1957.10.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 3η

ΔΕΥΤΕΡΑ 21 Ὀκτωβρίου 1957

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.50′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Δ. Λαντζούνης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν διακοπῶν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, τὸ Σῶμα ἀπώλεσε τρία ἐπίλεκτα μέλη του, τοὺς Στέφανον Σαράφην, Λουκᾶν Κουτσοπέταλον καὶ Γεώργιον Καρτάλην. Ὁ πρῶτος τούτων Στρατηγὸς Στέφανος Σαράφης, βουλευτὴς Λαρίσης–Μαγνησίας, ἔπεσε θῦμα αὐτοκινητιστικοῦ δυστυχήματος, ἐπισυμβάντος τὴν 31ην Μαΐου 1957. Οὗτος, σταδιοδρομήσας ὡς στρατιωτικός, ἀνεμίχθη μεταγενεστέρως εἰς τὴν πολιτικήν, ἐκλεγεὶς δὶς βουλευτής. Ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ διεκρίνετο διὰ τὴν πρᾳότητα καὶ εὐπρέπειαν, ἐξετιμᾶτο δὲ παρὰ τῶν συναδέλφων του. Ὁ ἕτερος ἐκλιπὼν Λουκᾶς Κουτσοπέταλος, βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ἀπεβίωσε πλήρης ἡμερῶν, τὴν 15ην Αὐγούστου 1957. Ὑπῆρξεν ὁ παλαιότερος κοινοβουλευτικὸς ἀνήρ, ἐκλεγεὶς δεκατετράκις βουλευτὴς καὶ διατελέσας δὶς Ὑπουργός, ὁ δὲ πολιτικός του βίος, τὸν ὁποῖον διέκρινε, ἰδίᾳ, ἡ εὐθύτης τοῦ χαρακτῆρος τοῦ θανόντος, θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ὑπόδειγμα εἰς τοὺς μεταγενεστέρους. Τὴν 27ην Σεπτεμβρίου τοῦ ἰδίου ἔτους, ἀπεβίωσεν ἐν Λονδίνῳ ὁ Γεώργιος Καρτάλης, βουλευτὴς Λαρίσης–Μαγνησίας καὶ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος Ἐργαζομένου Λαοῦ. Οὗτος νεώτατος εἰσῆλθεν εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς Πατρίδος μας καί, τιμηθεὶς ἐπανειλημμένως διὰ τῆς ψήφου τῶν ἐκλογέων του, κατέλαβε ταχέως ὕπατα τῆς Πολιτείας ἀξιώματα καὶ κατέστησε τὴν παρουσίαν του πάντοτε αἰσθητὴν εἰς τὸν πολιτικὸν στίβον, ἀναδειχθεὶς Ἀρχηγὸς ἰδίου Κόμματος, ἐκλεκτὸς κοινοβουλευτικὸς ἀνὴρ καὶ ρήτωρ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἡμεῖς, οἱ συνάδελφοι τῶν ἐκλιπόντων, ἀνεξαρτήτως κομματικῆς ἀποχρώσεως, θὰ διατηρήσωμεν ζωηροτάτην τὴν ἀνάμνησιν τῶν ἀειμνήστων τούτων συναδέλφων μας, Γεωργίου Καρτάλη, Λουκᾶ Κουτσοπετάλου καὶ Στεφάνου Σαράφη. Αἰωνία ἡ μνήμη των. Παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ὅπως τηρήσωμεν ἑνὸς λεπτοῦ σιγήν, εἰς μνήμην τῶν ἀποβιωσάντων συναδέλφων. (Ἅπαντες οἱ κ. κ. βουλευταὶ ἐγείρονται καὶ τηρεῖται ἑνὸς λεπτοῦ σιγή). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§4Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Κύριε Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Κόμμα τῆς Ε.Ρ.Ε. θέλουν κατὰ τὸ πολιτικὸν τοῦτο μνημόσυνον νὰ ἐκφράσουν τὴν λύπην των διὰ τὴν ἀπώλειαν, κατὰ τὸ διάστημα τῶν διακοπῶν τῆς Βουλῆς, τριῶν ἐκλεκτῶν συναδέλφων, ἐκ τῶν ὁποίων μάλιστα, ὁ εἷς κατὰ τὴν βουλευτικὴν αὐτὴν περίοδον, ἀνεδείχθη καὶ ἡγέτης κόμματος, τοῦ Δ.Κ.Ε.Λ., ἐνεργῶς συμμετασχὼν καὶ διακριθεὶς εἰς ὅλας τὰς γενικὰς συζητήσεις ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Οἱ τρεῖς ἀπελθόντες συνάδελφοι, εἶχον διάφορον τὴν προέλευσιν καὶ τὴν νοοτροπίαν. Ὁ καθείς, ὅμως, ἐξ αὐτῶν, μὲ τὴν προσωπικότητά του, ὁ καθεὶς μὲ τὸν τρόπον του, προσέφερε τὰς ὑπηρεσίας του καὶ ἠγωνίσθη μὲ πίστιν καὶ συνέπειαν διὰ τὰς ἰδέας καὶ τὰς ἀρχὰς εἰς τὰς ὁποίας ἐπίστευε. Ἡ Κυβέρνησις, τιμῶσα τοὺς ἐκλιπόντας, εἶχε διατάξει ὡς γνωστόν, νὰ γίνῃ ἡ κηδεία τῶν τριῶν διακεκριμένων συναδέλφων δημοσίᾳ δαπάνῃ. Ἐπιλαμβάνεται δὲ ἤδη τῆς νέας ταύτης εὐκαιρίας, καθ’ ἣν ἡ ὁλομέλεια τοῦ Σώματος τιμᾷ τὴν μνήμην αὐτῶν, διὰ νὰ διαδηλώσῃ καὶ πάλιν τὴν λύπην της ἐπὶ τῷ θανάτῳ αὐτῶν καὶ νὰ ἐκφράσῃ τὰ συλλυπητήριά της καὶ πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους τῶν κομμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ τιμώμενοι νεκροὶ ἀνῆκον.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκ τῶν συναρχηγῶν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων κ. Σ. Βενιζέλος, ἔχει τὸν λόγον.

§6Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων συμμετέχει εἰς τὸ πένθος τῶν ἐκλιπόντων τριῶν συναδέλφων. Εἰδικώτερον διὰ τὸν Στρατηγὸν Στέφανον Σαράφην, τοῦ ὁποίου εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκτιμήσω τὰς στρατιωτικὰς ἱκανότητας, κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ Αʹ Παγκοσμίου Πολέμου, δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ Στέφανος Σαράφης ὑπῆρξε στρατιωτικὸς τέλειος ἀπὸ πάσης ἀπόψεως. Ἔλαβε μέρος εἰς ὅλους τοὺς ἀπελευθερωτικοὺς ἀγῶνας. Δὲν συμφωνοῦμεν μὲ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε, ἀφ’ ἧς ἀπεστρατεύθη, ἀλλὰ ὀφείλομεν ὅλοι νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ὑπῆρξε σεμνὸς καὶ μετριοπαθὴς κατὰ τὴν ἄσκησιν τῶν καθηκόντων του ὡς βουλευτής. Ὡς πρὸς τὸν Λουκᾶν Κουτσοπέταλον, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων πενθεῖ βαθύτατα τὴν ἀπώλειαν τοῦ ἐκλεκτοῦ συναδέλφου Λουκᾶ Κουτσοπετάλου, ὁ ὁποῖος, ἐπὶ ἥμισυ περίπου αἰῶνα, ἀπετέλεσεν ἐπίλεκτον μέλος του. Ἡ ἰδιαιτέρα περιφέρειά του τὸν ἐτίμησε, ἀναδείξασα αὐτὸν βουλευτὴν εἰς 14 βουλευτικὰς περιόδους. Ὑπῆρξε λευκός. Ὑπῆρξε σταθερὸς εἰς τὰς πολιτικάς του πεποιθήσεις. Ὑπῆρξε, τέλος, εὐσυνείδητος ἐν τῇ ἀσκήσει τῶν καθηκόντων του ὡς βουλευτοῦ. Ὅλοι θὰ ἐνθυμῆσθε, ὅτι ἤρχετο ἐκ τῶν πρώτων εἰς τὰς συνεδριάσεις καὶ ἔφευγε μεταξὺ τῶν τελευταίων. Παρηκολούθει ἀνελλιπῶς τὰς συνεδριάσεις τῶν Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν. Καὶ ὀρθῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶπεν, ὅτι θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ὑπόδειγμα εἰς τοὺς νεωτέρους. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων δηλοῖ, ὅτι θὰ τιμᾷ τὴν μνήμην τοῦ Λουκᾶ Κουτσοπετάλου πάντοτε καὶ θὰ τὸν θεωρῇ ὡς ὑπόδειγμα ἀρετῆς, ἐντιμότητος καὶ εὐσυνειδησίας. Ὡς πρὸς τὸν Γεώργιον Καρτάλην, ἔχω νὰ δηλώσω ἐκ μέρους τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ὑπῆρξεν ἕνας ἄνθρωπος προικισμένος μὲ ἐξαιρετικὰ φυσικὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἀξιοποίησε διὰ μιᾶς τεραστίας μορφώσεως. Ὅλοι ἐδῶ, θὰ ἐνθυμῆσθε τὰς ἐπεμβάσεις του ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐὰν ὑπῆρχον διαφωνίαι, θὰ ὁμολογήσητε ὅλοι, ὅτι ἦτο ἐμβριθής, πάντοτε μελετημένος καὶ ἐπεβλήθη ὡς Ἀρχηγὸς Κόμματος. Ἀπέθανε προώρως, ἐν πλήρει ἀκμῇ τῆς δράσεώς του. Ἡ ἀπουσία του θὰ ἀφήσῃ ἕνα μεγάλο κενὸν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ μέρους τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος Ἐργαζομένου Λαοῦ, ὁ κ. Δ. Στρατῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§8Δ. ΣΤΡΑΤΗΣ. Τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα τοῦ Ἐργαζομένου Λαοῦ, κλίνει εὐλαβῶς τὸ γόνυ πρὸ τοῦ νωποῦ τάφου τοῦ ἐκλιπόντος Ἀρχηγοῦ του. Ἕνα αἴσθημα ἀνειπώτου ὀδύνης συνέχει τὰς ψυχὰς ὅλων ἡμῶν, ποὺ ἠκολουθήσαμεν τὸν ἀδοκήτως θανόντα πολιτικὸν ἡγέτην. Ὅμως μὲ τὸ αἴσθημα αὐτὸ τῆς καταθλίψεως καὶ συντριβῆς συμπλέκεται τὸ αἴσθημα τῆς δικαιολογημένης ὑπερηφανείας, διότι ὑπήρξαμεν συνεργάται καὶ φίλοι ἑνὸς πολιτικοῦ ἀνδρός, ὁ ὁποῖος ἐκόσμησε πράγματι τὴν αἴθουσαν αὑτὴν καὶ ἐδέσποσε τῆς δημοσίας ζωῆς τῆς χώρας. Αἱ ἀγορεύσεις ἀπὸ τοῦ ἐθνικοῦ βήματος, ἡ σπανία καὶ πολύμορφος μόρφωσις, τὸ ἐξαίρετον ἦθος, τὸ σπινθηροβόλον πνεῦμα, ἡ ἀπέραντος καλωσύνη καὶ ἡ πολιτικὴ δρᾶσις τοῦ Γεωργίου Καρτάλη, δὲν τὸν ἐπέβαλον μόνον εἰς τὴν συνείδησιν τῶν βουλευτῶν, φίλων καὶ ἀντιπάλων, ἀλλὰ καὶ τὸν καθιέρωσαν εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Ἔθνους ὡς ἕνα ἄξιον Ἡγέτην καὶ Ἀγωνιστήν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἠδύνατο νὰ στηρίζουν βασίμους διὰ τὸ μέλλον τῆς χώρας ἐλπίδας. Ἡ κοινοβουλευτικὴ δρᾶσις τοῦ Γεωργίου Καρτάλη, ὕψωσε τὸ ἐπίπεδον τῶν συζητήσεων εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ἀκόμη ἐθεμελίωσε μίαν νέαν Σχολήν, ἀνταποκρινομένην εἰς τὰς συγχρόνους συνθήκας καὶ ἀνάγκας τοῦ πολιτικοῦ βίου. Θρηνοῦμεν τὸν πρόωρον θάνατον τοῦ πολυκλαύστου Ἀρχηγοῦ μας. Ἐμπνεόμενοι ἀπὸ τὸ ὑψηλόν του παράδειγμα, καὶ πιστοὶ εἰς τὰς ὑγιεῖς ἀρχάς του θὰ συνεχίσωμεν τὴν πορείαν μας, ὑπηρετοῦντες τὸ Ἔθνος καὶ τὸν λαόν. Διὰ τοὺς ἄλλους δύο ἀποθανόντας συναδέλφους θὰ ὁμιλήσουν ἄλλοι συνάδελφοι τοῦ κόμματός μας.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ταρμπάζης, ἔχει τὸν λόγον.

§10Γ. ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, συμμετέχομεν καὶ ἡμεῖς ὁλοψύχως τοῦ πένθους ἐπὶ τῷ ἀδοκήτῳ θανάτῳ τοῦ ἀειμνήστου Στρατηγοῦ Στεφάνου Σαράφη. Ὁ Στέφανος Σαράφης ὑπῆρξε ἕνας σεμνὸς καὶ ἀγαθοτάτης προαιρέσεως ἄνθρωπος, ἕνας ἁγνὸς Δημοκράτης, ἕνας γενναῖος καὶ ἱκανὸς στρατιώτης, ὁ ὁποῖος ἐτίμησε τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν. Ἐμπνεόμενος ἀπὸ βαθεῖαν πίστιν πρὸς τὰ δημοκρατικὰ ἰδεώδη, ἐτάχθη συμπαραστάτης πολύτιμος καὶ ἔνθερμος ὑποστηρικτὴς τῆς εὐρείας μάζης τῶν ἐργαζομένων ἀνθρώπων εἰς τὸν ἀέναον ἀγῶνα τὸν ὁποῖον κάμνουν διὰ νὰ διεκδικήσουν στοιχειώδη δίκαιά των. Ὁ Στέφανος Σαράφης ἔδωσεν ὁλόκληρον τὴν ψυχήν του εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ λαοῦ καὶ ἔχων λαϊκὴν τὴν προέλευσιν διέθετε τὴν συγκρότησιν ἡ ὁποία τοῦ ἐπέτρεπε νὰ γνωρίζῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ καὶ νὰ κατανοῇ τὸν πόνον του. Τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα ἀποτίει φόρον τιμῆς πρὸς τὴν μνήμην τοῦ τιμίου λαϊκοῦ ἀγωνιστοῦ Στεφάνου Σαράφη, καὶ πιστεύει, ὅτι ἡ συνεπὴς δημοκρατική του δρᾶσις καὶ ἡ ἐκπλήρωσις ἀκεραίου τοῦ καθήκοντός του ἐν παντὶ τοῦ ἐξησφάλισε ἄληστον τὴν μνήμην.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κ. Κ. Τσαλδάρης, ἔχει τὸν λόγον.

§12Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ τελούμενον πολιτικὸν μνημόσυνον τῶν τριῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἐξέλιπον ἀπὸ τοὺς κύκλους εἶναι χαρακτηριστικὸν καὶ κυρίως πρέπει νὰ τὸ τονίσωμεν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς οὐσιαστικῆς δημοκρατικῆς καὶ κοινοβουλευτικῆς ζωῆς τῆς χώρας. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ ἑνὸς ἐκ τῶν συναδέλφων ἡ μακρὰ ὑπηρεσία εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἀπέδειξε πόσον οἱ κοινοβουλευτικοὶ θεσμοὶ ἔχουν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ρίζας βαθείας καὶ πόσον οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν νὰ τοὺς ὑπηρετοῦν ἀποδίδουν πράγματι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τοὺς ζητεῖ ἡ Πολιτεία. Ἡ σεμνότης μὲ τὴν ὁποίαν ἀντιμετώπισεν ἐν τῇ Βουλῇ τὰ καθήκοντά του ὁ ἕτερος συνάδελφος Στέφανος Σαράφης ἀποδεικνύουν ἐπίσης ὅτι ἐν τῷ Σώματι αὐτῷ τὸ καθαρῶς δημοκρατικὸν μέσα εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πλαίσια ἀμβλύνονται καὶ μειώνονται πολλάκις ἀντιλήψεις ἔξω τῆς Βουλῆς συλλαμβανόμεναι καὶ μᾶς δίδουν τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ζητεῖ ὁ κοινοβουλευτισμός, δηλαδὴ τῶν ἠπίων συζητήσεων. Ἡ ἀπώλεια τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος τόσον ταχέως ἐξέλιπε ἀπὸ τὸ στερέωμα τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὅπου ἦτο προδιαγεγραμμένον νὰ καταλάβῃ πραγματικῶς μίαν ἐξέχουσαν θέσιν τὴν ὁποίαν καὶ εἶχε καταλάβει, ἀλλὰ καὶ ἀποβλέπομεν μετὰ πεποιθήσεως καὶ ἡμεῖς, καὶ ὁ λαός, εἰς τὴν ἐξέλιξιν, ἡ ὁποία θὰ ἔδιδε ἕνα πολιτικὸν ἄνδρα ἀπολύτου χρησιμότητος εἰς τὸν τόπον. Ἡ ἀπώλεια αὐτὴ ζημιώνει τὸ πολίτευμά μας καὶ ἰδιὰ τὴν προσωπικὴν ἀπώλειαν τοῦ ἐκλιπόντος συναδέλφου, ἀλλὰ καὶ διότι ἐξέλιπε μία φυσιογνωμία, ἡ ὁποία εἶχε τάξει ὡς σκοπὸν τὴν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς προσπέλασιν τῶν διαφόρων κοινωνικῶν καὶ ἄλλων ἀντιλήψεων. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ εἴπω τὰς ὀλίγας αὐτὰς λέξεις ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ τῶν τριῶν συναδέλφων καὶ ἐλπίζω, ὅτι πράγματι τὸ θέμα εἶναι ἐκεῖ ποὺ τὸ ἀντελήφθην ἐγώ, τεθειμένον, εἰς τὰς μεγάλας, δηλαδή, ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσφέρει τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ ἡ αἴθουσα αὐτὴ τοῦ Κοινοβουλίου.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Γρηγορίου, ἔχει τὸν λόγον.

§14Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ Λουκᾶς Κουτσοπέταλος, ὑπῆρξεν εἷς ἐκ τῆς παλαιᾶς φρουρᾶς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὑπῆρξεν ἐκ τῶν 20 πολιτικῶν οἱ ὁποῖοι πρῶτοι ἐπλαισίωσαν τὸ 1910 τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον. Ἔκτοτε, ἐπὶ 50 συναπτὰ ἔτη, ὁ Λουκᾶς Κουτσοπέταλος, παρέμεινε πιστὸς εἰς τὰς ἰδέας του καὶ εἰς τὴν κομματικήν του τοποθέτησιν. Ὁ Λουκᾶς Κουτσοπέταλος ὑπῆρξε διὰ τοὺς νεωτέρους ἡμᾶς ἕνα ὑπόδειγμα ἐργατικότητος καὶ ἀφοσιώσεως εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἔθνους καὶ ἐπὶ πλέον εἰς τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας κἄθε πολιτευόμενος πρέπει νὰ προσφέρῃ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν ἐκλογικήν του περιφέρειαν. Ὑπῆρξε ἕνας ἔντιμος καὶ λευκὸς συνάδελφος καὶ διὰ τοῦτο θὰ μείνῃ αἰωνία ἡ μνήμη του. Τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα ἐκφράζει βαθεῖαν τὴν θλῖψιν του διὰ τὴν ἀπώλειαν ἑνὸς τόσον ἐκλεκτοῦ συναδέλφου.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Ἠλιοῦ, ἔχει τὸν λόγον.

§16Η. ΗΛΙΟΥ. Τριπλῆν βαρυτάτην ἀπώλειαν ὑπέστη τὸ Σῶμα καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς χώρας κατὰ τὰς μεταξὺ τῶν δύο Συνόδων διακοπάς. Ἡ Ε.Δ.Α. καθημαγμένη καὶ βαρύτατα πενθοῦσα, ἡ ἰδία διὰ τὴν ἀπώλειαν διακεκριμένου ἡγετικοῦ της στελέχους, τοῦ ἀλησμονήτου Στρατηγοῦ Σαράφη, τιμᾷ ἐπίσης τὴν μνήμην καὶ τῶν ἄλλων δύο προσωπικοτήτων, τῶν ὁποίων τελεῖται σήμερον τὸ σεμνὸν μνημόσυνον. Σειρὰ συνεχῶν καὶ ἀδιαλείπτων ἀγώνων χαρακτηρίζει τὴν ζωὴν τοῦ Στεφάνου Σαράφη. Ἡγήτωρ ἀνδρῶν εἰς ὅλους τοὺς πολέμους, ἐπιτελικὸς ἀξιωματικὸς διακεκριμένος ἐν εἰρήνῃ, μαχητὴς τῆς Δημοκρατίας, γενναῖος ἐν τῇ ἐπιτυχίᾳ καρτερικὸς καὶ ψύχραιμος ἔναντι τῶν καταδρομῶν τῆς πορείας τῶν γεγονότων, ἕτοιμος νὰ κατανοήσῃ, νὰ ἐξηγήσῃ καὶ νὰ συγχωρήσῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ τὸν βλάψουν ἢ νὰ τὸν ταπεινώσουν. Προέρχεται ἀπὸ τὴν γενεὰν ἐκείνην τῶν στρατιωτικῶν ποὺ ἐξέφρασαν πρῶτοι καὶ ἐν συνεχείᾳ ἐταύτισαν ἑαυτοὺς μὲ τὴν κατὰ τὴν πρώτην δεκαετίαν τοῦ αἰῶνος, προοδευτικὴν πορείαν τῆς ἀνερχομένης, τότε, ἀστικῆς τάξεως τῆς χώρας καὶ ὑπηρέτησαν μὲ προσήλωσιν τὰς δημοκρατικὰς ἀρχάς. Ἐν τῇ πορείᾳ δὲ τῶν ἱστορικῶν ἐξελίξεων, μεταξὺ τῶν δύο παγκοσμίων πολέμων, ἐσυνειδητοποίησε τὴν ἀδιάλλακτον ἀντίθεσιν μεταξὺ τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ καὶ τῶν φασιστικῶν καὶ δικτατορικῶν συστημάτων, ποὺ ἡ κυριαρχήσασα πλέον οἰκονομικὴ τάξις, πιεζομένη ἀπὸ νέας κοινωνικὰς δυνάμεις, ποὺ ἀνήρχοντο καὶ ἐπρόβαλλαν εἰς τὸ προσκήνιον τῆς Ἱστορίας, ἠθέλησε νὰ ἐφαρμόσῃ, περιστέλλουσα τὰς ἐλευθερίας ποὺ εἶχε διακηρύξει καὶ ἐγκαταλείπουσα εἰς ἄλλους τὸ λάβαρον τοῦ προβαδίσματος τῶν συμφερόντων καὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ. Ἔτσι ἡ κατάκτησις τῆς χώρας ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ εὗρεν εἰς τὸν Στέφανον Σαράφην, ὄχι πλέον μόνον, τὸν ἔνθερμον πατριώτην, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐκ βαθείας καὶ φιλοσοφημένης σκέψεως δημοκράτην ἀντιφασιστήν. Καὶ κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην ηὐτύχησε νὰ ἡγηθῇ τοῦ μεγαλυτέρου ἐθελοντικοῦ στρατοῦ ποὺ ἐγνώρισε ποτὲ ἡ Ἱστορία τῆς χώρας, ἤ, κατ’ ἀναλογίαν πληθυσμοῦ, ἡ Ἱστορία οἱασδήποτε χώρας. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ μαρτυρεῖ ὅτι, παρὰ τὰς βραδύτερον μεσολαβησάσας δεινὰς περιστάσεις τῆς Πατρίδος, τὴν ἐκτεταμένην ἔνοπλον σύγκρουσιν καὶ τὸν διχασμόν, ποὺ συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ ἀρνῆται σήμερον ἐπισήμως τὸ Κράτος τὴν ἀναγνώρισιν καὶ τὴν μνείαν ἀκόμη μιᾶς ἀπὸ τὰς λαμπροτέρας σελίδας τῆς Ἱστορίας τῆς χώρας, ὁ Στέφανος Σαράφης, ἡγηθεὶς τῶν ἐθνικοαπελευθερωτικῶν ἀγώνων κατὰ τοῦ κατακτητοῦ ἐξέφρασε τὰς ἀνάγκας καὶ τοὺς πόθους τοῦ ἀδούλωτου λαοῦ μας. Ἀποστρατευθείς, ἐγνώρισεν ἀντιξοότητας καὶ περιπετείας, ποὺ τὸ συμφέρον τοῦ μέλλοντος τῆς χώρας ἐπιβάλλει νὰ τὰς καλύψωμεν μὲ πυκνὸν πέπλον λήθης. Ὁπωσδήποτε κατὰ τὴν διάρκειάν των ἔδειξεν ἑαυτὸν ὑπόδειγμα ἐγκαρτερήσεως καὶ ἀρετῆς. Ἀπελευθερωθεὶς μὲ τὴν λαϊκὴν ψῆφον καὶ ἐνταχθεὶς εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τῶν πολιτικῶν ἀγώνων, ὑπῆρξεν ὁ σεμνός, ὁ συνετός, ὁ πλήρης ὀρθοφροσύνης καὶ πατριωτισμοῦ ἡγέτης, ὁ ὁποῖος ἐπίστευσε βαθύτατα εἰς τὰς δυνάμεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ εἰς τὴν ἀκατάσχετον πορείαν τῆς Ἱστορίας πρὸς τὰ ἐμπρός, μετουσίωσεν εἰς κανόνα ζωῆς τὴν ἀντίληψιν, ὅτι, αἱ διεθνεῖς συνθῆκαι καὶ αἱ ζωνταναὶ δυνάμεις τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας συμφιλιώνουν τὴν ἀνάγκην τῆς Ἐθνικῆς δημοκρατικῆς ἀλλαγῆς, μὲ τὴν δυνατότητα πραγματοποιήσεως τῆς δι’ ὁμαλῶν δημοκρατικῶν μέσων καὶ μακρὰν πάσης μνησικάκου ἢ ἐκδικητικῆς σκέψεως, ἔταξε τὴν ὑπόλοιπον ζωήν του εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἰδέας τῆς εἰρηνεύσεως, τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς λαϊκῆς ἑνότητος, βάθρου διὰ τὴν ὁλοκλήρωσιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀνεξαρτησίας, τῆς οὐσιαστικῆς Δημοκρατίας καὶ τῆς κοινωνικῆς προκοπῆς. Ὁ τραγικὸς θάνατός του συνεκλόνισε τὴν χώραν. Καὶ ὑπενθυμίζουν καὶ ὑπαγορεύουν αἱ συνθῆκαι τῆς θανατώσεώς του εἰς ὅλους, ἀνεξαρτήτως ἐντάξεως, τὸ καθῆκον τῆς ἐπιμόνου πάλης διὰ τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς χώρας ἀπὸ καταστάσεις μειωτικὰς τῆς ἀνεξαρτησίας της, ποὺ τραυματίζουν καιρίως τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν τοῦ ὑπερηφάνου Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὸ ἴδιον ἀνοδικὸν καὶ ἀνορθωτικὸν κῦμα τοῦ 1909 προέβαλεν εἰς τὴν πολιτικὴν σκηνὴν τὸν ἐκλιπόντα πρύτανιν τοῦ Σώματος, τὸν ἀλησμόνητον Λουκᾶν Κουτσοπέταλον. Θητεύσας ἐπὶ ἥμισυ αἰῶνα εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ὑπῆρξε μέχρι καὶ τῆς τελευταίας του πνοῆς ὁ κοινοβουλευτικώτερος ὅλων μας, πρῶτος προσερχόμενος καὶ ἀδιαλείπτως μέχρι τέλους τῶν συνεδριάσεων, παρακολουθῶν τὰς συζητήσεις τοῦ Σώματος καὶ παρέχων εἰς ἡμᾶς τοὺς νεωτέρους τὰ διδάγματα τῆς πλουσίας, μακρᾶς καὶ γονίμου πείρας του. Ἐχαρακτήρισε τὴν ζωήν του ἀπαρασάλευτος καὶ συνεπὴς πίστις εἰς τὰς δημοκρατικὰς ἀρχάς, ἀνένδοτος προάσπισις τῶν ἐλευθεριῶν καὶ δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν, ἀντίθεσις ὀξεῖα κατὰ τῆς κοινωνικῆς ἀδικίας καὶ τῆς καταπιέσεως τῶν ἀδυνάτων, προσήλωσις εἰς τὴν ἰδέαν τῆς ἰσοτιμίας καὶ τῆς λαϊκῆς ἑνότητος. Ἔσβησε πλήρης ἡμερῶν, καταλείπων εἰς μίαν γενεὰν νεωτέραν, ὄχι ἄμοιρον ἐνίοτε ἀδικαιολογήτων ταλαντεύσεων καὶ μεταστάσεων, τὸ παράδειγμα πολιτικῆς σταθερότητος καὶ ἐμμονῆς εἰς πεποιθήσεις καὶ τὸ δίδαγμα ὅτι, μέσα εἰς τὸν σάλον τῶν ἐναλλασσομένων ρευμάτων τῆς στιγμῆς, ὁ εὐθὺς δρόμος ἄγει εἰς μονιμώτερα ἐπιτεύγματα παρὰ ὁ καιροσκοπικὸς ἑλιγμός. Καὶ τώρα στρέφεται ἡ σκέψις μας πρὸς τὴν ἔξοχον πολιτικὴν ἰδιοφυΐαν τοῦ Γεωργίου Καρτάλη, τὴν ἀπουσίαν τοῦ ὁποίου ἀπὸ τὸν πολιτικὸν στίβον ἐπὶ μακρότατον θὰ αἰσθάνεται καὶ ἡ αἴθουσα αὐτὴ καὶ ἡ χώρα. Ἐκαλλιέργησε καὶ παρεσκεύασε ἑαυτὸν εἰς θετικὸν καὶ ἁρμόδιον πολιτικὸν ἄνδρα μὲ τὴν Εὐρωπαϊκήν του καλλιέργειαν, τὴν βαθεῖαν γνῶσιν καὶ τὴν ἀδιάλειπτον ἐνημέρωσίν του ἐπὶ τῶν πολυπλόκων προβλημάτων τῆς οἰκονομίας καὶ τῆς πολιτικῆς. Ὥριμος εἰς συγκρότησιν, ἐμεσουράνησεν εἰς τὴν παροῦσαν περίοδον τῆς Βουλῆς καὶ ἀπετέλεσε προσδοκίαν ἐθνικὴν λαμπροτάτην. Ὁ λιτός, μεστὸς καὶ κλασσικὸς λόγος του συνέβαλε πάντοτε εἰς τὴν κριτικὴν ἀνατομίαν τῶν γεγονότων, εἰς τὴν ὀρθὴν τοποθέτησιν τῶν προβλημάτων, εἰς τὴν συναγωγὴν τῶν λογικῶς ἀναγκαίων πορισμάτων, εἰς τὴν ἐποικοδομητικὴν προβολὴν λύσεων σοβαρῶν καὶ ἀξίων. Βαθὺ συναίσθημα εὐθύνης ἔναντι τῆς χώρας καὶ τοῦ λαοῦ, συνείδησις ὅτι ἡ πολιτικὴ εἶναι λειτούργημα καὶ ὄχι ἐπιδίωξις προσωπικῆς ἀνόδου, ἀπεγύμνωσε καὶ τὸν λόγον καὶ τὴν σκέψιν του ἀπὸ κάθε ἐπιτήδευσιν καὶ τοῦ ἔδωσε τὴν μορφὴν μαθηματικῆς ἀλλὰ κομψῆς πάντα, ἀναλύσεως. Ὑπῆρξε τὸ ὑπόδειγμα τοῦ νέου πολιτικοῦ. Τὸ ἦθος ἡ ἀδιάλλακτος ἐμμονὴ εἰς τὸν δοθέντα λόγον συνεπλήρωσαν τὰ ἔξοχα πνευματικὰ καὶ πολιτικά του χαρίσματα. Ἡ καταγωγή του καὶ ἡ πολιτική του προέλευσις, ὁ πλοῦτος καὶ τὸ κοινωνικὸν περιβάλλον ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἀνεπτύχθη, δὲν ὑπῆρξαν δυνάμεις ἐπαρκεῖς ἀνασχετικαί, ὥστε νὰ τὸν ἐμποδίσουν νὰ εὕρῃ τὸν δρόμον τοῦ λαοῦ καὶ νὰ τάξῃ ὡς κατευθυντήριόν του γραμμὴν καὶ ἐπιδίωξιν τῆς δημοκρατίας, τῆς ὁμαλότητος, τῆς ἰσονομίας, τοῦ σεβασμοῦ τῶν λαϊκῶν δικαιωμάτων, τῆς κοινωνικῆς προκοπῆς. Τὰ γνωστὰ ἕξ σημεῖα ποὺ συνέβαλε ἤδη ἀπὸ τοῦ 1953, ἀποτελοῦν καὶ σήμερον ἀκόμη τὴν μοναδικὴν χάραξιν κατευθυντηρίου γραμμῆς πρὸς ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ἀνεξαρτησίας, ὑπηρετικὴν τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων καὶ μόνον. Μαρτυροῦν δὲ καὶ τὸ πολιτικὸν θάρρος καὶ τὴν ἄκραν ἀνιδιοτέλειαν ἀνδρὸς δυναμένου νὰ ἔχῃ ὁσασδήποτε καὶ οἱασδήποτε εὐνοίας, προτιμήσαντος, ὅμως, ἐν τῇ ὑποδείξει τοῦ κοινοῦ συμφέροντος, νὰ ἐφελκύσῃ ἰσχυρὰς δυσμενείας καὶ ἐναντιώσεις, ἀλλὰ καὶ τὴν βαθεῖαν γνῶσιν καὶ τὴν δύναμιν ὀρθῆς ἀναλύσεως καὶ προβλέψεως τῆς διεθνοῦς καταστάσεως καὶ τῆς συναγωγῆς τῶν ὠφελίμων ἐκ ταύτης διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν συμπερασμάτων. Ἡ μεγίστη δὲ τῶν πολιτικῶν του πραγματοποιήσεων ὑπῆρξεν ἡ ἀποφασιστικὴ συμβολή του εἰς τὴν ἑνότητα τῶν προοδευτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Ἡ ἀπώλεια τοῦ Γεωργίου Καρτάλη, εἰς ἡλικίαν κατὰ τὴν ὁποίαν ἄλλοι μόλις ἀρχίζουν τὴν πολιτικὴν σταδιοδρομίαν των, ὑπῆρξε πράγματι ἀπώλεια κεφαλαίου ἐθνικοῦ.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. κ. Σ. Παπαπολίτης, ἔχει τὸν λόγον.

§18Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἐντὸς ὀλίγου χρόνου, ἀπώλεσε, δυστυχῶς, τρία ἐπίλεκτα μέλη της, τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος Γεώργιον Καρτάλην, Στέφανον Σαράφην καὶ Λουκᾶν Κουτσοπέταλον. Καὶ οἱ τρεῖς εἶχον ἀναλώσει τὴν ζωήν των εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς χώρας. Ὁ θάνατος τοῦ Γεωργίου Καρτάλη ἐστέρησε τὴν πολιτικὴν ζωὴν ἀπὸ μίαν πράγματι ἀξιόλογον δύναμιν καὶ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὴν χρήσιμον συμβολήν του, διότι πρέπει ν’ ἀναγνωρισθῇ ὅτι ὑπῆρξε ἕνας διακεκριμένος πολιτικὸς καὶ ἐκ τῶν πλέον ἀρτίως ἐξωπλισμένων διὰ τὴν πολιτικὴν ἀνδρῶν τῆς χώρας. Ὁ Στέφανος Σαράφης ὑπῆρξε ἕνας γενναῖος στρατιώτης, διακριθεὶς εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν καὶ ἕνας εἰλικρινὴς μαχητὴς τῶν ἰδεῶν του, ἀνεξαρτήτως τοποθετήσεως. Ἡ ἱστορία θὰ τοῦ ἀπονείμῃ τὴν ἁρμόζουσαν θέσιν. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἐχάσαμεν ἀκόμη καὶ τὸν παλαίμαχον τῆς αἰθούσης αὐτῆς, τὸν Λουκᾶν Κουτσοπέταλον, ἀπὸ τοὺς ἐλαχίστους ἐπιζῶντας τῆς παλαιᾶς φρουρᾶς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Στενὸς συνεργάτης οὗ Μεγάλου Βενιζέλου, ἠνάλωσε τὴν ζωήν του ὁλόκληρον εἰς τὴν διακονίαν τῶν ἀρχῶν καὶ ἰδεῶν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀπὸ τὰς ὁποίας δὲν παρεξέκλινε μέχρι τοῦ θανάτου. Ἡ Ε.Π.Ε.Κ. ἐκτιμῶσα τὰς ἀρετὰς τῶν ἐκλιπόντων ἀνδρῶν, μαζὶ μὲ τὸ Σῶμα ὁλόκληρον, ἐκφράζει τὴν βαθεῖαν της λύπην.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος κ. Π. Κανελλόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§20Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τρεῖς εἶναι οἱ ἐκλιπόντες, ὁ Στρατηγὸς Σαράφης, ὁ Λουκᾶς Κουτσοπέταλος καὶ ὁ Γεώργιος Καρτάλης. Ἀκολουθῶν τὸ παράδειγμά σας, κύριε Πρόεδρε, ἐμνημόνευσα τὰ ὀνόματά των κατὰ τὴν χρονολογικὴν σειρὰν τοῦ θανάτου των. Οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὁ Στρατηγὸς Σαράφης ὑπῆρξε στρατιώτης καὶ ἀναμφισβήτητον εἶναι ὅτι τόσον κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον τῆς ζωῆς του, τῆς δράσεώς του, δηλαδὴ κατὰ τὸν πρῶτον παγκόσμιον πόλεμον, ὅσον καὶ κατὰ τὸ τελευταῖον στάδιον τῆς ζωῆς του, τῆς δράσεώς του ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, τῆς σεμνῆς πράγματι ἔκαμε βήματα, τὰ ὁποῖα ὅλοι ἀναγνωρίζουν. Δὲν νομίζω ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ κρίνω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἄλλα βήματα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ προσωπικῶς τοὐλάχιστον δὲν ἀναγνωρίζω ὡς ὀρθὰ καὶ πρὸς τὰ ὁποῖα ὠθήθη χωρὶς ὁ ἴδιος νὰ τὸ ἐπιθυμῇ. Εἶναι γνωσταὶ αἱ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας ὡδηγήθη εἰς τὴν ἡγεσίαν τοῦ ΕΛΑΣ κατὰ τὸ διάστημα τῆς κατοχῆς. Τιμῶμεν πάντως τὴν μνήμην του καὶ διὰ τὴν σεμνότητα τὴν ὁποίαν ἐπέδειξεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ διὰ τὴν γενναιότητα τὴν ὁποίαν ὡς στρατιώτης ἐπέδειξε κατὰ τὸν πρῶτον παγκόσμιον πόλεμον. Ὁ Λουκᾶς Κουτσοπέταλος ὑπῆρξε φανατικὸς κοινοβουλευτικός. Θὰ ἦτο πράγματι, ἐὰν δὲν εἶχεν ἀποθάνει, δύσκολον νὰ φαντασθῶμεν τὴν Βουλὴν ἄνευ αὐτοῦ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ τὴν βλέπωμεν ἐστερημένην τοῦ Λουκᾶ Κουτσοπετάλου. Βαθυτάτη εἶναι ἡ τιμὴ τὴν ὁποίαν εἶμαι βέβαιος ὅτι τρέφομεν ἅπαντες πρὸς τὴν μνήμην τοῦ πραγματικοῦ αὐτοῦ ἀγωνιστοῦ, τοῦ ὁποίου ἡ ὀξύτης πολλάκις προεκάλει τοὺς ἀντιπάλους, ἀλλὰ τοῦ ὁποίου ἡ πίστις καθίστα καὶ τὴν ὀξύτητα αὐτὴν ἀνεκτὴν εἰς τοὺς ἀντιπάλους, ὅταν ἐσκέπτοντο ὅτι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἠγωνίζετο ἀνταπεκρίνετο εἰς τὰς πραγματικάς του πεποιθήσεις. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, ἀξιότιμοι καὶ ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, νὰ σταθῶ κάπως περισσότερον εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ Γεωργίου Καρτάλη. Ὁ ἀξιότιμος συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Παπανδρέου, μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Γεωργίου Καρτάλη, εἶπεν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι, ὅταν εὑρέθη ἐπὶ κεφαλῆς βουλευτῶν, ἐν τῇ Βουλῇ αἰφνιδίως ἀντελήφθημεν ὅλοι τὴν ἡγετικήν του ἱκανότητα. Πράγματι, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀντιληφθῇ κανεὶς τὴν ἡγετικὴν ἱκανότητα ἑνὸς προσώπου, ἐὰν τὸ πρόσωπον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν ἔχῃ ὀπαδούς. Ἀλλά, πράγματι, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἦτο χαρακτηριστικόν. Ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνεφανίσθη ἐπὶ κεφαλῆς ὁμάδος — καὶ ἀριθμητικῶς καὶ πολιτικῶς οὐσιώδους — ὁμάδος βουλευτῶν, ἡ προβολή του δὲν ἦτο ἁπλῶς ἡ προβολὴ ἡγέτου, βασιζομένου ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν ἀλλὰ ἦτο προβολὴ ἡγέτου, βασιζομένου ἐπὶ μιᾶς ἐσωτερικῆς κλίσεως καὶ ἀντελήφθημεν ὅλοι τὴν κλίσιν αὐτήν, κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἀπὸ τῆς πρώτης, δηλαδή, στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνεφανίσθη ἐπὶ κεφαλῆς κόμματος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, ὅμως, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, νὰ εἴπω, ὅτι ἀμφότεροι οἱ ἀγαπητοὶ καὶ ἀξιότιμοι συναρχηγοὶ τῶν Φιλελευθέρων καθὼς καὶ ὁ ἀγαπητὸς καὶ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Θεοτόκης, θὰ συμφωνήσουν ἀσφαλῶς μαζί μου, ἐὰν εἴπω, ὅτι κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1944 εἰς τὸ Συνέδριον τοῦ Λιβάνου χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ διὰ τὸν Καρτάλην ἡγετικὴ προϊστορία, ἐνεφανίσθη ὡς ἡγέτης. Νομίζω, ὅτι μόνον οἱ 4, ὁ κ. Παπανδρέου, ὁ κ. Βενιζέλος, ὁ κ. Θεοτόκης καὶ ἐγώ, ἐκ τῶν εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν εὑρισκομένων, παρευρέθημεν εἰς τὸ Συνέδριον τοῦ Λιβάνου. Καὶ ὁ κ. Στρατῆς, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Ὅσοι ἐνθυμοῦνται τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἐξεφώνησε, λόγον διαρκέσαντα, τοὐλάχιστον, ἐπὶ τρίωρον ἢ τετράωρον, ὁ Γ. Καρτάλης εἰς τὸ Συνέδριον τοῦ Λιβάνου, θὰ συνομολογήσουν μαζί μου, ὅτι ὁ λόγος αὐτὸς ἀπετέλεσε μνημεῖον ἱστορίας. Νομίζω, ὅτι ὑπάρχουν τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ καὶ θὰ ἔπρεπε ὁ λόγος αὐτὸς νὰ δημοσιευθῇ — δίδει τὴν πραγματικὴν ἱστορικὴν εἰκόνα τῆς κατεχομένης Ἑλλάδος. Ἦτο παρὼν καὶ ὁ ἀείμνηστος Στρατηγὸς Σαράφης, ἦσαν παρόντες καὶ οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ Κ.Κ.Ε., κ. κ. Ροῦσσος καὶ Πορφυρογένης. Τὰ ὅσα εἶπε μετὰ τὴν φοβερὰν ἐκείνην πρᾶξιν τῆς δολοφονίας, τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἀειμνήστου, ἡρωϊκοῦ Συνταγματάρχου Ψαρροῦ, τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ ἐκλεκτοῦ μας συναδέλφου, τὰ ὅσα εἶπε ὁ Καρτάλης κατὰ τὰς δύο συνεδριάσεις, διότι διεκόπη ἡ ἀγόρευσίς του, διὰ νὰ συνεχισθῇ τὴν ἑπομένην, κατὰ τὰς δύο συνεδριάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ὡμίλησεν, ἀναλύσας ὁλόκληρον τὸ θέμα τῆς ἀντιστάσεως, ἀναλύσας τὸ ὅλον πρόβλημα καὶ ὁμιλήσας μὲ ρεαλισμόν, θετικότητα καὶ μὲ πάθος, τὰ ὅσα εἶπεν ἀποτελοῦν τὴν σπουδαιοτέραν πηγήν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πρέπει ὁ ἱστορικὸς τοῦ μέλλοντος νὰ ἀρυσθῇ τὰ στοιχεῖα διὰ τὴν συγγραφὴν τῆς ἱστορίας τῶν δραματικῶν ἐκείνων ἐτῶν. Ὅλοι καὶ ὁ τότε Πρωθυπουργός, κ. Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος καὶ προήδρευσε καὶ αὐτοὶ ἀκόμη οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ Κ.Κ.Ε. καὶ αὐτὸς ὁ Στρατηγὸς Σαράφης, περὶ τοῦ ὁποίου εἰδικώτερον ὡμίλησε, μνημονεύσας τὰς περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας ἤχθη εἰς τὸ νὰ γίνῃ ἡγέτης τοῦ ΕΛΑΣ, ἅπαντες εἴχομεν ἀνατριχιάσει. Καὶ ἀξιότιμοι, κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ αἰσθανθῆτε τὸ αὐτὸ ρίγος, εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν, δημοσιευομένης — καὶ νομίζω ὅτι εἶναι καθῆκον τοῦ Κόμματος, τοῦ ὁποίου ἡγεῖτο, νὰ δημοσιεύσῃ τὴν ἀγόρευσιν αὐτὴν — δημοσιευομένης τῆς ἀγορεύσεως αὐτῆς, θὰ ἔχετε τὴν εὐκαιρίαν νὰ τὴν ἀναγνώσητε. Βεβαίως, ἀφοῦ εἶπε τὰ ὅσα εἶπε ὁ Γεώργιος Καρτάλης, ἔκαμεν, αἰφνιδίως, μίαν μεγάλην μετὰ ταῦτα στροφήν. Ὁ Γεώργιος Καρτάλης — δὲν προβαίνω, κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν, εἰς κριτικήν, ἀλλὰ προβαίνω εἰς ἀνάλυσιν καὶ εἰς προσδιορισμὸν ὡρισμένων στοιχείων τῆς πράγματι, ἐξαιρέτου προσωπικότητός του — ὁ Γεώργιος Καρτάλης κατείχετο ἀπὸ τὴν μανίαν τοῦ ρεαλισμοῦ. Ἐνθυμοῦμαι συζητήσεις τὰς ὁποίας εἴχομεν ἐν ἔτει 1935, ὁπότε ἐμοῦ ὄντος νέου, ἐκείνου ἔτι νεωτέρου, ἐγὼ μὲν κακῶς εἶχον ταχθῆ ὑπὲρ τοῦ ἰσχύοντος, τότε, πολιτεύματος, ἐκεῖνος δὲ μοῦ ἔλεγεν, ὅτι εἶναι ἐσφαλμένον καὶ ἄτοπον, νὰ προβαίνῃ κανεὶς εἰς ἐκδηλώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν πρακτικὴν ἀξίαν. Ἦτο μέλος τῆς τότε Κυβερνήσεως τοῦ ἀειμνήστου Παναγῆ Τσαλδάρη, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχεν ἀκόμη πέσει, δὲν εἶχε σημειωθῆ δηλαδὴ τὸ πραξικόπημα τῆς 10ης Ὀκτωβρίου 1935. Καὶ νεώτερος, ἄλλοι ἀξιόλογοι Ὑπουργοὶ εἶχον δισταγμούς, ὡς πρὸς τὴν ὀρθότητα ἢ μὴ τῆς διενεργείας δημοψηφίσματος. Ὁ Καρτάλης ἦτο ὄχι φανατικός, ἀλλά, βάσει τῶν ρεαλιστικῶν του συλλογισμῶν, τοὺς ὁποίους ἔκαμνε, βασιλόφρων. Ἦτο τεταγμένος εἰς τὴν γραμμὴν αὐτήν, ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων ρεαλιστικῶν συλλογισμῶν. Ἐνθυμοῦμαι, ἐπίσης, συζήτησιν σπουδαιοτάτην, τὴν ὁποίαν εἴχομεν καὶ εἶχεν ἐκεῖνος τὴν πρωτοβουλίαν καὶ τὸ θεωρῶ τιμήν μου, ὅτι ἠθέλησα νὰ κάμνωμεν τὴν συζήτησιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν εἴχομεν, κατὰ τὸ διάστημα τοῦ πρώτου ἔτους τῆς κατοχῆς. Διεπίστωσα τὴν ἀπόλυτον σαφήνειαν τῶν σκέψεών του καὶ τὸν ἄκρατον ρεαλισμόν του. Ὁ Γ. Καρτάλης τὸν ρεαλισμόν του συνεδύαζε μὲ ἔντονον εἰρωνικὴν διάθεσι, εἰρωνικὴν διάθεσιν, ἔναντι καὶ ἑαυτοῦ του, καὶ ἔναντι τῶν ἄλλων. Αὐτὴ ἡ εἰρωνικὴ διάθεσις ἀποτελεῖ ἕνα θώρακα τοῦ ρεαλισμοῦ, διότι προστατεύει τὸν ρεαλισμόν. Ἡ εἰρωνικὴ διάθεσις ἐμποδίζει ὡς θώραξ αὐτὸ ποὺ λέγεται εἰρωνικὴ διείσδυσις συναισθηματικῶν στοιχείων εἰς τὴν σκέψιν ἑνὸς ἀνθρώπου. Συνεδύαζε τὸν ρεαλισμόν του, μὲ ἔντονον εἰρωνικὴν διάθεσιν, μὲ παιδείαν ἐξαίρετον τὴν ὁποίαν διαρκῶς συνεπλήρου, καὶ μὲ μίαν, ἀποτελοῦσαν ἄλλωστε συνάρτησιν τῆς εἰρωνικῆς διαθέσεως, ἀπάθειαν, ἡ ὁποία τὸν διέκρινε, ἀπάθεια ἡ ὁποία ἀποτελεῖ δι’ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος εἶναι καλὸς χειριστὴς αὐτῆς τῆς ἀπαθείας προσόν. Ὅπως καὶ εἶναι δυνατὸν κάλλιστα καὶ ἡ συναισθηματικότης νὰ ἀποτελῇ δι’ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος εἶναι καλὸς χειριστὴς τῆς συναισθηματικότητος ἐπίσης προσόν. Πᾶς ἀπαθὴς δὲν εἶναι ἡγετικὴ φυσιογνωμία, ὅπως καὶ πᾶς συναισθηματικὸς δὲν εἶναι ἐπίσης πολιτικὴ φυσιογνωμία. Ἀλλὰ εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ Γ. Καρτάλη αὐτὴ ἡ ἀπάθεια ἀπετέλει ἡγετικὸν προσόν. Αὐταὶ αἱ ἰδιότητες τοῦ ἀνθρώπου, τοῦ ὁποίου ἡ ψυχὴ ἀπετέλει φορέα ἀκράτου ρεαλισμοῦ, διαθέσεως εἰρωνικῆς, μελετηρότητος φανατικῆς καὶ διεισδυτικῆς, τέλος δὲ καὶ ἀπαθείας, ὁ συνδυασμὸς αὐτῶν τῶν ἰδιοτήτων εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος μετὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἐξεφώνησεν εἰς τὸν Λίβανον, ὤθησε τὸν Γ. Καρτάλην εἰς τὴν ἀπότομον στροφὴν τὴν ὁποίαν ἔκαμνε. Ὅταν ἠκούομεν τὴν ἀγόρευσίν του, εἴχομεν τὴν βεβαιότητα ὅτι ὁ Καρτάλης, παρίστατο εἰς τὴν συνεδρίασιν τοῦ Λιβάνου οὐχὶ διὰ νὰ συμβάλῃ εἰς τὸ νὰ καταλήξωμεν εἰς ἕνωσιν, ἀλλὰ ἀντιθέτως, διὰ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἕνωσιν. Ὅταν, ὅμως, εἶχε τελειώσει νὰ ὁμιλῇ, ὅταν πλέον εἶχε κάμει ἐκεῖνον τὸν ἀπολογισμόν, ὅταν πλέον παρέδωσε εἰς τὴν ἱστορίαν αὐτὸ τὸ μνημεῖον — διότι ἀποτελεῖ μνημεῖον ὁ λόγος τὸν ὁποῖον, τότε ἐξεφώνησε — παρεμέρισε τὰς ἀναμνήσεις του καὶ βασισθεὶς ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδιοτύπου σκληροῦ ρεαλισμοῦ, ὁ ὁποῖος τὸν διεῖπεν, ἀπεφάσισε νὰ προχωρήσῃ ἐκεῖ ποὺ ἐπροχώρησε, ἐκεῖ ὅπου κατὰ τὴν γνώμην μου δὲν ἔπρεπε νὰ προχωρήσῃ. Κύριοι συνάδελφοι, ἴσως ὁ ἔχων ἀπολύτως ἀντίθετον ἰδιοσυγκρασίαν, νὰ εἶναι ὁ μᾶλλον κατάλληλος καὶ ἁρμόδιος διὰ νὰ ὁμιλήσῃ περὶ ἑνὸς προσώπου. Ἡ ἰδιοσυγκρασία τοῦ ἀειμνήστου Καρτάλη ὑπῆρξε ἄκρως ἀντίθετος τῆς ἰδικῆς μου. Δι’ αὐτὸ καὶ ἐπιμένω, ἀναλύων τὴν φυσιογνωμίαν του, διότι ἀκριβῶς ἀπὸ αὐτὴν τὴν σκοπιὰν ἦτο δυνατόν, καὶ εἶναι δυνατὸν πολὺ εὐκολώτερον νὰ συλλάβω τὴν φυσιογνωμίαν καὶ τὴν προσωπικότητα τοῦ ἐκλιπόντος ἡγέτου, ἐτόνισα τὸν ἀμείλικτον ρεαλισμὸν ὁ ὁποῖος διεῖπε τὴν σκέψιν τοῦ Καρτάλη, χωρὶς νὰ θέλω μὲ τοῦτο νὰ εἴπω, ὅτι ὁ ρεαλιστὴς ἀνταποκρίνεται διὰ τῶν συλλογισμῶν του πάντοτε εἰς τὴν πραγματικότητα. Κατ’ ἐμὲ ὄχι. Ἄλλο εἶναι νὰ εἶσαι ρεαλιστής, δηλαδὴ νὰ ἐκδιώκῃς ἀπὸ τὴν σκέψιν σου, καμμιὰ φορὰ ὑποβάλλων τὸν ἑαυτόν σου εἰς θυσίαν τοὺς συναισθηματισμούς, καὶ ἄλλο εἶναι τὰ συλλαμβάνῃς ὀρθῶς τὴν πραγματικότητα. Ὁ Καρτάλης ἦτο κατ’ ἐξοχὴν ρεαλιστής, ἀλλὰ γνωρίζω ἢ δὲν νομίζω ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα αὐτὴν τὴν στιγμὴν κρίνων αὐτὸν νὰ ἀποφανθῶ ἐὰν συνελάμβανε ἑκάστοτε ὀρθῶς ἢ ὄχι τὴν πραγματικότητα. Ὅσον ἀφορᾷ, ὅμως, τὸ ἕτερον στοιχεῖον, τὸ στοιχεῖον τῆς παιδείας, τοῦ ὁποίου ὑπῆρξε φορεύς, τὰ στοιχεῖον αὐτό, ὡς ἐτόνισαν καὶ οἱ προλαλήσαντες κ. κ. συνάδελφοι, εἶναι στοιχεῖον τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἐντύπωσιν εἰς ὅλους. Ὁ Καρτάλης εἶχε γενικωτέραν μόρφωσιν. Εἶχε παιδείαν τὴν ὁποίαν συνεχῶς ἐφρόντιζε νὰ ἐπαυξάνῃ, νὰ καλλιεργῇ εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς. Καὶ εἰς τὸν τομέα τῆς Ἱστορίας καὶ εἰς τὸν τομέα τῆς φιλοσοφίας καὶ εἰς τὸν τομέα τῶν Πολιτικῶν Ἐπιστημῶν καὶ εἰς τὸν τομέα τῶν οἰκονομικῶν ἐπιστημῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει σημασίαν καὶ τὸ ὁποῖον ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ τονίσω ἰδιαιτέρως εἶναι τοῦτο: Πολλοὶ ὑπάρχουν ἐν Ἑλλάδι, οἱ ὁποῖοι ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης εὑρισκόμενοι, εἶναι εἰδικοὶ εἰς τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα. Ὑπάρχουν δὲ καὶ τινες ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἰδικοί. Ὁ Καρτάλης δὲν ἦτο ἁπλῶς εἰδικῶς οἰκονομολόγος. Ἐὰν θέλετε, μάλιστα, δὲν ἦτο κἂν εἰδικὸς οἰκονομολόγος. Ὁ Καρτάλης ἦτο πολιτικός, εἰς τὸν τομέα τῶν οἰκονομικῶν προβλημάτων. Ὁ Καρτάλης δὲν ἦτο ἁπλῶς φορεὺς γνώσεων οἰκονομικῶν, αἱ ὁποῖαι ἦτο δυνατὸν νὰ τὸν ὁδηγήσουν εἰς τὸ νὰ κάμνῃ καλὰς παραδόσεις, πολιτικῆς οἰκονομίας εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἢ νὰ ἀσκήσῃ καθήκοντα τεχνικά, οἰκονομικά. Καὶ αὐτὸ βεβαίως θὰ ἠδύνατο νὰ τὸ κάμῃ καὶ θὰ διέπρεπε, ἀλλὰ ὁ Καρτάλης εἶχε κἄτι πολὺ περισσότερον. Συνεδύαζε τὴν πολιτικὴν σκέψιν μὲ τὴν οἰκονομικὴν σκέψιν. Συνήθως αἱ δύο αὐταὶ σφαῖραι, δὲν συνδυάζονται. Εἰς ὁλόκληρον τὸν κόσμον βλέπομεν νὰ ὑπάρχουν οἰκονομολόγοι, χωρὶς πολιτικὴν σκέψιν καὶ δι’ αὐτὸ δὲν δύνανται νὰ ἀναλάβουν τὴν διοίκησιν ἑνὸς οἰκονομικοῦ Ὑπουργείου ἢ καὶ τὴν ἡγεσίαν ἑνὸς Κράτους, ἢ πολιτικοὶ χωρὶς ἐπαρκῆ οἰκονομικὴν σκέψιν. Καί, βεβαίως, προκειμένου νὰ ἐπιλέξῃ κανεὶς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν οἰκονομικὴν σκέψιν χωρὶς νὰ ἔχουν πολιτικὴν διάνοιαν καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν πολιτικὴν σκέψιν, χωρὶς νὰ ἔχουν ἐπαρκῆ οἰκονομολογικὴν διάθεσιν, βεβαίως πρέπει νὰ ἐπιλέξῃ κανεὶς — καὶ αὐτὸ γίνεται εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου — τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν δευτέραν κατηγορίαν. Ἀλλὰ εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ Καρτάλη διεσταυροῦντο αἱ δύο σφαῖραι καὶ αἱ δύο τομαὶ εἰς τὰς ὁποίας αἱ σφαῖραι αὗται διεσταυροῦντο ἦσαν τομαὶ ἐξαίρετοι. Ἦσαν τομαὶ ἰσχυραί, ἦσαν τομαὶ βαθείας μορφῆς. Κύριοι συνάδελφοι, ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ προβῶ εἰς μίαν εὐρυτέραν σκιαγραφίαν τοῦ ἐκλιπόντος πολιτικοῦ ἡγέτου. Ὁ Γεώργιος Καρτάλης ὑπῆρξε πράγματι ἡγέτης. Λυπούμεθα διὰ τὸν θάνατον καὶ τῶν τριῶν συναδέλφων. Καὶ οἱ τρεῖς ἀφήνουν κενόν. Ἀλλὰ ὁ θάνατος τοῦ Γεωργίου Καρτάλη ἀφήνει κενὸν καὶ εἰς τὸν στενόν, μικρόν, πολὺ στενόν, στενόχωρον κύκλον, τῶν ἡγετικῶν ἐν Ἑλλάδι φυσιογνωμιῶν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ὁμάδος Ἀγροτῶν καὶ Ἐργαζομένων κ. Α. Μπαλτατζῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§22Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Τὸ Κόμμα τῶν Ἀγροτῶν καὶ Ἐργαζομένων συμμετέχει ὁλοψύχως εἰς τὸ βαρὺ πένθος ἐπὶ τῇ προώρῳ ἀπωλείᾳ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος Ἐργαζομένου Λαοῦ, Γεωργίου Καρτάλη. Ὁ Γεώργιος Καρτάλης πράγματι ὑπῆρξε μία ἐξέχουσα πολιτικὴ φυσιογνωμία, διότι μὲ τὴν εὐρυτάτην μόρφωσιν, μὲ τὴν ἰδιοφυΐαν του, μὲ τὸ ἦθος του, ἐπεβλήθη εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον. Ὑπῆρξε μία νέα πολιτικὴ δύναμις ἡ ὁποία ἀνήρχετο εἰς τὸ πολιτικὸν στερέωμα τοῦ τόπου. Ὑπῆρξε μία πολιτικὴ φυσιογνωμία, ἡ ὁποία ἐτίμα τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον. Ἰδοὺ διὰ ποῖον λόγον ὁ θάνατός του ὁ πρόωρος προεκάλεσε βαθυτάτην θλῖψιν εἰς ὅλον τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸ Κόμμα Ἀγροτῶν καὶ Ἐργαζομένων. Ἐξ ἄλλου ὁ θάνατος τοῦ Στρατηγοῦ Σαράφη, ὁ τραγικὸς θάνατος προεκάλεσεν ἐπίσης τὴν γενικήν μας θλῖψιν. Ὁ Στρατηγὸς Σαράφης ὑπῆρξε ἕνας ἔντιμος καὶ γενναῖος στρατιωτικός, ὑπῆρξε ἕνας ἤρεμος καὶ πρᾶος πολιτικὸς καὶ μὲ τὸ ἦθος του, καὶ μὲ τὴν ἐν γένει συμπεριφοράν του ἀπέσπασε καὶ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τὴν γενικὴν ἐκτίμησιν καὶ ἀναγνώρισιν. Ἐπίσης ὁ θάνατος τοῦ Λουκᾶ Κουτσοπετάλου δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ προκαλέσῃ τὴν γενικὴν θλῖψιν μας, διότι ὁ Λουκᾶς Κουτσοπέταλος μὲ τὰς μακράς του ὑπηρεσίας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἀπέδειξε τὴν πίστιν του εἰς τοὺς κοινοβουλευτικοὺς θεσμοὺς μὲ τὴν σταθερότητα τὴν πολιτικὴν διὰ τὴν ὁποίαν διεκρίνετο. Ἔδωσε ἕνα παράδειγμα εἰς τοὺς νεωτέρους καὶ πράγματι, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐλέχθη, ὅτι ὁ Λουκᾶς Κουτσοπέταλος ἀπετέλεσε ἕνα ὑπόδειγμα διὰ τοὺς νεωτέρους πολιτικοὺς ἀποτελεῖ μίαν πραγματικότητα.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Παπασπύρου, ἔχει τὸν λόγον.

§24Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ὀλίγα ἄνθη εὐλαβείας εἰς τοὺς τάφους τῶν τριῶν ἀγωνιστῶν τῆς Δημοκρατίας. Μορφαὶ ἡγετικαὶ οἱ δύο, ἡ ἐνσάρκωσις τῆς πολιτικῆς ἀρετῆς καὶ τῆς εὐθύτητος καὶ τῆς παλληκαριᾶς καὶ οἱ τρεῖς. Πρωταγωνισταὶ τῶν ἐθνικῶν ἀγώνων καλύπτουν μὲ τὴν μεγαλεπήβολον δρᾶσιν των μισὸν αἰῶνα Ἑλληνικῆς ζωῆς. Τὸ ὄνομα τοῦ Λουκᾶ Κουτσοπετάλου θὰ παραμείνῃ ἐσαεὶ συνδεδεμένον μὲ τὴν μεγάλην τομὴν ποὺ ἐπήνεγκεν εἰς τὴν ἑλληνικὴν ἱστορίαν ἡ ἐκρηκτικὴ ἐμφάνισις τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Ἕνας ἐκ τῆς παλαιᾶς φρουρᾶς του. Συνετός, στέρεος, ἀμετακίνητος εἰς τὰς ἀρχάς του, διετήρησεν ἕως χθὲς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν τὸ ἄρωμα μιᾶς ἐποχῆς ποὺ δὲν ἔσβησε ὁλότελα, ἀλλὰ ἐξακολουθεῖ μὲ τὸν τρόπον της νὰ φωτίζῃ καὶ σήμερα τὸν δρόμον τῶν ἑλληνικῶν πεπρωμένων. Λαμπαδηδρόμος τῶν πεπρωμένων αὐτῶν καὶ ὁ Στρατηγὸς Σαράφης, κλαδὶ ἀπὸ τὸν ἴδιο κορμό. Συχνὰ παρεξηγημένος, ἐκράτησε διὰ τὸν ἑαυτόν του τὸ μεγαλύτερο μερίδιο στὴν προσφορὰ καὶ τὴν θυσία. Καὶ ἦταν ὁ Γεώργιος Καρτάλης ὁ κατ’ ἐξοχὴν πολιτικὸς ἄνδρας. Ὁ σφαιρικὰ συγκεκροτημένος ἐπιστήμων καὶ ἄνθρωπος, τὸ ἀδαμάντινον ἦθος τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς. Βαθὺς ἀνατόμος τῶν οἰκονομικῶν μας πραγμάτων εὑρίσκετο εἰς θαυμαστὴν ἰσοζυγίαν μὲ τὸν ἐνορατικὸν πολιτικόν. Καὶ ἦταν ὁ Γεώργιος Καρτάλης ἡ στιβαρὰ ἡγεσία καὶ ἡ μεγάλη τοῦ Ἔθνους ματαιωθεῖσα ἐλπίς. Τῶν τριῶν τούτων ἐπιφανῶν ἀνδρῶν τιμῶντες τὴν μνήμην, τιμῶμεν αὐτὴν τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸ ἀθάνατον πνεῦμα της εἰς τρεῖς ἐκδηλώσεις του. Ἄς εἶναι αἰωνία ἡ μνήμη των.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως κ. Κ. Τσάτσος, ἔχει τὸν λόγον.

§26Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Κύριε Πρόεδρε, βουλευταί, Ὑπουργοί, ἐπιθυμοῦν νὰ καταθέσουν πρότασιν τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ἑτοίμη καὶ ἐπιθυμῶ νὰ τὴν καταθέσω. Ἀλλὰ ἀπὸ χρόνου πολλοῦ ἐργάζεται διὰ τὸν σκοπὸν αὐτὸν Διακομματικὴ Ἐπιτροπή. Ἐὰν ὁ Πρόεδρος τῆς Διακομματικῆς Ἐπιτροπῆς κ. Γόντικας δύναται νὰ βεβαιώσῃ ἡμᾶς ὅτι εὑρίσκεται ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔργου της καὶ ὅτι δύναται ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος νὰ παρουσιάσῃ τὴν ἰδικήν της πρότασιν, τότε παραιτούμεθα τῆς προτάσεως αὐτῆς. Θὰ εἰσηγηθῶμεν δὲ τὰ ἐν αὐτῇ, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν διαφωνίαι πρὸς ὅσα προτείνει ἡ Διακομματικὴ Ἐπιτροπή, ὡς τροπολογίας κατὰ τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία θὰ ἐπακολουθήσῃ. Διότι, ἐφ’ ὅσον ἔχομεν πρότασιν Διακομματικῆς Ἐπιτροπῆς περιττεύει. Ἕκαστον Κόμμα, ἢ ἕκαστος βουλευτὴς νὰ καταθέσῃ ἰδίαν πρότασιν. Θὰ καταθέσῃ ταύτην ὑπὸ μορφὴν τροπολογίας κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως τῆς Διακομματικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ ἀποτελῇ τὴν βάσιν τῆς συζητήσεως. Ἐπιθυμῶ ἑπομένως νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Γόντικαν νὰ μᾶς εἴπῃ ἐὰν πράγματι τοῦτο εἶναι δυνατόν.

§27Δ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι μέχρι τῆς Πέμπτης ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν τροποποίησιν τοῦ Κανονισμοῦ καὶ παρακαλῶ νὰ ἀναμείνητε.

§28Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Τότε δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ γίνῃ κατάθεσις οἱασδήποτε ἄλλης προτάσεως τώρα. Θὰ ἀναμείνωμεν τὴν Πέμπτην καὶ ἐὰν δὲν γίνῃ κατάθεσις ἐξ οἱουδήποτε λόγου, τότε.....

§29Δ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἠμπορεῖ διὰ λόγους ἀσθενείας νὰ μὴ προλάβωμεν.

§30Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.)... Θὰ καταθέσωμεν ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ καὶ Ὑπουργοὶ τὴν πρότασίν μας.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου κ. Π. Παπαληγούρας, ἔχει τὸν λόγον.

§32Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπ. καὶ Βιομηχαν.). Κύριοι βουλευταί, σήμερον εἶναι ἡ πρώτη συνεδρίασις, μετὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ Προεδρείου τοῦ Σώματος. Ὅπως εἶναι φυσικόν, ὡς ἔχω ὑποχρέωσιν, ἀλλὰ καὶ ὡς νομίζω, ἔχω καὶ δικαίωμα, ἐπιθυμῶ νὰ φέρω πρὸς συζήτησιν τὸ θέμα τῆς Βάβδου. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ εἰδικώτερον τὴν Ἀντιπολίτευσιν, νὰ ἐπιλέξῃ μεταξὺ τῶν δύο ὁδῶν. Ἡ μία ὁδὸς εἶναι νὰ εἰσηγηθῶ σήμερον τὸ θέμα καὶ νὰ συζητήσωμεν εὐθὺς ὡς λάβῃ γνῶσιν λεπτομερῶς τῶν φακέλλων ἡ Ἀντιπολίτευσις, τῶν φακέλλων τοὺς ὁποίους θὰ καταθέσω αὐτὴν τὴν ἑσπέραν. Ἐπειδὴ θὰ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ παράτυπος, ἐλπίζω ὄχι παρ’ αὐτῆς τῆς ἰδίας τῆς Βουλῆς, ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ τὴν αἰφνιδιάσω, προτείνω καὶ δευτέραν λύσιν. Νὰ ὁρίσωμεν συνεδρίασιν τακτὴν ἀπὸ κοινοῦ διότι συμφέρει καὶ τὴν Βουλήν, συμφέρει βεβαίως καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ συμφέρει καὶ ἐμὲ προσωπικῶς νὰ ἐκκαθαρισθῇ ἀμέσως τὸ θέμα. Διότι γίνεται περὶ αὐτοῦ συζήτησις μέχρι στιγμῆς ἀνεύθυνος καὶ νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις ὑπεύθυνος.

§33Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἀποτελεῖ καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπιθυμίαν νὰ συζητηθῇ τὸ θέμα τὸ ταχύτερον ἐνώπιον τῆς ὁλομελείας τοῦ Σώματος. Προϋπόθεσις, ὅμως, τῆς συζητήσεως ἐτέθη ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων. Πληροφορούμεθα ὅτι τὰ ἔγγραφα θὰ κατατεθοῦν σήμερον. Νομίζω ὅτι θὰ εἶναι ἄτακτον νὰ γίνῃ διχοτόμησις τῆς συζητήσεως, νὰ ὁμιλήσῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Βιομηχανίας σήμερον καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας νὰ ἀπαντήσῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Αὐτὸ δὲν ἀνήκει εἰς τὴν τακτικὴν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος. Τὸ πρέπον εἶναι, ἀφοῦ κατατεθοῦν οἱ φάκελλοι νὰ ὁρισθῇ μία ἐκ τῶν προσεχῶν ἡμερῶν, καὶ εἴμεθα σύμφωνοι νὰ ὁρισθῇ ἡ πρώτη ἡμέρα τῶν ἐπερωτήσεων, ἡ Παρασκευή, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ ἀσκηθῇ ὁ ἔλεγχος. Τότε θὰ δοθῇ ἡ εὐκαιρία εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Βιομηχανίας, νὰ ἐκθέσῃ τὰς ἀπόψεις του.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδή, κύριε Πρόεδρε, ἡ Παρασκευὴ εἶναι ἡ παραμονὴ τῶν μεγάλων ἑορτῶν τοῦ Ἁγίου Δημητρίου καὶ τῆς 28ης Ὀκτωβρίου καὶ πολλοὶ τῶν κ. κ. βουλευτῶν καὶ Ὑπουργῶν θὰ μεταβοῦν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρίσωμεν ὡς ἡμέραν συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεως τὴν προσεχῆ Τρίτην.

§35Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ ἐξαντληθῇ ἡ συζήτησις εἰς μίαν συνεδρίασιν καὶ τοιουτοτρόπως δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποφύγωμεν τὴν διχοτόμησιν. Ἡμεῖς ἠθελήσαμεν νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὴν αἴτησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ δι’ αὐτὸ ἐδηλώσαμεν ὅτι δεχόμεθα νὰ ὁρισθῇ πρὸς συζήτησιν ἡ πρώτη ἡμέρα τοῦ ἐλέγχου, δηλαδὴ ἡ Παρασκευή.

§36Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπ. καὶ Βιομηχαν.). Ἐγὼ ὁ ἴδιος εἶπον ὅτι δὲν θέλω νὰ νομισθῇ παρ’ οὐδενὸς ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ διχοτομηθῇ ἡ συζήτησις. Ἑπομένως, ἐφ’ ὅσον προκρίνῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις τὴν δευτέραν ὁδόν, τὴν δευτέραν ὁδὸν θὰ ἀκολουθήσωμεν. Ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω ὅτι οἱ φάκελλοι δὲν κατετέθησαν δι’ οὓς λόγους δημοσίᾳ ἐδήλωσα. Ὅτι δὲν ἦτο δυνατόν, δηλαδή, νὰ κατατεθοῦν μέχρι στιγμῆς, διότι δὲν εὑρίσκοντο εἰς χεῖρας μου τὰ πλεῖστα στοιχεῖα, ἀλλὰ εἰς χεῖρας ἄλλων ἀρχῶν. Θέλω νὰ ὑποβάλω τὴν παράκλησιν εἰς τὸ Σῶμα, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρισθῇ ἡ Παρασκευὴ νὰ ὁρισθῇ ἡ Πέμπτη.

§37Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ Πέμπτη, κατὰ τὴν Κυβερνητικὴν ἀνακοίνωσιν, ἔχει προσδιορισθῆ ἵνα, πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, συζητηθῇ τὸ Κυπριακὸν καὶ μᾶς ἐκπλήσσει αὐτὴ ἡ φιλαργυρία τοῦ χρόνου ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατελήφθη ἡ Κυβέρνησις. Ἐνῷ ἐσπατάλησε μακροὺς μῆνας, ἔστερξεν ἐλάχιστον χρόνον συζητήσεως διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Κυπριακοῦ, τὸν ὁποῖον, βεβαίως, δὲν πρόκειται νὰ δεχθῶμεν. Ἐφ’ ὅσον, λοιπόν, ἡ Πέμπτη ἔχει προσδιορισθῆ διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Κυπριακοῦ, εὐλόγως ὁρίζεται ἡ προσεχὴς Τρίτη. Καὶ ἂν δὲν ἐξαντληθῇ ἡ συζήτησις ἰδίως τῆς Τρίτης, νὰ συνεχισθῇ αὕτη καὶ τὴν Τετάρτην εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐξαντληθῇ ἡ συζήτησις καὶ νὰ μὴ γίνῃ αὐτὸ τὸ ὁποῖον συνήθως συμβαίνει, νὰ συζητῆται μία ἐπερώτησις τὴν Τρίτην καὶ νὰ ἐπαναλαμβάνεται τὴν Παρασκευὴν εἰς τρόπον ὥστε ἡ ἔξαψις τῆς Τρίτης νὰ διακόπτεται τὴν Τετάρτην καὶ τὴν Πέμπτην καὶ νὰ ἐπανέρχεται τὴν Παρασκευήν. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐπῆλθε συμφωνία διὰ τὴν προσεχῆ Τρίτην.

§38Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπ. καὶ Βιομηχαν.). Δὲν ἐγνώριζον, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ τὴν Πέμπτην τὸ Κυπριακόν. Ἑπομένως συμφωνοῦμεν.

§39Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Ἤθελον νὰ κάμω μίαν διευκρίνισιν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν κατέχεται ἀπὸ φιλαργυρίαν χρόνου προτείνουσα διὰ τὴν Πέμπτην πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως συζήτησιν τοῦ Κυπριακοῦ. Ὁ χρόνος τῆς συζητήσεως τοῦ Κυπριακοῦ δύναται νὰ εἶναι ἄπειρος σύμφωνα μὲ τὸν Κανονισμόν. Ἀλλὰ κατ’ ἐξαίρεσιν τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ πρέπει ἡ συζήτησις νὰ εἶναι σύντομος καὶ ἐντελῶς ἐξαιρετική. Συνεπῶς, ἂν ὑπάρχῃ κατόπιν τῆς συζητήσεως τῆς Πέμπτης οἱονδήποτε θέμα, τὸ ὁποῖον θὰ κρίνῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ ἐντὸς τῶν πλαισίων τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς μας καὶ τοῦ Κυπριακοῦ, παρέχεται ἡ εὐχέρεια εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ ἐπαναφέρῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ τὸ συζητήσῃ σύμφωνα μὲ τὰς ἰσχυούσας διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ τοῦ ἰσχύοντος ἢ τοῦ μέλλοντος νὰ ἰσχύσῃ.

§40Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλεῖ περὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ ὑπάρχουν, κύριε Ὑπουργέ, καὶ γραπταὶ καὶ ἄγραφοι διατάξεις. Καὶ ὁ Κοινοβουλευτισμὸς ἔχει ἐπίσης μίαν παράδοσιν καὶ ἀνήκει ἀκριβῶς εἰς αὐτὴν τὴν παράδοσιν τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ ἐπίσης ὑπάρχουν μεγάλα θέματα νὰ ἔρχωνται πρὸς συζήτησιν πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Ὅπως ἐκδίδονται ἀναγκαστικοὶ νόμοι χωρὶς νὰ ἀποβλέπωνται ἀπὸ τὸ Σύνταγμα ὑπάρχει παράδοσις μεγάλα θέματα νὰ συζητοῦνται πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Καὶ εἶναι μέγα καὶ ἐπεῖγον τὸ Κυπριακὸν θέμα. Καὶ ἀφοῦ θέλετε, ἐκφράζομεν τὴν ἀπορίαν καὶ τὴν ἔκπληξίν μας, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ θέσῃ περιορισμὸν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ὅταν τὸ θέμα καὶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων συζητῆται συχνότατα καὶ συζητεῖται ἐπίσης καὶ εἰς τὰ Συνέδρια τῶν Βρεταννικῶν Κομμάτων καὶ εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Εἶναι καταπληκτικὸν καὶ προκαλεῖ θλῖψιν, ὅταν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἔκρινεν ὅτι ἐπεβάλλετο μόνη καὶ ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας νὰ ἐγκαινιάσῃ τὴν Σύνοδον αὐτὴν τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς μὲ τὸ Κυπριακόν, μὲ τὸ μέγα αὐτὸ ἐθνικὸν θέμα. Καὶ ἐνῷ σεῖς παρελείψατε αὐτὸ τὸ μέγα καθῆκον, ἡμεῖς, ἡ Ἀντιπολίτευσις, τὸ ἐπιτελοῦμεν. (Χειροκροτήματα).

§41Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Δύναται νὰ ἰσχυρίζεται ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὅτι παρέλειψε ἢ δὲν παρέλειψε ἡ Κυβέρνησις τὸ καθῆκον της.

§42Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύεται.

§43Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Κατὰ τὴν προηγουμένην περίπτωσιν, ὅταν ὁ κ. Ἀβέρωφ ἐπέστρεψεν ἐξ Ἀμερικῆς ἠθέλησεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνημερώσῃ τὸ Σῶμα καὶ ἐνθυμῆσθε τότε ὅτι ὅταν ἀνεκοινώθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὅτι προτίθεται νὰ λάβῃ χώραν ἐνημέρωσις, ἔσπευσε ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ κατέθεσε προτάσεις μομφῆς καὶ ἤρχισεν μάλιστα, τότε, μεταξὺ τῶν Κομμάτων ἔρις περὶ τοῦ ποία πρότασις μομφῆς ἔχει προβάδισμα, ὅλα δὲ αὐτὰ διὰ νὰ ἐμποδισθῇ ὁ κ. Ἀβέρωφ νὰ κάμῃ τὴν ἐνημέρωσιν, καὶ παρεσχέθη εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἡ εὐχέρεια ὑποστηρίζουσα τὴν πρότασιν μομφῆς, νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα πρώτη καὶ ὕστερα, πολὺ βραδύτερον, νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ἀβέρωφ. Δὲν ὑπάρχει πρόθεσις Κυβερνήσεως νὰ ματαιώσῃ ἢ νὰ περιορίσῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς συμφωνούντων, εἶμαι βέβαιος, ὅλων τῶν πτερύγων, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ ἐφαρμόσῃ...

§44Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Συμφωνούντων ὅλων τῶν πτερύγων;

§45Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Συμφωνούντων τῶν πτερύγων, βέβαια. Ὅλοι πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν κἄποτε νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν Κανονισμὸν κατὰ τρόπον, ὥστε πράγματι ὅλαι αἱ συζητήσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων ἄλλωστε οὐδεμία ὑπάρχει ἀντίρρησις καὶ ἀπὸ τῆς ἰδικῆς μας πλευρᾶς νὰ γίνουν, νὰ διεξάγωνται κατὰ τρόπον τακτικὸν καὶ ἐποικοδομητικόν. Διότι, ἐὰν διὰ πᾶν θέμα καὶ ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν δίδεται αὐτὴ ἡ εὐχέρεια, τότε θὰ ἔχωμεν κἄθε φορὰν πολλὰς ἀφορμὰς διαφωνιῶν. Περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ Κυπριακοῦ, οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, ὅτι εἶναι θέμα μέγα, ἀλλὰ ποῖος θὰ εἶναι ὁ κριτὴς τῶν ἄλλων θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπὸ ἄλλους εἶναι δυνατὸν νὰ προβληθοῦν ὡς θέματα πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Δι’ αὐτό, κύριε Πρόεδρε, ἐπιμένομεν εἰς τὸ ὅτι ἡ γραμμὴ τὴν ὁποίαν τηροῦμεν, δὲν προέρχεται ἀπὸ τὴν πρόθεσιν νὰ ἀναβάλωμεν διὰ 3 ἢ 4 ἡμέρας τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, δὲν εἶναι αὐτὸ πρόθεσίς μας ἀλλὰ εἶναι ὅπως μὲ τὴν βοήθειαν καὶ συμπαράστασιν ὅλων, — (καὶ εἴμεθα εὐτυχεῖς, διότι καὶ ἀπὸ τῆς ἰδικῆς σας πλευρᾶς ἐξεδηλώθη τοιαύτη πρόθεσις) — προσδώσωμεν κἄποιαν μορφὴν καὶ ἐπιβάλλομεν κἄποιαν τάξιν εἰς τὰς συζητήσεις τοῦ Σώματος ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως.

§46Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀπολύτως συσχέτισις τοῦ πολιτικοῦ θέματος τοῦ Μαΐου, πρὸς τὸ σημερινὸν καὶ λυποῦμαι διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπεχείρησε ματαίως νὰ τὰ συσχετίσῃ. Ἀτυχές, ἐπίσης, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ διὰ πᾶν θέμα νὰ συζητῆται ἡ πρόταξις. Δὲν εἶναι «ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν», διότι εἶναι ἡ ἔναρξις τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι «ἀνὰ πᾶν θέμα», διότι εἶναι τὸ Κυπριακὸν θέμα. Ἐὰν μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος ἔρχεται ἡ αἴτησις προτάξεως δευτερεύοντος θέματος, τότε θὰ δύνασθε νὰ εἴπητε, «ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν» καὶ «ἀνὰ πᾶν θέμα». Δὲν εἶναι «ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν» καὶ «τὸ πᾶν θέμα». Εἶναι ἡ ἔναρξις τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, καὶ εἶναι τὸ μέγα Ἐθνικὸν θέμα. Τὸ βῆμα ἐσίγησε ἐπὶ 6 μῆνας καὶ γενικὸν αἴτημα τοῦ Σώματος εἶναι νὰ ἔλθῃ πρῶτον ἀπὸ ἐθνικὴν εὐαισθησίαν. Λυπούμεθα διότι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος διετύπωσεν ἀντιρρήσεις ἡ Κυβέρνησις. Τὸ Κυπριακὸν θὰ συζητηθῇ Καὶ ἐπὶ ὅλων τῶν ἄλλων θεμάτων τῶν ἀφορώντων τὰς γραπτὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ εἴμεθα πρόθυμοι νὰ συζητήσωμεν, ὅταν ἔλθῃ τὸ θέμα. Ὑπάρχει ἄγραφος διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ἄγραφον αἴτημα τοῦ Ἔθνους νὰ προταχθῇ τὸ Κυπριακόν.

§47Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Οὐδεμία ὑπάρχει ἀντίρρησις νὰ προταχθῇ τὸ Κυπριακόν. Καὶ τὴν Πέμπτην θὰ τὸ συζητήσωμεν.

§48Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Παρηκολούθησα τὴν συζήτησιν ὡς αὕτη διεξήχθη μεταξὺ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ Προεδρίας καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ Κυπριακόν, κύριε Ὑπουργέ, εἶναι ζήτημα Κανονισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐπικαλεῖσθε. Ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Παπανδρέου, νὰ τονίσω, ὅτι τὸ Κυπριακὸν διὰ νὰ συζητηθῇ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ τοὐλάχιστον κἄποια συνεννόησις μὲ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῶν συντελεσθέντων μέχρι σήμερον. Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου τοιαῦτα ζητήματα ἀποτελοῦν ἀντικείμενον συνεννοήσεως μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως διὰ νὰ ὑπάρχῃ πράγματι μία συζήτησις ἡ ὁποία νὰ ἀποδώσῃ ἀποτελέσματα. Κατ’ ἐμὲ αὐτὸ ἔπρεπε νὰ γίνῃ καὶ λυποῦμαι διότι ἡ Κυβέρνησις ἔφερε ζήτημα Κανονισμοῦ καὶ δὲν σπεύδει νὰ ἐφαρμόσῃ ἐκεῖνα ποὺ ἄλλοτε ἴσχυον ἐν Ἑλλάδι καὶ εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια τοῦ κόσμου ἐφαρμόζονται.

§49Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον συνιστᾶτε ἀπετέλει πάντοτε ἐπιθυμίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ λάβωμεν πλήρη γνῶσιν τῶν φακέλλων καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γνώσεως νὰ διεξάγεται ἡ συζήτησις. Ἡ Κυβέρνησις τὸ ἠρνήθη διότι ἠρνήθη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνημερώσῃ ἀπὸ τοὺς φακέλλους. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν παραιτεῖται ἐκ τοῦ δικαιώματος καὶ τοῦ καθήκοντος νὰ φέρῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχόντων στοιχείων τὸ Κυπριακὸν ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Δὲν ἐγένετο ἡ γνῶσις τῶν φακέλλων. Σήμερον ἡ συζήτησις εἶναι προφανῶς ἀτελὴς λόγῳ τῆς ἀγνοίας τῶν φακέλλων. Θὰ συμπληρωθῇ ἡ συζήτησις. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν θὰ ἀγνοήσωμεν τὸ καθῆκον καὶ τώρα μὲ ἀτελῆ γνῶσιν τοῦ θέματος, διότι τῶν φακέλλων δὲν ἔχομεν γνῶσιν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑφισταμένων εἰς τὴν δημοσιότητα στοιχείων νὰ τὸ συζητήσωμεν. Καὶ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν, ὅπως πάντοτε εἰς τὸ παρελθόν, μὲ τὴν συζήτησιν τοῦ Κυπριακοῦ θὰ ἐπέλθῃ ὠφέλεια διὰ τὸ μέγα Ἐθνικὸν θέμα. Διότι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἡ Ἀντιπολίτευσις πάντοτε διεχειρίσθη τὸ Ἐθνικὸν θέμα ἀπέβη οὐδέποτε πρὸς ζημίαν καὶ πάντοτε πρὸς μέγα ὄφελος τοῦ Κυπριακοῦ θέματος καὶ ἡ τελευταία ἔκβασις ἀποτελεῖ μίαν περίτρανον δικαίωσιν τοῦ ἀγῶνος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§50Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διότι ἐπεθύμουν νὰ μὴ ὑπάρξῃ καμμία παρεξήγησις, ἢ παρανόησις μεταξὺ μας ἐπὶ τοῦ θέματος, ἐγὼ ἤλεγξα κατ’ οὐσίαν τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔλαβε ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία τὸ ἐχαρακτήρισεν ὡς ζήτημα Κανονισμοῦ. Αὐτὸ ἤλεγξα.

§51Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, πράγματι ἐξένισε καὶ ἐμὲ ἡ ἀνακοίνωσις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δημοσιευθεῖσα χθὲς τὴν πρωίαν. Παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι, ἐὰν εὑρισκόμην εἰς τὴν θέσιν τῶν ἡγετῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν θὰ ἔφερον δι’ οὐσιαστικοὺς λόγους πρὸς συζήτησιν τὸ Κυπριακόν, ἐν τούτοις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμμερισθῶ καὶ τὴν ἄποψιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ ἔπρεπε μὲ ρυθμὸν ὁ ὁποῖος δὲν ἐπιτρέπεται νὰ προσδιορίζεται ἐκ τῶν προτέρων, νὰ διέλθωμεν αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν. Πρέπει νὰ συνομολογήσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐπαναλαμβάνω, ἡ στάσις τὴν ὁποίαν εἶχον τηρήσει ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἢ μᾶλλον ἐπὶ τῶν συζητήσεων τοῦ Κυπριακοῦ δὲν ταυτίζεται μὲ τὴν στάσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐν τούτοις ἔχω τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ συνομολογήσῃ μαζί μου, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ὁσάκις ἐγένετο εἶχε κρατηθῆ εἰς ἐπίπεδον ὑψηλόν, εἰς ἐπίπεδον τὸ ὁποῖον τιμᾷ τὴν ἡγεσίαν τοῦ τόπου, τὴν Κυβερνητικὴν καὶ τὴν ἡγεσίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τιμᾷ ὁλόκληρον τὴν Βουλήν. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι οὔτε φόβος ὑπάρχει οἱασδήποτε ἐκτροπῆς καὶ ἑπομένως ἡ βλάβη ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς ἐκτροπῆς, οὔτε ἐξ ἄλλου λόγου εἶναι ὀρθὸν νὰ γίνεται ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως σύστασις περὶ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον θὰ φέρῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἕνα ἐθνικὸν ζήτημα, ἢ οἱονδήποτε ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Νομίζω ὅτι ἦτο τὸ ἀνακοινωθὲν τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη δεῖγμα κἄποιας νευρικότητος, νευρικότητος τὴν ὁποίαν δὲν θεωρῶ δικαιολογημένην, διότι δὲν πιστεύω ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ διέπεται ὑπὸ νευρικότητος ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἡ ὁποία θὰ γίνῃ θὰ ἀποβῇ εἰς βάρος της. Πιθανὸν νὰ μὴ ἀποβῇ ὑπὸ ἔννοιαν θετικὴν καὶ πρὸς ὄφελός της, ἀλλὰ αὐτὸ δὲν θὰ ἀπέβαινε εἰς βάρος της. Ἐγὼ προεξοφλῶ, δὲν θὰ εἶχε ἀποτέλεσμα οὐσιῶδες, ἀλλὰ πρέπει νὰ γίνεται, ἐφ’ ὅσον ἡ Ἀντιπολίτευσις τὸ ἐπιθυμεῖ νὰ γίνῃ ἀμέσως, πρέπει νὰ γίνῃ καὶ ἐφ’ ὅσον διετυπώθη ἡ τοιαύτη ἐπιθυμία, δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ διατυπωθοῦν παρατηρήσεις καὶ συστάσεις.

§52Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Ὑπάρχει μία παρεξήγησις. Οὔτε σύστασιν ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ἠθέλησεν νὰ ματαιώσῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, οὔτε κἂν νὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις. Ἐκεῖνο ποὺ εἶπεν ἡ Κυβέρνησις εἶναι κἄτι πολὺ ἁπλοῦν. Τὴν Πέμπτην, δηλαδή, τὴν πρώτην ἡμέραν ποὺ ἀρχίζουν πράγματι αἱ ἐργασίαι τοῦ Κοινοβουλίου νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Ἀλλὰ ἡ συζήτησις ἐκτὸς τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, θὰ ἔχῃ ἕνα πληροφοριακὸν περιεχόμενον. Θὰ ὁμιλήσουν οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἐὰν δὲ ἐκ τῆς συζητήσεως καὶ τῆς ἀπαντήσεως τῆς Κυβερνήσεως, οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διατηρήσουν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, τότε δύναται νὰ καταθέσῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις πρότασιν μομφῆς ἢ καὶ ἐπερώτησιν καὶ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ Σῶμα νὰ προταχθῇ ὁπότε εἰς τὴν ὁρισθησομένην ἡμέραν δύναται νὰ γίνῃ μακρὰ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Δὲν βλέπω διατί ἡ ἐπιθυμία τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴμεθα ὅσον τὸ δυνατὸν πιστότεροι εἰς τὸν Κανονισμόν, χωρὶς νὰ παραβλέπεται ἡ οὐσία τῆς συζητήσεως, καὶ τοῦ ἐλέγχου, διατὶ αὐτὴ ἡ ἐπιθυμία της ἐδημιούργησε παρεξηγήσεις, ἐνῷ ὅλοι μας ἔπρεπε νὰ προστατεύσωμεν τὴν ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ τάξιν ἐπ’ ὠφελείᾳ, δύναμαι νὰ εἴπω, πρὸ παντὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἡ ὁποία τὰ δικαιώματα στηρίζει ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§53Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Στερνή μου γνῶσι νὰ σὲ εἶχα πρῶτα. Ἐὰν αὐτὰ ποὺ λέγετε τώρα τὰ ἐλέγατε χθές, δὲν θὰ ἐγίνετο τώρα συζήτησις. Διότι, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίξαμεν ἡμεῖς, νὰ γίνῃ συζήτησις πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, περιέχει ὅσα εἴπατε. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως λαμβάνουν τὸν λόγον μόνον οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, ὄχι οἱ βουλευταί. Ἡ συζήτησις, ἑπομένως, θὰ ἔληγεν αὐτομάτως καὶ θὰ λήξῃ ἀσφαλῶς ἐντὸς τῆς Πέμπτης, μετὰ τοῦτο βεβαίως, ὅσοι θὰ ἤθελον νὰ ἐπαναφέρουν τὸ θέμα, θὰ ἠκολούθουν τὴν ἄλλην ὁδόν. Ἰδοὺ ὅτι κατελήξατε εἰς ὅσα ὑπεστηρίξαμεν καὶ χαίρομεν ὅτι ἐπαρκῶς διεφωτίσθητε ἀπὸ τὴν συζήτησιν.

§54Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Πλανᾶσθε, κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων. Ἐὰν λάβητε τὸν κόπον νὰ ἀναγνώσητε τὴν χθεσινὴν ἀνακοίνωσιν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἴδητε ἀκριβῶς ὅτι περιέχονται ἐν αὐτῇ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπατε σεῖς. Δὲν λέγω ὅτι διεφωτίσθητε ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας ἀνακοίνωσιν, ἀλλὰ δύναμαι νὰ διαπιστώσω ὅτι ἡμεῖς, 24 ὥρας πρὸ ὑμῶν, εἴπομεν αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε σεῖς αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§55Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὅταν εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν γράφετε.... (Ψίθυροι ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Συμπολιτεύσεως) Ἀγαπητοί μου φίλοι, προστατεύομεν τὸ κῦρος τοῦ Σώματος, ὅταν ὑποστηρίζωμεν αὐτὰς τὰς ἀπόψεις. Δὲν εἶναι ἀπόψεις προσωπικαί. Δὲν ἠμπορεῖ μία Κυβέρνησις νὰ ἐκδίδῃ ἀνακοινωθὲν περὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος καὶ εἰς τὸ ἀνακοινωθὲν νὰ ὑπαγορεύῃ τρόπον καὶ χρόνον συζητήσεως καὶ νὰ λέγῃ: Θὰ ὁμιλήσητε διὰ βραχέων, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀπαντήσῃ, δι’ ὀλίγων ἡ συζήτησις θὰ λήξῃ συντόμως. Πρώτην φορὰν συμβαίνει τοῦτο. Ζητῶ ἀπὸ τὸν πολυμαθῆ Ὑπουργὸν τῆς Προεδρίας νὰ ἀνεύρῃ εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ ἕνα κυβερνητικὸν ἀνακοινωθὲν μὲ αὐτοὺς τοὺς χρονικοὺς προσδιορισμούς. Αὐτὸ ὑπῆρξε τὸ λάθος καὶ τὸ ἀτύχημά σας. Ἀπόψε ἐγκατελείψατε αὐτοὺς τοὺς χρονικοὺς περιορισμοὺς καὶ ἐπανήλθατε εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον αἱ ἰδικαί μας ἀνακοινώσεις ἔκτοτε περιέχουν. Διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνεκοίνωσαν τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα ἔχουν συντονίσει ἐντὸς τῆς Βουλῆς τὴν ἄσκησιν τοῦ ἐλέγχου, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπομεν καὶ ἀνεκοινώσαμεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἦτο τοῦτο: Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, τὴν Πέμπτην, νὰ συζητηθῇ τὸ Κυπριακὸν καὶ νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις ἐντὸς τῆς ἡμέρας, διότι μόνον οἱ Ἀρχηγοὶ θὰ λάβουν τὸν λόγον καὶ θὰ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἐὰν πέραν τούτου ὑπάρξῃ πρόθεσις ἄλλης συζητήσεως, ὑπάρχει ἡ ὁδὸς τοῦ Κανονισμοῦ. Αὐτὰ ἀνεκοινώσαμεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας. Ἑπομένως ὀρθῶς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ἐνηργήσαμεν.

§56Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερνήσεως). Αὐτὸ εἴπομεν καὶ ἡμεῖς, προσθέτοντες ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ περίπτωσις περαιτέρω συζητήσεως, θὰ κάμητε ὅ,τι ἐπιβάλλει ὁ Κανονισμός.

§57Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μὲ τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν ἐδώσατε, παρελείψατε νὰ ἀπαντήσητε ἐπὶ τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἔθεσα πρὸς ὑμᾶς: Ἡ μέλλουσα συζήτησις τοῦ Κυπριακοῦ θὰ γίνῃ ἄνευ γνώσεως τῶν φακέλλων; Ποία εἶναι ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ προκειμένου;

§58Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, γνωρίζετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπῆρξε πράγματι πρόθυμος νὰ ἐνημερώσῃ τοὺς κυρίους Ἀρχηγούς. Ἠρνήθη μέχρι τοῦδε καὶ ἀρνεῖται ἀκόμη σήμερον νὰ δώσῃ εἰς οἱονδήποτε τοὺς φακέλλους. Προφορικὴν ἐνημέρωσιν εἶναι πρόθυμος νὰ κάμῃ.

§59Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ λέγετε ὅ,τι θέλετε.

§60Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Λέγομεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ ἀλήθεια.

§61Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀλήθειαν τὴν ἀποκρύπτετε. Διότι, ἐὰν πρόκειται νὰ εἴπητε ὅλην τὴν ἀλήθειαν, δώσατε τοὺς φακέλλους. Ἄλλως ἀποκρύπτετε τὴν ἀλήθειαν ἀπὸ τὸ Ἔθνος.

§62Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. ... Πολὺ ὀρθῶς.

§63Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τῆς συζητήσεως.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Παπαδόπουλος, αἰτεῖται δεκαπενθήμερον ἀπουσίας ἄδειαν, προκειμένου ν’ ἀναχωρήσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§65ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, ἐγκρίνεται.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὸ Σῶμα τὴν συγκρότησιν τῶν ἑξῆς Ἐπιτροπῶν:

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ ΒΟΥΛΗΣ

1) Πλατῆς Γεώργιος 2) Βουρδουμπᾶς Δημήτριος 3) Μακρόπουλος Στέφανος 4) Ἀδαμόπουλος Κωνσταντῖνος 5) Καλλίας Κωνσταντῖνος 6) Μαῦρος Γεώργιος 7) Πέτσος Εὐάγγελος.

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΟΥ ΒΟΥΛΗΣ

1) Εὐστρατιάδης Σοφοκλῆς 2) Σαββόπουλος Εὐάγγελος 3) Κοντοβράκης Ἰωάννης 4) Παπαρτεμίου Ἰωάννης

6) Ἀναγνωστόπουλος Γεώργιος

ΕΦΟΡΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

1) Λύχνος Γεράσιμος 2) Ρουμάνης Γεώργιος 3) Ἀθανασιάδης–Νόβας Γεώργιος (Κοσμήτωρ) 4) Ἀποσκίτης Κωνσταντῖνος 5) Ἰντζὲς Ἰωάννης Ὡσαύτως μετὰ προηγουμένην συνεννόησιν μετὰ τῶν κ. κ. Ἀρχηγῶν τῶν ἐν τῇ Βουλῇ Πολιτικῶν Κομμάτων, κατηρτίσαμεν ἰσαρίθμους πρὸς τὰ ὑφιστάμενα Ὑπουργεῖα Κοινοβουλευτικὰς Ἐπιτροπὰς ὡς καὶ τὴν εἰδικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, Ἀπολογισμοῦ καὶ Γενικοῦ Ἰσολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ὡς ἑξῆς:

Α) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

1) Λοϊζίδης Σάββας 2) Ρουμάνης Γεώργιος 3) Ἀποσκίτης Κωνσταντῖνος 4 Δεκῆς Ἀνδρέας 5) Πινάτσης Πελοπίδας 6) Παυλόπουλος Ἀθανάσιος 7) Γκελεστάθης Ἀθανάσιος 8) Λιάκος Ἀριστοτέλης 9) Τσακιρίδης Παῦλος 10) Λιαροῦτσος Πάρις 11) Παπαδόπετρος Γρηγόριος 12) Σαραφιανὸς Λυσίμαχος 13) Λύχνος Γεράσιμος 14) Μεταξᾶς Γεράσιμος 15) Παπαγεωργίου Κωνσταντῖνος 16) Καρατζένης Δημήτριος 17) Κοθρῆς Ἐμμανουὴλ 18) Μαλαμίδας Εὐστάθιος 19) Τζώρτζης Γεώργιος 20) Τρουλλινὸς Γεώργιος 21) Ἀνωγειαννάκης Ἀντώνιος 22) Γκουτζουρῆς Θεόδωρος 23) Γωνιάδης Ἰωάννης 24) Μπρεδήμας Ἠλίας 25) Κόρακας Χρῆστος 26) Ἐφραιμίδης Βασίλειος 27) Πρίφτης Γεράσιμος 28) Γεωργίου Τάκης 29) Καραγκιόζης Γεώργιος

30) Μόντζαλας Πέτρος

Β) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ

1) Δερτιλῆς Λεωνίδας 2) Γουλόπουλος Χρῆστος 3) Νικολίτσας Ἰωάννης 4) Μίχας Ἀθανάσιος 5) Κλῆς Γεώργιος 6) Θεμελῆς Γεώργιος 7) Κατσιάμπας Φώτιος 8) Γκίκας Παναγιώτης 9) Παπαχρήστου Ἀθανάσιος 10) Δημητρᾶτος Ἀριστείδης 11) Σχινᾶς Ἀπόστολος 12) Εὐστρατιάδης Σοφοκλῆς 13) Ψάρρης Ἀργύριος 14) Μιχαηλίδης Τριαντάφυλλος 15) Δρούλιας Ἀναστάσιος 16) Γιαννούσης Κλεόβουλος 17) Κωστόπουλος Σταῦρος 18) Βενιζέλος Ἐλευθέριος 19) Μαῦρος Γεώργιος 20) Μητσοτάκης Κωνσταντῖνος 21) Λουλακάκης Ἐμμανουὴλ 22) Γιαννόπουλος Ἰωάννης 23) Μποῦτος Ἰωάννης 24) Τζαννετάκης Παναγιώτης 25) Ἀλλαμανῆς Στυλιανὸς 26) Ἠλιοῦ Ἠλίας 27) Γλιγλῆς Παναγιώτης 28) Θεοχαρίδης Δημοσθένης 29) Πιστολάκης Στέλιος

30) Βαρβούτης Γεώργιος

Γ) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΗΣ

1) Βουρδουμπᾶς Δημήτριος 2) Κάβδας Περικλῆς 3) Κλῆς Γεώργιος 4) Ἰωάννου Δημήτριος 5) Θεμελῆς Γεώργιος 6) Παπαδόπουλος Κωνσταντῖνος 7) Μπίστης Λεωνίδας 8) Καμβύσης Ἄγγελος 9) Ἰατρίδης Δημήτριος 10) Βαφέας Χρῆστος 11) Παπαγεωργίου Κωνσταντῖνος 12) Γρίβας Δημήτριος 13) Μπάλλας Θεμιστοκλῆς 14) Μπάρμπας Θωμᾶς 15) Παπαρτεμίου Ἰωάννης 16) Βαρβιτσιώτης Νικήτας 17) Ἀβραμίδης Χρῆστος 18) Μπουρδάρας Γεώργιος 19) Σπαῆς Λεωνίδας 20) Τούμπας Ἰωάννης 21) Χούτας Στυλιανὸς 22) Τριανταφυλλίδης Ἀνδρέας 23) Ταλιαδούρης Κωνσταντῖνος 24) Γρηγορίου Γεώργιος 25) Παλλάσκας Γεώργιος 26) Πετρουλάκης Πιέρρος 27) Αὐγερόπουλος Γεράσιμος 28) Σκουτέρης Χαράλαμπος 29) Παπαπαναγιώτου Θεοφύλακτος

30) Γαρουφαλιᾶς Πέτρος

Δ) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ

1) Ψαρρὸς Χαράλαμπος 2) Λοϊζίδης Σάββας 3) Βουρδουμπᾶς Δημήτριος 4) Δρούλιας Ἀναστάσιος 5) Παπαθανάσης Ἀλέξανδρος 6) Καρρὲρ Διονύσιος 7) Λύχνος Γεράσιμος 8) Γαστερᾶτος Παναγιώτης 9) Ἀλεξᾶτος Βρασίδας 10) Βασιλικὸς Βασίλειος 11) Σταμάτης Γεώργιος 12) Κατσαφάδος Γεώργιος 13) Καλαντζῆς Εὐάγγελος 14) Νομικὸς Μᾶρκος 15) Φρόντζος Κωνσταντῖνος 16) Καρασπήλιος Ἀπόστολος 17) Ἀρβανιτάκης Εὐάγγελος 18) Βενιζέλος Ἐλευθέριος 19) Παπασπύρου Δημήτριος 20) Σπαῆς Λεωνίδας 21) Χαβίνης Θεόδωρος 22) Ἀθανασιάδης–Νόβας Γεώργιος 23) Λουλακάκης Ἐμμανουὴλ 24) Ταρμπάζης Γεώργιος 25) Ζάκκας Ἀνδρέας 26) Αὐγερόπουλος Γεράσιμος 27) Πρίφτης Γεράσιμος 28) Πετρόπουλος Κωνσταντῖνος 29) Μπακλατζῆς Ἐμμανουὴλ

30) Πιστολάκης Στέλιος

Ε) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ

1) Ταλιαδοῦρος Ἀθανάσιος 2) Βρανόπουλος Δημήτριος 3) Ψαρρὸς Χαράλαμπος 4) Ἀδαμόπουλος Κωνσταντῖνος 5) Ἰντζὲς Ἰωάννης 6) Λαδᾶς Ἀλέξανδρος 7) Κηπουρὸς Πασχάλης 8) Βαρβιτσιώτης Νικηταρᾶς 9) Λύρας Ἰωάννης 10) Μήτρου Νικόλαος 11) Λαντζούνης Δημήτριος 12) Σκορδίλης Ἐμμανουὴλ 13) Ψάρης Ἀργύριος 14) Γαλενιανὸς Ἐμμανουὴλ 15) Γιαννούσης Κλεόβουλος 16) Εὐστρατιάδης Σοφοκλῆς 17) Ἐργαζάκης Γεώργιος 18) Κολοκυθᾶς Τάσος 19) Παπασπύρου Δημήτριος 20) Τζώρτζης Γεώργιος 21) Μπακόπουλος Νικόλαος 22) Τσάτσος Θεμιστοκλῆς 23) Τσουκαλᾶς Ἄγγελος 24) Σκυλλάκος Ἠλίας 25) Πίσπας Μιχαὴλ 26) Ἠλιοῦ Ἠλίας 27) Ἐφραιμίδης Βασίλειος 28) Φιλοσοφόπουλος Βασίλειος 29) Τριανταφυλλίδης Ἰωάννης

30) Καλκάνης Κωνσταντῖνος

ΣΤ) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

1) Ἀναστασᾶτος Βασίλειος 2) Βαρβιτσιώτης Νικηταρᾶς 3) Ἰωάννου Δημήτριος 4) Κηπουρὸς Πασχάλης 5) Κοντοβράκης Ἰωάννης 6) Λαντζούνης Δημήτριος 7) Μπάρμπας Θωμᾶς 8) Μυριδάκης Μιχαὴλ 9) Παπαηλιοῦ Ἠλίας 10) Πιτούλης Φώτιος 11) Χαρῖτος Γαβριὴλ 12) Ζησιάδης Χάρης 13) Παπαδημητρίου Δημήτριος 14) Λύρας Ἰωάννης 15) Βύζας Βασίλειος 16) Ἀδαμόπουλος Κωνσταντῖνος 17) Κολοκυθᾶς Τάσος 18) Κοκκέβης Ἀνδρέας 19) Μαῦρος Γεώργιος 20) Τσάτσος Θεμιστοκλῆς 21) Παπασταύρου Χρῆστος 22) Μπακόπουλος Νικόλαος 23) Μαλλιάκας Νικόλαος 24) Ταρμπάζης Γεώργιος 25) Μπρεδήμας Ἠλίας 26) Μπριλλάκης Ἀντώνιος 27) Πρωϊμάκης Ἐμμανουὴλ 28) Γιαννόπουλος Ἀθανάσιος 29) Σκουτέρης Χαράλαμπος

30) Καραγκιόζης Γεώργιος

Ζ) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

1) Παπαηλιοῦ Ἠλίας 2) Ἀποσκίτης Κωνσταντῖνος 3) Πλατῆς Γεώργιος 4) Παπαγεωργίου Νικόλαος 5) Σπέντζας Νικόλαος 6) Βαφειάδης Νικόλαος 7) Σχινᾶς Ἀπόστολος 8) Βογιατζῆς Ἀλέξανδρος 9) Γιαννούσης Κλεόβουλος 10) Ἀνδρεάδης Γεώργιος 11) Χαλικιόπουλος Σπυρίδων 12) Ρουμάνης Γεώργιος 13) Καμβύσης Ἄγγελος 14) Στεφάνου Δημήτριος 15) Λαμπρόπουλος Ἰωάννης 16) Μακρόπουλος Στέφανος 17) Βαρδινογιάννης Παῦλος 18) Μουράτογλου Βασίλειος 19) Ὀρφανὸς Ἰωάννης 20) Τοσουνίδης Μιχαὴλ 21) Νικολαΐδης Σταῦρος 22) Ἀθανασιάδης–Νόβας Γεώργιος 23) Παπαζήσης Βασίλειος 24) Βασαρδάνης Κωνσταντῖνος 25) Βουδούρης Κωνσταντῖνος 26) Σπηλιόπουλος Γεώργιος 27) Θανασέκου Βάσω 28) Πετρόπουλος Κωνσταντῖνος 29) Τριανταφυλλίδης Ἰωάννης

30) Παπαεμμανουὴλ Σάββας

Η) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ

1) Δερτιλῆς Λεωνίδας 2) Ἀναστασᾶτος Βασίλειος 3) Γαλενιανὸς Ἐμμανουὴλ 4) Δερδεμέζης Ἀνδρέας 5) Πιτούλης Φώτιος 6) Μπάλλας Θεμιστοκλῆς 7) Γυιόκας Παναγιώτης 8) Λαμπρινάκος Νικόλαος 9) Μήτρου Νικόλαος 10) Σπέντζας Νικόλαος 11) Ζησιάδης Χάρης 12) Σιανίδης Χρῆστος 13) Μητακίδης Ἀθανάσιος 14) Πλατῆς Γεώργιος 15) Ἀηδονᾶς Ἀπόστολος 16) Πετροπουλάκος Δημήτριος 17) Μαρῆς Κωνσταντῖνος 18) Κωστόπουλος Σταῦρος 19) Μαῦρος Γεώργιος 20) Μητσοτάκης Κωνσταντῖνος 21) Γιαννόπουλος Ἰωάννης 22) Μποῦτος Ἰωάννης 23) Σπηλιόπουλος Ἰωάννης 24) Γρηγορίου Γρηγόριος 25) Τζαννετάκης Παναγιώτης 26) Ἠλιοῦ Ἠλίας 27) Τσιγάρας Κωνσταντῖνος 28) Πέτσος Εὐάγγελος 29) Λυμπερίδης Θεόδωρος

30) Βαρβούτης Γεώργιος

Θ) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

1) Βακάλης Δημήτριος 2) Κοντοβράκης Ἰωάννης 3) Δρούλιας Ἀναστάσιος 4) Γκαργκάνας Χρῆστος 5) Φρόντζος Κωνσταντῖνος 6) Ἀηδονᾶς Ἀπόστολος 7) Μιχαηλίδης Τριαντάφυλλος 8) Βαφέας Χρῆστος 9) Σαμαρᾶς Γεώργιος 10) Καλαντζάκος Ἀλέξανδρος 11) Σαββόπουλος Εὐάγγελος 12) Δερτιλῆς Λεωνίδας 13) Χατζηδῆμος Ἰωάννης 14) Βασιλικὸς Βασίλειος 15) Ρηγόπουλος Νικόλαος 16) Κρῖκος Βασίλειος 17) Παπαδόπουλος Φιλοκτήμων 18) Σεργάκης Ἰωάννης 19) Τρουλλινὸς Γεώργιος 20) Χλουβεράκης Μιχαὴλ 21) Γωνιάδης Ἰωάννης 22) Ἔξαρχος Νικόλαος 23) Γκουτζουρῆς Θεόδωρος 24) Βασαρδάνης Κωνσταντῖνος 25) Τζαννετάκης Παναγιώτης 26) Ἠλιοῦ Ἠλίας 27) Ἐφραιμίδης Βασίλειος 28) Γιαμᾶς Ἰωάννης 29) Θεοχαρίδης Δημοσθένης

30) Λυμπερίδης Θεόδωρος

Ι) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ

1) Κονίτσας Θεμιστοκλῆς 2) Κρῖκος Βασίλειος 3) Δρούλιας Ἀναστάσιος 4) Γκαργκάνας Χρῆστος 5) Παπαρτεμίου Ἰωάννης 6) Ἀηδονᾶς Ἀπόστολος 7) Μιχαηλίδης Τριαντάφυλλος 8) Βαφέας Χρῆστος 9) Σαμαρᾶς Γεώργιος 10) Καλαντζάκος Ἀλέξανδρος 11) Σαββόπουλος Εὐάγγελος 12) Δερτιλῆς Λεωνίδας 13) Χατζηδῆμος Ἰωάννης 14) Βασιλικὸς Βασίλειος 15) Ρηγόπουλος Νικόλαος 16) Γουλόπουλος Χρῆστος 17) Μπαρότσης Ἀντώνιος 18) Κρασαδάκης Νικόλαος 19) Μπακατσέλος Γεώργιος 20) Χριστόπουλος Κωνσταντῖνος 21) Ἔξαρχος Νικόλαος 22) Ταλιαδούρης Κωνσταντῖνος 23) Παπαδάκης–Στάϊκος Ἰωάννης 24) Σκυλλάκος Ἠλίας 25) Γαληνὸς Μιχαὴλ 26) Κιτσίκης Νικόλαος 28) Πατσιαντᾶς Ἀντώνιος 28) Λυμπέρης Λεόντιος 29) Πανούσης Βασίλειος

30) Γαρουφαλιᾶς Πέτρος

ΙΑ) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ

1) Ψαρρὸς Χαράλαμπος 2) Σταυρόπουλος Παναγιώτης 3) Δεκῆς Ἀνδρέας 4) Οἰκονομίδης Πολυζώης 5) Καρασπήλιος Ἀπόστολος 6) Βογιατζῆς Γεώργιος 7) Καρρὲρ Διονύσιος 8) Μυριδάκης Μιχαὴλ 9) Βουδούρης Παναγιώτης 10) Μεταξᾶς Γεράσιμος 11) Ἰατρίδης Δημήτριος 12) Σαμαρᾶς Γεώργιος 13) Προκοπίδης Ἰωάννης 14) Ἀνδριανόπουλος Γεώργιος 15) Γκελεστάθης Ἀθανάσιος 16) Μακρόπουλος Στέφανος 17) Κωστῆς Δημήτριος 18) Μπουρδάρας Γεώργιος 19) Ξενοδοχειάρης Περίανδρος 20) Χλουβεράκης Μιχαὴλ 21) Ντεντιδάκης Παῦλος 22) Νικολαΐδης Σταῦρος 23) Ἀνωγειανάκης Ἀντώνιος 24) Στρατῆς Δημήτριος 25) Ριζιώτης Ἰάσων 26) Κιτσίκης Νικόλαος 27) Πατσιαντᾶς Ἀντώνιος 28) Ἀναγνωστόπουλος Γεώργιος 29) Γουδελῆς Σταῦρος

30) Εὐταξίας Λάμπρος

ΙΒ) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑΣ

1) Κάβδας Περικλῆς 2) Παπαθανάσης Ἀλέξανδρος 3) Κεφαλογιάννης Ἐμμανουὴλ 4) Δερδεμέζης Ἀνδρέας 5) Ἀθανασάκος Εὐστράτιος 6) Βογιατζῆς Ἀλέξανδρος 7) Θανόπουλος Δημήτριος 8) Ταλιαδοῦρος Ἀθανάσιος 9) Ἀνδρεάδης Γεώργιος 10) Λαμπρόπουλος Ἰωάννης 11) Τσακιρίδης Παῦλος 12) Κακαγιάννης Γεώργιος 13) Σιανίδης Χρῆστος 14) Σταμάτης Γεώργιος 15) Καλαντζῆς Εὐάγγελος 16) Χαλικιόπουλος Σπυρίδων 17) Ἰντζὲς Νικόλαος 18) Μαλαμίδας Εὐστάθιος 19) Πολυχρονίδης Πολυχρόνης 20) Χριστόπουλος Κωνσταντῖνος 21) Παπαδάκης–Στάϊκος Ἰωάννης 22) Χούτας Στυλιανὸς 23) Παπασταύρου Χρῆστος 24) Παπαβασιλείου Βασίλειος 25) Παλλάσκας Γεώργιος 26) Λασκαρίδης Ἄγγελος 27) Τσιγάρας Κωνσταντῖνος 28) Ἀνδρεάδης Θωμᾶς 29) Πιστολάκης Στέλιος

30) Παπαστεργίου Γεώργιος

ΙΓ) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ

1) Νικολίτσας Ἰωάννης 2) Οἰκονομόπουλος Γεώργιος 3) Θανόπουλος Δημήτριος 4) Στεφάνου Δημήτριος 5) Ζερβὸς Μιχαὴλ 6) Κακκαρᾶς Ἀντώνιος 7) Σούλας Ἰωάννης 8) Δεληγιαννάκης Ἰωάννης 9) Λιάκος Ἀριστοτέλης 10) Βιτούλιας Γεώργιος 11) Καλαντζάκος Ἀλέξανδρος 12) Κατσαφᾶδος Γεώργιος 13) Δεληγιαννίδης Ἀλέξανδρος 14) Σαραφιανὸς Λυσίμαχος 15) Παυλόπουλος Ἀθανάσιος 16) Ἀλιπράντης Εὐστράτιος 17) Ἀρβανιτάκης Εὐάγγελος 18) Χλουβεράκης Μιχαὴλ 19) Διαμαντόπουλος Ἰάκωβος 20) Πετραλιᾶς Ἀντώνιος 21) Κοκκέβης Ἀνδρέας 22) Παπαζήσης Βασίλειος 23) Ἀνωγειανάκης Ἀντώνιος 24) Βουδούρης Κωνσταντῖνος 25) Κρόκος Δημήτριος 26) Θανασέκου Βάσω 27) Σπηλιόπουλος Γεώργιος 28) Ἀνδρεάδης Θωμᾶς 29) Τσιαπάρας Στέφανος

30) Παγούσης Βασίλειος

ΙΔ) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ

1) Βρανόπουλος Δημήτριος 2) Ἰντζὲς Ἰωάννης 3) Χαρῖτος Γαβριὴλ 4) Ζερβὸς Μιχαὴλ 5) Κλῆς Γεώργιος 6) Βογιατζῆς Γεώργιος 7) Καρρὲρ Διονύσιος 8) Ἀλιπράντης Εὐστράτιος 9) Μπίστης Λεωνίδας 10) Ἀνδριανόπουλος Γεώργιος 11) Σαββόπουλος Εὐάγγελος 12) Σκορδίλης Ἐμμανουὴλ 13) Παπαχρήστου Ἀθανάσιος 14) Νομικὸς Μᾶρκος 15) Λαιμὸς Ἀνδρέας 16) Λιαροῦτσος Πάρις 17) Κρασαδάκης Νικόλαος 18) Στεφανίδης Μιχαὴλ 19) Τούμπας Ἰωάννης 20) Τσαντίρης Γεώργιος 21) Ντεντιδάκης Παῦλος 22) Τριανταφυλλίδης Ἀνδρέας 23) Σεργάκης Ἰωάννης 24) Γαληνὸς Μιχαὴλ 25) Βουλόδημος Τάσος 26) Πρωϊμάκης Ἐμμανουὴλ 28) Παπαδημητρίου Ἰωάννης 28) Γιαννιδάκης Ἰωάννης 29) Παπαπαναγιώτου Θεοφύλακτος

30) Καροῦσος Μιχαὴλ

ΙΕ) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

1) Σταυρόπουλος Παναγιώτης 2) Γκαργκάνας Χρῆστος 3) Κεφαλογιάννης Ἐμμανουὴλ 4) Κολιαπίδης Δημήτριος 5) Κατσιάμπας Φώτιος 6) Γαστεράτος Παναγιώτης 7) Δημητρᾶτος Ἀριστείδης 8) Βρανόπουλος Δημήτριος 9) Κακαγιάννης Γεώργιος 10) Πετροπουλάκος Δημήτριος 11) Μητακίδης Ἀθανάσιος 12) Γλύκας Μιχαὴλ 13) Θανόπουλος Δημήτριος 14) Λαδᾶς Ἀλέξανδρος 15) Παπαϊωάννου Ἀνδρέας 16) Βαρβιτσιώτης Νικήτας 17) Αὐγερινὸς Νάκης 18) Κοθρῆς Ἐμμανουὴλ 19) Μπακατσέλος Γεώργιος 20) Στεφανίδης Μιχαὴλ 21) Βαρδινογιάννης Παῦλος 22) Κοκκέβης Ἀνδρέας 23) Τσουκαλᾶς Ἄγγελος 24) Στρατῆς Δημήτριος 26) Ζάκκας Ἀνδρέας 26) Παπαδημητρίου Ἰωάννης 27) Εὐαγγέλου Γεώργιος 28) Λυμπέρης Λεόντιος 29) Γιαννόπουλος Ἀθανάσιος

30) Παπαδημητρίου Νικόλαος

ΙΣΤ) ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ, ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ

ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΟΥ ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΥ

1) Φρόντζος Κωνσταντῖνος 2) Οἰκονομίδης Πολυζώης 3) Καμβύσης Ἄγγελος 4) Μίχας Ἀθανάσιος 5) Σαββόπουλος Εὐάγγελος 6) Ἀλεξᾶτος Βρασίδας 7) Λαμπρινάκος Νικόλαος 8) Παπαδημητρίου Δημήτριος 9) Κοντοβράκης Ἰωάννης 10) Κεφαλογιάννης Ἐμμανουὴλ 11) Δημητρᾶτος Ἀριστείδης 12) Βαρβιτσιώτης Νικήτας 12) Βιτούλιας Γεώργιος 14) Λαμπρόπουλος Ἀνδρέας 15) Βύζας Βασίλειος 16) Παπαγεωργίου Νικόλαος 17) Μαρῆς Κωνσταντῖνος 18) Κωστόπουλος Σταῦρος 19) Πολυχρονίδης Πολυχρόνης 20) Μητσοτάκης Κωνσταντῖνος 21) Μαλλιάκας Νικόλαος 22) Παπασταύρου Χρῆστος 23) Σπηλιόπουλος Ἰωάννης 24) Τζαννετάκης Παναγιώτης 25) Γρηγορίου Γεώργιος 26) Ἠλιοῦ Ἠλίας 27) Τσιγάρας Κωνσταντῖνος 28) Πέτσος Εὐάγγελος 29) Παπαδημητρίου Νικόλαος 30) Παπαστεργίου Γεώργιος Ἐπίσης μετὰ προηγουμένην συνεννόησιν μετὰ τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν τῶν ἐν τῇ Βουλῇ Πολιτικῶν Κομμάτων, συνεκροτήσαμεν τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος Εἰδικὴν Ἐπιτροπήν, ὡς ἑξῆς: Τακτικὰ μέλη: Ροδόπουλος Κωνσταντῖνος, Μπατρῖνος Λεωνίδας, Λαυρεντίδης Ἰσαάκ, Πλατῆς Γεώργιος, Ἀδαμόπουλος Κωνσταντῖνος, Ἀναστασᾶτος Βασίλειος, Ἀνδριανόπουλος Γεώργιος, Βαρβιτσιώτης Νικήτας–Γ., Βασιλικὸς Βασίλειος, Βουρδουμπᾶς Δημήτριος, Βρανόπουλος Δημήτριος, Βύζας Βασίλειος, Γιαννούσης Κλεόβουλος, Δερδεμέζης Ἀνδρέας, Δερτιλῆς Λεωνίδας, Θανόπουλος Δημήτριος, Ἰατρίδης Δημήτριος, Κάβδας Περικλῆς, Κατσιάμπας Φώτιος, Κονίτσας Θεμιστοκλῆς, Λύχνος Γεράσιμος, Μεταξᾶς Γεράσιμος, Μίχας Ἀθανάσιος, Οἰκονομίδης Πολυζώης, Παπαχρήστου Ἀθανάσιος, Παπαδόπετρος Γρηγόριος, Σαββόπουλος Εὐάγγελος, Σπέντζας Νικόλαος, Σταυρόπουλος Παναγιώτης, Στεφάνου Δημήτριος, Ταλιαδούρης Ἀθανάσιος, Ψαρρὸς Χαράλαμπος, Παπανδρέου Γεώργιος, Χαβίνης Θεόδωρος, Μητσοτάκης Κωνσταντῖνος, Πολυχρονίδης Πολυχρόνης, Μαῦρος Γεώργιος, Τσάτσος Θεμιστοκλῆς, Χούτας Στυλιανός, Μπακόπουλος Νικόλαος, Μπακατσέλος Γεώργιος, Νικολαΐδης Σταῦρος, Μαλαμίδας Εὐστάθιος, Μπουρδάρας Γεώργιος, Ἀθανασιάδης–Νόβας Γεώργιος, Παλλάσκας Γεώργιος, Γρηγορίου Γεώργιος, Γαληνὸς Μιχαὴλ, Στρατῆς Δημήτριος, Ἠλιοῦ Ἠλίας, Κιτσίκης Νικόλαος, Ἐφραιμίδης Βασίλειος, Μπακλατζῆς Ἐμμανουήλ, Πετρόπουλος Κωνσταντῖνος, Θεοχαρίδης Δημοσθένης, Καραγκιόζης Γεώργιος, Παπαδημητρίου Νικόλαος, Κανελλόπουλος Παναγιώτης καὶ Γαρουφαλιᾶς Πέτρος. Ἀναπληρωματικὰ μέλη: Ἀλιπράντης Εὐστράτιος, Κακκαρᾶς Ἀντώνιος, Καρατζένης Δημήτριος, Κλῆς Γεώργιος. Κοντοβράκης Ἰωάννης, Λαδᾶς Ἀλέξανδρος, Λιάκος Ἀριστοτέλης, Μητακίδης Ἀθανάσιος, Μπάλλας Θεμιστοκλῆς. Μυριδάκης Μιχαὴλ, Παπαηλιοῦ Ἠλίας, Παυλόπουλος Ἀθανάσιος, Σαμαρᾶς Γεώργιος, Σταμάτης Γεώργιος, Φρόντζος Κωνσταντῖνος, Χαλικιόπουλος Σπυρίδων, Ἀρβανιτάκης Εὐάγγελος, Βαρδινογιάννης Παῦλος, Ἔξαρχος Νικόλαος, Μπαρότσης Ἀντώνιος, Παπασταύρου Χρῆστος, Στεφανίδης Μιχαὴλ, Χριστόπουλος Κωνσταντῖνος, Ταμπάζης Γεώργιος, Τζαννετάκης Παναγιώτης, Πρίφτης Γεράσιμος, Μπριλλάκης Ἀντώνιος, Ἀναγνωστόπουλος Γεώργιος, Γιαννόπουλος Ἀθανάσιος καὶ Πανούσης Βασίλειος. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως εἰς μνήμην τῶν ἐκλιπόντων συναδέλφων λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν δι’ αὔριον Τρίτην;

§67ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον Τρίτην καὶ ὥραν 6.30′ μ. μ., μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως, ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 8.30′ μ. μ.)