτικῶς καὶ ἐθνικῶς ὠφέλιμον. Φυσικά, τοῦτο ἔχει καὶ μίαν ἐπιφύλαξιν καὶ μίαν προϋπόθεσιν. Ἡ ἐπιφύλαξις εἶναι ὅτι δὲν ἀρκεῖ πάντοτε νὰ ὑπάρξῃ μία Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀμεροληψίαν τοῦ Κρατικοῦ μηχανισμοῦ. Ὑπενθυμίζω, ὅτι ὅταν, ὡς Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις, ἡ Κυβέρνησις Σοφούλη εἶχε προκηρύξει καὶ διενεργήσει τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1946, αὐτὴ ἡ ἰδία ὡμολόγησεν ὅτι δὲν ὑπῆρχον αἱ δυνατότητες νὰ ἐξασφαλίσῃ οὔτε τῶν ἰδίων αὐτῆς ὑποψηφίων τὴν προστασίαν, καὶ οἱ δύο ἀντιπρόσωποί της Καφαντάρης καὶ Τσουδερὸς καὶ ἐπίλεκτα μέλη της, ὁ Καρτάλης, Σοφιανόπουλος καὶ Μερκούρης, ἀπέσχον τῶν ἐκλογῶν, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὴν ὁποίαν μετεῖχον, εἶχε προκηρύξει. Τὸ ἴδιον περίπου, τηρουμένων τῶν ἀναλογιῶν, εἶχεν ἐμφανισθῆ κατὰ τὴν περίοδον τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου 1951–1952, ὁπότε αἱ δυνάμεις τοῦ Κρατικοῦ μηχανισμοῦ ἐτέλουν ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὑφίστατο παρακολούθησιν ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ Ὑπουργοὶ τῆς τότε Κυβερνήσεως. Μόνον Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἐχέγγυον διὰ τὴν καλὴν διενέργειαν τῶν ἐκλογῶν, ἀφοῦ χρειάζεται νὰ τηρῆται καὶ μία προϋπόθεσις: Ἡ προϋπόθεσις ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι γνησίως Ὑπηρεσιακὴ καὶ ὅτι ἔχει καὶ ἡ ἰδία τὴν πεποίθησιν ὅτι πράγματι, μοναδικὸς της σκοπὸς εἶναι νὰ διεξαγάγῃ ἐλευθέρας καὶ ἀδιαβλήτους ἐκλογάς. Τώρα, κατὰ πόσον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τοῦ κ. Γεωργακοπούλου, πληροῖ αὐτὰς τὰς προϋποθέσεις, μένει νὰ ἐξετασθῇ ἐντὸς ὀλίγου. Προέχει ἡ ἐξέτασις τοῦ Συνταγματικοῦ ζητήματος. Διότι τὸ τεῖνον νὰ διαμορφωθῇ συνταγματικὸν ἔθιμον τῆς διενεργείας τῶν ἐκλογῶν ἀπὸ Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, εἶχε μέχρι τῆς προηγουμένης Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως ἓν στενὸν καὶ περιωρισμένον περιεχόμενον. Ἦτο ἀπολύτως συνυφασμένον μὲ τὴν ἐκ τοῦ ἄρθρου 37 τοῦ Συντάγματος ἀπορρέουσαν Βασιλικὴν προνομίαν τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Αἱ δὲ Ὑπηρεσιακαὶ Κυβερνήσεις ἐσχηματίζοντο μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, μὲ τὴν αὐστηρῶς περιωρισμένην ἐντολὴν τῆς διενεργείας τῶν ἐκλογῶν καὶ οὐδὲν πλέον. Ἐπιδιώκει σήμερον, ἐμφανιζομένη ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ἡ Κυβέρνησις ἡ Ὑπηρεσιακή, νὰ διευρύνῃ τὸ περιεχόμενον τοῦ συνταγματικοῦ ἐθίμου; Ζητεῖ νὰ συνεργασθῇ μὲ τὴν Βουλήν, μίαν Βουλήν, ἡ ὁποία τελεῖ ὑπὸ ἀναβλητικὴν αἵρεσιν τῆς διαλύσεως, μίαν Βουλήν, περὶ τῆς ὁποίας ἠσκήθη, ἐκινήθη ἡ διαδικασία τοῦ ἄρθρου 37 τοῦ Συντάγματος. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἄξιον ἐρεύνης. Ἂν ἔχῃ δηλωθῆ ἤδη, καὶ διὰ τῆς συγκροτήσεως Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, ἐχούσης καὶ τὴν ἐντολὴν διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ διενεργείας ἐκλογῶν, ἔχει δηλωθῆ κατὰ τὸν ἐπισημότερον τρόπον ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἔχει κινήσει τὴν διαδικασίαν τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἡ δὲ διαδικασία αὐτὴ ἕνα μοναδικὸν ἀποκλειστικὸν δικαιολογητικὸν ἔρεισμα ἔχει, τὴν διαπίστωσιν ὑπὸ τοῦ ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος δυσαρμονίας μεταξὺ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ λαοῦ, ποῖον τὸ νόημα, ἀπὸ ἀπόψεως συνταγματικῶν θεσμῶν καὶ ποίαν ἀξίαν ἔχει ἡ ψῆφος ἐμπιστοσύνης Βουλῆς, ἐν δυσαρμονίᾳ τελούσης πρὸς τὸ δημόσιον αἴσθημα; Καὶ ποῖον νόημα καὶ ποίαν ἀξίαν ἔχει νόμος, ὑπὸ τοιαύτης μελλοθανάτου Βουλῆς, μέλλων νὰ ψηφισθῇ; Βεβαίως τὸ πρᾶγμα, ἀπὸ τυπικῶς συνταγματικῆς ἀπόψεως, εἶναι ἄκρως ἀντιφατικόν. Ἡ οὐσιαστικῶς, ὅμως, πολιτικῶς ὀρθὴ λύσις του δὲν ἠμπορεῖ νὰ βασισθῇ παρὰ μόνον εἰς τὴν διάγνωσιν ἂν συμβαδίζῃ καὶ ἐναρμονίζεται μὲ τὸ πνεῦμα καὶ μὲ τὴν οὐσίαν τῆς Βασιλικῆς προνομίας τῆς διαλύσεως ἡ ἀνάθεσις εἰς τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν προσθέτου, πέραν τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν, ἀλλ’ αὐστηρῶς περιωρισμένης ἐντολῆς, σχέσιν ἐχούσης μὲ τὴν ἀποκατάστασιν ἁρμονίας μεταξὺ κυριάρχου λαοῦ καὶ τοῦ Σώματος τῶν ἀντιπροσώπων του. Ἂν τοῦτο συμβαίνῃ, τὸ πρᾶγμα καὶ ὁμαλὸν εἶναι καὶ εἰς γενικωτέραν δημοκρατικὴν ὁμαλότητα ὁδηγεῖ. Ἡ δὲ συνεργασία τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὴν ὑπὸ διάλυσιν Βουλὴν δὲν δημιουργεῖ πρόβλημα καὶ ἡ ψῆφος ἐμπιστοσύνης δὲν τὴν μετατρέπει ἀπὸ Ὑπηρεσιακὴν εἰς πολιτικήν. Ἀπὸ ἀπόψεως οὐσίας, βεβαίως, καὶ πρὸ τῆς διενεργείας τῶν ἐκλογῶν, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἀπέρρευσεν ἡ παροῦσα Βουλή, κατηγγέλθη ἀπὸ πολιτικὰς δυνάμεις ποὺ ἐξεπροσώπουν τὴν πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ, παρὰ τὴν ἀσκηθεῖσαν νοθείαν καὶ βίαν, ὅτι ἐξ αἰτίας τοῦ τρισυποστάτου ἐκλογικοῦ συστήματος, τοῦ παραμορφωτικοῦ τῆς λαϊκῆς θελήσεως ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἐκλογῆς της εὑρέθη ἐν δυσαρμονίᾳ πρὸ τὴν θέλησιν τοῦ κυριάρχου λαοῦ. Τί ἐζητήθη πανταχόθεν καὶ τί εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐκ τῆς φύσεώς του, ἐκ τῆς ἰδιομορφίας του ἐπιτρέπει τὴν ἐναρμόνισιν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ πρὸς τὴν σύνθεσιν τοῦ Σώματος τῶν ἀντιπροσώπων; Τὸ δίκαιον, τὸ τίμιον, τὸ ἄγον εἰς τὴν πολιτικὴν ὁμαλότητα σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Δυνάμεθα, λοιπόν, νὰ συναγάγωμεν ἀδιστάκτως ὅτι περιωρισμένη ἐντολή, ἡ ὁποία κατατείνει εἰς τὴν διευκόλυνσιν καὶ τὴν πραγματοποίησιν τῆς συνταγματικῆς ἀποστολῆς τοῦ Βασιλέως, εἰς τὴν ἄρσιν τῆς δυσαρμονίας μεταξὺ λαοῦ καὶ ἀντιπροσώπων του, δύναται ὁμαλῶς νὰ συμπολιτευθῇ μὲ τὴν προνομίαν τῆς διαλύσεως καὶ μὲ τὸ συνταγματικὸν ἔθιμον τῆς διενεργείας τῶν ἐκλογῶν ἀπὸ Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ περιωρισμένη πρὸς τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν ἐντολὴ περιεχόμενον ἔχει νὰ ἐξοβελίσῃ τὰ καλπονοθευτικὰ ἐκλογικὰ συστήματα, νὰ ἀποκλείσῃ τὴν παραμόρφωσιν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ δι’ ἀθεμίτων καὶ ἀνηθίκων ἐκλογικῶν νόμων, τὸ πρᾶγμα εὑρίσκεται ἐντὸς τῆς σφαίρας τῆς ὁμαλῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος καὶ τῶν ἁρμοδιοτήτων ποὺ ἀπορρέουν ἀπὸ τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος. Μήπως, ὅμως, περὶ τοιούτου τινὸς πρόκειται; Ἔχει ἤδη ἀποδειχθῆ ὅτι ἡ παραιτηθεῖσα Κυβέρνησις προσῆλθεν εἰς τὰ παρασκήνια μὲ τὴν ἡγεσίαν τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἐνεφάνισεν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ψήφισιν ἓν σχέδιον ἐκλογικοῦ νόμου, ἀπὸ κάθε γραμμὴν καὶ ἀπὸ κάθε διάταξιν τοῦ ὁποίου ἀπορρέει ἡ πλέον σαφὴς καὶ ἡ πλέον ἀπροκάλυπτος ἀσέβεια πρὸς τὸν νοικοκύρην αὐτοῦ τοῦ τόπου, πρὸς τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος καλεῖται μὲν κυρίαρχος, ἄγεται δὲ πρὸς διπλοῦν ἐξανδραποδισμόν, καὶ πολιτικὸν καὶ ἐθνικὸν μὲ τὸ ἀνόσιον νομοσχέδιον. Ὅτι τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον αὐτό, ὑπερβαῖνον καὶ τὸ πρότυπόν του, τὸν νόμον τοῦ Μεγερές, παραμορφώνει μέχρι τοῦ νὰ ἀναγνωρίσουν τὴν ἔκφρασιν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ καὶ τὴν γνησίαν ἀντιπροσώπευσίν του. Τὸ νομοσχέδιον αὐτό, κατατιθέμενον, δημιουργεῖ ἀμέσως κρίσιν πολιτικήν. Καὶ ἀποστολὴ τῆς λεγομένης Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, δηλοῦται ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν Πρόεδρόν της, εἶναι νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Τίθεται τὸ ἐρώτημα: Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι Ὑπηρεσιακὴ ἡ Κυβέρνησις; Ἐντάσσεται μία τοιαύτη ἀποστολὴ εἰς τὸν ρόλον ποὺ διαγράφει τὸ διαμορφωθὲν συνταγματικὸν ἔθιμον; Ἀδιστάκτως ὄχι! Ἡ Κυβέρνησις Γεωργακοπούλου, ἐμφανίζεται μὲ πολιτικὴν ἀποστολήν. Μὲ τὴν ἀποστολὴν νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὴν ἐκλογικὴν πολιτικὴν τὴν καταλυτικὴν τῆς Δημοκρατίας, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησεν, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη νὰ φέρῃ εἰς πέρας ἡ παραιτηθεῖσα πολιτικὴ Κυβέρνησις. Τὰ λοιπά, ὅτι ὡς μὴ πολιτικὴ Κυβέρνησις, θὰ ἐμφανίσῃ μὲν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἴδιον, ἀλλὰ θὰ ἀφήσῃ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποφασίσῃ ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ὅτι τάχα, μὲ τὸ διαφανέστατον αὐτὸ σόφισμα θὰ διατηρήσῃ τὸν πέπλον τῆς Ὑπηρεσιακότητός της ἀποτελοῦν ἁπλῆν ἀστειότητα. Ἐπιτείνει δὲ τὸν χαρακτῆρα της ὡς πολιτικῆς πλέον Κυβερνήσεως, τὸ γεγονὸς ὅτι στηρίζεται τάχα εἰς τὴν συμφωνίαν τῶν δύο συναλλαγεισῶν κομματικῶν ἡγεσιῶν καὶ ὅτι ἔχει λάβει τὰς ὑπογραφὰς τῶν Ἀρχηγῶν. Ἀλλὰ τί φέρει, λοιπόν, ἐνώπιον τοῦ νομοθετικοῦ σώματος; Νομοσχέδιον ἰδικόν της; Ἢ ἰδιωτικὸν συμφωνητικὸν δύο ἢ τριῶν κυρίων πρὸς πρωτοκόλλησιν καὶ διεκπεραίωσιν; Δὲν εἶναι τάχα σαφές, ὅτι μὲ τὴν μεθόδευσιν αὐτήν, λέγει μὲν ὅτι σέβεται τὴν Βουλὴν ἀλλὰ ἐμπράκτως τὴν καθυβρίζει; Καὶ ἐκείνην τὴν ἐκλογικὴν πολιτικήν, διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ὁποίας δὲν ὑπῆρξεν ἀρκετὴ καμμία πολιτικὴ δύναμις καὶ κανεὶς κυβερνητικὸς σχηματισμὸς ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἡ δὲ προτείνουσα Κυβέρνησις καὶ κυβερνητικὴ πλειοψηφία ἐθρυμματίσθη, ἔρχεται ὡς Ὑπηρεσιακὴ νὰ τὴν ἐπιβάλῃ; Ἀλλὰ πόθεν λοιπόν, ἀρύεται τὴν πολιτικὴν δύναμιν ἡ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις; Ἀπὸ τὰ δύο Κόμματα; Τότε τί λογῆς Ὑπηρεσιακὴ εἶναι; Εἶναι σαφῶς πολιτική, ἀνδρείκελον τῶν δύο Κομμάτων;

§165Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Οὐδέποτε, κύριοι βουλευταί, ἰσχυρίσθη τις τοιοῦτόν τι. Αὐτὰ εἶναι ἰδικαί σας ὑποθέσεις διὰ νὰ δικαιολογήσητε τὰς ὑβριστικὰς σκέψεις σας.

§166Η. ΗΛΙΟΥ. Οὐδέποτε, κύριε Πρόεδρε, ἐσυνήθισα εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, νὰ ἐξυβρίσω συνάδελφόν τινα. Ὑπάρχουν, ὅμως, μερικὰ πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ χαρακτηρισθοῦν μὲ τὰς λέξεις ποὺ πρέπει νὰ χαρακτηρισθοῦν. Ἐάν, ὅμως, λέγῃ, ὅτι δὲν ἀρύεται τὴν πολιτικήν της ἁρμοδιότητα ἀπὸ τὰ δύο Κόμματα, τότε εἶναι σαφές, καὶ πράγματι αἱ Ὑπηρεσιακαὶ Κυβερνήσεις εἶναι σαφές, ὅτι ἀρύονται τὸ σύνολον τῶν ἐξουσιῶν των ἀπὸ τὸν ρυθμιστὴν τοῦ πολιτεύματος, ἀπὸ τὸν ἀνεύθυνον Ἄρχοντα, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ νὰ διατηρῇ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀνευθύνου παρὰ νὰ θεωρῆται ἀμέτοχος πολιτικῶν καὶ κομματικῶν ἐπιδιώξεων. Πρέπει, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ κύριοι Ὑπουργοί, νὰ καταστήσητε σαφὲς καὶ νὰ πείσητε καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι ἀποτελεῖτε Κυβέρνησιν Ὑπηρεσιακήν, ἄλλως ἔχετε τὴν εὐθύνην, ὅτι ἀσκοῦντες πολιτικὴν πρωτοβουλίαν τὴν ὁποίαν δὲν ἔχετε ὡς πολιτικὸν Κόμμα, ἐπωμίζετε τὰς εὐθύνας σας εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος σᾶς ἐτίμησε διὰ τῆς ἐντολῆς του. Κύριοι βουλευταί, οἱ θεσμοὶ ἀπονέμουν ἁρμοδιότητας εἰς τὰ διάφορα ὄργανα τοῦ Κράτους, αἱ ἁρμοδιότητες ὅμως, αὐταί, καταδήλως δὲν εἶναι φέουδα, τὰ ὁποῖα ἀνελέγκτως ἠμπορεῖ κάθε ὄργανον τοῦ Κράτους νὰ διαχειρίζεται, εἶναι λειτουργίαι χάριν γενικωτέρου σκοποῦ. Καὶ τότε ἀσκεῖται ἡ λειτουργία ὅταν ὑπάρχῃ εἰς τὴν συγκεκριμένην ἐνέργειαν ἡ ἐσωτέρα εἰλικρίνεια, ἡ πρόθεσις νὰ ἀσκηθῇ κατὰ τοὺς σκοποὺς καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ πολιτικοῦ θεσμοῦ. Ἄλλως ὑπάρχει τὸ χάος τοῦ δεσποτισμοῦ καὶ τῆς αὐθαιρεσίας, ἡ κατάχρησις ἡ ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς τηρήσεως τοῦ πολιτεύματος, ὀξυτάτη παρέμβασις τοῦ πολιτεύματος. Αὐτὰ τὰ ἴδια ἔλεγε, κύριοι συνάδελφοι, πρὸ 2½ ἐτῶν ἡ ἡγεσία τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὴν ἐποχὴν τὴν εἰδυλλιακήν, κατὰ τὴν ὁποίαν κατεφέρετο κατὰ τῆς εὐνοιοκρατίας. Φαίνεται, ὅμως, ὅτι ἡ εὔνοια ἦτο δυσάρεστος ὅταν ἀπενέμετο πρὸς ἄλλας κατευθύνσεις, εὐπρόσδεκτος δὲ σήμερον, ὁπότε πρόκειται νὰ ἔχωμεν μερίδιον ἀπὸ αὐτήν. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος, ἀπονέμει εἰς τὸν Βασιλέα τὴν λειτουργίαν τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς ἁρμονίας μεταξὺ τοῦ κυριάρχου λαοῦ καὶ τῶν ἀντιπροσώπων του. Πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν εἰλικρινῶς ἀσκουμένη ἡ λειτουργία, συμβιβάζεται πρὸς τὸ πολίτευμα. Ἀλλὰ FRAUS OMNIA CORRUMPIT Πᾶν ὅ,τι γίνεται πρὸς καταστρατήγησιν δὲν ἀποτελεῖ λειτουργίαν σύμφωνον πρὸς τὸ πολίτευμα. Ἡ δὶς κατ’ ἐπανάληψιν τὸ 1915 καὶ 1916 ἄσκησις τῆς λειτουργίας αὐτῆς πρὸς τὸν σκοπὸν ὄχι νὰ ἐπιτευχθῇ ἐναρμόνισις τοῦ λαοῦ πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους του, ἀλλὰ νὰ διαταραχθῇ ἡ ὑπάρχουσα ἁρμονία ἤνοιξε μίαν περίοδον διχασμοῦ, ἀνωμαλίας καὶ ἀναταραχῆς μέσα, εἰς τὴν ὁποίαν κατεποντίσθησαν ὕψιστα Ἑλληνικὰ συμφέροντα καὶ ἐξερριζώθησαν 1½ ἑκατομμύριον Ἕλληνες ἀπὸ τὴν πατρίδα των τὴν Μικρὰν Ἀσίαν. Ὅταν ὅμως σπείρωνται ἄνεμοι, θερίζονται θύελλαι. Καὶ πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι τὰ δύο συνεννοηθέντα Κόμματα ἔχουν βαρυτάτας εὐθύνας, ὅτι ὄχι διὰ νὰ τερματισθῇ ἡ εὐνοιοκρατία, ἀλλὰ διὰ νὰ ὑπάρξῃ ὑποτροπὴ τῆς ἐννοίας ἀντὶ νὰ ἔλθουν καὶ νὰ εἴπουν ἐμφανίζομεν μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δὲν ἀρύεται τὴν ἐντολήν της καὶ τὴν δύναμίν της παρὰ μόνον ἀπὸ τὸν Βασιλέα, ἔρχονται καὶ τὴν ἐμφανίζουν καὶ τὴν παρορμοῦν νὰ υἱοθετήσῃ καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νόμον, ὁ ὁποῖος ὅπως θὰ ἴδωμεν κατὰ τὴν ἀνάλυσιν καὶ κατὰ τὴν συζήτησίν του διὰ νὰ μὴ εἴπωμεν τίποτε βαρύτερον ἀλλὰ θὰ σταματήσω ἐδῶ διότι θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα νὰ τὸ εἴπωμεν, θέλουν νὰ ρίψουν τὸ βάρος τοῦ Βασιλέως πρὸς ἐπιτυχίαν τῆς ἐπιψηφίσεως ἑνὸς νόμου, τὸν ὁποῖον δὲν ἠμπόρεσαν νὰ ψηφίσουν ὡς πολιτικὰ Κόμματα, ὁ ὁποῖος διέσπασε τὴν Κυβερνητικὴν πλειοψηφίαν καὶ τὴν συνοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ θέλουν νὰ ρίψουν εἰς βάρος τοῦ βασιλέως τὴν εὐθύνην διὰ νόμον παρουσιαζόμενον ὑπὸ τῆς ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ὑποδειχθείσης Κυβερνήσεως. Δὲν πρέπει ὅμως ἐκεῖνοι οἱ κύκλοι, οἱ ὁποῖοι παριστάνουν τοὺς Ἡρακλεῖς τοῦ Στέμματος νὰ τὸ περισφίγγουν εἰς τοιούτους ἐναγκαλισμοὺς καὶ νὰ προσπαθοῦν νὰ τὸ καταβιβάσουν ἀπὸ τὴν θέσιν τὴν λειτουργικήν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει τοποθετηθῆ ἀπὸ τὸ πολίτευμα ὡς διαιτητὴς καὶ ὡς ρυθμιστὴς καὶ νὰ τὸ ρίψουν εἰς τὴν κονίστραν τῶν πολιτικῶν ἀνταγωνισμῶν, καὶ μάλιστα ἀνταγωνισμῶν καὶ ἐπιδιώξεων οἷοι τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, τοῦ ὁποίου οἱοσδήποτε χαρακτηρισμὸς θὰ ἦτο κατώτερος τοῦ προσήκοντος. Κύριοι, ἡμεῖς διακηρύσσομεν διὰ μίαν ἀκόμη φοράν, ὅτι τὸ ἐθνικὸν αὐτὸ ἀγαθὸν τὴν ὁμαλότητα πρέπει νὰ περιφρουροῦν ὅλοι οἱ Ἕλληνες, ὅτι μία ἀναταραχὴ εἰσβάλλουσα μὲ ὀξύτητα εἰς τὸν στίβον τῶν πολιτικῶν ἀνταγωνισμῶν θὰ ἐνόθευε καὶ θὰ ἐδυσκόλευε εἰς τὴν λύσιν οὐσιαστικῶν προβλημάτων ποὺ κρατοῦν εἰς ἀγωνίαν τὸν λαόν, καὶ ὅτι παρ’ οἱασδήποτε θεωρητικὰς ἀντιλήψεις εἶναι στοιχεῖον τοῦ προγράμματός μας καὶ πρόθεσίς μας νὰ πολιτευθῶμεν καὶ πολιτευόμεθα μέσα εἰς τὰ πλαίσια τῆς συνταγματικῆς Δημοκρατικῆς ὁμαλότητος, τῆς ὁμαλότητος ἑνὸς πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον μὲ τὸ περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος ἄρθρον 108 παρέχει τὰς δυνατότητας διὰ νὰ κινηθῇ πρὸς τὴν πρόοδον καὶ τὴν ἐπίλυσιν τῶν προβλημάτων τοῦ λαοῦ, μὲ ὁμαλὰ δημοκρατικὰ μέσα. Δὲν ἠμπορεῖ ὅμως νὰ θεωρηθῇ γνησία καὶ ἑδραία καὶ ἀσφαλῶς θεμελιωμένη ὁμαλότης ἐὰν τὴν φανταζώμεθα ὡς ὑποταγὴν ἢ ἀνοχὴν τῆς ἐκ τῶν ἄνω ἀνωμαλίας ἢ ὑπερβάσεως. Τὴν ὁμαλότητα τὴν χαρακτηρίζει ἡ θετικὴ συμβολὴ ὅλων καὶ μάλιστα ἰδίως τῶν νεμομένων καὶ ἐπωφελουμένων ἀπὸ αὐτὴν διὰ νὰ ὑπάρξουν ἐλεύθεροι θεσμοὶ καὶ ὁμαλὸς πολιτικὸς βίος. Καὶ περιφρουροῦμεν τὴν ὁμαλότητα αὐτὴν μὲ τὴν δημοσίαν καταγγελίαν κάθε ἐκδηλώσεως ποὺ θὰ ἔθετε εἰς κίνδυνον τὸ ἐθνικὸν αὐτὸ ἀγαθόν. Μὴ πλανᾶσθε, κύριοι. Ἐὰν ἡ πολιτικὴ ἡγεσία συστέλλεται νὰ τὸ ἐκστομίσῃ δὲν διαφεύγει ὅμως οὔτε τοῦ τελευταίου Ἕλληνος πολίτου τὴν ἀντίληψιν, ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα ἐνώπιον κρίσεως πολιτικῆς δημιουργουμένη μὲ τὴν υἱοθεσίαν τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ εὑρισκόμεθα πρὸ κρίσεως συνταγματικῆς. Κύριοι συνάδελφοι, τὴν κατάστασιν τὴν ἐπιδεινώνει τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι συγκροτεῖ καὶ βαρεῖαν προσωπικὴν πλέον εὐθύνην τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐκ τῆς προσωπικῆς συνθέσεώς της, τὴν ὁποίαν ἀσφαλῶς ὁ ἴδιος πρέπει νὰ συνεβούλευσεν ἡ ζητοῦσα τὴν ψῆφον τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς λεγομένη ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις ἔχει ἔκδηλον τὸν ἀνακτορικὸν καὶ μάλιστα τὸν αὐλικὸν χαρακτῆρα. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θέλω νὰ ἀναφερθῶ εἰς ὅλα αὐτά, ἀλλὰ θέλω νὰ ἀναφερθῶ εἰς τοὺς δύο Ὑπουργούς, οἱ ὁποῖοι μέχρι πρὸ 15μήνου ἦσαν αὐλικοὶ καὶ οἱ ὁποῖοι κατόπιν τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου 3575 ὑπὸ τὴν δημοσίαν κατακραυγὴν διὰ τοῦ ὁποίου ἐδημιουργεῖτο τὸ ἀσυμβίβαστον ἠναγκάσθησαν νὰ παραιτηθοῦν ἀπὸ τὴν αὐλὴν καὶ νὰ διατηρήσουν τὰς θέσεις των εἰς ἰδιωτικὰς ἐπιχειρήσεις. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δι’ ὅλα αὐτά, ὄχι ἡ ψῆφος τῶν δύο Κομμάτων, ἀλλὰ καὶ οἱ τριακόσιοι ἐὰν ἀποφασίσωμεν νὰ ψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν δὲν θὰ τὴν ἐσώζαμεν ἀπὸ τὸν χαρακτηρισμὸν ὡς ἀντισυνταγματικῆς. Πράγματι, κύριοι βουλευταί, ἐδῶ ἔχομε καὶ τὸ ἄρθρον 77 τοῦ Συντάγματος ἐδάφιον 2, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι τὰ ἀσυμβίβαστα διὰ τοὺς βουλευτὰς τοῦ ἄρθρου 71 εἶναι ἀσυμβίβαστα καὶ διὰ τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ Ὑφυπουργούς. Ἐὰν ὑπάρχουν λοιπὸν αὐταὶ αἱ παραβάσεις, ἐὰν ὑπάρχουν αὐτὰ τὰ ἀσυμβίβαστα καὶ οἱ τριακόσιοι ἐὰν ἐψηφίζαμε τὴν Κυβέρνησιν κᾶθε πρᾶξις της θὰ φέρῃ τὸ στίγμα τῆς ἀντισυνταγματικότητος καὶ ἀκυρότητος καὶ ὅλα τὰ διατάγματα καὶ οἱ δημοσιευόμενοι νόμοι ὑπ’ αὐτῆς θὰ εἶναι ἄκυροι προσβαλλόμενοι εἴτε εἰς τὸ ἀκυρωτικὸν διοικητικὸν δικαστήριον εἴτε εἰς τὸ ἐκλογοδικεῖον. Καὶ πράγματι, κύριοι συνάδελφοι, μήπως ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Προεδρίας Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι νομικὸς σύμβουλος εἰς ἐπιχειρήσεις αἵτινες ἀπολαμβάνουν εἰδικῶν προνομίων ὅπως τῆς ἑταιρείας Νιάρχου καὶ ἄλλων ἑταιρειῶν, Τραπέζης Ἐθνικῆς καὶ Ἀθηνῶν εἰς τὰς ὁποίας διὰ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 13 Αὐγούστου 1923 παρέχονται εἰδικὰ προνόμια;

§167Μ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν καὶ Προεδρίας Κυβερνήσεως). Θὰ ἤθελον νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτὸ διότι νομίζω ὅτι εἶναι θέμα προσωπικὸν καθ’ ὅσον ἀνεφέρθητε εἰς γεγονότα ποὺ εἶναι ξένα πρὸς τὴν πραγματικότητα. Μὲ λυπεῖ βαθύτατα τὸ γεγονός, διότι τὰ διατάγματα τὰ ὁποῖα ἀνεφέρατε τοῦ 1923 περὶ Τραπεζῶν εἶναι τὸ διάταγμα «περὶ εἰδικῶν διατάξεων ἐπὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν», καὶ δὲν παρέχει προνόμια εἰδικά, ἀλλὰ κυρίως ρυθμίζει δικονομικὰ ζητήματα, διὰ τῶν ὁποίων κανονίζονται κυρίως δικονομικὰ ζητήματα τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, ἔτι δὲ κανονίζει τὰ τοῦ κρεντὶ κονφιρμέ, ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ κ.λ.π. Τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ ἐξαιρετικὸν προνόμιον. Προκειμένου περὶ τῆς ἑταιρίας Νιάρχου, δηλαδὴ τῆς Α. Ε. Ἑλληνικῶν Ναυπηγείων, ἤμην ἁπλῶς δικηγόρος της καὶ παρητήθην προτοῦ ὁρκισθῶ ὡς Ὑπουργός, πουθενὰ ἀλλοῦ δὲν εἶμαι ἔμμισθος δικηγόρος. Δὲν βλέπω, λοιπόν, ὅτι ὑπάρχει κανένα ἀσυμβίβαστον ἐν τῷ προσώπῳ μου, οὔτε ὑπάρχει καμμία ἀνεντιμότης ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἤσκησα τὴν δικηγορίαν, ὅπως τὴν ἀσκεῖτε καὶ σεῖς.

§168Η. ΗΛΙΟΥ. Δὲν ἔθεσα ζήτημα ἐντιμότητος, ἐγὼ ἔθεσα ζήτημα συνταγματικοῦ ἀσυμβιβάστου.

§169Α. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Καὶ διὰ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν ἔχουν δοθῆ αὐτὰ τὰ προνόμια, ἀλλὰ εἶναι ὑπὲρ τῶν συναλλασσομένων.

§170Η. ΗΛΙΟΥ. Τὸ ἴδιον νομίζω ὅτι ἰσχύει καὶ διὰ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τοῦ Συντονισμοῦ, ὡς διοικητὴν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ἥτις ἀπολαμβάνει εἰδικῶν προνομίων ἐκδόσεως ὁμολογιῶν κλπ. Ἐπίσης νομίζω ὅτι καὶ ἄλλα ἐπίλεκτα μέλη τῆς Κυβερνήσεως εἶναι μέλη μεγάλων ἑταιρειῶν καὶ μονοπωλίων τὰ ὁποῖα ἔλαβον εἰδικὴν ἐνίσχυσιν ἑκατοντάδων χιλιάδων δολλαρίων διὰ τὴν βιομηχανίαν χυμῶν, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχαν δοθῆ εἰς τὰς συνεταιριστικὰς ὀργανώσεις. Κύριοι συνάδελφοι, μὲ τὸν τρόπον αὐτόν, ἐπεσήμανα κατὰ τὸ Σύνταγμα τὰς βαρυτάτας εὐθύνας τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Κυβέρνησις συνδεομένη στενώτατα μὲ τὰ μονοπωλιακὰ συγκροτήματα, τὴν πλουτοκρατίαν καὶ μὲ τὰς διακοσίας οἰκογενείας αἱ ὁποῖαι προκαλοῦν τὸ Ἔθνος καὶ ἀντιδικοῦν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Αὐτὰ ἤθελα νὰ παρατηρήσω ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς προσωπικῆς, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ὑποκειμενικῆς τῆς συνθέσεως τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ἐξηγήσω διατὶ ἀρνούμεθα ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Ἀλλὰ διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον τῆς ἐμπιστοσύνης ἡ ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις, παρουσιάζει ἕνα πρόγραμμα καὶ λέγει, ὅτι πρῶτον ἐπιδιώκει νὰ ψηφίσῃ ἕνα ἐκλογικὸν νόμον τὸν ὁποῖον εἶχον ἐγκρίνει τὰ δύο μεγάλα Κόμματα. Ποῖος εἶναι ὁ νόμος αὐτός, καὶ εἰς τί ἀποβλέπει; Τὰ κύρια χαρακτηριστικά του εἶναι νὰ δώσῃ ἐκ προμελέτης εἰς τὴν μειοψηφίαν τοῦ Λαοῦ τὴν πλειοψηφίαν τῶν βουλευτῶν. Πέραν τούτου, ὁ σκοπός μου εἶναι, ἀφοῦ ἐπιτύχω τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, νὰ διεξαγάγω ἐλευθέρας καὶ ἀδιαβλήτους ἐκλογάς. Ἀντίρρησις πρώτη, ἐλευθέρας καὶ ἀδιαβλήτους ἐκλογάς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαγάγῃ τις, μὲ διαβλητὸν καὶ καλπονοθευτικὸν καὶ παραμορφωτικὸν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, νόμον. Αἱ ἐκλογαὶ αὐταὶ ἁπλῶς τὸ πολὺ πολύ, ἀπαλλάσσουν ὡρισμένους μικροὺς ἀπὸ τὴν τρομοκρατίαν, τοὺς μπράβους ἢ τὴν Χωροφυλακήν, ἀλλὰ εἶναι ἐξ ἴσου παραμορφωτικαὶ τῆς λαϊκῆς θελήσεως, διότι ὁ νόμος ἀναλαμβάνει τὸ ἔργον τοῦ χωροφύλακος. Ἀντίρρησις δευτέρα, εἶναι ὅτι ὑπάρχει εὐρυτάτη κατηγορία Ἑλλήνων πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι χαρακτηρίζονται ἀπὸ τὴν νομοθεσίαν ὡς πολῖται δευτέρας κατηγορίας, ὅτι ὑπάρχουν τὰ στρατόπεδα τῶν ἐκτοπίσεων, ὅτι ὑπάρχουν οἱ ἀνελεύθεροι νόμοι, ὅτι ὑπάρχουν τὰ ἀνελεύθερα ψηφίσματα, ὅτι παρὰ τὴν ἀπὸ τοῦ 1950 αἰτηθεῖσαν εἰς ὅλας τὰς ἐκλογὰς ἀμνηστίαν, τηροῦνται ἐκτὸς νόμου κόμματα, ὅτι ὑπάρχει ἡ φίμωσις τοῦ τύπου ὅτι ὑπάρχει τὸ κομματικὸν ὄργιον τοῦ Ἐθνικοῦ Ἱδρύματος Ραδιοφωνίας καὶ ὅτι ἰδίως ὑπὲρ ἄνω ὅλων ὑπάρχει ὁ θεσμὸς τῶν φακέλλων καὶ τῶν πιστοποιητικῶν κοινωνικῶν φρονημάτων, ὁ ὁποῖος εἰσάγεται πάντοτε κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ μετὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ μετὰ τὴν διέλευσιν ἀπὸ τὰ Ὑπουργεῖα, ἰδίως ὑπηρεσιακῶν λεγομένων Κυβερνήσεων, εἰσάγεται καὶ δημιουργοῦνται φάκελλοι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἄνθρωποι χάνουν τὰς θέσεις των καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρουν οὔτε εἰς τὸ δημόσιον οὔτε εἰς ἰδιωτικὴν ἀξιόλογον ἐπιχείρησιν θέσιν, ὅταν ἀνοίγεται δι’ αὐτοὺς ὁ δρόμος τῆς ἐξορίας, εἶναι κάτι τὸ ὁποῖον ἄγει εἰς τὸ κενόν, ὅτι πρόκειται ἡ Κυβέρνησις τοῦ κυρίου Γεωργακοπούλου νὰ ἐξασφαλίσῃ ἐκλογὰς ἐλευθέρας καὶ ἀδιαβλήτους.

§171Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ἀκολουθεῖτε τὸν συγκριτικὸν δρόμον, θὰ εἴχατε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ πληροφορήσητε, ποῖον ἐκλογικὸν σύστημα, ἡ ἁπλῆ ἀναλογική, ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ ἢ τὸ πλειοψηφικὸν ἰσχύουν εἰς τὰ Κράτη τοῦ Σιδηροῦ Παραπετάσματος;

§172Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐπειδή, ὅπως καὶ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ξεύρετε ἀπὸ κοινοβουλευτικὰ πράγματα, ἀλλὰ ἀπὸ ἄλλους θεσμούς, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐκεῖ ἰσχύει τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐχειραφέτησε τὰς κοινωνικὰς μάζας καὶ τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοὺς μουζίκους ἔκαμε τοὺς ἐπιστήμονας, ἔκαμε τοὺς δημιουργοὺς τῶν σπούτνικ............... (θόρυβος)......... καὶ σεῖς ἔχετε τὸ σύστημα ποὺ τείνει νὰ διατηρήσῃ εἰς τὴν ἡμιμάθειαν, τὰς προλήψεις, τὸ σκότος καὶ τὴν πτωχείαν καὶ τὴν ἐξαθλίωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ.

§173Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ διὰ τὴν ἀνύψωσιν τοῦ πνευματικοῦ ἐπιπέδου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἐλευθέρας ἐκδηλώσεως τοῦ ἐκλογικοῦ του φρονήματος, ὀρθὸν θὰ εἶναι ἀντὶ νὰ ἐκλέγωμε τὰ διάφορα γνωστὰ συστήματα τῆς Δύσεως, νὰ μεταφυτεύσωμε τὸ ρωσικὸν ἐκλογικὸν σύστημα;

§174Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, βεβαίως αὐτὸ τὸ εὐφυολόγημα εἶναι ἄξιον προσοχῆς, προερχόμενον μάλιστα ἀπὸ ὑμᾶς προσωπικῶς. Ἀλλὰ ἐγὼ δὲν ἀποκρύπτω ὅτι ἔχω τὰς ἀπόψεις μου καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι θὰ ἦτο εὐτυχέστερος ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἐὰν ἐπεκράτει ἐκεῖνο τὸ σύστημα.

§175Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴν τὴν δήλωσιν ἐπεθύμουν.

§176Η. ΗΛΙΟΥ. Τὴν εἴχατε πάρει καὶ πρὸ δύο ἐτῶν, κύριε συνάδελφε, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι. Ἀλλὰ πέραν αὐτῶν, τῶν περὶ ἐλευθέρων ἐκλογῶν, ἤθελα νὰ τονίσω καὶ νὰ ὑπογραμμίσω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ συναλλαγὴ καὶ ἡ συμφωνία τῶν δύο Κομμάτων, εἶναι γνωστὴ καὶ δὲν τὸ ἀποκρύπτει κανεὶς ὅτι ὀφείλεται εἰς μίαν ἀφόρητον πίεσιν, ἐξωπολιτικῶν, ξένων παραγόντων, καὶ εἰς μίαν, βέβαια, ἀντίστοιχον, ὑπέρμετρον ἐνδοτικότητα, ἡ ὁποία ἀποβλέπει εἰς τρεῖς σκοπούς. Σκοπὸς πρῶτος, νὰ εὐχερανθῇ, ὑπὸ τὴν κάλυψιν τῆς συνεργασίας τῶν δύο Κομμάτων τεχνητῶς, ὑπερδιογκουμένης δι’ ἑνὸς συστήματος καταλλήλου, νὰ εὐχερανθῇ ἡ ἐγκατάστασις βάσεων πυραύλων εἰς τὴν Ἑλλάδα, νὰ εὐχερανθῇ ἡ πολιτικὴ τοῦ ὑδρογονικοῦ θανάτου εἰς τὴν Χώραν μας. Σκοπὸς δεύτερος, νὰ ἀπεμποληθῇ ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ αὐτοδιάθεσις τῆς Κύπρου......

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἡλιοῦ, αὐτὰ εἶναι ἐκτὸς θέματος. Ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις, αὐτὰ τὰ ὁποῖα θίγετε τώρα, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐντὸς τοῦ θέματος.

§178Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ξεύρω καὶ μὲ ἀνησυχεῖ τρομερὰ ὅτι εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις της ἡ Κυβέρνησις λέγει: «........ μέχρι τῆς ἐκ τῶν ἐκλογῶν ἀναδείξεως τῆς διαδόχου Κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ ἀποτελεσματικὴ καὶ σύμφωνος πρὸς τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, τῶν ἐκκρεμῶν καὶ ἐμφανισθησομένων ζητημάτων ἐπίλυσις». Οὐδεὶς λαοπρόβλητος Πρωθυπουργός, οὐδεὶς διαθέτων τὰ 9)10 τῆς Βουλῆς, οὔτε ὁ κύριος Πρωθυπουργός, ὁ μέχρι προχθές, τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, οὔτε κανένας Πρωθυπουργὸς θὰ εἶχε τὸ θάρρος νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐμπιστευθῆτε με εἰς τὰ τυφλὰ καὶ ἐγὼ θὰ κρίνω τί θὰ κάμω καὶ θὰ κρίνω πῶς θὰ ρυθμίσω τὰ ζητήματα ποὺ θὰ παρουσιάζωνται, ὅταν μάλιστα εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐκκρεμεῖ, δι’ αὐτὴν τὴν ἐποχὴν τῆς διακυβερνήσεως ὑπὸ τῆς ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ ζήτημα τῶν βάσεων καὶ τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω ὅτι θὰ ἀναγκασθῆτε νὰ ἔλθετε διὰ τρίτην φορὰν εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ἐξηγηθῆτε καὶ νὰ ἐξηγήσετε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ εἰς τοὺς βουλευτάς, τῶν δύο Κομμάτων, ἀπὸ τοὺς ὁποίους προσδοκᾶτε ψῆφον, τὶ ἐννοεῖτε νὰ κάμετε ἐν ὄψει τῆς τάσεως ταύτης νὰ ἐγκατασταθοῦν βάσεις εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ τὶ ἐννοεῖτε νὰ κάμετε ἐν ὄψει τοῦ ἀποκαλυπτομένου ὑπὸ μὲν τοῦ κυρίου Γκαγιὰρ εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν καὶ ὑπὸ τοῦ κυρίου Ντάλλες εἰς τὸ ΣΕΑΤΟ σχεδίου τοῦ ΜΑΡΕ ΝΟΣΤΡΟΥΜ, τοῦ ἀποκαλυφθέντος σχεδίου τοῦ Μεσογειακοῦ συμφώνου ὑπὸ τὴν αἰγίδα δῆθεν τῆς Γαλλίας εἰς τὴν ὁποίαν θὰ μετάσχῃ ἡ Τουρκία, τὸ Ἰσραὴλ καὶ ἡ Ἑλλὰς διὰ νὰ συγκροτήσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλύτερον μέτωπον καὶ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἀναμενομένην ἐπέκτασιν τῆς Ἡνωμένης Ἀραβικῆς Δημοκρατίας, μέτωπον χάριν τοῦ ὁποίου εἶναι ἀνάγκη καὶ ἡ ἐπιτυχία τοῦ σχεδίου προϋποθέτει τὴν ταχίστη παραμέρισιν τοῦ Ἀλγερινοῦ, τοῦ Τυνησιακοῦ, τοῦ Κυπριακοῦ καὶ τοῦ ζητήματος τῶν προσφύγων τῆς Παλαιστίνης. Αὐτὰ εἶναι τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα κρίνονται, αὐτὸ εἶναι τὸ ὑποκατάστατον τοῦ ἐκπνεύσαντος ἤδη σχεδίου Ἀϊζενχάουερ, εἰς τὸ ὁποῖον τόσον προθύμως εἶχε προσχωρήσει, παρὰ τὰς καταγγελίας μας ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Τί θὰ κάμετε ἐπὶ ὅλων αὐτῶν τῶν μεγάλων ἐθνικῶν ζητημάτων, ἐσωτερικῶν, οἰκονομικῶν, καὶ τὶ θὰ κάμετε διὰ τὰ διϋλιστήρια; Αὐτοσυμβάσεις θὰ κάμετε, κύριοι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, κύριοι τῆς ἑταιρείας Νιάρχου, οἱ ὁποῖοι εἶσθε καὶ Ὑπουργοὶ καὶ ἐκπρόσωποι τοῦ συμβαλλομένου;

§179Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ διακόψω τὸν ρήτορα; Κύριε Ἡλιοῦ, εἶμαι ὑποχρεωμένος πρῶτον νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς διαφορετικὸν ἐπίπεδον. Σεῖς ἔχετε μίαν ἀσυλίαν ἐκ τοῦ Συντάγματος καὶ δὲν εἶσθε ὑπεύθυνος διὰ γνώμας ἢ ἐκφράσεις ἢ ψῆφον, τὴν ὁποίαν δίδετε εἰς τὴν Βουλήν. Ἀπηυθύνατε ἐναντίον συναδέλφων μου καὶ τῆς Κυβερνήσεως ὁλοκλήρου κατηγορίας, εἰς τὰς ὁποίας βεβαίως δὲν ἀπαντοῦν, διότι ἡ θέσις των εἶναι κεκαθωρισμένη καὶ δὲν αἰσθάνονται τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπολογηθοῦν. Ἔπρεπε νὰ εἴχατε τὴν γενναιότητα νὰ ἀντιληφθῆτε τὴν διαφοράν, τὴν ὁποίαν δημιουργεῖ τὸ Σύνταγμα εἰς τοὺς κατὰ τὸ Σύνταγμα εἰσερχομένους καὶ μὴ ἔχοντας τὰ αὐτὰ προνόμια Ὑπουργοὺς καὶ νὰ μὴ θίγετε προσωπικὰ ζητήματα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ζήτημα, ἔχω νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο, ὅτι ἀνεγνώσατε τὰς δηλώσεις καὶ εἴδατε ὅτι προσετέθη μία λέξις, ἡ ὁποία χαρακτηρίζει πλήρως τὰς προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως. Εἶπον ὅτι θὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐπιλύσεως ζητημάτων ἐπειγόντων ὑφισταμένων ἢ μελλόντων νὰ ἐμφανισθοῦν, ἐὰν ἡ μὴ ἐπίλυσις αὐτῶν θὰ ἦτο ἐπιζημία διὰ τὸ Ἔθνος καὶ ἔχομεν πλήρως τὴν ἐπίγνωσιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Κράτος, λόγῳ τῶν ἐκλογῶν νὰ περιέλθῃ εἰς κατάστασιν χειμερίας νάρκης, δὲν παύει νὰ ἔχῃ ζωὴν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν μοναδικὴν ζωὴν τοῦ Κράτους νὰ ἀποτελέσῃ τὸ ἐκλογικὸν πρόβλημα. (Χειροκροτήματα). Ἐπίσης ἐτονίσαμεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀγνοήσωμεν τοὺς ἐκπροσώπους τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, τονίζω τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, καὶ ἐὰν παραστῇ ἀνάγκη νὰ ληφθοῦν ἀποφάσεις πέραν τῶν τρεχόντων ζητημάτων διὰ τὰ ὁποῖα τυχὸν θὰ χρειάζεται καὶ ἡ συμπαράστασις τῶν ἐκπροσώπων τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐνώπιον τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῶ, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀπευθυνθῇ πρὸς αὐτοὺς καὶ θὰ ζητήσῃ τὰς πολυτίμους συμβουλάς των καὶ θὰ τοὺς καλέσῃ νὰ ταυτίσουν τὰς εὐθύνας των, διότι εἰς τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις ἀναλαμβάνουν ὅλοι τὰς εὐθύνας των. Τονίζω ὅτι ὑπέχω ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην τῶν ὅσων εἴπατε διὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τοὺς Ὑπουργούς της καὶ ἐφ’ ὅσον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἀντιμετωπίσω πᾶν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἐμφανισθῆ καὶ εἰς τοῦτο εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἔχω τὴν συμπαράστασιν ὑμῶν ὅλων, κύριοι. (Χειροκροτήματα).

§180Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω ὅτι ἀκριβῶς μία ἔλλειψις Κοινοβουλευτικῆς πείρας ....

§181Β. ΑΝΑΣΤΑΣΑΤΟΣ. ....... (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος) .... (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§182Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Φοβεῖσθε νὰ ἀντικρύσετε τὸν λαόν.

§183Η. ΗΛΙΟΥ. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐλλείψει Κοινοβουλευτικῆς πείρας, μοῦ ἀποδίδει τὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶπον, ὅτι ἐξύβρισα, ἐνῷ ἐχαρακτήρισα ὅτι ἔχουν σχέσιν καὶ μὲ τὰς ἐπιχειρήσεις, αἱ ὁποῖαι διεκδικοῦν τὰ διϋλιστήρια καὶ δὲν ἐζήτησα εὐθύνας, ἐγὼ ἐζήτησα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ στοιχειώδης ὑποχρέωσις καὶ τῶν πλέον ἰσχυρῶν κοινοβουλευτικῶν ἡγετῶν, νὰ δώσητε ἐξηγήσεις τὶ πρόκειται ἐπὶ τῶν τριῶν αὐτῶν καιρίων θεμάτων νὰ κάμετε.

§184Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Σᾶς ἀπήντησα τὶ πρόκειται νὰ κάμω ὅταν θὰ ἐμφανισθοῦν αὐτὰ τὰ ζητήματα. Αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἔχετε περὶ ἐντάξεως τῆς Ἑλλάδος εἰς ὡρισμένον Σύμφωνον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσουν ἀντικείμενον συζητήσεως, ὅταν εἶναι πασίγνωστον ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν μετέχει τῶν προσπαθειῶν αὐτῶν.

§185Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐν ὄψει αὐτῶν τῶν δεδομένων ἀρνούμεθα νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Πρέπει ὅμως νὰ καταστῇ σαφὲς ὅτι εἰς οἱονδήποτε ἀριθμὸν ψήφων καὶ ἂν φθάσῃ ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς συναλλαγῆς ἕνα εἶναι ἀπὸ τοῦδε ἀπολύτως βέβαιον, ὅτι μὲ οἱονδήποτε ἐκλογικὸν σύστημα καὶ ἐὰν ἐνεργηθοῦν αἱ ἐκλογαὶ ὡς ἔμβλημα καὶ ὡς σύνθημα θὰ ἔχουν τὴν σωτηρίαν τοῦ λαοῦ, τὴν ἀποτροπὴν τοῦ ὑδρογονικοῦ πολέμου, τὴν ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν, τὴν ἀνεξαρτησίαν, τὴν ἐλευθερίαν τῆς Κύπρου, τὴν ἀπαλλαγὴν καὶ τὴν χειραφέτησιν ἀπὸ τὰς 200 οἰκογενείας. Οἱ ἀγρόται, οἱ ἐργάται, οἱ ὑπάλληλοι, οἱ συνταξιοῦχοι, τῶν ὁποίων καθηλοῦνται αἱ συντάξεις, οἱ μισθοὶ καὶ τὰ ἡμερομίσθια, τὰ μεσαῖα στρώματα, τὰ ὁποῖα συνθλίβονται ὑπὸ τὴν βαρυτάτην φορολογίαν, διὰ νὰ μείνουν ἀφορολόγητοι οἱ μεγιστάνες τοῦ πλούτου καὶ φοβοῦμαι ὅτι τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν θὰ ἰσχύσῃ ὁ στίχος τοῦ Δαυΐδ: «λάκκον ὤρυξαν καὶ ἐμπεσοῦνται εἰς αὐτόν». Ἐπίσης ἡ μεθαύριον τῶν ἐκλογῶν θὰ διδάξῃ πρὸς ὅλας τὰς κατευθύνσεις καὶ πρὸς τὰ ἄνω καὶ πρὸς τὰ κάτω, ὅτι διὰ τὴν ἀνάδειξιν Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ἀνάδειξιν Ἀντιπροσωπείας μία μόνον μεγαλειότης ὑπάρχει, ἡ Α. Μ. ὁ Λαός. (Χειροκροτήματα).

§186Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον, διότι συνεδριάζομεν ἐπὶ 6 συνεχεῖς ὥρας.

§187Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξαντληθῇ ἀπόψε ὁ κατάλογος τῶν ἐγγεγραμμένων καὶ ἡ ψηφοφορία νὰ γίνῃ αὔριον.

§188Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον, κύριε Πρόεδρε, εἶναι τόσον ὀλίγοι οἱ ἐγγεγραμμένοι, νὰ ὁμιλήσουν, ρήτορες, δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ νὰ φανῇ, ὅτι ἐξ ὑφαρπαγῆς ἐτελειώσαμεν. Ἤδη, ἐπαναλαμβάνω, ἡ ὥρα εἶναι 12 μεσονύκτιον καὶ ἐὰν ἀρχίσωμεν αὔριον κατὰ τὰς 6, δυνάμεθα κάλλιστα νὰ τελειώσωμεν ἐνωρὶς καὶ τὴν ψηφοφορίαν.

§189Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατ’ ἐπανάληψιν ἐτονίσθη εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅτι εἰς παρομοίας περιπτώσεις, τόσον ἐδῶ, ὅσον καὶ ἀλλαχοῦ, ἡ συνεδρίασις παρετάθη μέχρι πρωΐας.

§190Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μὰ ἀφοῦ εἴμεθα σύμφωνοι νὰ τελειώσωμεν αὔριον, δὲν βλέπω τὸν λόγον, διατὶ νὰ συνεχίσωμεν ἀπόψε;

§191Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅπως γνωρίζετε, πρέπει μετὰ τὴν ψηφοφορίαν νὰ κατατεθῇ τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ψήφισίν του. Καί, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐπὶ παρομοίων θεμάτων, τόσον ἐδῶ, ὅσον καὶ ἀλλαχοῦ, ἐγένοντο ὁλονύκτιαι συνεδριάσεις.

§192ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις, τί λέγει, ἐν προκειμένῳ;

§193Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερν.). Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις κατηγορήθη, διότι καθυστέρησε νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, συνεπῶς ἐπιθυμία τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ τερματισθῇ τὸ ταχύτερον τὸ θέμα, διὰ νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς τὰς ἐκλογάς.

§194Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν διὰ 10 λεπτά, νὰ συνεννοηθῶμεν μὲ τὰ Κόμματα.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ 5 λεπτά.

(Ὥρα 12 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 0.10′ π. μ.)

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Γ. Ράλλης, ἔχει τὸν λόγον.

§197Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Δηλαδή, τὸ αἴτημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν; Αὐτὸ εἶναι ὕβρις κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν.

§199Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Θὰ ἴδητε εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Εἶναι ἀήθη αὐτὰ τὰ πράγματα.

§200Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ παράκλησις τῆς διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως.

§201Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Εἶναι συνωμοσία ἐσωτερική. Δὲν ἐπιτρέπονται αὐτά, κύριε Πρόεδρε. Εἶναι γνωστὸν διατὶ γίνονται αὐτά.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπασπύρου, παρεκτρέπεσθε ἀπόψε.

§203Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, σήμερον τὴν μεσημβρίαν ἐγένετο διὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς μία ἐπαφὴ τῶν Κομμάτων καὶ διεπιστώθη ἡ ἀνάγκη ὅπως τερματισθῇ εἰ δυνατὸν ἀπόψε ἡ συζήτησις καὶ παρέμεινε ἐκκρεμὲς τὸ θέμα τῆς ψηφοφορίας. Περαιτέρω, ἐὰν θὰ συμφωνήσωμεν νὰ γίνῃ αὔριον ἡ ψηφοφορία. Εἴπομεν ὅτι συμφωνοῦμεν ὅλοι. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ δεχθῆτε ὅτι ὅταν ὁμιλῆτε περὶ συνωμοσίας ἐκφράζεσθε κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος θὰ ἐθεωρῆτο πρόκλησις διότι εἶναι παραδεδεγμένον ὅτι εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια καὶ ὅταν ὑπὸ συνθήκας ὅπως αἱ σημεριναὶ ἐπιβάλλεται μία ἐπιβράχυνσις καὶ μία ἐπίσπευσις τῆς συζητήσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγετε εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν τὴν συνέχισιν τῆς συζητήσεως ὅτι κάμνουν συνωμοσίαν. Συνωμοσίαν κάμνουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν τὴν διακοπὴν τῆς συζητήσεως. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι παραμένουν καὶ ἐπιθυμοῦν τὴν συνέχισιν τῆς συζητήσεως δὲν κάμνουν συνωμοσίαν. Γνωρίζω καλῶς ὅτι ἐὰν δὲν θεωρηθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις δύναται οἱοσδήποτε ἐπιθυμῇ νὰ ἐγγραφῇ. Ὑπάρχει, λοιπόν, ἡ περίπτωσις αὔριον τὸ ἑσπέρας νὰ ἐγγραφοῦν ἄλλοι 20–30 συνάδελφοι, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ μὴ τερματισθῇ ἐγκαίρως ἡ συζήτησις καὶ νὰ φθάσωμεν εἰς ψηφοφορίαν. Ἐπιθυμοῦμεν, δὲ ὅλοι ἐφ’ ὅσον συμφωνοῦμεν ἐπὶ τῆς ἀπόψεως ὅτι πρέπει νὰ ὁδεύσῃ ἡ Χώρα εἰς τὰς ἐκλογάς, ἐπιθυμοῦμεν νὰ γίνῃ ἡ συνεδρίασις παρατεταμένη εἰς τρόπον ὥστε νὰ φθάσωμεν τὸ ταχύτερον δυνατὸν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ποὺ ἐπιθυμοῦμεν.

§204Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι καταπεπονημένη ἀπὸ τὴν μακρὰν αὐτὴν συνεδρίασιν καὶ παρακαλῶ καὶ πάλιν ὅπως διακόψωμεν καὶ αὔριον νὰ ἀρχίσωμεν εἰς τὰς 6. Δὲν ἠξεύρω πόσοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μέχρι τῆς ὥρας εἶναι 10 ἐγγεγραμμένοι.

§206Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ τὸ ¼ ἐπὶ τέλους καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν ἐντὸς τῆς αὔριον, Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀντιληφθῶ διατὶ γίνεται αὐτὸ τὸ στρίμωγμα τῆς Βουλῆς, ἀπόψε. Εἶναι δυνατὸν καὶ μὲ τοὺς 10 ἐγγεγραμμένους συναδέλφους νὰ φθάσωμεν μέχρι τὸ πρωΐ.

§207Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν νὰ συμφωνήσω. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει, καὶ πρέπει νὰ ἐνδιαφέρῃ ἅπαντας ἡμᾶς, εἶναι νὰ τερματισθῇ ἢ δυνατὸν αὔριον ἡ συζήτησις καὶ ἡ ψηφοφορία. Διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν ὅμως, νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα αὐτό, ὑπάρχουν δύο προϋποθέσεις, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὅτι θὰ ἀναλάβουν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ ἐγγραφοῦν ἄλλοι ρήτορες, διότι, ὅπως γνωρίζετε, πρὶν κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγγραφοῦν ὁσοιδήποτε συνάδελφοι τὸ ἐπιθυμοῦν. Ἀφ’ ἑτέρου νὰ περιορισθῇ ὁ χρόνος οὕτως ὥστε νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι αὔριον θὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις καὶ νὰ ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία.

§208Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωμεν περιοριστικὰ μέτρα, διότι καὶ ἀπόψε εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγγραφοῦν 20 βουλευταί. Δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο νὰ ἀποτελέσῃ συμφωνίαν τῶν Κομμάτων. Ἐκ μέρους ἡμῶν δηλοῦμεν ὅτι οὐδεὶς θὰ ὁμιλήσῃ. Νὰ ἐπιβληθῇ τὸ τέταρτον, οὕτως ὥστε ἐντὸς τῆς αὔριον νὰ ἐξαντληθῇ ἡ συζήτησις καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Ἀναλαμβάνω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ ὁμιλήσῃ κανεὶς ἐκ τῶν Φιλελευθέρων, πλὴν τοῦ κ. Παπασπύρου.

§209Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀντὶ νὰ κάμητε περιορισμοὺς νὰ ἀρχίσωμεν αὔριον εἰς τὰς 5 καὶ νὰ τελειώσωμεν τὰ μεσάνυκτα.

§210Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν τὸ ποίαν ὥραν θὰ ἀρχίσωμεν. Σημασίαν ἔχει τὸ πόσοι θὰ ἐγγραφοῦν καὶ τὸ πόσαι θὰ ὁμιλήσουν.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, κατόπιν τῆς προτάσεως τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν τὸ τέταρτον, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον ἡ συζήτησις καὶ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν.

§212ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6 μ. μ., μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως συνέχεια τῆς συζητήσεως καὶ ψηφοφορία ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. (Ὥρα 0.30′ π. μ.)