1957.10.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 6η

ΠΕΜΠΤΗ 24 Ὀκτωβρίου 1957

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.45′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Ἀνδρεάδης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Γ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Κύριοι βουλευταί, ἐκ μέρους τοῦ Ἐπισκόπου Κυρηνείας κ. Κυπριανοῦ, ἔλαβον τὴν ἑξῆς ἐπιστολήν:

«Ἀξιότιμον κύριον

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΝ ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΝ

Πρόεδρον Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων Ἐνταῦθα Ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε, Ἐπὶ τῇ σημερινῇ ἐνασχολήσει τῆς Βουλῆς μὲ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, θεωρῶ καθῆκον, ὡς ἐξόριστος Ἱεράρχης τῆς ὑπὸ ἀπηνῆ δουλείαν τελούσης ἰδιαιτέρας μου πατρίδος Κύπρου, καὶ ὡς Ἀντιπρόεδρος τοῦ Γραφείου Ἐθναρχίας, νὰ ἀπευθύνω μὲν πρὸς τοὺς ἀξίους ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους ἐγκάρδιον χαιρετισμὸν ἀγάπης καὶ ἐκτιμήσεως, νὰ ἐκφράσω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐν ἀγαστῇ ὁμογνωμοσύνῃ θὰ προέλθῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὰς ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς Κύπρου ἀποφάσεις αὐτῆς. Ὑπὸ ποίαν φρικτὴν δοκιμασίαν εὑρίσκεται σήμερον ἡ μαρτυρικὴ Κύπρος τυγχάνει, ἐν γενικαῖς γραμμαῖς, γνωστὸν εἰς τὴν Βουλήν. Διωγμὸς τῆς Ἐκκλησίας διὰ τῆς συλλήψεως καὶ κρατήσεως δεκάδων ἱερέων καὶ ἀξιωματούχων καὶ τῆς ἐξορίας Ἱεραρχῶν αὐτῆς, φυλακίσεις, στρατόπεδα συγκεντρώσεως, κατάλυσις τοῦ οἰκογενειακοῦ ἀσύλου, προσβολὴ τῶν στοιχειωδῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων, ἐξευτελισμὸς τῆς ἀνθρωπίνης ἀξιοπρεπείας, φρικώδη βασανιστήρια, ἰδοὺ ἐν γενικότητι ὅ,τι διακρίνει τὸ καθεστὼς ὑπὸ τὸ ὁποῖον στενάζει ἡ δούλη, ἀλλὰ ἀδούλωτος τὸ φρόνημα Ἑλληνικὴ Κύπρος. Ἀμυδρὰν εἰκόνα τῶν διαπραχθεισῶν ἐν Κύπρῳ ἀγγλικῶν ὠμοτήτων παρέχει τὸ ἐπισυνημμένον ἀντίγραφον τῶν ὑπὸ τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου καταγγελθέντων τὴν 19ην Ἰουνίου 1957 εἰς δημοσιογραφικὴν διάσκεψιν. Μὲ πάσην γενναιότητα, εὐψυχίαν καὶ ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν διεξήγαγε καὶ συνεχίζει τὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα ἡ Κύπρος, εἶναι ὁμοίως γνωστὸν εἰς τὴν Βουλήν. Ποία δὲ εἶναι ἡ ἀμετάκλητος ἀπόφασις καὶ θέλησις τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, μαρτυροῦσι καὶ τὰ πρὸς τὴν Βουλὴν ὑποβληθέντα ἐν καιρῷ ψηφίσματα τῆς Παγκυπρίου Ἐθνοσυνελεύσεως, ἅτινα πάντα ἐπεσφραγίσθησαν ἐν συνεχείᾳ διὰ βαρυτάτων θυσιῶν καὶ δὴ δι’ ἀφθόνου αἵματος. Ὁ Κυπριακὸς λαὸς δὲν ἀξιοῖ ἄλλο τι, παρὰ τὸ ἀναφαίρετον δικαίωμα τῆς ἀμέσου αὐτοδιαθέσεως. Διὰ τὴν ἀπόκτησιν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ ἡμεῖς, Ἐθναρχία καὶ Κυπριακὸς Λαός, ἐδώκαμεν ὑπόσχεσιν καὶ ὅρκον, ὅτι θὰ ἀγωνισθῶμεν. Πιστεύομεν ἀκραδάντως, ὅτι μὲ τὴν βοήθειαν τοῦ Πανελληνίου καὶ τὴν συναντίληψιν τῆς Βουλῆς διὰ τῶν ἐνδεδειγμένων ἐνεργειῶν καὶ διαβημάτων, ὁ Παντοδύναμος Θεὸς θὰ δικαιώσῃ τοὺς ἀγῶνας καὶ τὰς θυσίας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ὡς τάχιον, ἐπιβραβεύων αὐτῷ τὸ θεῖον δῶρον τῆς ἐλευθερίας, τὴν παμπόθητον Ἕνωσιν αὐτοῦ μετὰ τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος. Κύριος σκέποι τὸ Ἔθνος καὶ τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων καὶ διαφυλάττοι τὸν Βασιλέα ἡμῶν Παῦλον. Μετ’ ἐξαιρέτου τιμῆς Διάπυρος πρὸς Κύριον εὐχέτης πάντων + Ὁ Κυρηνείας ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ». Ἐν Ἀθήναις τῇ 24 Ὀκτωβρίου 1957 Ὁ συναρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων κ. Γ. Παπανδρέου, ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Κύριοι βουλευταί, θὰ παρεκάλουν ὅπως ἡ συζήτησις διεξαχθῇ ἄνευ διακοπῶν καὶ θὰ παρεκάλουν καὶ τοὺς ρήτορας νὰ μὴ δίδουν τὴν ἄδειαν, δεδομένου ὅτι τὸ Προεδρεῖον ἐν προκειμένῳ ἔχει τὴν γνώμην ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνωνται διακοπαί.

§4Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἀρχομένης τῆς νέας Συνόδου τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔκρινεν ὅτι ἔπρεπε νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ θέματος τῆς Κύπρου. Καὶ διὰ τοῦτο ἀνεκοινώσαμεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅτι θὰ ἀπετέλει ἐπιθυμίαν μας κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν καὶ πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, νὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις γνωρίζει τὸν Κανονισμόν, γνωρίζει τὸ θέμα πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως δὲν προβλέπονται εἰς τὸν Κανονισμόν, ἀλλὰ γνωρίζει ἐπίσης ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ τὰς παραδόσεις τῆς Κοινοβουλευτικῆς ζωῆς τῆς χώρας, γνωρίζει ὅτι ὁσάκις ἀνακύπτουν μεγάλα ἐθνικὰ καὶ ἐπείγοντα θέματα ἡ συζήτησις πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἀποτελεῖ κανόνα. Γνωρίζει ἐπίσης ἡ Ἀντιπολίτευσις ὅτι, ὅταν τὰ θέματα ἔρχωνται πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ἡ συζήτησις πρέπει νὰ εἶναι περιωρισμένη καὶ νὰ μὴ λαμβάνῃ μεγάλην ἔκτασιν. Καὶ αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἀνεκοινώσαμεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅτι τὸ θέμα ἐρχόμενον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως θὰ ἐξετασθῇ μόνον ἀπὸ τοὺς ἡγέτας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τρόπον ὥστε ἡ συζήτησις νὰ λήξῃ ἐντὸς τῆς ἑσπέρας. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ ἰδική μας πρότασις. Καὶ ἀναμένομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐθεώρει αὐτονόητον τὴν πρότασίν μας. Ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔκρινεν, ὅτι ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ἔπρεπε νὰ φέρῃ τὸ θέμα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἐνημερώσῃ σχετικῶς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ θεωρήσῃ στοιχειωδῶς αὐτονόητον τὸ αἴτημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ νὰ τὸ ἀποδεχθῇ χωρὶς καμμίαν ἀντίρρησιν. Καὶ ἐδοκιμάσαμεν βαθεῖαν θλῖψιν καὶ ἔκπληξιν, ὅταν συνηντήσαμεν τὴν ἀντίρρησιν καὶ περίπου τὴν ἐπιτίμησιν τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλῶν χθές, προσεπάθησε νὰ ἁπαλύνῃ τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ὑπάρχουν, δυστυχῶς, τὰ κείμενα τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν καταδίκην τῆς ἀπαντήσεως. Τὸ κείμενο τῆς Κυβερνητικῆς ἀνακοινώσεως ἔχει ὡς ἑξῆς: «Διὰ νὰ μὴ δημιουργηθοῦν παρεξηγήσεις ἐξαιρετικῶς καὶ διὰ τελευταίαν φοράν...». Ὁ ὅρος «διὰ τελευταίαν φοράν», ἐνθυμίζει ἡμερησίαν διαταγὴν καὶ πειθαρχικὰς ποινάς, αἱ ὁποῖαι ἠπειλήθησαν κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ ἐνῷ ἀπειλαὶ πειθαρχικῶν ποινῶν, δὲν εἶχον συμβῆ οὔτε εἰς τὰς ἡμέρας τοῦ ἀειμνήστου Στρατάρχου, ὁ ὁποῖος διέθετε 250 βουλευτὰς καὶ ὁλόκληρος ὁ βίος του εἶχε ἀφιερωθῆ εἰς τὸν Στρατόν, ὅπου ἐκδίδονται ἡμερήσιοι διαταγαὶ καὶ ἐπιβάλλονται πειθαρχικαὶ ποιναί, ἐν τούτοις ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἀποτελουμένη ἀπὸ πολιτικοὺς ἄνδρας, ἀπετόλμησε τὴν ἀπειλὴν πειθαρχικῶν ποινῶν ἐναντίον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ προσθέτει ἡ ἀνακοίνωσις: «...ἐξαιρετικῶς διὰ τελευταίαν φορὰν ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐδέχετο νὰ γίνῃ συζήτησις, ἡ ὁποία, ὅμως, θὰ εἶχε κατὰ βάσιν πληροφοριακὸν χαρακτῆρα. Ἡ Ἀντιπολίτευσις θὰ ζητήσῃ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας θέλει «δι’ ὀλίγων», ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπαντήσῃ «ἐν συντομίᾳ», εἰς τρόπον ὥστε ἡ ὅλη ἐκτὸς ἡμερησίας διατάξεως συζήτησις νὰ εἶναι, ὅπως ἐπιβάλλεται «βραχεῖα». Ἰδοὺ διατί, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως ὑπέμνησα ὅτι ἔπειτα ἀπὸ τὰς διασπαθίσεις τοῦ χρόνου τῶν πολλῶν μηνῶν κατελήφθη ἡ Κυβέρνησις αἰφνιδίως ἀπὸ φιλαργυρίαν χρόνου καὶ ἐθεώρησε χρυσὸν «τὰ λεπτὰ» καὶ ἠθέλησε νὰ τὰ περιφρουρήσῃ ἐναντίον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, εἶναι προφανές, ὅτι ἡ ἀπάντησις αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀποτελεῖ καὶ ὀλίσθημα καὶ εὐθύνην. Καὶ ἐλπίζω, ἀνταποδίδων δικαίως τὴν φιλοφρόνησιν, ὅτι τὸ ὀλίσθημα αὐτὸ διεπράχθη πράγματι διὰ τελευταίαν φοράν. Ἐλπίζω ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νὰ ἀποτελέσῃ μετεκπαίδευσιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς κοινοβουλευτικὸν ὕφος. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἐρχόμεθα τώρα εἰς ἕνα καίριον θέμα, εἰς τὸ θέμα τῶν φακέλλων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως προχθὲς ἐπανέλαβε καὶ πάλιν μετ’ ἐμφάσεως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προσφέρεται εἰς προφορικὴν ἐνημέρωσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ ἀρνεῖται τὴν ἐνημέρωσιν μὲ τοὺς φακέλλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, ἡ διαφωνία τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εἶναι ἀπόλυτος. Ἰσχυρίσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ μίαν προγενεστέραν ὁμιλίαν του, ὅτι ὑπάρχουν Κοινοβουλευτικαὶ Χῶραι, εἰς τὰς ὁποίας δὲν συνηθίζεται ἡ ἐνημέρωσις μὲ τοὺς φακέλλους. Καὶ τοῦ ἐδώσαμεν, τότε, τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἐπαναλαμβάνομεν, ὅτι ἑκάστη Δημοκρατικὴ Χώρα ἔχει τὰς ἰδικάς της Κοινοβουλευτικὰς παραδόσεις. Καὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Δημοκρατίαν κοινοβουλευτικὴ παράδοσις, καὶ ἰδίως τῶν τελευταίων χρόνων, εἶναι ἡ ἐνημέρωσις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ διὰ τῶν φακέλλων. Ποῖος ὑπῆρξεν ὁ λόγος τῆς διακοπῆς αὐτῆς τῆς ἐνημερώσεως; Ὁ λόγος τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὸ μόνιμον ἐπιχείρημα τῆς ἀρνήσεως, εἶναι ὅτι ὑπάρχουν εἰς τοὺς φακέλλους καὶ κείμενα ξένων Κυβερνήσεων, τὰ μυστικὰ τῶν ὁποίων δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀποκαλυφθοῦν, διότι ἐὰν ἀπεκαλύπτοντο θὰ ἐπροκαλεῖτο βλάβη εἰς τὸ Ἔθνος καὶ ἡ Χώρα θὰ ἐγίνετο ἀναξιόπιστος. Ἐὰν οὐδέποτε εἰς τὸ παρελθὸν εἶχε συμβῆ ἡ ἐνημέρωσις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μὲ τὴν παράδοσιν τῶν φακέλλων, θὰ ἦτο ἐνδεχομένως δυνατὸς αὐτὸς ὁ ἰσχυρισμός, ὡς ὑπόθεσις. Ἀλλὰ ὑπῆρξε τὸ προηγούμενον τῆς ἐνημερώσεως τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων μὲ τοὺς φακέλλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ δικαιούμεθα καὶ ὀφείλομεν νὰ ἀπευθυνθῶμεν καὶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ νὰ ζητήσωμεν νὰ κατονομάσῃ, πότε καὶ ποίων ἐγγράφων ἡ κοινολόγησις ἀπὸ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐπέφερε βλάβην εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Μόνον ἐὰν εἶναι εἰς θέσιν νὰ παράσχουν αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν καλύπτονται διὰ τὴν ἄρνησιν. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει περίπτωσις. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐξ ὀνόματος τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῶ, κατέχεται ἀπὸ βαθύτατον αἴσθημα εὐθύνης. Τιμᾶται μὲ μίαν μεγάλην ἐθνικὴν παράδοσιν ἡ ὁποία ἀποτελεῖ δόξαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Καὶ ἀπέδειξε καὶ προσφάτως ὅταν ἔλαβε γνῶσιν τῶν φακέλλων, ὅτι ἔκαμε χρῆσιν μόνον ἐκείνων τῶν ἐγγράφων, τῶν ὁποίων ἡ κοινολόγησις δὲν προκαλεῖ καμμίαν ἀπολύτως βλάβην εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Καὶ ἐφ’ ὅσον αὐτὸ εἶναι τὸ προηγούμενον, τὸ ὁποῖον δικαιούμεθα νὰ ἐπικαλεσθῶμεν, ἔχομεν ὅλον τὸ δικαίωμα νὰ ἀπορρίψωμεν ὡς πρόφασιν, ὅσα ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις. Καὶ συγχρόνως νὰ ἀπορρίψωμεν τὴν μομφήν, τὴν ὁποίαν τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων δὲν ἐπιτρέπει εἰς κανένα νὰ τοῦ ἀπευθύνῃ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Καὶ ἐφ’ ὅσον ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ περίπτωσις αὐτὴ δὲν ὑπῆρξε καὶ δὲν πρόκειται νὰ ὑπάρξῃ, μία μόνον ὑπολείπεται ἐξήγησις τῆς ἀρνήσεως τῆς ἐνημερώσεως τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὁ φόβος τῆς ἀποκαλύψεως τῆς ἀληθείας. Λυπούμεθα διότι καταλήγομεν εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα, ἀλλὰ ἡ ἄρνησις τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ἐξαναγκάζει, διότι εἶναι τὸ μόνον δυνατὸν συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον προκύπτει ἀπὸ τὴν ἰδικήν των ἄρνησιν. Φοβεῖται ἀσφαλῶς ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ γνῶσις τῶν φακέλλων θὰ ἀπεκάλυπτε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἀνέκαθεν ὑποστηρίζομεν καὶ τὸ ὁποῖον ἀκόμη καὶ χωρὶς τὴν ἐνημέρωσιν τῶν φακέλλων ἔχει ἐξ ἄλλων δημοσίων γεγονότων ἐπιβεβαιωθῆ. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος καὶ ἄνευ τῶν φακέλλων. Ἔχει διατυπωθῆ ἡ γνώμη ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν παραδίδονται οἱ φάκελλοι θὰ ἔπρεπε ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος. Ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει ἀπὸ μακροῦ λάβει θέσιν, διότι ἐπανειλημμένως καὶ εἰς τὸ πρόσφατον παρελθὸν καὶ χωρὶς ἐνημέρωσιν τῶν φακέλλων ἡ συζήτησις διεξήχθη εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ τὴν γνώμην μας ἡ συζήτησις, ἔστω καὶ ἀτελής, εἶναι ἀπαραίτητος, διὰ νὰ γίνῃ χρῆσις ὅλων ἐκείνων τῶν περιστατικῶν, τὰ ὁποῖα ἔχουν περιέλθει εἰς τὴν δημοσιότητα. Καὶ εἶναι ἐπίσης καὶ κατ’ ἐξοχὴν χρήσιμος διὰ νὰ διακηρύττῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπὸ αὐτοῦ τοῦ βήματος τὰς ἐθνικάς της πεποιθήσεις. Ἰδοὺ διατὶ καὶ παρὰ τὴν ἔλλειψιν τῶν φακέλλων καὶ παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ὅλη συζήτησις διεξάγεται ἀτελῶς ἀπὸ τὴν ἄγνοιαν τῶν φακέλλων, ἡ Ἀντιπολίτευσις, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων προχωρεῖ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος. Ἔχει διαπιστωθῆ, ὅτι ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀκολουθεῖ εἰς τὸ Κυπριακὸν θέμα, δὲν εἶναι πολιτικὴ ἀνενδότου ἀγῶνος ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς εὔλογον καὶ τακτὴν προθεσμίαν. Εἶναι πολιτικὴ συμβιβασμοῦ. Καὶ δὲν θὰ ἐπικαλεσθῶ εἰκασίας, διότι εἰς τὸ βῆμα τοῦτο δὲν ἐπιτρέπεται χρησιμοποίησις εἰκασιῶν. Εἶναι ὑπεύθυνον βῆμα καὶ ὅσα ἐπικαλούμεθα πρέπει νὰ ἔχουν πλήρη ἀπόδειξιν. Ὅσα θὰ ὑπομνήσωμεν διὰ τὸ παρελθὸν καὶ ὅσα θὰ προσθέσωμεν σήμερον, ἀντλοῦνται ἀπὸ ἐπίσημα κείμενα, ὄχι ἀπὸ ὑποκειμενικὰς εἰκασίας. Γεγονὸς εἶναι ὅτι ὅταν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις, δὲν ἀνέφερεν οὔτε κὰν τὴν λέξιν «αὐτοδιάθεσις». Τοῦτο εἶναι γεγονός, δὲν εἶναι εἰκασία. Δὲν εἶναι παρεξήγησις ἰδική μας. Γεγονὸς ἐπίσης εἶναι ὅτι κατὰ τὰς πρώτας ἑβδομάδας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἡ σύσκεψις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐτοποθέτησε τὸ θέμα, τὸ ἐθνικὸν θέμα, ὡς θέμα συμβιβασμοῦ. Καὶ ὑπάρχουν τὰ πρακτικά. Ἀνεζητεῖτο ἡ διατύπωσις, «ἡ φόρμουλα» τοῦ συμβιβασμοῦ. Τὰ πρακτικὰ ὑπάρχουν, δὲν εἶναι εἰκασία ἰδική μας, εἶναι κείμενα ἐπίσημα. Ὑπάρχει ἐπίσης ἡ διαμαρτυρία τῆς Ἐθναρχίας τῆς Κύπρου ἐναντίον τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ ὑπάρχει τὸ γεγονὸς τοῦ ἐξαναγκασμοῦ του εἰς παραίτησιν. Εἶναι πραγματικὸν γεγονός. Καὶ ὠφείλετο εἰς τὴν διαμαρτυρίαν τῆς ἀγωνιζομένης Ἐθναρχίας τῆς Κύπρου. Ταῦτα πάντα εἶναι πραγματικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν τὴν πολιτικὴν τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ ὄχι τὴν πολιτικὴν τοῦ ἀγῶνος, τὴν ὁποίαν δημοσίᾳ ἰσχυρίζεται ὅτι ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις. Ἐρχόμεθα εἰς τὰς ἡμέρας τοῦ σημερινοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ποίαν ἄλλην ἀπόδειξιν θέλομεν διὰ τὴν πολιτικὴν τοῦ συμβιβασμοῦ, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἀπὸ τὰς προτάσεις εἰς τὰς ὁποίας προέβη κατὰ τὴν προγενεστέραν Σύνοδον τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ὁ σημερινὸς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν; Ὅταν ἐτόλμησε τὴν βλασφημίαν ἐνώπιον τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, νὰ προτείνῃ διεθνῆ δέσμευσιν τῆς Ἑλλάδος πρὸς ματαίωσιν τῆς Ἑνώσεως εἰς τὸ διηνεκές; Ποίαν ἄλλην ἀπόδειξιν θέλομεν τῆς πολιτικῆς τοῦ συμβιβασμοῦ; Ὑπάρχουν ἀναγεγραμμένα εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ τὸ κείμενον ἀποστομώνει οἱονδήποτε ἰσχυρισμόν, ὅτι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ δὲν εἶναι πολιτικὴ συμβιβασμοῦ ἀλλὰ εἶναι τάχα πολιτικὴ ἀνενδότου ἀγῶνος ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως... Πέραν, ὅμως, ὅλων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὸ παρελθόν, ὑπάρχουν, δυστυχῶς, καὶ πρόσφατοι ἀποδείξεις κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τοῦ Ο.Η.Ε., πρόσφατοι ἀποδείξεις διὰ τὴν πολιτικὴν τοῦ συμβιβασμοῦ, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὴν ἔλλειψιν ἀγωνιστικοῦ πνεύματος. Καθ’ ὅσον γνωρίζω, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς μίαν ἰδιωτικὴν ὁμιλίαν του ἰσχυρίσθη, ὅτι ἐὰν εἰς τὸ παρελθὸν εἰς τὰ πρακτικὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνευρεθοῦν σημεῖα ἐπιβαρυντικά, ὅμως εἰς τὰ σημερινὰ πρακτικὰ τοιοῦτος κίνδυνος δι’ αὐτὸν δὲν ὑπάρχει. Θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς ἐὰν ἡ αἰσιοδοξία του ἐπεβεβαιώνετο ἀπὸ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν κειμένων. Ἀλλὰ συμβαίνει, δυστυχῶς, τὸ ἀντίθετον. Ἀπόδειξις πρώτη: Ἡ Ἑλληνικὴ προσφυγὴ ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν μὲ δύο τίτλους. Ὁ εἷς τίτλος ἦτο «Αὐτοδιάθεσις τοῦ λαοῦ τῆς Κύπρου». Ὁ δεύτερος τίτλος ἦτο «Ὠμότητες καὶ βασανιστήρια εἰς τὴν Κύπρον ἀπὸ τὴν Βρεταννικὴν ἀποικιακὴν διοίκησιν». Αὐτοὶ ὑπῆρξαν οἱ τίτλοι τῆς Ἑλληνικῆς προσφυγῆς. Ἐναντίον τῆς διατυπώσεως αὐτῆς τῶν τίτλων ἔβαλον οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἀντιπάλων μας. Καὶ ἐνῷ ἀνεμένετο ὅτι ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ ὑπερήσπιζε τὴν διατύπωσιν αὐτὴν τοῦ τίτλου τῆς προσφυγῆς μας, ἔπειτα ἀπὸ μίαν ἀσθενῆ ὑπεράσπισιν καὶ ἔπειτα ἀπὸ μίαν διαβεβαίωσιν, ὅτι ἡ μεταβολὴ τοῦ τίτλου ἀποτελεῖ οὐσιαστικὴν κατάργησιν τῆς προσφυγῆς, ἐνέδωκε τελικῶς. Τίθεται τὸ ἐρώτημα, εἶναι πράγματι βασικῆς σημασίας ἡ ἀλλαγὴ τοῦ τίτλου; Κύριοι βουλευταί, δὲν ἐπιθυμοῦμεν καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν νὰ κάμωμεν χρῆσιν ὑποκειμενικῆς ἑρμηνείας. Θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἑρμηνείαν τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ ἴδιος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐνώπιον τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, χαρακτηρίζων τὴν σημασίαν τῆς μεταβολῆς. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος; «Ἡ Νορβηγικὴ πρότασις ἀνατρέπει τὸ Ἑλληνικὸν κείμενον. Δὲν ἀποτελεῖ τροπολογίαν. Εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὸ ἄρθρον 22 τοῦ Ἐσωτερικοῦ Κανονισμοῦ καὶ εἶναι κατὰ συνέπειαν ἀπαράδεκτος». «Ἀνατρέπει τὸ Ἑλληνικὸν κείμενον». Ἐπίσης συνεχίζων τὸν λόγον του εἶπεν: «Εἶναι ἐκπληκτικόν, ὅτι ἡ Νορβηγικὴ πρότασις θεωρεῖται τροπολογία, ἐνῷ μεταβάλλει τελείως τὸν τίτλον». Ποίαν χρείαν ἔχομεν ἄλλων μαρτύρων, ὅταν ὁ ἴδιος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν χαρακτηρίζῃ τὴν μεταβολὴν ὡς ἀνατροπήν, ὡς κατάργησιν τῆς Ἑλληνικῆς αἰτήσεως; Ἀρκούμεθα εἰς τοὺς χαρακτηρισμοὺς τοὺς ὁποίους ὁ ἴδιος ἔχει δώσει διὰ τὴν σημασίαν τῆς μεταβολῆς. Βεβαίως, θὰ ἀναμείνωμεν τὴν συζήτησιν καὶ θὰ κρίνωμεν τότε διὰ τὴν ἔκτασιν τῆς βλάβης, τὴν ὁποίαν ἔχει προκαλέσει ἡ μεταβολή. Προφανὲς πάντως εἶναι ὅτι ἡ Γενικὴ Συνέλευσις δὲν δεσμεύεται πλέον νὰ δώσῃ συγκεκριμένην ἀπάντησιν εἰς τὰ δύο αἰτήματα τῆς Ἑλλάδος. Ἡ γενικὴ διατύπωσις «ζήτημα τῆς Κύπρου» ἐπιτρέπει ὅλας τὰς ὑπεκφυγάς. Δὲν ἐπιθυμοῦμεν νὰ προδικάσωμεν τὴν συζήτησιν, εὐχόμεθα νὰ καταστῇ ἀνεμπόδιστος καὶ εὐτυχής. Πάντως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι βεβαιωμένον εἶναι τοῦτο, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην τοῦ σημερινοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ μεταβολὴ σημαίνει ἀνατροπὴν καὶ κατάργησιν τῆς Ἑλληνικῆς προσφυγῆς. Καὶ τὴν μεταβολὴν αὐτὴν τελικῶς ἀπεδέχθη. Ἰδοὺ νέα πλήρης ἀπόδειξις τοῦ πνεύματος τοῦ συμβιβασμοῦ, τῆς ἐλλείψεως τοῦ ἀγωνιστικοῦ πνεύματος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Διότι ἐὰν ὑπῆρχε τὸ ἀγωνιστικὸν πνεῦμα, ποῖον θὰ ἦτο τὸ καθῆκον του; Νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν Ἑλληνικὴν τοποθέτησιν καὶ θὰ εὕρισκε τότε τὴν εὐκαιρίαν, νὰ ἀναπτύξῃ τὸ μέγα ἠθικὸν θέμα, ὅπως εἶναι τὸ θέμα τῶν ὠμοτήτων, τὸ ὁποῖον καίει τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν — διότι ἀποτελεῖ ἠθικὸν στίγμα. — Καὶ νὰ ἀποτελέσῃ τοῦτο μίαν μεγάλην δοκιμασίαν εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν καὶ μίαν μεγάλην ἠθικὴν ἐνίσχυσιν τοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου. Καὶ ὄχι μόνον δὲν τὸ ἀπετόλμησεν, ἀλλὰ καὶ βραδύτερον, ὅταν ὁ Βρεταννὸς ἀντιπρόσωπος ἠθέλησε νὰ ἐξευτελήσῃ ὅσα κατήγγειλεν ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος εἰς Ἀθήνας καὶ εἶπεν ὅτι μόλις μία ἢ δύο περιπτώσεις ὑπάρχουν Ἑλλήνων αἰχμαλώτων, οἱ ὁποῖοι ἐκακοποιήθησαν καὶ ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι ἀστήρικτα, εἰς αὐτὴν τὴν ἄρνησιν τῶν καταγγελιῶν τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐσίγησε. Δὲν ἔδωκε καμμίαν ἀπάντησιν. Οὔτε ὑπεστήριξε τὴν διατύπωσιν τῆς Ἑλληνικῆς προσφυγῆς, οὔτε ἀπήντησεν εἰς τὸν Βρεταννὸν ἀντιπρόσωπον διὰ νὰ τὸν ἀποστομώσῃ μὲ πλήρεις τὰς ἀποδείξεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητοι. Ἰδοὺ μία νέα πλήρης ἀπόδειξις τῆς ἐλλείψεως τοῦ ἀγωνιστικοῦ πνεύματος, ἀπόδειξις τοῦ πνεύματος τοῦ συμβιβασμοῦ, τὸ ὁποῖον διέπει τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Διατυπώνει κατ’ ἀρχὰς ὡρισμένα πλήρη κείμενα καὶ μόλις ἀρχίση ἡ μάχη, τρέπεται εἰς φυγὴν καὶ ἐγκαταλείπει καθ’ ὁδόν. Αὐτὴ εἶναι μόνιμος τακτικὴ καὶ τοῦ παρελθόντος καί, δυστυχῶς, ἀκόμη καὶ τοῦ παρόντος. Ὑπάρχουν ἀκόμη καὶ ἄλλαι ἀποδείξεις διὰ τὸ πνεῦμα τοῦ συμβιβασμοῦ, διὰ τὴν ἔλλειψιν ἀγωνιστικῆς διαθέσεως τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τὴν κατάθεσιν τῆς Ἑλληνικῆς προσφυγῆς ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος ἀναγράφει: «Ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις ἀσφαλῶς δὲν ἐγκρίνει τὴν χρησιμοποίησιν τῶν ἀπανθρώπων μεθόδων». Εἰς τί ἐχρειάζετο αὑτὴ ἡ ἐσπευσμένη βεβαίωσις; Ἤδη ἡ διατύπωσις τῆς προσφυγῆς καταλογίζει τὰς εὐθύνας τῶν ὠμοτήτων μόνον εἰς τὴν Βρεταννικὴν ἀποικιακὴν διοίκησιν». Δὲν καταγγέλλεται ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις, ἡ ἀποικιακὴ διοίκησις καταγγέλλεται. Καὶ ὅμως σπεύδει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς προκαταβολικὴν ἀθώωσιν τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, οἱονεὶ ἀπολογουμένη διότι ἐτόλμησεν αὐτὴν τὴν κατηγορίαν ἐναντίον τῆς Βρεταννικῆς ἀποικιακῆς διοικήσεως... Καὶ δὲν εἶναι μεμονωμένον ἀτύχημα τῆς Ἑλληνικῆς προσφυγῆς αὐτὴ ἡ σπουδὴ πρὸς ἀθώωσιν τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως. Ἐπαναλαμβάνει τὸ ἴδιον καὶ ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν ἀγόρευσίν του. Λέγει ὁ κ. Ἀβέρωφ: «Ἀναμφιβόλως ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις δὲν ἔχει διατάξει αὐτὰ τὰ μέτρα, διὰ τὰ ὁποῖα παραπονούμεθα». Καὶ ἐρωτῶμεν, εἰς τί ἐχρειάζετο, διατὶ ἦτο ἀπαραίτητος αὐτὴ ἡ προκαταβολικὴ προσφορὰ τῆς ἀθωώσεως; Δὲν ὑποστηρίζομεν τί ἔπρεπε νὰ λεχθῇ ὅτι ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις διέταξε τὰς ὠμότητας, ἀλλ’ ἦτο ἀπαραίτητον προκαταβολικῶς καὶ ἐπιμόνως καὶ ἐπανειλημμένως νὰ δηλωθῇ ὅτι ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις εἶναι ἀπηλλαγμένη πάσης εὐθύνης διὰ τὰς ὠμότητας; Εἶναι αὐτὸ ἀγών; Διότι, ἐπὶ τέλους, τὸ μέγα θέμα, τὸ ἠθικόν, θέμα τῶν ὠμοτήτων αἱ ὁποῖαι ἐστράφησαν ἐναντίον τῶν ἀδελφῶν μας, ἐναντίον τῶν νεαρῶν ἐφήβων τῆς Κύπρου, ἐναντίον τοῦ ἀγωνιζομένου Κυπριακοῦ λαοῦ, εἶναι ἡ σημαία, ἡ αἱματηρὰ σημαία τοῦ ἀγῶνος, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ ὑψώνωμεν, διὰ νὰ συγκινοῦμεν τὰς ψυχὰς τῶν λαῶν καὶ νὰ στιγματίζωμεν τοὺς τυράννους, μέχρις ὅτου ἀναγκασθοῦν νὰ ὑποκύψουν εἰς τὸ αἴτημα τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἐλευθερίας. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι ἀκόμη ἀποδείξεις, εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Διακηρύττει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν δέχεται τριμερεῖς συνομιλίας, ὅτι ἡ Τουρκία δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ θέμα καὶ τὸ διακηρύττει ὀρθῶς. Τὸ θέμα ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἠθικὸς καὶ ἱστορικὸς συμπαραστάτης τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ εἶναι τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Αὐτὴ εἶναι εὐλόγως ἡ Ἑλληνικὴ θέσις. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδική μας γραμμή, ἐρωτῶ, διατί, ὅταν ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐκάλεσε καὶ τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον νὰ μετάσχῃ τῆς συζητήσεως, διατὶ ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος δὲν ᾐσθάνθη τὸ καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῇ ἐναντίον τῆς προσκλήσεως ἑνὸς τρίτου, ἀσχέτου πρὸς τὸ πραγματικὸν θέμα; Αὐτὸ συνέβη καὶ κατὰ τὸ 1954, ἀλλὰ ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος, τότε, διεμαρτυρήθη καὶ ἡ πρόσκλησις τοῦ Τούρκου ἐματαιώθη. Καὶ εἶναι τοῦτο τόσον βέβαιον, ὥστε καὶ ὁ κυβερνητικὸς βουλευτής, ὁ κ. Λοϊζίδης, εἰς τὴν ἔκθεσίν του διαμαρτύρεται, διότι ἔγινε δεκτὸς ἀδιαμαρτυρήτως ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος, θεωρηθεὶς ὡς ἐνδιαφερόμενος. Ἰδοὺ νέα πλήρης εὐθύνη, ἐπιβεβαιουμένη καὶ ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχομεν, ὅμως, καὶ ἄλλα, ὄχι μόνον ρητορικά, ἀλλὰ οὐσιαστικὰ ἀτυχήματα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐνόμισεν ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργήσῃ συγκίνησιν εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν, ἐξαίρων τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν διὰ τὴν χειρονομίαν της νὰ δώσῃ ἀνεξαρτησίαν εἰς τοὺς λαοὺς τῆς Μαλαισίας καὶ τῆς Γκάνα. Καὶ εἶπεν: «Ἀποδίδομεν τιμὴν εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν, διότι ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς ἐθνικὰς βλέψεις τῶν δύο λαῶν, τῆς Μαλαισίας καὶ τῆς Γκάνα καὶ ἐκφράζομεν τὴν πικρίαν μας διότι τὸ Ἡνωμένον Βασίλειον ἀκολουθεῖ πολιτικὴν ἐκ διαμέτρου ἀντίθετον διὰ τὴν Κύπρον». Ἀλλὰ τί ἔχει συμβῆ εἰς τὴν Μαλαισίαν καὶ τὴν Γκάναν; Ἔλαβον ἀνεξαρτησίαν ἐντὸς τῆς Κοινοπολιτείας. Καὶ ἐρωτῶμεν: Αὐτὸ εἶναι τὸ Ἑλληνικὸν αἴτημα; Δι’ αὐτὸ αἰσθάνεται πικρίαν τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, διότι δὲν μᾶς ἐδόθη τὸ καθεστὼς τῆς Μαλαισίας καὶ τῆς Γκάνα; Τί ἐχρειάζετο τὸ ἀτυχὲς αὐτὸ ἐπιχείρημα εἰς τὸν Ἕλληνα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν; Καὶ ἐπίσης ὅταν ἤκουσε τὴν προηγουμένην ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Μαλαισίας δὲν ἐξέφρασε καμμίαν εὐγνωμοσύνην δι’ αὐτὴν τὴν ἀνεξαρτησίαν, ἀλλ’ ἐξῆρε μόνον τοὺς ἀγῶνας τοῦ λαοῦ του, εἰς τοὺς ὁποίους, εἶπεν, ὀφείλεται ἡ ἀπελευθέρωσις, ἔπρεπε ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ παραβιάσῃ τὸ ἀληθὲς φρόνημα ἐκείνων τῶν λαῶν καὶ νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὴν μεγαλοφροσύνην τὴν μεγαλοψυχίαν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας τὴν ἀνεξαρτησίαν των; Ἀλλὰ διέπραξε καὶ ἄλλα κατορθώματα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐπέτρεψε, πρῶτον, εἰς τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον, νὰ εἰρωνευθῇ τὴν Ἑλληνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, διότι πρῶτον κατέθεσε τὴν προσφυγὴν καὶ μετὰ δύο μῆνας κατέθεσε τὸ ὑπόμνημα. Καὶ εἶπεν ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος ὅτι ἐκ τῶν ὑστέρων ἐφευρέθησαν τὰ ἐπιχειρήματα τῆς προσφυγῆς. Ὅταν κατετέθη, δὲν ἦσαν ὥριμα. Καὶ ἐπίσης ἐπέτρεψεν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Γεν. Συνελεύσεως νὰ τοῦ φερθῇ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὸν ἀντιπρόσωπον τῶν Ἰνδιῶν, τὸν Κρίσνα Μένον, νὰ δηλώσῃ εἰρωνικῶς ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἀποφεύγει νὰ προβῇ εἰς ἀνάπτυξιν εὐρυτέραν, διότι φοβεῖται τὴν ψυχρολουσίαν τὴν ὁποίαν ἔπαθεν ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ διεμαρτυρήθη, βεβαίως, ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐν ὀνόματι τοῦ Κανονισμοῦ καὶ διεμαρτυρήθη ὀρθῶς. Ἀλλὰ ἀφοῦ διεμαρτυρήθη ἐν ὀνόματι τοῦ Κανονισμοῦ, ἐλησμόνησεν ὅτι εἶχε ζητήσει τὸν λόγον διὰ νὰ δευτερολογήσῃ ἐπὶ τῆς οὐσίας καὶ νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν Ἑλληνικὴν ὑπόθεσιν ἀπέναντι τῶν αἰτιάσεων αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν ἐναντίον της. Καὶ ἐσίγησε τελικῶς ἀποδεχθεὶς τὴν μομφὴν τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, ὁ ὁποῖος ἐτερμάτισε τὴν συνεδρίασιν μὲ τοὺς λόγους ὅτι «σέβεται τὸν Κανονισμόν, ἀλλὰ οὐδέποτε θὰ ἐπιτρέψῃ μὲ τὸ πρόσχημα τοῦ Κανονισμοῦ νὰ γίνεται οὐσιαστικὴ ἀγόρευσις. Καὶ τὴν μομφὴν αὐτὴν ἀπεδέχθη σιγῶν ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ δόξα τῆς ἐφετεινῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, ἡ νέα δόξα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Εὐχόμεθα εἰς τὸ μέλλον νὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἐξάρωμεν εὐτυχεῖς ἀποδόσεις, ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σήμερον διαπιστώνομεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων, τῶν κειμένων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν κειμένων τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, εἶναι ὅτι ὑπῆρξεν ἀτυχὴς διαχείρισις ἀπὸ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὑπῆρξε πλήρης ἡ ἐπιβεβαίωσις τοῦ πνεύματος τοῦ συμβιβασμοῦ, τῆς ἐλλείψεως ἀγωνιστικῆς διαθέσεως. Καὶ ἐνῷ ὁ Κυπριακὸς λαὸς μάχεται τὸν ἱερὸν ἀγῶνα μὲ ἀνένδοτον πάθος, ἡ συμπαράστασις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ὤφειλε νὰ εἶναι ἐπίσης ἀνένδοτος, δυστυχῶς δὲν ὑπῆρξε. Ὑπῆρξε κατ’ ἀρχὰς καὶ ἠτόνισε καθ’ ὁδόν. Ἀπέναντι τῆς πολιτικῆς αὐτῆς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ γενικώτερον ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἔκτοτε ἔχει χαράξει τὴν γραμμὴν τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος. Ἔκτοτε ἡ σημαία, ὑπὸ τὰς πτυχὰς τῆς ὁποίας ἀγωνιζόμεθα, εἶναι ἡ σημαία τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας. Εἰς τὸ παρελθὸν ἐχλευάσθη αὐτὴ ἡ πολιτική. Ἀπὸ ἀνθρώπους καλῆς πίστεως ἐθεωρήθη ρωμαντικὴ καὶ ἀδιάλλακτος. Ἀπὸ κακοπίστους ἀνθρώπους ἐθεωρήθη κομματικὴ καὶ δημαγωγική. Ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἔχομεν διαμαρτυρηθῆ δι’ αὐτοὺς τοὺς χαρακτηρισμούς. Δὲν ἐνεπνεύσθη ποτὲ ἀπὸ κομματικὰ ἐλατήρια ἡ ἰδική μας πολιτική, τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος. Ἐνεπνεύσθη πάντοτε ἀπὸ ἐθνικὰ ἐλατήρια. Μόνον ἡ πολιτικὴ τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐπιστεύομεν καὶ ἐξακολουθοῦμεν νὰ φρονοῦμεν, ἠμπορεῖ νὰ ὁδηγήσῃ τελικῶς εἰς ὁριστικὴν εὐόδωσιν. Μὲ ὀλιγοπιστίαν κανεὶς ἀγὼν ἐλευθερίας δὲν ἠμπορεῖ νὰ εὐοδοθῇ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἀλλὰ δὲν ἐξεπληρώσαμεν μόνον τὸ ἐθνικόν μας καθῆκον μὲ τὴν σημαίαν τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος. Ὠφελήσαμεν τὸν ἀγῶνα. Ὑπενθυμίζω τὴν ἔκθεσιν Ἄρμουρ, ὁ ὁποῖος, ἀντικειμενικὸς παρατηρητής, διεπίστωσεν ὅτι ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ Κυβέρνησις ἀναγκάζεται νὰ ἀκολουθῇ καὶ αὐτὴ ἀδιάλλακτον πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Καὶ εἴμεθα ὑπερήφανοι δι’ αὐτὴν τὴν διαπίστωσιν καὶ θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς ἂν συνέβαινε μέχρι τέλους. Μὲ τὴν ἀδιάλλακτον αὐτὴν πολιτικὴν δὲν ὑπηρετοῦμεν ἡμεῖς κομματικὰ συμφέροντα. Βλάπτομεν τὰ κομματικά μας συμφέροντα. Ἐδώσαμεν καὶ δίδομεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅπως συνέβη μὲ τὸν σημερινὸν Ἕλληνα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν προγενεστέραν Σύνοδον, ἐδώσαμεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ: «Ἐὰν ἀρνῆσθε εἰς ἡμᾶς τὴν ἱκανοποίησιν τῶν αἰτημάτων, πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι ἔπειτα ἀπὸ ἡμᾶς ἔρχονται ἄλλοι, περισσότερον ἀδιάλλακτοι, μὲ τοὺς ὁποίους δὲν θὰ ἠμπορέσητε νὰ εὕρητε συνεννόησιν». Ἰδού, ὅτι δίδομεν ἐπιχείρημα ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους καὶ πρὸς ζημίαν μας, ἀλλὰ προσφέρομεν εὐχαρίστως αὐτὴν τὴν ζημίαν μας εἰς τὸν βωμὸν τοῦ ἐθνικοῦ μας καθήκοντος. (Χειροκροτήματα ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Καὶ προσφέρομεν ἀκόμη ἐνίσχυσιν τῆς κομματικῆς θέσεως τῆς Κυβερνήσεως. Μᾶς λέγουν — καὶ τὸ ἠκούσαμεν καὶ ἡμεῖς ἀπὸ τοὺς συμμάχους καὶ φίλους μας — ὅτι εἴμεθα ἀνοικονόμητοι μὲ τὰς ἀξιώσεις μας. Καὶ προτιμῶμεν νὰ εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ἀνοικονόμητοι καὶ ἄλλοι νὰ οἰκονομοῦνται, ἀλλὰ νὰ ὑπηρετοῦμεν τὸ Ἔθνος. (Γέλωτες καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἐχαρακτηρίσθη ἡ ἰδική μας πολιτικὴ ρωμαντική. Ἀλλὰ εἴχομεν πλήρη ἐπίγνωσιν ἔκτοτε ὅτι ἡ πολιτικὴ ἡ ἰδική μας ἐνῷ ἐθεωρεῖτο ρωμαντική, ἦτο ταὐτοχρόνως ρεαλιστική. Ὅταν τὴν 21ην Μαΐου 1956 εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, εἶχον διακηρύξει: «Ἂν ὁ ἰδεαλισμὸς ἐπιβάλλῃ ἀσχέτως πρὸς τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ ἀποτελέσματος τὴν συνέχισιν τοῦ ἀγῶνος, συμβαίνει ἕνα ἀληθινὸν εὐτύχημα εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν. Εἶναι ἐπίσης καὶ ρεαλισμὸς ἡ συνέχεια τοῦ ἀγῶνος. Εἰς καμμίαν ἀπὸ τὰς περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας ὁ Ἑλληνισμὸς εἶπεν τὸ ἱστορικὸν «ὄχι», εἰς καμμίαν δὲν ἦσαν οἱ κίνδυνοι ὀλιγώτεροι καὶ αἱ ἐλπίδες περισσότεραι ἀπὸ ὅσον συμβαίνει σήμερον μὲ τὸν ἀγῶνα τῆς Κύπρου». Ὑπεστηρίξαμεν ἔκτοτε ὅτι ὁ χρόνος λειτουργεῖ ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ ἡ πορεία τῆς ἱστορίας ἐπεβεβαίωσε τοῦ λόγου μας τὸ ἀληθές. Ὑπεστηρίξαμεν ὅτι τὸ ρεῦμα τῆς ἐλευθερίας πορεύεται ἀκατάσχετον εἰς τοὺς καιρούς μας καὶ τελικῶς οἱ λαοὶ θὰ μᾶς βοηθήσουν. Καὶ εἰς τὴν πίεσιν τῶν λαῶν θὰ ὑποκύψουν αἱ Κυβερνήσεις. Ἠκούσθη ἐσχάτως ἡ μεγάλη φωνὴ τῆς Πανεργατικῆς Συνομοσπονδίας τῆς Ἀμερικῆς ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἐπανελήφθη τὸ κήρυγμα τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Ἀλλὰ ἦλθε τελικῶς καὶ ἡ μεγάλη ἱστορικὴ ἀπόφασις τοῦ Ἐργατικοῦ Συνεδρίου εἰς τὸ Μπράϊτον. (Χειροκροτήματα). Πάντοτε εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ὁ εὐγενὴς Βρεταννικὸς λαὸς δὲν ἐκφράζεται πιστῶς ἀπὸ τὴν σημερινὴν Συντηρητικὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ἔχομεν καμμίαν ἁρμοδιότητα καὶ καμμίαν ἐπιθυμίαν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικὴν ζωὴν ἄλλης χώρας. Ἀλλὰ τὸ θέμα τῆς Κύπρου εἶναι θέμα γενικόν. Τὸ θέμα τῆς Κύπρου, τὸ θέμα τῆς ἐλευθερίας, τὸ θέμα τῆς δικαιώσεως τῶν ἰδανικῶν τοῦ μεγάλου πολέμου καὶ τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, εἶναι θέμα παγκόσμιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ δικαιούμεθα καὶ ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν γνώμην. Ἀντλοῦντες ἐκεῖθεν τὸ δικαίωμα καὶ τὸ χρέος νὰ ἔχωμεν γνώμην, ἀπευθυνόμεθα πρὸς τὸν λαὸν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, ἀπευθυνόμεθα πρὸς τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Βρεταννικοῦ λαοῦ καὶ τοῦ ἐκφράζομεν τὸν θαυμασμὸν καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, (χειροκροτήματα), διότι ἀπεδείχθη ἄξιον τῶν εὐγενεστέρων παραδόσεων τοῦ Βρεταννικοῦ λαοῦ, ἄξιον νὰ ἀποτελῇ ὄχι τὸ παρελθόν, ἀλλὰ τὸ μέλλον. (Χειροκροτήματα). Ἀνέκαθεν εἴμεθα βέβαιοι δι’ αὐτὴν τὴν πορείαν τῆς ἱστορίας. Ὁμιλοῦντες τὴν 8ην Ἰουνίου 1956 ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, εἴχομεν εἴπει: «Ὀφείλομεν νὰ καταγγείλωμεν τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν καὶ ὄχι τὸν Βρεταννικὸν λαόν, διότι ὅταν ἔχωμεν τὴν συμπαράστασιν τοῦ Φιλελευθέρου Κόμματος, ὅταν ἔχωμεν τὴν συμπαράστασιν τοῦ μεγάλου Ἐργατικοῦ Κόμματος, θὰ ἀπετέλει βαρύτατον πολιτικὸν σφάλμα καὶ ταυτοχρόνως θὰ ἦτο ἄδικος πρᾶξις ἐὰν ἐστρεφόμεθα ἐναντίον τοῦ λαοῦ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Χθὲς ἀκόμη, δημοψήφισμα εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν ἐπεβεβαίωσεν ὅτι ἡ πλειοψηφία τοῦ Βρεταννικοῦ λαοῦ εὑρίσκεται παρὰ τὸ πλευρόν μας. Ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀπευθύνομεν πρὸς τὴν πλειοψηφίαν αὐτὴν χαιρετισμὸν ἐλευθερίας καὶ εὐγνωμοσύνης. Εἴμεθα εὐτυχεῖς, διότι αἱ παλαιαὶ παραδόσεις, αἱ φιλίαι, αἱ συμμαχίαι τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν Βρεταννῶν ἐπιβεβαιώνονται ἀκόμη καὶ σήμερον. Καὶ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι τὸ σημερινὸν 51%, ὅπως διεπιστώθη ἀπὸ τὴν γενομένην στατιστικὴν ἔρευναν, θὰ γίνῃ συντόμως μεγάλη πλειοψηφία, εἰς τρόπον ὥστε ἀπὸ κοινοῦ μίαν ἡμέραν νὰ ἑορτάσωμεν τὴν ἐλευθερίαν, ἡ ὁποία θὰ εἶναι χαρὰ διὰ τὴν Κύπρον καὶ τιμὴ διὰ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν. Ἔκτοτε ἐπιστεύσαμεν εἰς αὐτὴν τὴν πορείαν τῆς ἱστορίας. Καὶ ἦλθεν ἡ μεγάλη ἐπαλήθευσις εἰς τὸ Συνέδριον τοῦ Μπράϊτον. Ἐπανελήφθη ἡ ἀπόφασις τοῦ 1955. Ἡ ἀπόφασις εἶναι κατηγορηματική. Κατεβλήθησαν προσπάθειαι νὰ ἐλαττωθῇ ἡ σημασία της καὶ αἱ προσπάθειαι αὗται ὡδήγησαν εἰς μίαν νέαν ἀντίδρασιν τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, ὁ Πρόεδρος τοῦ ὁποίου διεκήρυξεν, ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Μπράϊτον δεσμεύει τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα διὰ τὸ μέλλον. (Χειροκροτήματα). Θὰ ἀναγνώσωμεν τὰς σχετικὰς περικοπὰς τοῦ Συνεδρίου τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν δόξαν διὰ τὸν λαὸν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ παρηγορίαν διὰ τὸν ἐλεύθερον κόσμον. Εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἀπὸ τὴν παράταξιν τοῦ ἐλευθέρου κόσμου ἔφθαναν ἀπογοητεύσεις, εἰς τρόπον ὥστε οἱ ἐλεύθεροι ἄνθρωποι νὰ ἀμφιβάλλουν, ἐὰν τὰ ἰδεώδη τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς δικαιοσύνης ἐπιζοῦν εἰς τὸν μεταπολεμικὸν κόσμον, ἦλθεν αὐτὴ ἡ μεγάλη ἀπόφασις, ἡ ὁποία δὲν προσφέρει μόνον μίαν τοπικὴν ἱκανοποίησιν εἰς τὴν Κύπρον καὶ τὴν Ἑλλάδα, ἐνισχύει μίαν μεγάλην ἐλπίδα ὅτι ὁ κόσμος θὰ ζήσῃ εἰς τὸ μέλλον κάτω ἀπὸ τὴν σημαίαν τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς δικαιοσύνης. «Ἡ κυρία Μπάρμπαρα Κάσλ, λέγει ἡ ἀνακοίνωσις τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, μέλος τοῦ ἀγγλικοῦ Κοινοβουλίου, ὡμίλησεν ἐξ ὀνόματος τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Κόμματος καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι «τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1955 τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα προέβη εἰς σαφῆ δήλωσιν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀκολουθητέαν πολιτικήν, διὰ τῆς ὁποίας ἐκαλεῖτο ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις νὰ παράσχῃ σταθερὰν ἐγγύησιν περὶ παροχῆς δημοκρατικῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς χρονικῆς περιόδου, διὰ κοινῆς συμφωνίας, κατοχυρουμένων ταὐτοχρόνως τῶν δικαιωμάτων τῆς μειοψηφίας. Αὐτή, εἶπεν, παραμένει ἡ πολιτικὴ τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος διὰ τὴν Κύπρον, χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑποστῆ καμμίαν μεταβολήν». Καὶ εἰς τοὺς «Τάϊμς» τοῦ Λονδίνου ἐδημοσιεύθη ἡ περίληψις ἡ αὐθεντικὴ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ κυρία Μπάρμπαρα Κάσλ, ἀπαντῶσα ἐξ ὀνόματος τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐπιτροπῆς, εἶπεν, ὅτι τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα δὲν ὁμιλεῖ ὅπως οἱ Συντηρητικοὶ «περὶ ἀορίστου μέλλοντος» περὶ «τελικοῦ σκοποῦ» λέγεται τοῦτο εἰς τὴν διάλεκτον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δὲν ὁμιλεῖ «περὶ ἀορίστου μέλλοντος». Ἡ προσεχὴς Ἐργατικὴ Κυβέρνησις θὰ ὁλοκληρώσῃ τὴν ἐλευθερίαν τῆς Κύπρου κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς κυβερνητικῆς της θητείας, καὶ δὲν περιλαμβάνει τὸν διαμελισμὸν εἰς τὸν ὑπ’ αὐτῆς διδόμενον ὁρισμὸν τῆς δημοκρατικῆς αὐτοδιαθέσεως. Δὲν ἔχομεν τὴν πρόθεσιν νὰ διατηρήσωμεν τὴν Κύπρον εἰς διαρκῆ κρίσιν, ἔχομεν ἀποκάμει ἐξ αὐτῆς, προσέθεσεν ἐν μέσῳ ἐπευφημιῶν, τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος. Καὶ συνοψίζει: «Η κυρία Μπάρμπαρα Κάσλ, μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, ὁμιλοῦσα ἐξ ὀνόματος τῆς Ἐθνικῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐπιτροπῆς, παρέσχε τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι ἡ Ἐργατικὴ Κυβέρνησις θὰ φέρῃ τὴν ἐλευθερίαν εἰς τὴν Κύπρον καὶ δὲν ἀντιμετωπίζεται ὁ διαμελισμὸς τῆς νήσου». Ἰδοὺ ἡ ἀπόφασις. Διετυπώθησαν ἐπιφυλάξεις διὰ τὴν δικονομίαν. Τάχα, δὲν ὁρίζει ἀκριβῶς τὸν χρόνον, δὲν ὁρίζει ἀκριβῶς τὴν διαδικασίαν.... Ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔθετον ὑπὸ ἀμφισβήτησιν αὐτὴν τὴν οὐσίαν τοῦ μεγάλου σκοποῦ, ἀνεζητήθη ἔπειτα ὅλη ἡ ὀρθογραφία τῆς δικονομίας. Τὸ μέγα θέμα, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐργατικοῦ Συνεδρίου τοῦ Μπράϊτον εἶναι, ὅτι ἡ αὐτοδιάθεσις καὶ Ἕνωσις, ὅπως διατυποῦται εἰς ἄλλην περίληψιν τῶν πρακτικῶν, ἡ αὐτοδιάθεσις καὶ Ἕνωσις εἶναι γραμμὴ πολιτικὴ τοῦ Κόμματος τῶν Ἐργατικῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ μεγάλη ὑπόσχεσις, τὴν ὁποίαν ἔχομεν καὶ τῆς ὁποίας τὴν πραγματοποίησιν μετὰ πεποιθήσεως ἀναμένομεν. Καὶ διὰ τοῦτο ὅταν οἱ μεγάλοι μας φίλοι καὶ σύμμαχοι μᾶς ἠρώτων εἰς τὸ παρελθὸν καὶ μᾶς ἔλεγον, διατὶ ἐπιμένετε εἰς αὐτὴν τὴν ἀνένδοτον στάσιν, τοὺς ἐδίδομεν τὴν ἀπάντησιν, ὅτι περιμένομεν τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα καὶ ἐκεῖνοι ἠμφισβήτουν τὴν ἀπάντησιν. Σήμερον, ὅταν συναντώμεθα, ἐπαναλαμβάνουν ἐκεῖνοι τὴν ἀπάντησιν: Περιμένετε τώρα τὸ Ἐργατικὸ Κόμμα. Καὶ ἀπαντῶμεν: Δικαιούμεθα εἰς τὰς προβλέψεις μας. Πράγματι τὸ Ἔθνος ἀναμένει τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα. Ἐλπίζομεν μάλιστα ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἔχωμεν πολὺ ἐνωρίτερον τὴν ἐλευθερίαν, διότι ἡ μεγάλη κατηγορηματικὴ αὐτὴ ἀπόφασις ἀσκεῖ ἀναδρομικὴν ἐπιρροήν. Ὅταν ὅλοι γνωρίζουν καὶ οἱ μεγάλοι μας Ἀμερικανοὶ φίλοι καὶ Συντηρητικὴ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ ἐλευθερία τῆς Κύπρου, ἡ αὐτοδιάθεσις, ἡ ὁποία περιλαμβάνει καὶ τὸ δικαίωμα τῆς Ἑνώσεως, ἔρχεται, θὰ ἀναγκασθοῦν νὰ σκεφθοῦν, ὅτι ἀποτελεῖ μωρίαν οἱαδήποτε παρέλκυσις. Αὐτὴ εἶναι, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἡ δικαίωσις τῆς πολιτικῆς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δὲν ζητοῦμεν δι’ αὐτὴν τὴν δικαίωσιν εὔσημα. Μᾶς ἀρκεῖ ἡ μεγάλη ἱκανοποίησις ὅτι ἡ πορεία τῆς ἱστορίας δικαιώνει τὰς ἰδικάς μας προβλέψεις. Μᾶς ἀρκεῖ ἡ βαθεῖα πεποίθησις, ὅτι ἐγγίζει ἡ χαρμόσυνος ἡμέρας τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς Ἑνώσεως. Ἀλλὰ τώρα, ποὺ ἀπεδώσαμεν τὴν τιμήν, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, καὶ εἰς τὸν μεγάλον λαόν της, ἦλθεν ἡ ὥρα νὰ διακηρύξωμεν μίαν ἄλλην μεγάλην ἀλήθειαν: ὅτι ὅσα συμβαίνουν, δὲν συμβαίνουν αὐτομάτως. Συμβαίνουν διότι ὑπάρχει εἰς τὴν μεγαλόνησον ἕνας ἡρωϊκὸς λαός, ὁ ὁποῖος ἀγωνίζεται καὶ ἐπιβάλλει τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ἐλευθερίας. (Χειροκροτήματα). Εἰς αὐτὸν ἀνήκει ἡ μεγάλη τιμή, εἰς αὐτὸν τὸν ἀγωνιζόμενον λαὸν καὶ τοὺς ἀξίους ἡγέτας του. Εἰς τὸν ἄξιον Ἐθνάρχην Μακάριον. Εἰς τοὺς ἀξίους συνεργάτας καὶ συνεξορίστους του. Καὶ εἰς τὸν ἄξιον στρατιώτην Διγενῆν, ὁ ὁποῖος, μονομαχήσας ἐπὶ διετίαν μὲ τὸν Χάρτιγκ τὸν ἔτρεψεν εἰς φυγήν. (Χειροκροτήματα). Πρὸς ἐκείνους ἐκφράζομεν τιμὴν καὶ εὐγνωμοσύνην. Καὶ ὑποκλινόμεθα μὲ βαθυτάτην εὐλάβειαν, μὲ θαυμασμὸν καὶ μὲ ὑπερηφάνειαν ἐνώπιον τῆς μνήμης τῶν ὡραίων ἐφήβων, οἱ ὁποῖοι, μὲ μειδίαμα εἰς τὰ χείλη, ἀντίκρυσαν τὰς ἀγχόνας καὶ ἐπεβεβαίωσαν τὴν αἰωνιότητα τῆς Ἑλλάδος. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Ἀλλὰ ἐὰν ὁ ἀγὼν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ἔφερε σήμερον τὸ εὐτυχὲς αὐτὸ ἀποτέλεσμα, θὰ ἀπετέλει πλάνην ἐὰν ἐνομίζομεν ὅτι δικαιούμεθα νὰ ἐπαναπαυθῶμεν. Μέχρι τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ Ἕνωσις, οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποστῇ τοῦ ἀγῶνος. Ὁ ἀγὼν ὡδήγησε σήμερον εἰς αὐτὴν τὴν πρόοδον, ἡ συνέχεια τοῦ ἀγῶνος θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν πλήρη εὐόδωσιν. Καὶ ἐκεῖναι, αἱ λεπτομέρειαι τῆς δικονομίας, περὶ τῶν ὁποίων γίνεται λόγος, καὶ αἱ ἄλλαι ἐνδεχόμεναι δυσχέρειαι, ὅλα θὰ σαρωθοῦν ἀπὸ τὴν πνοὴν τοῦ μεγάλου ἀγῶνος, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως: ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἀγών, ὅτι θὰ λήξῃ ἡ ὀλιγοπιστία, ὅτι θὰ ἐγκαταλειφθῇ τὸ πνεῦμα τοῦ συμβιβασμοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο, μὲ τὴν εὐκαιρίαν τῆς σημερινῆς συζητήσεως τοῦ θέματος, θεωρῶ χρέος νὰ κηρύξω καὶ πάλιν τὴν ἀνάγκην τῆς ἀνενδότου συνεχείας τοῦ ἀγῶνος. Καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς οὐδὲν ἐνδιάμεσον στάδιον νὰ πανηγυρίσωμεν, εἰς οὐδὲν ἀπολύτως, παρὰ μόνον εἰς τὸ τελικὸν στάδιον. Ἕως τότε θὰ ἀναμένωμεν, θὰ διαμαρτυρώμεθα, θὰ μαχώμεθα, διὰ νὰ νικήσωμεν. Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐπιθυμῶ, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, νὰ προβῶ καὶ πάλιν εἰς μίαν πρότασιν. Ὀφείλομεν νὰ ἀνταποκριθῶμεν καὶ ἡμεῖς, ὡς Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ μεγάλου μας καθήκοντος, τῆς ἀμερίστου ἠθικῆς συμπαραστάσεως πρὸς τοὺς μεγάλους ἀγωνιστάς. Καὶ εἷς ὑπάρχει σήμερον τρόπος, ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ ἐπιβεβαιώσῃ τὴν ἀμέριστον ἠθικήν της συμπαράστασιν. Νὰ ἐκδώσωμεν ψήφισμα μὲ τὸ ὁποῖον νὰ διακηρύττωμεν ὅτι «ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία εἶναι ὁμόθυμος καὶ ἐγκρίνει μόνον πολιτικὴν αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας». Ἄλλωστε, ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἀπεδέχθη αὐτὴν τὴν πρότασιν. Ἐλπίζω, ὅμως, νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι, ἐπὶ τέλους, αἱ σημεριναὶ περιστάσεις ἐπιβάλλουν αὐτὸ τὸ ψήφισμα. Ὅταν τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, διακηρύττῃ ὅτι ἐκδίδει ἀπόφασιν, ἡ ὁποία τὸ «δεσμεύει» διὰ τὸ μέλλον, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, σᾶς ἐρωτῶ: Σεῖς, θὰ διστάσητε νὰ ἐκδώσητε παρομοίαν ἀπόφασιν; Ἡ ὁποία νὰ δεσμεύῃ καὶ σᾶς καὶ ἡμᾶς καὶ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος, πρὸς συνέχισιν τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος τῆς αὐτοδιαθέσεως; (Χειροκροτήματα). Εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ εἶναι ὁμόφωνος ἡ ἀποδοχή, διότι τὸ ψήφισμα ἔχει ἔννοιαν μόνον ὅταν εἶναι πανηγυρικὸν καὶ ὁμόφωνον. Σήμερον ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος ἀποτελεῖ μέγα ἐπιχείρημα τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς πᾶσαν περίπτωσιν δικαιοῦται, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι τὸ πράττει, δικαιοῦται νὰ εἴπῃ: «Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ζητήσωμεν ὀλιγώτερα, ἀπ’ ὅσα δίδει τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα, τὸ ὁποῖον αὔριον πρόκειται νὰ εἶναι ἡ Κυβέρνησις τῆς Μεγάλης Βρεταννίας». Θέλομεν νὰ τῆς προσφέρωμεν καὶ ἕνα ἀκόμη μέγα ἐπιχείρημα. Νὰ λέγῃ: «Οὔτε ὀλιγώτερα ἀπὸ τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν, οὔτε ὀλιγώτερα μᾶς ἐπιτρέπει νὰ δεχθῶμεν ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή». Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, χαιρετίζων αὐτὸ τὸ εὐχάριστον στάδιον τοῦ μεγάλου θέματος, ἐλπίζω καὶ εὔχομαι τοῦ λοιποῦ, ἡ περίοδος τῆς ὀλιγοπιστίας νὰ λήξῃ, τὸ πνεῦμα τοῦ συμβιβασμοῦ νὰ ἐγκαταλειφθῇ καὶ νὰ πορευθῶμεν ὁμόφωνοι εἰς τὸν ἀνένδοτον ἀγῶνα. Καὶ εἰς αὐτὸν τὸν ἀνένδοτον ἀγῶνα ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ ἐπιβεβαιώσῃ τὴν ἠθικήν της συμπαράστασιν μὲ τὸ ὁμόφωνον ψήφισμα ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§6Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, τὸν παρελθόντα Μάρτιον, ὅταν μὲ τὴν ἀπόφασιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἐσημειώθη εἷς πραγματικὸς σταθμὸς εἰς τὴν πορείαν τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ μας θέματος, συμπεριφερόμενος, πάντοτε, μὲ σεβασμὸν πρὸς τὸ Σῶμα καὶ ἐπιθυμῶν νὰ τὸ ἐνημερώσω, ἦλθον ἀμέσως ἅμα τῇ ἀφίξει μου, πυρέσσων καὶ ἀσθενῶν καὶ παρεκάλεσα νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ προβῶ εἰς τὰς σχετικὰς ἀνακοινώσεις. Ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔλαβε, τότε, τὴν πρωτοβουλίαν καὶ ἐχρησιμοποίησε τὴν μέθοδον τῆς διατυπώσεως μομφῆς, διὰ νὰ καταστῇ ἀδύνατος ἡ ἐνημέρωσις τοῦ Σώματος ἐπὶ ἓν πενθήμερον καὶ διὰ νὰ διεξαχθῇ μία ὀξυτάτη συζήτησις. Ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου του ηὐχήθη νὰ μετεκπαιδευθῶμεν. Ἐκπαιδευόμεθα, λοιπόν, καὶ ἡμεῖς καὶ ἀκολουθοῦμεν τὴν τακτικὴν τὴν ὁποίαν μᾶς ἐδίδαξε πρὸ 7μήνου, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπῆρχε πολὺ μεγαλυτέρα ἀνάγκη ἐνημερώσεως, διότι ἦτο πρόσφατος ἡ ἀπόφασις τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Δὲν νομίζω, λοιπόν, ὅτι εὐσταθεῖ κατηγορία, διότι δὲν ἐνημερώνομεν τὸ Σῶμα. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐντελῶς ἀντίθετον τακτικὴν ἠκολουθήσαμεν. Ἠσχολήθη καὶ πάλιν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων μὲ τὸ θέμα τῶν φακέλλων. Δὲν νομίζω ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ἀπασχολήσω μὲ αὐτὰ διὰ μακρῶν. Ἀρκοῦμαι νὰ εἴπω ὅτι, δὲν εἶναι ἀληθὲς ὡς ἐλέχθη, ὅτι μερικαὶ μόνον χῶραι δὲν ἐνημερώνουν ἐπὶ τῶν φακέλλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἢ ἄλλους παράγοντας. Τοῦτο εἶναι γενικὸς κανὼν εἰς ὅλας τὰς χώρας. Καὶ ἡ εὐμενεστέρα περίπτωσις εἶναι ἡ περίπτωσις τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνημεροῦται ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπὶ ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν περίοδον, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκείνη ἦτο εἰς τὴν Ἀρχήν. Βεβαίως τιμῶμεν τοὺς δημοκρατικοὺς θεσμοὺς ἀλλὰ δὲν εἴμεθα μόνον ἡμεῖς οἱ μόνοι ἔχοντες δημοκρατικοὺς θεσμούς. Εἶναι καὶ ἄλλοι καὶ κάτι γνωρίζουν καὶ αὐτοὶ διὰ τὴν ἄσκησιν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ὅταν δὲν δέχωνται νὰ δίδουν καὶ εἰς ἄλλους παράγοντας, πλὴν τῶν ὑπευθύνων, τὰ κείμενα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων ἐκτίθενται καὶ μυστικὰ ξένων Κυβερνήσεων καὶ λεπτότατοι ἑλιγμοὶ καὶ χειρισμοί. Πολλῷ μᾶλλον τοῦτο ἰσχύει διὰ τὴν περίπτωσιν τὴν ἰδικήν μας, ὁπότε διεξάγει ἡ Ἑλλὰς τὴν δυσχερεστέραν διπλωματικὴν μάχην, ποὺ διεξήγαγε ποτέ, διότι τὴν διεξάγει ἐναντίον τῶν συμμαχιῶν μας, εἰς τὰς ὁποίας ἐν τούτοις παραμένει πιστή. Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς δὲν θὰ ἦτο δυνατόν, ἔγγραφα ἀφορῶντα τόσον λεπτὰ καὶ τόσον σοβαρὰ θέματα, νὰ τίθενται εἰς τὴν διάθεσιν καὶ τῶν σεβαστοτέρων παραγόντων, πλὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀπολύτως ὑπεύθυνοι. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐπειδὴ τὸ σύστημα αὐτὸ ἴσχυσεν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀναλαμβάνω πλήρη τὴν εὐθύνην τῆς εἰσηγήσεως τοῦ μέτρου καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει πλήρως τὴν εὐθύνην ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ τὴν τοιαύτην στάσιν της διὰ τῆς ὁποίας πιστεύει ὅτι κατοχυρώνει τὴν σοβαρότητα τῆς Ἑλληνικῆς διπλωματίας καὶ τὴν δυνατότητα τῆς ἀσκήσεως μιᾶς σοβαρᾶς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἰσχυρίσθη, ὅτι ἀκολουθοῦμεν μίαν πολιτικὴν συμβιβασμοῦ, ὅτι ἀρχίζομεν μὲ θάρρος καὶ ἐγκαταλείπομεν τὸ θάρρος εἰς τὸν δρόμον. Καὶ εἶπε: Δὲν θὰ στηριχθῶ εἰς εἰκασίας ἀλλὰ θὰ ἀναφέρω κείμενα. Καὶ εἶπεν ἀκόμη, ὅτι στερούμεθα μαχητικότητος. Καὶ ὅτι ἄνευ μαχητικότητος δὲν διεξάγεται τοιοῦτος ἀγών. Λυποῦμαι νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι ὑπῆρξεν ἀτυχὴς ἡ σκέψις του, νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰς συζητήσεις εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη πρὸ ὀλίγων ἑβδομάδων, διὰ νὰ συναγάγῃ τοιαῦτα συμπεράσματα. Εὔλογος ἡ προσπάθεια νὰ μειώσῃ τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν καὶ εἰς τὴν Γενικὴν Ἐπιτροπήν. Διότι, ἡ ἐντύπωσις ὑπῆρξεν ἀρίστη κατὰ τὴν γενικὴν ἀναγνώρισιν ὑπὲρ τῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Δι’ αὐτὸ καὶ καταβάλλεται προσπάθεια νὰ μειωθῇ ἡ ἐντύπωσις. Καὶ θὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς ἰσχυρισμούς, τοὺς ὁποίους οὕτως προέβαλεν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων διὰ συγκεκριμένων παραδειγμάτων. Ὁ συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τοῦ διεβίβασα διὰ τοῦ ἀγαπητοῦ κ. Θ. Τσάτσου, ὁ ὁποῖος ἦλθε νὰ μοῦ ζητήσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως. Εἶπον, καὶ ἀσφαλῶς τοῦ μετεδόθη, ὅτι εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη μόνον ἡ Γενικὴ Συνέλευσις, μᾶλλον ἡ Ὁλομέλεια καὶ ἡ Πρώτη Πολιτικὴ Ἐπιτροπή, ἐκδίδουν λεπτομερῆ πρακτικά. Ὅλαι αἱ ἄλλαι Ἐπιτροπαὶ ἐκδίδουν πρακτικὰ περιληπτικά, τόσον περιληπτικά, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν δι’ αὐτῶν νὰ συνάγωνται συμπεράσματα καὶ νὰ διατυποῦνται κατηγορίαι. Καὶ ἦλθε μὲ ἕνα τοιοῦτον πρακτικὸν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ κατηγορήσῃ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπὶ ἐλλείψει μαχητικότητος, ὅταν καὶ ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τὰ ὁποῖα ἐτηλεγράφουν Ἕλληνες δημοσιογράφοι, μὴ ἀνήκοντες εἰς τὴν Κυβέρνησιν, φαίνεται, ὅτι τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἦσαν ἀσυγκρίτως περισσότερα ἀπὸ ὅσα ἔγραψαν τὰ περιληπτικὰ πρακτικά. Μὲ κατηγόρησεν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι, ὅταν ὁ κ. Λόϋντ προσεπάθησε νὰ διακωμῳδήσῃ μίαν τῶν κατηγοριῶν ποὺ διετύπωσεν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος ἐγὼ ἐσιώπησα. Ἐάν, κύριοι, ἐρωτήσητε οἱονδήποτε τῶν Κυπρίων παραγόντων, οἱ ὁποῖοι ἦσαν παρόντες κατὰ τὴν συζήτησιν, ἢ οἱονδήποτε ἄλλον, ὁ ὁποῖος ἦτο ἐκεῖ παρών, ἐὰν ἀνοίξητε οἱανδήποτε ἐφημερίδα ἐκείνων τῶν ἡμερῶν, θὰ ἴδητε, ὅτι οἱ Ἕλληνες ἀνταποκριταὶ ἐτηλεγράφησαν καὶ οἱ πάντες ἤκουσαν, ὅτι ὄχι μόνον ἀπήντησα, ἀλλ’ ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἐπίθεσίν μου ὑπῆρξα ὀξὺς καὶ κατὰ τὴν ἀντεπίθεσίν μου ὀξύτερος. Νομίζω ὅτι ὑπῆρξε πλήρης ἡ ἀπάντησις εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας. Καὶ διὰ μὲν τὴν ἐπίθεσιν, μὲ τὴν ὁποίαν ἤνοιξα τὴν συζήτησιν, σᾶς λέγω ὅτι ἐχαρακτηρίσθην, καὶ δὴ ἀπὸ τοὺς φίλους, ὡς πλέον τοῦ δέοντος μαχητικός, ἰδίως εἰς τὸ ζήτημα τῶν βασανιστηρίων Ὡς πρὸς δὲ τὸ ἐπεισόδιον μετὰ τοῦ κ. Λόϋντ, νομίζω, ὅτι ἐφ’ ὅσον διετυπώθη ἡ ἄδικος αὐτὴ κατηγορία, εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω ἐντὸς δύο λεπτῶν, τί ἀκριβῶς συνέβη. Εὐχαρίστως πληροφορῶ τὸν κ. συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ νὰ μὲ διαψεύσῃ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας παρεπονέθη ὅτι ὡμίλησα περὶ βασανιστηρίων, διότι ὑπῆρξα ὀξύς. Ἐδήλωσε, ὅτι δὲν θέλει ὁ ἴδιος νὰ εἴπῃ τί κάμνομεν ἡμεῖς ἐν Κύπρῳ, τί βασανιστήρια κάμνουν οἱ Ἕλληνες, ἀλλὰ «θέλω — εἶπε —νὰ διαβάσω μίαν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν κατήγγειλεν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος διὰ νὰ δείξω ποία ἦτο ἡ ποιότης τῶν βασανιστηρίων». Καὶ ἐδιάβασα ἕνα κείμενο τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου εἰς τὸ ὁποῖον ἐλέγετο. Ὅτι μία γυναῖκα, κατὰ τὴν ἀνάκρισιν, ἐδάρη κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε τῆς ἔσπασε ἕνα δόντι. Καὶ ἐδήλωσεν ὁ κ. Λόϋντ ὅτι θὰ καταθέσῃ ἔνορκον βεβαίωσιν καὶ πιστοποιητικὸν ὀδοντιάτρου Ἕλληνος τῆς Λευκωσίας, ὅτι τὸ δόντι ἐξήχθη πρὸ 7ετίας καὶ ὅτι τὸ ἴδιον βεβαιώνει καὶ ἡ φερομένη ὡς παθοῦσα. Πράγματι, τότε, ἐδημιουργήθη μία ἐντύπωσις, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ διασκεδάσω, δυσάρεστος. Καὶ δευτερολογῶ ἀμέσως, διότι δὲν ἐσιώπησα, ὡς εἶπεν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, καὶ ὡς εἶναι φυσικὸν νὰ λέγουν τὰ περιληπτικὰ πρακτικά.

§7Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὸ λέγουν τὰ πρακτικά.

§8Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν δικαιοῦσθε, βάσει περιληπτικῶν πρακτικῶν, τὰ ὁποῖα σᾶς ἐγνωστοποίησα, ὅτι εἶναι περιληπτικά, νὰ διατυπώσητε κατηγορίας, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν μομφὴν καὶ αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς ἀπόλυτον ἀντίθεσιν μὲ τὴν πραγματικότητα.

§9Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐζητήσατε τὴν διόρθωσιν;

§10Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν χωρεῖ διόρθωσις.

§11Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἠμπορεῖ, τὸ ἀναγράφει τὸ Καταστατικόν.

§12Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἐζήτησα, λοιπόν, τὸν λόγον καὶ εἶπον τὸ ἑξῆς: Ἀντιλαμβάνομαι, ὅτι ὁ Ἄγγλος, συνάδελφός μου, ἐπιθυμεῖ νὰ ἀνταλλάξωμεν ρόλους καὶ νὰ γίνω ἐγὼ ὁ κατηγορούμενος καὶ ἐκεῖνος ὁ ἀθῶος, ὁ ὁποῖος θὰ κατηγορήσῃ καὶ ἐδήλωσα ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς ὅτι δέχομαι τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν ρόλων, διότι τότε θὰ γίνω ὁ κατηγορούμενος, ὁ ὁποῖος ζητεῖ νὰ ἐξετασθοῦν αἱ εἰς βάρος του κατηγορίαι, ἐνῷ ὁ κ. Λόϋντ θὰ εἶναι ὁ ἀθῶος, ὁ ὁποῖος δὲν δέχεται νὰ ἀποδειχθῇ ἡ ἀθωότης του. Καὶ προσέθεσα, ὡς πρὸς τὴν περίπτωσιν τοῦ ὀδόντος, ὅτι ἤμην εὐτυχὴς νὰ ἀκούσω τὸν κ. Λόϋντ νὰ ἐκφράζῃ τὴν πεποίθησίν του, ὅτι τοιαύτης φύσεως εἶναι τὰ καταγγελλόμενα βασανιστήρια, διότι, ἐὰν τοιαύτη εἶναι ἡ πεποίθησίς του, δὲν θὰ διστάσῃ νὰ δεχθῇ Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία θὰ ἐξετάσῃ τὰ ἐν Κύπρῳ βασανιστήρια. Ἀλλά, ἐπληροφόρησα ἀμέσως τὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι στοιχηματίζω ὡς πρὸς τὸ ὅτι ὁ κ. Λόϋντ δὲν θὰ ἐδέχετο Ἐπιτροπήν, διότι καὶ ἐὰν ἐδέχετο τὸ ἓν ἑκατοστὸν τῶν πειστηρίων, τὰ ὁποῖα τόσον δυσχερῶς εἴχομεν προμηθευθῆ, νὰ ἦσαν ὅπως τὸ δόντι, ἀλλὰ τὰ 99% θὰ ἦσαν ἀσφαλῶς τοιαῦτα, ὥστε θὰ τὸν ὑπεχρέωνον νὰ μὴ δεχθῇ ποτὲ Ἐπιτροπήν. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ σιωπὴ τοῦ Ἕλληνος Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ ὁποία ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἔλλειψις μαχητικότητος.

§13Α. ΖΑΚΚΑΣ. Αὐτὰ ἔπρεπε νὰ εἶχον γραφῆ εἰς τὰ πρακτικά.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ζάκκα, διακοπαὶ δὲν γίνονται εἰς τὸν Ὑπουργὸν Ἐξωτερικῶν. Σεῖς τὸ γνωρίζετε.

§15Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἀλλὰ αὐτά, κύριοι, καὶ ἄλλα τινὰ ἀποτελοῦν ἴσως τὴν συνήθη εἰς τὸν κ. συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων διάνθισιν τοῦ λόγου καὶ προτιμῶ νὰ μὴ ἀσχοληθῶ μὲ ἄλλας τοιαύτας διανθίσεις. Ἠσχολήθην μὲ μίαν διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι δὲν εὐσταθεῖ ἡ κατηγορία ἐλλείψεως μαχητικότητος, τὴν ὁποίαν οὐδὲ εἷς ἐκ τῶν παρόντων εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἠμφισβήτησε. Ἀντιθέτως οἱ πλέον ἁρμόδιοι μὲ συνεχάρησαν διὰ τὴν μεγάλην μαχητικότητα. Προτιμῶ, λοιπόν, νὰ μὴ ἀσχοληθῶ μὲ τὰς διανθίσεις αὐτάς, ἀλλὰ νὰ εἰσέλθω ἀμέσως εἰς ζητήματα οὐσίας. Διότι, ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων μᾶς ἐκατηγόρησεν, ὅτι ἔχομεν τὴν πρόθεσιν νὰ ἐφαρμόσωμεν συμβιβαστικὴν πολιτικήν. Εἶπεν ὅτι ὁ τίτλος τῆς προσφυγῆς μας ἦτο διπλοῦς, ὅτι εἴχομεν δύο τίτλους. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἡ προσφυγὴ ὑπεβλήθη ὑπὸ τὸν τίτλον: «Κύπρος– Παράγρ. Αʹ Αὐτοδιάθεσις, παράγρ. Βʹ Βασανιστήρια». Ἠθελήσαμεν νὰ τὴν ὑποβάλωμεν ὑπὸ τοιοῦτον τίτλον ἀφ’ ἑνὸς διὰ νὰ ἐξάρωμεν, ὅτι αἰτία τῆς ὑποθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις καὶ ἀφ’ ἑτέρου διὰ νὰ τονίσωμεν, ἐπίσης, τὸ ζήτημα τῶν βασανιστηρίων. Σκοπός, λοιπόν, τῆς διατυπώσεως ταύτης διὰ δύο παραγράφων, ἦτο ἡ ἔξαρσις τῶν δύο αὐτῶν σημείων. Ἀλλ’ ἐν τῇ προόδῳ τῆς συζητήσεως εἴδομεν ὅτι ἡ παράγρ. Βʹ ὑπῆρχε κίνδυνος νὰ μὴ ἐγγραφῇ. Οἱ ἀντιτιθέμενοι πρὸς ἡμᾶς εἶχον διεξαγάγει μίαν ἐκτεταμένην καὶ πειστικὴν προπαγάνδαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐκεῖνοι διαθέτουν πολὺ μεγαλύτερα μέσα καὶ εἶχε ἀσκηθῆ πίεσις ἐπὶ πλείστων Κυβερνήσεων νὰ καταψηφίσουν τὴν Βʹ παράγραφον. Ὑπῆρχεν ὁ κίνδυνος, ἂν τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ Βʹ παράγρ. νὰ καταψηφισθῇ, καὶ τότε, ὁπωσδήποτε θὰ ἀνεφέραμεν τὴν λέξιν «ὠμότητες — βασανιστήρια», ὁ Πρόεδρος θὰ μᾶς διέκοπτε καὶ θὰ μᾶς ἔλεγε ὅτι τοῦτο ἀπαγορεύεται, κατόπιν τῆς ψηφοφορίας, διὰ τῆς ὁποίας ἀπεκλείσθη τὸ ζήτημα τοῦτο. Δι’ αὐτὸ καὶ ὑποστηρίζω τὴν διατύπωσιν τὴν ἰδικήν μας — καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσω διατὶ — ἐπιμελῶς ἀπέφυγα νὰ προκαλέσω κατάληξιν τῆς συζητήσεως εἰς ψηφοφορίαν διὰ νὰ μὴ ὑποστῶ τὴν μεγάλην ζημίαν καὶ νὰ ἴδω ἀποκλειομένην τὴν συζήτησιν τῶν ὠμοτήτων. Διατὶ ὑπεστήριξα τὴν διατύπωσιν τὴν ἰδικήν μας, τὴν ὑπεστήριξα ὄχι μόνον διότι ἦτο ἰδική μας καὶ ἔπρεπε νὰ τὴν ὑποστηρίξω καὶ τὴν ὑπεστήριξα μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς, ἀλλὰ καὶ διότι ἐπεδίωκα νὰ ἐξάρω, ὡς εἶπον ὡρισμένα σημεῖα τῆς προσφυγῆς μας. Καὶ τὰ ὑπεστήριξα χρησιμοποιῶν πλεῖστα ἐπιχειρήματα καὶ ὄχι λέγων ὅτι ἀλλάσσει ἡ προσφυγή. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο. Καὶ ἡ λέξις τὴν ὁποίαν εἶδεν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὰ πρακτικά, ἡ λέξις «μπουλβερσὲ» σημαίνει περισσότερον ἀνακατεύω τὴν προσφυγὴν παρὰ χαλάω τὴν προσφυγήν.

§16Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀνατρέπει.

§17Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Τὸ τὶ σημαίνει τὸ μπολβερσὲ τὸ γνωρίζω, ὅσον καὶ ὁ κύριος συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων.

§18Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἀμφιβάλλομεν.

§19Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Καὶ σημαίνει ἀναμοχλεύω. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔχει τόσην σημασίαν. Πολὺ μεγαλυτέραν σημασίαν ἔχει τὸ τὶ εἶπον ὅλοι οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἐδέχθησαν τὴν προσφυγὴν ὑπὸ τὸν τίτλον τὸν Νορβηγικόν. Καὶ ὀφείλετε νὰ γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν τὴν 15μελῆ καὶ αὐτοὶ οἱ φανατικώτεροι τῶν φίλων μας, οἱ ὁποῖοι μᾶς ὑπεστήριζον σταθερῶς ἀπὸ τὸ 1954, μᾶς παρεκάλεσαν καὶ ἰδιαιτέρως καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν μᾶς ἀπηύθυνον ἔκκλησιν, νὰ μὴ ἐπιμείνωμεν νὰ μνημονεύσωμεν εἰς τὸν τίτλον τὴν λέξιν βασανιστήρια, ἐφ’ ὅσον ἠδυνάμεθα νὰ ἐξασφαλίσωμεν πλήρως τὴν συζήτησιν χωρὶς νὰ τὸ μνημονεύσωμεν. Εὑρέθησαν διὰ τὴν ἀποδοχὴν τῆς παραγράφου Βʹ εἰς δύσκολον θέσιν καὶ αὐτοὶ οἱ φίλοι μας, οἱ ὁποῖοι μᾶς ὑπεστήριζον ἀπὸ τοῦ 1954 σταθερῶς. Καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι ὅτι κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, ἡ ὁποία διεξήχθη ἐπὶ τῆς Νορβηγικῆς προτάσεως 11 ἐψήφισαν ὑπὲρ αὐτῆς, δύο ἀπέσχον καὶ δύο κατεψήφισαν. Ἰδοὺ ποία ἦτο ἡ δύναμις τοῦ νέου αὐτοῦ τίτλου, ὁ ὁποῖος καὶ κατὰ τὴν σκέψιν τῶν φίλων μας δὲν ἀπέκλεισε τὴν συζήτησιν οἱασδήποτε πλευρᾶς τοῦ Κυπριακοῦ.

§20Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§21Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ. Ἐφ’ ὅσον, λοιπόν, ὁ σκοπὸς τῆς προσφυγῆς ἦτο νὰ ἔχωμεν ἐγγεγραμμένην τὴν προσφυγὴν καὶ νὰ τὴν συζητήσωμεν ἀπὸ ὅλας αὐτὰς τὰς πλευράς, κατὰ ποίαν λογικὴν ὅταν ἐστάθμισα καὶ ἐσταθμίσαμεν ὅλοι ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ, ὅτι ὑπῆρχε κίνδυνος ὁ συνδυασμὸς τῶν ψήφων νὰ δώσῃ μίαν προσφυγὴν κολοβωμένην, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπω ὄχι; Θὰ ἐρριψοκινδύνευα τότε πράγματι νὰ ἔχω προσφυγὴν κολοβωμένην. Τώρα, ὅμως, δὲν δέχομαι ὅτι ἐκ τῆς ἀλλαγῆς τοῦ τίτλου δημιουργεῖται ὁ κίνδυνος ὅτι δὲν θὰ συζητηθοῦν ὅλαι αἱ πλευραί. Δὲν ἀντέχει τοῦτο εἰς καμμίαν λογικήν. Καὶ δι’ αὐτὸ εἴδατε καὶ τὴν ἔκφρασιν τῆς ἱκανοποιήσεως ὅλων τῶν ὑπευθύνων παραγόντων διὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν συνεζητήθη καὶ ἐπετεύχθη ἡ ἐγγραφὴ τοῦ Κυπριακοῦ. Σημειώνω ὅτι διὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ τίτλου ὑπάρχει ἡ ἰδία γνώμη καὶ τῶν ἀντιτιθεμένων εἰς ἡμᾶς ἀκόμη. Διότι, ὁμιλῶν εἰς τὴν Ὁλομέλειαν τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως ὁ Ἄγγλος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐδέχθη ὅτι δύνανται νὰ συζητηθοῦν ὅλαι αἱ πλευραὶ τοῦ ζητήματος. Ἰδοὺ πῶς ἐκολοβώσαμεν τὴν προσφυγήν μας. Ἀλλ’ εἶχε ἀκόμη τὴν ἀτυχῆ σκέψιν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, νὰ μὲ ἐπικρίνῃ, διότι δὲν ἀπέκλεισα ἀπὸ τὴν συζήτησιν τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον. Ἀτυχὴς ἡ σκέψις, κύριοι συνάδελφοι, διότι θὰ διέπραττον βαρύτατον σφάλμα ἐὰν τὸ ἐπεχείρουν. Ὅταν ἔχῃ κατὰ κἄποιον τρόπον δημιουργηθῆ ἡ ἐντύπωσις εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ὅτι εἶναι κατά τινα τρόπον ἐνδιαφερομένη μία χώρα πάντοτε ἀκούεται. Τὸ 1955 ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος ἐζήτησε νὰ ἀκουσθῇ καὶ ἠκούσθη. Τὸ 1956 ἠκούσθη, διότι ἦτο μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς. Τὸ 1956 ἦλθε πρὸς συζήτησιν τὸ θέμα τῆς Νέας Γουϊνέας καὶ ἐζήτησε νὰ ἀκουσθῇ ὁ Αὐστραλὸς ἀντιπρόσωπος μὲ τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἔχει γεωγραφικὸν ἐνδιαφέρον. Ἦτο θέμα μεταξὺ Ὁλλανδίας καὶ Ἰνδονησίας καὶ οὐδεὶς ἤγειρεν ἀντίρρησιν. Ἠθέλατε, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἐγείρω ἐγώ, διὰ νὰ προκαλέσω ψηφοφορίαν καὶ νὰ καθιερωθῇ διὰ ψηφοφορίας ἡ ἰδιότης τοῦ ἐνδιαφερομένου εἰς τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον; Εἰς αὐτὸ τὸ σφάλμα θὰ ὡδήγει ἡ λογικὴ τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Ἐπανέρχομαι εἰς ἕνα σημεῖον τὸ ὁποῖον ἐλησμόνησα νὰ ἀναφέρω ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ τίτλου.

§22Γ. ΤΡΟΥΛΛΙΝΟΣ. Διατὶ ἐδιχάσατε τὸν τίτλον;

§23Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὁ τίτλος ὑπὸ τὸν ὁποῖον ἐνεγράφη τὸ Κυπριακὸν ἐξησφάλισε τὴν συζήτησιν ἀπὸ ὅλας τὰς πλευράς. Σᾶς πληροφορῶ ὅτι δύο ἄλλα θέματα ἀνάλογα ἢ κἄπως ἀνάλογα, ἐνεγράφησαν ὑπὸ τὸν ἴδιον ἀκριβῶς τίτλον καὶ μάλιστα εἶχε ζητηθῆ νὰ ἐγγραφοῦν ὑπ’ αὐτὸν τὸν τίτλον. Τὸ θέμα τῆς Νέας Γουϊνέας ἐζητήθη νὰ ἐγγραφῇ ὑπὸ τὸν τίτλον «θέμα Γουϊνέας». Τὸ Ἀλγερινὸν θέμα τὸ ὁποῖον κύριοι, δὲν ὑπέγραψεν ἡ μικρὰ Ἑλλὰς ἀλλὰ ὑπέγραψαν 22 ἄλλαι χῶραι, ἐζητήθη νὰ ἐγγραφῇ ὡς τὸ θέμα τῆς Ἀλγερίας. Ἐνῷ καὶ ἐκεῖ οἱ Ἀλγερινοὶ ἰσχυρίζονται ὅτι ὑπάρχει θέμα ἀσυγκρίτως πολυαριθμοτέρων βασανιστηρίων. Διατὶ ἐζήτησα τὴν ἐγγραφὴν ὑπ’ αὐτὸν τὸν τίτλον. Διότι ἐγνώριζον ὅτι ἡ ἄλλη ἐγγραφὴ ὅπως τὴν ἐζητήσαμεν ἡμεῖς περιέκλειε κινδύνους. Ἡμεῖς, ὅμως, ἐζητήσαμεν μίαν ἄλλην ἐγγραφὴν ὑπὸ τίτλον περικλείοντα ὡρισμένους κινδύνους, ἰδίως διὰ νὰ ἐξάρωμεν ὅτι ὑπάρχει θέμα αὐτοδιαθέσεως καὶ θέμα βασανιστηρίων. Καὶ τοῦτο τὸ ἐπετύχομεν πλήρως. Κύριοι, εἰς τὰ πολλὰ διανθίσματα τοῦ λόγου τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων εἶπον ὅτι δὲν αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπαντήσω. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἓν θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον οὐδόλως αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπαντήσω, ἐὰν ὑπάρχῃ ἓν οὐδόλως αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπαντήσω, εἶναι τὸ θέμα ἐπεισοδίου μὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως, τοῦ δυναμικοῦ καὶ ἱκανοῦ καὶ ὑποστηριζομένου ὑπὸ πλείστων ἀντιπροσωπειῶν. Εἶναι ἡ πρώτη φορὰ εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀντιπρόσωπος καὶ μάλιστα ἀρχηγὸς ἀντιπροσωπείας, ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ κατηγορήσῃ τὸν Πρόεδρον καὶ εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ θέματος διαδικαστικοῦ ὑπεδέχθησαν τὸν ἀντιδικοῦντα μὲ τὸν Πρόεδρον, χειροκροτήματα καὶ χειροκροτήματα ἀπὸ ὅλας σχεδὸν τὰς Ἀντιπροσωπείας. Τὰ χειροκροτήματα ἐκεῖνα καὶ ἡ ἱκανοποίησις τὴν ὁποίαν ᾐσθάνθησαν οἱ ἰδικοί μας, οἱ ὁποῖοι εἶχον γεμίσει τὰ θεωρεῖα, ἀποτελοῦν τὴν καλυτέραν ἀπάντησιν εἰς τὰς κατηγορίας τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ μὲ ἀπαλλάσσουν πάσης ἄλλης ἀπαντήσεως. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ πέραν τῶν ἀναιμικῶν αὐτῶν διανθίσεων αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἄξιαι τῆς προεδρικῆς του ἱκανότητος, ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων σταχυολογῶν φράσεις, σκέψεις, ἑρμηνείας περὶ τοῦ πῶς ἐκολοβώθη ἡ ἐγγραφὴ τῆς προσφυγῆς, ἐπέμεινε καὶ πάλιν, περὶ τὸ τέλος τοῦ λόγου του, εἰς τὸ ὅτι ἐγκαταλείπομεν τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ ὅτι ἐργαζόμεθα μόνον διὰ συμβιβασμόν. Ποῦ εἴδατε τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς αὐτοδιαθέσεως, κύριε συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὴν πολιτικὴν τοῦ συμβιβασμοῦ; Μήπως εἰς τὴν ἀσυζητητὶ ἀπόρριψιν τοῦ Συντάγματος Ράντκλιφ; Μήπως εἰς τὴν ἀσυζητητὶ ἀπόρριψιν τῆς μεσολαβήσεως Ἴσμαιϋ; Μήπως εἰς τὴν ἀπόρριψιν πάσης ἄλλης μεσολαβητικῆς προσπαθείας καὶ πάσης προσκλήσεως διὰ τριμερεῖς συνεννοήσεις; Μήπως εἰς τὰς προσφυγάς μας εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη μὲ τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως; Μήπως εἰς τὴν μάχην τὴν ὑπερήφανον καὶ τὴν ἔντονον, τὴν ὁποίαν ἐδώσαμεν τώρα, κατὰ τὴν περίοδον τῆς ἐγγραφῆς τῆς προσφυγῆς; Μήπως εἰς τὸ ὅτι συνεχῶς καὶ πρῶτον τονίζομεν ὅτι ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ αὐτοδιάθεσις δὲν ὑπάρχει λύσις; Ποῦ εἴδατε τὴν τακτικὴν τοῦ συμβιβασμοῦ, κύριοι, ποῦ τὴν εἶδεν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων; (Χειροκροτήματα). Ἡ διαφορά μας εἶναι ὅτι ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων συγκεντρώνει λέξεις, σταχυολογεῖ μικρὰς φράσεις διὰ νὰ εἴπῃ ὅτι ὑπάρχει πολιτικὴ συμβιβασμοῦ, ἐνῷ ἡμεῖς δὲν σταχυολογοῦμεν φράσεις, ἀλλὰ προσκομίζομεν ὀγκολίθους πράξεων, διὰ νὰ ἀποδείξωμεν ὅτι ὑπῆρξε σταθερὰ καὶ ἀνένδοτος ἡ πολιτική μας καὶ εἶναι αὐτὴ ἡ πολιτική της. Τὸ πρόβλημα, κύριοι, ἔχει μεγίστας δυσχερείας. Μόνον ὅποιος δὲν ἔχει ἴχνος πολιτικῆς σκέψεως, ἢ ὅποιος δὲν παρακολουθεῖ τὸ ζήτημα δύναται νὰ ἀγνοήσῃ ὅτι τὸ πρόβλημα εἶναι μεστὸν δυσχερειῶν ἐνώπιον τῶν ὁποίων ἀντιπαλαίει ἡ Ἑλλὰς μὲ ὑπομονήν, μὲ πίστιν καὶ μὲ ἱκανότητα. Καὶ ἀντιπαλαίει μόνη ἐναντίον μεγάλων. Τὸ πρόβλημα ἔχει δυσχερείας, αἱ ὁποῖαι, νομίζω, θὰ ἔκαμνον ἄλλους λαοὺς νὰ τρομάξουν. Δὲν ἰσχυριζόμεθα ὅτι ἐλύσαμεν τὸ πρόβλημα. Ἀλλὰ ἰσχυριζόμεθα ὅτι βαίνομεν ἀπὸ προόδου εἰς πρόοδον, ὅτι ἔχομεν συνεχῶς ἐπιτυχίας μικρὰς βεβαίως, αἱ ὁποῖαι ὅμως προωθοῦν τὸ θέμα πρὸς τὴν ποθητὴν δι’ ὅλους λύσιν. Διότι, θέμα τὸ ὁποῖον ἠγνοεῖτο καὶ παρηγκωνίζετο ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, θέμα τὸ ὁποῖον ἠρνοῦντο τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη νὰ ἀντικρύσουν, ἀπετέλεσεν ἀντικείμενον ἀποφάσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἡ ὁποία προώθησε γενικῶς τὸ θέμα, διότι βάσει αὐτῆς ἀπηλευθερώθη ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, ὁ ὁποῖος ἐπιτελεῖ σήμερον ἕνα σπουδαῖον ὑπὲρ τοῦ ἀγῶνος ἔργον. Διότι, ὑπὲρ τῶν λύσεων τὰς ὁποίας προβλέπει ἡ ἀπόφασις αὕτη, ἐκηρύχθη αὐτὸς οὗτος ὁ θρυλικὸς Διγενὴς καὶ ὁ ἀγωνιζόμενος Κυπριακὸς λαός. Ἢ μήπως δὲν εἶναι πρόοδος ὅτι ἐπὶ δύο ἔτη μαχόμεθα εἰς τὸ Στρασβοῦργον καὶ ἐφέραμεν ἀποτέλεσμα. Ἐκεῖ τελοῦν τὰ πάντα ὑπὸ μίαν ἀπαγόρευσιν συζητήσεως δημοσίας καὶ πᾶσα συζήτησις, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε ἔγινεν εἴτε ἐπισήμως εἴτε ἀνεπισήμως, ἔβλαψε τὴν ὑπόθεσιν. Ἐν τούτοις εἶναι γνωστὸν ὅτι κατωρθώσαμεν ἀπὸ ἐκεῖ νὰ ἔχωμεν πρῶτον ἀπόφασιν μεταβάσεως Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία πηγαίνει ἐντὸς τοῦ Νοεμβρίου, διὰ νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν εἶναι δικαιολογημένα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνονται καὶ θίγουν τὰ δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου. Ἀντιλαμβάνεσθε τὶ θὰ βγῇ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν καὶ τὶ ἐπιτήδεια εἶναι νὰ ἀποφασισθῇ ἐναντίον φοβερᾶς ἀντιδράσεως ἡ μετάβασις τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐπὶ πλέον, δύναμαι καὶ τοῦτο νὰ ἀναφέρω, διότι ἐζητήσαμεν καὶ ἐξεδόθη ἀνακοινωθέν. Ἐγένετο τύποις δεκτὴ διὰ πρώτην φορὰν ἡ προσφυγή μας διὰ τὰ βασανιστήρια καὶ τώρα θὰ ἀρχίσῃ ἡ διαδικασία, ἡ ὁποία προβλέπεται ἀπὸ τὴν σύμβασιν τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων.

§24Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐκκρεμούσης τῆς προσφυγῆς αὐτῆς, εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις τῆς ἄλλης εἰς τὸν

Ο.Η.Ε.;

§25Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ ἐπιμείνητε νὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐπ’ αὐτοῦ. Ἡ συζήτησις εἰς τὸν Ο.Η.Ε. θὰ ἀποδείξῃ τὶ θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ κάμωμεν. Μαχόμεθα, κύριοι βουλευταί, ἕνα ἀγῶνα ἄνισον, εἰς τὸν ὁποῖον, ὅμως, αἰσθανόμεθα ἰσχυροὶ λόγῳ τοῦ δικαίου τὸ ὁποῖον περικλείει. Καὶ τὸν ἀγῶνα αὐτὸν δὲν περιοριζόμεθα νὰ τὸν διεξαγάγωμεν μὲ λέξεις. Δὲν περιοριζόμεθα ἡμεῖς ἡ Κυβέρνησις νὰ λέγωμεν μὲ στόμφον ὅτι ἀνενδότως μαχόμεθα. Μαχόμεθα καὶ φέρομεν ἀποτελέσματα. Καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ εἶναι συνεχῆ καὶ αἰσθητά. Μικρὰ μὲν διότι τὸ πρόβλημα ἔχει δυσχερείας τεραστίας, διότι οἱ ἀντιτιθέμενοι εἶναι ἰσχυροί. Ἀλλὰ ἡ πρόοδος εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ δικαιούμεθα νὰ λέγωμεν ὅτι βαίνομεν ἀπὸ προόδου εἰς πρόοδον. Καὶ ἦλθεν ἡ τελευταία πρόοδος, ἡ μεγίστη, τὴν ἀποτελεῖ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος τῆς Ἀγγλίας. Δικαίως τὴν ἐχαιρέτησεν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, δικαίως ἔψαλλε τοὺς ὕμνους τοὺς ὁποίους ἔψαλλε. Θὰ λυπηθῶ ἐὰν τοῦ εἴπω, ὅτι ἔχει μίαν διαφωνίαν εἰς τοὺς ὕμνους τοὺς ὁποίους διετύπωσε, διότι εἶπεν, ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀνενδότου πολιτικῆς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§26Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὄχι. Δὲν ἐπιτρέπω αὐτὴν τὴν παραμόρφωσιν. Εἶπον, ὅτι εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς Κύπρου ὀφείλεται ἡ πρόοδος ἡ ὁποία ἐπετελέσθη. Καὶ διὰ τῆς προόδου αὐτῆς δικαιώνεται πολιτικῶς ἡ γραμμὴ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. (Χειροκροτήματα).

§27Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἔχει ἀπολύτως δίκαιον ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Εἶπεν ὅτι τὴν ἀπόφασιν τὴν προεκάλεσεν ὁ ἀγὼν τῆς Κύπρου καὶ ὅτι αὕτη δικαιώνει τὴν πολιτικὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Διατὶ ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἀπόφασις αὐτὴ δὲν ἐδικαίωσε περισσότερον τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐπὶ δύο ἔτη δὲν ἀφήνει Συνέδριον, δὲν ἀφήνει βῆμα, δὲν ἀφήνει θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν νὰ μὴ κτυπᾷ τὴν ἄστοχον ἀποικιοκρατικὴν πολιτικὴν τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Διατὶ ἐδικαιώθη ἡ ἄγονος ἀδιαλλαξία τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὄχι ἡ ζῶσα, ἡ δρῶσα ἀδιαλλαξία τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα).

§28Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς δευτέραν διακοπὴν ἀνακαλεῖσθε εἰς τὴν τάξιν. (Θόρυβος–κωδωνοκρουσίαι).

§30Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν. Παρακαλῶ νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι ἀνακαλεῖται εἰς τὴν τάξιν ὁ κ. Παπασταύρου.

§32Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Δὲν ἐδέχθη διακοπὰς ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακαλεῖσθε καὶ σεῖς εἰς τὴν τάξιν. Δὲν κάμνω διάκρισιν παρατάξεων.

§34Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Νὰ μὴ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ ἀνάκλησις εἰς τὴν τάξιν. Ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι ὁ κ. Παπασταύρου ἐξαιρεῖται. Κύριοι συνάδελφοι, εἶπον ὅτι συμφωνῶ καὶ συνυπογράφω ἀπολύτως ὅσα εἶπεν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, διὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος καὶ ἀποτελεῖ πράγματι τιμὴν διὰ τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα τῆς Μεγάλης Βρεταννίας ὅτι ἐξέδωκε τοιαύτην ἀπόφασιν καὶ ὅτι πέραν αὐτοῦ ἐδήλωσεν, ὅτι δεσμεύεται δι’ αὐτῆς. Τὸ ἐτονίσαμεν καὶ ἡμεῖς εἰς πᾶσαν εὐκαιρίαν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἐκάναμεν μίαν σαφῆ διάκρισιν μεταξὺ τῆς θελήσεως τοῦ Βρεταννικοῦ λαοῦ καὶ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως καὶ εἴμεθα ἀπολύτως πεπεισμένοι περὶ αὐτοῦ, διότι συνεπολεμήσαμεν μὲ τὴν Βρεταννίαν καὶ διότι τιμῶμεν αὐτὴν καὶ χαιρόμεθα, διότι ἔρχεται τὸ ἕτερον τῶν μεγάλων κομμάτων της νὰ δικαιώσῃ αὐτὴν τὴν διάκρισιν τὴν ὁποίαν ἐπιμόνως ἐκάμαμεν. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος ἀποτελεῖ ἀναμφισβητήτως ἕνα σημαντικὸν γεγονὸς εἰς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος, ἂς μὴ ἐρευνήσωμεν τὰ αἴτια ὅπως ἠθέλησε νὰ τὰ ἐρευνήσῃ ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Ἂς κρίνωμεν τὰ ἀποτελέσματα. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὅταν τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει περίπου τὸ ἥμισυ τοῦ Βρεταννικοῦ λαοῦ, καὶ καθ’ ὅλας τὰς προβλέψεις θὰ ἔλθῃ βεβαίως εἰς τὴν ἐξουσίαν, δηλώνει ὅτι δεσμεύεται δι’ αὐτοδιάθεσιν μετὰ καθορισθησομένην προθεσμίαν, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι προωθήθη οὐσιωδέστατα τὸ θέμα, διότι ἀπεκτήσαμεν τοὐλάχιστον μίαν βεβαίαν ἡμερομηνίαν. Τοῦτο ἀποτελεῖ μεγάλην βελτίωσιν τοῦ θέματος καὶ κατ’ εὐθεῖαν προώθησίν του πρὸς τὴν αὐτοδιάθεσιν τὴν ποθητήν. Χαιρετίζει καὶ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, ὡς τιμὴ τῆς ὁποίας ἦτο ἄξιος ὁ Βρεταννικὸς λαὸς καὶ ὡς πρᾶξιν πολιτικὴν σημασίας ὑψίστης, ὑψίστης καὶ διὰ τὴν Κύπρον, τῆς ὁποίας λύει τὸ θέμα κατὰ κἄποιον τρόπον, ἀλλὰ ἀκόμη περισσότερον ὑψίστης πολιτικῆς σημασίας καὶ εὐρύτερον, διότι ἀποδεικνύει διότι ὁ Ἀγγλικὸς Φιλελευθερισμός, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην ἡ ἀνθρωπότης ὄχι μόνον δὲν ἀπέθανεν, ἀλλ’ ἀποτελεῖ ζῶσαν ἐνεργὸν δύναμιν, ἡ ὁποία πάλιν θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν διεθνῆ πολιτικὴν κονίστραν διὰ νὰ βελτιώσῃ πάρα πολλὰ πράγματα εἰς τὴν περιοχὴν τοὐλάχιστον εἰς τὴν ὁποίαν ζῶμεν. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους ἀνήκει πᾶσα τιμὴ εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος. Ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶχεν δίκαιον καὶ εἰς ἓν ἄλλο πρᾶγμα. Εἶπεν ὅτι διὰ τῆς στάσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μᾶς προσφέρονται ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἀξιοποιοῦμεν. Τὸ δέχομαι εὐχαρίστως. Ἀλλὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν δέχομαι, εἶναι ὅτι συνεχῶς ἐννοεῖ νὰ παρουσιάζῃ ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἡμεῖς εἴμεθα ὑπὲρ τοῦ συμβιβασμοῦ. Τὰ πράγματα σᾶς διαψεύδουν, κύριε συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, καὶ σᾶς διαψεύδει καὶ κἄτι ἄλλο. Σᾶς διαψεύδει, ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ μιᾶς χώρας εἶναι ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει τῆς ἐσωτερικῆς της πολιτικῆς. Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἀπεφάσισε νὰ κάμῃ μίαν πολιτικὴν ἐξωτερικὴν εἰς οἱονδήποτε τομέα ἀντίθετον πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι βέβαιον ὅτι δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιβιώσῃ. Τὸ ἴδιον συμβαίνει εἰς ὅλας τὰς χώρας, πλὴν ἴσως προσωρινῶν μικρῶν ἐξαιρέσεων. Ὅταν, λοιπόν, εἶναι βέβαιον παγκοσμίως, ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ εἶναι ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει ἔκφρασις τῆς ἐσωτερικῆς πολιτικῆς καταστάσεως καὶ ὅταν γνωρίζῃ κανεὶς ποία εἶναι ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, εἶναι τοὐλάχιστον ἀναιμικὸν τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀγωνίζεται, προσπαθεῖ νὰ εὕρῃ ἕνα συμβιβασμὸν ἄνευ αὐτοδιαθέσεως. Καὶ δηλῶ κατηγορηματικῶς ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ εὕρῃ μίαν ἐφικτὴν λύσιν, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ τὴν αὐτοδιάθεσιν ὡς βάσιν. Πότε; Τὸ γρηγορώτερον δυνατόν. Αἱ δυσχέρειαι εἶναι μεγάλαι. Οἱ κίνδυνοι οἱ ἀπειλοῦντες ἐπίσης μεγάλοι. Δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν τὴν θέλομεν ἀμέσως ἢ τὴν θέλομεν ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ἐτῶν. Δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, δὲν δεχόμεθα οὐδεμίαν λύσιν ἐὰν αὕτη δὲν προβλέπῃ αὐτοδιάθεσιν. (Χειροκροτήματα). Πότε θὰ τὴν ἔχωμεν; Ἡ ἐπιθυμία μας εἶναι ἀμέσως. Θὰ τὴν ἔχωμεν, ὅμως, εἰς πεῖσμα τῶν δυσχερειῶν τὸ γρηγορώτερον δυνατόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ τοποθέτησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς αὐτὴν τὴν τοποθέτησιν θὰ ἐπιμείνῃ ἀνενδότως. Κύριοι συνάδελφοι, ὑπεύθυνος, εἰδικώτερον διὰ τὸν χειρισμὸν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, αἰσθάνομαι τὸ τρομακτικὸν βάρος τῶν εὐθυνῶν μας, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι αἰσθάνομαι καὶ πολλὰς φορὰς βαθυτάτην συγκίνησιν καὶ ὑπερηφάνειαν διότι χειρίζομαι ὑπευθύνως τὸ μέγα αὐτὸ ἐθνικὸν θέμα. Τὸ θέμα αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι καὶ τὸ 1957 ὁ Ἑλληνισμὸς εἶναι πάντα νέος, πάντα γενναῖος, καὶ γεμᾶτος πίστιν, ὅταν πρόκειται περὶ τῆς ἐλευθερίας. Εἶναι δεῖγμα μιᾶς νέας ἀνατάσεως τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας συνεχῶς παρουσιάζει εἰς τὴν ἱστορίαν του. Καὶ πρέπει νὰ μᾶς δίδῃ δύναμιν, νὰ μᾶς γεμίζη αἰσιοδοξίαν καὶ ὑπερηφάνειαν. Ἀνεφέρθη ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ εἰς τὸν ἔνοπλον ἀγῶνα τῆς Κύπρου. Καὶ αὐτὸς εἶναι ἓν δεῖγμα γενναιότητος καὶ ἱκανότητος, σύμφωνον πρὸς τὰς ὡραιοτέρας παραδόσεις τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ἐγὼ προσωπικῶς εἴμεθα ξένοι πρὸς τὸν ἀγῶνα αὐτόν, διότι αὐτὸ ἐπιβάλλει ὁ πολιτικὸς χειρισμὸς τῆς ὑποθέσεως. Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν Κυβέρνησις πολιτική, Κυβέρνησις ἡ ὁποία προσφεύγει εἰς ξένους ὀργανισμούς, νὰ ἔχῃ ἔστω καὶ ἴχνος ἐπαφῆς μὲ ἕνα ἔνοπλον ἀγῶνα, διεξαγόμενον εἰς ἔδαφος κατοικούμενον ἀπὸ Ἕλληνας, ἀλλὰ ἀνῆκον, βάσει συμβάσεως, εἰς ξένην χώραν καὶ δὴ σύμμαχον τοιαύτην. Ἀλλ’ ἐνῷ λέγω κατηγορηματικῶς ὅτι δὲν ἔχομεν μὲ τὸν ἔνοπλον αὐτὸν ἀγῶνα οὐδὲ ἴχνος ἐπαφῆς, ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι θαυμάζομεν τὴν ἔνοπλον αὐτὴν ἐξέγερσιν τῆς ἐλευθερίας. Πάντοτε ἡ ἐλευθερία ἀμύνεται καὶ κατακτᾶται. Εἶναι ἐπίσης καὶ πρὸς τιμὴν τῆς Ἑλληνικῆς γενναιότητος καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἱκανότητος καὶ τῆς γενναιότητος καὶ ἱκανότητος εἰδικώτερον τοῦ Σώματος τῶν Ἑλλήνων Ἀξιωματικῶν τὸ ὅτι ἕνας ἄνθρωπος, ὁ Διγενῆς, ἐπὶ δυόμισυ ἔτη κυνηγημένος ἀπὸ ἑλικόπτερα, ἀπὸ ἀστυνομικοὺς σκύλους καὶ ὅλα τὰ σύγχρονα μέσα, παραμένει ἀσύλληπτος καὶ ἔγινε θρῦλος γενναιότητος καὶ εὐφυΐας, προωθῶν τὴν ἐλευθερίαν. Ἀλλ’ αὐτὸς ὁ Κυπριακὸς ἀγὼν τοῦ ὁποίου ἡ εὐρυτέρα ἔννοια εἶναι ὅτι δι’ αὐτοῦ ἐπαναλαμβάνονται αἱ ὡραιότεραι σελίδες τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας, ὁ ἀγὼν αὐτὸς ὁ ὁποῖος μᾶς προσφέρει μίαν ψυχικὴν ἀναβάπτισιν ἐπιβάλλει νὰ αἰρώμεθα καὶ ἡμεῖς κἄπως ὑψηλότερον. Καὶ ὅταν συζητοῦμεν αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, εἰς τὴν ὁποίαν, πράγματι ἀξίζει, ὁ τίτλος τῆς ἱερᾶς ὀφείλομεν νὰ αἰρώμεθα ὑπεράνω τῶν κομματικῶν ἀνταγωνισμῶν μας καὶ νὰ ἔχωμεν μόνον ὑπ’ ὄψει, τὰ βάσανα, τοὺς ἀγῶνας καὶ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§35Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐδήλωσα ὁμιλῶν, ὅτι θὰ ἔκαμνα χρῆσιν μόνον ἐπισήμων κειμένων, καὶ ἐτήρησα αὐτὴν τὴν ὑπόσχεσιν. Ἐχρησιμοποίησα τὰ πρακτικὰ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν βεβαιώνει ὅτι εἶπεν καὶ ἄλλα τὰ ὁποῖα δὲν περιέχονται εἰς αὐτὰ τὰ πρακτικά. Ἠρωτήθη, ἐὰν διαπιστώσας, ὅτι δὲν περιέχονται, ἐμερίμνησε αὐτὸς διὰ τὴν διόρθωσιν καὶ τὸ ἐρωτῶ: Ἐδικαιοῦτο νὰ κάμῃ διόρθωσιν;

§36Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Μερικὰ ναί, ἀλλὰ δὲν ἐδικαιούμην νὰ εἶμαι λεπτολόγος.

§37Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶπεν ἐπὶ τοῦ βήματος, ὅτι δὲν ἐδικαιοῦτο. Τώρα λέγει, ὅτι ἐδικαιοῦτο, ἀλλὰ ὄχι νὰ εἶναι λεπτολόγος, — ὅπως ὑπῆρξεν εἰς τὸ βῆμα! Ἐν τούτοις τὸ κείμενον τῶν πρακτικῶν εἰς τὴν πρώτην σελίδα των εἶναι σαφές. Ἐδικαιοῦτο ἀπὸ τῆς 21ης Σεπτεμβρίου ἡμέραν συνεδριάσεως, νὰ δώσῃ τὴν διόρθωσιν μέχρι τῆς 26ης Σεπτεμβρίου. Καὶ οὐδαμοῦ ἀναγράφεται, ὅτι ὤφειλε νὰ μὴ εἶναι λεπτολόγος. Ἄρα, ἀναγνώσας τὰ πρακτικὰ εἶμαι συνεπής, πρὸς ὅ,τι ἐδήλωσα ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὅτι θὰ χρησιμοποιήσω μόνον ἐπίσημα κείμενα. Καὶ εἶπον ἐπίσης τὴν ἀλήθειαν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὅτι ἀπάντησις ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν ὠμοτήτων ἀπὸ τὸν Ἕλληνα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τὸν Βρεταννὸν εἰς τὰ πρακτικὰ τὰ ἐπίσημα, δὲν περιέχεται. Ὑπάρχει ἐν συνεχεία καὶ ἄλλο θέμα. Εἶπεν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι δὲν ὑφίσταται καμμία ἀπόδειξις τῆς πολιτικῆς τοῦ συμβιβασμοῦ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ ἀχάριστον καὶ δι’ αὐτὸν καὶ διὰ τὴν Βουλὴν θέμα, ὅτι εἶναι ὁ ἴδιος, ὁ ὁποῖος ἐπισήμως ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἐβλασφήμησεν ἐναντίον τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου, μὲ τὴν πρότασιν διεθνοῦς δεσμεύσεως τῆς Ἑλλάδος, ὅπως εἰς τὸ διηνεκὲς ἀποκλεισθῇ ἡ Ἕνωσις! Κατὰ συνέπειαν, αὐτὸς κατ’ ἐξοχὴν δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑποστηρίζῃ, ὅτι ἡ πολιτική του δὲν ἦτο πολιτικὴ συμβιβασμοῦ, καὶ ἡττοπαθείας... (Χειροκροτήματα ἀπὸ τὴν πτέρυγα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπόδειξις, ἡ πλήρης, ἡ αὐθεντική, διὰ τὸ παρελθόν. Καὶ διότι ὑπάρχει ἡ ἀπόδειξις αὐτή, δὲν τοῦ ἀναγνωρίζομεν τὸ δικαίωμα νὰ δίδῃ μαθήματα πατριωτισμοῦ εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, εἰς αὐτὸν ὀλιγώτερον ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους. Αὐτὸ διὰ τὸ παρελθόν. Καὶ τώρα διὰ τὸ μέλλον. Ἡ Κυβέρνησις, ὅταν ἄλλοτε ἐπροτείναμεν τὸ ψήφισμα, δὲν τὸ ἀπεδέχθη. Σήμερον βεβαιοῖ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι καὶ εἰς τὸ παρελθόν, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἰς τὸ μέλλον, καὶ μάλιστα μετὰ τὸ Συνέδριον τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος εἰς Μπράϊτον, θὰ εἶναι ἀνένδοτος εἰς τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Χαίρομεν διὰ τὴν διαβεβαίωσιν καὶ θέλομεν νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι κατόπιν τῆς διαβεβαιώσεως αὐτῆς ἐνώπιον τοῦ Σώματος, θὰ εἶναι ὁμόφωνος ἡ ἔγκρισις τοῦ ψηφίσματος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§38Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἰσχυρίσθην ὅτι ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶπε ψέμματα, ἀλλὰ ἰσχυρίσθην καὶ ἰσχυρίζομαι ὅτι ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐγνώριζεν ὅτι τὰ πρακτικὰ εἶναι περιληπτικὰ διότι τοῦ τὸ εἶχον διαβιβάσει καὶ ἦτο εὔκολον νὰ τὸ διαπιστώσῃ ἀπὸ οἱανδήποτε ἐφημερίδα ἐκείνης τῆς ἡμέρας. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἤμην ἕτοιμος διὰ πᾶσαν προφορικὴν ἐνημέρωσίν του καὶ ἐφ’ ὅσον τοῦ εἶχον δηλώσει ὅτι ἦσαν πολὺ περιληπτικὰ τὰ πρακτικὰ ἠδύνατο νὰ μὲ ἐρωτήσῃ πρὶν μὲ κατηγορήσῃ, βάσει πρακτικῶν ἀτελῶν.

§39Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὰ πρακτικὰ εἶναι περιληπτικὰ καὶ ἑπομένως ἀναξιόπιστα.

§40Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἐάν, κύριοι, δὲν ἠσχολήθην μὲ τὴν διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν, δέχομαι τὴν κατηγορίαν δι’ αὐτὴν τὴν ἀμέλειαν. Ἀλλὰ εἶχον μὲ πολλὰ σοβαρώτερα πράγματα νὰ ἀσχοληθῶ διότι εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη γίνονται συγχρόνως πολλοὶ χειρισμοὶ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς μὲ τὴν ὁποίαν συνεχῶς ἠσχολούμην καὶ ὄχι μὲ προσπάθειαν ἐξασφαλίσεως ἐπαίνου διὰ τῆς πιστῆς ἐγγραφῆς τοῦ λόγου μου εἰς τὰ πρακτικά.

§41ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). (Ὁμιλεῖ, μὴ ἀκουόμενος).

§42Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἀφήσατε αὐτὰς τὰς γελοιότητας. Ἐπαναλαμβάνω, ἀφήσατε τὰς γελοιότητας, ὅποιος καὶ ἂν εἶσθε. Εἴχομεν νὰ ἀσχοληθῶμεν, λοιπόν, μὲ τὴν κατάστασιν εἰς Μέσην Ἀνατολήν, μὲ συνεχεῖς ἐπαφὰς μὲ Ὑπουργοὺς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ μὲ τὴν ἐκλογὴν τοῦ κ. Σπυροπούλου, ἐπιτυχίαν τὴν ὁποίαν διὰ πρώτην φορὰν εἶχεν ἡ Ἑλλάς. Διότι, παρέλειψα νὰ τὸ εἴπω καὶ αὐτό, χάρις εἰς τὸ κῦρος τοῦ κ. Σπυροπούλου, ἀλλὰ καὶ χάρις εἰς τὴν ἐργασίαν τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν καὶ τὴν ὁποίαν γνωρίζει καὶ ἀναγνωρίζει ὁ ἴδιος, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἐπετεύχθη οὔτε μὲ ὑποψήφιον τὸν Νικόλαον Πολίτην ἐπετεύχθη διὰ πρώτην φορὰν σήμερον. Ἡ Κυβέρνησις ἐπέτυχε νὰ ἐκλεγῇ Ἕλλην εἰς τὸ Δικαστήριον τῆς Χάγης. Εἶχον, λοιπόν, ὅλα αὐτά, καὶ δὲν ἠμποροῦσα νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὰ πρακτικά. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄλλα θέματα, νομίζω, ὅτι δὲν χρειάζεται νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Γνωρίζουν ὅλοι καὶ γνωρίζουν πρὸ παντὸς ἄλλου, οἱ Κύπριοι, ὅτι ἡ μεγίστη πλειοψηφία αὐτῶν καὶ μεταξὺ αὐτῶν οἱ ἀγωνιζόμενοι σήμερον, κύριε συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, τρέφουν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ τὴν Κυβέρνησιν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω ἐὰν δύναμαι νὰ τὸ εἴπω διὰ πολλοὺς ἄλλους. Ὅταν, λοιπόν, ὑπάρχουν αἱ πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουν τὸν ἀγῶνα μας, τὸν ἔντονον δι’ αὐτοδιάθεσιν, ὅταν ὑπάρχῃ ἡ ἱκανοποίησις διὰ τοὺς ἀγῶνας μας, σχεδὸν ὅλων τῶν Κυπρίων, δὲν εἶναι δυνατόν, διὰ τῆς σταχυολογήσεως φράσεων καὶ διὰ παρερμηνειῶν, νὰ διατυποῦται ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι δὲν ὑποστηρίζομεν ἀνενδότως τὴν αὐτοδιάθεσιν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀλλαμανῆς, Κοινοβουλευτικὸς ἐκπρόσωπος τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἀσθενεῖ καὶ δι’ ἐπιστολῆς του μοὶ ἐγνώρισεν ὅτι, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀσθενείας του θὰ ἀναπληροῦται ὑπὸ τοῦ κ. Δ. Στρατῆ, ὁ ὁποῖος καὶ ἔχει τὸν λόγον.

§44Δ. ΣΤΡΑΤΗΣ. Πρὸ ἐννέα μηνῶν, κύριοι βουλευταί, ἡ Ὀργάνωσις τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἔλαβε τὴν γνωστὴν ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, μὲ τὴν ὁμόφωνον ψήφισιν τῆς προτάσεως Μένον. Ὁ κυβερνητικὸς Τύπος ἐθριαμβολόγησε τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διὰ τὴν νίκην τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις ἐχαρακτήρισε τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τοῦ Ο.Η.Ε. ὡς μεγάλην της νίκην. Κατὰ τὸν παρελθόντα Μάρτιον ἡ Βουλὴ ἠσχολήθη ἐπὶ πέντε ἡμέρας ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς τοῦ Ο.Η.Ε. Καὶ ἠκούσθησαν αἱ ἀπόψεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ αἱ ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς, ἀποφάσεως Μένον. Τότε ὁ ἀείμνηστος Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματός μου κατηγόρησε τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἐν γένει πολιτικήν της ἔναντι τοῦ ζητήματος τῆς Κύπρου. Καὶ τὴν κατηγόρησε μὲ ἀδιάσειστα στοιχεῖα ὅτι δηλαδὴ ἐγκατέλειψε τὸ πανεθνικὸν καὶ Παγκυπριακὸν αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὅτι ἐδήλωσεν ὅτι ἀποκλείει καὶ εἰς τὸ μέλλον τὴν Ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Μητέρα Ἑλλάδα, ὅτι ἀπεδοκίμασε οὐσιαστικῶς τὸν ἀγῶνα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ ὅτι ἀπεδέχθη τὴν ἑρμηνείαν τῆς Βρεταννικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτὴ ὡδήγησεν εἰς τριμερεῖς καὶ ὄχι εἰς διμερεῖς διαπραγματεύσεις, καί, τέλος, ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτὴ θὰ παραμείνῃ ἀνεφάρμοστος καὶ ὅτι θὰ ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐπανέλθῃ καὶ πάλιν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. διὰ νὰ ζητήσῃ ἑρμηνείαν ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς τῆς προτάσεως τοῦ ἀντιπροσώπου κ. Μένον. Καί, πράγματι, ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τῆς Γενικῆς Ἐπιτροπῆς, διαπιστώνεται, καὶ αὐτὸ ὁμολογεῖ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 18ης τοῦ παρελθόντος Σεπτεμβρίου. Ἐπίσης μία κατηγορία ἡ ὁποία ἐξακολουθεῖ νὰ ὑφίσταται εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐγκατέλειψε, διότι δὲν κατώρθωσε νὰ χρησιμοποιήσῃ ἕνα ὅπλον, τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰς χεῖρας της, τὸ ὅπλον τῶν ὠμοτήτων, τὸ ὁποῖον συγκινεῖ ὄχι μόνον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀλλὰ καὶ τὴν παγκόσμιον συνείδησιν. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Λ. Μπατρῖνος). Κύριε Πρόεδρε, διαμαρτύρομαι ἐνώπιον τῆς Ἀντιπροσωπείας διὰ τὴν στάσιν αὐτὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀγνοῆτε καὶ νὰ περιφέρεσθε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὅταν ἕνας ἐκπρόσωπος τοῦ λαοῦ ὁμιλῇ δι’ ἕνα θέμα παρομοίας σημασίας, ὅπως εἶναι τοῦτο.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν παρακολουθεῖ τὴν ἀγόρευσίν σας μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἐπῆγε πρὸς στιγμὴν πρὸς τὴν ἔξοδον. Διαπιστῶ ἐγὼ ὑπευθύνως ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, παρακολουθεῖ τὴν συζήτησιν.

§46Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, τιμῶ ὄχι μόνον τὸ Κόμμα σας, ἀλλὰ καὶ σᾶς προσωπικῶς καὶ οὐδέποτε θὰ ἐπέτρεπα εἰς τὸν ἑαυτόν μου νὰ μὴ σᾶς παρακολουθήσῃ. Ἀλλὰ μετὰ τόσην μακρὰν συζήτησιν καὶ κάθιδρως, ἐπῆγα εἰς τὴν πόρτα διὰ νὰ πάρω ὀλίγον ἀέρα. Σᾶς παρακολουθῶ εἰς κάθε λέξιν τὴν ὁποίαν λέγετε.

§47Δ. ΣΤΡΑΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ συνεχίσω εἰς τὰς κατηγορίας τὰς ὁποίας διετύπωσεν ὁ ἀείμνηστος Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματός μου, ἀλλὰ καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ ὅλων τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τότε, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, προσεπάθησε νὰ δώσῃ διαφόρους ἑρμηνείας εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ ἐδήλωσε, τότε, ὅτι δὲν ἐγκατέλειψε τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως, διότι τὸ αἴτημα αὐτὸ συμπεριλαμβάνεται εἰς τὴν ἀπόφασιν καὶ ἠκούσατε πῶς συμπεριλαμβάνεται, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διότι ἡ ἀπόφασις Μένον ἀναφέρει τὴν φράσιν, ὅτι σύμφωνα μὲ τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς σκοποὺς τοῦ Ο.Η.Ε., πρᾶγμα τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Μαρτίου, ὅτι διὰ τῆς φράσεως αὐτῆς σύμφωνα μὲ τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς σκοποὺς ἐξειδικεύεται ἡ ἔννοια, ὅτι σημαίνει αὐτοδιάθεσις καὶ μόνον αὐτοδιάθεσις. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ καλύψῃ τὴν εὐθύνην του ὅτι οὐσιαστικὰ ἡ ἀπόφασις αὐτὴ δὲν ὁμιλεῖ καὶ δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν καὶ σχέσιν μὲ τὸ πανεθνικὸν ζήτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἐπίσης, ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπεστήριξεν ὅτι μὲ τὴν ἀπόφασιν αὐτήν, ὑποχρεώνεται ἡ Κυβέρνησις τῆς Μεγάλης Βρεταννίας νὰ ἀρχίσῃ διμερεῖς συνομιλίας καὶ συζητήσεις μὲ τὸν Κυπριακὸν λαὸν καὶ ἀκόμη ὅτι ἐπέτυχε νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὰς ὠμότητας ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἐπιτροπὴ τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων. Ἂς ἴδωμεν τώρα, κύριοι βουλευταί, μετὰ τὴν πάροδον 9 μηνῶν, τὶ ἀκριβῶς ἦτο καὶ εἶναι αὐτὴ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ο. Η.Ε. καὶ ποῖα εἶναι τὰ πρακτικὰ ἀποτελέσματα καὶ ποίαν πρόοδον ἐσημείωσε τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ τῆς λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ θέματος μὲ τὴν ἀπόφασιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν τόσον ἐχαιρέτησεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐπεκρότησεν ὁ Κυβερνητικὸς Τύπος. Κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν ἰδικήν μου, καὶ φρονῶ καὶ τὴν ἰδικήν σας, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1957 μέχρι σήμερον, ἔλαβον χώραν τὰ ἀκόλουθα: Πρῶτον ὅτι ἡ Ε.Ο.Κ.Α. ἐκήρυξε μονοπλεύρως ἐκεχειρίαν καὶ ἀντιθέτως ἐξακολουθοῦν τὰ βασανιστήρια καὶ αἱ κακώσεις ἐναντίον τῶν ἀγωνιστῶν τῆς Κύπρου. Τοῦτο, νομίζω, ὅτι ἀποτελεῖ μίαν ἔμπρακτον ἐφαρμογὴν μιᾶς παραγράφου τῆς ἀποφάσεως Μένον, ἡ ὁποία λέγει ὅτι ἡ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος ἀπαιτεῖ ἀτμόσφαιραν εἰρήνης. Ἡ Ε.Ο.Κ.Α. ἐκήρυξε τὴν ἐκεχειρίαν διὰ νὰ πραγματοποιηθῇ αὐτὸς ὁ ὅρος τῆς ἀποφάσεως τοῦ Φεβρουαρίου. Ἀλλὰ πέραν τούτου, εἴδομεν ὅτι ὁ δήμιος Χάρντιγκ ἐξακολουθεῖ νὰ συμπεριφέρεται πρὸς τοὺς ἀγωνιστὰς τῆς Κύπρου καὶ τὸν λαὸν τῆς Κύπρου μὲ τὴν ἀγριότητα καὶ μὲ τὴν συμπεριφορὰν ὡς καὶ κατὰ τὸ παρελθόν. Τὸ δεύτερον ἀποτέλεσμα, ἂς εἴπωμεν, τῆς ἀποφάσεως κατὰ τὸ 9μηνον διάστημα, εἶναι ὅτι ἀφέθη ἐλεύθερος ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος νὰ ἐπιστρέψῃ ὄχι εἰς τὴν Κύπρον, ἀλλὰ εἰς τὰς Ἀθήνας, διὰ νὰ τὸν περιλάβουν καὶ τὸν περιβάλλουν οὐσιαστικῶς ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀράχναι ποὺ ὑπάρχουν ἐδῶ ἀπὸ τοὺς ξένους κατασκόπους καὶ τὰ ξένα δίκτυα. Καί, τρίτον, εἶναι ἡ τελευταία μεταβολή, ἡ ὁποία ἐπῆλθε, ὅτι, δηλαδή, ὁ δήμιος Χάρντιγκ ἀντικατεστάθη ἀπὸ ἕνα Διοικητὴν ὀνόματι Χιοῦ Φούτ, τοῦ ὁποίου, ὅπως πληροφοροῦμαι, ὁ πατήρ του ἢ πάππος του ὑπῆρξε Φιλελεύθερος, ἀλλὰ καὶ τοῦ ὁποίου σκοπὸς εἶναι νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν πολιτικὴν τῆς σημερινῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, δηλαδὴ τὴν πολιτικὴν τῆς αὐτοκυβερνήσεως, εἰς τὴν Κύπρον, καὶ τῆς παραμονῆς τῆς Κύπρου ἔστω καὶ ὑπὸ τύπον ἀνεξαρτήτου Κράτους, ἐντὸς τῶν κόλπων τῆς Βρεταννικῆς συμπολιτείας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀπεδέχθη κατὰ τὰς συζητήσεις τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Πέραν τούτου, κύριοι, ἡ ἀπόφασις αὐτὴ οὐδὲν νεώτερον καὶ οὐδὲν ἀποφασιστικώτερον ὑπὲρ τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος ἐπέφερεν. Εἶναι μεγάλη ἀσφαλῶς ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ ἐρωτήσωμεν τὶ ἔπραξε κατὰ τὸ 9μηνον αὐτὸ διάστημα, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ μίαν ἔστω πρόοδον πρὸς λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος; Καὶ ἐνθυμοῦμαι, τότε, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ παρελθόντος Μαρτίου, ὁ ἀξιότιμος κ. Κανελλόπουλος εἶχε, τότε, εἴπει, ὅτι καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἔστω καὶ μετὰ τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τοῦ Ο.Η.Ε., ἡ ὁποία δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὅτι καθῆκον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ μὴ μείνῃ μὲ ἐσταυρωμένα τὰ χέρια, ὅπως εἶπε, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ προχωρήσῃ διὰ νὰ ἀξιοποιήσῃ ἔστω καὶ τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τοῦ Ο.Η.Ε. Ἀλλὰ δὲν ἔγινε μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς τίποτε ποὺ νὰ τείνῃ ἐκεῖ, πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν, καὶ τώρα ἐρχόμεθα καὶ πάλιν, διὰ δευτέραν φοράν, ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε., διὰ νὰ ζητήσωμεν ἡμεῖς, διὰ νὰ ἀξιώσωμεν τὴν ἑρμηνείαν τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς καὶ τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ὑπεχρεώθη νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ δεύτερον κεφάλαιον τῆς προσφυγῆς, διότι ἔτσι τοῦ παρείχετο καὶ τοῦ παρέχεται ἤδη τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσῃ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ τῆς Ἀντιπροσωπείας διὰ τὸ ζήτημα τῶν ὠμοτήτων καὶ τῶν βασανιστηρίων τῆς Κύπρου καὶ ἐπανῆλθε καὶ τώρα καὶ κατὰ τὸν Μάρτιον καὶ ἐκαυχήθη μάλιστα ὅτι εἶχεν ἡ Κυβέρνησις μίαν πρώτης τάξεως ἐπιτυχίαν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν Εὐρωπαϊκὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου, καὶ μᾶς ἀνέφερε σήμερον ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι ἐπὶ τέλους μία Ἐπιτροπὴ ἢ Ὑποεπιτροπὴ θὰ σταλῇ εἰς τὴν Κύπρον διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὸ θέμα αὐτὸ τῶν ὠμοτήτων. Ἐπαναλαμβάνω, καὶ λέγω, ὅπως εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι τὸ θέμα τῶν ὠμοτήτων, τὸ θέμα τῶν βασανιστηρίων, ἦτο καὶ εἶναι διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἕνα ὅπλον πρώτης τάξεως, διότι, τὸ θέμα αὐτό, θέμα κατ’ ἐξοχὴν ἠθικόν, συγκινεῖ ὅλους τοὺς λαοὺς ἀνεξαιρέτως. Δυστυχῶς, οὔτε καὶ ἐπ’ αὐτοῦ δὲν δύναται πραγματικὰ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὄχι φραστικά, ὅπως μέχρι σήμερον ἔκαμνε, νὰ μᾶς ἀποδείξῃ ὅτι εἶχε μίαν πραγματικὴν καὶ οὐσιαστικὴν ἐπιτυχίαν. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι συνάδελφοι, προσέφυγεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν τὴν 7ην Μαΐου 1956 καὶ προσέφυγεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτήν, μὲ δύο σκοπούς: Ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ τὸ ζήτημα τῶν διαταγμάτων τὰ ὁποῖα συνεχῶς ἐξέδιδε ὁ Χάρντιγκ, περιορίζων τὰς ἐλευθερίας καὶ ἀνθρώπινα δικαιώματα καὶ ἀφ’ ἑτέρου προσέφυγε διὰ τὸ ζήτημα τῶν ὠμοτήτων καὶ τὸ ζήτημα τῶν βασανιστηρίων. Ὁμοίως χωρὶς κανεὶς νὰ γνωρίζῃ ἀπεδέχθη μίαν πρότασιν ξένου ἀντιπροσώπου καὶ ἐγκατέλειψε τὸ δεύτερον θέμα τῶν ὠμοτήτων διὰ νὰ ἐπανέλθῃ πλέον ἀργότερον εἰς τὰς 17 Ἰουλίου 1957 καὶ νὰ ὑποβάλῃ ἕνα πίνακα περιπτώσεων ὠμοτήτων καὶ βασανιστηρίων μόνον 49, ἐνῷ, ὅπως εἴχομεν ἀκούσει ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τοῦ Ο.Η.Ε. εἶχον ἀναφερθῆ περίπου 300 περιπτώσεις βασανιστηρίων, καὶ ὑπέβαλε, ὡς εἶπον, εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν ἕνα πίνακα μόνον 49 περιπτώσεων ἀπὸ τὰς 49 δὲ αὐτὰς περιπτώσεις ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπεδέχθη μόνον τὰς 20. Καὶ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν κατωρθώθη νὰ ἔχωμεν μίαν ἀπόφασιν αὐτῆς τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου, παρ’ ὅτι, κύριοι, ἔχομεν ἀντιπροσώπους μονίμους εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν καὶ ἔχομεν καὶ τὸν κ. Μερκούρην, ὁ ὁποῖος πηγαινοέρχεται συνεχῶς μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Στρασβούργου, διὰ νὰ ἀλλάζῃ ἑκάστοτε τὸν ἀέρα καὶ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τί στοιχίζουν ὅλα αὐτὰ εἰς τὸν πτωχὸν Ἑλληνικὸν Προϋπολογισμὸν διότι, δὲν εἴδαμε, ἐπὶ 18 ἤδη μῆνας, νὰ ἔχωμεν κανένα θετικὸν ἀποτέλεσμα ἀπὸ τὴν Εὐρωπαϊκὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἀνθρωπίνων Δικαιωμάτων.

§48Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ ἀπαντήσω ἐπ’ αὐτοῦ, κύριε συνάδελφε;

§49Δ. ΣΤΡΑΤΗΣ. Μάλιστα.

§50Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Πρῶτον, κύριε συνάδελφε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Στρασβούργου δὲν ἀποτελεῖ ἰδιοκτησίαν μας διὰ νὰ τὴν κάμωμεν νὰ ἐργάζεται ὅπως ἡμεῖς θέλομεν. Δεύτερον, ἡ σύμβασις τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων προβλέπει διάφορα στάδια τὰ ὁποῖα πρέπει ὅλα νὰ ἐκπληρωθοῦν καὶ τὰ στάδια αὐτὰ δὲν δικαιοῦται οὔτε ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ τὰ ὀλιγοστεύσῃ. Συνεπῶς, ὁ συνδυασμὸς τοῦ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ καθορίζει τὸ πότε θὰ συναντᾶται, ὅπως αὐτὴ θέλει καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ὑποχρεώσωμεν νὰ συναντᾶται ὅπως ἡμεῖς θέλομεν, καί, δεύτερον, ὅτι ὑπάρχουν πολλὰ στάδια μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ στάδια προσπαθείας συμβιβασμοῦ, τὰ ὁποῖα προβλέπονται ἀπὸ τὴν σύμβασιν, δὲν μᾶς ἐπιτρέπουν νὰ ἔχωμεν ταχύτερον ἀποτέλεσμα. Τὸ γεγονὸς εἶναι ἕνα: Ὅτι κατωρθώσαμεν, διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης, νὰ ληφθῇ ἀπόφασις ἀποστολῆς Ἐπιτροπῆς ἐρεύνης, αὐτὸ δὲ ἀποτελεῖ ἆθλον καὶ τοῦ μονίμου ἀντιπροσώπου καὶ τῶν ἄλλων μελῶν τῆς Ἀντιπροσωπείας. Εἶμαι δὲ ὑποχρεωμένος, ἐπειδὴ ἐμνημονεύσατε καὶ τὸν κ. Μερκούρην, μὲ τὸν ὁποῖον δὲν μὲ συνέδεε ποτὲ τίποτε καὶ τώρα παρακολουθῶ τὰς ἐργασίας του νὰ εἴπω, ὅτι ὁ κ. Μερκούρης, λόγῳ τῶν γνωριμιῶν τὰς ὁποίας ἔχει εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Εὐρώπης, καὶ λόγῳ τοῦ ὅτι ἔχει ἀποκτήσει καὶ καλὴν πεῖραν, προσέφερε πράγματι πολυτίμους ὑπηρεσίας καὶ εἶναι εἷς ἐκ τῶν συντελεστῶν τῶν ἐπιτυχιῶν αἱ ὁποῖαι ἐσημειώθησαν.

§51Δ. ΣΤΡΑΤΗΣ. Ἀσφαλῶς, κύριε Ὑπουργέ, ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτή, τῶν Ἀνθρωπίνων Δικαιωμάτων, δὲν ἀποτελεῖ ἰδιοκτησίαν ἰδικήν μας, ἀλλὰ γνωρίζετε καὶ σεῖς, ὅπως γνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ἐπερίμεναν νὰ λάβουν αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν διὰ πρώτην φοράν, ὅπως καὶ σεῖς εἴπατε, διότι ἐπερίμεναν νὰ ἴδουν ἐὰν αὐταὶ αἱ ἐπαγγελίαι περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν ἀνθρώπων διὰ τὰ ὁποῖα ἠγωνίσθη καὶ ἔχυσε τὸ αἷμα του ὁ λαὸς ὅλου τοῦ κόσμου, ἐὰν θὰ τύχουν ἐφαρμογῆς καὶ διὰ τοὺς μικροὺς λαοὺς καὶ διὰ τοὺς λαοὺς τῶν μικρῶν ἐθνῶν ἢ θὰ ἔχουν ἐφαρμογὴν μόνον ὅταν πρόκειται διὰ τὰς μεγάλας αὐτοκρατορίας. Καὶ θὰ εἴχατε τὴν ἐνίσχυσιν ὅλων τῶν μελῶν ἐὰν πράγματι ἐπεμένατε ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Μαΐου 1957 νὰ συσταθῇ αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ ὁπότε τὰ στάδια τῆς διαδικασίας θὰ εἶχον ὅλα παρέλθει ἀλλὰ ἀφίσατε, ὅπως εἶπον, πραγματικὰ ἐγκαταλείψατε τὸ θέμα τῶν ὠμοτήτων καὶ ἐπανήλθατε τὸν Ἰούλιον τοῦ 1957 καὶ ἤδη εἰς τὰς 10 Ὀκτωβρίου 1957 ἀπεφάσισεν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ συστήσῃ Ὑποεπιτροπήν, ἡ ὁποία τίς οἶδε, πότε θὰ φθάσῃ εἰς τὴν Κύπρον καὶ δὲν πηγαίνει εἰς τὴν Κύπρον διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὰς περιπτώσεις αὐτάς, ἀλλὰ πηγαίνει εἰς τὴν Κύπρον, ὅπως λέγει ἡ ἀπόφασις: «... (ἀναγινώσκει) ....». Ἐνῷ ἐὰν εἴχατε μίαν ἀπόφασιν μιᾶς Ἐπιτροπῆς ἐρεύνης τοῦ θέματος αὐτοῦ καὶ τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν ἔχητε ἐνώπιον τοῦ Ο. Η.Ε., θὰ ἀπετέλει ἕνα σύμμαχον καὶ ἕνα ὅπλον τὸ ὁποῖον θὰ εἶχε ἄμεσον καὶ ἀποφασιστικὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς θέσεως καὶ τοῦ ζητήματος τῆς Κύπρου, διότι γνωρίζετε καλύτερον ἀπὸ ἐμέ, ὅτι ἡ Συντηρητικὴ Κυβέρνησις τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, εἶναι μὲν Κυβέρνησις Συντηρητικὴ ἀλλὰ δὲν ἔχει τὸ θάρρος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸν πράγματι φιλελεύθερον λαὸν τῆς Ἀγγλίας. Καὶ ἀπὸ τὸ θέμα αὐτὸ τῶν ὠμοτήτων, ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς προσφυγῆς μας, ἡ ὁποία, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. συναρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀνεγράφη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ὄχι μὲ τοὺς τίτλους ἢ μὲ τὸν τίτλον, τὸν ὁποῖον ἐζητήσατε εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς σεῖς, ἀλλὰ μὲ τὸν τίτλον τὸν ὁποῖον ἀπεδέχθητε καί, τὸν ὁποῖον ἐπρότεινε ἡ Νορβηγικὴ Ἀντιπροσωπεία. Ἠκούσαμε τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἐδώσατε καὶ ἀκούομεν συνεχῶς αὐτὰς τὰς ἐξηγήσεις καὶ τὰς ἀκούει καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλὰ ὁ λαὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐνήμερος ὅλων αὐτῶν τῶν σημείων, τοῦ τὶ δικαιώματα ἔχετε μέσα εἰς τὸν Ο.Η.Ε., εἴτε δίδει ὁ Ο.Η.Ε. Ὁ λαὸς γνωρίζει ὅτι καὶ μὲ τὴν νέαν αὐτὴν προσφυγήν, μὲ τὸν τίτλον αὐτόν, δὲν γνωρίζομεν ἐὰν πραγματικῶς θὰ ἠμπορέσητε νὰ ἐπαναφέρητε αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὅπως πρὸ ὀλίγου ὑπεσχέθητε, ἢ ἐὰν ἡ Βρεταννικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ αἱ Ἀντιπροσωπεῖαι, ὅλαι αὗται, θὰ περιορίσουν τὸ θέμα ἁπλῶς καὶ μόνον εἰς τὸ νὰ ζητηθοῦν ἐξηγήσεις ἐπὶ τῆς προηγουμένης ἀποφάσεως Μένον. Καὶ συνεχίζων εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ καὶ γενικώτερον ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, πολιτικῆς ἡ ὁποία δὲν ἔχει τὸ θάρρος νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὅπως τὸ ἀντιμετωπίζει καὶ ὅπως τὸ θέτει ὁ Κυπριακὸς καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἔρχομαι καὶ εἰς ἕνα, ἂς τὸ ὀνομάσω, ἐπεισόδιον πρὸ ἡμερῶν. Δηλαδή, εἰς τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ Μητροπολίτης Κυρηνείας καὶ τὰς ὁποίας ἠκολούθησεν ὁ Κυβερνητικὸς Τύπος, μὲ μίαν πολιτικὴν ἐναντίον τοῦ Ἱεράρχου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν ἔκαμε τίποτε περισσότερον, ἢ τίποτε ὀλιγώτερον, παρὰ νὰ ἐπαναφέρῃ τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ νὰ ἐκφράσῃ τὸν πόθον, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀποφάσεις τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου καὶ διὰ τὴν Ἕνωσίν της μὲ τὴν Μητέρα Ἑλλάδα. Καὶ κατὰ μίαν περίεργον σύμπτωσιν, ἡ στάσις αὐτὴ τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνητικῶν ἐφημερίδων εἶναι παρομοία μὲ τὴν στάσιν τῶν Κυβερνητικῶν ἐφημερίδων τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Ἀλλά, κύριοι, κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ ἔχομεν ἕνα μέγα γεγονὸς καὶ ὑψίστης ἱστορικῆς σημασίας. Ἔχομεν, κύριοι, τὴν ἀπόφασιν τοῦ Συνεδρίου τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος τῆς Ἀγγλίας. Δὲν θὰ ἀναφερθῶ καὶ ἐγὼ εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνεφέρθη ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ νὰ σᾶς διαβάσω κείμενα, διὰ τῶν ὁποίων διευκρινίζεται σαφῶς ποία εἶναι ἀκριβῶς ἡ θέσις τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος εἰς τὸ θέμα αὐτὸ τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ τῆς Ἑνώσεως μὲ τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι ἀληθές, ὅτι κατεβλήθη προσπάθεια νὰ μειωθῇ ἡ ἐντύπωσις αὐτὴ καὶ εἶναι ἀληθές, ὅτι μόνον ἀπόψε ἀκούομεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ ἐξάρῃ τὴν σημασίαν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος τῆς Ἀγγλίας. Πάντως, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἕνα γεγονὸς ἱστορικῆς σημασίας, εἶναι ἡ ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, ἀπόφασις διὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνικὸς καὶ ὁ Κυπριακὸς λαὸς ὀφείλει νὰ εἶναι εὐγνώμων ἀπέναντι τοῦ Κόμματος αὐτοῦ καὶ ἀπέναντι τοῦ Βρεταννικοῦ λαοῦ. Ἡ ἀπόφασις, λέγω, τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, δίδει ἕνα ὅπλον ἀκαταμάχητον σήμερον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Ο.Η. Ε. νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ πλέον τὴν προσπάθειαν νὰ ἐξεύρῃ λύσεις δῆθεν προόδου τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ἀλλὰ νὰ θέσῃ τὸ ζήτημα μὲ ἀποφασιστικότητα, μὲ τόλμην καὶ μὲ μαχητικότητα! Νὰ θέσῃ, ἐπαναλαμβάνω, τὸ ζήτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ὄχι αἱ Κυβερνήσεις, ἴσως μερικαί, ἀλλὰ οἱ λαοὶ ὅλου τοῦ κόσμου εἶναι σύμφωνοι μὲ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος τῆς Ἀγγλίας. Καὶ πέραν τούτου πρέπει νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅτι ὑπάρχει ἀκόμη ἀπόφασις τῶν ἐργατικῶν ὀργανώσεων, ποὺ ἐκπροσωποῦν ἑκατομμύρια ἐργατῶν ὅπως εἶναι αἱ ἀποφάσεις τῆς Διεθνοῦς Συνομοσπονδίας τῶν Ἐργατικῶν Συνδικάτων, ὅπως εἶναι ἡ ἀπόφασις τῆς Παγκοσμίου Συνδικαλιστικῆς Συνομοσπονδίας, ὅπως εἶναι αἱ ἀποφάσεις τῶν ἰσχυροτάτων ἐργατικῶν ὀργανώσεων τῆς Ἀμερικῆς, ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι, ἐπαναλαμβάνω, κατ’ ἐπανάληψιν ἔχουν ἀποφανθῆ καὶ ἔχουν ζητήσει τὴν αὐτοδιάθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Μὲ τὰ ὅπλα αὐτὰ πηγαίνοντες, ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε., μὲ ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἐφόδια, πρέπει νὰ παύσῃ πλέον νὰ νομίζῃ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ Κυπριακὸν αὐτὸ πρόβλημα διὰ προτάσεως Μένον καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ ληφθῇ ἀπόφασις ἀπὸ τὸν Ὀργανισμὸν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Καί, τελειώνοντας, κύριοι συνάδελφοι, θέλω νὰ τονίσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ κ. συναρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ὅτι, δηλαδή, τὸ Σῶμα πρέπει νὰ ἐκδώσῃ ψήφισμα ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου, ψήφισμα, τὸ ὁποῖον εἶναι πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀποδεχθῇ. Δὲν εἰσέρχομαι καὶ δὲν εἰσῆλθον, εἰς τὸ τί δικαιώματα ἔχει ὁ Ο.Η.Ε. καὶ εἰς τὸ τὶ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἢ τὶ παρέλειψε ἢ τὶ δὲν εἶπεν. Ἀλλὰ ἔρχομαι εἰς τὰ συγκεκριμένα θέματα τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερον, διὰ νὰ τονίσω, ὅτι μέχρι αὐτῆς τῆς στιγμῆς, οὐδεμία πρόοδος ἐσημειώθη εἰς τὸ Κυπριακὸν θέμα, ἀντίθετα δὲ ἡ ἀντίληψίς μας εἶναι ὅτι ὁ διορισμὸς τοῦ σημερινοῦ Διοικητοῦ τῆς Κύπρου, δὲν ἀποβλέπει παρὰ μόνον εἰς τὸ νὰ ἐπιτύχῃ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τῆς Ἀγγλίας εἰς τὸν σκοπόν της, εἰς τὸ ὅτι, δηλαδή, πρέπει νὰ δοθῇ κἄποια αὐτοδιοίκησις καὶ κἄποια αὐτοκυβέρνησις. Τοῦτο, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, εὑρίσκει τελείως ἀντίθετον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, καὶ ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἐπιμένουν καὶ ἀγωνίζονται καὶ ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἔχυσε τὸ αἷμά του διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἔχετε εἰς τὸ πλευρόν σας, καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε, ὅλον τὸν λαὸν καὶ τὴν σημερινὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἂν πράγματι θέλετε καὶ ἠμπορεῖτε, νὰ ἀξιώσητε τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἂν δὲν συνεχίσητε τὴν παλαιὰν ἐκείνην πολιτικήν, τὴν ὁποίαν κἄποτε ὁ ἀείμνηστος Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματός μας ἔφερε εἰς τὴν Βουλήν, πρὸ 2 ἐτῶν, λέγοντας, τότε, ὁπότε καὶ πάλιν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδέχετο νὰ δώσῃ τοὺς φακέλλους νὰ τοὺς μελετήσουν οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει εἰς τὸν φάκελλον τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, τηλεγράφημα τοῦ Ἕλληνος Πρεσβευτοῦ εἰς τὴν Ἄγκυραν, διὰ τοῦ ὁποίου τηλεγραφήματος, πρὸς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Θεοτόκην, τοῦ διεβίβαζε τὴν ἀπορίαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Τουρκίας, ὅτι διατὶ παραπονεῖται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ τὴν στάσιν μας ἀπέναντι τοῦ Κυπριακοῦ, ἐνῷ τόσον τὴν ἐβοηθήσαμεν κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Δ.Α. κ. Ι. Πασσαλίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§53Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, διὰ ἄλλην μίαν φορὰν ἔρχεται πρὸς συζήτησιν τὸ ἐθνικὸν θέμα τῆς Κύπρου ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Τὸ παράδοξον καὶ τὸ περίεργον εἶναι, ὅμως, ὅτι καὶ αὐτὴν τὴν φορὰν τὴν πρωτοβουλίαν ἔχει ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ ἰδιαίτερα ὁ συναρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἐνῷ κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου καὶ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἀνοθεύτου πολιτεύματος, θὰ ἔπρεπε ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδιαίτερα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὕστερα μάλιστα ἀπὸ τόσον μακροχρόνιον σιγήν, τῆς Βουλῆς, νὰ ἐνημερώσῃ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ποῖαι ἐξελίξεις ἐσημειώθησαν εἰς τὸ Κυπριακὸν καὶ γενικῶς εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας μας καὶ τότε διὰ τῆς Βουλῆς νὰ μάθῃ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὶ κάμνει ἡ Κυβέρνησις. Τὴν πρωτοβουλίαν ἔπρεπε νὰ ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ φαίνεται ἡ Κυβέρνησις ἐπειδὴ ἔχει τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, νομίζει ὅτι μονοπωλιακὰ ἠμπορεῖ νὰ χειρισθῇ αὐτὴ ὅλα τὰ ἐθνικὰ ζητήματα καὶ τὰς σχέσεις τὰς ἐξωτερικὰς τοῦ τόπου μας. Ἡ ἀντίληψις αὐτὴ εἶναι πεπλανημένη καὶ δείχνει μίαν κἄποιαν ἀντικοινοβουλευτικὴν νοοτροπίαν. Διότι, ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἔχῃ μίαν κοινοβουλευτικὴν εὐταξίαν. Τόσους μῆνες ἔκλεισε ἡ Βουλή. Ἔπρεπε ἡ ἰδία νὰ ἀνέβῃ εἰς τὸ βῆμα, ὅπως ἀνέβηκε σήμερα, μετὰ τὴν πρόκλησιν ποὺ τῆς ἔκαμεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, μὲ τὴν ὁρμὴν ποὺ ἀνέβηκε εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἔπρεπε ἐνωρίτερα αὐτὴ νὰ ἔχῃ τὴν πρωτοβουλίαν καὶ ὄχι ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις ἔχει αὐτὴν τὴν νοοτροπίαν, ἡ ὁποία δείχνει ἴσως καὶ κἄποιαν ἀντικοινοβουλευτικὴν νοοτροπίαν καὶ κἄποιαν ταραχὴν διὰ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μὴ συζητηθῇ ἀνοικτὰ τὸ Κυπριακόν, τὸ ὁποῖον μὴ νομίζετε ὅτι ξεκάρφωτα στέκεται μέσα εἰς τὰ διεθνῆ ζητήματα. Τὸ Κυπριακὸν εἶναι συνδεδεμένον μὲ ὅλην τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας καὶ ἴσως γι’ αὐτὸ δὲν θὰ ἤθελε ἡ Κυβέρνησις νὰ συζητηθῇ ἀνοικτὰ εἰς τὴν Βουλήν. Πεπλανημένη εἶναι αὐτὴ ἡ ἀντίληψις τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ διὰ νὰ εἶμαι δίκαιος πρέπει νὰ εἴπω ὅτι αὐτὴ ἡ νοοτροπία διέπει ὡς ἕνα βαθμὸ καὶ τὴν ἡγεσία τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ὁποία νομίζει εἰς ἄλλο ἐπίπεδο ὅτι καλύπτει τὸν χῶρον ὁλόκληρον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐγὼ νομίζω, καὶ αὐτὸ εἶναι πλάνη, καὶ ἡ νοοτροπία αὐτὴ δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ. Θὰ ἤθελα, λοιπόν, ὅλοι μας νὰ ἐγκαταλείψωμεν αὐτὴν τὴν πλάνην καὶ τότε μόνον ὁ τόπος μας θὰ σωθῇ. Παρατηροῦντες τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κυπριακῆς ἐλευθερίας κατὰ τὸ τελευταῖον διάστημα, τί βλέπομεν ἐμεῖς; Ἐμεῖς βλέπομεν ὅτι οὐσιαστικὰ ἡ Κυβέρνησις ἴσως κἄτι διπλωματικὰς συνεννοήσεις νὰ εἶχεν εἰς τὸ Λονδῖνον, εἰς τὴν Οὐάσιγκτων, εἰς τὴν Ἄγκυραν, εἰς τὰς Ἀθήνας, νὰ εὕρῃ ἕνα τρόπον, ἂς τὸν ὀνομάσω, ἀνοικτοῦ συμβιβασμοῦ. Βεβαίως, ἀπὸ ἀπόψεως διπλωματίας. Ἡ Κυβέρνησις, βεβαίως, δὲν μᾶς ἔφερε αὐτὰ τὰ λεγόμενα ἀπόκρυφα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς της. Ἀλλὰ αὐτὰ ἐμᾶς δὲν μᾶς ἐνδιαφέρουν καὶ τόσο, διότι μὲ τὰ ἀπόκρυφα αὐτὰ ἐμεῖς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐλέγχωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅτι κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ ἕνα μεγάλο ἆθλο, νὰ φέρῃ καὶ πάλιν τὸ ἴδιο θέμα εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Καὶ πέρυσι, ὅταν τὸ φέρατε εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, μὲ τὴν ἰδίαν ὁρμήν, ὅπως σήμερον, ὁμιλεῖτε διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ λέγατε ἐκεῖ διὰ τὴν ἀπόφασιν, διὰ τὴν πρότασιν τοῦ Μένον, τὴν ὁποίαν ἡ Ἀγγλία τὴν ἐζητοῦσε διαφορετικά, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διαφορετικὰ καὶ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, ὅλως διόλου διαφορετικά. Ἐφέτος, ὅμως, ἡ ὁρμὴ ἐπάνω εἰς τὸ βῆμα διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἀσφαλῶς ὀφείλεται ὄχι, ἐγὼ δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι σεῖς δὲν θέλετε, ἀλλὰ δὲν ἀγωνισθήκατε μὲ αὐτὴν τὴν ὁρμὴν ὅπως τώρα διὰ τὸ θέμα τοῦτο. Καὶ αὐτὸ ὀφείλεται ἀσφαλῶς σὲ τί νομίζετε; Ὀφείλεται εἰς τοὺς ἀγῶνας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ τῶν ἄλλων ἀντιαποικιακῶν λαῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Καὶ ἔρχεται ἐν συνεχείᾳ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος τῆς Ἀγγλίας. Δι’ αὐτὸ σᾶς βεβαιώνω, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε, ὅτι δὲν θέλετε τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἀφοῦ τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα τῆς Ἀγγλίας λέγει, ὅτι ὅταν κληθῇ εἰς τὴν ἐξουσίαν θὰ δώσῃ αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου. Βεβαίως καὶ ἡμεῖς χαιρετίζομεν ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος τῆς Ἀγγλίας. Ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω, διότι εἶμαι εἰλικρινής, ὅτι ὅλοι, ὅταν εἶναι εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, πολλὰ ὑπόσχονται καὶ ἐδῶ ὅταν εἴσασθε εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, πολλὰ ὑποσχόσαστε, ὅταν, ὅμως, ἔρχωνται εἰς τὴν ἐξουσίαν ἀλλάζουν τὰ πράγματα. Δὲν ἠξεύρω τὶ θὰ γίνῃ εἰς τὸ μέλλον, ἀλλὰ ἐκ παραδόσεως γνωρίζομεν ἐμεῖς, ὅτι εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τὰ δύο Κόμματα τῆς Ἀγγλίας, σχεδὸν ἔχουν μίαν ἑνιαίαν πολιτικήν. Ἀλλὰ βεβαίως οἱ ἀγῶνες αὐτοὶ τῶν Ἀραβικῶν Κρατῶν, ἐξησθένησαν τὴν Βρεταννικὴν ἐπιρροὴν καὶ ἀκόμη καὶ τῆς συμμάχου σας Ἀμερικῆς. Ἐδῶ ἔγκειται ὅλη ἡ οὐσία. Διατὶ καὶ πάλιν τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα τῆς Ἀγγλίας, ἐπῆρε τὴν ἀπόφασιν περὶ αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου; Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα ἐστάθηκε μόνον νὰ παρακαλῇ, τοὺς συμμάχους, νὰ παρακαλῇ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι μέσα εἰς τὸ ΝΑΤΟ καὶ αὐτοὶ εἶναι ἀποικιοκράται καὶ ἐναντίον τῆς αὐτοδιαθέσεως. Σχεδὸν μὲ ἐκείνους ἀγωνίζεται. Πῶς ἀγωνίζεται ἐγὼ δὲν ξέρω. Ἐγὼ λέγω, βεβαίως, μπορεῖ νὰ ἀγωνίζεται ἀλλὰ οὐσιαστικὰ τί μπορεῖτε νὰ κάμετε, κύριε Ὑπουργέ, ἀφοῦ ἡ Ἀμερικὴ αὐτὸν τὸν σύμμαχον τὸν Τοῦρκον, τόσον σφιχτὰ τὸν ἀγκάλιασε καὶ τὸν ἔχει ὡς χωροφύλακα, ἀπειλεῖ τὴν Συρία, συνάμα ἀπειλεῖ καὶ τὴν Ἑλλάδα; Πῶς θὰ πολεμήσετε ἀφοῦ δὲν μπορεῖτε νὰ πολεμήσετε ἐναντίον τῆς Ἀμερικῆς, ἡ ὁποία εἶναι σύμμαχός μας καὶ ἐκείνη; Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐγὼ βεβαίως σᾶς λυποῦμαι, διὰ τὴν ἐπίθεσιν ποὺ κάνω ἐναντίον σας, διότι σεῖς ὑποκειμενικὰ θέλετε τὴν Ἕνωσιν, ἀλλὰ δὲν μπορεῖτε, σᾶς ἐδέσμευσε ἡ ἐξωτερικὴ πολιτική. Ἐδώσατε ὅλα εἰς τὰ χέρια τῆς Ἀμερικῆς, καὶ ἡ Ἑλλὰς οὐσιαστικὰ ἔγινε πιόνι εἰς τὸ σκάκι, τὸ ὁποῖον παίζεται εἰς τὸ διεθνὲς ἐπίπεδο. Ἐγὼ δὲν μπορῶ νὰ κατηγορήσω κἂν τὴν Κυβέρνησιν. Τί νὰ κάμῃ; Ἔδωσε βάσεις! Τὰ ἔδωσε ὅλα καὶ τώρα λέγει δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ νὰ γίνῃ ἡ Ἑλλάδα ἀερογέφυρα, διὰ νὰ πᾶνε τὰ πολεμικὰ ἐναντίον τῆς Συρίας. (Ἱλαρότης). Αὐτὴ εἶναι ἡ τραγῳδία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τί γελᾶτε; Ἐγὼ σᾶς βεβαιώνω, ὅτι κάπως μὲ συμπάθεια σᾶς ὁμιλῶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ: Μήπως ὑπάρχουν τὰ ὁρόσημα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τῆς ὁποίας ἤθελε νὰ εἰπῇ ὁ συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁρόσημα ἀπὸ τὴν δεξιάν, καὶ ὁρόσημα ἀπὸ τὴν ἀριστεράν; Ἀπὸ τὴν ἀριστερὰν εἶναι, καὶ εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, μήπως ὑπάρχουν ὁρόσημα μεταξὺ τῆς Κυβερνητικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ τῆς πολιτικῆς τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἐὰν ἐχρεωκόπησε ἡ Κυβέρνησις, ἐχρεωκόπησε, ὄχι ἡ Κυβέρνησις ὡς Κυβέρνησις. Καὶ αὐτὴ φωνάζει αὐτοδιάθεσιν, ὅπως βλέπετε μέσα εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἴσως καὶ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἐχθρικὸν περιβάλλον, ὅλοι ἐναντίον μας. Ἀλλὰ δὲν εἶπε ποῖος εἶναι ὑπέρ. Καὶ ὅταν ἀνέφερε τὸ ζήτημα τοῦ διορισμοῦ τοῦ ἀντιπροσώπου μας εἰς τὴν Χάγην δὲν εἶπε ποῖος ἔγινε αἴτιος καὶ ἐψηφίσθη. Ἔπρεπε νὰ εἴπῃ ὅτι ἦτο καὶ μία μεγάλη δύναμις ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις. Ἴσως νὰ μὴ ἤθελε νὰ τὸ εἴπῃ.

§54Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν. Ὅπως γνωρίζετε, εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐβελτίωσαν τὰς σχέσεις μας μὲ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν. Ὀφείλω, ὅμως, νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις εἰς τὸν πρῶτον γῦρον ὑπεστήριξε τὸν Τσεχοσλοβάκον ὑποψήφιον καὶ κατεψήφισε τὸν κ. Σπυρόπουλον. Ὑστερώτερα ἐβοήθησεν. Ὄχι, ὅμως, εἰς τὴν πρώτην ψηφοφορίαν εἰς τὴν ὁποίαν προεβλέπετο ὅτι ὁ κ. Σπυρόπουλος θὰ πάρῃ μίαν ψῆφον — καὶ κατωρθώσαμεν καὶ πῆρε πέντε — εἰς αὐτὰς τὰς πέντε δὲν ὑπῆρχε ἡ ψῆφος τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως. Αἱ πέντε αὐταὶ ψῆφοι ἦσαν ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἀπέδειξαν ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ δώσωμεν τὴν μάχην μὲ τὸν Σπυρόπουλον. Δὲν τὰ λέγω διὰ νὰ ἐπικρίνω τὴν Σοβιετικὴν Κυβέρνησιν, διότι εἶχε ἰδικόν της ὑποψήφιον, τὸν Τσεχοσλοβάκον, ἀλλὰ διότι σεῖς ἔρχεσθε καὶ λέγετε ὅτι βγῆκε μὲ τὴν ψῆφον τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν.

§55Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Θέλω νὰ σᾶς ἐρωτήσω τί ἐψήφισαν οἱ σύμμαχοί σας οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ ἄλλοι; Τὸν ἰδικόν σας ὑποψήφιον; Αὐτὸ νὰ μᾶς εἰπῆτε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡμεῖς γνωρίζομεν ποῖοι ἐψήφισαν, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ εἴπητε σεῖς, διότι καταλαβαίνομεν τὴν θέσιν σας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ νομίζω ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα ποὺ ἐσημειώθησαν μεγάλα γεγονότα εἰς τὸ διεθνὲς ἐπίπεδον ἔπρεπε νὰ καταλάβωμεν ὅτι τὸ ΝΑΤΟ ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐξαρτᾶται σχεδὸν ἡ τύχη τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἔχει τὴν δύναμιν. Τὸ ΝΑΤΟ ἐσχηματίσθη εἰς τὰ 1949 καὶ προσεχωρήσαμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὰ 1952, διότι τότε, ἡ Ἀμερικὴ ἐνεφανίζετο πανίσχυρος καὶ εἶχε τὸ μονοπώλιον τῶν θερμοπυρηνικῶν ὅπλων. Δι’ αὐτὸ προσεχωρήσαμεν εἰς τὸ ΝΑΤΟ, τότε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ἐκαλλιεργήθη μία πολεμικὴ ψύχωσις ἐναντίον τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως καὶ ἐπεβλήθη ἡ Ἀμερικὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κέντρου νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα διὰ νὰ φέρῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν τὸν Στρατάρχην Παπάγον, ὡς στρατιωτικόν, διότι τὰ σχέδιά των, βεβαίως, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἦσαν νὰ κτυπήσουν εἰς τὰ πλευρὰ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἀντίληψις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τῆς Ἀμερικῆς, διότι ἡ Ἀμερικὴ ἦτο πανίσχυρος καὶ βάρος τῆς σκέψεως ὅλων σας ἦτο νὰ κτυπηθῇ ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις. Ἐγὼ καὶ τότε, παρ’ ὅλον ὅτι ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις δὲν ἦτο πανίσχυρος, ὅπως σήμερον, διότι δὲν ὑπῆρχον οἱ διάφοροι «Σποῦτνικ» ποὺ ἐμφανίζονται τώρα, ἐγὼ εἶπον ὅτι σᾶς προειδοποιῶ ὅτι πρέπει νὰ ἔχετε διδάγματα ἀπὸ τὴν ἱστορίαν: Τάρταροι, Ναπολέων, Χίτλερ, ἀπεπειράθησαν νὰ καταπατήσουν τὸ Κρεμλῖνον καὶ ἔσπασαν τὰ μοῦτρα των εἰς τὰ κράσπεδα τοῦ Κρεμλίνου καὶ τὸ Κρεμλῖνον, ἔλεγα, τότε, ὑψώνεται θριαμβευτικά. Σήμερον αἱ σχέσεις τῶν δυνάμεων ἤλλαξαν. Ἐγὼ πιστεύω ὅτι πόλεμος δὲν θὰ γίνῃ, δι’ αὐτὸ εἶμαι πεπεισμένος, ὅπως μὲ βλέπετε καὶ σᾶς βλέπω, ἀλλὰ ἕνα θέλω ἀπὸ σᾶς, διὰ νὰ ἀλλάξωμεν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν μας, νὰ σκεφθῶμεν πῶς πρέπει νὰ προσανατολισθῶμεν. Ὄχι νὰ προσχωρήσωμεν εἰς τὰς στρατιωτικὰς συμμαχίας τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου στρατιωτικοῦ συνασπισμοῦ. Πρέπει νὰ λείψῃ καὶ τὸ ΝΑΤΟ καὶ τὸ Σύμφωνον τῆς Βαρσοβίας, ἀλλὰ τί προτείνω ἐγώ; Ἡμεῖς προτείνομεν νὰ βοηθήσωμεν τοὺς φυσικοὺς συμμάχους μας. Ποῖοι εἶναι οἱ φυσικοὶ σύμμαχοί μας; Εἶναι οἱ Ἀραβικὲς Χῶρες μὲ τὶς ὁποῖες ἡμεῖς δὲν ἔχομεν εἰς τὸ παρελθὸν κἄτι ἀντιθέσεις, ὅπως δὲν θέλετε σεῖς, ἡ Κυβέρνησις, νὰ δεχθῆτε τὴν πρότασιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ρουμανίας διὰ μίαν συνδιάσκεψιν τῶν Πρωθυπουργῶν τῆς Βαλκανικῆς. Ἐδῶ δὲν ἔχομεν τίποτε ἐκκρεμότητες, ὅπως ἔχομεν μὲ μερικοὺς γείτονές μας. Μὲ τὴν Συρίαν, τὴν Αἴγυπτον καὶ μὲ τὶς ἄλλες χῶρες τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, αἱ ὁποῖαι ἀγωνίζονται διὰ τὴν ἐλευθερίαν των καὶ διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν των, ὅπως καὶ ἡ Κύπρος ἀγωνίζεται καὶ ὅπως καὶ ἡμεῖς ἀγωνιζόμεθα μαζί των νὰ κάμωμεν σύμφωνα φιλίας καὶ μὴ ἐπιθέσεως. Αὐτὸ θὰ δώσῃ εἰς ἡμᾶς πραγματικοὺς συμμάχους οἱ ὁποῖοι θὰ μᾶς ὑποστηρίξουν καὶ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη εἰς τὰ ζητήματα τῆς Κύπρου. Καὶ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅταν θὰ πᾶτε, δὲν θὰ πᾶτε ἐκεῖ παθητικά. Ἐψηφίσατε ὑπὲρ τῆς ἐγγραφῆς προσφυγῆς τῆς Συρίας, ἀλλὰ δὲν ἐλάβατε ἐνεργὸν μέρος διὰ νὰ καταδικασθῇ αὐτὴ ἡ προκλητικὴ στάσις τῆς Τουρκίας καὶ ἀπέναντι αὐτῆς τῆς Συμμάχου της Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς). Ἐδῶ σᾶς θέλω, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν. Αὐτὴ εἶναι πολιτικὴ ρεαλιστική, Ἑλληνικὴ πολιτική. Θὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν Συρίαν, ὅπως καὶ ὁλόκληρος ὁ ἄλλος κόσμος, τὸ στρατόπεδον τῆς εἰρήνης, ποὺ σήμερον ὅπως γνωρίζετε, ὕστερα ἀπὸ τὴν ἐξέλιξιν τῶν μέσων, τὴν τρομακτικήν, ἡ ὁποία τρομάζει πραγματικῶς τὴν ἀνθρωπότητα, ὅπως ὁ «Σποῦτνικ»....

§56ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΙΝΕΣ. (Τῆς Συμπολιτεύσεως). «Γελοῦν». (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Ι. Λαυρεντίδης).

§57Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Τότε πηγαίνετε σεῖς νὰ πολεμήσητε τὸν «Σποῦτνικ».

§58Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ «Σποῦτνικ» δὲν ἠμπορεῖ νὰ ξαναγυρίσῃ καὶ νὰ ἔλθῃ ἐδῶ!

§59Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ὁ ἡγέτης τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως εἶπεν ὕστερα ἀπὸ τὴν ἀνακάλυψιν τῶν διηπειρωτικῶν βλημάτων, ὅλα τὰ ἄλλα τὰ δικά σας, βομβαρδιστικὰ θὰ πᾶνε εἰς τὸ Μουσεῖον. Ἐγὼ πιστεύω ὅτι καὶ ὅλα αὐτὰ τὰ βλήματα πρέπει νὰ πᾶνε εἰς τὸ Μουσεῖον καὶ νὰ σωθῇ ἡ ἀνθρωπότης. Αὐτὰ λέγω ἐγώ. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὄχι μόνον ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος, πρέπει νὰ σκεφθῇ ὅτι τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου δὲν λύεται μὲ αὐτὴν τὴν διαδικασίαν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, οὔτε ἠμπορεῖ νὰ λυθῇ, ἂν παραδεχθοῦμεν τοὺς Μεμέτηδες οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι τὴν Κύπρον τὴν πουλήσαμεν εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ ἂν ἡ Ἀγγλία τὴν δώσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐμεῖς θὰ πάρουμε πίσω τὸ ἐμπόρευμά μας. Εἰς αὐτὸν τὸν αἰῶνα, ὅταν αὐταὶ αἱ ἀντιλήψεις κρατοῦν, εἶναι δυνατὸν ἡ μεγάλη Δημοκρατία, ἡ Ἑλλάς, νὰ ὀνομάζῃ τὴν χώραν τοῦ Μεντερὲς πεπολιτισμένην ἡγέτιδα δύναμιν; Φαντασθῆτε, καὶ ὁ ἀγαπητός μου Πρόεδρος κ. Κανελλόπουλος, ἀναγνωρίζει ὅτι ἡ Τουρκία εἶναι μέσα εἰς τὸν χριστιανοευρωπαϊκὸν πολιτισμόν. Λησμονεῖτε τοὺς βανδαλισμοὺς τῆς 6ης Σεπτεμβρίου. Αὐτὴν τώρα τὴν φουσκώνουν οἱ φίλοι σας οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Ἀμερικανοί, διότι πραγματικὰ ἀπέτυχε ἡ πολιτικὴ τοῦ Δόγματος Ἀϊζενχάουερ. Ἐπῆγαν εἰς τὴν Ἰορδανίαν τὸν Χουσεΐν, τοῦ ἔδωσαν καὶ ὅπλα καὶ δὲν ξέρω ἀπὸ ποῦ τὰ ἐπῆγαν. Ἀπὸ τὴν ἀερογέφυρα τῆς Ἑλλάδος ἢ ἀπὸ ἀλλοῦ καὶ ἐκεῖνα τὰ ὅπλα ἐστράφησαν ἐναντίον τῆς Ἀμερικῆς. Αὐτὴν τὴν τυφλὴν πολιτικήν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, πρέπει νὰ μὴ τὴν ἀκολουθήσετε εἰς τὸ μέλλον, διότι τὰ ἄλλα μέλη τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐνδιαφέρονται, σεῖς φέρετε τὸ μεγάλο φορτίον. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μένετε τυφλοὶ εἰς τὸ ἅρμα τῶν Ἀμερικανῶν, διότι ἡ πολιτικὴ τῆς ἰσχύος καὶ τῆς πυγμῆς ἐξουδετερώθηκε. Ἡ Ἀμερικὴ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐξοστρακίζει μίαν μεγάλην δύναμιν, τὴν Νέαν Κίναν, τὴν ὁποίαν ἤθελε νὰ στραγγαλίσῃ μὲ τὴν πεῖνα καὶ ἐνόμιζεν ὅτι θὰ ἠμποροῦσε τὴν Κυβέρνησιν τῆς Κίνας νὰ τὴν ἀνατρέψῃ ἢ νὰ τὴν ἀλλάξῃ. Ἀπέτυχε καὶ ἡ πολιτική της εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν καὶ σᾶς βεβαιῶ ἐκ τῶν προτέρων, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι θὰ ἀποτύχῃ ἡ πολιτική της καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἐξοπλισμοῦ τῆς Δυτικῆς Γερμανίας. Αὐτοὶ θέλουν νὰ ἐξοπλίσουν τὴν Δυτικὴ Γερμανία διὰ νὰ ἀναβιώσῃ τὸ παλαιὸ μιλιταριστικὸ πνεῦμα τοῦ γερμανικοῦ λαοῦ. Καὶ θὰ σᾶς φέρω ἕνα δεδομένο ἀπὸ τὴν ἱστορία, τὸ ὁποῖον ὁ ἀγαπητός μου καθηγητὴς κ. Κανελλόπουλος, τὸ γνωρίζει καλύτερα ἀπὸ ὅλους. Ὅταν ἐκηρύχθη ὁ πρῶτος παγκόσμιος πόλεμος, τότε, ὑπῆρχε μία διαφορὰ ἀντιλήψεων, ὅσον ἀφορᾷ τὸν πόλεμον μὲ τοὺς Σοσιαλιστάς. Ἕνας ἀπὸ τοὺς Σοσιαλιστάς, ὁ Πλεχάνωφ, εἶπε διὰ ποίους λόγους ἔπρεπε νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ Τσαρικὴ Ρωσία, διότι ἡ Τσαρικὴ Ρωσία, ἦτο σύμμαχος μὲ τὴν Γαλλία καὶ τὴν Ἀγγλία, ἐνῶ πρέπει νὰ κτυπηθῇ ὁ βιολογικὸς μιλιταρισμὸς τῆς Γερμανίας. Εἰς αὐτὸν τὸν βιολογικὸν μιλιταρισμὸν στηρίζεται τώρα ἡ πολιτικὴ τῆς Ἀμερικῆς διὰ νὰ ἀναβιώσουν τὴν Γερμανία, ὥστε νὰ καταβροχθίσῃ ἡ Δυτικὴ Γερμανία τὴν Ἀνατολικὴ καὶ νὰ δημιουργήσουν μίαν μιλιταριστικὴν χώραν εἰς τὴν Δυτικὴν Εὐρώπη. Ἐγὼ νομίζω ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ πολιτικὴ θὰ ἀποτύχῃ. Ὅλοι εἴμεθα Ἕλληνες καὶ σκεπτόμεθα διὰ τὸν τόπον μας. Ὅλα αὐτὰ ποὺ ἀνέφερα δὲν τὰ εἶπα οὔτε γιὰ προπαγάνδα νὰ κάμω, ἄλλωστε ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωση δὲν ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ προπαγάνδα, διότι παραπέτασμα δὲν ὑπάρχει ἐκεῖ, παραπέτασμα ἀλλοῦ ὑπάρχει καὶ ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωση, ὅ,τι κάμνει τὸ λέει. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅταν οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Ἀμερικανοὶ στέλνουν ὅπλα κάπου δὲν διαμαρτύρεται κανείς. Ἐὰν τυχὸν καὶ ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωση ἔστειλε ὅπλα εἰς τὴν Συρίαν αὐτὸ εἶναι πρόκλησις; Ἐγὼ δὲν καταλαβαίνω γιατὶ εἶναι πρόκλησις, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, σεῖς ποὺ εὐθύνεσθε διὰ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος, πρέπει νὰ τὴν ἀναθεωρήσετε, ὅπως πρέπει νὰ τὴν ἀναθεωρήσῃ καὶ ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς αὐτὴν τὴν ἐποχὴν αὐτοῦ τοῦ πράγματος ποὺ ἐπάνω ἀπὸ τὴν ἀνθρωπότητα κρέμεται ἡ καταστροφή, τὴν ἐποχὴ αὐτὴν διὰ τὰ πετρέλαια τῶν μονοπωλίων τῆς Ἀμερικῆς καὶ τῆς Ἀγγλίας εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, νὰ θυσιάζωμεν τὰ δικά μας τὰ συμφέροντα. Ἀλλὰ τί νὰ κάμετε σεῖς εἶσθε δεσμευμένοι. Γι’ αὐτὸ νὰ ἑνώσουμε ὅλη τὴ δύναμή μας νὰ ἀποκτήσουμε τὴν ἀνεξαρτησία μας καὶ νὰ ἀγωνισθοῦμε παρὰ τὸ πλευρὸ ὅλων τῶν λαῶν ποὺ ἀγωνίζονται διὰ τὴν ἀνεξαρτησία. Καὶ οἱ λαοὶ αὐτοὶ εἶναι ἡ Συρία, ἡ Αἴγυπτος καὶ αἱ ἄλλαι Ἀραβικαὶ Χῶραι, ποὺ θὰ μᾶς ὑποστηρίξουν εἰς τὸ στρατόπεδον τῆς εἰρήνης. Καὶ τότε, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι θὰ ἔχωμεν καὶ μίαν συνεννόησιν μὲ τὶς Βαλκανικὲς Χῶρες. Καὶ ἡ Ἑλλάς, τότε, θὰ εἶναι ἐξασφαλισμένη ἀπὸ ὅλα. Μὴ ἔχετε ἐλπίδες εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, παρ’ ὅλο ποὺ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπε ὅτι ἔφερε τὸ θέμα εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ἐγὼ εἶμαι πεπεισμένος ὅτι τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὅπως καὶ τὴν ἄλλη φορὰ ἐπῆραν τὴν ἀπόφασιν τοῦ Μένων, ἡ ὁποία δὲν κατέληξε σὲ τίποτε.

§60ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Διὰ τὴν Βόρειον Ἤπειρον τί λέτε;

§61Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἀφήσατε, κύριε συνάδελφε. Δι’ αὐτὸ ἔπρεπε ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅταν ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Γερμανίας ἐπρότεινε νὰ γίνῃ κἄποια συνδιάσκεψις ὅλων τῶν Πρωθυπουργῶν τῆς Βαλκανικῆς, ἔπρεπε νὰ πᾶμε ἐκεῖ, ὁπότε θὰ ἤρχετο καὶ ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Ἀλβανίας καὶ θὰ ἐλέγαμε τὶς διαφορές μας μεταξύ μας, θὰ ἐλέγαμε εἰς τὸν Ἐμβὲρ Χότζα, καὶ διὰ τὸ ζήτημα τῆς Βορείου Ἠπείρου. Συνεπῶς δὲν θέλετε οὔτε αὐτὸ τὸ ζήτημα εἰρηνικὰ νὰ τὸ λύσετε. Ἡμεῖς ἔχομεν διαφορὲς μὲ τὰ μεμέτια, ἀλλὰ γιὰ κείνους δὲν ὁμιλεῖτε. Γιατὶ δὲν λέτε νὰ πάρωμε καὶ τὴν Ἀνατολικὴ Θράκη; Δὲν τὸ λέτε, διότι εἶναι ἀδύνατον τώρα νὰ πολεμήσωμεν μὲ τοὺς Τούρκους. Τώρα ὁ καιρὸς τῶν πολέμων ἐπέρασε καὶ ὅλες οἱ διαφορὲς θὰ λυθοῦν εἰρηνικὰ καὶ μόνον ἐκείνη ἡ πολιτικὴ ἡ ὁποία στηρίζεται ἐπάνω εἰς τὴν σταθερὰ εἰρήνη τῶν λαῶν, μόνον ἐκείνη ἡ πολιτικὴ θὰ ἐπικρατήσῃ. Ἡ πολιτικὴ τῆς πυγμῆς, τῆς ἰσχύος, ἡ πολιτικὴ τῶν ἰμπεριαλιστῶν καὶ τῶν ἀποικιοκρατῶν δὲν θὰ σταθῇ, διότι ἤδη παρῆλθε ἡ ἐποχὴ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς. Οἱ λαοὶ δὲν θὰ πολεμήσουν γιὰ τὰ ξένα συμφέροντα. Ἔτσι καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρέπει νὰ προσανατολισθῇ πρὸς ἄλλες κατευθύνσεις, ὥστε νὰ ἔχωμεν πλέον πιστοὺς συμμάχους. Καὶ σύμμαχοι δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι οὔτε ἡ Ἀγγλία, οὔτε ἡ Ἀμερική, οὔτε ἡ Τουρκία, διότι τὰ συμφέροντά των δὲν ἠμποροῦν νὰ τὰ ἐγκαταλείψουν εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν ποὺ ἔχουν τὰ πετρέλαια καὶ τὰ μονοπώλια. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ἀνοίξῃ τὰ μάτια του πολὺ γρήγορα καὶ θὰ ἀλλάξῃ τὶς ἐθνικές του κατευθύνσεις καὶ αὐτὴ τὴ γραμμὴ τὴν ὁποίαν προτείνω ἐγὼ δηλαδὴ νὰ ἔχωμεν φιλίαν μὲ τὶς Ἀραβικὲς χῶρες, αὐτὴ εἶναι μία ἐθνικὴ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Παπαπολίτης, ἔχει τὸν λόγον.

§63Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Εἶναι ἀληθές, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ θέμα ἐξηντλήθη καὶ ἀντιλαμβάνομαι πόσον εἶναι πλέον δυσάρεστον καὶ διὰ τὸν ὁμιλοῦντα καὶ δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὸ παρακολουθοῦν. Τὸ θέμα τῆς Κύπρου εἶναι δευτέρα φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν συζητεῖται ἐνώπιον τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἐνώπιον τῆς Διεθνοῦς κοινῆς γνώμης. Ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένῃ ἀπαρασάλευτον εἰς τὸ διεθνὲς βάθρον του, παρὰ τὰς προσπαθείας τῆς Ἀγγλικῆς Ἀποικιοκρατίας, ὅπως τὸ μεταθέσῃ μέσα εἰς τοὺς σκοτεινοὺς μαιάνδρους τῆς Ἀποικιοκρατικῆς διπλωματίας, καὶ τὸ συνθλίψῃ. Τὸ ἐπίτευγμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ὀφείλεται εἰς τὸ αἷμα καὶ τὰς προσπαθείας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ εἶναι ἡ ἀπόδειξις ὅτι ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς ἡρωϊκῆς Μεγαλονήσου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ τὴν δικαίωσίν της, παρὰ μόνον μὲ τὴν πλήρη ἐφαρμογὴν τῶν βασικῶν ἀρχῶν τοῦ Ο.Η.Ε. Εἶναι ἀκόμη ἡ ἀπόδειξις ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μετατεθῇ ἀπὸ τὴν βάσιν του, διὰ νὰ συνθλιβῇ μέσα εἰς τὸ πλέγμα τῶν διεθνῶν σκοπιμοτήτων καὶ τοῦ ψυχροῦ πολέμου, μὲ ἀποτέλεσμα τὴν παράτασιν τῆς κυριαρχίας τοῦ δυνάστου ἐπὶ τῆς Κύπρου. Κύριοι βουλευταί, παρῆλθε 10μηνον ἀπὸ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ο.Η.Ε. Σᾶς εἶναι γνωσταὶ αἱ συζητήσεις αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ αἱ ἐπ’ αὐτῶν ἀπόψεις ὅλων τῶν Κομμάτων. Σήμερον, δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ καὶ ἑπομένως δὲν πρόκειται νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς. Σήμερον, κύριοι συνάδελφοι, εὑρισκόμεθα εἰς τὰς παραμονὰς νέας συζητήσεως ἐνώπιον τοῦ Ὀργανισμοῦ, τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ νέας ἀποφάσεως. Καὶ ἐν ὄψει καὶ ὑπὸ τὸ φῶς τοῦ γεγονότος αὐτοῦ, θὰ πρέπει νὰ ἴδωμεν τὸν δρόμον τὸν ὁποῖον διηνύσαμεν μέχρι σήμερον. Ἐξ ὅσων βεβαίως ἔλαβον χώραν κατὰ τὸ διάστημα αὐτό, ἐλάχιστα εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωμεν. Καὶ τοῦτο, ὡς γνωστόν, ἐν ὀνόματι τῆς εὐθύνης διὰ τὰ ἐθνικὰ μυστικά. Ὅ,τι, ὅμως, εἶναι δυνατὸν νὰ ἴδῃ καὶ νὰ διατυπώσῃ τις, ἀνεξαρτήτως τῆς γνώσεως τῶν φακέλλων καὶ τῶν τυχὸν μυστικῶν, εἶναι τοῦτο: Ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐνεφάνισε καὶ ἐμφανίζει εἰκόνα ταλαντευομένην μεταξὺ ἀδιαλλαξίας καὶ διαλλακτικότητος, μεταξὺ ἀνοικτῆς πάλης εἰς τὸν Ο.Η.Ε. καὶ μυστικῶν διαπραγματεύσεων, χωρὶς σαφῆ θέσιν καὶ συγκεκριμένην γραμμήν, δημιουργοῦσα οὕτω δικαιολογημένας ἀνησυχίας εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Θὰ ἦτο ἴσως, κύριοι βουλευταί, δυνατὸν νὰ λεχθῇ ὅτι θὰ εἶναι ἐκτὸς ἀληθείας ἐὰν προσάψωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν κατηγορίαν, ὅτι ἐγκατέλειψε τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Εἶναι, ὅμως, ἀληθές, νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι δὲν κατώρθωσε νὰ καταστήσῃ σαφῆ, συγκεκριμένην καὶ καθαρὰν τὴν πολιτικήν της ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Δίδει τὴν ἐντύπωσιν ὅτι στερεῖται πολιτικῆς ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Ἄλλοτε διακηρύσσει τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἄλλοτε ὁμιλεῖ περὶ αὐτοκυβερνήσεως. Ἄλλοτε ἐμφανίζεται ἀδιάλλακτος καὶ πιστὴ εἰς τὴν διαδικασίαν τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ ἄλλοτε δέχεται συμβιβαστικὴν λύσιν ἔξω τοῦ Ο.Η.Ε. Τοῦτο δέ, ἀναμφισβητήτως, ἐνισχύει τοὺς ἐχθροὺς τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως καὶ ἀντιθέτως καθιστᾷ διστακτικοὺς τοὺς φίλους τῆς ὑποθέσεώς μας. Αὐτό, κύριοι βουλευταί, ἀποτελεῖ μίαν ὀργανικὴν ἀδυναμίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν κατώρθωσε νὰ ἀπαλλαγῇ παρὰ τὸ μέγα γεγονὸς ὅτι εἰς τὸν ἀγῶνα προσετέθη ἀπὸ μακροῦ τὸ σημαντικὸν γεγονός, ἡ ἀπελευθέρωσις τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου. Προσετέθη, λέγω, εἰς τὸν ἀγῶνα ἡ φυσιογνωμία τοῦ Ἐθνάρχου, ὁ ὁποῖος πρῶτος εἰς τὴν ἔπαλξιν τοῦ ἀγῶνος, μεταξὺ τῶν πρώτων μὲ τὸ ἀπέραντον καὶ ἀναμφισβήτητον κῦρος του, μὲ τὴν ὑψηλὴν ἀγωνιστικήν του διάθεσιν καὶ τὴν βαθεῖαν πίστιν εἰς τὸ δίκαιον τοῦ ἀγῶνος, προσπαθεῖ νὰ πείσῃ τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην ἐπὶ τοῦ δικαίου τοῦ ἀγῶνος τῶν Κυπρίων. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, περὶ τῆς ἀδυναμίας αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως σᾶς ἀπησχολήσαμεν εἰς ἄλλην Βουλὴν καὶ ἐτονίσαμεν ταύτην κατὰ τὴν συζήτησιν ἐνώπιον ὑμῶν. Σήμερον θὰ ἐπεθύμουν νὰ προκαλέσω τὴν προσοχήν σας ἐπὶ ἑνὸς ἄλλου χαρακτηριστικοῦ καὶ κρισίμου σημείου, διὰ τὴν ἐξέλιξιν τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δεινῶς ἐδοκιμάσθη ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπεδείχθη πλήρως ἡ σφαλερότης της. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ παρουσία τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου εἰς τὰς πρώτας γραμμὰς τῆς πάλης, μαζὶ μὲ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος τῆς Ἀγγλίας, ἀποτελοῦν δύο οὐσιώδη δύο ἐξόχως ἐποικοδομητικὰ στοιχεῖα διὰ τὴν προώθησιν τῆς ὑποθέσεως τῆς Κύπρου. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ ὁ ἡρωϊκῶς μαχόμενος λαὸς τῆς Κύπρου μὲ βαθεῖαν ἱκανοποίησιν καὶ εὐγνωμοσύνην χαιρετίζουν τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος τῆς Ἀγγλίας. Κύριοι βουλευταί, δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἀποφάσεως, ἡ ὁποία ἁπλῶς διακηρύττει ἀρχάς, δὲν πρόκειται περὶ ἀποφάσεως, ἡ ὁποία ἁπλῶς ἀναγνωρίζει τὸ δίκαιον τοῦ ἀγῶνος τῶν μαχομένων Κυπρίων. Πρόκειται κυρίως καὶ πρὸ παντὸς περὶ φοβερᾶς καταλυτικῆς δυνάμεως εἰς τὰ σχέδια καὶ τὰς βαναυσότητας τῆς Βρεταννικῆς Ἀποικιοκρατίας. Παρὰ ταῦτα, κύριοι συνάδελφοι, οὐδέποτε τὸ θέμα τῆς Κύπρου, καθ’ ὅλην τὴν ἐξέλιξίν του, διῆλθε τὴν κρίσιν τὴν ὁποίαν σήμερον διέρχεται. Σᾶς εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Κύπρος ζῇ καὶ ἀναπνέει εἰς τὸν χῶρον τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Ἀλλ’ εἰς τὸν χῶρον αὐτὸν σήμερα διακυβεύεται ἡ εἰρήνη τοῦ κόσμου καὶ ἡ κατάστασις ἐκεῖ εἶναι σχεδὸν ἐκρηκτική. Εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω πόσον τοῦτο καθιστᾷ περισσότερον δυσχερῆ, περισσότερον βασανιστικὴν τὴν πορείαν τοῦ θέματος. Ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν πολιτικήν της δὲν ἀντελήφθη τὸν κίνδυνον τῆς μεταβολῆς, εἰς τὸν χῶρον αὐτόν, τῶν παραγόντων ὑπὲρ τῶν ἀντιπάλων τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις ἐπέδειξε πλήρη ἀνεπάρκειαν. Ἀντί, κύριοι συνάδελφοι, ἡ πολιτική της νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὸν χῶρον αὐτόν, εἰς ἐνίσχυσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ παράγοντος, ὡς συνδετικοῦ κρίκου μεταξὺ Ἀραβικῶν Κρατῶν καὶ Δύσεως, εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐπικίνδυνον μείωσιν τῆς θέσεως τῆς Ἑλλάδος καὶ τὴν ἀπομόνωσίν της. Δὲν εἶναι μόνον τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν ἠδυνήθη μέχρι σήμερον ἡ Κυβέρνησις, καὶ παρὰ τὸν παράγοντα τοῦ Μακαρίου καὶ παρὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος τῆς Ἀγγλίας, νὰ πείσῃ τοὺς Δυτικοὺς Συμμάχους, ὅτι ὀρθὴ πολιτικὴ θὰ ἦτο ἡ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ, συμφώνως πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ Ο.Η.Ε., διότι θετικῶς μὲν τοῦτο θὰ ὡδήγει εἰς τὴν ἐξαφάνισιν τῆς διαστάσεως μεταξὺ τοῦ Δυτικοῦ κόσμου, ἀρνητικῶς δὲ εἰς τὴν ἀφαίρεσιν ὅπλων προπαγάνδας ἀπὸ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν ἔναντι τῆς Δύσεως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι γεγονὸς ἀκόμη εἶναι τοῦτο, ὅτι, ἐνῷ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀξιοποιήσῃ εἰς τὴν πραγματικήν του ἔκτασιν καὶ σημασίαν τὸν Ἑλληνικὸν παράγοντα, δὲν ἠδυνήθη καὶ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν διόγκωσιν τοῦ Τουρκικοῦ παράγοντος εἰς ἔκτασιν καὶ πλαίσια ἐπικίνδυνα διὰ τὴν ἀσφάλειαν καὶ τὴν εἰρήνην τῆς χώρας. Ἀλλὰ πέραν τούτου, κύριοι συνάδελφοι, μὲ τὴν πολιτικήν της, μὲ τὰς ταλαντεύσεις της, ἡ Κυβέρνησις ἐνεθάρρυνε τὴν ἐντύπωσιν τὴν ὁποίαν καλλιεργεῖ ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις ὅτι εἰς τὸν χῶρον αὐτὸν προασπιστὴς τοῦ Δυτικοῦ κόσμου καὶ τοῦ συστήματος ἀμύνης εἶναι ἡ Τουρκία, ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς εἶναι τὸ στοιχεῖον τῆς ἀνωμαλίας καὶ ὁ ἐπίορκος. Καὶ εἰς τοῦτο ἀκριβῶς τὸ σημεῖον συγκεντροῦται κατὰ τὴν γνώμην μας ἡ ἀποτυχία τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Μερικαί, κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τὰς συνεπείας τῆς ἀποτυχίας τῆς πολιτικῆς της, ἤρχισαν νὰ διαφαίνωνται, διαγράφουσαι ἔτι σκοτεινοτέραν τὴν προοπτικήν, εἰς περίπτωσιν ἐντάσεως εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Καὶ οὕτω, τὰ ἀποτελέσματα τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, δὲν ὑπῆρξαν μόνον ἡ καταστροφὴ τῶν σχέσεων μὲ τὴν Τουρκίαν, διότι τότε θὰ ἔλεγέ τις, ὅτι δὲν πταίει ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ ἡ Τουρκία, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι διαγραφόμεναι περιπέτειαι. Καὶ τελευτῶν, κύριοι βουλευταί, ἔχω καὶ τοῦτο νὰ παρατηρήσω. Ἐὰν εἶναι ἀληθῆ, ὅσα τὸν τελευταῖον καιρὸν λέγονται, σχετικῶς μὲ τὴν ἀναχώρησιν ἐντεῦθεν τοῦ κ. Ἄλλεν, θὰ πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅτι αἱ σχέσεις μας μὲ τὴν μεγάλην σύμμαχον δὲν εἶναι ὅσον θὰ ἔπρεπε ἱκανοποιητικαί, καὶ μάλιστα εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀναμένει μὲ αἰσιοδοξίαν, ὅτι ἡ μεγάλη Ἀμερικανικὴ Δημοκρατία θὰ διαθέσῃ ὅλον της τὸ κῦρος, πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῆς κατισχύσεως τῶν ἀρχῶν τῆς ἐλευθερίας καὶ αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν, διὰ τῆς δικαιώσεως τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος τῶν Κυπρίων. Ταῦτα, κ. συνάδελφοι, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ θέσω ἐνώπιον ὑμῶν καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ παραγνωρίσῃ τὰς ἀνησυχίας ἡμῶν, τὰς ἀνησυχίας ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ τῶν θεμάτων αὐτῶν. Θὰ ὤφειλε, δι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγον, πρώτη, μὲ τὴν ἔναρξιν τῆς Βουλῆς νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν διαφώτισιν τοῦ Σώματος καὶ διὰ τοῦ Σώματος ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἐρωτᾶται: Ἔχει ἆραγε ἡ Κυβέρνησις συνειδητοποιήσει τὰς εὐθύνας της τὰς πολιτικάς; Ἀντιλαμβάνεται ἆραγε ἡ Κυβέρνησις τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους ἐγκλείει διὰ τὴν χώραν ἡ κατάστασις ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη; Καὶ ἔτι πλέον: Δὲν ἀνησυχεῖ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τὸ θέμα τῆς Κύπρου, διὰ μέσου τοῦ πλέγματος τῶν συγκρουομένων συμφερόντων καὶ τῶν στρατηγικῶν σκοπιμοτήτων τῶν μεγάλων, εἶναι ἴσως ἀνώτερον τῶν δυνάμεών της; Κύριοι βουλευταί, οὔτε ἡ ἱερὰ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου, ἀλλὰ οὔτε αἱ κρίσιμοι στιγμαί, τὰς ὁποίας διέρχεται ὁ τόπος, ἐπιτρέπουν οἱανδήποτε ἀντιπολιτευτικὴν διάθεσιν. Τὸ αἴσθημα τῆς εὐθύνης τῆς πολιτικῆς ἔναντι τῆς χώρας, πρέπει νὰ εἶναι τὸ κυριαρχοῦν στοιχεῖον. Μὲ τὸ αἴσθημα αὐτὸ τῆς εὐθύνης, ἀπευθυνόμεθα πρὸς ὑμᾶς καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, πρὶν ἢ ὁδηγηθῶμεν εἰς ἀνεπανόρθωτον, καταστήσῃ πρὸς τὸ Σῶμα καὶ δι’ αὐτοῦ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, σαφεστέραν τὴν πολιτικήν της, νὰ ἀντιληφθῇ τὰς δυνάμεις της καὶ νὰ ἀναμετρήσῃ τὰς εὐθύνας της. (Χειροκροτήματα).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κ. Κ. Τσαλδάρης, ἔχει τὸν λόγον.

§65Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κύριοι βουλευταί, ἡ ἐπιθυμία μου, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἦτο νὰ μὴ μετάσχω εἰς τὴν συζήτησιν, ἄνευ τῶν στοιχείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ θέσει ὑπ’ ὄψει, εἴτε τοῦ Σώματος, εἴτε τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων. Ἀπόψε, ἡ διεξαχθεῖσα συζήτησις, ἔθεσε πρὸ τῆς Κυβερνήσεως οὐσιώδη ζητήματα, τὰ ὁποῖα, καθ’ ἡμᾶς ἐμφανίζονται κυρίως κατὰ τὸ τελευταῖον αὐτὸ στάδιον. Ἡ θέσις τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν γνωρίζω ἐὰν ἦτο ἐπαρκὴς καὶ πολὺ θὰ ἤθελον πράγματι νὰ ἴδω, ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ θεωρήσῃ ἐπαρκῆ καὶ ἀκριβῆ, τὰ ὅσα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐξετέθησαν ἐνώπιον ἡμῶν, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ἁπλῶς ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, μέσα εἰς τοὺς κινδύνους, ποὺ πράγματι ἐμφανίζονται τὰς τελευταίας ἡμέρας, ὄχι μόνον διὰ τὸ ζήτημα τὸ Κυπριακόν, ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτὴν ταύτην τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος ἔναντι τῶν οἰκονομικῶν, πολιτικῶν, ἐθνικῶν καὶ κοινωνικῶν συμφερόντων της, ἤθελον νὰ ἐρωτήσω ἐφ’ ὅσον καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς τοὐλάχιστον ὡμίλησεν, ἀπέδωσεν ἰδιαιτέραν σημασίαν εἰς τὸ ψήφισμα τῶν Ἐργατικῶν, δύναται νὰ μᾶς εἴπῃ, ἀπὸ πότε τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα ψηφίζει τοιαῦτα ψηφίσματα; Εἰς μίαν δημοσιευθεῖσαν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Λανίτη, ἑνὸς ἐκ τῶν μᾶλλον ἐνδεδειγμένων προσώπων, τῶν παρακολουθούντων γενικῶς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου, ἀνέγνωσα καὶ ἐγὼ διὰ πρώτην φοράν, ὅτι τοιαῦτα ψηφίσματα εἶχον γίνει καὶ τὸ 1919, ἀλλὰ καὶ τὸ 1955. Ἤθελον, λοιπόν, νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐφ’ ὅσον μέλος τῆς Ἀντιπροσωπείας μας εἰς τὸν Ο.Η.Ε. ὁ Ἐθναρχικὸς Σύμβουλος καὶ συνάδελφος κ. Λοϊζίδης, λαβὼν τὸν λόγον ἐνώπιον τῆς, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι Ἐπιτροπῆς, ἐξέθεσε τὰ τῆς καταστάσεως ἐν Κύπρῳ καὶ ἔδωσε λεπτομερείας περὶ τοῦ συντελουμένου ἐν Κύπρῳ πλήρους Ἀφελληνισμοῦ, διότι δὲν θὰ ἀγνοῇ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὄχι μόνον τὰ σχολεῖα καὶ ἡ ἐκπαίδευσις περιῆλθον εἰς τὴν κατάστασιν ποὺ περιέγραψεν ὁ κ. Λοϊζίδης, ἀλλὰ Ἀφελληνισμὸς συντελεῖται ἀπὸ τῆς μιᾶς πλευρᾶς διὰ τῆς ἐξόδου τῶν Ἑλλήνων καὶ τῆς εἰσόδου ἀπὸ τῆς ἄλλης πλευρᾶς Τούρκων καὶ τοῦ ἐξοπλισμοῦ ἀφ’ ἑτέρου τοῦ Τουρκικοῦ στοιχείου. Πάντα ταῦτα, εἶχον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις ὑπ’ ὄψει των, προχθὲς τὸ βράδυ, κατὰ τὰς προπόσεις καὶ ἀντιφωνήσεις μετὰ τοῦ φίλου Ἀντιπροέδρου τῆς φίλης καὶ συμμάχου Γιουγκοσλαβίας, ὅτε ἐτονίσθη ἡ ἀνάγκη ταχείας ρυθμίσεως τοῦ ζητήματος; Ὡμιλήσατε, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, περὶ ἀνάγκης ταχείας ἐπιλύσεως τοῦ θέματος ὡς ζωτικωτάτου διὰ τὰς σχέσεις μας, εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτὴν τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου. Ἡ ταχύτης αὐτὴ ἐπιβάλλεται βεβαίως καὶ ἀπὸ τὴν πλευρὰν τὴν ὁποίαν ἐξέθεσεν ὁ ἀντιπρόσωπός σας κ. Λοϊζίδης διὰ νὰ προληφθῇ ἡ Ἀφελληνιστικὴ προσπάθεια εἰς τὴν Κύπρον. Καὶ ἐφ’ ὅσον μόνον ἐπιχείρημα, ἐνισχυτικὸν τῆς πολιτικῆς τῆς Ἑλλάδος, σήμερον, ἀποτελεῖ, κατ’ οὐσίαν ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ πᾶσα χρῆσις τοῦ ἐπιχειρήματος αὐτοῦ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀντιδράσεως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἁπλῶς, τυπικῶς καὶ ἐκ λόγων καθαρῶς στενῶν ἀντιλήψεων ἀντιτάσσονται εἰς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος. Ἐλπίζω, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι ἡ πληροφοριακή μου αὐτὴ παρέμβασις εἰς τὴν συζήτησιν, χωρὶς νὰ ἀνατρέχῃ οὔτε εἰς τὰ γενόμενα, οὔτε εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἐπακολουθήσουν, μοῦ ἐπιτρέπει νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ θέματος ὅταν, σὺν Θεῷ, θὰ ἔχωμεν τὴν συζήτησιν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Νομίζω, ὅτι διὰ τῆς παρεμβάσεως αὐτῆς ἐτονίσθη ἰδιαιτέρως ὅτι πᾶσα περαιτέρω ἀπώλεια χρόνου εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι καταστρεπτικὴ διὰ τὸ ἐθνικὸν αὐτὸ θέμα. (Χειροκροτήματα). (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Λ. Μπατρῖνος).

§66Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, μὲ τὴν διακρίνουσαν αὐτὸν πεῖραν ἔθιξεν ὡρισμένα σημεῖα τοῦ θέματος, τὰ ὁποῖα μόνον ἐθελοτυφλοῦντες δὲν ἀναγνωρίζουν ὡς πάρα πολὺ δυσχερῆ καὶ ὡς περικλείοντα κινδύνους καὶ ἐπιβάλλοντα λύσεις. Θὰ ἤθελον νὰ τοῦ δώσω τὴν πληροφορίαν ὅτι ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ ἀφελληνισμοῦ δὲν φοβοῦμαι σοβαρῶς. Οἱαδήποτε προσπάθεια καὶ ἂν γίνεται, νομίζομεν ὅτι δὲν καρποφορεῖ. Εἶναι σοβαρὴ ἡ προσπάθεια, τὰ ἀποτελέσματα, ὅμως, εἶναι κωμικά. Τὸ θέμα, ὅμως, τοῦ ἐξοπλισμοῦ τοῦ Τουρκικοῦ στοιχείου εἶναι θέμα μεστὸν κινδύνων, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ σοβαρῶς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἔπραξε ὅ,τι τῆς ἦτο δυνατόν, διότι δὲν τῆς εἶναι πολλὰ πράγματα δυνατὰ εἰς τὸ θέμα αὐτό. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι θέμα τὸ ὁποῖον εἶναι μεστὸν κινδύνων καὶ διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν καὶ γενικώτερον. Ταῦτα ἔχουσα ὑπ’ ὄψει ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ ἄλλα, ἐπίσης περικλείοντα κινδύνους εὐρυτάτων συνεπειῶν, δὲν δημοκοπεῖ ἐπὶ τοῦ θέματος, δὲν ὀξύνει τὴν κατάστασιν. Τὸ χειρίζεται μετὰ σοβαρότητος, ἀλλὰ καὶ μετ’ ἀποφασιστικότητος. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ τονίσω, παρὰ τὴν ἐπισήμανσιν τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀγνοοῦν ἰδίως οἱ ὑπεύθυνοι παράγοντες τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτικοῦ βίου — διότι πρέπει νὰ εἶναι τυφλὸς διὰ νὰ μὴ ἀντιληφθῇ κανεὶς ὅτι οἱ κίνδυνοι αὐτοὶ εἶναι κίνδυνοι τῶν θεμελίων — ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ τονίσω εἶναι ὅτι παρὰ τοὺς κινδύνους αὐτούς, δὲν ὑπάρχει περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς καίτοι ἐπιδιώκουσα, ὅπως ὀρθῶς καὶ μὲ ὀξυδέρκειαν παρετήρησεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ταχείας λύσεις, νὰ ἀντιμετώπισε λύσεις αἱ ὁποῖαι νὰ μὴ προβλέπουν αὐτοδιάθεσιν.

§67Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν θὰ ἀναπτύξω σήμερον τὰς ἀπόψεις μου ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, δὲν σημαίνει ὅτι θεωρῶ ἄσκοπον τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία ἐγένετο. Ὁμολογῶ — τὸ εἶπον ἄλλωστε καὶ προχθὲς — ὅτι δὲν θὰ τὴν προεκάλουν. Δὲν νομίζω ὅτι ὑπῆρχεν εἰδικὸς λόγος διὰ νὰ προκληθῇ ἡ συζήτησις. Ὑπῆρχεν ὅμως, ὁ γενικὸς καὶ παρατεταμένος ἀπὸ ἀπόψεως χρόνου καὶ ψυχικῆς ἀγωνίας λόγος, ὅτι ἡ Βουλή, ἡ ὁποία ἐπὶ μακρὸν χρονικὸν διάστημα, μακρότερον τοῦ δέοντος, δὲν εἶχε λειτουργήσει, φυσικὸν ἦτο νὰ ἐπιθυμῇ νὰ ἀκούσῃ τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰδικώτερον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπὶ τῶν θεμάτων τὰ ὁποῖα ἐσημειώθησαν προσφάτως. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τοῦ προκαλέσαντος τὴν συζήτησιν συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων κ. Παπανδρέου, ὡς καὶ τὰς ἀγορεύσεις τῶν ἄλλων ἀρχηγῶν ἢ ἐκπροσώπων τῶν Κομμάτων, διαπιστώνω ὅτι ἡ συζήτησις ἦτο χρήσιμος. Εἰς τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, αἱ ὁποῖαι διείποντο ἀπὸ ἐθνικὸν παλμὸν καὶ καλὴν πίστιν, εἰς τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς ἔδωσεν ἀπάντησιν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ αἱ παρατηρήσεις ἦσαν ἀξιόλογοι, ἀλλὰ καὶ αἱ ἀπαντήσεις τὰς ὁποίας ἔδωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τοὐλάχιστον διὰ τὴν περίστασιν τὴν σημερινὴν καὶ δι’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν φαίνονται ἐπαρκεῖς. Δὲν προχωρῶ πέραν αὐτῆς τῆς διαπιστώσεως. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ εἴπω τὰς γνώμας μου, ἀφοῦ συμπληρωθῇ ἡ ὅλη προσπάθεια τὴν ὁποίαν καταβάλλει ἡ Κυβέρνησις καὶ τὴν ὁποίαν καταβάλλει εἰδικώτερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. καὶ ἀφοῦ συζητηθῇ, ἑπομένως, τὸ Κυπριακὸν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη τὸν ἐρχόμενον μῆνα. Θὰ παρεκάλουν, ὅμως, τοὺς κυρίους συναδέλφους, νὰ μοῦ ἐπιτρέψουν νὰ εἴπω — εἶχον προβῆ εἰς ἀνάλογον πρόβλεψιν καὶ πρὸς ἔτους ἀκριβῶς — ὅτι δὲν ἀναμένω οὐσιώδη ἀποτελέσματα ἀπὸ τὴν συζήτησιν εἰς τὸν Ο. Η.Ε. Δὲν θὰ συναγάγω, ἑπομένως, ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξουν οὐσιώδη ἀποτελέσματα, τὸ συμπέρασμα κατὰ τρόπον εὔκολον τοὐλάχιστον, ὅτι ἔπταισεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διὰ τὴν πενιχρὰν ἔκβασιν, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ εἶναι ἐκ τῶν προτέρων βεβαία. Ἡ πενιχρὰ ἔκβασις εἶναι κατ’ ἐμὲ εἰς τὸν Ὀργανισμὸν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἐκ τῶν προτέρων βεβαία, διὰ λόγους οἱ ὁποῖοι ἔχουν καθαρῶς ἀντικειμενικὸν χαρακτῆρα. Θὰ εἶμαι, ὅμως, εἰς θέσιν, μετὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὸν Ο.Η.Ε., καὶ μετὰ τὴν ἔκβασιν τῆς συζητήσεως, νὰ κρίνω κατὰ πόσον ἡ Κυβέρνησις ἐχειρίσθη καλῶς ἢ κακῶς ἢ ἀτελῶς τὸ Κυπριακὸν θέμα. Ἀρκοῦμαι ἀπόψε εἰς τὰς δηλώσεις αὐτάς, αἱ ὁποῖαι περιέχουν καὶ σχετικὴν ἐμπιστοσύνην ἀλλὰ καὶ ἐπιφύλαξιν. (Χειροκροτήματα).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Πιστολάκης ἔχει τὸν λόγον.

§69Σ. ΠΙΣΤΟΛΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐκπροσωπῶν τὸ Κόμμα τῶν Ἀγροτῶν καὶ Ἐργαζομένων, ἔχω τὴν ἐντολὴν νὰ ἐκφράσω τὰς ἀπόψεις του ἐπὶ τοῦ συζητουμένου μεγάλου ἐθνικοῦ θέματος. Τὸ θέμα αὐτό, κατὰ τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν, βαίνει πρὸς τὴν λύσιν του, ἀλλὰ βαίνει ἀφ’ ἑαυτοῦ πρὸς τὴν λύσιν του. Βαίνει πρὸς τὴν λύσιν του, προωθούμενον ἀπὸ τρεῖς μεγάλας δυνάμεις. Πρῶτον ἀπὸ τὴν δύναμιν τῶν ἀγωνιζομένων εἰς τὴν Κύπρον ἀδελφῶν μας, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὸν σκληρότερον ἀγῶνα. Εἰς ἕνα ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος θὰ φέρῃ ἀποτελέσματα, διότι εἶναι ἀποφασιστικὸς καὶ ἡγεῖται αὐτοῦ μία πραγματικῶς θρυλικὴ φυσιογνωμία, ὅπως εἶναι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, ἀλλὰ καὶ μία ἐξ ἴσου θρυλικὴ φυσιογνωμία, ὅπως εἶναι ὁ Διγενῆς μὲ τοὺς ἐκεῖ μαχητὰς τῆς ἐλευθερίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ μεγάλη δύναμις, ἡ ὁποία προωθεῖ πρὸς τὴν λύσιν του τὸ Κυπριακόν. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ δευτέρα μεγάλη δύναμις, ἡ ὁποία προωθεῖ τὸ θέμα αὐτὸ πρὸς τὴν λύσιν του. Εἶναι ἡ νέα διάρθρωσις τὴν ὁποίαν λαμβάνουν τὰ διεθνῆ πράγματα, ἡ νέα μορφὴ τὴν ὁποίαν λαμβάνουν αἱ ἀνακατατάξεις εἰς ὁλόκληρον τὸν κόσμον καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὴν Ἐγγὺς Ἀνατολήν, λόγῳ γεωγραφικῆς θέσεως. Αἱ ἀνακατατάξεις αὐταὶ ἔχουν ἀφορμὴν καὶ αἰτίαν τὴν ἀντιρρόπησιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων, ἡ ὁποία ἐπῆλθε τὸν τελευταῖον καιρὸν ἀπὸ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν διηπειρωτικῶν βλημάτων. Αὐταὶ αἱ ἀνακατατάξεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς ὁλόκληρον τὸν κόσμον, γίνονται ἰδιαιτέρως εἰς τὴν Ἐγγὺς Ἀνατολήν, ὀφείλονται εἰς τὸ ἀντιαποικιακὸν πνεῦμα τοῦ αἰῶνος μας, τὸ ὁποῖον κρατεῖ εἰς συγκίνησιν ὁλόκληρον τὴν Ἐγγὺς καὶ Μέσην Ἀνατολήν. Τὸ ἀντιαποικιακὸν πνεῦμα εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προωθεῖ τὸ Κυπριακόν, ἀρκεῖ καὶ ἡμεῖς νὰ συνταχθῶμεν ὄχι μὲ τοὺς δυνάστας, ἀλλὰ μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀγωνίζονται σήμερον ὅπως ἀγωνίζονται οἱ ἀδελφοί μας τῆς Κύπρου διὰ τὴν ἐλευθερίαν τους. Τρίτη δύναμις, ἡ ὁποία προάγει τὸ Κυπριακὸν θέμα, εἶναι ἀναμφισβητήτως ἡ ἀπόφασις τοῦ Μπράϊτον. Εἶναι τιμὴ διὰ τὸν Ἀγγλικὸν λαόν, ὅτι ἐπῆρε τὴν θέσιν αὐτήν, παρὰ τὰς ἐπιφυλάξεις τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Λαϊκῶν. Εὔχομαι αὐτὴν τὴν φορὰν νὰ μὴ συμβῇ αὐτό, τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς τὸ παρελθόν. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος ἐπλήρωσε χαρὰν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Δὲν θέλω νὰ μειώσω τὴν ἐντύπωσιν τῆς Βουλῆς ἀπὸ τὴν γλαφυρὰν ἐκδήλωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐνθουσιασμοῦ εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ὁ ἀξιότιμος συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Εἰς τὰς ἐξελίξεις αὐτὰς εἰλικρινῶς λυποῦμαι νὰ εἴπω, ὅτι δὲν συνετέλεσεν διόλου ἢ συνετέλεσεν ἐλάχιστα ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Λυποῦμαι, λέγω, νὰ τὸ εἴπω, διότι πιστεύω ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁλόκληρος ἡ παράταξις, ἡ ὁποία ὑποστηρίζει αὐτήν, ἐπιθυμεῖ τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ, ὅπως τὴν ἐπιθυμοῦμεν καὶ ἡμεῖς. Ἀτυχῶς, ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς εἰς τὸ Κυπριακόν, δὲν ὑπῆρξε ἐκείνη ἡ ὁποία ἦτο δυνατὸν ποτὲ νὰ φέρῃ εἰς αἴσιον πέρας. Δὲν ὁμιλῶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν προσωπικῶς ἐναντίον τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Δὲν θὰ ἤμην εἰλικρινὴς πρὸς τὸν ἑαυτόν μου, ἐὰν δὲν ἔλεγον, ὅτι ὅπως ἀνέγνωσα τὸν Ἀμερικανικὸν Τύπον, πράγματι ἠγωνίσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν εἰς μίαν ἀτμόσφαιραν ἐντελῶς δυσμενῆ ἐντὸς τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τοῦ Ο.Η.Ε., καὶ ἀπήντησε δεόντως ἐπὶ μιᾶς προβληματικῆς διὰ τὴν Ἑλλάδα θέσεως ποὺ ἔλαβεν ὁ Πρόεδρος τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως... Κατὰ συνέπειαν, κάμνει ἡ Κυβέρνησις ὅ,τι ἠμπορεῖ, ἀλλά, δυστυχῶς, δὲν ἀκολουθεῖ τὴν σωστὴν γραμμὴν διὰ νὰ λυθῇ τὸ Κυπριακόν. Διότι, ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ γραμμὴ τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ; Ὁ ἴδιος ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ἑνὸς ἔτους εἶχεν εἴπει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ τὸ ἐπανέλαβεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι «ἡ πολιτικὴ τοῦ Ο.Η.Ε.», δηλαδὴ εἶναι μία μονόπλευρος πολιτική. Προσπαθεῖ νὰ ἐπιτύχῃ κἄποιαν ἀπόφασιν τοῦ Ο.Η.Ε., ἡ ὁποία νὰ ἀσκήσῃ ἠθικὴν πίεσιν ἐπὶ τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Τούρκων. Ἡ πολιτικὴ αὐτὴ συμπληρωματικῶς θὰ ἦτο λυσιτελής. Θὰ πρέπει, δηλαδή, παραλλήλως νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἔντονος διπλωματικὴ ἐνέργεια. Εἶχον τὴν τιμὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ εἴπω, ὅταν ἤμην ἀνεξάρτητος βουλευτής, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λυθοῦν σήμερον διεθνῆ θέματα μόνον μὲ τὴν προσφυγὴν τοῦ Ο.Η.Ε. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν καὶ τοῦ ἰδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἐπανειλημμένως ἐδήλωσεν, ὅτι εἰς τὸν Ὀργανισμὸν Ἡνωμένων Ἐθνῶν γίνονται ἁπλῶς συμβιβασμοί, γίνονται προσπάθειαι προβολῆς τῶν θεμάτων, αὐτῶν, δὲν δίδονται λύσεις. Λύσεις δίδονται μόνον ἀπὸ τὴν διπλωματίαν. Θὰ μοῦ εἴπητε — καὶ ἀποτείνομαι τώρα πρὸς τὸν σεβαστὸν Πρόεδρον τῆς Ε.Δ.Α. — μία Κυβέρνησις Ἑλληνικὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκήσῃ πίεσιν; Ἐγὼ νομίζω ναί. Ἦτο δυνατὸν νὰ ἀσκήσῃ πίεσιν καὶ ὑπάρχει καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ χρόνος διὰ νὰ ἀσκήσῃ πίεσιν ἀποτελεσματικήν, ἡ ὁποία νὰ φέρῃ εἰς τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἶχον ὑποδείξει ὡρισμένους τρόπους, τοὺς εἶχον ὠνομάσει ὅπλα, μὲ τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ Κυπριακόν. Τὰ ὅπλα αὐτὰ δὲν θὰ τὰ συζητήσω ἀπόψε, διότι εἶναι ἡ ὥρα προχωρημένη. Ἐπειδὴ ὅμως, ἐδικαιώθησαν αἱ προβλέψεις μου, θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τί εἶπον τότε. Εἶπον ὅτι καὶ ἐὰν ἀκόμη ληφθῇ ἀπόφασις ἀπὸ τὸν Ο.Η.Ε. ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις δὲν πρόκειται νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτήν. Κατὰ συνέπειαν δικαιοῦμαι νὰ εἴπω ὅτι ἐὰν ἐφηρμόζοντο ἐκεῖνα ποὺ προέτεινα, τότε θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἀποτέλεσμα. Καὶ θέλω νὰ βεβαιώσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα προέτεινα, τὰ προέτεινα ἐν συνειδήσει τῶν εὐθυνῶν μου, ἀφοῦ προηγουμένως τὰ συνεζήτησα μὲ ἐξέχοντα πρόσωπα τῆς ἐνεργοῦ διπλωματίας — δὲν δύναμαι νὰ εἴπω περισσότερα — τονίζω, ὅμως, ὅτι εἰς αὐτὰ συνεφώνησαν, ὅτι ὑπάρχει δυνατότης καὶ σκοπιμότης χρησιμοποιήσεως τῶν μέτρων αὐτῶν. Ποῖα ἦσαν αὐτά; Πρῶτον: Καταγγελία τῆς συμβάσεως τοῦ Μοντρέ. Οὕτω θὰ τοὺς διαμφισβητήσωμεν, ἰδίᾳ πρὸς τὴν Τουρκίαν, τὴν ἐξαιρετικὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἔχουν ἀποκτήσει εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μεσόγειον. Ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ φιλία στηρίζεται εἰς τὴν ἰσοτιμίαν τῶν δυνάμεων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ φιλία, ὅταν ὁ ἕνας εἶναι πανίσχυρος καὶ ὁ ἄλλος ἀσθενής. Ἔπρεπε, καὶ θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμή, καθ’ ἣν ἡ Τουρκία θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὰ πλαίσια τῆς δυνάμεως, τὰ ὁποῖα δικαιολογεῖ ἡ γεωπολιτικὴ θέσις της. Αὐτὰ τὰ πλαίσια τὰ καθορίζει τὸ πρωτόκολλον 2 τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης. Ἀλλὰ ἦλθε, δυστυχῶς, κατὰ τὸ μεσοπολεμικὸν διάστημα, ἐπῆλθε τὸ φοβερὸν γεγονὸς τῆς συνθήκης τοῦ Μοντρέ, διὰ τῆς ὁποίας ἡ Τουρκία ἐπῆρε τὴν δύναμιν νὰ γίνῃ ἡ Βαστίλλη τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου. Ὁ ἀείμνηστος Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν πρώτην συνθήκην τῆς Λωζάννης, δὲν ἐφαντάζετο ποτὲ ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ συνυπέγραφε τὴν ἐκ νέου ὀχύρωσιν τῶν Στενῶν, διότι—ἔλεγε τότε ἐπὶ λέξει—ὅτι ἡ Τουρκία θὰ γίνῃ τύραννος καὶ ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ φιλία θὰ εἶναι κἄτι τὸ ἀνύπαρκτον. Ἔλεγον τὴν τελευταίαν φορὰν ποὺ ὡμίλησα ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὅτι τὸν παρελθόντα Αὔγουστον ἔληξεν ἡ τριακονταετὴς περίοδος κατὰ τὴν ὁποίαν ἴσχυσε ἡ σύμβασις τοῦ Μοντρὲ καὶ ὅτι ἦτο δυνατὸν ἡ Ἑλληνικὴ ψῆφος νὰ ἀνατρέψῃ τὴν σύμβασιν. Γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι ἡ ψῆφος ἡ Ἑλληνικὴ εἶναι ἐκείνη ποὺ κρίνει τὴν ὑπόθεσιν. Ἐπρότεινα, λοιπόν, ἐὰν θέλωμεν νὰ λυθῇ πράγματι τὸ Κυπριακὸν ἀντὶ νὰ περιφέρωμεν τὸν δίσκον τῆς ἐπαιτείας εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν πᾶν συμφέρον νὰ μὴ λυθῇ τὸ Κυπριακόν, νὰ ἔλθωμεν οἱ ἴδιοι καὶ νὰ πιέσωμεν κατὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἔχομεν καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν ὡς μία χώρα, ἡ ὁποία ἔχει τὰ πρωτεῖα εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μεσόγειον. Νὰ διεκδικήσωμεν τὴν θέσιν αὐτὴν καὶ νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς κυρίους αὐτοὺς ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῶμεν πλέον αὐτὴν τὴν κατάστασιν, νὰ μένουν δηλαδὴ οἱ ἀδελφοί μας, οἱ τελευταῖοι λευκοὶ δοῦλοι τῆς Εὐρώπης, Ἐπρότεινα, τότε, ἐπίσης, καὶ κἄτι ἄλλο — ὡς δεύτερον μέσον πιέσεως — διὰ τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι εἶναι ὑπεύθυνος καὶ σήμερον καὶ ἀναπολόγητος εἰς τὴν εὐθύνην της ἡ Κυβέρνησις. Μὲ συγχωρεῖ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τοὐλάχιστον εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, παρακαλῶ νὰ μὲ προσέξῃ.

§70Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Σᾶς προσέχω συνεχῶς.

§71Σ. ΠΙΣΤΟΛΑΚΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ. Ἀλλὰ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον νὰ μὲ προσέξητε ἰδιαιτέρως. Ἀπὸ τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένοντο οἱ φοβεροὶ βανδαλισμοί, τὸν ἀπαίσιον ἐκεῖνον Σεπτέμβριον, εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ εἰς τὴν Σμύρνην, σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρον 44 τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, ἐδικαιοῦτο — κατ’ ἐμὲ ὑπεχρεοῦτο — ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ ἀποζημίωσιν, διὰ τὰ εὐαγῆ ἱδρύματα, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον εἰς τὴν Κωνσταντινούπλιν, ἰδίως καὶ τὰ ὁποῖα κατεστράφησαν. Ἦσαν 85 Ἐκκλησίαι καὶ ἀνήρχετο εἰς ἑκατομμύρια ἡ ἀξία αὐτῶν. Ἔπρεπε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ τὴν προσφυγὴν αὐτὴν διότι ἐδικαιοῦτο πρὸς τοῦτο ἐκ τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης ὡς «ΠΑΤΡΙΕ ΚΟΝΤΡΑΚΤΑΝΤΕ» καὶ ἐὰν δὲν ἱκανοποιεῖτο, τότε, ἔπρεπε νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ διεθνὲς δικαστήριον τῆς Χάγης. Νομίζω ὅτι ὑπῆρξε βαρυτάτη παράλειψις ἐκ μέρους τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Ὑπουργείου ἢ τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτά, κύριοι βουλευταί, ἔλεγον, τότε, προσθέτων ἐπὶ λέξει: «.... (ἀναγινώσκει) ....». Καὶ ἐδικαιώθην, διότι, ὡς ἴδωμεν, ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐδέχθη νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ο.Η.Ε., ποὺ ἐξεδόθη βάσει τῆς προτάσεως Μένον. Κατὰ συνέπειαν εἶναι ματαιοπονία νὰ συνεχίζωμεν τὰς προσπαθείας πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τοῦ Ο.Η.Ε. Πρέπει νὰ ἀσκήσωμεν διπλωματικὴν πίεσιν καὶ ἔχομεν τὰ μέσα, ἔχομεν τὰς δυνατότητας. Ἀλλὰ ἐὰν αὗται αἱ δυνατότητες εἶναι ὑπὲρ τὰς δυνάμεις τῆς Κυβερνήσεως, ἐγὼ θὰ ἐδεχόμην νὰ προσφύγῃ καὶ εἰς ἐλαφρότερα μέσα. Καὶ ὑπάρχουν τοιαῦτα μέσα. Πρὸς ἀπόδειξιν αὐτοῦ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἰσέλθω εἰς συζήτησιν, ἡ ὁποία δὲν φαίνεται ἀμέσως, ἀφορῶσα τὸ Κυπριακόν, ἐν τούτοις εἶναι ἀρρήκτως συνδεδεμένη μὲ αὐτό. Εἶναι ἡ ἐξέλιξις τοῦ θέματος τῶν βάσεων. Ὅλοι γνωρίζουν, ἰδίᾳ οἱ ἔχοντες γνῶσιν τῶν θεμάτων αὐτῶν οἱ στρατιωτικοί, ὅτι ὁλόκληρον τὸ συγκρότημα τοῦ δυτικοῦ κόσμου ἐστηρίχθη εἰς τὴν λεγομένην στρατηγικὴν ἀεροπορίαν. Ἀμερικανικὴν στρατηγικὴν ἀεροπορίαν, ἡ ὁποία ἐδημιούργησε καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς συμπήξεως ὁλοκλήρου τοῦ ΝΑΤΟ. Ἡ στρατηγικὴ ἀεροπορία εἶχε δύο σκέλη. Τὸ πρῶτον στηρίζεται εἰς τὰς πέριξ τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως βάσεις, τὰς βάσεις τοῦ ΝΑΤΟ, τῆς Ἀμερικανικῆς Στρατηγικῆς Ἀεροπορίας, αἱ ὁποῖαι, ὡς ἀκούω, εἶναι 200 τὸν ἀριθμόν. Τὸ δεύτερον στηρίζεται καὶ εἰς τὴν λεγομένην Διηπειρωτικὴν Ἀεροπορίαν, μὲ βάσεις τὰς Ἀμερικανικὰς βάσεις εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν ἤπειρον. Πρὸ ὀλίγου καιροῦ, ἦλθεν ἡ καταπληκτικὴ ἀποκάλυψις — καταπληκτικὴ δι’ ἐκείνους ποὺ δὲν ἔχουν μάτια νὰ βλέπουν πῶς ἐξελίσσονται σήμερον τὰ πράγματα εἰς τὸν κόσμον — ὅτι ὑπάρχει βλῆμα βαλλιστικὸν κατευθυνόμενον ἀκτῖνος δράσεως 1.500 μιλλίων, δηλαδὴ βλῆμα, μὲ τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξουδετερωθοῦν ὅλαι ἀνεξαιρέτως αἱ βάσεις, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται περὶ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν. Νὰ ἐξουδετερωθοῦν εἶναι τρόπος τοῦ λέγειν, ἡ κυριολεξία εἶναι, ὅτι θὰ ἐκμηδενισθοῦν, θὰ ἐξανεμισθοῦν καὶ μαζὶ μὲ αὐτὰς καὶ αἱ χῶραι ἐπὶ τῶν ὁποίων εὑρίσκονται. Διότι, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας, ὅτι ἔχω ἐπίσημα στοιχεῖα, βάσει τῶν ὁποίων, ἐὰν θέλῃ κανεὶς ἐκ τῶν κ.κ. συναδέλφων, ἠμποροῦμεν νὰ συζητήσωμεν ἐν λεπτομερείᾳ, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι μία μόνον βόμβα «600 Χιροσίμα» εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκμηδενίσῃ, λόγῳ ραδιενεργείας, ὁλόκληρον ἀκτῖνα κύκλου 700 μιλλίων, δηλαδὴ ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα. Καὶ σήμερον δὲν ἔχομεν μόνον βόμβαν «600 Χιροσίμα», ἔχομεν ἐπισήμως «3. 000 Χιροσίμα» καὶ ἠκούσαμεν πρὸ ὀλίγων μηνῶν, χωρὶς κανεὶς νὰ τὸ διαψεύσῃ ὅτι ἔχομεν καὶ «10.000 Χιροσίμα» βόμβας, αὐτὰς περὶ τῶν ὁποίων εἶπεν ὁ κ. Κροῦστσεφ, ὅτι, ἐὰν ἐρρίπτοντο, ἰδίως εἰς τὸν Βόρειον Πόλον, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργήσουν πλημμύρας καὶ ἄνοδον περὶ τὰ 25 μέτρα τῶν ὑδάτων τῶν ὠκεανῶν! Κατὰ συνέπειαν, σήμερον δὲν εἶναι παιγνίδι αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγεται ὑδρογονικὸν βλῆμα». Οἱ Ἀμερικανοὶ στρατιωτικοὶ εὐθὺς ὡς εἶδον ὅτι ἐδημιουργήθη αὐτὸ τὸ βλῆμα — τὸ ὁποῖον ὠνομάσθη Ι.Σ.Β.Μ. τῶν 1.500 μιλλίων — ἔστρεψαν ὁλόκληρον τὴν προσοχὴν αὐτῶν εἰς τὴν διηπειρωτικὴν ἀεροπορίαν μὲ βάσεις εἰς τὴν Ἀμερικήν. Πρὸ ὀλίγων, ὅμως, ἡμερῶν, εἴχομεν καὶ μίαν ἄλλην συνταρακτικὴν ἀποκάλυψιν. Ἐγνώσθη, δηλαδή, κατὰ τρόπον ἀδιάψευστον καὶ ἀδιαμφισβήτητον, ὅτι τὸ βλῆμα αὐτὸ ἐξειλίχθη εἰς διηπειρωτικὸν βλῆμα. Αὐτὸς ὁ περιφερόμενος πλανήτης τοῦ διαστήματος, εἶναι ἡ ἀπόδειξις, δι’ ὅσους γνωρίζουν τὰ πράγματα, ὅτι ὑπάρχει πραγματικὰ κατευθυνόμενον διηπειρωτικὸν βλῆμα εἰς χεῖρας ἐκείνων ποὺ ἐξαπέλυσαν τὸν δορυφόρον αὐτόν. Γεννᾶται, λοιπόν, ἀμέσως τὸ ἐρώτημα καὶ ἐγεννήθη τὸ ἐρώτημα καὶ εἰς τοὺς φίλους μας τοὺς Ἀμερικανούς: Καὶ τώρα τί πρέπει νὰ γίνῃ; Αὐτομάτως, ὡς ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τοῦ συμπλέγματος ἐκείνων ποὺ χάνουν ἀπροόπτως ἕνα προβάδισμα ἐστράφησαν πρὸς τὰ ὀπίσω. Εἶπον: Τώρα πάλιν μᾶς χρειάζονται αἱ βάσεις αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς τὴν περίμετρον τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως. Οἱ Ἀμερικανοὶ σήμερον ὁρμῶνται ἀπὸ τὴν χιμαιρικὴν σκέψιν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ σωθῇ ἡ χώρα των διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν βάσεων αὐτῶν, πολλαὶ τῶν ὁποίων εὑρίσκονται εἰς τὴν χώραν μας, ἔστω καὶ ἂν αὗται ὡς αἱ χῶραι ἐπὶ τῶν ὁποίων εὑρίσκονται, ὀλίγας ὥρας βραδύτερον ἐξαφανισθοῦν ἀπὸ προσώπου τῆς Γῆς! Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον ἡμεῖς — δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὄχι ἡμεῖς, διότι ἡμεῖς, ἐτάχθημεν ἐναντίον αὐτῶν τῶν βάσεων —ἐὰν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτεθῇ ἡ χώρα εἰς τὸν φοβερὸν αὐτὸν κίνδυνον, τὸν κίνδυνον ὁλοκληρωτικῆς καταστροφῆς, εἰς τὴν περίπτωσιν πολέμου, ἐξ αἰτίας τῶν βάσεων αὐτῶν, δὲν ἔχει τοὐλάχιστον τὸ θάρρος νὰ ἀξιώσῃ ἀπὸ ἐκείνους χάριν τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ γίνωμεν ὁλοκαύτωμα, νὰ παύσουν νὰ εἶναι δοῦλοι οἱ ἀδελφοί μας, ποὺ μὲ τόσην αὐταπάρνησιν ἀγωνίζονται διὰ τὴν ἐλευθερίαν τους καὶ νὰ παύσουν οἱ βανδαλισμοὶ καὶ ἡ ἐξόντωσις τῶν ἄλλων ἀδελφῶν μας ποὺ ζοῦν εἰς τὴν χώραν τῶν ἄλλων «φίλων καὶ συμμάχων μας», τῶν Τούρκων; Μὲ αὐτὰ δὲν ἐννοῶ, ὅπως καὶ ἄλλοτε ἐτόνισα ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὰς συμμαχίας μας. Ἀλλὰ νὰ παραμείνωμεν, ἅπαξ εἰσήλθομεν, εἰς αὐτάς. Ἀλλὰ νὰ παραμείνωμεν, ὡς ἰσότιμα μέλη, καὶ μὲ πλήρη ἀναγνώρισιν τῆς θέσεως ποὺ μᾶς ἀνήκει εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μεσόγειον, ὁπότε, βέβαια, αὐτομάτως θὰ ἐλύετο καὶ τὸ Κυπριακόν. Ἔχομεν καὶ δεύτερον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἀνεπτύχθη ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους κ.κ. Ἀρχηγοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι δηλαδὴ ἡ συνύφανσις τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία ἔχει ἄρρηκτα οἰκονομικὰ καὶ ἠθικὰ συμφέροντα μὲ τὸν Ἀραβικὸν κόσμον, εἶναι δυνατὸν νὰ προωθήσῃ εἰς ἀφάνταστον βαθμὸν τὸ Κυπριακόν. Νομίζω, ὅτι εἰς τὸ κεφάλαιον αὐτὸ πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν ἔπαινον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι παρὰ τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας καὶ ἡ ἰδία ἀναγνωρίζει, ὅτι ἔχει, λόγῳ τῆς ἐχθρικῆς στάσεως τῶν Συμμάχων μας, συνετάχθη πρὸ διημέρου, μὲ τὴν Συρίαν. Εἶναι ἀρκετὸν δι’ ἐμὲ αὐτό. Εἶναι ἀρχὴ, εἶναι ἡ ἀναγνώρισις πλέον τῆς ἀνάγκης. Πρέπει, κύριοι βουλευταί, νὰ δώσωμεν εἰς ὅλους νὰ ἀντιληφθοῦν, καὶ ἰδίως εἰς τοὺς μεγάλους φίλους μας, ὅτι ἡ Ἑλλάς, ὁ Ἑλληνικὸς λαός, εἶναι λαὸς ὑπερήφανος, εἶναι ἕνας λαὸς γενναῖος, ὁ ὁποῖος δὲν δέχεται προπηλακισμοὺς καὶ ὕβρεις. Εἶναι ἕνας λαός, ὁ ὁποῖος διεκδικεῖ τὰ δικαιώματά του καὶ ὁ ὁποῖος δὲν ὀρρωδεῖ πρὸ οὐδενός, ὅταν πρόκειται διὰ τὰς ἐθνικὰς διεκδικήσεις του. Εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ἡ ἐθνικὴ διεκδίκησις εἶναι ἡ ἀξίωσις, ὅπως ἀναγνωρισθοῦν εἰς αὐτὸν ἡ θέσις καὶ τὰ δικαιώματά του εἰς τὴν Μεσόγειον, νὰ ἀναγνωρισθῇ ἡ ἐλευθερία τῆς Κύπρου. Τὸ Κόμμα τῶν Ἀγροτῶν καὶ Ἐργαζομένων, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ τὰς γνώμας, εἶναι ἓν Κόμμα, ὄχι ταξικόν, ἀλλὰ εὐρύτατα ἐθνικόν, ὡλοκληρωμένον, καθολικόν, τὸ ὁποῖον, ὅμως, δίδει πρωτεύουσαν σημασίαν εἰς τὸν παράγοντα τῶν ἀγροτῶν καὶ ἐργαζομένων, ποὺ ἀποτελοῦν τὰ 90% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ἀποσκοπεῖ τὴν πρόοδον καὶ εὐημερίαν αὐτῶν, διότι γνωρίζει, ὅτι χωρὶς αὐτὴν δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ ποτὲ οὔτε ἡ πρόοδος καὶ ἡ εὐημερία τοῦ ἐθνικοῦ συνόλου. Δι’ αὐτὸ καὶ βλέπει μὲ ὄμμα γενικώτερον τὰ ἐθνικὰ θέματα. Ὄχι ταξικόν, διότι ἔπαυσεν ἡ ἐποχὴ τῶν ταξικῶν κομμάτων καὶ ἦλθεν ἡ ἐποχὴ τῶν καθολικῶν, μὲ παγκόσμιον μάλιστα προβολήν, θὰ προσέθετα. Δι’ αὐτὸ καὶ τὸ Κόμμα τῶν Ἀγροτῶν καὶ Ἐργαζομένων βλέπει, ὅτι ἡ τεραστία πρόοδος τῆς Ἐπιστήμης, ἀπόδειξις τῆς ὁποίας εἶναι ὁ δεκαεξάκις τῆς ἡμέρας περιδινούμενος ὑπὲρ τὰς κεφαλάς μας λιλιπούτειος δορυφόρος, διανοίγει νέους ὁρίζοντας ἑνὸς καινούργιου κόσμου, εἰς τὸν ὁποῖον ἀποκλείεται πλέον ὁ πόλεμος καὶ δημιουργεῖται ἕνα πνεῦμα συνεργασίας καὶ συναδελφώσεως μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων. Αὐτὸ τὸ πνεῦμα τῆς συνεργασίας καὶ συναδελφώσεως μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων εἶναι τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζει τὸν Ἑλληνικὸν πολιτισμόν. Ἔχομεν, λοιπόν, ὑποχρέωσιν τοῦ πνεύματος αὐτοῦ νὰ γίνωμεν οἱ φορεῖς. Νὰ γίνωμεν τὸ σημεῖον ἐπαφῆς τῶν δύο κόσμων, πρᾶγμα ποὺ ἐπιβάλλει καὶ ἡ γεωγραφική μας θέσις. Νὰ γίνωμεν οἱ συμφιλιωταὶ καὶ πρωτοπόροι τῆς εἰρήνης. Ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν Κυβέρνησις καὶ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸν δρόμον αὐτόν, διότι εἶναι ὁ ἱστορικὸς δρόμος τοῦ Ἔθνους μας, ποὺ θὰ μᾶς ἀνοίξῃ τὰς πύλας τῆς εὐημερίας καὶ τῆς προόδου, ὁ δρόμος ποὺ ὁδηγεῖ εἰς τὴν ταχεῖαν ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ καὶ ἴσως αὔριον καὶ τῶν τολμηροτέρων ὀνείρων μας. Δι’ αὐτὸ ἔχομεν θέσει καὶ ἡμεῖς σκοπὸν τοῦ Κόμματός μας νὰ ἀγωνισθῶμεν διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἰδανικοῦ αὐτοῦ. Καὶ κάμνομεν ἔκκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν θέλῃ νὰ λυθοῦν ὅλα τὰ ἐθνικὰ προβλήματα καὶ νὰ λυθῇ καὶ τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου, νὰ ἐμπνευσθῇ ἀπὸ τὸ πνεῦμα αὐτὸ καὶ νὰ ἀσκήσῃ τὴν πολιτικήν, ποὺ ἐπιβάλλει ἡ γεωγραφική μας θέσις. Νὰ μὴ ἀναμένῃ ἀπὸ τὸν Ο.Η.Ε. λύσεις, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν θέσιν, ποὺ ἡ ἰδία θὰ λάβῃ εἰς τὴν διαμορφουμένην νέαν εἰς τὸν κόσμον κατάστασιν. Καὶ τότε θὰ προσφέρῃ τὰς μεγαλυτέρας δυνατὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας δύναται νὰ προσφέρῃ εἰς τὸν τόπον Κυβέρνησις.

§72Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὑπέβαλε μίαν πρότασιν, ὅπως διὰ ψηφίσματος, οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἀναγνωρίσουν, ὅτι ἡ μόνη λύσις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν, ἐὰν δέχεται νὰ γίνῃ τὸ ψήφισμα αὐτό.

§73Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, τὸ θέμα αὐτό, δὲν ἦλθε διὰ πρώτην φορὰν ἀπόψε ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Ἦλθε καὶ ἄλλην φορὰν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξήγησε τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους δὲν ἦτο δυνατόν, χάριν τῆς διεξαγωγῆς τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, κατὰ τρόπον ρεαλιστικὸν καὶ οὐχὶ δημοκοπικόν, νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν αὐτήν. Ἀλλὰ μετὰ τὴν παροῦσαν συζήτησιν κατέστη καὶ περιττὴ ἡ πρότασις αὕτη, ἀφοῦ ἐδήλωσα, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι πολιτικὴ ὁπωσδήποτε λύσεως συμπεριλαμβανούσης τὴν αὐτοδιάθεσιν, τὸ ταχύτερον δυνατόν. Σήμερον, ὅμως, ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἕνα πρόσθετον λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν δύναται νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, πέραν τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἐξέθεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις, δι’ ἔργων ἀπέδειξε καὶ διὰ λόγων ἐδήλωσεν, ἐπανειλημμένως, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτῆς, εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως, αὐτοδιαθέσεως δέ, εἰς τὸν ταχύτερον δυνατὸν χρόνον. Ἀποδοχὴ τῆς προτάσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ ἐνεῖχε τὴν ἔννοιαν τῆς δυσπιστίας πρὸς τὴν δήλωσιν αὐτὴν τῆς Κυβερνήσεως τὴν ὁποίαν ἐπιβεβαιώνουν καὶ τὰ γεγονότα. Διὰ τὸν πρόσθετον αὐτὸν λόγον, παρέχων τὴν διαβεβαίωσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωσα καὶ προηγουμένως, δηλῶ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων.

§74Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι περίεργον, κύριε Πρόεδρε, μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δέχεται τὸ ψήφισμα. Δὲν θέλει τὸ ψήφισμα, δι’ αὐτὸ δὲν τὸ δέχεται.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θέλετε νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν διὰ τὴν προσεχῆ Τρίτην;

§76ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν προσεχῆ Τρίτην καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ ἀντικείμενον Ἡμερησίας Διατάξεως κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. (Ὥρα 10.55′ μ. μ.)