1956.05.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 20ὴ

Πέμπτη 24 Μαΐου 1956

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Κ. Ἀποσκίτης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Κ. ΑΠΟΣΚΙΤΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3Α. ΛΙΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα χθὲς τὸν λόγον καὶ μοῦ ἐδόθη καὶ ὡμίλησα καὶ βλέπω εἰς τὰ πρακτικὰ σήμερον μὲ δύο γραμμὰς νὰ ἀλλοιοῦται τελείως ἡ ἔννοια τῶν λόγων μου. Εἶπον, κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπεβλήθη ἔνστασις, ἐκ μέρους βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, περὶ ἐλλείψεως ἀπαρτίας, εἶπον ὅτι ἐκπλήσσομαι πῶς ἐπὶ θέματος σοβαρωτάτου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας, θέμα τὸ ὁποῖον συγκλονίζει τὴν ψυχὴν ὅλων τῶν Ἑλλήνων, θέμα διὰ τὸ ὁποῖον ἠναγκάσθη ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ θέσῃ ζήτημα μομφῆς ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἀπορῶ πῶς ἐγκατέλειψαν τὰ ἑδώλια καὶ ἀπουσιάζουν. Ἔκαμον μίαν πρότασιν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἐζήτουν νὰ δημοσιευθοῦν εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς τὰ ὀνόματα τῶν παρόντων καὶ ἀπόντων βουλευτῶν καὶ δημοσιευθοῦν εἰς τὰς ἐφημερίδας διὰ νὰ ἐκτιμήσῃ ὁ κόσμος τὴν πίστιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἐκτελεῖ.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεδομένου, ὅτι εἶναι ὀνομαστικὴ ψηφοφορία εἰς τὰ πρακτικὰ περιλαμβάνονται ἅπαντα τὰ ὀνόματα τῶν παρόντων.

§5Π. ΜΟΝΤΖΑΛΑΣ. Ὁ κ. Διαμαντόπουλος, ἐὰν καλῶς ἀντελήφθην, ἀνέφερε τρεῖς φορὰς τὴν φράσιν ὅτι δὲν θὰ καταψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω ἐὰν ἐκ τῶν ὑστέρων ὁ κ. συνάδελφος διώρθωσε τὰ πρακτικά.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ τὸν κ. Διαμαντόπουλον.

§7Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἔννοια τῶν λόγων μου ἦτο ὅτι ὄχι μόνον θὰ καταψηφίσω, ἀλλὰ θὰ φθάσω μέχρις ἀποχῆς.

§8Π. ΜΟΝΤΖΑΛΑΣ. Τὸ διορθώνει σήμερον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, ὡς διωρθώθησαν φραστικῶς. Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Ἀθανασιάδης–Νόβας αἰτεῖται 20ήμερον ἀπουσίας ἄδειαν, προκειμένου ν’ ἀναχωρήσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, ἐγκρίνεται.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρέσχε τὴν ἔγκρισίν της διὰ τὴν χορήγησιν 20ημέρου ἀδείας εἰς τὸν βουλευτὴν κ. Γ. Ἀθανασιάδην–Νόβαν. Τὸ Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 47211) 17.5.56 ἐγγράφου του, διαβιβάζει ἀναφορὰν τοῦ κ. Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν Θεσσαλονίκης μετὰ τῆς σχετικῆς κατὰ τοῦ βουλευτοῦ κ. Παν. Γυιόκα ποινικῆς δικογραφίας, αἰτοῦντος τὴν ἄρσιν τῆς βουλευτικῆς ἀσυλίας αὐτοῦ, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 63 τοῦ Συντάγματος. Τὸ αὐτὸ Ὑπουργεῖον διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 48841)17.5.56 ἐγγράφου του, διαβιβάζει ἀναφορὰν τοῦ κ. Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν Θεσσαλονίκης μετὰ τῆς σχετικῆς ποινικῆς δικογραφίας κατὰ τοῦ βουλευτοῦ Θεσσαλονίκης κ. Στεφάνου Τσιαπάρα, αἰτοῦντος τὴν ἄρσιν τῆς βουλευτικῆς ἀσυλίας αὐτοῦ, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 63 τοῦ Συντάγματος. Τὸ αὐτὸ Ὑπουργεῖον διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 46091)19.5.56 ἐγγράφου του διαβιβάζει ἀναφορὰν τοῦ κ. Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Θεσσαλονίκης μετὰ τῆς σχετικῆς ποινικῆς δικογραφίας κατὰ τῶν βουλευτῶν Πέλλης κ. κ. Ε. Πέτσου, Β. Μουράτογλου καὶ Θ. Ἀνδρεάδη, αἰτοῦντος τὴν ἄρσιν τῆς βουλευτικῆς ἀσυλίας αὐτῶν, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 63 τοῦ Συντάγματος. Τὸ αὐτὸ Ὑπουργεῖον διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 42581)17.5.56 ἐγγράφου του διαβιβάζει ἀναφορὰν τοῦ κ. Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Ἀθηνῶν μετὰ τῆς σχετικῆς ποινικῆς δικογραφίας κατὰ τοῦ βουλευτοῦ κ. Ἀνδρέου Στράτου, αἰτοῦντος τὴν ἄρσιν τῆς βουλευτικῆς ἀσυλίας αὐτοῦ συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 63 τοῦ Συντάγματος. Παραπέμπονται ἅπασαι εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Κηπουρός, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κ.λ.π.

§12Π. ΚΗΠΟΥΡΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς Ἀρκαδίας κ. Α. Βαχλιώτης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν αὐτοκινητιστῶν Τροπαίων Γορτυνίας, ζητούντων ὅπως σκυροστρωθῇ τεμάχιον ὁδοῦ τεσσάρων χιλιομέτρων ἀπὸ Σταυροδρόμιον εἰς Τρόπαια κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Α. Γιαννόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Παναιγιαλείου Ἑνώσεως Συνεταιρισμῶν, ζητούσης ἀνάθεσιν τῆς καταπολεμήσεως τῶν ἀσθενειῶν τῆς ἐλαίας εἰς τὰς κατὰ τόπους Ἑνώσεις Συνεταιρισμῶν κλπ. Οἱ Πρόεδροι τῶν Κοινοτήτων καὶ λοιποὶ ἐκπρόσωποι Ἀνατολικοῦ–Κοζάνης καὶ Ἀμπελακίων Ἕβρου, ἡ Τοπικὴ Ἐπιτροπὴ Κυπριακοῦ Ἀγῶνος Νέας Σμύρνης καὶ οἱ πολιτικοὶ κρατούμενοι Φυλακῶν Ἀμφίσσης, ἐκφράζουν τὴν ὀδύνην των καὶ τὴν ἀγανάκτησίν των διὰ τὴν ἄδικον καὶ ἐν ψυχρῷ δολοφονίαν τῶν δύο Κυπρίων πατριωτῶν Μ. Καραολῆ καὶ Α. Δημητρίου, ἀπαγχονισθέντων ὑπὸ τῶν Βρεταννῶν καὶ ζητοῦν κατάπαυσιν τῆς στυγνῆς τρομοκρατίας ἥτις ἐξαπελύθη κατὰ τοῦ ὑπὲρ τῆς Ἐλευθερίας ἀγωνιζομένου Κυπριακοῦ λαοῦ, ἐπαναφορὰν ἐκ τῆς ἐξορίας τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ, καὶ ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ὁ βουλευτὴς Θεσπρωτίας–Ἰωαννίνων κ. Χ. Παπασταύρου καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου κοινότητος Πετροβίτσης–Παραμυθιᾶς ζητοῦντος ἀνέγερσιν τῶν μονίμων παιδικῶν κατασκηνώσεων Θεσπρωτίας εἰς Πετροβίτσαν συμφώνως μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Γενικοῦ Ἐπιθεωρητοῦ Παιδικῶν Κατασκηνώσεων Β. Ἑλλάδος.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος Ἐργαζομένου Λαοῦ, ἔχει τὸν λόγον.

§14Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τῆς προτάσεως μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ὁμιλήσω μᾶλλον συνοπτικῶς, δεδομένου τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι προηγήθησαν ἐμοῦ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀρχίσω μὲ μίαν ἀνασκόπησιν τῆς οἰκονομικῆς ἐξελίξεως τῆς χώρας κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν τελευταίων ἑβδομάδων ἢ μᾶλλον τῶν τελευταίων μηνῶν, διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι αἱ προβλέψεις, αἱ διατυπωθεῖσαι κατὰ τὴν ἀπάντησίν μου εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἀτυχῶς ἐπηλήθευσαν. Ὅταν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω, ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ θέματος, ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ἐτόνισα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχεν νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ μιᾶς πολιτικῆς οἰκονομικῆς σταθερότητος καὶ μιᾶς πολιτικῆς πληθωριστικῆς. Φοβοῦμαι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξέλεξεν ἢ μᾶλλον ἐδέχθη ἤδη τὴν πληθωριστικὴν ἐξέλιξιν. Τὰ συμπτώματα τῆς πληθωριστικῆς ἐξελίξεως εἶναι σαφῆ. Οἱ τιμάριθμοι ἀνέρχονται σταθερῶς. Τὸ ταμειακὸν ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὸ ἐννεάμηνον μεταξὺ Ἰουλίου 1955 καὶ Μαρτίου 1956, ἐμφανίζεται γύρω εἰς τὰ 733.000.000. Ἡ κυκλοφορία ἀνῆλθεν εἰς 5.400–5.500 ἑκατ. νέων δραχμῶν τὰς τελευταίας αὐτὰς ἡμέρας. Τὰ σημεῖα αὐτὰ εἶναι σημεῖα σαφοῦς πληθωρικῆς ἐξελίξεως. Ἐξ ἄλλου ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου, χθές, ὁμιλῶν προσεπάθησε νὰ δικαιολογήσῃ τὴν πολιτικὴν τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου τῆς Κυβερνήσεως καὶ μᾶς ἐξήγησεν, ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας ἐπῆλθον μεταβολαὶ τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου, τὴν αὐτὴν δὲ πολιτικὴν ἠκολούθησε καὶ ἐδῶ ἡ Κυβέρνησις. Θὰ ἤθελα νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τοῦ Ἐμπορίου τὰ ἑξῆς ὀλίγα. Ἡ πολιτικὴ τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου εἶναι μία πολιτική, ἡ ὁποία βασίζεται εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν σταθερότητα τοῦ νομίσματος, εἶναι μία πολιτική, ἡ ὁποία βασίζεται ὡσαύτως εἰς ὕπαρξιν ἑνιαίας χρηματαγορᾶς καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶναι μία πολιτική, ἡ ὁποία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν οἰκονομίαν, μὲ τὴν αὐτὴν ἐπιτυχίαν, ὡς δραστικὸν ὅπλον οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ὡς ἐπεκαλέσθη ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου, χθές. Καὶ τοῦτο, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν ὑπάρχει ἡ ἀναγκαία ἐμπιστοσύνη πρὸς τὸ νόμισμα καὶ δὲν ὑπάρχει, ἀκριβῶς, λόγῳ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις πολιτικῆς πληθωριστικῆς, ἡ ὁποία ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὸν ἰδιώτην πᾶσαν πρωτοβουλίαν καὶ διάθεσιν ἀποταμιεύσεως. Δεύτερον, εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν ὑπάρχει ἑνιαία χρηματαγορά. Ὑπάρχει ἕνας περιωρισμένος ὄγκος ἐπισήμων καταθέσεων εἰς τὰς Τραπέζας καὶ ὑπάρχει μία ἐλευθέρα χρηματαγορά, μὲ τελείως διαφορετικοὺς πιστωτικοὺς κανόνας καὶ ὡς ἐκ τούτου, ἡ πολιτικὴ τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν ἐπίδρασιν, τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς ἄλλα μέρη. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἀνήγγειλεν ἕνα πομπῶδες πρόγραμμα οἰκονομικῆς ὀργανώσεως, πρὸ μερικῶν ἑβδομάδων. Τὸ πρόγραμμα αὐτό, φοβοῦμαι ὅτι θὰ παραμείνῃ πλατωνικόν, ἐφ’ ὅσον ἡ κατάστασις ἐξελίσσεται ὅπως ἐξελίσσεται σήμερον. Διότι τὸ μόνον μέτρον, τὸ συγκεκριμένον, τὸ ὁποῖον ἀνήγγειλεν ἡ Κυβέρνησις, εἶναι τὸ μέτρον τῆς χρηματοδοτήσεως τῶν Τραπεζῶν, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν ἐτέθη εἰσέτι εἰς ἐφαρμογήν. Διότι, ἂν καὶ ἡ Κυβέρνησις ὡμίλησε δημοσίᾳ τὴν 1ην Μαρτίου καὶ ἐδήλωσεν ὅτι θὰ προβῇ εἰς μίαν ἐσωτραπεζικὴν μετατόπισιν τῶν καταθέσεων, μεταξὺ Τραπέζης Ἑλλάδος καὶ ὑπολοίπων τραπεζιτικῶν ἱδρυμάτων ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ τοῦ μέτρου δὲν ἔγινεν ἀκόμη, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν γνωρίζει, ποῖον θὰ εἶναι τὸ ποσοστὸν δεσμεύσεως, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιβάλῃ ἐπὶ τῶν ἰδιωτικῶν Τραπεζῶν, διὰ τὰς εἰδικὰς χρηματοδοτήσεις. Ἄρα, ἡ μόνη πρᾶξις, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸν οἰκονομικὸν τομέα σήμερον, ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ αὔξησις τοῦ τόκου τῶν καταθέσεων κατὰ 2%. Καὶ ἡ αὔξησις αὐτή, ἀναμφισβητήτως, δὲν πρόκειται νὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ποθούμενον, διότι μὲ μίαν τόσον ραγδαίαν ὑποτίμησιν τοῦ νομίσματος, οἵα ἐμφανίζεται ἀπὸ τὴν ἐξέλιξιν τῶν τελευταίων δώδεκα μηνῶν, ὑποτίμησις, ἡ ὁποία κυμαίνεται γύρω εἰς τὰ 10%, κάθε δισταγμὸς τῶν πολιτῶν ἐξηγεῖται νὰ προβοῦν εἰς ἀποταμιεύσεις. Ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου, περαιτέρω, ὁμιλῶν χθές μᾶς ἐνεφάνισε τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ἀπολύτως συνδεδεμένην μὲ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν καὶ ἀνέπτυξε μίαν θεωρίαν, εὔλογον καθ’ ὅλα, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Ἑλλὰς ἀνήκει εἰς ἓν σύστημα ἀμυντικὸν τὸ ὁποῖον ἔχει ἀναλάβει ὡρισμένας ὑποχρεώσεις, δὲν εἶναι δυνατόν, παρὰ νὰ ἔχῃ ὕψος στρατιωτικῶν δαπανῶν πολὺ ὑψηλὸν ἐφ’ ὅσον εἰς τὸν τομέα τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν δὲν ὑπάρχει δυνατότης μειώσεως, διότι αὗται εἶναι τόσον ἀνελαστικαί, ὡς πρὸς τὴν συμπίεσίν των, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προβῇ εἰς μείωσιν. Δεύτερον, προσέθεσεν ὁ κ. ὑπουργός, ὅτι ἐφ’ ὅσον αἱ γειτονικαὶ χῶραι συντηροῦν τεθωρακισμένας μεραρχίας, εἶναι ἀδύνατον διὰ τὴν Ἑλλάδα, νὰ προβῇ εἰς μείωσιν τῆς ἀριθμητικῆς δυνάμεως τοῦ Στρατοῦ. Ἐπεκαλέσθη μάλιστα τὴν ἀπάντησίν μου εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, προβάλλων, ὅτι εἰσῆλθον ἀναρμοδίως εἰς τὰ τῶν στρατιωτικῶν, ζητῶν τὴν μείωσιν τοῦ Στρατοῦ εἰς 40.000 ἄνδρας! Εἰς αὐτά, κύριοι βουλευταί, ὑπάρχουν δύο ἀπαντήσεις. Ἡ κάθε Κυβέρνησις καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ μόνη της τὰ τῆς ἀσφαλείας τῆς χώρας. Καὶ ὅπως, πολὺ ὀρθῶς, ἀνέπτυξε, προχθές, ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων θέμα ἀσφαλείας λόγῳ πολεμικῶν συρράξεων δὲν ὑπάρχει. Ὡς ἐκ τούτου, θὰ εἴμεθα καὶ δικαιολογημένοι καὶ ἀπολύτως ἐν τάξει, ἀπέναντι καὶ τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ τῶν ὑπολοίπων συμμαχικῶν μας ὑποχρεώσεων, ἐὰν ζητήσωμεν τὴν μείωσιν τῆς στρατιωτικῆς μας δυνάμεως. Τὴν τακτικὴν αὐτήν, τὴν ἐφήρμοσαν καὶ ἄλλαι χῶραι ὅπως ἡ Δανία καὶ ἡ Νορβηγία, αἱ ὁποῖαι εἶναι καὶ αὐταὶ μέλη τοῦ ΝΑΤΟ, ἀλλά, αἱ ὁποῖαι πρὸ παντὸς ζητοῦν νὰ κρατήσουν τὸ βιοτικὸν ἐπίπεδον τοῦ πληθυσμοῦ ἀνώτερον ἀπὸ ὅ,τι ἦτο πέρυσι ἢ προπέρυσι καὶ ὡς ἐκ τούτου προβαίνουν εἰς μείωσιν τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν των. Δεύτερον, ἡ Ἑλληνικὴ οἰκονομικὴ πολιτικὴ μπορεῖ νὰ ἐπιτύχῃ μόνον δι’ ἐπενδύσεων τοῦ Δημοσίου, διότι αἱ ἰδιωτικαὶ ἐπενδύσεις εἰς τὴν Ἑλλάδα στρέφονται κυρίως πρὸς ἐπενδύσεις τῆς κατοικίας. Σᾶς εἶναι γνωστὸν ὅτι περίπου 60% τῶν ἰδιωτικῶν ἐπενδύσεων στρέφονται πρὸς τὰς κατοικίας καὶ ὡς ἐκ τούτου αἱ μεγάλαι παραγωγικαὶ ἐπενδύσεις θὰ γίνουν μόνον διὰ μιᾶς πολιτικῆς ἀποταμιεύσεως περισσευμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὡς ἐκ τούτου εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη διὰ τὴν σταθεροποίησιν, καὶ τὴν πρόοδον τῆς Ἑλληνικῆς οἰκονομίας, αἱ στρατιωτικαὶ δαπάναι νὰ περικοποῦν, ἵνα οὕτω ὑπάρξουν περισσεύματα διὰ τὰς ἐπενδύσεις τοῦ Δημοσίου. Εἶναι μαθηματικῶς βεβαιωμένον, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ αὔξησις τοῦ πληθυσμοῦ μὲ τὸν αὐτὸν ρυθμὸν τῶν τελευταίων ἐτῶν, αὔξησις, ἡ ὁποία εἶναι μεγαλυτέρα τῆς αὐξήσεως τῶν παραγωγικῶν ἐπενδύσεων εἶναι μαθηματικῶς, ἐπαναλαμβάνω, βέβαιον, ὅτι ἐντὸς ἐλαχίστων ἐτῶν, τὸ βιοτικὸν ἐπίπεδον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ μειωθῇ σημαντικῶς. Καί, ἐὰν μοῦ ἐπιτρέπεται, νὰ κάμω σύγκρισιν μὲ τὰς ὑπολοίπους Βαλκανικὰς χώρας θὰ διαπιστώσω ὅτι ὁ ρυθμὸς τῶν ἐπενδύσεων τόσον εἰς τὴν Γιουγκοσλαυΐαν, ὅσον καὶ εἰς τὴν Βουλγαρίαν, εἶναι κατὰ πολὺ ἀνώτερος τοῦ ἰδικοῦ μας καί, ἐὰν ποτὲ θέλωμεν τὴν πραγματικήν μας ἀνεξαρτησίαν, ἀνεξαρτησίαν βασιζομένην εἰς μίαν αὐτοτέλειαν τῆς οἰκονομίας μας, τότε ὀφείλει ὁ κρατικὸς προϋπολογισμὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ προβῇ εἰς τὰς ἀπαιτουμένας ἐπενδύσεις καὶ νὰ στηρίξῃ τὴν Ἑλληνικὴν οἰκονομίαν καὶ τῆς δώσῃ τὸν ἐξοπλισμὸν ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ διὰ νὰ ἠμπορεῖ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν παγκόσμιον ἐξέλιξιν, καὶ νὰ τείνῃ πρὸς μίαν σταθερὰν ἄνοδον τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τοῦ λαοῦ μας. Ἐὰν διατηρήσωμεν τὰς στρατιωτικὰς δαπάνας εἰς τὸ ὕψος, ὅπου τὰς διατηροῦμεν σήμερον, ἀναμφισβητήτως τὸ βιοτικὸν ἐπίπεδον θὰ μειωθῇ καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ εἶναι ἐκτεθειμένη ἡ χώρα εἰς ἐσωτερικὰς ταραχάς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐξουδετερώνουν σημαντικῶς τὴν ἀσφάλειαν, τὴν ὁποίαν μᾶς παρέχουν μεγαλύτεραι στρατιωτικαὶ δυνάμεις. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ εἰκών, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ Ἑλληνικὴ οἰκονομία, κατὰ τὸ τελευταῖον τρίμηνον, τὸ τρίμηνον μέχρι τοῦ Μαρτίου, διότι περαιτέρω δὲν ἔχομεν στοιχεῖα, εἶναι εἰκὼν μαρασμοῦ. Αἱ μὲν ἐπενδύσεις τοῦ Δημοσίου κατῆλθον εἰς τὰ 200.000.000 ἔναντι 260.000.000 τῆς αὐτῆς ἐποχῆς τοῦ περασμένου ἔτους. Ὁ δείκτης ἀπασχολήσεως τῶν βιομηχάνων δεικνύει τὸν Μάρτιον 1956 μίαν αὔξησιν τῆς ἀνεργίας κατὰ 2.500 ἀνέργους, ἐν συγκρίσει μὲ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν πέρυσι, καὶ ὅτι χειρότερος εἶναι ὁ δείκτης τῆς ἀπασχολήσεως τοῦ αὐτοῦ Συνδέσμου Βιομηχάνων, δεικνύων μίαν αὔξησιν ἀνέργων κατὰ 800 περίπου ἄνδρας ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Ἰανουαρίου. Πέραν δὲ αὐτοῦ, ὁ δείκτης τῆς παραγωγικότητος, ἄνευ ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας, ἔναντι τῆς περυσινῆς, δεικνύει μίαν κάμψιν περίπου 1½%–2%. Κύριοι βουλευταί, θέλω νὰ κρούσω τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου, διότι ὅπως πολὺ σωστὰ παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος, κ. Μαῦρος, ἡ Κυβέρνησις κινεῖται εἰς τὸν οἰκονομικὸν τομέα ἄνευ οὐδενὸς προγραμματισμοῦ. Ἡ Κυβέρνησις κινεῖται μὲ μίαν πολιτικὴν τυφλήν, ἡ ὁποία θὰ ὁδηγήσῃ ταχέως εἰς ἐντόνους πληθωριστικὰς ἐκδηλώσεις. Καὶ ἐλπίζω ὅτι τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα θὰ μᾶς δώσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν δυνατότητα νὰ συζητήσωμεν τὴν γενικωτέραν της οἰκονομικὴν πολιτικήν. Τὰ σημεῖα δὲν εἶναι εὐοίωνα. Ἡ κατάστασις εἶναι «ραχητικὴ» οἰκονομικῶς καὶ ὁ πληθωρισμὸς εὑρίσκεται, ὄχι πλέον πρὸ τῶν θυρῶν, ἀλλὰ ἐντὸς τῆς Ἑλληνικῆς οἰκονομίας. Πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ὁ ρυθμὸς αὐτός, ἐντὸς τοῦ θέρους, μετὰ τὴν συγκέντρωσιν, ὅπου αἱ χρηματικαὶ ἀπαιτήσεις τῆς οἰκονομίας θὰ εἶναι μεγάλαι, ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν πλέον νὰ συγκρατήσῃ τὴν κατάστασιν. Κύριοι βουλευταί, τὸ μέγα θέμα καὶ τὸ κεντρικὸν θέμα τῆς προτάσεως μομφῆς εἶναι ἡ ἐθνικὴ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις. Διὰ νὰ ἐκτιμήσωμεν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν μίαν ἀναδρομήν. Ἡ πολιτικὴ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ὑπῆρξε, κάποτε, Ἐθνικὴ καὶ διακομματική, καὶ ὑπενθυμίζω ἁπλῶς, ὅτι καὶ ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Βασιλέως Γεωργίου Βʹ, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθη χθὲς ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου, ἡ διεκδίκησις τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Κύπρου ὑπῆρξεν ἀπόλυτος καὶ οὐδεμία διαφωνία μεταξὺ τῶν κομμάτων διεπιστώθη, οὔτε ὡς πρὸς τὸν σκοπόν, ἀλλ’ οὔτε ὡς πρὸς τὴν μέθοδον τῆς διεκδικήσεώς των. Ἐπηκολούθησαν, ὅπως πολὺ ὀρθῶς σᾶς ἀνάπτυξεν, χθὲς ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Φ.Δ.Ε. αἱ κρούσεις τοῦ 1951 καὶ ἡ πολιτικὴ αὐτή, ἐν ἔτει 1951, ἦτο πολιτικὴ ἀπολύτως διακομματική. Ὁ διακομματικὸς χαρακτὴρ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς εἶναι γεγονός, καὶ μόνον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἠγνόει τὴν ὕπαρξίν του, διότι κατὰ τὴν προηγηθεῖσαν συζήτησιν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἡ Κυβέρνησις ἠρώτησε: Τί ἔπραξε τὸ Κέντρον ἐν ἔτει 1951–52; Ἀποδεικνύει καὶ τὸ ἐρώτημα αὐτό, κύριοι βουλευταί, μίαν ἄγνοιαν τῶν φακέλλων ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Διότι, τὸ ὅτι ὑπῆρξε διακομματικὸν τὸ αἴτημα τοῦ 1951, ἐμφαίνεται καὶ ἐκ τοῦ κειμένου τῆς πρώτης προσφυγῆς πρὸς τὸν Ο.Η.Ε. ἡ ὁποία ἔγινεν τὸ 1954. Καὶ ὡς ἐκ τούτου, ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, συνάγεται ὅτι δὲν λαμβάνει καὶ γνῶσιν τῶν φακέλλων διότι εἰς τὴν προσφυγὴν τοῦ 1954 ἀναφέρεται ρητῶς, ὅτι παρὰ τὰ ἐπανειλημμένα διαβήματα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Ἀγγλίαν, διὰ νὰ ἀνοίξῃ συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ὑπῆρξεν ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλίας ἀπόλυτος ἄρνησις. Ἡ πολιτικὴ αὕτη ἐξηκολούθησε μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου 1955. Διὰ νὰ εἴμεθα σαφέστεροι, κύριοι βουλευταί, ὡς πρὸς τὸ αἴτημα καὶ τὴν μέθοδον προωθήσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, εἶναι ἀνάγκη νὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς: Ὅταν προσεφεύγομεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, προσεφεύγομεν διὰ τὴν ἄμεσον ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, διότι ἡ θεωρητικὴ ἀναγνώρισις τῆς αὐτοδιαθέσεως ὑπάρχει, ὅπως ἐμφαίνεται ἀπὸ τὰ κείμενα καὶ εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ Πότομακ καὶ εἰς τὴν διακήρυξιν τοῦ Εἰρηνικοῦ ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν Καταστατικὸν Χάρτην τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἄρα ὅταν προσεφεύγομεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, προσεφεύγομεν διὰ νὰ ζητήσωμεν τὴν ἄμεσον ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας, ἐτέθη τὸ πρῶτον, εἰς μίαν διακομματικὴν σύσκεψιν τὸν Αὔγουστον τοῦ 1955, πρὸ τῆς διασκέψεως τοῦ Λονδίνου. Δηλαδὴ τὸ αἴτημα τῆς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας δὲν εἶναι αἴτημα ὡς πρὸς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα ἐν γένει, δὲν εἶναι αἴτημα, τὸ ὁποῖον προβάλλεται εἰς ὁλόκληρον τὸν κόσμον, ἀλλ’ εἶναι αἴτημα τὸ ὁποῖον μετεχειρίζετο ἡ Ἑλλὰς εἰς τὰς Ἑλληνοαγγλικὰς διαπραγματεύσεις. Τὸ Ἑλληνικὸν αἴτημα παραμένει καὶ εἶναι ἡ ἄμεσος αὐτοδιάθεσις καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον προσφεύγομεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ἡ εὔλογος καὶ τακτὴ προθεσμία ὑπῆρξεν ὁδηγία τοῦ πολιτικοῦ κόσμου πρὸς τὸν τότε κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ νὰ διαπραγματευθῇ εἰς τὴν τριμερῆ τὰ θέματα τῆς Κύπρου. Ἄρα βασική, πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Κυπριακὸν θέμα εἶναι ἡ ἄμεσος αὐτοδιάθεσις. Θ’ ἀποδείξω ἀλλὰ νομίζω ὅτι οἱ περισσότερον ἐξ ὑμῶν ἔχουν πεισθῆ περὶ αὐτῶν ἀπὸ τὴν τελευταίαν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ἀγόρευσίν μου, ὅτι τὸ αἴτημα αὐτὸ τῆς ἀμέσου αὐτοδιαθέσεως, ἀλλὰ καὶ τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας εἰς τὰς Ἑλληνοαγγλικὰς διαπραγματεύσεις εἶχεν ἐγκαταλειφθῆ ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τῆς 6ης Ὀκτωβρίου. Ἐμφανίζεται, ἡ Κυπριακὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τῆς 6 Ὀκτωβρίου καὶ πέραν, πολιτικὴ στενῶς κομματικὴ διότι διεσπάσθη ἡ ἑνότης τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ὡς πρὸς τὸ αἴτημα διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου— καὶ δὲν εἶναι μόνον στενῶς κομματική, ἀλλὰ καὶ στενῶς προσποιητὴ— ἡ Κυβέρνησις, καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν, ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου μέχρι καὶ σήμερον ἐξακολουθεῖ νὰ λέγῃ, ὅτι ζητεῖ τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μᾶς εἶπεν, ὅτι ὑπῆρχον τρεῖς δυνατότητες, ὅταν ἀνῆλθεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἐξουσίαν. Νομίζω, ὅτι δὲν ἐφήρμοσεν οὐδεμίαν ἐκ τῶν τριῶν. Διότι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῆς ἀκολούθου διαπιστώσεως. Ἐὰν προβῶμεν εἰς μίαν σύγκρισιν, τῆς καταστάσεως τὴν ὁποίαν παρέλαβεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν 6ην Ὀκτωβρίου καὶ τῆς διπλωματικῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα σήμερον, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ πολιτικὴ τοῦ συμβιβασμοῦ, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν τελευταίων 8 μηνῶν, ἔφερε τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα: Τὸ μὲν «κάποτε» τῆς συνδιασκέψεως τοῦ Λονδίνου, μετεβλήθη πάλιν, εἰς «οὐδέποτε». Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἢ μᾶλλον σᾶς παραπέμπω εἰς τὴν τελευταίαν συζήτησιν τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων, ὅπου, τὸ σύνολον σχεδὸν τῶν συντηρητικῶν ρητόρων, ἐδήλωσεν σαφῶς, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ μεταβάλῃ πολιτικήν. Δὲν δεχόμεθα—ἐτόνισαν οὗτοι— οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν, ὡς πρὸς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Καὶ ἡ πολιτικὴ αὐτὴ εἶναι ἀπολύτως εὐθυγραμμισμένη μὲ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Μπάτλερ πρὸ μηνός, εἰς τὸ συνέδριον τῶν συντηρητικῶν καὶ μὲ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Λένοξ Μπόϋντ εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων ἀκόμη δὲ καὶ μὲ τὰς σημερινὰς δηλώσεις τόσον τοῦ κ. Λένοξ Μπόϋντ ὅσον καὶ τοῦ κ. Σέργουϊντ Λόϋντ. Δηλαδὴ ἐνῷ παρέλαβεν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν κατάστασιν μὲ ἕνα «κάποτε» τὴν ἔφερε, διὰ τῆς πολιτικῆς τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ τῶν ὑποσχέσεων εἰς τὸ «οὐδέποτε» ἀπὸ ὅπου εἶχεν ἐκκινήσει. Δεύτερον, ὁ κ. ὑπουργὸς μετεχειρίσθη τὸ στρατηγικὸν ἐπιχείρημα. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω ὀλίγον λεπτομερέστερον τί ἐννοεῖ ὁ κ. ὑπουργός. Ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς λέγει τὸ ἑξῆς: Ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον σήμερον εἴμεθα πιστοὶ ἐκτελεσταὶ τῶν συμμαχικῶν μας ὑποχρεώσεων, ἀτονεῖ τὸ ἐπιχείρημα τῆς Ἀγγλικῆς πολιτικῆς ὅτι ἡ Κύπρος εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὸ δυτικὸν στρατηγικὸν συγκρότημα καὶ ὡς ἐκ τούτου χρειαζόμεθα νὰ ἀνήκῃ καὶ ἡ Κύπρος εἰς χώραν, ἡ ὁποία ἐκτελεῖ πιστῶς τὰς συμμαχικὰς της ὑποχρεώσεις. Ἀλλὰ ὁ κ. ὑπουργὸς σφάλλει καὶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον. Διότι παρὰ τὴν τυφλὴν πολιτικήν, τὴν στενῶς Νατοϊκὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ στρατηγικὸν ἐπιχείρημα τῆς Ἀγγλίας ἐπανῆλθεν ἰσχυρότερον παρὰ ποτὲ κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν τελευταίων συζητήσεων εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων καὶ ὑπογραμμίζεται σήμερον σαφῶς εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἀποικιῶν, ὡς καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μ. Βρεταννίας. Τρίτον, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μᾶς εἶπεν ὅτι ἠκολούθησε τὴν ὁδὸν τῶν διαπραγματεύσεων Μακαρίου– Ἀγγλίας, διὰ νὰ ἀποφύγῃ τοῦ λοιποῦ τὸν Τουρκικὸν παράγοντα. Καὶ ἀναμφισβητήτως, θὰ ἐνθυμῆσθε, σᾶς ἀνέγνωσα μέρος τῶν πρακτικῶν τῆς συσκέψεως ἐκείνης τῆς 15ης Ὀκτωβρίου, ὅπου ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐξηγῶν τὴν πολιτικήν του ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὰς ἀνωτάτας ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου του, λέγει τὰ ἑξῆς: «Πρέπει νὰ ἀρχίσουν διαπραγματεύσεις Μακαρίου–Χάρντιγκ. Δὲν πρέπει νὰ κλείσωμεν τὴν θύραν τῶν διαπραγματεύσεων αὐτῶν». Καὶ ταῦτα παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι εἶχον ἤδη ἀπορριφθῆ ἀπὸ τὸν Χάρντιγκ, αἱ προτάσεις τοῦ Μακαρίου τῆς 4ης Ὀκτωβρίου καὶ εἶχον ἐπίσης ἀπορριφθῆ ἀπὸ τὸν Μακάριον αἱ προτάσεις τοῦ Χάρντιγκ. Καὶ ἐπεκαλεῖτο ὁ κ. Θεοτόκης ὑπὲρ τῆς ἀπόψεώς του τρεῖς λόγους: Πρῶτον, διότι θὰ εἶναι ἐντὸς τῆς πολιτικῆς μας γραμμῆς νὰ ἀποκλείσωμεν τὸν Τουρκικὸν παράγοντα, δεύτερον διότι εἶναι πλέον εὔπεπτον διὰ τὴν Ἀγγλικὴν πολιτικὴν νὰ ὑπάρχῃ μία διαπραγμάτευσις ἐντὸς τῆς Κοινοπολιτείας καί, τρίτον, διὰ λόγους ἐκλογικῆς σκοπιμότητος νὰ δώσωμεν εἰς τὸν Μακάριον τὴν πρωτοβουλίαν καὶ νὰ πάρωμεν τὸν ρόλον ἁπλῶς τοῦ συμπαραστάτου. Ἄρα, ἐπεζήτει πρῶτον, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἐξουδετερώσῃ τὸν Τουρκικὸν παράγοντα. Τὸ ἀποτέλεσμα ἦταν ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον. Ἐὰν διαβάσετε, κ. βουλευταί, τὰ πρακτικὰ τῶν τελευταίων συζητήσεων τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων, θὰ ἰδῆτε ὅτι τὸ ἐνδιαφέρον τῶν Ἄγγλων, τῶν Ἄγγλων συντηρητικῶν, δὲν στρέφεται τόσον πρὸς τὴν Τουρκικὴν μειονότητα εἰς τὴν Κύπρον, ἀλλὰ ὑπογραμμίζει τὴν σημασίαν, τὴν στρατηγικὴν σημασίαν τῆς Κύπρου διὰ τὴν Τουρκίαν. Δηλαδή, ἐνῷ ὑπάρχει ἕνας διπλωματικὸς παράγων Τουρκικὸς κατὰ τὴν διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, σήμερον ὑπάρχει καὶ διπλωματικὸς ἀλλὰ καὶ στρατηγικός. Ἀλλὰ καὶ δεύτερον, κατὰ τὴν ὀκταμηνίαν αὐτήν, ἀπὸ τὴν 6ην Ὀκτωβρίου, ὄχι μόνον βλέπομεν μίαν ὑπογράμμισιν αὐτοῦ τοῦ Τουρκικοῦ παράγοντος ἐκ μέρους τῶν Ἄγγλων, ἀλλὰ διαπιστοῦμεν ὅτι αἱ ἐπιδιώξεις τῆς Τουρκίας εὑρίσκουν καλὴν ἀπήχησιν εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἀλλὰ καὶ ἔτι χειρότερον, ἀναγνωρίζεται ὁ κυριαρχικὸς ρόλος τῆς Τουρκικῆς πολιτικῆς ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ ἀπὸ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας. Τώρα ἀκόμη, ἐμφανίζεται ὑπὲρ τῶν Τούρκων τὸ πρωτοφανὲς ἐπιχείρημα τῆς ὁμοιογενείας. Διακηρύσσει ἡ Ἀγγλικὴ πολιτική, ὅτι ἡ αὐτοδιάθεσις συμβιβάζεται μόνον εἰς χώραν μὲ ὁμοιογενῆ πληθυσμόν, δηλαδή, ἐὰν καὶ ὅπου ὁ πληθυσμὸς δὲν εἶναι φυλετικῶς ὁμοιογενής, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ ἐκεῖ θέμα αὐτοδιαθέσεως, διότι αὐτοδιάθεσις θὰ ἐσήμαινεν εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τὴν καταδυνάστευσιν τὴν φυλετικὴν καταδυνάστευσιν τῆς μειοψηφίας ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως δὲν εἶχε προβλεφθῆ κατὰ τὴν διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου. Αὐτά, ὡς πρὸς τὸν Τουρκικὸν παράγοντα. Πέραν τούτου τὴν 6ην Ὀκτωβρίου, ὁ Μακάριος ἦτο ἐλεύθερος. Σήμερον ὁ Μακάριος εἶναι ἐκτοπισμένος. Περαιτέρω ἡ τρομοκρατία εἰς τὴν Νῆσον ἔχει αὐξηθῆ κατὰ πολὺ καὶ ἔχουν ἐκτελεσθῆ οἱ δύο πατριῶται Καραολῆς καὶ Δημητρίου. Καὶ ἐδῶ ὀφείλω νὰ κάμω μίαν παρένθεσιν, κ. βουλευταί. Καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν 4 ἡμερῶν ποὺ συνεζητεῖτο τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, δὲν ᾐσθάνθη ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν ἀνάγκην νὰ μᾶς ἀποδείξῃ, πῶς εἶναι δυνατόν, νὰ ἔχουν ἐκτελεσθῆ ὁ Καραολῆς καὶ ὁ Δημητρίου καὶ πῶς εἶναι δυνατόν, ἐνῶ ἔκαμε θετικὰς προτάσεις ἀμνηστίας, διὰ παράβασιν ἐκτάκτων μέτρων ὁ Χάρντιγκ κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν τοῦ Φεβρουαρίου μὲ τὸν Μακάριον, πῶς ἐξετέλεσε τὸν Δημητρίου, ὁ ὁποῖος, ἐὰν αἱ προτάσεις αὗται ἐγένοντο δεκταί, θὰ ἦτο ἀναμφισβητήτως καταδικασμένος ἁπλῶς εἰς φυλάκισιν, διότι ἡ παράβασις τοῦ Δημητρίου τιμωρεῖται διὰ θανάτου μόνον βάσει τῶν ἐκτάκτων μέτρων, τὰ ὁποῖα προεκηρύχθησαν εἰς τὴν Νῆσον καὶ οὐχὶ βάσει τῆς κοινῆς νομοθεσίας. Καὶ θὰ παρεκάλουν, τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ νὰ μὴ δευτερολογήσῃ, νὰ μᾶς δώσῃ τώρα ἐξηγήσεις, πῶς εἶναι δυνατόν, μὲ τόσας ἐπαφάς, μὲ τόσην καλλιέργειαν ἀτμοσφαίρας, ὅπως σᾶς ἀνέπτυξα κατὰ τὸν τελευταῖον λόγον μου, νὰ μὴ ἔχῃ ἀποσπάσει ἀπὸ τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑπόσχεσιν διὰ τὴ μὴ ἐκτέλεσιν τῶν Καραολῆ καὶ Δημητρίου. Ἐὰν θέλῃ ὁ κ. ὑπουργός, διότι ἡ κατηγορία θὰ ἦτο πολὺ βαρεῖα ἂν ἤθελα νὰ τὸν κατηγορήσω χωρὶς νὰ τὸν ἀκούσω, ἂς μᾶς ἐξηγήσῃ, ποῖα ἦσαν τὰ μέσα ἢ τὰ διαβήματα εἰς τὰ ὁποῖα προέβη διὰ νὰ σώσῃ τὰ κεφάλια τῶν δύο αὐτῶν ἀγωνιστῶν. Βλέπω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν θέλει νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ.

§15Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§16Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Θὰ μὲ ἀναγκάσετε νὰ δευτερολογήσω.

§17Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἐμποδίσω νὰ δευτερολογήσετε, ἐὰν θέλετε. Θὰ σᾶς διαδεχθῶ ἀμέσως εἰς τὸ βῆμα.

§18Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ὡς ἐκ τούτου, μεταξὺ τῆς σημερινῆς ἡμέρας καὶ τοῦ Ὀκτωβρίου 1955 δὲν ἠκολουθήθη πελιτική, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ἐπέτρεπε νὰ κερδίσωμεν πολύτιμον χρόνον. Τοὐναντίον, ἀπωλέσθη πολύτιμος χρόνος, καὶ ἀπωλέσθη πολύτιμος χρόνος, διότι ἡ διπλωματική μας θέσις εἶναι χειροτέρα τώρα—ἐννοῶ ὡς πρὸς τὸ Κυπριακόν—ἀπὸ ὅ,τι τὴν παρέλαβεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ πολιτικὴ αὐτή, κύριοι βουλευταί, στηρίζεται εἰς μίαν ἐπιχειρηματολογίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ ὁποία προσεπάθησε νὰ φέρῃ καὶ σύγχυσιν εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μᾶς εἶπε: Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Κυβέρνησις ἐθνικῆς ἑνότητος ἢ μία κοινὴ γραμμὴ εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ἢ ἔστω εἰς τὴν ἐξωτερικὴν διὰ τὸ Κυπριακὸν θέμα, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν τόσαι διαφωνίαι μεταξὺ τῶν κομμάτων καὶ δὲν ὑπάρχει αὐτὴν τὴν στιγμὴν μία πλειοψηφία —εἰς τὰς λαϊκὰς ψήφους προφανῶς ἐννοεῖ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν—τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διότι ἡ πλειοψηφία δὲν εἶναι ἀριθμητικὴ ἀλλὰ εἶναι πολιτική. Κύριοι βουλευταί, τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἕνα εὐφυὲς σόφισμα καὶ τὸ ἐσημειώσαμεν πολὺ εὐχαρίστως, δὲν εὐσταθεῖ διότι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶχε καλέσει Συμβούλιον τοῦ Στέμματος ὅπως ἐπανειλημμένως ἐζητήθη καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἀλλὰ καὶ μετὰ τὰς ἐκλογάς, θὰ εἶχε διαπιστωθῆ, ὅτι ἐπὶ τοῦ αἰτήματος τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου δὲν θὰ ὑπῆρχεν οὐδεμία διαφωνία, εἶμαι δὲ βέβαιος περαιτέρω ὅτι δὲν θὰ ὑπῆρχε διαφωνία καὶ ὡς πρὸς τὰ μέσα τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπε νὰ μεταχειρισθῶμεν, διὰ νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου. Διότι, ἂν τοῦτο καταστῇ ἀναγκαῖον, εἶμαι βέβαιος ὅτι οὐδεμία πτέρυξ ἐντὸς τῆς Βουλῆς, δὲν θὰ ἐδέχετο νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὴν θέσιν μας ἐντὸς τοῦ ΝΑΤΟ διὰ νὰ κερδίσωμεν ἢ νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων. Δὲν ὑπάρχει διαφωνία ἴσως ἐπὶ τῆς γενικωτέρας ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἀλλὰ εἰς οἱονδήποτε συμβιβασμὸν πολιτικὸν ἢ κυβερνητικόν, αἱ διαφωνίαι αὗται παραμερίζονται καὶ παραμένει ἕνας ὁ σκοπὸς καὶ συγκεκριμένα τὰ μέσα. Ὡς ἐκ τούτου τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ὑπάρχουν ἐδῶ ἀποχρώσεις ἐξωτερικῆς πολιτικῆς αἱ ὁποῖαι ἐμποδίζουν σήμερα τὴν τυπικὴν διεκδίκησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως ὅτι μόνον καθ’ ἑαυτήν, ἀλλὰ διὰ κοινῶν μέσων εἶναι ἀπολύτως ἐσφαλμένα. Καὶ ἐδῶ ὑποπίπτει, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς μίαν σύγχυσιν. Ὁ κ. ὑπουργὸς διῄρεσε τὰς πτέρυγας τῆς Βουλῆς, ἀναλόγως τοῦ σεβασμοῦ τῶν συμμαχικῶν μας ὑποχρεώσεων. Ὁ σεβασμὸς αὐτὸς νομίζω εἶναι ἀπόλυτος. Οὐδεὶς αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀμφισβητεῖ τὸ κῦρος τῶν συμμαχικῶν μας δεσμεύσεων. Ἀλλὰ τὸ λάθος, τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι ὅτι περιορίζεται στενῶς, εἰς τὰς συμμαχικάς μας ὑποχρεώσεις. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, θεωρεῖ ὅτι ἐκπλήρωσις τῶν ὑποχρεώσεών μας ἐντὸς τοῦ ΝΑΤΟ εἶναι ἀποκλειστικὸς καὶ μόνον σκοπὸς τῆς Ἑλληνικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Τοῦτο δὲ ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰς περισσοτέρας δυνάμεις τοῦ ΝΑΤΟ, διότι καὶ ἡ Γαλλία ἡ ὁποία σήμερον ἔχει μίαν ἐμπλοκὴν εἰς τὴν Ἀλγερίαν, παραβιάζει τὰς ὑποχρεώσεις της πρὸς τὸ ΝΑΤΟ, καὶ στέλλει τὸν στρατόν της εἰς τὴν Ἀλγερίαν. Ἡ Ἰσλανδία παρὰ τὰς δεσμεύσεις εἰς τὸ ΝΑΤΟ, ζητεῖ τὴν κατάργησιν τῶν ξένων βάσεων τοῦτ’ αὐτὸ ἔπραξε καὶ ἡ Δανία. Ἡ Νορβηγία προσκαλεῖ τὸν Μπουλγκάνιν καὶ τὸν Κροῦστσεφ εἰς ἐπίσκεψιν φιλικήν. Θέλω νὰ εἴπω τοῦτο, κ. βουλευταί: Νὰ εἶσαι συνεπὴς πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις πρὸς τὸ ΝΑΤΟ ἀπὸ τὸ νὰ θεωρῇς ὡς ἀποκλειστικὸν σκοπὸν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῶν, ὑπάρχει μία τεραστία διαφορά. Ὅταν ζητοῦμεν ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀνεξάρτητον πολιτικήν, δὲν ζητοῦμεν παράβασιν τῶν ὑποχρεώσεών μας, ζητοῦμεν αἱ ὑποχρεώσεις μας αὐταὶ νὰ ἐκπληροῦνται κατὰ τρόπον ὥστε ἡ περαιτέρω διάρκεια τοῦ διπλωματικοῦ μας ὁρίζοντος νὰ εἶναι δυνατή. Καὶ τὸν παραπέμπω εἰς τὰς τελευταίας δηλώσεις τοῦ Ἄγγλου Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν ἐπίσκεψιν τοῦ Μπουλγκάνιν καὶ Κροῦστσεφ, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσεν ὅτι ἀναμφισβητήτως ἀναγνωρίζομεν καὶ ἐμμένομεν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ ΝΑΤΟ, ἀλλὰ ἡ ἀγγλικὴ πολιτικὴ δὲν εἶναι μόνον ΝΑΤΟ, ἐνῶ ἡ Ἑλληνικὴ πολιτικὴ εἶναι μόνον ΝΑΤΟ καὶ ὄχι μόνον εἶναι Νατοϊκὴ ἀλλὰ καὶ ἀκολουθεῖ μόνον τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας ἐντὸς τοῦ ΝΑΤΟ, δηλαδή, ἐν περιπτώσει διαφωνίας ἐφ’ οἱουδήποτε θέματος ἐντὸς τοῦ ΝΑΤΟ, ἡ Ἑλλὰς θὰ ταχθῇ ἀναμφισβητήτως μὲ τὸ μέρος τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν. Ἡ πολιτική μας εἶναι Ἀμερικανονατικὴ καὶ πέραν τούτου οὐδέν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Κύριοι βουλευταί, θὰ ἦτο περαιτέρω σκόπιμον νὰ κάμωμεν μίαν ἀνάλυσιν τῆς Ἀγγλικῆς τακτικῆς διὰ νὰ ἐξεύρωμεν τὰ μέσα πρὸς ἀντιμετώπισίν της. Ἡ Ἀγγλικὴ τακτικὴ ἔχει τὰ ἑξῆς χαρακτηριστικὰ σημεῖα αὐτὴν τὴν στιγμήν. Πρῶτον, προσπαθεῖ νὰ ἐπιτύχῃ πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εὐτυχῶς δὲν ἐπέτυχε μέχρι τοῦδε, τὴν διάσπασιν τοῦ ἀπελευθερωτικοῦ ἀγῶνος, διότι ἄνευ τῆς διασπάσεως τοῦ ἀπελευθερωτικοῦ ἀγῶνος εἶναι ἀδύνατος ἡ καταστολή του. Εὐτυχῶς, ἐπαναλαμβάνω, μέχρι τοῦδε δὲν τὸ ἐπέτυχε. Δεύτερον, θὰ προσπαθήσῃ νὰ δώσῃ εἰς τοὺς Κυπρίους μίαν ἀπογοήτευσιν, ἐμφανίζουσα διὰ τῆς προπαγάνδας της φανερᾶς καὶ ψιθυριστῆς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐνδιαφέρεται διὰ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, ἀλλὰ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα εἶναι ἕνα ποδόσφαιρον μεταξὺ τῶν Ἑλληνικῶν πολιτικῶν κομμάτων. Τρίτον, θὰ προσπαθήσῃ νὰ δημιουργήσῃ τὴν ἐντύπωσιν καὶ τὴν ἐδημιούργησε, διότι ὑπάρχει ἄριστον ἔδαφος ἐκμεταλλεύσεως, ὅτι μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν σέβεται τὴν ρητὴν ἐπιθυμίαν τῶν Κυπρίων, ἐπιθυμίαν νὰ ἀπομακρυνθῇ τῆς Κυβερνήσεως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν ἐνδιαφέρεται διὰ τὸν ἀγῶνα τῶν Κυπρίων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Κύριοι βουλευταί, ἡ αἴτησις αὐτὴ τῶν Κυπρίων μετεβιβάσθη, ὅπως ἀπεδείξαμεν κατὰ τὴν τελευταίαν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ συζήτησιν εἰς τὴν Βουλήν, ρητῶς καὶ ἐπισήμως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τὸν Μακάριον. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ πληροφορήσω τὸ Σῶμα σήμερον, ὅτι ὑπάρχει ἤδη ἐν Ἀθήναις πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ μεταδώσῃ ἐκ νέου τὴν αἴτησιν κατὰ τὸν πλέον ἐπίσημον τρόπον. Ἄρα ἐφ’ ὅσον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπιμένει εἰς τὸ νὰ παραμένῃ εἰς τὴν θέσιν του, εἶναι φυσικὸν ὅτι παίζει τὸ παιχνίδι τῆς δημιουργίας μιᾶς ἡττοπαθείας εἰς τοὺς ἀγωνιστὰς τῆς Κύπρου. Ἡ τακτικὴ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἑλλάδα θὰ εἶναι πάλιν νὰ διχάσῃ τὴν κοινὴν γνώμην καὶ δὲν εἶναι συμπτωματικαί, κύριοι βουλευταί, αἱ ἀδιάλλακτοι δηλώσεις τῶν τελευταίων ἡμερῶν, τῶν μελῶν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, αἱ συμπίπτουσαι μὲ τὰς συζητήσεις τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν. Τί πρέπει νὰ κάμωμεν διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν κατάστασιν αὐτήν; Ἀφ’ ἑνὸς μὲν πρέπει νὰ ξεκαθαρίσωμεν τὴν θέσιν μας ἔναντι τοῦ βασικοῦ αἰτήματος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Αὐτοδιάθεσις ὑπάρχει μία καὶ ἄμεσος. Ἡ εὔλογος καὶ τακτὴ προθεσμία εἶναι ὅπλον ἔναντι τῶν Ἄγγλων εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τὰς Ἑλληνοαγγλικάς. Ἡμεῖς ὀφείλομεν ὡς Βουλὴ καὶ ὡς Ἑλληνικὸς λαὸς, νὰ ζητήσωμεν τὴν ἄμεσον αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Δεύτερον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκολουθήσῃ πλέον ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς Ἑλληνοαγγλικὰς διαπραγματεύσεις, ἐὰν ποτὲ γίνουν, ἄλλην ὁδόν, πλὴν τῆς ὁδοῦ τοῦ MINIMUM προγράμματος, τὸ ὁποῖον καθωρίσθη ἀπὸ τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα τῆς Ἀγγλίας, διότι ὅπως, καὶ πολὺ ὀρθῶς ἀνέφερεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων θὰ εἶναι ὀξύμωρον σχῆμα, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ζητῇ ἀπὸ τὴν Ἀγγλικὴν ὀλιγώτερα ἀπ’ ὅ,τι ζητεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις, εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει περίπου τὰ 45–47% τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ. Τρίτον, πρέπει νὰ διακοποῦν, πάσῃ θυσίᾳ αἱ διαπραγματεύσεις μὲ τὴν Ἀγγλίαν, ὡς πρὸς τὸ Κυπριακόν. Ἡ Κυβέρνησις ἐπανειλημμένως ἐδήλωσεν, ὅτι ἐσταμάτησε πᾶσαν ἐπαφὴν καὶ τελευταίως τὸ ἐδήλωσε μετὰ τὴν ἐκτόπισιν τοῦ Μακαρίου, τὸ ἐδήλωσεν ἐκ νέου καὶ μετὰ τὸν ἀπαγχονισμὸν τῶν Καραολῆ καὶ Δημητρίου. Δυστυχῶς, δημοσιογραφικαὶ πληροφορίαι, πολὺ καλῆς πηγῆς, ἀναφέρουν, ὅτι αὐτὰς τὰς ἡμέρας, ἴσως χθὲς καὶ προχθές, ἐπανήρχισαν συνομιλίαι γύρω ἀπὸ τὸ Κυπριακόν, μὲ βάσιν τὴν ἐξεύρεσιν ἑνὸς συμβιβασμοῦ. Τέταρτον, ὀφείλομεν νὰ ἐνισχύσωμεν μὲ πᾶν μέσον τὸν ἀγῶνα τῶν Κυπρίων. Κύριοι βουλευταί, ἡ Ἑλλὰς ἔχει μίαν μακρὰν παράδοσιν ἐνισχύσεως ἀπελευθερωτικῶν κινημάτων τοῦ ἀλυτρώτου Ἑλληνισμοῦ. Φοβοῦμαι πολύ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εὑρίσκεται εἰς τὸ ὕψος τῆς παραδόσεως αὐτῆς καὶ θὰ ἠθέλαμεν νὰ ἐνισχύσῃ πολὺ περισσότερον τὸν ἀγῶνα τῶν Κυπρίων. Πέμπτον, ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν πολιτικὴν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ ὄχι πολιτικὴν προσανατολισμοῦ μόνον πρὸς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας. Ὅταν λέγωμεν πολιτικὴν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἐννοοῦμεν, ὅτι θὰ πρέπει νὰ προσεγγίσωμεν πρὸς ὅλα τὰ Ἔθνη ἐκεῖνα, ποὺ θέλουν νὰ μᾶς βοηθήσουν. Θὰ προσεγγίσωμεν πρὸς τὴν πολιτικὴν τῶν Ἀραβικῶν Κρατῶν, θὰ στραφῶμεν πρὸς τὴν πολιτικὴν τῶν Ἀσιατικῶν Κρατῶν. Καὶ ναὶ μὲν ἡ Κυβέρνησις λέγει ὅτι εἶναι σύμφωνος νὰ διευρύνῃ τὸν διπλωματικόν της ὁρίζοντα, ἀλλὰ τὶ ἐν τῇ οὐσίᾳ πράττει; Τὸ ἐπεισόδιον τοῦ Λιβανέζου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν σᾶς εἶναι γνωστόν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐλησμόνησε χθὲς —δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω πάλιν κείμενα— ὅτι εἰδοποιήθη ἀπὸ τὸν ἐν Λιβάνῳ πρεσβευτήν μας περὶ τῆς ἀφίξεως τοῦ Λιβανέζου ὑπουργοῦ εἰς Ἀθήνας. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν δὲν σᾶς δεικνύουν αἱ ὑπηρεσίαι τὰ τηλεγραφήματα, κ. ὑπουργέ, πάντως τὸ Ὑπουργεῖον ἔλαβε τοιοῦτον τηλεγράφημα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Δεύτερον, ὑπάρχει καὶ ὑπῆρχε μία σαφὴς διχογνωμία μεταξὺ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ ὑπουργοῦ κ. Κασιμάτη κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ταξειδίου τοῦ τελευταίου εἰς τὰς Ἀραβικὰς χώρας. Διότι δὲν στέλλει μία Κυβέρνησις ἕνα ὑπουργὸν καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν εἶναι ἀποφασισμένη νὰ προβῇ εἰς παρομοίας χειρονομίας καὶ φαντάζομαι ὅτι ὁ κ. Κασιμάτης νὰ ἤθελε νὰ κάμῃ διπλωματικὸν τουρισμόν. Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω συγκεκριμένον τηλεγράφημα —διὰ νὰ μὴ διαταράξωμεν περισσότερον τὰς σχέσεις μας μὲ τὰς Ἀραβικὰς χώρας.— Ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, ὅτι ὅταν ὁ κ. Κασιμάτης προέτεινε ὡρισμένα συγκεκριμένα μέτρα —βλέπετε πόσον προσεκτικὸς εἶμαι διότι πρόκειται περὶ τῆς διευρύνσεως τῆς πολιτικῆς,— ὅταν προέτεινεν ὡρισμένα συγκεκριμένα μέτρα, δὲν ἔλαβεν ἀπάντησιν ἢ μᾶλλον ἔλαβεν ἀρνητικὴν ἀπάντησιν ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ ἐπανέρχομαι, κύριοι βουλευταί, ὑποστηρίζων ὅτι ὅταν λέγωμεν πολιτικὴν τοῦ ΟΗΕ, ἐννοοῦμεν πολιτικὴν πρὸς ὅλας τὰς κατευθύνσεις. Διότι πραγματικῶς ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς παρατάξεως αὐτῆς καὶ τῆς παρατάξεως τῆς Συμπολιτεύσεως, εἶναι ὅτι ἡ παράταξίς μας δὲν ἔχει ψυχώσεις καὶ φοβίας εἰς τὸν ἐξωτερικὸν τομέα. Ἡμεῖς εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ συναλλαγῶμεν καὶ νὰ ζητήσωμεν τὴν βοήθειαν οἱουδήποτε Κράτους, βοήθειαν πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν ἠθικῶν συμφερόντων. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ αὐτῆς τῆς παρατάξεως καὶ ἐκείνης, εἶναι ὅτι, ἐνῷ ἡμεῖς πραγματικῶς θέλομεν νὰ κινούμεθα ἐλευθέρως ἐντὸς τοῦ συνόλου τοῦ Ο.Η.Ε., ἡ Κυβερνητικὴ παράταξις εἶναι προσηλωμένη μονοπλεύρως πρὸς τὴν Ἀμερικανικὴν πολιτικὴν ἐντὸς τῶν Η. Ε. Ἐδιαβάσαμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι κατὰ τὴν σύσκεψιν τῶν πρεσβευτῶν — καὶ ἐδῶ δὲν θὰ σᾶς ἀναγνώσω κείμενα— ἀπεφασίσθη ὅπως ἡ διεκδίκησις τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν Κυπρίων ἀκολουθήσῃ πιστῶς τὰς συμβουλὰς τῶν Η. Π. Ἀμερικῆς. Ἡ πολιτικὴ αὑτὴ εἶναι ἀπολύτως ἐσφαλμένη. Πρῶτον, διότι τὸ Κυπριακὸν ζήτημα δὲν εἶναι μόνον ἀγγλοελληνικόν, ἀλλὰ λόγῳ τῶν γενικωτέρων ἀντιθέσεων τῶν ὑπαρχουσῶν εἰς τὸν χῶρον τῆς Μ. Ἀνατολῆς, εἶναι καὶ ζήτημα ἀγγλοαμερικανικόν. Ὑπάρχουν ἐπὶ τῆς στρατηγικῆς τῆς Μέσης Ἀνατολῆς βαθεῖαι ἀντιθέσεις ἀγγλοαμερικανικαὶ καὶ οὕτω πως ἀκολουθοῦντες μονοπλεύρως μίαν πολιτικὴν προσηλώσεως πρὸς τὰς Η.Π. τῆς Ἀμερικῆς, ἐπιβαρύνομεν τὴν θέσιν μας διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων. Δεύτερον, ἡ μονόπλευρος αὐτὴ προσήλωσις θὰ ἀποξενώσῃ ἀπὸ ἡμᾶς τὰς ἀντιαποικιακὰς δυνάμεις καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶναι πολὺ δυνατὸν ἐνῷ ἔχομεν τὴν φυσικὴν συμπάθειαν αὐτῶν διὰ τὸ αἴτημά μας εἰς τὸν Ο.Η.Ε., θὰ ἀπεξενώσωμεν πολλὰς δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἐδῶ μᾶς ἠκολούθουν, ἐὰν δὲν εἴχομεν αὐτὸν τὸν μονόπλευρον προσανατολισμὸν πρὸς τὰς Η. Π. τῆς Ἀμερικῆς. Καὶ τρίτον, ἀπεδείχθη ὅτι ὁ μονόπλευρος προσανατολισμὸς δὲν μᾶς φέρει ποτὲ τὴν βοήθειαν τῶν Η. Π. τῆς Ἀμερικῆς —ὄχι ὅτι δὲν θέλομεν τὴν βοήθειαν τῶν Η.Π.Α., τὴν θέλομεν καὶ πολὺ μάλιστα, ἀρκεῖ νὰ μᾶς τὴν δώσουν— ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι ἡ μονόπλευρος αὐτὴ προσήλωσις πρὸς τὰς Η. Π. δὲν θὰ ἔχῃ ὡς καρπὸν τὴν πραγματικὴν βοήθειαν ἐκ μέρους αὐτῶν. Περαιτέρω: Ὀφείλομεν νὰ μεταχειρισθῶμεν τὴν θέσιν μας εἰς τὸ Ν.Α.Τ.Ο., ὡς θέσιν «κλειδί» διὰ νὰ ἐκβιάσωμεν ἂν θέλετε μίαν εὐμενεστέραν στάσιν τῶν Νατοϊκῶν δυνάμεων καὶ νὰ ἀναγκάσωμεν τὴν Ἀγγλίαν εἰς ὑποχώρησιν. Οὐδεὶς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτή, ζητεῖ ἀποχώρησιν ἀπὸ τὸ Ν.Α.Τ.Ο. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει βασικὴ ἑνότης. Ἐκεῖ ποὺ διαφωνοῦμεν εἶναι, ὅτι ἐνῷ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν στηρίζει τὴν πολιτικὴν ἐντὸς τοῦ Ν.Α.Τ.Ο. εἰς τὰς ἑκάστοτε Ἀμερικανικὰς κατευθύνσεις, ἡμεῖς ζητοῦμεν διὰ τῆς ἀνεξαρτήτου πολιτικῆς μας ἐντὸς τοῦ Ν.Α.Τ.Ο., νὰ ἐξαναγκάσωμεν τὰς Δυτικὰς δυνάμεις νὰ πάρουν μίαν εὐμενεστέραν θέσιν ἔναντι τῆς χώρας μας. Θὰ ἦτο π.χ. πολὺ εὔκολον εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν θέσιν τοῦ ναυάρχου τῆς Μεσογείου εἰς τοὺς Ἄγγλους, διότι ὡς μέλος τοῦ Ν.Α.Τ.Ο. ἡ Ἑλλὰς καὶ ὡς Μεσογειακὴ δύναμις ποὺ εἶναι ἠμπορεῖ νὰ τὴν ἀμφισβητήσῃ. Καὶ ἔτσι, διὰ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, τοῦ μοχλοῦ ἐντὸς τοῦ Ν.Α.Τ.Ο., θὰ ἐξαναγκάσωμεν τὰς δυνάμεις αὐτὰς νὰ μᾶς βοηθήσουν εἰς τὸ δίκαιον αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν Κυπρίων. Καὶ τελευταῖον, ὀφείλομεν νὰ ἐκκαθαρίσωμεν ἐσωτερικῶς τὴν χώραν ὑπὸ τὰ οἰκονομικὰ συγκροτήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐμπνέονται κατ’ εὐθεῖαν ἀπὸ τὸ Λονδῖνον καὶ τὰ ὁποῖα διὰ τῆς οἰκονομικῆς των δυνάμεως, εἶναι εἰς θέσιν, ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν, νὰ ἐπηρεάσουν καὶ τὴν πολιτικὴν κατάστασιν τῆς χώρας. Ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν τεράστια οἰκονομικὰ συγκροτήματα ἐν Ἑλλάδι, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἀπαλλοτριωθῆ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρξῃ καὶ ἀντίστοιχος ἐπίδρασις ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς ζωῆς. Αὐτὴ πρέπει νὰ εἶναι ἡ πολιτική μας ἔναντι τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι Βουλὴ ἐλεύθερος πρέπει νὰ δέχεται ὅτι αὐτὴ πρέπει νὰ εἶναι ἡ στάσις μας διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν κυρίως τὴν τακτικὴν τῆς διασπάσεως, τὴν ὁποίαν ἐπιχειρεῖ τώρα ἡ Ἀγγλία. Ἐρωτᾶται ὅμως: Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἶναι εἰς θέσιν —καὶ ἂν ἀσπασθῇ ἀκόμη τὴν θέσιν αὐτὴν— νὰ τὴν φέρῃ εἰς πέρας; Ὄχι. Διότι, παρὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατευθύνεται, συνεχῶς, πρὸς συμβιβασμὸν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Καὶ παρὰ τὰς ἀντιρρήσεις του, ὅτι ἐζήτησεν οὐσιαστικὴν ρύθμισιν τοῦ θέματος, τὸν παραπέμπω εἰς τὸ μνημόνιον, τὸ ὁποῖον ἔγραψεν ὁ ἴδιος μετὰ τὴν συνομιλίαν του μὲ τὸν Μὰκ Μίλλαν, ὅτι ἡ συζήτησις περιεστράφη εἰς «φραστικὰς διατυπώσεις». Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε καὶ δὲν θέλει νὰ ρυθμίσῃ τὸ Κυπριακὸν διότι παρῃτήθη τῆς αὐτοδιαθέσεως. Εἶναι σαφὲς ὅτι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν, ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου ἕως τὸν Μάϊον, ἡ Κυβέρνησις παρῃτήθη τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἡ Κυβέρνησις, ἄρα, δὲν ἠμπορεῖ κἂν νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Διότι ἡ ἀπάντησις τῆς Ἀγγλικῆς διπλωματίας θὰ εἶναι ἀκριβῶς ὅτι καὶ διὰ τοῦ ὑπομνήματος τῆς 5ης Δεκεμβρίου, ἀνεγνώρισεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι θεωρητικῶς ἀνεγνωρίσθη ἡ αὐτοδιάθεσις καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ ἄμεσος πραγματοποίησίς της δὲν ἐπιδιώκεται πλέον. Δηλαδή, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ διεκδικήσῃ σήμερον, ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, οἱανδήποτε αὐτοδιάθεσιν εἰς τὸ Κυπριακόν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι εἰς θέσιν οὔτε κἂν νὰ ἐπιτύχῃ συμβιβασμὸν πλέον. Διότι μὲ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔλαβεν, ὅτι ὁ Μακάριος εἶναι ὁ φυσικὸς φορεὺς τῆς διεκδικήσεως καὶ ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἁπλῶς συμπαραστάτης, ἡ Ἑλλὰς στερεῖται βάσεως συνομιλιῶν. Δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ διεκδικήσῃ σήμερον ὅ,τι δήποτε, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει Κυπριακὴ ἐκπροσώπησις. Ἡ πολιτικὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως, εἶναι πολιτικὴ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἡ πολιτικὴ τοῦ συμβιβασμοῦ, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ Ἑλλὰς ἕως σήμερον, δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἐμφάνισίν της εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Οἱ δύο πόλοι τῆς Κυπριακῆς πολιτικῆς, ὅπως πολὺ ὀρθῶς ἀνέπτυξεν ὁ συνάδελφος ἐκ Χανίων κ. Μητσοτάκης, πρέπει νὰ εἶναι ὁ ἀγὼν τῶν Κυπρίων, ὁ ἔνοπλος ἀγὼν τῶν Κυπρίων καί, δεύτερον, ἡ πολιτική μας ἐντὸς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἀλλὰ πολιτικὴ ἀνεξάρτητος ἐντὸς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ ὄχι προσηλωμένη εἰς τὰς ἑκάστοτε κινήσεις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς. Ἡ πολιτικὴ τῆς ὑποδουλώσεως, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, εἶναι ἔτι χειροτέρα ἔναντι τῆς Ἀγγλίας. Σᾶς ἀναφέρω τὸ παράδειγμα τῆς Περσίας, ἡ ὁποία ἐπὶ Μωσαντέκ, ἐξεδίωξεν ἄνευ ἀποζημιώσεως τεράστια οἰκονομικὰ συμφέροντα, ἀπέκτησε τὴν οἰκονομικήν της ἐλευθερίαν καὶ ἐμφανίζεται σήμερον ὡς μία ἐλευθέρα χώρα εἰς τὸ σύμφωνον τῆς Βαγδάτης. Κύριοι βουλευταί, δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω περαιτέρω μὲ τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θέλει τὴν αὐτοδιάθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἡ Κυβέρνησις ὑπῆρξε Κυβέρνησις συμβιβασμοῦ, Κυβέρνησις ἡ ὁποία δὲν ἤθελε ποτὲ νὰ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τὰ κελεύσματα τῶν Ἡν. Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς, Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν ἤθελε ποτὲ νὰ διακόψῃ τὰς σχέσεις της μὲ τὴν Ἀγγλίαν. Καὶ κατὰ περίεργον τρόπον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μᾶς ἐδήλωσεν ὅτι ὑπάρχουν τρεῖς πολιτικαί. Μία πολιτικὴ τῆς ρήξεως, μία πολιτικὴ τῆς ἀποβολῆς καὶ μία πολιτικὴ τῶν ὑπ’ εὐθείας συνομιλιῶν καὶ προσβάσεων μὲ τοὺς Ἄγγλους. Καὶ περιέργως πως ἡ πολιτικὴ τῶν προσβάσεων μᾶς ἔφερεν ἀκριβῶς εἰς τὴν ρῆξιν. Διότι αἱ σχέσεις μὲ τὴν Ἀγγλίαν εἶναι σήμερον αἱ ἀκόλουθοι: Ὁ μὲν Πρεσβευτής μας δὲν ἀνεκλήθη ἐπισήμως ἐκ Λονδίνου, ὅμως ἐξακολουθεῖ νὰ εὑρίσκεται ἐδῶ, ὁ δὲ Ἄγγλος Πρεσβευτὴς εἶναι περιωρισμένος κατ’ οὐσίαν εἰς τὴν Πρεσβείαν ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Δηλαδὴ ἡ πολιτικὴ τῶν προσβάσεων καὶ τῶν συνομιλιῶν ὡδήγησεν ἀκριβῶς ἐκεῖ ὅπου δὲν ἤθελε νὰ φθάσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς τὴν ρῆξιν. Περαιτέρω, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶπεν ὅτι δὲν εἶχε τίποτε ἄλλο νὰ κάμῃ διότι δὲν ὑπῆρξεν ἄλλη δυνατότης παρὰ ἡ συνέχισις τῶν συνομιλιῶν Μακαρίου–Χάρντιγκ. Ἐρωτῶ, τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν εἶχεν ἐκ τῆς ἀποτυχίας τῆς διασκέψεως τοῦ Λονδίνου τὴν δυνατότητα νὰ ἐκμεταλλευθῇ καὶ νὰ ἐξαργυρώσῃ τὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα ἔκαμαν καὶ οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Τοῦρκοι κατὰ τὴν διάσκεψιν αὐτὴν καὶ μὲ τὰ γεγονότα τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ Σμύρνης τῆς 6ης Σεπτεμβρίου; Διότι ἐὰν ἐξέδιδε τὸ Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν τὴν μαύρην βίβλον τῶν γεγονότων αὐτὴν ἀναμφισβητήτως θὰ εἶχε τὴν δυνατότητα νὰ κερδίσῃ ἡ Ἑλλὰς ὑπὲρ αὐτῆς τὴν παγκόσμιον κοινὴν γνώμην. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι κατέστησα σαφὲς ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι εἰς θέσιν οὔτε νὰ προχωρήσῃ πρὸς τὸν συμβιβασμόν, διότι συμβιβασμὸς δὲν ὑπάρχει παρὰ μόνον ἡ αὐτοδιάθεσις, ὄχι ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας, ἀλλὰ ἀμέσως εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ διεκδικήσῃ οὔτε τὴν ἐντὸς εὐλόγου προθεσμίας αὐτοδιάθεσιν, διότι ἔχει παραιτηθῆ αὐτῆς πρὸ πολλοῦ. Καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔχει ἀποτύχει εἰς τὸν ἐξωτερικὸν τομέα καὶ ὀφείλει ἀναμφισβητήτως ἐκ τοῦ λόγου τούτου νὰ παραχωρήσῃ τὴν θέσιν της. Κύριοι βουλευταί, δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὰ ἄλλα θέματα τῆς μομφῆς διότι ἔχουν ἀναπτυχθῆ λεπτομερῶς ἀπὸ πολλοὺς ρήτορας. Ὀρθῶς ἐχαρακτήρισεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τὸν διορισμὸν ἑνὸς συμβούλου τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ὡς ἀτύχημα ἐὰν ἔγινεν ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς ἀτόπημα ἐὰν μετὰ τὴν ἀποκάλυψίν του. Καὶ εἶναι βέβαιος ἐξ ἄλλου ὅτι πᾶς τις Ἕλλην καταλογίζει τὴν τεραστίαν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν φέρει ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν πρόσφατον αἱματοχυσίαν τῶν Ἀθηνῶν. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἀπέτυχεν. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐπανεύρῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τὴν ψυχικήν του ἑνότητα καὶ διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἡ ψυχικὴ ἑνότης ὑπάρχει μόνον μία λύσις, ἡ ψήφισις τῆς ἀναλογικῆς καὶ ἡ ἄμεσος διεξαγωγὴ ἐκλογῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἔχει τὸν λόγον.

§20Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν πρόκειται, κ. βουλευταί, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἢ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ πολλὴν ὥραν. Θὰ ἤθελα ἁπλῶς συνοψίζων τὴν γενομένην συζήτησιν καὶ ὡς ὁ τελευταῖος ἴσως ἐκ τῶν ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ θέσω μερικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν ἕνα ὁλόκληρον κόσμον, τὸν ὁποῖον καὶ ἐν τῷ συνόλῳ ἀλλὰ καὶ ἰδιαιτέρως ἐκπροσωπεῖ ἡ παροῦσα Βουλή. Ὁ ἄρτι κατελθὼν ἐκ τοῦ βήματος, κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἔσχε τὴν εὐκαιρίαν, καὶ οἱ λόγοι του εἶναι ἀκόμη ἔναυλοι εἰς τὰ ὦτα μας νὰ θέσῃ τὰ ζητήματα κατὰ τρόπον πράγματι ἀντικειμενικόν. Δὲν ὑπάρχει, κ. βουλευταί, οὐδεμία πλέον ἀμφιβολία ὅτι ἐκεῖ ποὺ ἔφθασαν τὰ πράγματα μὲ τὴν σημερινὴν διαχείρισίν των ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ θέματος, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ καὶ τοῦ οἰκονομικοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ εὑρισκώμεθα ὅλοι ὑπὸ τὸ βάρος μιᾶς σκέψεως καὶ μιᾶς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν κατὰ συνείδησιν ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν. Ἐὰν δηλαδὴ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ βλέπωμεν ἐκπροσωπουμένην πλέον τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔστω ἀκόμη μὲ ὅλην της τὴν καλὴν διάθεσιν καὶ μὲ ὅλας τὰς προσπαθείας, τὰς ὁποίας ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξαντλήσῃ ἠτύχησε. Καὶ ἠτύχησε, κ. βουλευταί, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἰς βαθμόν, ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν περαιτέρω ἐμμονὴν καὶ ἐπιμονήν της εἰς τὴν διατήρησιν τῆς ἀρχῆς, ὄχι πλέον ἁπλῶς ὡς σφάλμα, ἀλλὰ καὶ πιθανῶς καὶ ὡς ἕνα νεώτερον, ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς Ἑλλάδος ἐθνικὸν κατήφορον, ἐθνικὸν ἔγκλημα!... (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, μὲ πραγματικὸν πόνον ἀντιμετωπίζω τὴν κατάστασιν αὐτήν. Θὰ ἐπεθύμουν ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἐμφανίζεται, περιβαλλομένη ἀπὸ τὴν ἣν διαθέτει πλειοψηφίαν της, νὰ εἶχε πράγματι ἀπαριθμήσῃ ἐνώπιον ὑμῶν, καὶ ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ καὶ ἐπὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ καὶ ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ τομέως ἐξελίξεις εὐτυχεῖς, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ ὁ τόπος αὐτός, ὄχι μόνον ἔναντι τῶν ἐσωτερικῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐπικριτῶν καὶ ἀντιπάλων, ἀλλὰ κυριώτατα ἔναντι τῆς ἐξωτερικῆς λαίλαπος, ἡ ὁποία τὸν ἀπειλεῖ, νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἐξέλιξιν τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων, ὡς πραγμάτων μὴ ἀγόντων ἡμᾶς εἰς στιγμὰς καὶ ὥρας, τὰς ὁποίας ἐδοκίμασε καὶ ἄλλοτε ἡ Ἑλλάς, καὶ τὰς ὁποίας θὰ ἔπρεπε ἡ παροῦσα γενεὰ μὲ πάντα τρόπον, ὄχι μόνον νὰ παλαίσῃ διὰ νὰ ἀπομακρύνῃ, ἀλλὰ καὶ πλήρως νὰ ἀποτρέψῃ. Νὰ ἀπομακρύνῃ καὶ νὰ ἀποτρέψῃ διὰ πραγματικῆς ἀσκήσεως πολιτικῆς, μὴ στρεφομένης εἰς ἀτομικὰς ἱκανοποιήσεις καὶ οἱασδήποτε ἐκδηλώσεις ἐγωϊστικῶν αἰσθημάτων, ἀλλὰ ἀσκουμένης μὲ γενικὸν πνεῦμα θυσίας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐπιβάλλεται καὶ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ συναισθάνωνται οἱ κατευθύνοντες τὰς τύχας τῆς χώρας πολιτικοὶ ἡγέται. (Χειροκροτήματα). (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Β. ΒΥΖΑΣ). Αἱ εὐθῦναι, αἱ ὁποῖαι συσσωρεύονται — καὶ μετ’ ὀλίγον ἴσως θὰ φθάσωμεν καὶ εἰς ψηφοφορίαν,— αἱ εὐθῦναι αἱ ὁποῖαι συσσωρεύονται ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θὰ ἦσαν ἴσως ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι θὰ μὲ ὡδήγουν νὰ ὁμιλήσω κατὰ τρόπον διάφορον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ὁμιλῶ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Δὲν εἶναι ὅμως εὐθῦναι μόνον προσωπικαὶ τῆς Κυβερνήσεως αἱ εὐθῦναι αἱ ὁποῖαι πρόκειται ἴσως αὔριον νὰ κριθοῦν. Ἤδη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν σχηματίζεται κάποιο ρεῦμα, ὀφειλόμενον εἰς ἐντυπώσεις προερχομένας ἀπὸ τὴν μονόπλευρον καὶ κατὰ τρόπον ἀήθη ἐμφάνισιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἀπόψεών της, ὥστε πράγματι νὰ κινδυνεύωμεν νὰ εὑρεθῶμεν ἴσως πρὸ τοῦ ἀδοκήτου καὶ ἀνεπιθυμήτου ἀπὸ πάσης πλευρᾶς, φαινομένου τῆς ἐπεκτάσεως τῶν εὐθυνῶν τούτων. Καὶ μὲ πλήρη συναίσθησιν τῆς ἀνάγκης, θὰ σᾶς κάμω μίαν σχετικὴν παρομοίωσιν μὲ παλαιοτέρας ἐποχάς. Δὲν ὠφελεῖ, κύριοι βουλευταί, ὅπως δὲν ὠφέλησε τίποτε καὶ τὸν Αὔγουστον 1922, ἐὰν ὄργανα τοῦ τύπου τὰ ὁποῖα κατηύθυναν τὴν κοινὴν γνώμην ἀλλὰ καὶ τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, δὲν ὠφελεῖ ἐὰν καὶ πάλιν μίαν κάποιαν τελευταίαν στιγμὴν θὰ ἐμφανισθοῦν πρὸ τῆς κοινῆς γνώμης ὑποστηρίζοντα ἴσως, ὅ,τι ὑπεστήριζαν καὶ τὸν Αὔγουστον 1922, μετὰ τὰ γνωστὰ ἄρθρα τὰ ὁποῖα ἐγράφησαν, εἴτε μὲ τὸ «Οἴκαδε» εἴτε μὲ τοὺς «Πομερανούς». (Χειροκροτήματα). Ἐάν, λέγω, θὰ ἐμφανισθοῦν λησμονοῦντα τὸ μὲν ὅτι τὰ ἄρθρα ἐκεῖνα ἔβλαψαν μὲ τὰ κηρύγματά των βαρύτατα ἱερὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ ἐν συνεχείᾳ....

§21Α. ΚΑΚΑΡΑΣ. (Ἐπιχειρεῖ νὰ διακόψῃ. Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι).

§22Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. ........ μὲ ἀπόψεις ὡς ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ὑπεστηρίχθησαν εἰς τὸ κάπως τυχὸν ὀλιγωτέρας τότε προσοχῆς ἄρθρον, τὸ φέρον τὸν τίτλον «Ἡ Σωτηρία». Εἰς τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο, τὰ ὄργανα τῆς δημοσίας γνώμης, τὰ ὑποστηρίζοντα τότε τὰς κατευθύνσεις καὶ τὰς ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐλαμβάνοντο, ὑπεστήριξαν, ὅτι «δὲν ἀποτελεῖ ἐπαρκῆ κατοχύρωσιν τῆς ἀσκουμένης πολιτικῆς.....». (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§23Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ σεῖς καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐμφανίζεσθε ὡς ἀπόντες ἐνώπιον τῆς ὀχλαγωγίας. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἶσθε ἀπόντες.

§24Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο ὑπεστηρίχθη, ἀλλ’ ἀτυχῶς βραδύτατα, ὅτι δὲν ἀρκεῖ μόνον ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑποστηριζόντων τὴν Κυβέρνησιν ἐν τῇ Βουλῇ ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Δὲν εἶναι αὐτὸ μόνον —ἔλεγε— τὸ μόνον στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν μία Κυβέρνησις, ἀντιμετωπίζουσα πραγματικῶς κρισίμους περιστάσεις, ὡς καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀνεγνώρισεν, ὅτι διερχόμεθα σήμερον μίαν τῶν κρισιμωτέρων ἴσως στιγμῶν τῆς συγχρόνου ἱστορίας μας. Ἰδού, λοιπὸν πῶς μόλις τὴν τελευταίαν στιγμὴν κατηυθύνετο τότε ἡ κοινὴ γνώμη. Κύριοι, κάμνω μίαν ἔκκλησιν πρὸς πάντας ὑμᾶς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσωμεν νὰ φθάσωμεν πάλιν εἰς τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ὁπότε ἴσως ἡ κοινὴ γνώμη, πολὺ πλέον ἀργά θὰ ἀναγνωρίζῃ γεγονότα, τὰ ὁποῖα σήμερον δὲν θέλει νὰ ἀντιμετωπίσῃ. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ὁ φόβος ὁ μέγας φόβος τῆς ἐκτροπῆς τῆς κοινῆς γνώμης εἰς ἐπιφάσεις, αἱ ὁποῖαι κάθε ἄλλο παρὰ ἐποικοδομητικαὶ τῶν συμφερόντων τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος θὰ εἶναι. Ἤδη, πρὸ ἡμερῶν εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς ΦΔΕ κ. Βενιζέλος, ὁμιλῶν μὲ ὅλην τὴν ἀντικειμενικότητα καὶ συντηρητικότητα, ποὺ διακρίνει τὰς σκέψεις του καὶ συνδυάζουν τὰς ἀπόψεις του, μὲ τὸ ἐπιχείρημα τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀναρχικὰ ἦσαν τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τοὺς φόνους εἰς τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν κατὰ τὸ ἐθνικὸν συλλαλητήριον διὰ τοὺς ἡρωϊκοὺς μάρτυρας τῆς Κυπριακῆς ἀπελευθερώσεως, εἶπεν ὅτι αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα τῆς ἀναρχίας, εἶναι δίκοπο μαχαῖρι, εἶναι ἀμφίστομος μάχαιρα ἡ ὁποία ἐὰν ἐπικρατήσῃ καὶ ἔξω καὶ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος ὡς ἡ δικαιολογία τῶν ἀποτυχιῶν ἢ ἀτυχιῶν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ μᾶς δημιουργήσῃ τυχόν, ἢ θὰ μᾶς φέρῃ βραδέως καὶ ἀσφαλῶς πρὸς ἀνευθύνους Κυβερνήσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπωμισθοῦν τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ζητημάτων μακρὰν πάσης κοινοβουλευτικῆς παρακολουθήσεως!... Κύριοι βουλευταί, δὲν πρέπει νὰ μεταβληθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή, ὅπως ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν δὲν μετεβλήθη, εἰς ἕνα μηχανικὸν ὀργανισμὸν διότι ἐὰν ἁπλῶς ἀποφασίζῃ νὰ ἀναλαμβάνῃ εὐθύνας ὡς ἁπλοῦς μηχανικὸς ὀργανισμός, τότε δὲν ἔχομε πράγματι οὔτε Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα, θὰ ἔλεγον ἴσως καὶ οὔτε Δημοκρατίαν. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ λέξις «Δημοκρατία» ἔχει πλέον ὑποστῆ ἀλλοιώσεις οὐσιώδεις αἱ ὁποῖαι ἔχουν κλονίσει εἰς τὰ περισσότερα ἴσως κοινοβουλευτικὰ κράτη, τὴν ἔννοιαν αὐτήν.

§25ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πότε θὰ ἔχωμεν Δημοκρατίαν;

§26Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν ἐδῶ θεωρητικὴν ἀνάπτυξιν. Ξεύρετε πολὺ καλὰ τὶ λέγω. Δημοκρατίαν θὰ ἔχωμεν ἢ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, ἐὰν ἔχωμεν ἀποτελέσματα ἐκλογικά, τὰ ὁποῖα πραγματικῶς νὰ πείθουν ἀντικειμενικῶς πάντα Ἕλληνα πολίτην, ὅτι ἡ ψῆφος του ἡ ψῆφος ἡ δοθεῖσα ὑπῆρξεν ἐλευθέρα. (Χειροκροτήματα). Αὐτὴ εἶναι ἡ Δημοκρατία. Δὲν ἐνδιαφέρει, ἐὰν τὸ ἐκλογικὸν σύστημα θὰ εἶναι ἀναλογικὸν ἢ πλειοψηφικόν, ἢ μία ρωσικὴ σαλάτα, τὴν ὁποίαν ἐδοκιμάσαμεν τελευταίως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δὲν ἐνδιαφέρει αὐτό. Ἐνδιαφέρει, ὁ Ἕλλην πολίτης νὰ γνωρίζῃ πραγματικῶς ὅτι ἡ ψῆφός του διδομένη, δίδεται ἐλευθέρως. Ἐνδιαφέρει ὁ Ἕλλην πολίτης εἴτε εἶναι δημόσιος ὑπάλληλος, τελῶν ὑπὸ τὸν νόμον 2500, εἴτε εἶναι ἀξιωματικὸς τελῶν ὑπὸ τοὺς νόμους τῆς εὐδοκίμου ὑπηρεσίας, εἴτε εἶναι ὑπάλληλος τῆς ἀστυνομίας ἢ τῆς χωροφυλακῆς, τελῶν ὑπὸ τὴν φοβίαν ἑκάστοτε κυβερνητικῶν ἐπεμβάσεων (χειροκροτήματα), μὲ ἐνδιαφέρει νὰ ἔχῃ ὁ πολίτης τὸ αἴσθημα τῆς ἐλευθερίας τῆς ψήφου του, διότι τούτου ὑφισταμένου, τότε θὰ ἔχωμεν Δημοκρατίαν. Εἰς τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τόσον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅσον καὶ ὁ συνεργαζόμενος ἐν τῇ Κυβερνητικῇ παρατάξει, ἀγαπητὸς φίλος, κ. Κανελλόπουλος, ἠθέλησαν νὰ κάμουν μερικὰς διακρίσεις καὶ νὰ ἐκδώσουν μερικὰ πολιτικὰ πιστοποιητικά, θὰ ἔλεγε κανείς, κοινωνικῶν φρονημάτων!... Δὲν ἀδικῶ οὔτε τὸν κ. ὑπουργὸν οὔτε τὸν κ. Κανελλόπουλον. Ἐν προκειμένῳ πιστοποιητικὰ κοινωνικῶν φρονημάτων, ἠθέλησαν νὰ ἐκδώσουν εἰς βάρος μου καὶ ὡρισμέναι ἁρμόδιαι ἢ ἀναρμόδιαι ὑπηρεσίαι κρατικαὶ αἱ ὁποῖαι ἀπήντησαν εἰς ὡρισμένας δηλώσεις μου, γενομένας τὴν 11ην καὶ 12ην Μαΐου, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῶν ἐπεισοδίων ὡς ἀτυχῶς, ἐχαρακτήρισεν ἡ Κυβέρνησις τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα συνέβησαν εἰς τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν. Νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ μὲ ἀπαλλάξουν οἱ ἀγαπητοὶ αὐτοὶ συνάδελφοι τῆς περαιτέρω ἀντιμετωπίσεως τοῦ θέματος. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἁρμοδιώτεροι ἐμοῦ ὅλοι αὐτοὶ οἱ κύριοι, δι’ ἔκδοσιν ἐθνικῶν ἢ πολιτικῶν πιστοποιητικῶν κοινωνικῶν φρονημάτων. Καὶ θὰ ἠδυνάμην πράγματι, ἐὰν ἐγένετο διαγωνισμὸς τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς καὶ διαγωνισμὸς καλλιστείων ἐθνικῶν πολιτικῶν ὑπηρεσιῶν, νὰ ἐπιτύχω ὄχι μόνον ἕνα καλὸν πιστοποιητικόν, ἀλλὰ νὰ εἶμαι εἷς ἐκ τῶν ὑποψηφίων τῆς πρώτης γραμμῆς. Ἴσως, κύριοι, τὸ κρίσιμον τῆς καταστάσεως νὰ ἐπιτρέψῃ κάποτε ὅπως κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου μεταχειρίζομαι καὶ μερικὰς φράσεις καὶ ἐννοίας, αἱ ὁποῖαι πρὸς στιγμὴν τοὐλάχιστον νὰ μᾶς ἀπαλλάσσουν τοῦ βάρους τὸ ὁποῖον αἰσθανόμεθα διὰ τὴν ἐξέλιξιν τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος μας. Θὰ ἤθελον, χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, ὀλίγα τινὰ νὰ εἴπω ἀκόμη, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἑτοιμάζεται νὰ ἀπαντήσῃ καὶ ἐπὶ τῶν εἰδικωτέρων θεμάτων μομφῆς, τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος. Δὲν εἶναι, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν ἡ διεξαγομένη συζήτησις καὶ αἱ ψηφοφορίαι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦν σήμερον οἱ Ἕλληνες. Οἱ Ἕλληνες δὲν ζητοῦν σήμερον, ὅπως βλέπουν ἁπλῶς περατουμένην μίαν συζήτησιν. Σήμερον κύριοι, ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται εἰς μίαν καμπὴν τῆς ὁποίας τὴν κρισιμότητα συναισθάνεται καὶ ὁ τελευταῖος Ἕλλην πολίτης. (Φωναί–Θόρυβος). Ἡ ὑπερψήφισις, κύριοι βουλευταί, σήμερον τῆς Κυβερνήσεως συντελεῖ ἴσως ἁπλῶς εἰς τὸ νὰ ἐπιζήσῃ ἡ πλειοψηφία, διότι σήμερον ὑπάρχει ἓν κοινὸν συμφέρον συνυπάρξεως τῆς πλειοψηφίας, τὸ ὁποῖον μετατρέπει τὸ κοινοβουλευτικὸν ὑπόβαθρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς μίαν μηχανικὴν δύναμιν, διότι πέραν τούτου καὶ ἕκαστος ἐξ ὑμῶν, κ. συνάδελφοι τῆς πλειοψηφίας, ὅταν ἰδιαιτέρως ἀντιμετωπίζῃ τὰ ζητήματα αὐτά, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ εὑρίσκεται πρὸ ψυχικῶν συγκρούσεων καθηκόντων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Μὲ εὐθύτητα, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, ἀνέπτυξεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος κ. Καρτάλης, ποία εἶναι σήμερον, ἡ ἀσκουμένη πολιτικὴ ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ ἡ πολιτικὴ ὁδηγεῖ ἢ θέλει νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὴν διάσπασιν τῶν δυνάμεων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως εὐτυχῶς ἀνεπιτυχῶς ἐπεχείρησε καὶ τὴν διάσπασιν τοῦ Κυπριακοῦ, ὅπως ἐπεχείρησε καὶ κινδυνεύει νὰ ἐπιτύχῃ μὲ τὴν ἀπροσεξίαν καὶ τοὐλάχιστον ἀστοχίαν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν διάσπασιν Ἑλλήνων καὶ Κυπρίων. Καὶ εὑρισκόμεθα σήμερον εἰς δυσχερεστάτην θέσιν διότι ἀντιμετωπίζομεν καὶ πλέον τοῦτο γνωστόν, παρεμβάσεις τρίτων, πρὸς δημιουργίαν μεσολαβητικῶν καταστάσεων, αἱ ὁποῖαι νὰ ἐπιτρέψουν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ πάλιν νὰ λάβῃ θέσιν ἢ ἐὰν θέλετε νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ὑπερασπίζεται ὡς αὕτη ἐνόμισε μέχρι τοῦδε τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κυπριακῆς ἐλευθερίας. Θὰ παρακαλέσω τὴν ἑπομένην τῆς ψηφοφορίας, ὁ ἰθύνων τὰς ἐργασίας τῆς Κυβερνήσεως νὰ θελήσῃ μόνος του «ἐνώπιος—ἐνωπίῳ» πρὸ τῆς καταστάσεως καὶ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων νὰ ἐξετάσῃ ποῖαι πλέον εὐρύτεραι εὐθύναι τοῦ δημιουργοῦνται καὶ θὰ τοῦ δημιουργηθοῦν ἢ κάποτε θὰ τοῦ ζητηθοῦν ἐκ τῆς ψηφοφορίας αὐτῆς. Καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ πατριωτισμός, —ὁ ὁποῖος οὐδενὸς ἀπολείπει ἐξ ἡμῶν— θὰ τὸν φέρῃ εἰς τὸ καθῆκον τὸ καθολικώτερον, διότι καὶ ὁ ἴδιος θὰ σκεφθῇ ὅτι πρέπει καὶ ἔχει καθῆκον νὰ ἀποτρέψῃ ἐθνικὰς ἐξελίξεις δυσάρεστους!..... (Φωναί, διαμαρτυρίαι). Προσέξατε, κ. βουλευταί, τῆς συμπολιτεύσεως! Διότι ἡ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως ψῆφος σας θὰ εἶναι οὐσιαστικῶς καταδικαστικὴ κάποτε καὶ διὰ τοὺς δίδοντας καὶ διὰ τοὺς ἀποδεχομένους αὐτὴν καὶ διότι θὰ δημιουργήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὔριον εὐθύνας πολὺ περισσοτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἕως σήμερον φέρει εἰς τοὺς ὤμους της. Αὐτὴν τὴν βαρεῖαν εὐθύνην ἐπισείω αὐτὴν τὴν στιγμὴν πρὸ ὑμῶν καὶ ἐπιρρίπτω καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ μετέχων τῆς προτάσεως δυσπιστίας μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς μου, ἀπευθύνομαι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν λέγων: Αὔριον, κύριοι, σκεφθῆτε καὶ πράξατε πρὶν ἢ εἶναι ἀργά, πῶς θὰ καθοδηγηθῇ ὁ τόπος αὐτὸς εἰς τὴν ἐθνικὴν σωτηρίαν. (Χειροκροτήματα).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§28Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ἀπαντήσω, ἐκτὸς ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς δεχθῇ διακοπάς.

§29Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Διακοπὰς δὲν πρόκειται νὰ δεχθῶ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος θὰ κάμῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φρονεῖ καὶ νομίζει ὅτι πρέπει νὰ κάμῃ. Καὶ τοῦτο ὄχι διότι δὲν θὰ ἦτο δι’ ἐμὲ εὔκολον νὰ τοῦ ἐπιτρέψω νὰ μὲ διακόψῃ, ἀλλὰ διότι δὲν ἠμπορῶ νὰ κάμω διάκρισιν μεταξὺ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος καὶ τυχὸν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶχον τὴν αὐτὴν διάθεσιν. Κατὰ συνέπειαν δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ δεχθῶ, κύριε Πρόεδρε, καμμίαν διακοπήν. Κύριοι βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος κατὰ τὴν ἑσπέραν αὐτὴν ἠσχολήθη ἐκτενῶς μὲ τὸ κεφάλαιον τῆς μομφῆς τὸ ἀφορῶν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰδικώτερον τὴν πολιτικὴν ἡ ὁποία ἠκολουθήθη εἰς τὸ Κυπριακόν. Ἐπεδίωξε δὲ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος διὰ σειρᾶς ἐπιχειρημάτων νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ ἀκολουθηθεῖσα πολιτικὴ ἦτο ἀντίθετος πρὸς τὸ ἐθνικὸν συμφέρον καὶ νὰ συναγάγῃ ἐξ αὐτῶν τὸ συμπέρασμα περὶ τῆς ἀκαταλληλότητος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν περαιτέρω διαχείρισιν τῶν κοινῶν. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ὡς πρῶτον ἐπιχείρημα κατηγορίας ἐνεφάνισε τὴν ἄποψιν ὅτι εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη μεταβαίνει κανεὶς διὰ νὰ ἐμφανίσῃ τὴν διεκδίκησιν τῆς ἀμέσου ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, διότι ἄλλως τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἑρμηνευθῇ, ἐσκεμμένως ἠθέλησε νὰ ἀγνοήσῃ ὡρισμένα πραγματικὰ περιστατικὰ καὶ γεγονότα. Διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι κάλλιστα γνωρίζει καὶ τὴν διαδικασίαν ἐνώπιον τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἀλλὰ καὶ τί εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδιωχθῇ ἐκεῖ. Ὑποστηρίζων ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ὅτι δύναται ὁ Ο.Η.Ε. νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἄμεσον αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου λόγῳ τῆς ἀποφάσεως ἡ ὁποία δύναται νὰ ληφθῇ ἐκεῖ, εὑρίσκεται ἐκτὸς τῶν πραγμάτων διότι γνωρίζει κάλλιστα ὅτι τὸ ἀνώτατον τὸ ὁποῖον δύναται κανεὶς νὰ ἐλπίσῃ ἀπὸ μίαν προσφυγὴν ἐνώπιον τοῦ ΟΗΕ εἶναι μία ἀπόφασις, ἡ ὁποία ἀπόφασις θὰ ἦτο εὐνοϊκὴ διὰ τὴν περαιτέρω διεξαγωγὴν διαπραγματεύσεων μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως ἀφ’ ἑτέρου. Ἑπομένως, οὐσιαστικῶς ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος γνωρίζει, ὅτι εἴτε χρησιμοποιηθῇ ὁ δρόμος τοῦ Ο.Η.Ε., ὅπως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὸν ἀκολουθεῖ, εἴτε ταὐτοχρόνως, εἴτε παραλλήλως πρᾶγμα τὸ ὁποῖον —αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν συμβαίνει— λάβουν χώραν συνομιλίαι μετὰ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, ἡ πραγματικὴ προώθησις καὶ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, κύριοι βουλευταί, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ δύο μεθόδων. Ἡ μία μέθοδος εἶναι ἡ ἀνοικτὴ ρῆξις καὶ τὰ ἐκ τῆς ἀνοικτῆς αὐτῆς ρήξεως προσδοκώμενα ἀποτελέσματα καὶ ἡ ἄλλη εἶναι ἡ ὁδός, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τῆς διασφαλίσεως τῶν προϋποθέσεων ἐκείνων τῶν πολιτικῶν, αἱ ὁποῖαι δύνανται πράγματι νὰ συμβάλουν εἰς τὴν διὰ τῆς πολιτικῆς ρύθμισιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Καὶ ἀκριβῶς ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ θὰ πρέπει νὰ διαπιστωθῇ ὅτι ἐνῷ ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἐπεδίωξεν κύριοι συνάδελφοι, νὰ εὕρῃ τὴν σύνθεσιν τῶν δύο πολιτικῶν, τοὐτέστιν τῆς ἀνοικτῆς ρήξεως καὶ τῆς πολιτικῆς λύσεως, διότι καὶ ταὐτοχρόνως ὑποστηρίζει τὴν ἀνάγκην τῆς δημιουργίας προϋποθέσεων τοιούτων, ὥστε ἡ πίεσις ἐκ τῆς ἀνοικτῆς ρήξεως νὰ φέρῃ τὰ ἀποτελέσματα, ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος. Ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος νομίζει καὶ αὐτὸς ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος καὶ διὰ τῆς προσφυγῆς ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλων πολιτικῶν συζητήσεων. Ἡ διαφορὰ εἶναι προφανῶς, ὅτι ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, πιστεύει ὅτι τὴν πολιτικὴν αὐτὴν τῶν διαπραγματεύσεων ἢ συζητήσεων, δὲν εἶναι ἁρμοδία νὰ τὰς διεξαγάγῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἡ σημερινή, ἀλλὰ θὰ ἦτο μᾶλλον ἁρμοδία νὰ τὰς διεξαγάγῃ μία ἄλλη Κυβέρνησις εἰς τὴν ὁποίαν καὶ πάλιν προφανῶς, θὰ εἶχε καὶ αὐτὸς συμμετοχήν. Εἶπεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ὅτι διεσπάσθη ἡ ἑνότης τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ἐν πρώτοις ὀφείλω νὰ εἴπω, ἐὰν δεχθῶμεν, ὅτι αὐτὸ συμβολίζει τὴν ἑνότητα τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, ὑπῆρξε μία ἑνιαία σύσκεψις τὸ 1955, ἡ ὁποία σύσκεψις κατέληξεν εἰς ἕνα ὡρισμένον συμπέρασμα. Τὸ συμπέρασμα αὐτὸ ἀπετέλεσε τὴν βάσιν μιᾶς πολιτικῆς ἐνεργείας πρὸς τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις ἀπέρριψε τὴν ἐνέργειαν αὐτὴν κατὰ τρόπον κατηγορηματικὸν καὶ τότε ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς χώρας, ἐκτιμῶν τὰς περιστάσεις καὶ τὴν ἐξωτερικὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος, περιωρίσθη σαφῶς ἕως ἐκεῖ. Ἀλλὰ κατὰ τὰς συζητήσεις κατὰ τὸ 1955, ἐπικειμένης τῆς τριμεροῦς διασκέψεως εἰς τὸ Λονδῖνον σύσκεψις ἑνιαία τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν δὲν ἔλαβε χώραν. Οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοὶ διετύπωσαν εἷς ἕκαστος τὰς ἀπόψεις των καὶ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι εἰς τὰς ἀπόψεις αὐτὰς δὲν ὑπάρχει ἑνότης ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιβεβλημένην τακτικήν, ἀλλ’ ὑπάρχει ἡ ἑνότης τὴν ὁποίαν αἰσθάνεται κάθε Ἕλλην ὅτι ἀντικειμενικὸς σκοπὸς πρέπει νὰ μείνῃ ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Κύπρου. Δὲν ἠμπορεῖ λοιπόν, νὰ λέγεται σοβαρῶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὅτι διεσπάσθη ἡ ἑνότης τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν εἶχε καθορίσει ὁ πολιτικὸς κόσμος ἐν τῷ συνόλῳ του κατ’ Αὔγουστον 1955. Ὑπάρχουν ἄλλωστε καὶ τὰ πρακτικὰ τὰ ὁποῖα ἐτηρήθησαν, διότι εἷς ἕκαστος ἐκ τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν ἀπηύθυνεν ἐγκαίρως τὰς ἰδικάς του ἀπόψεις. Καὶ κατ’ αὐτὰς ἐκδηλοῦνται οὐσιώδεις μεταξὺ τῶν διαφόρων κομμάτων παραλλαγαὶ καὶ ἀπόψεις ἐπὶ τῆς τηρητέας ὡς πρὸς τὸ θέμα πολιτικῆς. Ἐάν, κ. βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὑπονοῇ ὅταν λέγῃ ὅτι διεσπάσθη ἡ ἑνότης τοῦ πολιτικοῦ κόσμου εἰς τὸν τομέα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς τὸ διάστημα τοῦ τελευταίου καιροῦ δὲν ἐγένετο κοινὴ σύσκεψις διὰ τὸν καθορισμὸν τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, θὰ πρέπει νὰ ἐνθυμηθῇ καὶ αὐτὸς καὶ ὑμεῖς, κ. βουλευταί, —καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὸ ἐνθυμεῖται ἤδη— ὅτι ὑπῆρχον οὐσιώδεις διαφοραὶ ὄχι πλέον ὡς πρὸς τὴν τακτικήν, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν σύνθεσιν καὶ τὴν οὐσίαν ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τοῦ τόπου, μεταξὺ τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ τῆς Δ.Ε. ἤδη σαφῶς προεκλογικῶς, μεταξὺ τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ τῆς Δ.Ε. προεκλογικῶς, ὥστε καθορισμὸς μιᾶς ἑνιαίας πολιτικῆς γραμμῆς ὁ ὁποῖος δύναται ἐνδεχομένως νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ εἰδικὸν θέμα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ὅταν ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος ἡ Δ. Ε. τὴν ἐποχὴν τοὐλάχιστον ἐκείνην ὡμίλει περὶ πολιτικῆς ἴσης φιλίας καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐν τῇ ἐξελίξει τῶν πραγμάτων, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι πράγματι καὶ τὰ σπουδαιότερα κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀναγνωρίζουν τὴν ἀνάγκην τῆς στερρᾶς προσηλώσεως τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὸν Δυτικὸν κόσμον καὶ τὰς Δυτικὰς Συμμαχίας. Ταύτην τὴν πολιτικὴν τοὐλάχιστον προεκλογικῶς διὰ λόγους τοὺς ὁποίους γνωρίζει ἡ Δ.Ε., δὲν τὴν ἠσπάζετο ὡς τοῦτο διαφαίνεται ὅτι συμβαίνει σήμερον, ἀλλ’ ὅλως ἀντιθέτως. Ἑπομένως ἡ διάσπασις ἐὰν ὑφίσταται τῆς ἑνότητος ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς χώρας θὰ πρέπει νὰ ἀναγνωρίσητε, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ὅτι ὀφείλεται εἰς μίαν βασικὴν διαφορὰν περὶ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἀκολουθῇ ἡ Ἑλλάς. Καὶ τοῦτο ὄχι μόνον εἰς τὸ Κυπριακὸν θέμα, ἀλλὰ καὶ γενικώτερον. Καὶ ἡ διαφορὰ αὐτὴ ὀφείλεται εἰς τὴν πολιτικὴν σύνθεσιν τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ Δ.Ε. πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, κ. βουλευταί, ὡμίλησε καὶ περὶ τοῦ γεγονότος ὅτι ἐὰν εἴχομεν φθάσει εἰς τὸ Κυπριακὸν νὰ λέγουν οἱ Ἄγγλοι, ὅτι ἡ αὐτοδιάθεσις θὰ ἐφαρμοσθῇ κάποτε, ὑπάρχει σήμερον ἡ διατύπωσις τῆς ἀδιαλλαξίας τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπανήλθομεν εἰς τὸ οὐδέποτε. Ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ δίκαιον εἰς τὴν διατύπωσιν αὐτήν· λησμονεῖ ὅμως, ὅτι πέραν τῆς Βρεταννικῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία εἶναι πρῶτος συνομιλητὴς εἰς τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ καὶ ὁ ἴδιος ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἀναγνωρίζει, ὅπως καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλή, ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι συντελεσταὶ οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἐπιδράσουν εἰς τὴν εὐτυχῆ λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ. Καὶ εἶναι αἱ ἄλλαι Κυβερνήσεις τοῦ ἐλευθέρου Δυτικοῦ κόσμου καὶ αἱ κοιναὶ γνῶμαι αἱ ἀντίστοιχοι τῶν διαφόρων Κρατῶν. Καί, κ. βουλευταί, ἠμπορεῖ μὲν ὁ οἱοσδήποτε ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας ἢ ὑφυπουργὸς τὴν μίαν ἡμέραν νὰ ὁμιλῇ περὶ τοῦ κάποτε καὶ τὴν ἑπομένην ἡμέραν, ὅπως συμβαίνει σήμερον, νὰ ἐπανέρχεται εἰς τὸν τόνον τῆς ἀδιαλλαξίας. Ἀλλ’ αὐταὶ αἱ ὑπαναχωρήσεις, μεταβολαὶ καὶ ἐναλλαγαί, ἀποδεικνύουν, ὅτι ὑπάρχει ἀσυνέπεια καὶ ἀνειλικρινὴς στάσις εἰς τὴν Βρεταννικὴν πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ προβλήματος τῆς Κύπρου. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, κύριοι βουλευταί, ὑπεγράμμισε τὴν ἀξίαν τοῦ στρατηγικοῦ ἐπιχειρήματος καὶ ἦλθεν, εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ἐνισχυτὴς τῶν ἀπόψεων τῶν ἰδικῶν μας. Εἶπε δηλαδή, ὅτι τὸ στρατηγικὸν ἐπιχείρημα εἶναι σπουδαῖον καὶ ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι ἐνισχυμένον, ὅτι δηλαδή, ἐὰν πάντοτε ἐνεφανίζετο ἡ ἀξία τῆς Κύπρου ἀπὸ Βρεταννικῆς πλευρᾶς, ἀπὸ ἀπόψεως στρατηγικῆς τὴν ὥραν αὐτὴν τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο στηρίζει κυρίως τὴν ἀδιαλλαξίαν τῆς Βρεταννικῆς πολιτικῆς. Συνεπῶς καὶ καθ’ οἱανδήποτε ἐκδοχὴν παραδέχεται καὶ αὐτὸς ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὅτι τὸ ἀποφασιστικὸν ἐπιχείρημα ὑπῆρξε τὸ στρατηγικόν. Καὶ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, καὶ εἶναι τὸ σημεῖον τῆς διαφωνίας μετὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως: Αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα τῆς στρατηγικῆς ἀξίας τῆς Κύπρου, ἐμφανιζόμενον καὶ ἐκμεταλλευόμενον ἐκ μέρους τῆς Βρεταννικῆς πολιτικῆς εἰς ὃ σημεῖον ὅλοι γνωρίζετε, τίνι τρόπῳ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξουδετερωθῇ; Διὰ τῆς πολιτικῆς τῶν περιέργων ἑλιγμῶν οἱ ὁποῖοι δίδουν βάσιν εἰς τὴν ἀμφισβήτησιν τῆς εἰλικρινοῦς θέσεως τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Ν.Α.Τ.Ο. ἢ διὰ τῆς πολιτικῆς ἡ ὁποία λέγει εἰς τοὺς συμμάχους, ἐντὸς τοῦ Ν.Α.Τ.Ο., ὅτι δὲν ἔχει ἀξίαν τὸ στρατηγικὸν ἐπιχείρημα, διότι ἡ Ἑλλὰς εἶναι στερεῶς προσηλωμένη εἰς τὰς συμμαχίας της; (Χειροκροτήματα). Καὶ μὲ τὴν χαρακτηρίζουσαν τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, κύριοι βουλευταί, εὐελιξίαν τῆς σκέψεως, διετύπωσεν, ἀπὸ τὸ βῆμα αὐτό, τὴν ἑξῆς ἄποψιν: Διατί, κύριοι, λέγει, ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ταράσσεσθε; Ἠμπορεῖ κάλλιστα νὰ εἶναι κανεὶς εἰς τὸ ΝΑΤΟ καὶ ταὐτοχρόνως νὰ ἀκολουθῇ, εἰς τοὺς διαφορετικοὺς τομεῖς, ἀνεξάρτητον πολιτικήν. Διότι, πάρτε τὸ παράδειγμα τῶν μεγάλων δυνάμεων, τὴν Ἀγγλίαν, τὴν Γαλλίαν. Δείχνουν τὴν ἐμμονήν τους εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Τοῦτο ὅμως δὲν τὰς ἐμποδίζει νὰ ἀσκοῦν καὶ νὰ ἀναλαμβάνουν καὶ ἄλλας πρωτοβουλίας εἰς τὸν τομέα τῆς ἐξωτερικῆς των πολιτικῆς. Ἀλλ’ ἀκριβῶς, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἠθέλησε ἐσκεμμένως νὰ ὑποτιμήσῃ τὴν σημερινὴν κατάστασιν διότι, ἐὰν ὑπὸ ἄλλους ὅρους ὁμαλῶν σχέσεων μετὰ τῆς Μεγάλης Βρετανίας ἠδυνάμεθα ἐνδεχομένως νὰ κάμωμεν σκέψεις αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἦσαν παρεξηγήσιμοι, ὅσον ἀφορᾷ καὶ ἄλλας πρωτοβουλίας εἰς τὸν τομέα τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς χώρας, τώρα ἀκριβῶς καὶ λόγῳ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ λόγῳ τοῦ ὅτι τὸ στρατηγικὸν ἐπιχείρημα κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὑπογραμμίζεται ἐντόνως καὶ ἀποτελεῖ τὴν κυρίαν βάσιν ἕνεκα τῆς ὁποίας σημειοῦται αὐτὴ ἡ ὁμαδικὴ ἀντίδρασις, μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς, διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ, τώρα λέγω, ἀξιότιμε κ. ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, εἶναι ἡ μᾶλλον ἀκατάλληλος ὥρα διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναληφθοῦν τοιούτου εἴδους πρωτοβουλίαι. Ἠμπορεῖ αὐτὴ ἡ σκέψις νὰ εἶναι μία σκέψις εὐρυτέρας πολιτικῆς ὑπὸ ἄλλας συνθήκας. Ἀλλὰ ὑπὸ συνθήκας κατὰ τὰς ὁποίας ἐπιδιώκεται ἡ ὑπογράμμισις τῆς σταθερότητος τοῦ Ἑλληνικοῦ παράγοντος εἰς τὰς Δυτικὰς Συμμαχίας καὶ ὅταν ἀτυχῶς, καί, ἐπαναλαμβάνω τὴν λέξιν, ἀτυχῶς, εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὸν τελευταῖον καιρὸν —καὶ δὲν εἶμαι διατεθειμένος αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἐρευνήσω πῶς καὶ διατὶ συμβαίνει τοῦτο— ἐδόθησαν ὡρισμένα δείγματα περὶ τῆς δυνατότητος καὶ ἄλλου τινὸς προσανατολισμοῦ τῆς χώρας ἐκτὸς τῶν Δυτικῶν μας συμμαχιῶν, κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, προσφέρετε κακὴν ὑπηρεσίαν, ὅταν ἀπὸ αὐτὸ τὸ βῆμα, ὅπου αἱ λέξεις σας ἀκούονται εἰς ὅλον τὸν κόσμον, ὑπογραμμίζετε ὅτι ὑπάρχουν καὶ πολιτικὰ κόμματα εἰς τὴν χώραν ποὺ θὰ ἦσαν διατεθειμένα νὰ ἀναλάβουν πρωτοβουλίας αἵτινες δὲν θὰ εὑρίσκοντο εἰς ἁρμονίαν μὲ τὰς Δυτικάς μας συμμαχίας. (Χειροκροτήματα). Ἐστήριξεν, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, καὶ περαιτέρω, ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, τὴν ὅλην του κριτικὴν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ ἑνὸς ὑπηρεσιακοῦ σημειώματος, τὸ ὁποῖον, πράγματι, κατηρτίσθη τὰς πρώτας ἡμέρας τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν εὐθυκρισίαν του καὶ τὴν καλήν του πίστιν. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅπως ἐξήγησα κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου, τὴν προχθεσινήν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπεδίωξε σταθερῶς τὴν πολιτικὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος ὑπὸ δύο προϋποθέσεις, τῆς ἀναγνωρίσεως δηλαδὴ τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἐφαρμογῆς αὐτοῦ ἐν Κύπρῳ καὶ ἀκόμη ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν τῆς ἐφαρμογῆς εἰλικρινοῦς αὐτοκυβερνήσεως, μέχρις ὅτου ὑπάρξῃ ἡ δυνατότης τῆς ἐκτελέσεως τῆς ὑποχρεώσεως τῆς Ἀγγλίας, νὰ λάβῃ χώραν εἰς τὴν Κύπρον ἡ ἐφαρμογὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἐὰν εἰς τὴν ἀνταλλαγὴν αὐτῶν τῶν ὑπηρεσιακῶν σκέψεων ἐγένοντο καὶ ὡρισμέναι σκέψεις περὶ τῆς ἐξευρέσεως τοῦ τρόπου δηλαδή, τοῦ λεκτικοῦ τρόπου τῆς φόρμουλα, ἐὰν θέλετε τὴν λέξιν αὐτήν, τότε, ἀξιότιμε κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἔχετε τὴν γνώμην εἰλικρινῶς καὶ τιμίως —εἶναι σχῆμα λόγου τοῦτο— ἔχετε τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν ὑπηρεσιακῶν σκέψεων ἀποδεικνύει ὅτι μετὰ τὴν ἐπίσημον ἐμφάνισιν τῆς Ἑλληνικῆς ἀπόψεως ἔναντι τῶν Ἄγγλων δὲν ἐζητήθη τὸ μεῖζον; Καὶ ἐζητήθη τὸ μεῖζον, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἐπανειλημμένως καὶ δὲν διστάζω νὰ εἴπω πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν ἐν Παρισίοις μετάβασίν μου δὲν παρέλειψα, κατὰ τρόπον σαφῆ, πρὸς ὅλους τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ ΝΑΤΟ καὶ δὴ εἰς ἐκείνους τῶν ὁποίων ἡ γνώμη ἔχει βαρύνουσαν σημασίαν, νὰ στηρίξω τὴν Ἑλληνικὴν πολιτικὴν εἰς τὰς δύο ἐπιδιώξεις τοὐτέστιν τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἄνευ πολιτικῶν περιορισμῶν οἱ ὁποῖοι νοθεύουν καὶ ἐξουδετερώνουν τὴν οὐσίαν καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοκυβερνήσεως, πραγματικῆς δημοκρατικῆς τοιαύτης. Καὶ ὑπεστηρίχθη, κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ ἴδητε —καὶ θὰ μοῦ τὸ ἐπιτρέψῃ αὐτὸ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος— τὴν ἔκτασιν καὶ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀντιπολιτευτικῆς διαθέσεως, ὅτι ἀντηλλάγησαν ὑπηρεσιακαὶ σκέψεις μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τῶν προϊσταμένων τῶν ὑπηρεσιῶν δημιουργοῦσαι δέσμευσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν ἀναγνωρίζουν ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπισήμως ὑπεβλήθησαν πρὸς τοὺς Βρεταννούς, αὐτὰ ἀποτελοῦν πράγματι τὴν πολιτικὴν τοποθέτησιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ θέμα τῆς ἀμνηστίας. Κύριοι βουλευταί, κατεκρίθημεν καὶ κατεκρίθημεν μετὰ δριμύτητος καὶ κατὰ τρόπον ἐπίμονον ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι δὲν ἐκάμαμεν ὅ,τι ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν διὰ νὰ ἀνακουφίσωμεν τὸν Κυπριακὸν λαὸν καὶ συνεπῶς νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ εὐτυχὲς εὐτυχέστατον ἀποτέλεσμα νὰ δυνηθῶμεν νὰ σώσωμεν καὶ τὴν ζωὴν τῶν δύο ἡρώων Κυπρίων ἀγωνιστῶν. Δὲν εἶναι τῆς παρούσης στιγμῆς ἡ ἐμφάνισις τῶν γενομένων ἐνεργειῶν. Δηλῶ ἐν τούτοις εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἤρχισαν αἱ ἐνέργειαι αὐταὶ ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου 1955 καὶ ἀδιαλείπτως ἐξηκολούθουν μέχρι τῆς παραμονῆς τοῦ ἀπαγχονισμοῦ τῶν δύο Κυπρίων ἡρώων. Ἐν τῷ συνόλῳ εἶναι δέκα αὐταὶ καὶ μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ἡ ἰδική μου, ποὺ ὑπεβλήθη, πρὸ τῆς ἐκτελέσεως, ὅταν ἤμην εἰς τὸ Παρίσι, εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας κ. Λόϋδ, περὶ τῆς ἀνάγκης ὅπως εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος ἐφαρμοσθῇ γενικὴ ἀμνηστία περιλαμβάνουσα ὅλας τὰς κατηγορίας, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ καμμία προϋπόθεσις διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως καὶ τὴν περαιτέρω προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Διεφωνήσαμεν μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας, ὁ ὁποῖος ἰσχυρίσθη ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐπιβληθῇ ἡ τάξις διὰ τῆς βίας, διὰ νὰ μεταβῶμεν ἀργότερον εἰς ἄλλας ἐξελίξεις, τῶν ὁποίων τὸ περιεχόμενον δὲν ἀπεσαφήνισεν. Τοῦ εἶπον κατὰ τρόπον κατηγορηματικόν: Κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ ἀποκατάστασις τῆς τάξεως εἰς τὴν Κύπρον καὶ ἡ περαιτέρω ἐπίλυσις τοῦ προβλήματος δὲν ἀρχίζει διὰ τῆς πολιτικῆς βίας, ἀλλὰ ἀρχίζει διὰ τῆς πολιτικῆς λύσεως. Ὀφείλετε νὰ ἀντιληφθῆτε ὅτι ἐὰν ἀφαιρέσωμεν τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησαν τὰς ἀνωμαλίας καὶ τὰς ἐμπλοκάς, τότε πράγματι πλησιάζετε τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα, τὸ πρόβλημα τῶν Ἑλληνοβρεταννικῶν σχέσεων ἀπὸ τῆς ὀρθῆς πλευρᾶς. Ἐὰν ἀντιθέτως, ἐπιδιώκετε διὰ τῆς βίας νὰ ἐπιβληθῆτε, θὰ ἔχετε χάσει τὴν ψυχὴν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, θὰ ἔχετε χάσει τὰς συμπαθείας, τὰς ὁποίας εἴχατε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ προσέθεσα: Νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις νὰ σταθμίσῃ καλῶς τὰς συνεπείας καὶ νὰ φροντίσῃ νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν πολιτικήν της. Βλέπετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἀκολουθῶμεν, κατὰ τὴν ἰδικήν μας γνώμην τὴν μόνην δυνατὴν ὁδὸν καὶ ἐπανέρχομαι ἐπὶ τῆς διατυπώσεως, τὴν ὁποίαν πρὸ ἡμερῶν ἔκαμα ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἠθέλαμεν νὰ δρέψωμεν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐγώ, ἀναγνωρίσεις καὶ συμπαθείας καὶ χειροκροτήματα ἐκ μέρους τῆς κοινῆς γνώμης καὶ ἐκ μέρους τῆς Κύπρου, θὰ ἦτο ἁπλοῦν καὶ θὰ ἠδυνάμεθα ἐκφωνοῦντες ἕνα λόγον ἐξαίροντες τὴν πολιτικήν μας, νὰ ἐπιτύχωμεν καὶ τὴν συμπάθειαν καὶ τὴν ἀναγνώρισιν. Καὶ ἐνομίσαμεν καὶ νομίζομεν ὅτι διὰ νὰ προσφέρωμεν εἰς τὸν τομέα τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς χώρας μας ὑπηρεσίας, ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν, ὅταν ἀκολουθοῦμεν μίαν πολιτικὴν ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τὴν σταθερὰν προβολὴν τῶν αἰτημάτων, ἄνευ ὅμως τῶν δημοσίων ἐκδηλώσεων τῶν σκέψεών μας μήπως τυχὸν αὐτὸ βλάψῃ καὶ δύναται πράγματι νὰ βλάψῃ. Αὐτὴ ἡ πολιτικὴ, κύριοι, εἶναι ἡ πλέον δυσχερὴς καὶ τὴν ἀκολουθοῦμεν, διότι ἐπιστέψαμεν καὶ πιστεύομεν ὅτι αὐτὸ ἐξυπηρετεῖ πράγματι τὸ ἐθνικὸν συμφέρον. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ). Ὁ κύριος ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ὑπεστήριξεν, ὅτι ἀπωλέσαμεν πολύτιμον χρόνον εἰς τὸ διάστημα τῶν τελευταίων μηνῶν. Καὶ ἐγὼ, κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν ἰδικήν μου κρίσιν καὶ συνείδησιν, νομίζω καὶ ὑποστηρίζω ἀκριβῶς τὰ ἀντίθετα. Εἰς τὸ διάστημα τῶν τελευταίων μηνῶν ἐσημειώθη τοιαύτη πρόοδος ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, ὥστε δὲν χωρεῖ σύγκρισις μὲ τὸ σημεῖον εἰς ὃ εὑρίσκετο τὸ θέμα κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς τριμεροῦς τοῦ Λονδίνου καὶ ἐκείνου, εἰς ὃ εὑρίσκεται σήμερον. Σήμερον τὸ θέμα κινεῖ τὸ παγκόσμιον ἐνδιαφέρον, καὶ εἶναι παγκόσμιον πρόβλημα. Ἐφ’ ὅσον, κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἐδέχθητε ἐν τῇ ὑποστηρίξει τῶν ἀπόψεών σας, ὅτι ἡ ἐπίλυσις τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς συμπαραστάσεως τῆς κοινῆς γνώμης πολλῶν Κρατῶν, θὰ πρέπει ταὐτοχρόνως νὰ ἀναγνωρίσητε, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων 18 μηνῶν ἐσημειώθη οὐσιωδεστάτη πρόοδος. Βεβαίως ἡ πρόοδος αὕτη ἐκόστισεν πάρα πολλά, διότι συνδυάζεται καὶ μὲ τὰ ἀτυχέστατα γεγονότα ποὺ γνωρίζομεν ὅλοι, τὰ ἀτυχέστατα αὐτὰ γεγονότα ἀπεκάλυψαν τὴν ἀδιάλλακτον γραμμὴν τῆς Βρεταννικῆς πολιτικῆς καὶ δὲν θὰ ὑπάρξουν λόγοι ἐπαρκεῖς διὰ νὰ ὑπογραμμίσουν τὴν σημειωθεῖσαν πρόοδον εἰς τὴν προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Ὅπως καὶ εἰς τὸ παρελθόν, κατηγοροῦντο ὁ Κυπριακὸς λαὸς καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν ἔστεργον νὰ ἔλθουν εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅτι ἠθέλησαν νὰ λύσουν τὸ πρόβλημα τῆς Κύπρου, διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς ἀδιαλλαξίας, ἤδη ἐδόθη ἡ εὐκαιρία καὶ εἰς τὴν Κύπρον καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ διατυπώσουν, βάσει ἀδιασείστων στοιχείων, ὅτι ἡ ἀδιαλλαξία εἶναι προνόμιον τῆς Βρεταννικῆς πολιτικῆς. Ἀκόμη, ὅτι ἡ Ἑλλὰς, χώρα μικρὰ μὲ σταθερὰς τὰς σκέψεις της, μὲ σταθερὸν βῆμα, μὲ ἀντίληψιν συμμαχικῶν ὑποχρεώσεων καὶ ταὐτοχρόνως μὲ μετριοπάθειαν διεκδικεῖ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τῆς ἀνήκει καὶ τῆς ἀνήκει διὰ λογαριασμὸν τῆς Κύπρου. (Χειροκροτήματα). Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἐμέμφθη τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Προέδρου αὐτῆς, διότι δὲν συνεκλήθη συμβούλιον τοῦ Στέμματος ἐντὸς τῶν πλαισίων, τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῇ τί; Νὰ ἀλλάξῃ ἡ πολιτικὴ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Μὰ ἐὰν ἡ πολιτικὴ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πρόκειται νὰ ἀλλάξῃ, αὐτὸ εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ εἶναι ὀλίγον τοὐλάχιστον παράδοξον νὰ λέγωμεν, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ λόγῳ τῆς ἀνομοιογενείας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ ἐὰν ἐγίνετο μία συζήτησις ἐνώπιον τοῦ ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος.

§30Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Θὰ ἀπεκαλύπτετο ἡ ἰδική σας πολιτική.

§31Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτ.). Κύριοι βουλευταί, ἐπικουρικῶς πρὸς αὐτάς, ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἔθιξε καὶ ἕτερον σημεῖον. Τὸν πληροφορῶ ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπίσκεψιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ Λιβάνου, εἰς τὴν ὁποίαν ἔδωσε τοιαύτην σημασίαν, ἐνῷ πρόκειται, πράγματι, περὶ μιᾶς κοινωνικῆς παρατυπίας τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ὑπαινίσσεται, ἐκ μέρους τοῦ ἰδικοῦ μας διπλωματικοῦ ἀπεσταλμένου, καθώριζεν ὅτι εἶχεν ἀναβληθῆ τὸ ταξείδιον αὐτὸ ἐπὶ πενθήμερον. Καὶ τὸ ζήτημα δὲν τίθεται, ἀξιότιμε κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, οὕτω. Σεῖς, ὁ ὁποῖος γνωρίζετε, προφανῶς καὶ τὴν ἐθιμοτυπίαν πολὺ καλύτερον ἀπὸ κάθε ἄλλον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, θὰ πρέπει, κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, νὰ γνωρίζετε, ὅτι δὲν εἶναι εἰς τὸν ἡμέτερον ἐν τῇ φιλικῇ χώρᾳ ἐκπρόσωπον τὸ καθῆκον, νὰ εἰδοποιήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ εἶναι εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς φίλης χώρας ἐνταῦθα, ὅταν πρόκειται νὰ ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἴτε ἰδιωτικῶς, εἴτε καὶ ἄλλως πως, νὰ καταστήσῃ τὴν ἄφιξίν του σαφῆ καὶ καθ’ ἡμέραν καὶ καθ’ ὥραν, διὰ νὰ εἶναι, τοιουτοτρόπως δυνατόν, νὰ λαμβάνωνται ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα καὶ νὰ γίνωνται ὅλαι αἱ ἐκδηλώσεις, ποὺ ἀπαιτεῖ, πράγματι, ἡ ἁβρότης εἰς τὰς σχέσεις μεταξὺ δύο φιλικῶν χωρῶν. Καὶ νομίζω, ἀξιότιμε κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὅτι, τοὐλάχιστον δὲν θὰ θελήσετε νὰ μὲ μεμφθῆτε, διότι ἀγνοῶν τὸ γεγονὸς τῆς ἀφίξεως τοῦ ὑπουργοῦ τούτου, ἰδιωτικῶς ἐνταῦθα καὶ πληροφορηθεὶς τοῦτο, μετέπειτα ἐφρόντισα καὶ νὰ ἐπικοινωνήσω προσωπικῶς, μαζί του καὶ νὰ τοῦ ἐκφράσω καὶ τὴν στενοχωρίαν μου, διότι δὲν εἶχε καταστῆ δυνατόν, νὰ συναντηθῶμεν προηγουμένως. Δὲν νομίζω, ὅτι, ἀπὸ ἀπόψεως, Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ἐσημειώθη καμμία παράλειψις. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἐμνημόνευσε, κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του, καὶ τὸ αἴτημα, τὸ διατυπωθέν, διὰ τὴν ἰδικήν μου, ἀπομάκρυνσιν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ὑπεστήριξεν ὅτι ἡ ἀπομάκρυνσις αὐτὴ ἦτο ἀπολύτως ἀπαραίτητος καὶ ἀναγκαία, διὰ τὴν περαιτέρω προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν ἰδικῶν μου προσωπικῶν πολιτικῶν ἀντιλήψεων. Διότι γνωρίζετε κάλλιστα, ὅτι δὲν ἀνήκω εἰς τὴν χορείαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχονται τῶν χαρτοφυλακίων. Τὸ ἔχω ἀποδείξει εἰς τὴν μικράν μου πολιτικὴν ἱστορίαν ἐπανειλημμένως. Ἐὰν ἠθέλησα καὶ ἐδέχθην νὰ ἀναλάβω τὸ βαρὺ φορτίον, τὸ ὁποῖον φέρω εἰς τὴν πλάτην μου, ἐὰν, μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ ὀκτάμηνον, νυχθημερόν, εἰργάσθημεν ὅσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιγραφῇ τὴν στιγμὴν αὐτὴν, διὰ νὰ προστατεύσωμεν τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ προωθήσωμεν καὶ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, ἀποτελεῖ τοῦτο δι’ ἐμὲ τιμητικὴν εὐθύνην καὶ καθῆκον. Καὶ μὴ ἔχετε καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι, ἐὰν ᾐσθανόμην ὅτι, θὰ ἠμποροῦσα νὰ προσφέρω μίαν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Ἔθνος καὶ εἰς τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, ἀποχωρῶν, δὲν θὰ ἐδίσταζον οὔτε μίαν στιγμήν, νὰ ἐπανέλθω μαζί σας, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, εἰς τοὺς βουλευτικοὺς θώκους. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ πιστεύω ἀντιθέτως, ὅτι τὸ αἴτημα τῆς ἰδικῆς μου ἀπομακρύνσεως, ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς χώρας, ἀλλὰ εἶναι προσπάθεια, διὰ τῆς ὁποίας θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἐξασθένησις, κατὰ πρῶτον στάδιον, τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἐπέλθῃ, εἰς δεύτερον στάδιον, ἡ πτῶσις αὐτῆς. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον, ἀνεξαρτήτως τοῦ τὶ θέλει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἔχω πλήρη τὴν συναίσθησιν τῆς εὐθύνης μου καὶ ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς μέλος τῆς Ε.Ρ.Ε. ἔναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔστειλεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, δι’ ὅσον χρόνον θὰ ἀπολαμβάνω τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Ἀρχηγοῦ μου καὶ τῆς Βουλῆς, δὲν πρόκειται νὰ παραχωρήσω τὴν θέσιν μου. (Χειροκροτήματα). Θὰ ἀγωνισθῶ, περαιτέρω μὲ τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν μοῦ ἐμπνέει ἡ ἱερὰ ὑπόθεσις, διὰ τὴν ὁποίαν ἀγωνίζομαι, ἀλλὰ καὶ ἡ πεποίθησις, ὅτι οἱ δημόσιοι ἄνδρες πρέπει νὰ ἀναλίσκωνται, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς ἐξουσίας. Ἡ ἐξουσία δὲν εἶναι σκοπὸς αὐτὸς καθ’ ἑαυτόν. Εἶναι μέσον πρὸς σκοπόν. Καὶ εἶναι μέσον πρὸς σκοπόν, σύμφωνα μὲ πεποιθήσεις, σύμφωνα μὲ πολιτικὰς γραμμάς. Καὶ ὅταν τὰς πολιτικὰς αὐτὰς γραμμάς, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐδόθη ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, εἰς τὴν σημερινὴν πλειοψηφίαν, ἔρχονται διὰ τῆς μεθόδου τῆς ἐπιθέσεως καὶ τῆς τεθλασμένης, τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἑνιαίαν πολιτικήν, νὰ τὰς ἀμφισβητοῦν, καθῆκον ἡμῶν εἶναι νὰ μείνωμεν εἰς τὰς ἐπάλξεις, στηριζόμενοι εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς. (Χειροκροτήματα). Ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὑπεστηρίχθη ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐν τῷ συνόλῳ της, ἡ ἀκαταλληλότης τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν περαιτέρω διαχείρισιν τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς χώρας. Μάλιστα δὲ ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, μᾶς κατηγόρησε καὶ κατὰ τρόπον ἐπίμονον, λόγῳ τοῦ ὅτι φρονῶ ὅτι ὁ χειρισμὸς τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Ἑλλάδος, ὑπὸ τὰς σημερινὰς μάλιστα συνθήκας —καὶ ἐξήγησα διὰ ποίους λόγους συμβαίνει τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι,— ὀφείλει νὰ ἔχῃ καὶ τὴν συμπαράστασιν τὴν θερμὴν τῆς μεγάλης Ἀμερικανικῆς Δημοκρατίας. Ἠλέγχθημεν καὶ κατηγορήθημεν διὰ τὶ πρᾶγμα; Διότι ἐπιθυμοῦμεν δι’ ὡρισμένων πολιτικῶν ἐνεργειῶν εἰς τὴν προσπάθειαν τῆς ἐπιλύσεως τῶν ἐξωτερικῶν μας προβλημάτων νὰ ἔχωμεν, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τὴν θερμὴν συμπαράστασιν τῆς μεγάλης Ἀμερικανικῆς Δημοκρατίας.

§32Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν τὸ εἶπε κανεὶς αὐτό.

§33Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτ.). Τὸ εἶπεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὑπὸ τὴν κάτωθι ἔννοιαν: Ὅτι στηρίζετε ὁλόκληρον τὴν πολιτικήν σας εἰς τὴν ὑποδούλωσιν ἔναντι τῆς Ἀμερικανικῆς Δημοκρατίας.

§34Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἄλλο τὸ ἓν καὶ ἄλλο τὸ ἄλλο.

§35Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτ.). Εἶναι μεγάλη ἡ ἀνάγκη, ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας, μὲ τὰς τόσον τραγικὰς ἐξελίξεις τῆς στιγμῆς, μὲ τὴν τόσην αἱμορραγίαν, μὲ τὰς τόσας δυσχερείας, τὸ καθῆκον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, νὰ πραγματοποιηθῇ ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο εἰς τὸ ἀκέραιον. Νὰ προσπαθήσῃ δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν δύο βασικῶν αἰτημάτων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, τοὐτέστι τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ταὐτοχρόνως τῆς γνησίας αὐτοκυβερνήσεως νὰ κάμῃ ὅτι δύναται, διὰ νὰ περιορίσῃ τὰ ἐκεῖ δεινὰ καὶ χάριν τοῦ περιορισμοῦ τῶν δεινῶν αὐτῶν καὶ τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος τοῦ τόπου νὰ ἐπιδιώξῃ ταὐτοχρόνως καὶ μείζονα σύσφιγξιν τῶν δεσμῶν μετὰ τῆς μεγάλης ἀμερικανικῆς δημοκρατίας. Δὲν νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δύναται νὰ ὑπάρξῃ τις, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ μεμφθῇ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ τὴν ἄσκησιν αὐτῆς τῆς πολιτικῆς. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὡς ὄντως γνήσιος ἐκπρόσωπος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἐπετέθη ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, διότι αὐτὸ εἰλικρινῶς, ἐπεδίωκεν. Ἐπετέθη εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀλλοία εἶναι προφανῶς ἡ σκέψις του. Κύριοι βουλευταί, ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅπως διεπίστωσα τὴν ἄποψιν αὐτὴν πρὸ δύο ἡμερῶν διὰ νὰ κατορθώσῃ δι’ οὓς λόγους ἐξετίμα ὀρθοὺς δι’ αὐτὴν, νὰ συμπήξῃ τὴν Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν, ὡς ἐκλογικὴν σύμπραξιν, ἠναγκάσθη νὰ εὕρῃ ἐκφράσεις καὶ διατυπώσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ δημιουργοῦν τὴν προϋπόθεσιν τοῦ συγκερασμοῦ τῶν ἀντιθέτων ἀπόψεων εἰς τοὺς διαφόρους τομεῖς τῆς Ἑλληνικῆς ζωῆς. Καὶ μετέπεσεν ἀπὸ τὰ συνθήματα τῆς οὐδετεροφιλίας εἰς συνθήματα ἴσης φιλίας, διὰ νὰ ἐξελιχθῇ βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, ὀλίγον τι περισσότερον, πρὸς τὴν πλευρὰν τῶν δυτικῶν μας συμμαχιῶν. Ἐὰν, κ. συνάδελφοι, θελήσητε νὰ συγκρίνητε τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι πρὸ ὀλίγου καιροῦ, πρὸ ὀλίγων ἑβδομάδων, ἔγιναν ἐδῶ, ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἐὰν συγκρίνητε τὰς ἐκ τῶν συζητήσεων τούτων διαπιστώσεις καὶ τὴν ἐμφάνισιν τῶν διαφόρων κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, αὐτὴν τὴν φορὰν θὰ σημειώσητε καὶ σεῖς, εἶμαι βέβαιος, μίαν οὐσιαστικωτάτην μεταβολήν, διὰ νὰ μὴ εἴπωμεν μεταβολὴν προσανατολισμοῦ πρὸς τὰς γραμμὰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν πρὸ τῶν ἐκλογῶν καί, ἐν ὀνόματι τῶν ὁποίων ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μᾶς ἔδωσε τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Βουλήν. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ὅταν, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, συνάδελφοι καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῆς Συμπολιτεύσεως ὑπάρχῃ αὐτὸ τὸ πρόσφατον ἱστορικὸν δεδομένον—διότι αὐτὸ εἶναι γεγονὸς μὴ ἐπιδεκτικὸν ἀμφισβητήσεως— ἠμπορεῖ ἐνδεχομένως νὰ ὑπάρχῃ προσπάθεια νὰ δοθῇ εἰς τὰ γεγονότα αὐτὰ διάφορος ἑρμηνεία ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἀλλάσσει ὅμως ποσῶς, ἡ οὐσία. Εἶναι βέβαιον λέγω, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ὅτι ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς ὄχι μόνον ὡρισμέναι ἀπόψεις αἵτινες τοὐλάχιστον μέχρι πρὸ ὀλίγου ἴσχυον καὶ ἀφεώρουν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν πρεσβεύει ἡ Ἀντιπολίτευσις, δὲν εἶναι ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξουν τὴν προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἀλλ’ ἐὰν, κ. Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος εἴμεθα ἡμεῖς λόγῳ τῆς ἀσκηθείσης πολιτικῆς τῆς μετριοπαθείας, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀπολύτου ταὐτοχρόνως ἐμμονῆς κατὰ τὴν ἰδικήν μας γνώμην, ἀκατάλληλοι διὰ νὰ χειρισθῶμεν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι διὰ τὸ Κυπριακὸν τοὐλάχιστον θέμα, εἶσθε σεῖς ἰδεολογικῶς ἀκατάλληλοι διὰ νὰ χειρισθῆτε τοῦτο. (Χειροκροτήματα). Ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, αἱ περιστάσεις εἶναι κρίσιμοι. Δὲν ἐδίστασα μετὰ παρρησίας ἐνώπιον τοῦ Σώματος ν’ ἀναπτύξω εἰς ἐπανειλημμένας ἀγορεύσεις μου μετὰ πάσης ἀντικειμενικότητος καὶ μετὰ θάρρους τὰ δεδομένα τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ὅπως ἐμφανίζονται σήμερον. Εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς νέου κύματος ἀδιαλλαξίας ἐκ μέρους τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ εὑρισκόμεθα ταὐτοχρόνως καὶ πρὸ μιᾶς οὐσιαστικῆς ἀντιδράσεως καὶ ἄλλων κομμάτων ἐν τῇ Μεγάλῃ Βρεταννίᾳ ἀλλὰ καὶ τῆς κοινῆς γνώμης ὄχι μόνον ἐν Ἀγγλίᾳ, ἀλλὰ καὶ τῆς Βρεταννικῆς Κοινοπολιτείας, ἐν τῷ συνόλῳ. Καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ Κυπριακὸν θέμα θὰ διέλθῃ, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, πολλὰς φάσεις. Εἰς τὰς φάσεις αὐτάς, ὅπως εἶπον καὶ προχθές, ἡ Ἑλληνικὴ κοινὴ γνώμη ὑμεῖς κ. βουλευταί, πρέπει νὰ εἶσθε ἕτοιμοι, τὸ μὲν ν’ ἀντιμετωπίσητε τὰς δυσχερείας καὶ πικρίας, ὃ δὲ τὰς αἰσιοδόξους ἐνδείξεις νὰ τὰς ἐκτιμᾶτε μετὰ περισκέψεως. Καὶ τοῦτο διότι εἰς τὴν πολιτικήν, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, καὶ μάλιστα εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν, δὲν εἶναι εὔκολον πρᾶγμα νὰ λαμβάνετε ὡς σταθερῶς δεδομένον ὅ,τι καθ’ ὡρισμένην στιγμὴν ἐμφανίζεται. Καὶ νομίζω, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐὰν πράγματι δὲν ἐμφορεῖται ἐκ στενῆς ἀντιπολιτευτικῆς διαθέσεως ἐὰν πράγματι αἰσθάνεται τὸ καθῆκον τῆς ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν ὁμαλὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν προώθησιν τῶν μεγάλων θεμάτων τῆς χώρας, ὀφείλει μόνη της, χωρὶς παραινέσεις, ἐν τῇ συναισθήσει τοῦ ἐθνικοῦ της καθήκοντος, συναίσθημα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι καθόλου ξένον πρὸς ὑμᾶς, κ. βουλευταί, τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ πράξῃ τὸ ἐθνικόν της καθῆκον. Δὲν εἶμαι ἐγὼ αὐτός, ὁ ὁποῖος θὰ ἐτόλμουν νὰ ὑποστηρίξω τὸ ἀντίθετον καὶ θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι πιστεύετε καὶ σεῖς εἰς τὴν ἐθνικήν σας ἀποστολήν. Ἡμποροῦμε νὰ διαφωνοῦμεν ὡς πρὸς τὴν ἀντιμετώπισιν ὡρισμένων προβλημάτων, ἀλλὰ δὲν ἐπιτίθεμαι ἐναντίον οὐδενός καὶ δὲν εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ὑποστηρίξῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑπεστηρίχθη. Ὅτι δηλαδὴ ἡμεῖς ὄχι μόνον κακῶς ἐχειρίσθημεν τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἀλλ’ ἐφθάσαμεν εἰς παραχωρήσεις, αἵτινες τοὐλάχιστον ἀποτελοῦν ἐθνικὴν μειοδοσίαν διὰ νὰ μὴ ὑπομνήσω καὶ τὴν χρησιμοποίησιν βαρυτέρων ἀκόμη ἐκφράσεων. Τὴν τοιαύτην κατηγορίαν ἐγὼ δὲν σᾶς τὴν ἀνταπέδωσα. Πιστεύω, ὅτι καὶ σεῖς ὅπως καὶ ἡμεῖς, πράττετε τὸ ἐθνικόν σας καθῆκον καὶ ὅτι τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τὰ ἐξετάζετε ἀπὸ μίαν διάφορον γωνίαν, ἀπὸ ἓν διάφορον πρῖσμα, ἀλλὰ δὲν σημαίνει ὅτι ἐπειδὴ συνέβη αὐτὴ ἡ διάστασις, διὰ τὸν λόγον αὐτὸν θὰ πρέπει νὰ σᾶς κατηγορήσῃ κανεὶς καὶ μάλιστα μὲ τόσον βαρείας λέξεις. Δὲν πρόκειται ἐγὼ νὰ σᾶς δώσω πιστοποιητικόν, οὔτε καὶ εἶναι ἡ σκέψις μου αὐτή, ὅπως καὶ δὲν δέχομαι ἀπὸ σᾶς πιστοποιητικὸν οἱασδήποτε μορφῆς. Ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. συνάδελφοι, θὰ πρέπει καὶ κάτι ἄλλο νὰ σκεπτώμεθα. Νὰ σκεπτώμεθα, ὅτι ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς, ὄχι μόνον θὰ χρειασθῇ ἐργασία καὶ κόπος, ὄχι μόνον θὰ χρειασθῇ ἐπιμονὴ καὶ σταθερότης εἰς τὴν πολιτικὴν γραμμήν, ἀλλὰ θὰ χρειασθῇ, πρὸ παντὸς νὰ κατανοήσωμεν ὅτι διὰ τὴν γραμμὴν αὐτὴν θὰ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ καὶ εὐρυτέρα κατανόησις τῆς κοινῆς γνώμης. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν κατανόησιν τῆς κοινῆς γνώμης τῶν φίλων τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, αὐτὸ δὲν εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως ὑμᾶς, κύριοι βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας, νομίζω, ὅτι θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὰ ἑξῆς: Ὅτι ἡ ἐπανειλημμένη συζήτησις τοῦ Κυπριακοῦ, κ. βουλευταί, δὲν ὑπῆρξε πάντοτε, ἐποικοδομητικὴ τῆς προσπαθείας ἡμῶν. Πιστεύω, ἀντιθέτως, ὅτι καθ’ ὡρισμένην στιγμὴν τῆς συζητήσεως αὐτῆς ὑπῆρξεν ἀποτέλεσμα ἡ φθορά. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη εἰς αὐτὸν τὸν δρόμον νὰ σταματήσωμεν. Ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις, αὐτὸ δὲν τὸ ἀντιλαμβάνεται, εἶναι ὑπόθεσις ἰδικῆς της πολιτικῆς εὐθύνης. Ἀλλὰ ἀπὸ τῆς ἰδικῆς μας πλευρᾶς, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὀφείλομεν σταθερῶς διαφωτίζοντες, ὅπως δυνάμεθα καὶ ὅπου δυνάμεθα τὴν κοινὴν γνώμην, ταὐτοχρόνως νὰ αἰσθανώμεθα καὶ τὴν ἐπιβεβλημένην σύνεσιν καὶ καρτερικότητα, ὅπως τόσας φορὰς εἰς τὴν μακραίωνα ἱστορίαν ἀπέδειξαν, ὅτι εἶχαν οἱ πραγματικοὶ καλοὶ πατριῶται τοῦ Ἔθνους. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε. Διότι, ὅσα εἶπεν ἀπόψε, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ἀνατρέχων εἰς παλαιοτάτην ἱστορίαν, ἀποδεικνύουν ὅτι ἐὰν αὐτὸς νομίσῃ ὅτι δύναται καθ’ ὡρισμένον τρόπον κατ’ ἰδίαν βούλησιν, νὰ ἐκτιμᾷ τὴν εὐφυΐαν τῶν Ἑλλήνων, οἱ Ἕλληνες τοῦ ἀπέδειξαν ὅτι αὐταί αἱ περίεργοι ἀντιλήψεις του, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πολιτικὴν τῶν προκατόχων του ἀλλὰ καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πολιτικὴν τὴν ἰδικήν του, δὲν εἶναι σκέψεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἔχουν τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§37Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁμολογῶ ὅτι ἡ διαφορὰ τόνου καὶ ἡ διαφορὰ ἀντιδράσεως τοῦ φίλου μου κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, μεταξὺ τῆς σημερινῆς του ἀγορεύσεως καὶ τῆς προηγουμένης, δεικνύει τοὐλάχιστον, ὅτι ἐθίγη εἰς ὡρισμένα αἰσθήματά του. Εἶδα ἕνα ὕφος ζωηρόν. Κατηγορίαι ἐξετοξεύθησαν καὶ ἐναντίον μου καὶ ἐναντίον τῆς παρατάξεώς μας καὶ εἶδα μίαν βιαιότητα τοῦ λόγου, ἡ ὁποία δὲν εἶναι τοῦ χαρακτῆρος τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ θὰ ἤθελον νὰ τοῦ ἀπαντήσω μὲ δύο μόνον λέξεις. Προφανῶς ὑπῆρχεν ἕνα γενικώτερον θέμα πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐν γένει πολιτικῆς καὶ ὑπῆρχεν ἕνα προσωπικὸν θέμα τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Καὶ διὰ νὰ μὴ νομίσῃ ὅτι ἀποδίδω μεγαλυτέραν σημασίαν εἰς τὸ ἕνα ἐκ τῶν δύο θὰ προτάξω τὸ προσωπικόν του θέμα, διὰ νὰ τοῦ δώσω μερικὰς ἐξηγήσεις. Εἰς τὴν πολιτικὴν σταδιοδρομίαν τῶν δημοσίων ἀνδρῶν συμβαίνουν ἀτυχήματα, συμβαίνει νὰ ἔλθῃ ἕνα πρόσωπον εἰς ἀντίθεσιν μὲ μίαν κοινὴν γνώμην καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μὲ τὴν ὅλην ὑποτροπίαν τοῦ χειρισμοῦ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, ἦλθεν εἰς αὐτὴν τὴν σύγκρουσιν μὲ τὸν λαὸν τῆς Κύπρου. Καὶ ἡ ἀντίθεσις αὐτὴ εἶναι πρόσφατος. Ἀρχίζει ἐκ τῶν πρώτων ἡμερῶν τῆς ὑπουργίας του. Διότι, ὅπως ἐνθυμεῖσθε αἱ πρῶται ἐπαφαὶ μεταξὺ τοῦ κ. ὑπουργοῦ καὶ τοῦ Γενικοῦ Προξένου ἐν Κύπρῳ ἔχουν ὡς βάσιν τὴν στάσιν, τὴν ἀδιάλλακτον στάσιν, τὴν ὁποίαν ζητοῦν οἱ Κύπριοι ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν διαλλακτικὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι τὰ πρῶτα τηλεγραφήματα, ἀφοροῦν τὸ περιεχόμενον τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων καὶ τονίζει ὁ Γενικὸς Πρόξενος, ὅτι χρειάζεται μία ἔνεσις ἀδιαλλαξίας, διότι τὸ ἠθικὸν τῶν ἀνθρώπων, μαχομένων ἀνθρώπων, χρειάζεται ἕνα αἴσθημα ἀπολύτου δικαιώσεως καὶ συμπαραστάσεως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἔναντι αὐτῶν, ἡ ἀπάντησις τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι προγραμματικαὶ δηλώσεις συνήθους τύπου, αἱ ὁποῖαι δὲν δίδουν εἰς τὸν Κυπριακὸν λαὸν τὴν ἔνεσιν ἐνθουσιασμοῦ τὴν ὁποίαν περιμένει. Καὶ ἐὰν σήμερον κατηγορεῖται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην, κατηγορεῖται διότι ἐπικρατεῖ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι φορεὺς μιᾶς διαλλακτικῆς καὶ συμβιβαστικῆς στάσεως εἰς τὸν Κυπριακὸν θέμα. Μπορεῖ νὰ εἶναι λανθασμένον δὲν τὸ γνωρίζω. Ἀναμφισβητήτως, διὰ τοὺς Κυπρίους, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι πρόσωπον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὸ σθένος τὸ ἀπαιτούμενον κατὰ τοὺς Κυπρίους, διὰ νὰ ἐκπροσωπήσῃ τὸ δίκαιον τοῦ ζητήματος εἰς τὴν παγκόσμιον κοινὴν γνώμην. Ζητεῖται, λοιπόν, καλῶς ἢ κακῶς, ἡ προσωπικὴ του ἀπομάκρυνσις. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τὴν τελευταίαν ἀγόρευσιν, ὅταν εἰσήρχετο εἰς τὸ θέμα τῆς διεθνοῦς πολιτικῆς μὲ μίαν ἀξιόλογον ρητορικήν, μᾶς εἶπεν ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτική, ἢ μᾶλλον ὁ ἀστερισμὸς, ὁ ἑκάστοτε ἀστερισμὸς εἶναι συνάρτησις πολλῶν παραγόντων. Ἀναμφισβητήτως ἄλλος εἷς ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων παραγόντων εἰς τὸν ἀστερισμὸν αὐτὸν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, εἶναι τὸ ἠθικὸν ἑνὸς μαχομένου λαοῦ: τῶν Κυπρίων. Καί, ὅπως εἶχον τὴν τιμὴν καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην ἀγόρευσίν μου νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τοῦ Σώματος νομίζω, ὅτι καὶ εἰς ὅλας τὰς παρατάξεις ὑπῆρξαν ἔνοπλοι ἀντιστάσεις κατὰ τὴν κατοχήν. Φαντάζεσθε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτύχῃ ἕνας ἀγὼν ἀντιστάσεως αἱματηρὸς ὑπὸ τόσον δυσμενεῖς συνθήκας, ὅπως εἶναι εἰς τὴν Κύπρον, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει ἀπόλυτος πίστις ὅτι ἡ μητέρα πατρίς, ἡ Ἑλλάς, εἶναι ἀπολύτως προσκολλημένη καὶ ἀδιάλλακτος εἰς τὸ αἴσθημα τῆς αὐτοδιαθέσεως. (Χειροκροτήματα). Λοιπόν, νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς —καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν ἔχει οὐδεμίαν προσήλωσιν πρὸς τὰ ὑπουργικὰ χαρτοφυλάκια—θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχε παραχωρήσει τὴν θέσιν του. Ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς εἶπε περαιτέρω ὅτι αὐτὰ ὅλα, τὸ αἴτημα τῆς ἀπομακρύνσεώς του, εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα ἑνὸς σατανικοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει πρῶτον, εἰς τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ κ. Θεοτόκη καὶ μετὰ εἰς τὴν περαιτέρω διάβρωσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅτι εἶναι σατανικὴ ἐπινόησις τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἐὰν μὲν εἶναι ἔτσι, τότε ἡ ἀντιπολίτευσις εἶναι πολὺ εὐτυχής, διότι ἔχει τὸ σύνολον τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ παρὰ τὸ πλευρόν της, διότι τὴν ἀπομάκρυνσιν δὲν τὴν ζητεῖ ἡ Ἑλλάς, τὴν ζητεῖ ἡ Κύπρος. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, δὲν θὰ ἤθελον νὰ ἐπεκταθῶ περαιτέρω εἰς τὸ προσωπικὸν θέμα τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος παρὰ τὴν δριμύτητα τῶν ἐναντίον μου ἐκφράσεων, εἶναι, ὑπῆρξε καὶ ἐλπίζω, θὰ εἶναι προσωπικὸς φίλος. Ἡ διαφορὰ ἡ ὁποία ἐμφανίζεται μεταξὺ ἡμῶν —ἐν ᾧ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως— καὶ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ ἑξῆς: Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅταν περιγράφῃ τὴν πολιτικὴν ἢ μᾶλλον τὰς ἐπιδιώξεις τῆς πολιτικῆς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ ἤθελε νὰ εἴπῃ ἴσως νὰ διευρύνῃ δι’ ὡρισμένων λέξεων, ροπάς, αἱ ὁποῖαι ἀναμφισβητήτως εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν, ὡμίλησεν ὅτι ἡ Δημοκρατικὴ Ἕνωσις κατῆλθε μὲ πρόγραμμα ἴσης φιλίας. Ὁμολογῶ ὅτι εἶμαι ἐκ τῶν ὑπογραψάντων τὸ πρωτόκολλον τῆς ἐκλογικῆς συνεργασίας τῶν κομμάτων τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ ὑπῆρξε ποτὲ λέξις «ἴση φιλία». Ὡμιλήσαμεν περὶ Ἑλληνικῆς πολιτικῆς, Ἐθνικῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς. Καὶ ὅταν λέγωμεν Ἑλληνικὴν Ἐθνικὴν πολιτικήν, εἶναι ἀκριβῶς ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω πρὸς ὑμᾶς. Ὅταν λέγω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι, κύριε ὑπουργέ, ἡ βοήθεια τῶν Η. Π. εἶναι εὐπρόσδεκτος, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ἡ διπλωματική της βοήθεια εἶναι πολύτιμος, τὸ λάθος σας ὅμως εἶναι ἡ μονόπλευρος στήριξις τῆς πολιτικῆς σας εἰς τὰς Η.Π. Ἐπαναλαμβάνω δὲ ὅτι οὐδεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν θὰ ἤθελε τὴν ὑποστήριξιν τῶν Η.Π. Ἔλεγον, λοιπόν, εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι, ἐὰν θέλῃς νὰ λύσῃς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, ὀφείλεις νὰ ἔχῃς δύο βασικοὺς πόλους. Τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ἀπέδειξε καὶ ἐξέθεσεν ὁ κ. Μητσοτάκης κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του. Ὁ εἷς πόλος εἶναι ὁ ἀγὼν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ ὁ ἄλλος, ἡ πολιτικὴ ἔναντι τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ὁ εἷς πόλος πρέπει νὰ ἐνισχυθῇ, καὶ νὰ ἐνισχυθῇ ποικιλοτρόπως καὶ παντοιοτρόπως. Εἰς τὸν ἄλλον πρέπει νὰ κάμῃ μίαν πολιτικὴν ἄνευ συστολῆς καὶ ψυχικῆς φοβίας. Καὶ ὅταν λέγουν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ συστολὴ φοβίας, λέγω, τοῦτο. Τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, εἶναι Ἡνωμένα Ἔθνη περίπου ὅλου τοῦ κόσμου. Πρέπει νὰ δεχθῇ ἐκεῖ ὅλους τοὺς φίλους, οἱ ὁποῖοι προσέρχονται ἑκάστοτε εἰς τὴν ὑποστήριξιν τοῦ διπλωματικοῦ αἰτήματος. Πᾶσα μονόπλευρος προσήλωσις εἰς ἕνα Ὀργανισμόν, ὅπως τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, θὰ σὲ ἐπιβαρύνῃ διότι θὰ σὲ φέρῃ εἰς ἀντίθεσιν μὲ ἀνθρώπους καὶ κράτη, τὰ ὁποῖα αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν θέλουν νὰ ἀκολουθήσουν ἢ εὑρίσκονται εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὸν φυσικόν σου σύμμαχον, ποὺ εἶναι αὐτὴν τὴν στιγμὴν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι. Τοὐλάχιστον, νομίζω ὅτι, ὅταν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὡμίλησε προχθὲς περὶ στρατηγικοῦ ἐπιχειρήματος, παρέβλεψε καὶ ἕνα ἄλλο. Ἡ ἀναφορὰ καὶ μόνον τοῦ στρατηγικοῦ ἐπιχειρήματος εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, θέτει τὴν Ἑλλάδα εἰς πολὺ δύσκολον θέσιν, διότι τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη εἶναι Ἡνωμένα Ἔθνη ὅλου τοῦ κόσμου, τὸ στρατηγικὸν ἐπιχείρημα εἶναι ἐπιχείρημα μοιραίως περιωρισμένον, στρέφεται ἐναντίον κάποιου καί, ὡς ἐκ τούτου, ὑπογράμμισις στρατηγικοῦ παράγοντος καὶ τοῦ στρατηγικοῦ ἐπιχειρήματος θέτει τὴν Ἑλληνικὴν πολιτικήν, τόσον εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὅσον καὶ ἐνώπιον τῶν Ἀραβικῶν ἰδίως Κρατῶν, εἰς πολὺ δύσκολον θέσιν. Ἡ ὅλη ἐμφάνισις ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς δράσεώς του εἶναι περίεργος, διότι δὲν θὰ ἤθελον νὰ τὸν κατηγορήσω, ἀλλὰ τοῦ ἐζήτησα πληροφορίας τί ἔκαμε διὰ τὴν μὴ ἐκτέλεσιν τῶν Καραολῆ καὶ Δημητρίου. Ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. ὑπουργοῦ εἶναι ὅτι ἔκαμε δέκα διαβήματα. Τὸ πρῶτον ἦτο εἰς τὰς 26 Ὀκτωβρίου. Δὲν θέλω νὰ ἀμφισβητήσω τὰ διαβήματα, ποὺ ἔκαμεν ὁ κ. ὑπουργός, ἀρκοῦμαι εἰς τὸν λόγον του, ἀλλὰ δὲν τοῦ δίδω ἀπὸ αὐτὰ τὰ διαβήματα πιστοποιητικὸν διπλωματικῆς ἱκανότητος, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ μὲ πείσῃ ὅτι ἰδίως εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ Δημητρίου, ὁ ὁποῖος κατεδικάσθη εἰς θάνατον, ὡς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρω, ὄχι βάσει τακτικοῦ ποινικοῦ νόμου, ἀλλὰ βάσει τῶν ἐκτάκτων μέτρων περὶ πολιορκίας, εἰς τὴν νῆσον, τὰ ἔκτακτα μέτρα, διὰ τὰ ὁποῖα ὁ ἴδιος ὁ Κυβερνήτης Χάρντιγκ ἐχορήγησεν ἀμνηστείαν εἰς τὸν Μακάριον, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαλλαγῇ τῆς θανατικῆς ἐκτελέσεως. Λοιπόν, εὑρισκόμεθα κύριοι βουλευταί, ἐνώπιον τοῦ διλήμματος, ἢ νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὴν δήλωσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ ὅτι ἐγένετο προσπάθεια ἢ τότε νὰ πεισθῶμεν περὶ τῆς ἀνικανότητος τοῦ κ. ὑπουργοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἠθέλησε πρὸς στιγμὴν νὰ ἐμφανίσῃ ὅτι τὸ Κυπριακὸν ἐσημείωσε τεραστίαν πρόοδον. Πρὸ ὀλίγης ὥρας, ὅταν ἠγόρευον, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἐκθέσω καὶ νὰ κάμω μίαν συγκριτικὴν ἔκθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ ἀπὸ τὴν 6ην Ὀκτωβρίου ὅταν παρέλαβεν τὸ ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν μέχρι καὶ σήμερον. Ἡ ἀδιαλλαξία, ἡ ἀγγλική, ὀφείλεται ἀκριβῶς εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν ἐτηρήθη ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως σταθερότης καὶ ἀποφασιστικότης διότι καθ’ ἣν στιγμὴν ὡς νέα Κυβέρνησις, Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἦλθε μετὰ ἀπὸ ἕνα ἀτύχημα, τὸ ἀτύχημα τῆς διασκέψεως τοῦ Λονδίνου καὶ τῶν γεγονότων τῆς Κωνσταντινουπόλεως, δὲν δεικνύει τὴν ἀπαιτουμένην σταθερότητα καὶ ἀποφασιστικότητα. Καὶ θὰ εἴπῃς ὅτι ἐγὼ πλέον ἐμμένω. Διότι, κύριε ὑπουργέ, διαπραγματεύσεις Ἑλληνοαγγλικαὶ δὲν εἶχον γίνει ποτὲ πρὸ τῆς Τριμεροῦς Διασκέψεως. Ἡ ἱστορία τῶν Ἑλληνοαγγλικῶν διαπραγματεύσεων ἀρχίζει ἐπισήμως μὲ τὴν Τριμερῆ Διάσκεψιν. Πρὸ τῆς διασκέψεως ὑπῆρχον κρούσεις καὶ ὀχλήσεις Ἑλληνικαὶ διὰ νὰ ἀνοίξῃ ἡ διαπραγμάτευσις καὶ ἡ στερεότυπος ἀπάντησις τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως μέχρι τότε ἦτο, ὅτι δὲν ὑπάρχει θέμα δι’ ἡμᾶς διότι εἶναι ἐσωτερικὸν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ διὰ τοῦτο δὲν ὑπῆρχε θέμα συζητήσεως. Ἀλλάζει μόνον ὁ τόνος τῆς ἀπαντήσεως, ἄλλοτε εἶναι δριμύτερος καὶ ἄλλοτε ἠπιώτερος, ἀλλὰ συζητήσεις Ἑλληνοαγγλικαὶ δὲν ὑπῆρχον πρὸ τῆς τριμεροῦς διασκέψεως. Λοιπόν, ἔφυγεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μὲ μίαν ἐντολὴν καὶ ἐκεῖ νομίζω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν παρενόησε τί εἶπον, δὲν εἶπον ὅτι δὲν ὑπῆρχε μία διάσκεψις εἶπον ὅτι ὁ κ. Στεφανόπουλος ἐπῆγε μὲ μίαν ἐντολὴν εἰς τὴν διάσκεψιν, νὰ ζητήσῃ τὴν εὔλογον καὶ τακτὴν προθεσμίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐντολή, τὴν ὁποίαν ἐκτελεῖ, δὲν δέχεται τὴν συζήτησιν περὶ αὐτοκυβερνήσεως προτοῦ ρυθμισθῇ τὸ ζήτημα. Ναυαγεῖ ἡ διάσκεψις, ἐπέρχονται τὰ γεγονότα τῆς 4ης Σεπτεμβρίου καὶ παραλαμβάνει μετὰ τὴν ἀπόρριψιν τῆς ἐγγραφῆς τῆς προσφυγῆς μας ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ποία ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ στάσις του; Ἡ στάσις του ἔπρεπε νὰ εἶναι, ἢ συνεχίζει τὴν πολιτικὴν αὐτὴν τὴν διακομματικήν, διότι τὸν κατηγόρησα ὅτι ἐγκατέλειψε τὴν διακομματικὴν βάσιν καὶ εἶναι ὀρθὴ ἡ κατηγορία ἢ λοιπὸν συνεχίζει αὐτὴν τὴν διακομματικὴν πολιτικὴν καὶ μένει ἀδιάλλακτος ἐὰν ποτὲ ἀρχίσουν αἱ διαπραγματεύσεις ὡς πρὸς τὸ τακτὸν καὶ εὔλογον τῆς προθεσμίας, ἢ τότε ἐὰν θέλῃ νὰ μεταβάλῃ πολιτικὴν καὶ θέλει νὰ πάῃ πρὸς συμβιβασμόν, ὀφείλει νὰ συγκαλέσῃ Συμβούλιον τοῦ Στέμματος διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἐνδεχομένη καὶ ἐκεῖ συμφωνία τῶν ὑπολοίπων κομμάτων, ἐὰν ἀποδείξῃ ὅτι ἡ προηγουμένη στάσις εἶναι ἀδύνατον νὰ πραγματοποιηθῇ. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, κ. βουλευταί, ὑπάρχει καὶ μία στιχομυθία εἰς τὴν προηγουμένην Βουλήν. Ἐζήτησεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν κ. Μαρκεζίνης ἕνα Συμβούλιον Στέμματος τοῦ ἀπήντησεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, λυποῦμαι δὲ διότι δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. Κανελλόπουλος, ὅτι ἡμεῖς, βεβαίως θὰ δεχθῶμεν εὐχαρίστως Συμβούλιον τοῦ Στέμματος ἐὰν ἔχωμεν ἀλλάξει πολιτικήν. Αὐτὸ ποὺ κατηγορῶ τὴν Κυβέρνησιν εἶναι, ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν πρὸς τὸ ἐσωτερικὸν μέτωπον, εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁμιλεῖ περὶ ἐμμονῆς της εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς εὐλόγου προθεσμίας –κατ’ ἐμὲ καὶ αὐτὸ εἶναι μία ὑποχώρησις– καὶ τῆς αὐτοκυβερνήσεως, ἐνῷ κατ’ οὐσίαν ἐγκατέλειψε τὴν αὐτοδιάθεσιν. Καὶ ὅτι τὴν ἐγκατέλειψε δὲν ὑπάρχει καμμία δυσκολία νὰ τὸ ἀντιληφθῆτε, τὸ βλέπετε εἰς τὴν λευκὴν βίβλον ἐπὶ τῆς διασκέψεως τοῦ Λονδίνου, ἀλλὰ εἶναι εὔκολον νὰ τὸ διαβάσατε ἀπὸ τὰς συζητήσεις εἰς τὴν Βουλὴν Κοινοτήτων, εἰς μίαν στιχομυθίαν μεταξὺ τῶν Ἐργατικῶν καὶ τοῦ ὑφυπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ αὐτοδιάθεσις τὴν ὁποίαν ἀπεκάλεσεν ὁ κ. ὑπουργός, τὴν ὁποίαν ἀνεγνώρισεν εἰς δημοσίαν δήλωσίν του προεκλογικῶς, δὲν εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις, ἡ ὁποία ἔχει οὐσίαν, εἶναι ἡ ἀναγνώρισις μιᾶς πλατωνικῆς, θεωρητικῆς ρωμαντικῆς ἀρχῆς αὐτοδιαθέσεως, ἡ ὁποία δὲν ἄγει πουθενά, πρὸς πραγματοποίησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας, ἢ εὐλόγου προθεσμίας. Λοιπόν, ἄν κατηγορῶ τὸν κ. ὑπουργὸν καὶ κατηγορῶ καὶ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ὅτι διεσπάσθη καὶ ἐδιχάσθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, κατηγορῶ ἀκριβῶς διότι ἐγκατελείφθη μία πολιτικὴ τὴν ὁποίαν εἶχον ἀποφασίσει τὰ τότε ἐν τῇ Βουλῇ κόμματα καὶ ἐφήρμοσε μίαν ἄλλην, ἀλλὰ δὲν εἶχε καὶ τὸ θάρρος νὰ τὴν ὁμολογήσῃ, νὰ ὁμολογήσῃ τὴν ἀλλαγὴν τῆς πολιτικῆς. Τὴν ὡμολόγησε κατὰ τὴν τελευταίαν ἀγόρευσίν του προχθὲς ἐνώπιον τοῦ Σώματος. —Τότε πλέον ὡμίλησε περὶ αὐτοδιαθέσεως σκέτης, ἡ ὁποία δὲν λέγει τίποτε.— Καὶ ἠναγκάσθη πλέον ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ ὁμολογήσῃ τὴν νέαν του πολιτικὴν διὰ λόγους, οἱ ὁποῖοι εἶναι εὐλογοφανῶς, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διότι δὲν ὑπάρχει πλέον ἐκλογικὸν αἴτημα, εἶχον παρέλθει αἱ ἐκλογαὶ καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ κάλυψις τῆς πραγματικῆς πολιτικῆς δὲν εἶναι ἀναγκαία, δεύτερον ἐκ τῶν συζητήσεων τῆς Βουλῆς ἐπείσθη πλέον ἡ κοινὴ γνώμη ὅτι δὲν εἶναι ἡ παλαιὰ πολιτικὴ τῆς ἀμέσου αὐτοδιαθέσεως ἢ ἔστω ἔναντι τῶν Ἄγγλων ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ καλυφθῇ τὸ πρᾶγμα καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς ὁμολογεῖ τὴν νέαν γραμμὴν τῆς πολιτικῆς του. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι μὲ ἀπεκάλεσεν ὁ κ. ὑπουργὸς ἰδεολογικῶς ἀκατάλληλον νὰ χειρισθῶ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι οὔτε καὶ τεχνικῶς εἶμαι κατάλληλος ἀπὸ ἀπόψεως νοημοσύνης, ἀλλὰ νομίζω εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, κ. ὑπουργέ, ὅπως πρέπει νὰ ἀναγνωρίσητε, ὅτι ἐδήλωσα πρὸ ἡμερῶν, ὅτι δὲν ὑπάρχει πράκτωρ εἰς τὴν τί αἴθουσαν αὐτήν, ὅταν εἴχατε αὐτοκατηγορηθῆ ὁ ἴδιος, διὰ νὰ ἐξηγήσετε βεβαίως ὅτι δὲν εἶσθε, θέλω νὰ τονίσω ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς ἀκατάλληλος νὰ χειρισθῇ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἐντολὴν ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς της καὶ ὡς ἐκ τούτου διεξάγει, αὐτὴν τὴν στιγμὴν μίαν πολιτικὴν ἐξωτερικήν, ἡ ὁποία τῆς ἐδόθη ὡς ἐντολὴ ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δέν θὰ ἤθελα νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τοὺς προεκλογικοὺς λόγους τῆς 16–17 ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη μου. Διότι δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἡ ὁποία ἐνεκρίθη, εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἤξευρε τὴν ἀλήθειαν. Διότι ἐδηλώσατε ρητῶς ὅτι ἐπετύχατε τὴν ἀναγνώρισιν τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τὴν πλήρη αὐτοκυβέρνησιν τῆς νήσου. Τὰ ἀποτελέσματα εἶναι γνωστὰ καὶ φαντάζομαι ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς σᾶς ἐψήφισε βάσει τῶν δηλώσεων αὐτῶν, δὲν σᾶς ἔδωσεν ἐντολὴν νὰ ἀκολουθήσητε τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖτε σήμερον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ὡς σᾶς εἶπον, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ χειρισθῇ τὸ Κυπριακόν. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ζητῶ ἐπισήμως ὅπως ἡ Κυβέρνησις συμβουλεύσῃ τὸν Βασιλέα καὶ συγκαλέσῃ Συμβούλιον τοῦ Στέματος διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖα κόμματα θέλουν τὴν αὐτοδιάθεσιν, ποῖα κόμματα θέλουν τὴν τεχνικὴν Αʹ ἢ τὴν τεχνικὴν Βʹ εἰς τρόπον ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ μία ἑνότης ἐκ νέου εἰς τὴν ἐξωτερικήν μας πολιτικήν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου κ. Κασιμάτης ἔχει τὸν λόγον.

§39Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφ.). Κύριοι βουλευταί, ἡ νέα συζήτησις ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὰ ἴδια θέματα, τὰ ὁποῖα συνεζητήθησαν καὶ εἰς τὰς δύο προηγουμένας συνεδριάσεις, ποὺ ἡ Ἀντιπολίτευσις εὗρε τὴν εὐκαιρίαν διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀπομάκρυνσιν τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ γεγονὸς αὐτό, ὅτι διὰ τρίτην φορὰν τὰ ἴδια θέματα, ἐλαφρῶς παρηλλαγμένα, ἔρχονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὡς κριτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, μοῦ ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σᾶς εἴπω μερικὰς σκέψεις, αἱ ὁποῖαι νὰ εἶσθε ἀπολύτως βεβαιωμένοι ὅλοι, ὅτι δὲν ἐμπνέονται ἀπὸ κανένα κομματικὸν φανατισμόν. Πηγάζουν ἀπὸ μίαν ἀνησυχίαν, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ ἐγὼ ὅπως πολλοὶ ἀπὸ τοὺς ὁμιλητὰς ἐδήλωσαν ὅτι ἔχουν, ἀνησυχίαν ποὺ ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι βλέπω, ὅτι δὲν τυγχάνουν τῆς καθολικῆς ἀναγνωρίσεως μερικοὶ στοιχειώδεις κανόνες τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, χωρὶς τοὺς ὁποίους δὲν ἠμπορεῖ νὰ λειτουργήσῃ ἡ δημοκρατία. Καὶ διὰ τοῦτο θέλω νὰ σκεφθοῦμε μαζί, ἐὰν δὲν πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν ἀπὸ κοινοῦ διὰ νὰ δώσωμεν εἰς τὴν δημοκρατίαν τὸ πραγματικόν της περιεχόμενον. Ἡ Δημοκρατία, ἀποτελεῖ μίαν συνθήκην. Καὶ ἡ συνθήκη αὐτὴ συνίσταται εἰς τὸ ὅτι, ὅταν γίνονται ἐκλογαί, τερματίζονται οἱ προεκλογικοὶ ἀγῶνες. Ὅταν γίνωνται ἐκλογαί, ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ, καθορίζει τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἔχουν χωριστήν, μεγάλην κάθε μία, ἀποστολήν. Δὲν ἔχει ἀποστολὴν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῶν ἐκλογῶν νὰ ζητῇ τὴν ἀνατροπὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν ἔχει τὴν ἀποστολὴν ἡ Κυβέρνησις, ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῶν ἐκλογῶν νὰ ἀποτελῇ τὴν μόνιμον κατηγορουμένην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δὲν νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι τηρεῖται ἡ συνθήκη αὐτή. Καὶ δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ κρατοῦσα αὐτὴ ἡ ἀντίληψις ὅτι εὐθὺς μετὰ τὰς ἐκλογὰς πρέπει νὰ ἐξακολουθῇ ὁ προεκλογικὸς ἀγών. Δὲν ὑπάρχει κανένα ἐπιχείρημα καὶ καμμία δικαιολογία, διὰ νὰ δικαιολογήσουν αὐτὸ τὸ γεγονός. Ἡ Ἀντιπολίτευσις παραποιεῖ τὴν ἔννοιαν τῆς Δημοκραίας καὶ τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, διαιωνίζουσα μίαν προεκλογικὴν περίοδον καὶ μίαν προεκλογικὴν συζήτησιν. Πρῶτον: Ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία γίνεται διὰ τὸ Κυπριακόν, ἀναφέρεται σχεδὸν ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὸ τί ἔκαμεν ἡ προηγουμένη τῶν ἐκλογῶν Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐτερμάτισε τὸν βίον της μὲ τὰς ἐκλογὰς τῆς 19 Φεβρουαρίου. Εἶναι στοιχειώδης κανών, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία προέρχεται ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς εἶναι νέα Κυβέρνησις καὶ αὐτῆς τὴν πολιτικὴν ἔχετε νὰ κρίνετε. Καὶ αὐτῆς τὴν πολιτικὴν δὲν τὴν ἐκρίνατε. (Χειροκροτήματα). Λέγετε, δεύτερον συνεχῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀποτελεῖ Κυβέρνησιν μειοψηφίας. Καὶ τοῦτο διότι αἱ δύο παρατάξεις αἱ ὁποῖαι κατῆλθον εἰς τὰς ἐκλογάς, ἐμοιράσθησαν τὰς ψήφους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, μὲ μίαν ὑπεροχὴν ἀπὸ ἀπόψεως ψήφων εἰς τὴν Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν, παρὰ δὲ τὴν διαφορὰν αὐτὴν ὑπὲρ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἀπὸ ἀπόψεως ἀριθμοῦ ψήφων, οἱ βουλευταὶ τῆς ΕΡΕ, εἶναι περισσότεροι.

§40Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. .......... (Δὲν ἠκούσθη).

§41Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτ.). Δὲν δέχομαι διακοπάς.

§42Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς ὑπαγορεύσητε.......... (κωδωνοκρουσίαι).

§43Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. (Ὑπ. ἄνευ χαρτ.). Κύριε Μπακόπουλε, δὲν πρόκειται νὰ ὑπαγορεύσω τίποτε εἰς κανένα, ἀλλὰ καὶ δὲν θὰ δεχθῶ ἀπὸ κανένα νὰ μοῦ ὑπαγορεύσῃ τίποτε. Συνεχίζω καὶ λέγω ὅτι δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα τοῦ ὑπάρχοντος ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ γεγονὸς ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ εἰς τὴν ἀναλογίαν μεταξὺ ψήφων καὶ ἑδρῶν. Δὲν γνωρίζω κανένα ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἔχῃ τοιαύτας ἀνωμαλίας, τοιαύτας ἀνισότητας. Δέν εἶμαι ἐγὼ ὑπεύθυνος διὰ τὸ σύστημα, μὲ τὸ ὁποῖον ἔγιναν αἱ ἐκλογαί. Γνωρίζω ὅμως ὅτι οὔτε καὶ μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν θὰ ἐπήρχετο ἀπόλυτος ἀντιστοιχία ἑδρῶν καὶ ψήφων. Εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1950, μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, τὸ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν Κόμμα, λαβὸν διπλᾶς ψήφους ἀπὸ τὸ Ἐθνικὸν Κόμμα τοῦ κ. Ζέρβα, ἔλαβε λόγῳ τοῦ μηχανισμοῦ τῆς δευτέρας κατανομῆς ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, 30 ἕδρας, ἐνῷ ὁ κ. Ζέρβας ἔλαβεν ἕδρας 5. Δὲν εἶναι, λοιπόν, τὸ θέμα αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν πραγματικὰ καὶ ὕστερα ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς νὰ μᾶς ἀπασχολῇ καὶ νὰ τονίζεται ὅτι εἶναι ἡ Κυβέρνησίς μας Κυβέρνησις μειοψηφίας δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, ὅπως σᾶς εἶπε χθὲς καὶ ὁ ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου καὶ Βιομηχανίας συνάδελφός μου, εἶναι συνήθεις περιπτώσεις, αἱ Κυβερνήσεις μειοψηφίας. Ἡ Κυβέρνησις Ἄτλη τοῦ 1950–51 ἦτο ἐπίσης Κυβέρνησις μειοψηφίας. Ἡ Κυβέρνησις Ἀντενάουερ 1949–53 ἦτο κυβέρνησις, ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἐπίσης μειοψηφίας. Δὲν εἶναι δυνατόν, λοιπόν, νὰ ἔχωμεν αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα καὶ βάσει αὐτοῦ τοῦ ἐπιχειρήματος νὰ μεταβάλωμεν εἰς ὕβριν τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Ε.Ρ.Ε. ἔλαβε περισσοτέρας ἕδρας ἀπὸ ὅσας ἀντιστοιχοῦσαν ἀπὸ μίαν ἰδεατὴν κατανομὴν τῶν ἑδρῶν, ψήφους. Ἄλλωστε, διὰ νὰ πᾶμε πράγματι εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων, γνωρίζετε ποὺ ὀφείλεται αὐτό. Δὲν ὀφείλεται εἰς καμμίαν ἰδιορρυθμίαν κανενὸς συστήματος. Ὀφείλεται —καὶ ὁ φίλος κ. Χαβίνης θὰ ἀντιλαμβάνεται τί ἐννοῶ— ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ πλειοψηφία τῶν συναδέλφων πάντοτε ἠθέλησε νὰ περιορίσῃ τὰς ἕδρας τῶν μεγάλων ἀστικῶν κέντρων, ἠθέλησε νὰ μὴ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν τὴν νέαν ἀπογραφὴν καὶ νὰ μὴ δεχθῇ τὴν πρότασιν, ποὺ ἐγὼ εἶχα κάμει, ὥστε βάσει τῶν ἐκλογέων καὶ ὄχι τῶν δημοτῶν νὰ ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν. Καὶ ἔτσι, μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, εἴχαμεν ἐκλογικὸν μέτρον 10.000 εἰς τὰς Ἀθήνας, χωρὶς τὰς γυναίκας, καὶ εἰς τὴν Πρέβεζαν ἢ τὴν Ζάκυνθον π.χ. 2 ἢ 3.000. Τοῦτο συμβαίνει ἐπὶ τόσα χρόνια καὶ ὅμως ἐπὶ τόσα χρόνια δὲν τὸ ἐβλέπαμε καὶ τώρα ποὺ ἔγινε τὸ ἴδιον καὶ ἀσφαλῶς δὲν ἔγινε μὲ καμμίαν ὑστερόβουλον πρόθεσιν καὶ μὲ καμμίαν διάθεσιν, αὐτὸ εἶναι ποὺ βλέπομεν; Καὶ ἠκούσθη τὸ παράδοξον, ὅτι οὐδαμοῦ ἰσχύει σύστημα μικτόν, οὐδαμοῦ ἰσχύουν δύο συστήματα συγχρόνως. Μὰ εἰς τὴν Γαλλίαν, κύριοι, ἰσχύουν δύο διάφορα συστήματα. Εἰς τοὺς Παρισίους εἶναι τὸ σύστημα τῶν μικρῶν στενῶν περιφερειῶν, εἰς δὲ τὰς ἄλλας περιοχὰς τῆς Γαλλίας ἰσχύει τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς. Κύριοι, ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχήν σας, ἐπικαλοῦμαι τὴν βοήθειάν σας, ὄχι πρὸς ἐμέ, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν τὸν θεσμὸν τῆς Δημοκρατίας. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχίσωμεν ἐπ’ ἄπειρον μίαν κριτικήν, ἡ ὁποία ἐπιτρέπεται τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν, ἀλλὰ ἡ ὁποία πρέπει κάποτε νὰ σταματήσῃ. Καὶ ἀκριβῶς τὸ ἴδιον αὐτὸ θέμα τῆς Δημοκρατίας, τὸ ἴδιον αὐτὸ θέμα τῆς ἐννοίας, ποὺ ἔχει ἡ Δημοκρατία, εἶναι ἐκεῖνο ποὺ μὲ κάνει νὰ σκέπτωμαι ὅτι αἱ ἐκφράσεις, αἱ ὁποῖαι λέγονται ἀπὸ ἐδῶ, δὲν ὠφελοῦν εἰς τὴν ἑδραίωσιν τῆς πεποιθήσεως εἰς τὸν λαόν, ὅτι πράγματι εἶναι τὸ ἰδανικώτερον πολίτευμα ἡ Δημοκρατία καὶ ὁ Κοινοβουλευτισμός. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ λέγεται, ὅτι ἔγινεν ἡ Κυβέρνησις τῆς 6ης Ὀκτωβρίου μὲ τὴν πρόθεσιν τῆς συνθηκολογήσεως. Ἀποτελεῖ τοῦτο ἄδικον ὕβριν. Καὶ ἐθεώρησεν ὁ κ. Παπασπύρου, σκόπιμον νὰ θεωρήσῃ ὅτι ἀπέδειξεν ὅτι ὑπῆρξε Κυβέρνησις συνθηκολογήσεως, ἡ Κυβέρνησις τῆς 6ης Ὀκτωβρίου, ἐπειδὴ ἐγὼ ὑπεστήριξα ἀπὸ μακροῦ ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ μία μορφὴ Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ὁ μὲν κ. Παπασπύρου ὠνόμαζε μεταβατικὴν καὶ τὴν ὁποίαν ἐγὼ ὠνόμαζα Κυβέρνησιν Ἐθνικῆς ἀνασυγκροτήσεως μέσα εἰς τὰ πλαίσια τῆς παλαιᾶς Βουλῆς. Εὑρῆκα δὲ τὴν εὐκαιρίαν εἰς μίαν κρίσιμον στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ πλεῖσται τῶν ἐφημερίδων καὶ οἱ πλεῖστοι ὄχι ἴσως ἐκ τῶν ἡγετῶν, ἀλλὰ ἐκ τῶν κυρίων παραγόντων τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς ἐφώναζαν ὅτι πρέπει νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ καὶ ἐδήλωσα ὅτι δὲν πρέπει νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ καὶ ὅτι πρέπει διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐτὴ ἡ πολιτική, νὰ γίνῃ ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἐθνικῆς ἀνασυγκροτήσεως, ὁ κ. Παπασπύρου εἶπεν ὅτι καὶ ἐγὼ συνετέλεσα εἰς τὸ νὰ γίνῃ μία κυβέρνησις συνθηκολογήσεως. Ποίας συνθηκολογήσεως, κύριοι. Τὴν στιγμὴν ἐκείνην δὲν ὑπῆρχε θέμα συνθηκολογήσεως, διότι ἂς ἐνθυμηθεῖτε ποία ἦτο ἡ κατάστασις μετὰ τὴν ἀπόρριψιν τῆς προσφυγῆς εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη.

§44Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Διατὶ δὲν ὑπῆρχε;

§45Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφυλακίου). Διότι δὲν ἐδέχετο κανεὶς οὔτε κἂν συνθηκολόγησιν. Ἦτο στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπῆρχε κανὲν θέμα, δὲν ὑπῆρχε δυνατότης οὔτε συνεννοήσεως οὔτε συμβιβασμοῦ. Διατὶ δὲν ἀνατρέχομεν εἰς τὰ γεγονότα ταῦτα; Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ὑπῆρχε οὔτε δυνατότης συνθηκολογήσεως, διότι ἀπὸ μὲν ἀπόψεως ἐσωτερικῆς, ἦτο σαφὴς ἡ ἀγανάκτησις τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐναντίον τῶν γεγονότων καὶ τοῦ Λονδίνου καὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔγινε μὲ τὸν σκοπὸν τῆς συνθηκολογήσεως. Δὲν θέλω νὰ προχωρήσω εἰς τὰς ἄλλας φράσεις, εἰς τοὺς ἄλλους χαρακτηρισμοὺς, ἂς προχωρήσω εἰς τὸ δεύτερον θέμα, τὸ θέμα τὸ ὁποῖον περιέχεται εἰς τὴν πρότασιν μομφῆς. Δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθω εἰς οὐδεμίαν λεπτομέρειαν. Πρόκειται ἁπλῶς νὰ σᾶς τονίσω ὅτι καὶ τὸ θέμα τῶν σκηνῶν τοῦ συλλαλητηρίου τῆς 9ης Μαΐου ἴσως πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσωμεν ἀπὸ μίαν ἄλλην σκοπιάν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ξεκινήσωμεν διὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς σκέψεις περὶ τοῦ δέοντος γενέσθαι. Τί ἀπέδειξαν τὰ γεγονότα τῆς 9ης Μαΐου; Ἴσως νὰ ὑπάρχῃ εὐθύνη τοῦ ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ἀστυνομικῶν δυνάμεων, ὑπάρχουν ἀσφαλῶς εὐθύναι μερικῶν διαδηλωτῶν καὶ ἀναρχικῶν στοιχείων, ἀλλὰ τὸ βαθύτερον νόημα τῶν γεγονότων εἶναι ὅτι οὔτε ὁ ἑλληνικὸς λαὸς οὔτε τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα ἔχουν συνηθίσει εἰς μίαν ἀπὸ τὰς βασικὰς ἐκδηλώσεις τῆς δημοκρατίας, εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ συλλαλητηρίου. Διότι εἰς τὴν πραγματικότητα ἀπὸ ἐτῶν πολλῶν δὲν ὑπῆρξε πραγματικὰ τέτοια ἐκδήλωσις διότι μετὰ τὸ 1922 ἐνθυμεῖσθε τὴν ἱστορίαν, ὁμαλότης ὑπῆρχε μόνον μεταξὺ τοῦ 1928 καὶ 1932.

§46Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὸ 1926;

§47Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφυλακίου). Τὸ 1926–1928 ὑπῆρχε κοινοβουλευτικὴ ὁμαλότης, ἀλλὰ ὄχι τοιαύτη ὁμαλότης, ὥστε νὰ ἐπιτρέπῃ τὰς διὰ συλλαλητηρίων ἐκδηλώσεις. Ὕστερα ἔρχομαι εἰς τὴν δικτακτορίαν, τὴν κατοχήν, τὸν συμμοριτοπόλεμον, ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα κύριοι, ἠμπόδισαν τὴν λειτουργίαν αὐτῆς τῆς ἐκδηλώσεως τῆς δημοκρατίας. Καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι τὸ γεγονὸς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἴδωμεν περισσότερον ἀπὸ τὰς καθ’ ἕκαστον εὐθύνας, περισσότερον ἀπὸ τὰς ἰδίας τὰς ἐκδηλώσεις τῶν θλιβερῶν γεγονότων, διὰ τὰ ὁποῖα ὅλοι εἴμεθα βέβαιοι ὅτι θλιβόμεθα καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ὅλοι ἀναμιμνησκόμεθα τῶν θυμάτων μὲ συμπάθειαν καὶ μὲ στοργὴν εἰς οἱανδήποτε πτέρυγαν τῶν συγκρουομένων καὶ ἐὰν ἀνῆκαν, διότι ἐὰν ἴσως παρασυρθέντες οἱ μὲν ἀπὸ τὸν ἐνθουσιασμόν των, παρασυρθέντες οἱ δὲ ἀπὸ τὸν φόβον ἢ ἀπὸ μίαν ἔννοιαν τοῦ καθήκοντος ἐσφαλμένην ἢ ὀρθήν, ἀναλόγως τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἔδρασαν, διατὶ νὰ μὴ πάρωμεν αὐτὴν τὴν ἀνθρωπίνην καὶ πολιτικὴν ὄψιν τῶν γεγονότων, διατὶ νὰ μὴ βγάλωμεν τὰ συμπεράσματα αὐτὰ τοῦ πράγματος, παρὰ νὰ ἀναζητοῦμεν εὐθύνας ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχουν; Καὶ ἐπειδὴ ἐλέχθησαν πολλά, ἐνθυμοῦμαι τὴν 1ην Μαΐου τοῦ 1924 ὅταν ἐγὼ νεώτατος, ὀπαδὸς τοῦ Ἀλεξάνδρου Παπαναστασίου, ἐπῆγα εἰς τὸ σπίτι του ὕστερα ἀπὸ τὰ αἱματηρὰ γεγονότα τοῦ Πειραιῶς, ἐνθυμοῦμαι τὴν θλίψιν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἀνδρὸς, διότι ἡ ἀστυνομία, ἐπὶ τῆς ἰδικῆς του πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως, ἠναγκάσθη νὰ πυροβολήσῃ. Καὶ ἐκάλυψε μὲν τὴν ἀστυνομίαν καὶ τὸν στρατὸν ὁ Ἀλέξανδρος Παπαναστασίου, ἀλλὰ ὁ σπαραγμός του ἦτο μεγάλος, ἀκριβῶς, διότι ἔβλεπεν ὅτι εἶναι δύσκολος ἡ ἑδραίωσις αὐτῶν τῶν θεμελίων τοῦ πραγματικοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Ὅταν ἀγαπητοὶ φίλοι, εὑρισκόμεθα πρὸ τοιούτων φαινομένων, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν ἕνα ψυχικὸν ξέφτισμα ἀποδεικνύουν ἕνα κίνδυνον διὰ τὰς βασικὰς ἐννοίας, εἰς τὰς ὁποίας στηρίζεται τὸ πολίτευμά μας, πρέπει εἰς πολλὰ νὰ μᾶς ἐμβάλλουν τὰ γεγονότα σκέψεις, πολὺ βαθύτερες καὶ πολὺ ὑψηλότερες ἀπὸ τὴν ἀντιπολιτευτικὴν διάθεσιν τὴν λογικήν, ἄλλωστε τῆς ἐκμεταλλεύσεως κάθε λάθους, κάθε ὀλισθήματος ἢ κάθε ἀτυχήματος τῆς πραγματικῆς ἢ φαντασικῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι, δὲν εἶναι, βεβαίως, μόνον αὐτὰ τὰ σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ ἀντιπολίτευσις ἔφερε τὴν πρότασιν τῆς μομφῆς, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξε κατὰ τὴν ἀνάλυσιν τῆς προτάσεως τῆς μομφῆς. Εἰς τὴν πραγματικότητα, κάτω ἀπὸ ὅλην αὐτὴν τὴν συζήτησιν πηγάζει, ὄχι ἴσως ἀπὸ ὁλόκληρον τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ ἀπὸ ἕνα μεγάλο μέρος αὐτῆς πηγάζει τὸ ἑξῆς αἴτημα. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, δὲν εἶναι κατάλληλος διὰ νὰ μείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν. Καὶ διότι εἰς τὸ Κυπριακὸν ἐχειρίσθη κακῶς τὸ πρᾶγμα καὶ διότι εἰς τὰς σκηνὰς τῆς 9ης Μαΐου δὲν ἔδειξε τὴν προβλεπτικότητα, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ δείξῃ. Καὶ νὰ γίνῃ τί; Νὰ γίνῃ Κυβέρνησις, λέγουν οἱ μέν, Ἐθνικῆς Ἑνώσεως. Ἀλλὰ τότε θὰ εἶναι καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν ἡ ὁποία τότε θὰ μεταβληθῇ ὡς διὰ μαγείας εἰς κατάλληλον. Καὶ λέγουν οἱ ἄλλοι νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἀναλογικὴν καὶ νὰ γίνουν ἐκλογαὶ μὲ ἀναλογικὸν σύστημα. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἄλλο ἐπιχείρημα. Δὲν ἐξετάζω τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Παπαληγούρας ἀνεκίνησε χθὲς ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Παπανδρέου, ἂν τοῦτο προεκλογικῶς, ἐλέχθη ἢ δὲν ἐλέχθη καὶ ἀνεκλήθη κατόπιν ἢ ὄχι. Αὐτὸ εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιληφθῶ. Ἀλλὰ ὁ κ. Καρτάλης εἶπε ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ πολιτικὴ ἀσφαλῶς θὰ κατατείνῃ εἰς τὴν ἐσωτερικὴν διάλυσιν τῆς Ἑλλάδος, ἀκριβῶς διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν διάσπασιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τὴν χαλάρωσιν τοῦ ἐσωτερικοῦ μετώπου, ἀκριβῶς διὰ νὰ ἔχῃ ἐλεύθερον τὸ ἔδαφος εἰς τοὺς ἐξωτερικούς της χειρισμούς. Τί ἄλλο σημαίνουν ἐκλογαί, τὶ ἄλλο σημαίνει ἡ ἔναρξις σήμερον συζητήσεως περὶ ἐκλογικοῦ συστήματος —θὰ ἔλθῃ ἄλλοτε ἡ στιγμὴ ποὺ θὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις— ἀλλὰ τί ἄλλο σημαίνει ἡ ἔναρξις συζητήσεως, περὶ ἐκλογῶν σήμερον ὁπότε ἀκριβῶς ἐμπήκαμε, διὰ λόγους ἀνεξαρτήτους τῆς θελήσεώς μας, ἢ ἠθελημένως δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, ἐμπήκαμε λοιπὸν ἀπὸ τῆς 9ης Μαΐου εἰς μίαν φάσιν ἀγῶνος, ἡ ὁποία φάσις ἀγῶνος, ἔχει ὡς τελικὸν μέσον πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ, ἔχει τὴν μάχην ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν; Τί σημαίνουν αἱ ἐκλογαί, ὅταν διερχόμεθα αὐτὴν τὴν φάσιν καὶ ζητοῦμε οἱ ἴδιοι ἐκλογάς, ἀκριβῶς κατὰ τὴν φάσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει ἡνωμένον τὸ Ἔθνος νὰ ἀγωνισθῇ ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς; (Χειροκροτήματα). Κύριοι, ἡ ἄλλη παλαιὰ καὶ αἰωνία κατηγορία κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὅτι ἠκολούθησε μέχρι τῆς ἐξορίας τοῦ Ἐθνάρχου τὴν πολιτικὴν τῶν διαπραγματεύσεων. Παρηκολούθησα τὰς συζητήσεις καὶ ἐκτὸς τοῦ κ. Καρτάλη, ὁ ὁποῖος προσεπάθησε νὰ δώσῃ μίαν μορφὴν εἰς τὸ τί ἔδει γενέσθαι, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, δὲν ἠμπόρεσα νὰ καταλάβω ποία ἦτο ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν προέτεινεν ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ τὴν περίοδον ἐκείνην. Διότι εἰς τὴν περίοδον ἐκείνην δὲν ὑπῆρχε οὔτε ἔδαφος συνεννοήσεως, οὔτε ἀγῶνος περιθώρια ὑπῆρχον. Ἀπερρίφθη εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἡ προσφυγή. Ἀπέτυχεν καὶ ἐζημιώθημεν ἐκ λάθους μας μὲ τὴν Διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπήγαμε ἐνῷ δὲν ἔπρεπε νὰ πᾶμε. Ἔγιναν αἱ σκηναὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἔφερον ἐνώπιον ἑνὸς προβλήματος, τὸ ὁποῖον ἦτο πράγματι πελώριον. Καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐσκέφθη, ὄχι τῇ πρωτοβουλίᾳ της, ὅπως μᾶς ἐπληροφόρησε ὁ κ. Θεοτόκης καὶ προηγουμένως ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡδηγήθη εἰς τὴν ἀναζήτησιν ἢ μᾶλλον εἰς τὴν ἀποδοχὴν μιᾶς μορφῆς συνεννοήσεως, ἡ ὁποία ἐπέτρεπε τὴν ἐπανάληψιν τοῦ διαλόγου, διαλόγου μεταξὺ τῆς Ἀγγλίας καὶ ἡμῶν. Ποία ἦτο ἡ ἄλλη δυνατὴ πολιτικὴ τὴν στιγμὴν ἐκείνην; Ὁ Κυπριακὸς ἀγὼν εἶναι ἕνας ἀγών, ὁ ὁποῖος περνᾷ ἀπὸ πολλὰς φάσεις. Εἶναι ἕνας ἀγών, τοῦ ὁποίου τὰς φάσεις, ὅπως ὀρθότατα εἶπε πρὸ ἡμερῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν τὰς διευθύνομεν καὶ δὲν τὰς καθορίζομεν ὅλας ἡμεῖς. Ἤδη ἡ φάσις τὴν ὁποίαν διερχόμεθα σήμερον, εἶναι ἡ φάσις τῆς ἀδιαλλαξίας. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει δευτέρα γνώμη. Εἶναι μία φάσις τὴν ὁποίαν μᾶς ἐπιβάλλουν τὰ γεγονότα, μᾶς ἐπιβάλλει τὸ γεγονός, ὅτι ἡ θέσις τῆς Μ. Βρεταννίας εἰς τὴν Μ. Ἀνατολὴν ὑπέστη μετὰ τὰ γεγονότα τῆς Ἰορδανίας ἕναν κλονισμόν, ὁ ὁποῖος εἶχε τὸν ἀντίκτυπόν της εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Αὐτοκρατορίας. Καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἡ Μ. Βρεταννία καὶ ἐὰν ἀκόμη ἦτο εἰλικρινὴς εἰς τὰς προηγουμένας προτάσεις της, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀντικείμενον ἐξετάσεως, μετέβαλε τότε πολιτικὴν καὶ μετεβλήθη εἰς ἄκαμπτον, εἰς ἀδιάλλακτον ὑποστηρικτὴν τῆς στρατηγικῆς ἀσφαλείας τῶν πετρελαίων τῆς Μ. Ἀνατολῆς. Δὲν γνωρίζω εἰς τὴν πραγματικότητα, οὔτε ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ ἀναζητήσωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ποίαν μορφὴν ἔχει αὐτὴ ἡ μάχη, ποὺ δίδει ἡ Μ. Βρεταννία εἰς τὴν Μ. Ἀνατολήν. Ἐναντίον τίνος στρέφεται; Ποῖοι εἶναι οἱ σκοποί της; Αὐτὸ δὲν εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει. Ἐνδιαφέρει ἡ ἰδική μας στάσις, ἡ ἰδική μας ἐμπλοκή, ἡ ἰδική μας ἐκμετάλλευσις τοῦ θέματος, ἡ ἰδική μας τοποθέτησις, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐπιτύχωμεν τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον βλέπω, ὅλοι ὅτι ἔχομεν τὸν ἴδιον, ὡς πρὸς τὰ μέσα ἀμφιβάλλομεν ὁ εἷς διὰ τὸν ἄλλον. Κατηγορεῖτε σεῖς τὸν κ. Θεοτόκην καὶ ὁ κ. Θεοτόκης κατηγορεῖ σᾶς, περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς πίστεως εἰς τὴν ἄλφα ἢ βῆτα γραμμήν, ἀλλὰ ὁ σκοπὸς μας εἶναι ἕνας. Ἡ αὐτοδιάθεσις, ἢ ἐὰν θέλετε νὰ εἴπωμεν πράγματι τὴν λέξιν, ἡ ἕνωσις τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα). Κύριοι, ἀπὸ τῆς 9ης Μαρτίου, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ καταθέσῃ τὴν προσφυγὴν ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἤρχισε μίαν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν δὲν ἤκουσα κρινομένην, διότι ἤκουσα κρίσεις καὶ κατακρίσεις διὰ τὴν πολιτικήν, τὴν περὶ τῶν ἐκλογῶν, ἀλλὰ κρίσεις καὶ κατακρίσεις δὲν ἤκουσα πλὴν ἑνὸς σημείου, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς εἴπω διὰ τὴν πολιτικὴν τὴν μετὰ τὴν 9ην Μαρτίου. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ διότι πράγματι εἶναι μία πολιτικὴ εἰς τὴν ὁποίαν ἤχθημεν κατ’ ἀνάγκην μετὰ τὴν στάσιν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, ἀλλ’ εἶναι πολιτικὴ ἀναγκαία ἐπὶ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ ὀργανώσωμεν τὴν μάχην. Τὴν μάχην καὶ τὸν ἀγῶνα, ἀξιότιμε κ. Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, αὐτὸν θέλομεν καὶ ἡμεῖς. Τὴν μάχην καὶ τὸν ἀγῶνα. Καὶ ὄχι τὴν ὑποχώρησιν. Ἀλλὰ αἱ διαπραγματεύσεις εἶναι καμμιὰ φορὰ μία μορφὴ τῆς μάχης. Δὲν εἶναι σήμερον ἡ στιγμὴ τῆς διαπραγματεύσεως. Ἐτερματίσθησαν αἱ διαπραγματεύσεις μὲ τοὺς Ἄγγλους καὶ τὴν 10ην Μαΐου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ἀκριβῶς, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐπαναλάβωμεν τὰς διαπραγματεύσεις μὲ τὴν Μ. Βρεταννίαν. Ποῦ εἶναι, λοιπόν, ἡ διαφωνία; Δὲν ὑπάρχει καμμία διαφωνία οὔτε ἐντὸς τῆς Κυβερνήσεως οὔτε καὶ μεταξὺ Βουλῆς καὶ Κυβερνήσεως. Διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, διὰ τὸ ποῖος πρέπει νὰ εἶναι Κυβέρνησις. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ τὸ ποῖος θὰ εἶναι Κυβέρνησις εἶναι ἔργον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα). Ὑπάρχει ἕνα σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐγένετο κριτικὴ κατὰ τὴν παροῦσαν συζήτησιν. Τὸ πρῶτον σημεῖον εἶναι ἡ προσφυγὴ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Τὸ δεύτερον σημεῖον εἶναι ἡ ἐκτέλεσις τῶν δύο πατριωτῶν εἰς τὴν Κύπρον. Εἰς τὸ πρῶτον σημεῖον δὲν ἐπανελήφθη ἡ κριτικὴ καὶ δὲν γνωρίζω ποὺ ὀφείλεται. Ἀλλὰ ἡ προσφυγὴ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, εἶναι ἕνα σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις καὶ δὲν ὑπάρχει διαφορὰ προσανατολισμοῦ ἀλλὰ διαφορὰ ἐκτιμήσεως τῶν πραγματικῶν περιστατικῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν φρονεῖ ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ προσφυγὴ διότι δύναται νὰ δεσμευθῇ ἡ συζήτησις. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι εἶναι δύσκολος ἡ προσφυγὴ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, ὄχι ἴσως διὰ τὸν λόγον αὐτόν, ἀλλὰ διότι δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ μία μακρὰ προπαρασκευή. Καὶ τοῦτο, λόγῳ τῆς πρακτικῆς ἡ ὁποία κρατεῖ καὶ εἰς τὴν ὁποίαν δυστυχῶς συνέπραξε καὶ ἡ Ἑλλὰς εἰς μίαν ὑπόθεσιν πρὸ 3ετίας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι θέμα αὐτὸ τὸ ὁποῖον μᾶς χωρίζει. Καὶ σήμερον καὶ αὔριον δύναται τὸ θέμα νὰ συζητηθῇ. Ὁ δρόμος εἶναι ἀνοικτὸς καὶ ἐὰν ὑπάρξουν αἱ προϋποθέσεις, δυνάμεθα νὰ τὸν ἀκολουθήσωμεν. Τὸ θέμα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἶναι ἡ ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. συζήτησις καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος ἐλέχθησαν κατὰ τὴν προηγηθεῖσαν συζήτησιν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, σαφεῖς, πράγματι λόγοι. Ἐλέχθη ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ διαφώτισις. Εἶπεν, ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι πρέπει νὰ διαφωτισθῇ ἡ κοινὴ γνώμη. Καὶ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἀπὸ τὴν ἁπλῆν ἐπαφὴν διὰ τῶν ἐφημερίδων μετὰ τῆς κοινῆς γνώμης τοῦ ἐξωτερικοῦ, συνάγεται τὸ συμπέρασμα ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκῶς διαφωτισμένη. Δὲν εἶναι διαφωτισμένη οὔτε ἡ Ἀγγλικὴ κοινὴ γνώμη, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ καὶ πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ σύμμαχόν μας εἰς τὴν μάχην διότι ὀρθῶς ἐτόνισεν, κ. Μαῦρος, ἀλλ’ εἶχε τονισθῆ καὶ προηγουμένως, δὲν μαχόμεθα κατὰ τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ. Δὲν εἶναι ὁ Ἀγγλικὸς λαὸς αὐτός, μὲ τὸν ὁποῖον εὑρισκόμεθα εἰς σύγκρουσιν, ζητοῦντες τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου. Εἶναι τὸ Ἀγγλικὸν Κράτος, μὲ τὸ ὁποῖον μᾶς χωρίζουν συμφέροντα τὰ ὁποῖα ὅπως ἐτόνισεν καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀοχηγὸς τῆς Φ.Δ.Ε. πρέπει νὰ τερματισθοῦν διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν παλαιὰν φιλίαν. Αὐτὸ τὸ θέμα τῆς διαφωτίσεως εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ. Ὁ παρισινὸς «Κόσμος» πρὸ 10 ἡμερῶν ἔγραφε ὅτι εἶναι ἐκπληκτικὸν πῶς δὲν ἀντέδρασεν ἡ Ἀγγλικὴ κοινὴ γνώμη κατὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν Καραολῆ καὶ Δημητρίου. Δὲν ἀντέδρασεν διότι δὲν ἔχει ἀντιληφθῆ περὶ τίνος πρόκειται. Δὲν ἀντελήφθη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζομεν ἡμεῖς ὅτι ἡ Ε.Ο.Κ.Α. καὶ ὁ Διγενῆς δὲν εἶναι τρομοκράται, ἀλλὰ ἀπελευθερωτικὸς στρατός. Ἡ Ἀγγλικὴ κοινὴ γνώμη πιστεύει ὅτι εἶναι τρομοκράται. Αὐτὸ πρέπει νὰ καταστῇ πίστις ὅπως πρέπει νὰ καταστῇ πίστις καὶ τὸ ὅτι δὲν εἶναι ἐσωτερικὸν θέμα τῆς Ἀγγλίας τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, ἀλλὰ εἶναι διεθνὲς θέμα συνηρτημένον καὶ μὲ τὸν Ο.Η.Ε. καὶ μὲ τὸ Ν.Α.Τ.Ο. καὶ ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ὀρθῶς καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Φ.Δ.Ε. καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ., συμφωνοῦντες μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἐτόνισαν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ σκέψις περὶ ἀποχωρήσεως εἴτε ἀπὸ τὸν Ο.Η.Ε. εἴτε ἀπὸ τὸν Ν.Α.Τ.Ο. Καὶ ὅμως εἰς τὸ συλλαλητήριον ὑπῆρξαν καὶ συνθήματα ὑπὲρ τῆς ἐξόδου μας ἐκ τοῦ Ν.Α.Τ.Ο. Δὲν εἶναι ἁπλοῦν καὶ δὲν εἶναι εὔκολον τὸ θέμα τῆς διαφωτίσεως. Πρέπει ὅλοι μας ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ νὰ καταβάλωμεν πᾶσαν προσπάθειαν διὰ νὰ διαφωτισθῇ ἡ κοινὴ γνώμη τοῦ ἐξωτερικοῦ διότι ὁ ἀγὼν θὰ εἶναι σκληρός, ἀλλὰ αὐτὴν τὴν φορὰν ἔχομεν τὰς περισσοτέρας προϋποθέσεις διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν. Καὶ ἀκριβῶς εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον θὰ ἤθελα νὰ εἴπω δύο λέξεις διὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ πολιτικὴ εἶναι προσανατολισμένη πρὸς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας καὶ ὄχι πρὸς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει Κράτος, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι περισσότερον ἀφοσιωμένον σήμερον εἰς τὰς ὀργανώσεις τὰς διεθνεῖς τῆς Εἰρήνης ἀπὸ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας. Ἐὰν συμπίπτῃ πολλὲς φορὲς ἡ πολιτική μας, εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπω ὅτι πολλὰ ἐγένοντο ὄχι μόνον ἐν ἀγνοίᾳ ἀλλὰ καὶ ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰς ἀπόψεις τῶν Ἀμερικανῶν. Δὲν εἶναι ἀληθής, κύριοι, ἡ ἀντίληψις ἡ ὁποία ἠκούσθη καὶ ἡ κατηγορία περὶ ἀμερικανοκρατίας. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις τοῦ παρελθόντος εὐθύνονται ἐν προκειμένῳ. Ὅλοι εἴμεθα ὑπεύθυνοι διότι ἐδημιουργήθη αὐτὴ ἡ ἐντύπωσις. Δὲν εἶναι τὸ Κυπριακόν, ἀγαπητοὶ φίλοι, τὸ ὁποῖον μᾶς χωρίζει. Βλέπω ὅτι ὑπάρχουν ἐδῶ δυνάμεις αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ὁμονοήσουν καὶ νὰ ἐργασθοῦν ἀπὸ κοινοῦ, ὄχι διὰ τὴν χάραξιν μιᾶς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν νομίζω ὅτι δὲν ἀμφισβητεῖ κανεὶς ἀλλὰ νὰ ἐργασθοῦν διὰ τὴν ψυχικὴν τόνωσιν τῆς κοινῆς γνώμης εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Τὸ Συμβούλιον τοῦ Στέμματος δὲν εἶναι ἀπολύτως σύμφωνον πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Δημοκρατίας. Ἡ δημοκρατία εἶναι ἡ Βουλὴ καὶ ἡ ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησις, δὲν εἶναι ἡ κεκλεισμένων τῶν θυρῶν συζήτησις μεταξὺ ὀλίγων ἀνθρώπων. Εἶναι ἡ συζήτησις, ἡ ἔκθεσις, ἡ ἀνιδιοτελὴς καὶ ἄνευ τῆς ὑστεροβουλίας τοῦ Κυβερνητικοῦ προβλήματος τοποθέτησις καὶ λύσις τοῦ θέματος τοῦ τὶ δέον γενέσθαι. Βλέπετε ἄλλωστε, ποὺ ἦτο ἡ ἀντίθεσις. Ἡ ἀντίθεσις ἦτο μεταξὺ τῆς ἐννοίας τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τῆς ἐννοίας τῆς τακτῆς προθεσμίας τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἀλλὰ ἦλθεν ὁ κ. Καρτάλης καὶ ἐξήγησεν ὅτι ἡ ἔννοια τῆς τακτῆς προθεσμίας ἔχει ἕνα χαρακτῆρα περιωρισμένον. Ἀναφέρεται εἰς τὰς διαπραγματεύσεις μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Ἑλλάδος. Ἐφ’ ὅσον αἱ διαπραγματεύσεις ἐτερματίσθησαν, τὸ αἴτημα ποὺ τίθεται ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν εἶναι ἡ ἄμεσος αὐτοδιάθεσις. Ἄν ξαναγίνουν διαπραγματεύσεις, ὅποτε γίνουν, τότε θὰ ἴδωμεν ποῖαι θὰ εἶναι αἱ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας θὰ γίνουν καὶ ποῖοι θὰ εἶναι οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ γίνουν αἱ διαπραγματεύσεις. Διότι κύριοι, δὲν εἶναι ἀληθὲς τὸ ὑποστηριχθὲν ἀπὸ τῆς ἕδρας αὐτῆς ὅτι εἰς τὰ διεθνῆ ζητήματα ἕνας ἕκαστος δεσμεύεται ἀπὸ μίαν παραχώρησιν —ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι εἶναι παραχώρησις, ποὺ δὲν εἶναι— ἀπὸ μίαν παράλειψιν, ἀπὸ μίαν φράσιν ἀπὸ μίαν γνώμην τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν εἰς ἕνα στάδιον τῆς μάχης, ὅτι δεσμεύεται καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαναφέρῃ τὸ θέμα. Αὐτὰ εἶναι δόγματα πρωτοφανῆ. Δὲν εἶναι ἀστικὰ δικαστήρια οἱ διεθνεῖς ὀργανισμοὶ διὰ νὰ δικάζωνται οἱ διάδικοι ἄνευ ἐπικουρίας. Εἰς τοὺς διεθνεῖς ὀργανισμοὺς εἶναι πολιτικὰ τὰ κριτήρια καὶ εἶναι αἱ περιστάσεις ποὺ κατευθύνουν καὶ ποὺ ἐπιτρέπουν νὰ νικήσῃς ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν ὑπεστήριξες χθὲς καὶ νὰ χάσῃς ὅσον δήποτε καὶ ἂν εἶσαι σύμφωνος καὶ συνεπής μὲ τὰς ἀρχὰς τὰς ὁποίας ἀπὸ μακροῦ ὑποστηρίζεις. Αὐτὴν τὴν πολιτικὴν ἄποψιν, αὐτὸν τὸν πολιτικὸν χαρακτῆρα τῶν διεθνῶν ὀργανισμῶν ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ ἀντὶ νὰ λέγωμεν ἐδῶ ὁ ἕνας ἐναντίον τοῦ ἄλλου, ὅτι παρῃτήθημεν δικαιωμάτων, ποὺ δὲν παρῃτήθημεν οὐδενός, νὰ λέγωμεν ὅτι τὸ δικαίωμά μας εἶναι νὰ ζητήσωμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ ὁ σκοπός μας εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις τῆς Κύπρου. (Χειροκροτήματα). Δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον, διότι νομίζω ὅτι δὲν παρέχεται ἀπὸ τὴν συζήτησιν ποὺ ἔγινεν, ἔδαφος εἰς τὴν ἀνάλυσιν ἄλλων στοιχείων. Θέλω καταλήγων, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν—ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς αὐτῆς— ὑπάρχουν πολλοὶ Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι ὅλοι ἠθέλησαν πάντοτε τὴν Ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα. Ἄλλοι, διεκδικοῦν τὴν τιμὴν τῆς ἀνακινήσεως τοῦ ζητήματος εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ ἡ τιμὴ αὐτὴ ἀνήκει ἀναμφισβητήτως εἰς τὸν ἀείμνηστον Ἀρχηγὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Ἄλλοι ὅμως πρὸ αὐτοῦ ἀνεκίνησαν τὸ ζήτημα, καὶ δὲν ἀνεκίνησαν τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου τὸ 1950 μόνον. Τὸ 1950 μεταβαίνων εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη εἶχον τὴν ἐντολὴν νὰ μὴ ἀναφέρω τὸ ὄνομα τῆς Κύπρου κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου. Θὰ τὸ ἐνθυμῆται αὐτὸ ὁ Πρόεδρος κ. Κανελλόπουλος.

§48Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ὅτι ἔδωσα ἐντολήν.

§49Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. (Ὑπουργὸς ἄνευ Χαρτοφυλακίου). Ὄχι, βεβαίως, σεῖς. Καὶ δὲν πρέπει νὰ λησμονηθῇ νὰ μνημονευθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ τὸ ὄνομα ἐκείνου, ὁ ὁποῖος πρῶτος ἀνεκίνησε τὸ θέμα, ὀλίγον μόλις μετὰ τὸ κίνημα τοῦ Δεκεμβρίου, εἰς τὸ Λονδῖνον, καὶ ὁ ὁποῖος ἠπείλησεν ὅτι θὰ παρῃτεῖτο ἀπὸ τὸ ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον τοῦ εἶχεν ἀναθέσει ἡ διεθνὴς ἀνάγκη, ἂν δὲν ἐγένετο μνεία ρητὴ ὅτι ὑπάρχει διεκδίκησις τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν Κύπρον. Καὶ εἶναι αὐτὸς ὁ Ἀρχιεπίσκοπος καὶ Ἀντιβασιλεὺς Δαμασκηνός. Τὸ 1945 ὁ Ἔρνεστ Μπέβιν ἠρνεῖτο νὰ δεχθῇ συζήτησιν καὶ ὁ Δαμασκηνὸς εἶπεν: Τότε ἐγὼ θὰ παραιτηθῶ. Καὶ εἰς τὸ ἀνακοινωθὲν ποὺ ἐξεδόθη διὰ πρώτην φορὰν ἀνεγράφη ὅτι ἡ Ἑλλὰς διεκδικεῖ τὴν Κύπρον. Ὕστερα ἀπὸ ὀλίγους μῆνας ἔγιναν αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1946. Καὶ ἡ Κυβέρνησις ποὺ προῆλθεν ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις ἔλεγε περὶ Κύπρου, τὴν 17ην Μαΐου, τὰ ἑξῆς: «Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς Μεγαλονήσου Κύπρου, οὐδεμία ἐπιτρέπεται νὰ γίνεται σύγχυσις. Δὲν πρόκειται περὶ διεκδικήσεως, πρόκειται περὶ θέματος τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν μεγάλην μας φίλην Μεγ. Βρεταννίαν καὶ τὴν Ἑλλάδα τοῦ ὁποίου ὅθεν ἡ περιπόθητος διὰ τὸ Ἔθνος διευθέτησις ἀφορᾷ μόνον ἡμᾶς τοὺς δύο». Δὲν εἶναι κατηγορία τὴν ὁποίαν ἀπευθύνω, εἶναι διαφορὰ ὀπτικῆς μὲ τὴν ὁποίαν ἔβλεπε τὸ θέμα ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Καὶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι μόνος ἐγὼ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἀκριβῶς πρὸ δεκαετίας τὴν 23.5.1946, ἔλεγον: «Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὡς πρὸς τὸ θέμα τῆς ἐθνικῆς μας ὁλοκληρώσεως, περιέχουν βέβαια τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῶν διεκδικήσεων τὰς ὁποίας δικαιοῦται ἡ Ἑλλὰς καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶναι σύμφωνος ὅλος ὁ Ἑλληνικὰ σκεπτόμενος κόσμος. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀφεθῇ ἀδιαμαρτύρητος ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἐνεφανίσθη μία ἀπὸ τὰς ἱερωτέρας διεκδικήσεις μας. Νομίζω ὅτι ἡ φιλία μας μὲ τὴν Ἀγγλίαν, φιλία ἀκατάλυτος, ἀλλὰ δοκιμαζομένη, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὴν σκέψιν ὅτι ἡ ἀξίωσις τῆς ἀποδόσεως τῆς Κύπρου, δὲν ἀποτελεῖ διεκδίκησιν. Ἀποτελεῖ καὶ αὐτὴ διεκδίκησιν ἔναντι φίλων, ἀποτελεῖ διεκδίκησιν, ἡ ὁποία μετὰ μεγαλυτέρας ἐπιμονῆς πρέπει νὰ ἐπιδιωχθῇ. Δὲν ἀποτελεῖ μόνον ὑπόθεσιν μεταξὺ τῶν συμμάχων μας Βρεταννῶν καὶ ἡμῶν. Ἀποτελεῖ συγχρόνως καὶ μίαν διεκδίκησιν ἕνα αἴτημα τοῦ Ἔθνους, τὸ ὁποῖον ζητεῖ ἀκριβῶς διότι εἶναι φίλοι ἐκεῖνοι ἀπὸ τοὺς ὁποίους τὸ ζητεῖ. Ζητεῖ νὰ ἐπανέλθῃ τὸ ταχύτερον εἰς τοὺς κόλπους τῆς πατρίδος ἡ ἡρωϊκὴ μεγαλόνησος τοῦ Νότου!! Αὐτὴ εἶναι μία μικρὰ ἱστορία τοῦ θέματος. Κατόπιν ἐπηκολούθησαν ἄλλαι Κυβερνήσεις. Καὶ ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων μὲ τὴν περίφημον ἐκείνην συνέντευξίν του εἰς τοὺς «NEW YORK TIMES», ἔθεσε καὶ πάλιν ἐπισήμως τὸ θέμα τῆς Κύπρου. Δὲν εἶναι λοιπόν, δυνατὸν νὰ κατηγορῆται κανείς. Καὶ οὔτε κατηγορῶ κανέναν. Ἄλλο θέλω νὰ τονίσω ὅτι ὑπάρχει πάντοτε μία διαφορὰ ὀπτικῆς καὶ ἡ διαφορὰ αὐτὴ ἐμφανίζεται καὶ εἰς τοὺς ρήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μεταξύ των καὶ μεταξὺ τῶν ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑπάρχουν διαφοραὶ ὡς πρὸς τὸν χειρισμόν, ἀλλὰ καὶ μεταξὺ τῶν ρητόρων τῆς συμπολιτεύσεως. Τί σημαίνει αὐτό, σημαίνει ὅτι ὅσοι δὲν ἠκολούθησαν τὴν ἄλφα πολιτικὴν εἶναι μειοδόται ἢ ὅσοι ἠκολούθησαν τὴν βῆτα εἶναι οἱ πραγματικοὶ πατριῶται; Ὄχι, κύριοι, τὸ ἐθνικὸν θέμα τῆς Κύπρου δὲν πρέπει νὰ γίνεται ἀντικείμενον ἀντεγκλήσεων. Διότι ἀκριβῶς αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον μᾶς περιμένει ἡ Μ. Βρεταννία διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ ἐπωφεληθῇ. Διότι ἄλλα εἶναι τὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκει νὰ ἐξυπηρετήσῃ, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκει νὰ ἐκμεταλλευθῇ γενικά, διὰ νὰ τερματίσῃ τὸν ἀγῶνα εἰς τὸν ὁποῖον ἀπεδύθη ὁ Κυπριακὸς λαός, τὸν ἀγῶνα ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεώς του. Εἴμεθα, κ. βουλευταί, ὑποχρεωμένοι ὅλοι ἐδῶ, Κυβέρνησις καὶ Ἀντιπολίτευσις, Ἐθναρχία Κύπρου καὶ — διατί νὰ τὸ κρύψωμεν —καὶ ΕΟΚΑ, ὁ ἀνεπίσημος ἀλλὰ γνήσιος ἐκπρόσωπος τοῦ ἀγωνιζομένου Κυπριακοῦ λαοῦ, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ὅλοι, εἴτε συνεννοημένοι εἴτε ἀσυνεννόητοι νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν ἰδίαν πολιτικήν, τὴν πολιτικὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἡνωμένοι εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἡνωμένοι εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπιδιώξεως τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ μας αἰτήματος. Καὶ δὲν ἀξίζει, πράγματι εἰς μίαν συζήτησιν περὶ τοῦ αἰτήματος αὐτοῦ, νὰ ἀναμιγνύωμεν, ὅπως ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος νὰ ἀναμιγνύωμεν καὶ θέματα, τὰ ὁποῖα διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν ἀποδεικνύουν ὅτι δὲν θέλομεν νὰ ὑποταχθῶμεν εἰς τοὺς στοιχειώδεις κανόνας τῆς Δημοκρατίας καὶ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Εἰς ὅλα τὰ κράτη ὑπάρχει ἀρχηγὸς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἔχει ὡρισμένα ἐκ τοῦ Συντάγματος δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὅταν τὰ ἀσκῇ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀντικείμενον κριτικῆς, ἐκβιασμῶν καὶ ἀπειλῶν, ὅπως ἐκεῖνος ποὺ ἠκούσθη τὴν ἑσπέραν αὐτήν, διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει, νομίζω, ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ νὰ διαμαρτυρηθῇ. Εἶναι, κύριοι βουλευταί, τόσον μέγα τὸ θέμα τῆς Κύπρου, ὥστε νὰ ἠμπορῇ αὐτὸ καὶ μόνον νὰ δώσῃ τὴν ἑνότητα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δὲν εἶναι κατάρα τὸ θέμα τῆς Κύπρου, ὅπως νομίζουν μερικοί. Εἶναι χαρὰ Θεοῦ διότι ἠμπορεῖ αὐτὸ νὰ ὁδηγήσῃ καὶ πάλιν εἰς τὴν ἑνότητα τῶν Ἑλλήνων. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§50Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ κ. Κασιμάτης καθ’ ὃν χρόνον ἀπουσίαζον τῆς αἰθούσης, ἀνεφέρθη εἰς ἓν σημεῖον τὸ ὁποῖον μὲ ἀφορᾷ. Ἀνεφέρθη εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς ὑπ’ ἐμὲ Κυβερνήσεως τοῦ 1946.

§51Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφ.). Δὲν σᾶς κατακρίνω. Ἐδιάβασα τὸ σχετικὸν κείμενον.

§52Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πρὸς ἀποσαφήνισιν τοῦ θέματος θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν σχετικὴν περικοπὴν ἐκ τῶν προγραμματικῶν ἐκείνων δηλώσεων..... (Ἀναγινώσκει).....

§53Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Κασιμάτης χωρὶς νὰ θέλῃ κατὰ τὴν ὁμιλίαν του, εἶπε μίαν φράσιν, ἡ ὁποία ἔθιξε τὴν ἐργασίαν μιᾶς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία εἶχε μεταβῆ τὸ 1954 εἰς τὴν Ἀμερικὴν διὰ τὴν διαφώτισιν τῆς κοινῆς γνώμης. Ἐγὼ δὲν ἤμουν μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἤμουν ἐκεῖ ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὴν ἀντιπροσωπείαν τῆς Ἑλλάδος παρὰ τῷ Ο.Η.Ε., γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνη ἀποτελουμένη ἀπὸ ἐξαιρέτους Ἕλληνας ὅπως ἡ κ. Τσαλδάρη, ὁ κ. Μπαμπάκος, ὁ νῦν πρεσβευτὴς κ. Μελᾶς, ὁ κ. Ζίγδης, εἰργάσθη πράγματι μὲ ἐνθουσιασμὸν καὶ ἔφερε τεράστια ἀποτελέσματα, διεφώτισε τὴν κοινὴν γνώμην καὶ ἐπηρέασε καὶ τοὺς βουλευτὰς καὶ τοὺς γερουσιαστάς.

§54Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. (Ὑπ. Ἄνευ Χαρτ.). Δὲν εἶχον τὴν πρόθεσιν νὰ ἀναφερθῶ εἰς τὴν συγκεκριμένην αὐτὴν Ἐπιτροπήν. Ὡμίλησα γενικῶς, διότι γνωρίζω ἀπείρους φεῦ ἀτελευτήτους Ἐπιτροπάς, αἱ ὁποῖαι εἶχαν τὸ χαρακτηριστικὸ τὰ ὁποῖα εἶπον. Ἡ ἐξαίρεσις ἐνισχύει τὸν κανόνα. Μακάρι νὰ ἐστέλλοντο πολλὲς τέτοιες ἐπιτροπές. Οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ διανοηθῶ νὰ θίξω πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὴν Βουλήν. (Χειροκροτήματα).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπαλτατζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§56Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς προτάσεως μομφῆς, ἡ ὁποία κατετέθη ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως ἐκ μέρους ὡρισμένων κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Λαμβάνω τὸν λόγον, κ. βουλευταί, διὰ νὰ ἐκθέσω τὰς ἀπόψεις τοῦ κόμματός μας καὶ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφον τὴν ὁποίαν θὰ δώσουν οἱ Ἀγροτικοὶ βουλευταί. Τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα θίγονται εἰς τὴν πρότασιν μομφῆς ἀφοροῦν τὴν ἐξωτερικὴν καὶ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν. Ἐπὶ αὐτῶν μᾶς ἐδόθη εὐκαιρία νὰ ἀσχοληθῶμεν τὰς πρώτας ἡμέρας ποὺ συνῆλθε τὸ Σῶμα, κατὰ τὰς ὁποίας ἠκούσαμε τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ τὴν ἐπακολουθήσασαν ψῆφον ἐμπιστοσύνης, οἱ Ἀγροτικοὶ βουλευταί, ὅπως γνωρίζετε, ἠρνήθημεν τὴν ψῆφον μας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἔκτοτε δὲν ἐμεσολάβησεν οὐδὲν γεγονός, εὐχάριστον ἀπὸ ἀπόψεως διαχειρίσεως τῶν ἐθνικῶν μας ζητημάτων, ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ εὑρεθῶμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ τροποποιήσωμεν τὴν στάσιν μας. Τρία εἶναι τὰ κύρια σημεῖα, τὰ ὁποῖα θίγει ἡ κατατεθεῖσα πρότασις μομφῆς ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως: Τὸ πρῶτον σημεῖον εἶναι ἡ διαχείρισις τοῦ Κυπριακοῦ καὶ γενικώτερον τῆς ἐξωτερικῆς ἐν γένει πολιτικῆς μας. Ἐξήγησα καὶ ἄλλοτε, ὅτι ἡ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως διαχείρισις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος δὲν χαρακτηρίζεται ὑπὸ μιᾶς ἀνενδότου ὑποστηρίξεως τοῦ ἱεροῦ ζητήματος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν του. Τὸ Κυπριακὸν ἐξετέθη διὰ μακρῶν ἀπὸ προλαλήσαντας ὁμιλητὰς καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἴδια πράγματα. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι ἡ ἐξέλιξις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, παρὰ τὴν καλήν μας πίστιν καὶ τὴν θέλησιν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ μέγα τοῦτο ἐθνικὸν θέμα, ὄχι ὑπὸ τὸ πρῖσμα κομματικοῦ ἢ ἀντιπολιτευτικῶν διαθέσεων, ἡ ἐξέλιξις τοῦ ζητήματος, τούτου, εἶναι δυστυχῶς δυσμενής. Ἡ στάσις τῆς Ἐθναρχίας, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἡρωϊκοῦ ἀγῶνος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ἡ δυσπιστία τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ἐναντίον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐμμέσως ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δυσπιστία αὐτὴ ἀποτελεῖ μίαν ἀπόδειξιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πράγματι ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ μεγάλου τούτου ἐθνικοῦ θέματος παρουσιάζει οὐσιώδεις ἀδυναμίας, τὰς ὁποίας ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπισημαίνει διαρκῶς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Οὐδεὶς εἶναι ἁρμοδιώτερος ἀπὸ τὴν Ἐθναρχίαν τῆς Κύπρου καὶ ἀπὸ τοὺς ἐνόπλως ἀγωνιζομένους Κυπρίους, νὰ δώσουν τὸν χαρακτηρισμὸν εἰς τὴν ἀσκουμένην πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ὅλη προσπάθεια τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως δικαιολογήσῃ τὴν Κυβερνητικὴν τακτικὴν ἀφ’ ἑαυτῆς της, καταπίπτει, διότι δὲν ὑπάρχουν ἀποδείξεις ἐπαρκεῖς, αἱ ὁποῖαι ἠμποροῦν νὰ πείσουν κάθε ἀντικειμενικὸν συζητητὴν ὅτι πράγματι ἡ Κυβέρνησις ἐπιτελεῖ ἐπὶ τοῦ μεγάλου καὶ ζωτικοῦ τούτου προβλήματος ποὺ συγκινεῖ τόσον πολὺ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὸ καθῆκον της. (Χειροκροτήματα). Εἶναι πιθανὸν νὰ εἶναι τοῦτο δυσάρεστον διὰ τὴν Κυβερνητικὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς, τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, συναισθανόμενοι τὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ τὴν καλέσωμεν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ μέγα τοῦτο ζήτημα μὲ μεγαλυτέραν εὐρύτητα καὶ κατανόησιν καὶ ἀπέναντι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δὲν εἶναι παραδεκτὸν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἀντικρούων τὰς ἐπικρίσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τὴν δυσπιστίαν τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσεν ἡ Ἐθναρχία, νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ἐγκαταλείπει τὸ Ὑπουργεῖον τὸ ὁποῖον διευθύνει, διότι θέλει νὰ εἶναι συνεπὴς πρὸς τὴν λαϊκὴν ἐντολὴν καὶ πρὸς τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία δῆθεν ἐξεφράσθη κατὰ ἕνα πανηγυρικὸν τρόπον κατὰ τὰς προσφάτους βουλευτικὰς ἐκλογάς. Πολλάκις, κύριοι, ἀναφέρεται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἡ ἄποψις ἐὰν ἡ Κυβέρνησις πράγματι ἀντιπροσωπεύῃ τὴν πλειοψηφίαν ἢ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀντιπροσωπεύῃ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αὐτὸ βεβαίως εἶναι ἕνα ἄχαρις θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν θὰ πρέπει νὰ γίνεται συχνὰ συζήτησις καὶ ἡμεῖς τοὐλάχιστον ἀποφεύγομεν πάντοτε νὰ κάμνωμεν μνείαν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ ὅταν ἔρχεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος πολὺ καλῶς γνωρίζει μὲ ποῖον διπλοῦν, καὶ τριπλοῦν ἐκλογικὸν σύστημα καὶ ὑπὸ ποίας συνθήκας δυσμενεῖς διὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν διεξήχθησαν αἱ ἐκλογαί, ὁ ὁποῖος πολὺ καλὰ γνωρίζει διὰ ποῖον λόγον ἡ Κυβέρνησις ἀπέκρουσε τὴν ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐπέμεινε κατηγορηματικῶς νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ διεξαγάγῃ τὰς ἐκλογάς, θὰ ἐνθυμῆται ἀσφαλῶς τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν εἰς τὴν ἰδιαιτέραν του πατρίδα διὰ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, διὰ νὰ παραπλανήσῃ τοὺς Κερκυραίους καὶ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν δὲν εἶναι ἀνεκτὸν ἐκ μέρους τῆς ἰδικῆς μας πλευρᾶς νὰ λέγεται ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι διατηρεῖ τὴν θέσιν του εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐλαυνόμενος, δῆθεν τῆς λαϊκῆς θελήσεως, ὡς ἕνας γνήσιος ὀπαδὸς τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος καὶ τῆς Δημοκρατίας. (Χειροκροτήματα). Ἡ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐπίκλησις τῆς λαϊκῆς πλειοψηφίας, προκαλεῖ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία καὶ ἀντιτάσσει τὰ γνωστὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα λυποῦμαι πολύ, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου, κ. Κασιμάτης, ἠθέλησε νὰ κλονίσῃ καὶ νὰ καταλογίσῃ εὐθύνας εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅτι ἀνακινεῖ διαρκῶς τὸ ζήτημα, ἐνῷ ἡ ἰδική των πλευρά, διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀνεκίνησε τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ εὐαίσθητον διὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἄλλα ἐπιφανῆ μέλη τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως, ὁμιλοῦντες διὰ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν, ἐτόνισαν ὅτι ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα ἐπιβάλλουν τὴν παραμονήν μας ὄχι μόνον εἰς τὸ ΝΑΤΟ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς συμμαχίας, τὰς ὁποίας ἐκφράζει ὁ δυτικὸς κόσμος, καὶ προέβησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἰς χρωματισμοὺς τῶν κομμάτων τῆς Ἀνιπολιτεύσεως. Κατωνόμασαν μερικὰ κόμματα ὡς ἐμμένοντα εἰς τὰς συμμαχικὰς ὑποχρεώσεις μας ἔναντι τῆς Δύσεως ἄλλα κόμματα παρελείφθησαν, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὸ ἰδικόν μας κόμμα. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, ὁμιλῶν ἐξ ὀνόματος τῶν ἀγροτικῶν βουλευτῶν, νὰ δηλώσω, ὅτι καὶ ἡμεῖς ὑπήρξαμεν ἀνέκαθεν ὑπέρμαχοι τῆς συμπαραστάσεώς μας μετὰ τῶν Δυτικῶν δυνάμεων. Ἀπὸ τὸ 1946, ἀφ’ ὅτου ἀποκατεστάθη ὁ Κοινοβουλευτισμὸς, μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ τόπου μας, ἀνέκαθεν ὑπεστηρίξαμεν ἐλευθέρως καὶ κατηγορηματικῶς τὸν προσανατολισμὸν τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς πρὸς τὰς Δυτικὰς δυνάμεις. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, καὶ κύριε ὑπουργέ τῶν Ἐξωτερικῶν, αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνῃ ἀμετακίνητος δι’ ἡμᾶς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα ὑπὸ τὸ πρῖσμα τοῦ πραγματικοῦ ἐθνικοῦ μας συμφέροντος. Ἐὰν ὑποστηρίξωμεν ἡμεῖς τὴν παραμονήν μας εἰς τὸ Ν.Α. Τ.Ο. καὶ τὴν ἐμμονήν μας εἰς τὰς Δυτικάς μας συμμαχίας δὲν τὰ ὑποστηρίζομεν μὲ τὸ πεῖσμα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου ἡ ἐν γένει μείωσις τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἡ συμπεριφορὰ τῶν συμμάχων ἔναντι τῆς μικρᾶς ἀλλὰ γενναίας Ἑλλάδος ποὺ πάντοτε ἐξεπλήρωσε τὰς συμμαχικάς του ὑποχρεώσεις καὶ ἠγωνίσθη διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἀνθρωπότητος, αὐτὴ ἡ μείωσις μᾶς ἐμβάλλει εἰς ὡρισμένας σκέψεις καὶ ἂν ποτὲ περιέλθωμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ χαράξωμεν κάπως διαφορετικὴν πολιτικὴν, αὐτὸ δὲν θὰ ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονός, ὅτι ἡ πολιτική μας τοποθέτησις ἤλλαξε, διότι ἤλλαξαν καὶ αἱ γενικώτεραι μας ἰδεολογικαὶ πεποιθήσεις. Εἶναι παράδοξος ὁ συλλογισμὸς τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι διὰ νὰ διεκδικήσωμεν τὴν Κύπρον ὑπέρποτε ἄλλοτε σήμερον, ἐπιβάλλεται ἡ ἀνένδοτος καὶ ἀμετακίνητός μας τοποθέτησις εἰς τὸ πλευρὸν τοῦ Δυτικοῦ κόσμου καὶ ἂν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ ἀκουσθοῦν ἐπικρίσεις ἐναντίον τῶν σχέσεών μας μετὰ τοῦ Δυτικοῦ κόσμου, ὅτι αὐτὸ δῆθεν θὰ ἔχῃ καταστρεπτικὰς συνεπείας διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Ἡμεῖς πιστεύομεν τὸ ἀντίθετον, καὶ ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς πολιτικὸς κόσμος, ὁ ὁποῖος εἶναι γνωστόν, ὑπὸ ποίων γενικωτέρων ἰδεῶν ἐμφορεῖται διὰ τὰ ἐθνικά του ζητήματα, καὶ εἶναι γνωστὸς διὰ τὴν ἱστορίαν του, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος σέβεται καὶ τὸ Ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ, ἐὰν αὐτὸς, ὁ πολιτικὸς κόσμος, ὁ ὁποῖος μέχρι τῆς χθὲς, ἀνενδότως ὑπεστήριξε τὴν δυτικὴν συμμαχίαν, καὶ ἦτο πάντοτε εἰς τὸ πλευρὸν καὶ τῆς Ἀγγλίας καὶ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ἐὰν αὐτὸς ὁ πολιτικὸς κόσμος εὑρισκόμενος εἰς ἓν σημεῖον ὀξυτάτης ἐθνικῆς κρίσεως, ἀντιμετωπίζῃ μεταβολὴν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, νομίζω, ὅτι τοῦτο θὰ ἀποτελέσῃ τὴν μεγαλυτέραν πίεσιν ἐπὶ τῆς Ἀγγλίας καὶ ἐπὶ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, διὰ νὰ προλάβουν μεγαλύτερα κακὰ καὶ δώσουν τὴν πραγματικὴν ὑποστήριξιν εἰς τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα). Δὲν εἶναι λοιπὸν βάσιμοι οἱ συλλογισμοὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἀγωνίζεται, νὰ δικαιολογήσῃ μίαν πολιτικὴν, ἡ ὁποία ὡδήγησεν εἰς τὴν σημερινὴν δεινὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις. Πλεῖστα παραδείγματα ὑπάρχουν εἰς τὰς σχέσεις τῶν δυνάμεων, κατὰ τὰς ὁποίας μία δύναμις ἀπεχωρίσθη ἀπὸ ἕνα συνασπισμὸν καὶ ἀφοῦ ἐρρυθμίσθησαν τὰ ἐκκρεμῆ ζητήματα, ἐπανῆλθεν εἰς τὸν ἴδιον συνασπισμόν. Ἡ Κύπρος θὰ ἀποτελέσῃ διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, σημεῖον ὀξυτάτων ἀντιθέσεων ἀπέναντι, ὄχι μόνον τῆς Ἀγγλίας, ἀλλὰ καὶ ἀπέναντι ἄλλων δυνάμεων, ποὺ μετέχουν εἰς τὰς συμμαχίας τοῦ Δυτικοῦ κόσμου, ἀλλὰ καὶ ἡ Κύπρος, ἐὰν ἐπέλθῃ συμφωνία βάσει τῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας ἐπιδιώκει ὁ Ο.Η.Ε., θὰ εἶναι καὶ πάλιν ὁ συνδετικὸς κρίκος τῆς Ἑλλάδος μὲ τὰς δυνάμεις τοῦ ἐλευθέρου Δυτικοῦ κόσμου. (Χειροκροτήματα). Ἡ Κύπρος ἠμπορεῖ νὰ μᾶς χωρίσῃ καὶ ἡ Κύπρος, αὔριον ἢ μεθαύριον ἠμπορεῖ καὶ πάλιν νὰ μᾶς ἑνώσῃ. Διότι ἡμεῖς δὲν ὑπηρετοῦμεν καμμίαν ξένην δύναμιν ἀλλὰ μόνον τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὑποστηρίζομεν αὐτὴν τὴν γραμμήν, σὰν μίαν ἀνεξάρτητον ἐθνικὴν πολιτικὴν εἴμεθα ὅμως πάντοτε ἐλεύθεροι νὰ μεταβάλωμεν τὴν γραμμήν μας φθάνει τὸ ἀληθὲς συμφέρον τοῦ Ἔθνους νὰ τὸ ἐπιβάλῃ. Πρὸς ἄρσιν πάσης παρεξηγήσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω, ὅτι τὴν γραμμὴν αὐτὴν δὲν δύναται οὐδεὶς νὰ μᾶς προσάψῃ τὴν μομφὴν, ὅτι ὑποστηρίζομεν κατὰ παραχώρησιν πρὸς τὴν ἄκραν ἀριστεράν. Διότι γνωρίζετε πολὺ καλά, ὅσοι παρακολουθεῖτε τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου, μετὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, οἱ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι παρακάθηνται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, οἱ ἀγροτικοί, εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπολεμήθησαν ἀπὸ τὴν ἄκραν ἀριστεράν, εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπριμοδοτήθησαν, ἐν πάσῃ περιπτώσει κατὰ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον δὲν ηὐνοήθησαν ἀπὸ οὐδένα καὶ ἐὰν εὑρίσκωνται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, εὑρίσκονται μὲ τὴν ἰδικήν τους δύναμιν, μὲ τὴν πλειοψηφίαν τὴν ὁποίαν συνεκέντρωσεν ἡ σημαία των εἰς τὰς περιφερείας, τὰς ὁποίας ἐκπροσωποῦν. Ἑπομένως, ἐναντίον μας δὲν ἠμπορεῖ νὰ εὐσταθήσῃ καμμία κατηγορία Ἐρχόμεθα ἡμεῖς ὡς ἐλεύθεροι Ἕλληνες, ἀδέσμευτοι πολιτικῶς εἰς τὸν τόπον αὐτόν, νὰ ἀντιμετωπίσωμεν καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν ἀναθεώρησιν τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς. Δὲν λέγω, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἁπλοῦν καὶ εὔκολον πρᾶγμα. Εἶναι λεπτόν, λίαν λεπτὸν καὶ ἔχει ἀνάγκην περισκέψεως καὶ προσοχῆς. Ἀλλὰ ἐὰν ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν αὐτὴν τὴν γραμμήν, τὴν ὑποστηρίζομεν, διότι, ἐφθάσαμεν ἐθνικῶς εἰς ἀδιέξοδον ἀπὸ τὸ ὁποῖον διὰ νὰ ἐξέλθωμεν ἐπιβάλλεται μία θαρραλέα ἀντιμετώπισις τοῦ ὅλου ἐθνικοῦ μας ζητήματος. Καὶ νομίζω, ἀκόμη, εἰλικρινῶς, ὅτι προσφέρομεν ὑπηρεσίας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τηροῦντες αὐτὴν τὴν τακτικήν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις προσφέρει πράγματι ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι τῆς δίδει ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα, καταλλήλως χρησιμοποιοῦμενα εἶναι δυνατόν, νὰ ὑποβοηθήσουν τὰς προσπαθείας, τὰς ὁποίας καταβάλλει διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἐτονίσθη, ἄλλως τε, ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, τόσον λεπτομερῶς ἀπὸ τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἡ στάσις ἄλλων χωρῶν, ποὺ μετέχουν εἰς τὸ ΝΑΤΟ, ποὺ δὲν ἀκολουθοῦν τὴν πολιτικὴν μόνον τῶν συμμάχων, ἀλλὰ εἶναι ἐλεύθεραι καὶ ἀνεξάρτητοι ἀπέναντι καὶ τῶν ἄλλων λαῶν τοῦ κόσμου. Ἔχομεν τὰ παραδείγματα τῆς Νορβηγίας, τῆς Δανίας, καὶ ἄλλων Δυνάμεων, ἀκόμη καὶ τῆς Δ. Γερμανίας. Θὰ εἴδατε ὅλα τὰ παζαρεύματα, τὰ ὁποῖα κάμνουν αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις, εἰς βάρος ὄχι μόνον τῶν μικρῶν Δυνάμεων, ἀλλὰ καὶ μεταξὺ των. Ἔχουν τὰς ἀντιθέσεις των καὶ ἡ μία δύναμις ἐκβιάζει τὴν ἄλλην καὶ δὲν εἶναι καθόλου ἀπίθανον καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ Μπουλγκάνιν καὶ ὁ Κροῦστσεφ ἦσαν εἰς τὸ Λονδῖνον, ταὐτοχρόνως ἡ συντηρητικὴ Κυβέρνησις τῆς Ἀγγλίας νὰ ἐξεβίαζε τὰς Η.Π.Α., διὰ νὰ ἀποσπάσῃ περισσότερα ὑπὲρ τῆς Μ. Βρεταννίας. Διὰ τῆς Σ. Ἑνώσεως φροντίζει νὰ ἀπειλήσῃ τὰς Η. Πολιτείας καὶ κατ’ ἀντιστρόφως, διὰ τῶν Ἡν. Πολιτειῶν, φροντίζει νὰ πιέσῃ τὴν Σ. Ἕνωσιν. Καὶ εἰς τὴν Δυτικὴν Γερμανίαν ἀκόμη, ποὺ εἶναι μία δύναμις, ἡ ὁποία χωρίζεται περισσότερον ἀπὸ οἱανδήποτε ἄλλην δύναμιν ἀπὸ τὸν Ἀνατολικὸν Συνασπισμόν, μία συντηρητικὴ Κυβέρνησις τοῦ Ἀντενάουερ ἐξεμάνη ἀπὸ τὰς διαφόρους συζητήσεις καὶ τὰς παρασκηνιακὰς ζυμώσεις, ποὺ ἐγίνοντο εἰς βάρος τῆς Ἑνώσεως τῆς Ἀνατολικῆς Γερμανίας μετὰ τῆς Δυτικῆς Γερμανίας καὶ ἠκούσθη ἀπὸ τὴν Βόννην, ἡ κραυγή, ὅτι ἡ Δυτικὴ Γερμανία θὰ ἐπιδιώξῃ ἀπ’ εὐθείας συνεννόησιν μετὰ τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως. Βλέπετε κάτι πράγματα, τὰ ὁποῖα γίνονται εἰς τὸ ἐξωτερικόν, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ μᾶς δώσουν διδάγματα εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς, ἡ ὁποία προάγει τὰ ἐθνικά μας συμφέροντα. Καὶ ἔχομεν δίκαιον νὰ ἀκολουθήσωμεν αὐτὴν τὴν ρεαλιστικὴν πολιτικήν, διότι ἡ πολιτικὴ ἡ ἰδική μας δὲν εἶναι πολιτικὴ ἰμπεριαλιστικὴ καὶ σωβινιστική. Δὲν ἐπιδιώκομεν νὰ ἀποσπάσωμεν ἐδάφη ἀπὸ καμμίαν ξένην δύναμιν. Ἡ πολιτική μας εἶναι πολιτικὴ σταθερᾶς εἰρήνης ἀπέναντι ὅλων τῶν λαῶν καὶ πρωτίστως τῶν γειτονικῶν λαῶν. Πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἀποκατάστασιν φιλικῶν σχέσεων μετὰ τῆς ἄλλοτε φίλης καὶ συμμάχου μας Τουρκίας, ἐφ’ ὅσον καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Τουρκικῆς θὰ ὑπάρξῃ ἡ αὐτὴ κατανόησις. Πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν περαιτέρω σύσφιγξιν τῶν σχέσεών μας μετὰ τῆς Γιουγκοσλαυΐας καὶ διὰ τῆς Γιουγκοσλαυΐας εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ πρόβλημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν σχέσεών μας καὶ μετὰ τῆς Βουλγαρίας καὶ μετὰ τῆς Ἀλβανίας. Ἀκολουθοῦμεν ἀπολύτως φιλειρηνικὴν πολιτικήν, καὶ δὲν ἐπιβουλευόμεθα κανένα. Ἀγωνιζόμενοι ὅμως διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων συμπατριωτῶν μας, ἐπιτελοῦμεν ἐθνικὸν καθῆκον, ἓν καθῆκον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς τὰ πλαίσια τῶν διακηρύξεων τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, διὰ τὰς ὁποίας ἠγωνίσθη ἡ ἀνθρωπότης διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τοὺς λαοὺς τοὺς καταπιεζομένους καὶ ἀνεξαρτησίαν καὶ ἐλευθερίαν. Δι’ αὐτὴν τὴν ἐλευθερίαν ἐπολεμήσαμεν ἐναντίον τοῦ Χίτλερ καὶ ἐναντίον τοῦ Μουσσολίνι καὶ σήμερον ἔχομεν καθῆκον τὸ πᾶν νὰ πράξωμεν διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἐλευθερίαν εἰς τὸν λαὸν τῆς Κύπρου. Νομίζω, ὅτι τὸ θέμα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἐξηντλήθη ἀπὸ πάσης ἀπόψεως καὶ εἶναι περιττὸν ν’ ἀναφερθῶ εἰς σημεῖα, τὰ ὁποῖα καὶ ἐθίγησαν καὶ ἐξηντλήθησαν. Ἐπιθυμῶ νὰ εἶμαι σύντομος καὶ νομίζω, ὅτι πολὺ συντόμως θὰ τελειώσω. Τὸ δεύτερον κεφάλαιον τῆς μομφῆς ἀφορᾷ τὰ θλιβερὰ γεγονότα τῶν Ἀθηνῶν τῆς 9ης Μαΐου. Τὰ γεγονότα αὐτὰ περιεγράφησαν ἐντὸς τῆς Βουλῆς κατὰ τρόπον λεπτομερέστατον ἐκ μέρους ἐκλεκτῶν συναδέλφων, βουλευτῶν Ἀθηνῶν. Δὲν ἀπομένει εἰς ἡμᾶς παρὰ νὰ ἐκφράσωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν βαθεῖαν μας λύπην καὶ συμπάθειαν πρὸς τὰ θύματα, τὰ ὁποῖα ἔδωσεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἀγωνιζόμενος διὰ τὴν διάσωσιν τῶν τότε μελλοθανάτων δύο Κυπρίων ἀγωνιστῶν πατριωτῶν. Ἐκφράζομεν τὴν συμπάθειάν μας καὶ πρὸς τὰ Σώματα Ἀσφαλείας, διὰ τὰ θύματα, τὰ ὁποῖα ἔδωσεν, διότι καὶ αὐτὰ προέρχονται ἀπὸ τὰ σπλάχνα τοῦ λαοῦ καὶ εὑρέθησαν τίς οἶδε εἰς ποίαν κατάστασιν μέσα εἰς αὐτὴν τὴν σύγκρουσιν καὶ ἔχασαν καὶ αὐτοὶ τὴν ζωήν των ἐν τῇ ἐπιτελέσει, κατὰ τὴν γνώμην των, τοῦ καθήκοντός των. Πάντως, τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα προέβαλεν ἡ Κυβέρνησις δὲν μᾶς ἔπεισαν, ὅτι αὕτη εἶναι ἀνεύθυνος τῶν αἱματηρῶν γεγονότων. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ παντὸς προέχει εἰς τὸ μέλλον εἶναι ὅτι πρέπει νὰ λαμβάνωνται αὐστηρὰ μέτρα νὰ προλαμβάνωνται τοιαῦτα ἔκτροπα εἰς βάρος τῶν λαϊκῶν ἐκδηλώσεων, διότι ἐὰν ἡ κατάστασις αὐτὴ συνεχισθῇ, τότε βεβαίως δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἰς τὸν τόπον μας λειτουργεῖ ὁμαλῶς τὸ Κοινοβουλευτικὸν Δημοκρατικὸν Πολίτευμα. Τὸ τρίτον, σημεῖον, κ. συνάδελφοι, τῆς προτάσεως μομφῆς, ἀφορᾷ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας, καὶ τὰς εὐνοίας ἔναντι ὡρισμένων προσώπων. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ πολὺ μὲ τὰς εὐνοίας αὐτὰς τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι ἐπιλέκτων ἐκπροσώπων τοῦ ἐμποροβιομηχανικοῦ κόσμου, διότι πράγματι ὁ ὑπὸ κατηγορίαν τέως σύμβουλος τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἦτο ἀντιπρόεδρος τοῦ Συνδέσμου τῶν βιομηχάνων τῆς Βορ. Ἑλλάδος, καὶ εἶναι εἷς ἀπὸ τοὺς μεγαλυτέρους ἐπιχειρηματίας τῆς Βορ. Ἑλλάδος. Ἡμεῖς, οἱ ἀγροτικοί, μαζὺ μὲ τοὺς ἐργατικοὺς μαζὺ καὶ μὲ τοὺς ἐκπροσώπους τῶν ἐπαγγελματοβιοτεχνικῶν ὀργανώσεων ποὺ ἀντικρύζομεν τοὺς ἐκπροσώπους τῆς οἰκονομικῆς ὀλιγαρχίας ἰσχυροὺς πλησίον τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων. Καὶ γνωρίζομεν, ὅτι οἱ ἐκπρόσωποι αὐτῶν τῶν οἰκονομικῶν συγκροτημάτων εἶναι ἰσχυροὶ πάντοτε καὶ βλέπομεν ὅτι καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἰς πολλὰς περιπτώσεις ὑποκύπτει εἰς τὰ ὠργανωμένα συμφέροντα τῆς οἰκονομικῆς ὀλιγαρχίας. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς τοῦτο τῶν πλαστογραφιῶν ποὺ ἀνεκαλύφθησαν, εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ εἶναι μοναδικόν. Γνωρίζομεν, ὅτι πρὸ ἡμερῶν ἀνεκαλύφθησαν καταχρήσεις εἰς τὸ Ἐμπορικὸν καὶ Βιομηχανικὸν Ἐπιμελητήριον τῆς Πρωτευούσης καὶ ὅτι εὑρέθη ὁ ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀντικαταστήσῃ ὁλόκληρον τὴν διοίκησιν τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου τῆς Πρωτευούσης. Γνωρίζομεν ἐπίσης, ὅτι εἰς τὸ θέμα τῶν παγωμένων πιστώσεων εἶναι καὶ ἐκεῖ οἱ ἐκπρόσωποι τῆς οἰκονομικῆς ὀλιγαρχίας ὑπὸ ἄλλην μορφὴν ἐξαπατοῦν τὸ Δημόσιον καὶ καρποῦνται ἀνόμως εἰς βάρος τοῦ ἐθνικοῦ συνόλου οἰκονομικὰ ὀφέλη. Εἶναι ἀνάγκη, λοιπόν, νὰ ἐπισημάνωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως νὰ προλάβῃ τὰ τοιαῦτα κρούσματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ κλονίσουν τελείως τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ἀλλά, κ. βουλευταί, δὲν ἀναφέρεται ἡ μομφὴ μόνον εἰς τὰς προσωπικὰς εὐνοίας τῆς Κυβερνήσεως. Ἀναφέρεται καὶ εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἀκολουθεῖ. Καὶ ἠκούσθησαν ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς μερικαὶ ἐπικρίσεις ἐναντίον τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς εἰς γενικὰς γραμμάς, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀπεσαφηνίσθησαν πλήρως ἐκ μέρους τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀπέναντι τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι μερικοὶ ὁμιληταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν κατηγόρησαν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν βασικὴν γραμμήν της, εἰς τὴν οὐσίαν τῆς πολιτικῆς, ἀλλὰ ἐπέκρινον τὰς μεθόδους, τὰς ὁποίας μεταχειρίζεται αὕτη ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῆς βασικῆς πολιτικῆς της. Ἐξηγοῦμαι ἀμέσως: Ἡ βασικὴ γραμμὴ τῆς Κυβερνήσεως χαρακτηρίζεται ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τῆς φιλελευθέρας οἰκονομίας, ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου καὶ εἰς αὐτὸ τὸ βασικόν, τὸ κεφαλαιῶδες σημεῖον τῆς Κυβερνητικῆς πολιτικῆς δὲν ἐπρόσεξαν τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, ὅτι εἰς τὴν σημερινὴν περίοδον, ἰδίως διὰ τὸν λαόν μας, διὰ τὴν οἰκονομίαν μας, ἡ ὁποία χαρακτηρίζεται ὡς μία οἰκονομία ὑποανάπτυκτος, ἡ ἐλευθερία τοῦ ἐμπορίου, αἱ ἀρχαὶ αὐταὶ τῆς φιλελευθέρας λεγομένης οἰκονομικῆς πολιτικῆς, δὲν ἔχουν θέσιν. Πρέπει τὸ Κράτος ν’ ἀκολουθήσῃ μίαν πολιτικὴν διευθυνομένης οἰκονομίας, μίαν πολιτικὴν προστασίας, μίαν πολιτικὴν παρεμβάσεως, ἀλλὰ παρεμβάσεως ὑπὲρ τῶν πτωχῶν καὶ εἰς βάρος τῶν πλουσίων. Λυποῦμαι, διότι καὶ ὁσάκις σημειοῦνται παρεμβάσεις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν σφαῖραν τῆς οἰκονομικῆς δραστηριότητος, αὗται ἀσκοῦνται ὑπὲρ τῶν ὠργανωμένων κεφαλαιοκρατικῶν συγκροτημάτων τοῦ τόπου μας καὶ εἰς βάρος τοῦ λαοῦ μας. Λέγει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν παρεμβαίνει εἰς τὴν οἰκονομίαν καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἔχει ἐλευθερίαν ἐξαγωγῶν καὶ εἰσαγωγῶν. Ὁσάκις ὅμως πρόκειται διὰ τὰ γεωργικὰ προϊόντα, βλέπομεν, ὅταν αἱ τιμαὶ τῶν γεωργικῶν προϊόντων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὑψώνωνται, ἐν ὀνόματι τότε τοῦ γενικοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος, νὰ ἐμποδίζεται ἡ ἐξαγωγὴ τῶν γεωργικῶν μας προϊόντων. Ἐκεῖ ἔχομεν παρέμβασιν εἰς βάρος τῆς γεωργίας. Ὅταν, ἀντιθέτως, βλέπωμεν, ὅτι αἱ βιομηχανίαι τοῦ ἐσωτερικοῦ, λόγῳ τῆς χαριστικῆς ὑφῆς, τὴν ὁποίαν ἔχουν, διότι εἶναι δημιουργήματα εὐνοιῶν τῶν ἑκάστοτε κρατούντων, διότι εἶναι δημιουργήματα σπατάλης, ἡ ὁποία παρετηρήθη, κατὰ τὴν περίοδον, τοῦ λεγομένου σχεδίου Μάρσαλ, βλέπομεν ὅτι ἐδημιουργήθησαν θνησιγενεῖς βιομηχανίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀντέχουν εἰς τὸν διεθνῆ συναγωνισμόν, ὁ ὁποῖος προκαλεῖται ἐκ τῆς ἐλευθερίας τῶν εἰσαγωγῶν, τότε παρεμβαίνει τὸ Κράτος καὶ σταματᾶ τὰς εἰσαγωγὰς γιὰ νὰ σώσῃ τοὺς βιομηχάνους. Αἱ βιομηχανίαι αὗται ἀφοῦ ἐκαρπώθησαν ὁλόκληρον τὴν διαφορὰν τοῦ νομίσματος κατὰ τὴν ἀναπροσαρμογὴν τῆς δραχμῆς, παρουσιάζουν σημεῖα κάμψεως καὶ ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς πιστωτικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ νὰ περιορίζῃ τὰς εἰσαγωγάς, διὰ τῆς δασμολογικῆς πολιτικῆς καὶ δι’ ἄλλων μέσων πλευροκοπεῖ τὴν ἐλευθερίαν τῶν εἰσαγωγῶν χάριν τῆς ἐσωτερικῆς βιομηχανίας, χάριν τῶν μεγάλων οἰκονομικῶν συγκροτημάτων. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς ἀντινομίας καὶ ἁπλῶς ἐπισημαίνομεν καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ἕνα ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὁ ὠργανωμένος ἀγροτικὸς κόσμος καὶ ὅλος ὁ ἐργαζόμενος κόσμος παρακολουθεῖ μετὰ προσοχῆς, διότι ἀπὸ τὴν ὀρθὴν διαχείρισιν αὐτῶν τῶν ζητημάτων ἐξαρτᾶται καὶ ἡ τοποθέτησις τῶν γεωργικῶν μας προϊόντων, ἐξαρτᾶται καὶ ὁ τιμάριθμος, τὸν ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ συγκρατήσωμεν, ἀκόμη δὲ ἐξαρτῶνται καὶ οἱ πόροι τοῦ προϋπολογισμοῦ. Κύριοι βουλευταί, ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω μερικὰ ἀκόμη πράγματα διὰ τὴν οἰκονομικὴν καὶ τὴν ἀγροτικὴν πολιτικήν, βεβαίως θὰ μᾶς εἴπητε, καὶ σεῖς προέρχεσθε ἀπὸ ἀγροτικὰς περιφερείας, τόσον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅσον καὶ τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ ἀναγνωρίζω πόσην στοργὴν ἔχετε διὰ τὸν κόσμον, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύετε, ἀλλὰ νομίζω, ὅμως, ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τοποθετήσω τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα καὶ τὸ ἀγροτικὸν πρόβλημα εἰς τὸ ὕψος τῶν γενικωτέρων ζητημάτων ποὺ ἀπασχολοῦν τὸ Ἔθνος. (Χειροκροτήματα). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὀρθοποδήσῃ ἡ Ἑλλάς, ἐὰν δὲν ἀντιμετωπίσωμεν κατὰ τὸν πλέον ὀρθότερον τρόπον τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ οἰκονομικὴ ἀνάρρωσις τοῦ τόπου μας, ἐὰν αὐτὸ τὸ μεγάλο δρᾶμα τῆς Ἀγροτικῆς Ἑλλάδος δὲν ἀντιμετωπισθῇ κατὰ ἕνα γενναῖον καὶ ρεαλιστικὸν καὶ ἀποφασιστικὸν τρόπον. Δὲν εἶναι αἱ Κυβερνητικαὶ ἐπαγγελίαι οὔτε αἱ συνήθεις ὁμιλίαι ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι θὰ δώσουν λύσιν εἰς τὰ ἀγροτικὰ προβλήματα. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ τὰ ἐμφανίζωμεν εἰς τὰς σπουδαιοτέρας συνεδριάσεις τοῦ Σώματος ὁπότε τίθεται πολιτικὸν ζήτημα. Λυποῦμαι, ὅτι τὸ πρόβλημα τοῦτο παρελείφθη ἀπὸ ὅλην αὐτὴν τὴν συζήτησιν τῆς μομφῆς ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως καὶ σήμερον, ὅταν εὑρισκώμεθα πλέον εἰς τὸ τέρμα τῆς συζητήσεως τῆς μομφῆς, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπωμεν ὀλίγας τινας λέξεις. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι τόσον πεζὰ αὐτὰ τὰ ζητήματα, τὰ γεωργικά, ὥστε ὕστερα ἀπὸ τὴν ὑψηλὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἡ ἀναδρομή μας εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ πράγματι τὸν οἰκονομικὸν πνεύμονα τοῦ Ἔθνους, εἶναι περιττόν. Ἀποδίδομεν ἐντελῶς ἰδιαιτέραν σημασίαν εἰς τὴν πρότασιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀκολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, τοῦ ἀποπαρεμβατισμοῦ, πολὺ φοβοῦμαι ὅτι ἡ προστασία τῶν γεωργικῶν προϊόντων θὰ εἶναι ἐντελῶς συμπτωματική. Ζῶμεν αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἔχομεν τὸ δρᾶμα τοῦ καπνοπαραγωγικοῦ κόσμου. Εὑρισκόμεθα πρὸ τῶν ἐπικρίσεων τοῦ σιτοπαραγωγικοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος ἐναγωνίως ἀναμένει τὴν ἐξαγγελίαν τῶν κυβερνητικῶν μέτρων τῆς συγκεντρώσεως τοῦ σίτου. Εἰς ὀλίγον χρονικὸν διάστημα, θὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰ προβλήματα τῆς σταφίδος, ἀλλὰ καὶ τὰ προβλήματα τοῦ ἐλαίου ἤδη εὑρίσκονται ἐνώπιον τῆς Κυβερνήσεως. Γνωρίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἔλαβε ὡρισμένα μέτρα διὰ τὸν καπνόν. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι τὰ μέτρα αὐτά, δὲν εἶναι πλήρη εἰς τὴν ἔκτασιν ἡ ὁποία ἀπητεῖτο διὰ τὴν ρύθμισιν καὶ παρέμβασιν, ἀλλὰ πρὸ πάντως, τί θὰ γίνῃ ὁ κόσμος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐπωλοῦσε τὰ καπνά του δι’ ἕνα κομμάτι ψωμί κυριολεκτικῶς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν κόσμον νηστικὸν καὶ νὰ μὴ ἀντιμετωπισθῇ εἰς μίαν εὐνομουμένην Πολιτείαν αὐτὸ τὸ πρόβλημα, τοῦ ἀγροτικοῦ μας εἰσοδήματος. Ὑπάρχουν καπνοπαραγωγοί, οἱ ὁποῖοι διέθεσαν τὴν παραγωγήν τους καὶ μὲ τὰς ἐξευτελιστικὰς τιμὰς τὰς ὁποίας ἔλαβον, ἔχουν ἕνα εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον κυμαίνεται ἐτησίως εἰς 6–7 χιλ. δρχ. Εἶναι ἀνάγκη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν μέριμνάν της δι’ αὐτὸν τὸν κόσμον. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ πρόβλημα τοῦ σίτου μὲ μίαν γενναιότητα καὶ ὑπὸ τὸ πρῖσμα τοῦ πραγματικοῦ συμφέροντος τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας. Αὐτὰς τὰς ἡμέρας, οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ σιτοπαραγωγικοῦ κόσμου εὑρίσκονται εἰς Ἀθήνας. Ἐπεσκέφθησαν ὡρισμένους ὑπουργοὺς ἀπὸ τοὺς ὁποίους, δυστυχῶς, δὲν ἔμειναν ἱκανοποιημένοι. Δὲν θὰ προχωρήσω καὶ δὲν θὰ ἀναφερθῶ, κύριοι συνάδελφοι εἰς πρόσωπα. Ἄλλωστε, ὁ βίος ὁ Κυβερνητικὸς εἶναι ἀκόμη βραχὺς καὶ εἴμεθα πρόθυμοι νὰ παράσχωμεν, ἐφ’ ὅσον ἄλλοι λόγοι δὲν θὰ φέρουν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν σκέψιν νὰ δώσῃ μίαν εὐρυτέραν εἰς τὸ πολιτικόν μας θέμα, νὰ δώσωμεν μίαν πίστωσιν χρόνου. Πρέπει ὅμως νὰ ἐπισημάνω τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ σιτοπαραγωγικοῦ κόσμου, οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ βαμβακοπαραγωγικοῦ κόσμου, δὲν ἔμειναν εὐχαριστημένοι ἀπὸ τὰς ἐπαφάς των μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν θὰ ἀναφερθῶ εἰς λεπτομερείας, διότι δὲν διαθέτομεν χρόνον, ἀλλὰ ἡ διαπίστωσίς μας διὰ τὴν προστασίαν τῶν προϊόντων μας, μᾶς ἐμβάλλει εἰς θλιβερὰς σκέψεις. Περαίνων τὴν ὁμιλίαν μου, κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι ἀπ’ ὅσα ἐξέθεσα, δικαιολογεῖται πλήρως ἡ ἀρνητικὴ ψῆφος, τὴν ὁποίαν θὰ δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Ψαρρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§58Χ. ΨΑΡΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ πρότασις δυσπιστίας ἡ ὁποία ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀφορᾷ κυρίως τοὺς βουλευτὰς τῆς Συμπολιτεύσεως διότι αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ δώσουν τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκει ἡ Ἀντιπολίτευσις. Διότι οἱ βουλευταί τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἔχουν ἀνάγκην διαφωτίσεως, εἶναι ἐκ προοιμίων καὶ δὴ ἀπὸ τῆς συγκροτήσεως τῆς Κυβερνήσεως πεπεισμένοι ὅτι αὕτη ἀποτελεῖ κίνδυνον διὰ τὰ ἐξωτερικὰ ἐθνικὰ καὶ ἐσωτερικὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, ποὺ μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ δικαιολογήσω διατὶ δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν πρότασιν δυσπιστίας. Τρία εἶναι τὰ κεφάλαια τῆς προτάσεως δυσπιστίας. Εἶναι τὸ μέγα Κυπριακὸν ζήτημα, αἱ θλιβεραὶ σκηναὶ τοῦ τελευταίου συλλαλητηρίου διὰ τὴν διάσωσιν τῶν δύο ἡρώων, τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος καὶ τέλος ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἀρχίσω ἀπὸ τὸ τελευταῖον. Ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως οὐσιαστικῶς δὲν ἐπεξετάθη, ἀλλὰ περιωρίσθη εἰς τελευταίαν ἀνάλυσιν εἰς τὸ θέμα τοῦ διορισμοῦ ἑνὸς συμβούλου εἰς τὴν Διοίκησιν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὸ καθ’ αὑτὸ δὲν εἶναι ζήτημα σημαντικόν, τὸ μὲν διότι ἡ δικαιοσία τῶν συμβούλων εἶναι περιωρισμένη, καὶ δὲν ἀσκεῖ σημασίαν εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης, τὸ δὲ κατὰ συνέπειαν τὰ κόμματα διορίζουν αὐτοὺς ἐκ τοῦ περιβάλλοντός των, πρόκειται δὲ περὶ προσώπου ἱκανοῦ καὶ ἀπολαύοντος τῆς ἐκτιμήσεως καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Βιομηχανικοῦ καὶ τοῦ Ἐμπορικοῦ κόσμου τῆς Θεσσαλονίκης. Ἡ σύνδεσις δέ τοῦ ζητήματος τούτου πρὸς τὸ μέγα θέμα τῆς Κύπρου καταστρέφει καὶ μικραίνει τὸ ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως.

§59Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Τὸ καταστατικὸν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος λέγει, ὅτι διὰ νὰ διορισθῇ κανεὶς ὄχι μόνον Σύμβουλος, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ παρίσταται ὡς μέτοχος εἰς τὰς Συνελεύσεις τῆς Τραπέζης, πρέπει νὰ ἔχῃ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του..............(Ἀναγινώσκει)... Ἔγινε ἔλεγχος τῶν προσώπων, ποὺ πρόκειται νὰ διορισθοῦν;

§60Χ. ΨΑΡΡΟΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ διορισμὸς οὗτος ἐγένετο ἐν ἀγνοίᾳ τῶν τυχὸν ἀντιθέτων συνθηκῶν, δι’ ἡμᾶς, δὲν ὑπάρχει θέμα. Ἀποδέχομαι δὲ πλήρως τὴν δήλωσιν αὐτήν.

§61ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὰς 26 Ὀκτωβρίου τὸ ἐγνώριζε.

§62Χ. ΨΑΡΡΟΣ. Ὑποτιμᾶτε δὲ τὴν εὐφυΐαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Πρέπει νὰ πιστεύετε, ἐγὼ τοὐλάχιστον τὸ πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διαθέτει ρωμαλέαν σκέψιν, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἦτο εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην, οὔτε θὰ ἦτο ἀρχηγὸς τοῦ μεγαλυτέρου κόμματος. (Χειροκροτήματα). Λυποῦμαι εἰλικρινῶς διότι ἐκλεκτὸς συνάδελφος ἔδωσε τοιαύτην σημασίαν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητῆτε ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς τῆς Συμπολιτεύσεως δι’ ἕνα τοιοῦτον θέμα πρὶν παρέλθουν 3 μῆνες ἀπὸ τῆς ἐτυμηγορίας τοῦ λαοῦ νὰ ἐγκαταλείψουν τὴν σημαίαν ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐξελέγησαν.

§63Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§64Χ. ΨΑΡΡΟΣ.....................

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠμπορεῖ ὁ ρήτωρ νὰ σᾶς ἐπιτρέψῃ ἀλλὰ ἐγὼ δὲν ἐπιτρέπω.

§66Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τότε ἐγγράφομαι νὰ ὁμιλήσω διότι ἔχω δικαίωμα νὰ ἐγγραφῶ.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐγγραφῆτε, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακόπτετε.

§68Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε συνάδελφε, νομίζω ὅτι δὲν παρηκολουθήσατε ὅσα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐβεβαίωσα τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν κατέχω οὐδὲν στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον νὰ ἀποδεικνύῃ ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐγνώριζε κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ὑποδείξεως πρὸς τὴν Συνέλευσιν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ὅτι τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον ὑπεδείχθη διὰ νὰ μετάσχῃ εἰς τὴν Διοίκησιν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ἦτο πρόσωπον, τὸ ὁποῖον εἶχε ὑπογράψει μὲ ὑπογραφὴν ἀνυπάρκτου προσώπου συναλλαγματικάς. Ἀπέφυγον οἱονδήποτε νομικὸν χαρακτηρισμόν ὅπως βλέπετε, καὶ κριτικήν. Ἔκρινα μόνον τὰ πραγματικὰ στοιχεῖα, τῆς πράξεως, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν καταφανῆ παράβασιν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς. Εἴπομεν μόνον ὅτι διὰ δύο λόγους ἔδει νὰ μὴ ἐκλεγῇ τὸ πρόσωπον αὐτὸ εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος Ὁ εἷς ἦτο ὅτι εὑρίσκετο εἰς μίαν θέσιν τόσον ἐπισφαλῆ ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως καὶ εἰς μίαν τοιαύτην δυσχέρειαν καὶ ἀταξίαν ἔναντι τῆς Τραπέζης, ὥστε ἔδει διὰ τὸν λόγον αὐτὸν νὰ μὴ ἐκλεγῇ. Καὶ διὰ δεύτερον λόγον ἔδει νὰ μὴ ἐκλεγῇ ἦτο ὅτι τὰ γεγονότα αὐτὰ ἦσαν γνωστά.

§69Χ. ΨΑΡΡΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἔπρεπε νὰ συνδυασθῇ τὸ θέμα αὐτὸ μὲ τὸ Κυπριακόν, τὸ ὁποῖον καθ’ αὑτὸ καὶ μόνον ἀποτελεῖ θέμα γενικωτέρου ἐνδιαφέροντος καὶ συγκινεῖ τὴν ἑλληνικὴν ψυχήν. Ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον θέμα τοῦ συλλαλητηρίου, τὸ ὁποῖον ἐγένετο διὰ τὴν ἀποτροπὴν τῆς ἐκτελέσεως τῶν δύο ἡρώων. Ἡ Κυβέρνησις πρὸ ὀλίγου καιροῦ εἶχε ἀρνηθῆ τὴν συγκρότησιν συλλαλητηρίου διὰ τὴν ἐξορίαν τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου, μὴ ἀποδεχθεῖσα πρότασιν τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς Κυπριακοῦ Ἀγῶνος, λόγῳ τῶν πληροφοριῶν ὅτι ἀναρχικὰ στοιχεῖα θὰ ἐδημιούργουν αἱματηρὰς σκηνάς, ἀλλὰ προκειμένου νὰ ἐλπίσῃ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀγωνιστῶν τῆς Κύπρου, ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ νέου Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς Κυπριακοῦ Ἀγῶνος, ἐπέτρεψε τὸ συλλαλητήριον. Νομίζω ὅτι ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς ἐδικαιολόγησε τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ δὲν ἔχω παρὰ νὰ προσθέσω δύο μόνον παρατηρήσεις. Πρῶτον, ὅτι ὅταν μία ὁμὰς κακοποιῶν ἐπιθυμῇ καὶ ἐπιδιώκει νὰ δημιουργήσῃ εἰς ἕνα ἐθνικὸν ἢ οἱοδήποτε ἄλλο συλλαλητήριον σκηνάς, οὐδεμία δύναμις εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ἀποτρέψῃ.

§70ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τετρακόσια θύματα.

§71Χ. ΨΑΡΡΟΣ. Λυποῦμαι εἰλικρινῶς ὅπως λυπεῖσθε ὅλοι, διότι ἕνα συλλαλητήριον τὸ ὁποῖον εἶχε σκοπὸν νὰ ἀποφύγωμεν ν’ ἀνοιχθοῦν δύο τάφοι, ἔγινε ἀφορμὴ νὰ ἀνοιχθοῦν ἄλλοι τέσσαρες. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν Ἕλληνες, ποὺ νὰ μὴ λυποῦνται διὰ τὰ τραγικὰ αὐτὰ γεγονότα καὶ νὰ μὴ λυποῦνται καὶ διὰ τὰ θύματα τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν κομάντος Ἐγγλέζων, διὰ νὰ ὑφίστανται αὐτὴν τὴν κακοποίησιν, ἀλλὰ ἦσαν παιδιὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὰ ὁποῖα ἐκακοποιήθησαν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός των. Δὲν νομίζω, λοιπόν, ὅτι καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα θὰ πρέπει νὰ ἀρνηθῶμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ τρίτον καὶ σπουδαιότερον κεφάλαιον τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει κανεὶς ὁ ὁποῖος δὲν συμφωνεῖ ἀπολύτως μὲ τοὺς ἀγῶνας τῶν Κυπρίων ἀδελφῶν μας, διὰ νὰ ἀποκτήσουν τὴν ἐλευθερίαν των. Ἀλλὰ ἐρωτῶ: Ὑπάρχουν ἐδῶ οἱ πιστεύοντες ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτηθῇ ἡ ἐλευθερία τῆς Κύπρου χωρὶς θυσίας, χωρὶς ἀγῶνας, χωρὶς αἵματα; Εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσωμεν ὅτι ἀρκοῦν τὰ εὐχολόγια τοῦ ΟΗΕ; Δὲν πιστεύω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτηθῇ ἐλευθερία ἄνευ ἀγώνων. Τὸ θέμα δὲν εἶναι ἐκεῖ, ὅπου συνήθως τίθεται εἰς τοὺς ἀγῶνας τοὺς διπλωματικοὺς ἐνώπιον τῶν διαφόρων ὀργανισμῶν. Εἶναι θέμα τὸ ὁποῖον θὰ κερδίσωμεν μόνον διὰ τῶν ἀγώνων. Οὐδὲν τμῆμα τῆς Ἑλληνικῆς γῆς ἠλευθερώθη χωρὶς νὰ καθαγιασθοῦν τὰ χώματα τῆς γῆς αὐτῆς μὲ αἷμα καὶ μὲ θυσίας. Καὶ σήμερον πρωταγωνιστὴς τοῦ ἀγῶνος, δὲν εἶναι παρὰ μόνον ὁ Κυπριακὸς λαός. Καὶ εἶναι μεγάλη τιμὴ δι’ ἐμὲ νὰ ἀναφέρω σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ τοὺς ἡρωϊκοὺς ἀγῶνας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, τοὺς ἀγῶνας τῆς Ε.Ο.Κ.Α., τοὺς ἀγῶνας τοῦ Διγενῆ, οἱ ὁποῖοι τόσον συγκινοῦν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Πάντοτε ἡ Ἑλλὰς ἠγωνίσθη. Ἐνθυμεῖσθε σεῖς κανένα τμῆμα τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον ἀπηλευθερώθη ἄνευ αἱμάτων, ἄνευ ὁλοκαυτωμάτων; Τὸ Μεσολόγγι, τὸ πυροτέχνημα αὐτὸ τοῦ ἀγῶνος τοῦ 1821 συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Ἑλλάδος, ὅπως καὶ τὸ ὁλοκαύτωμα τοῦ Ἀρκαδίου συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Κρήτης. Καὶ σήμερον, κύριοι, ἐγὼ προσωπικῶς, χαίρω ἰδιαιτέρως διὰ τοὺς ἡρωϊκοὺς ἀγῶνας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, διότι ἐνῷ σφαδάζει κάτω ἀπὸ τὸ πέλμα τοῦ δυνάστου, ἀποδεικνύει εἰς αὐτὸν ὅτι ἔχει τὸ ἴδιον αἷμα μὲ τοὺς ἥρωας τοῦ 1821 καὶ τῶν Κρητικῶν ἐπαναστάσεων.

§72ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (Τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Δὲν τοὺς παραστέκεται ἡ Κυβέρνησις.

§73Χ. ΨΑΡΡΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω καὶ εἰς αὐτό. Ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ ἰδία καὶ ἀπαράλλακτος. Οὐδεμία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι Κυβέρνησις ἄνευ τῆς ἀδιαλλάκτου ὑποστηρίξεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Εἰς ἀντίθετον περίπτωσιν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Διότι θὰ σαρωθῇ ἀπὸ τὸν ἡρωϊκὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀκολουθεῖ αὐτὴν τὴν πολιτικήν.

§74Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Τὰ ἔγγραφα τί λένε;

§75Χ. ΨΑΡΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, δὲν εἶναι δυνατὸν ὅλαι αἱ ἐμφανίσεις νὰ ἐξηγοῦνται ὁμοιομόρφως. Εἶναι μεγάλη ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ καὶ ἡ διπλωματικὴ τέχνη, ἀλλὰ ἡ γραμμὴ τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ εἶναι ἀδιάλλακτος.

§76ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί λέγει ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἐπ’ αὐτοῦ; Σεῖς τί πιστεύετε;

§77Χ. ΨΑΡΡΟΣ. Χθὲς τὸ ἑσπέρας, φίλτατος συνάδελφος, ὡμίλησεν ἐδῶ ὅπως ὁ Καποδίστριας ὅταν τοῦ προσεφέρθη ἡ ἡγεσία τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1821. Καὶ ἡ μοῖρα τὸ ἔφερεν ὁ Καποδίστριας νὰ γίνῃ ὁ πρῶτος Κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος. Τὰ θέματα αὐτά, κ. συνάδελφοι, δὲν κρίνονται μὲ τὴν ἁπλῆν λογικήν. Ὅταν συμπληρωθῇ ὁ κύκλος τῆς μοίρας ἡ Κύπρος θὰ γίνῃ Ἑλληνικὴ καὶ τότε ὅλοι θὰ κλαύσωμεν ὑπὸ συγκίνησιν καὶ αἱ πικρίαι τοῦ παρελθόντος θὰ λησμονηθοῦν. Κύριοι συνάδελφοι τὸ δυστύχημα εἶναι ὅτι συνεχίζεται πάντοτε ἡ Ἑλληνικὴ Ἱστορία. Οἱ διχασμοὶ καὶ αἱ ὀξύτητες εἶναι ἀπαράδεκτοι εἰς τὴν ἐπιδίωξιν παντὸς μεγάλου ζητήματος καὶ ἰδίως τῶν ἐθνικῶν. Δυστυχῶς ἀφ’ ὅτου ἐνεφανίσθη ἡ Ἑλληνικὴ φυλή, τὰ ἴδια πάντοτε ἐλαττώματα παρουσίασε καὶ αὐτὰ τὴν ὡδήγησαν εἰς τὴν καταστροφήν. Καὶ εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὅτι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος εἶναι τόσον δύσκολος, ὥστε δὲν ἀρκεῖ ὁ πατριωτισμὸς καὶ αἱ θυσίαι. Διὰ νὰ διαχειρισθῶμεν τὴν ὑπόθεσιν τῆς Ἑλλάδος ἔχομεν ἀνάγκην σοφίας. Ὅλα τὰ πράγματα πρέπει νὰ ἀντιμετωπίζωνται μὲ ψυχραιμίαν καὶ σοφίαν. Ἐὰν ἀνέβηκα εἰς τὸ βῆμα, ἀνέβηκα διὰ νὰ σᾶς δηλώσω ὅτι εἰς τὰς περιστάσεις αὐτάς, τοιαῦτα θέματα πρέπει νὰ ἀντιμετωπίζωνται μὲ ψυχραιμίαν καὶ κατανόησιν. Εἰς οὐδένα Ἕλληνα ἀμφισβητῶ τὸν πατριωτισμόν. Οἱοσδήποτε καὶ ἐὰν ἦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ ἴδιον θὰ ἔκαμνε. Σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ σταθῇ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις χωρὶς τὸν παλμὸν αὐτόν, διότι θὰ τὴν σαρώσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ προδοθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ὁ ἀγὼν τῆς Κύπρου εἶναι ἱερὸς. Καὶ εἶναι τοιοῦτος δι’ ὅλους μας. Πρέπει ὅμως νὰ δηλώσωμεν εἰς τὸν Κυπριακὸν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι ἡ ὑπόθεσις εἶναι παρὰ πολὺ δύσκολος καὶ ὅτι θὰ περάσωμεν πολλὰ βάσανα καὶ ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς σώσῃ εἶναι ἡ ἐπιμονὴ εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτόν. Ἡ ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, ἡ πονηρὰ Ἀλβιών, ὅπως τὴν ἔλεγαν οἱ προγενέστεροι, διαθέτει τόσα μέσα διὰ νὰ καταπολεμήσῃ τὴν ἱερὰν αὐτὴν ὑπόθεσιν διότι δὲν εἶναι αἱ προτάσεις τὰς ὁποίας ἐκάμομεν τὸ 1945 ἕως 1947 καὶ προηγουμένως, ἔγιναν διαβήματα καὶ εἰς ἐποχὴν ποὺ ἡ Ἀγγλία εἶχε τὴν ἀνάγκην μας καὶ τότε ἀπήντησε μὲ ἰταμότητα. Δὲν ὑπάρχει λοιπόν, ἄλλος τρόπος παρὰ μόνον ὁ ἀγὼν διὰ νὰ πεισθῇ ὁ Ἀγγλικὸς λαὸς, διὰ νὰ περιέλθῃ εἰς ἀδιέξοδον ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, ὅτι ἕνας τρόπος μόνον ὑπάρχει τερματισμοῦ τοῦ ἀγῶνος, ἡ παραχώρησις ἐλευθερίας εἰς τὴν Κύπρον, πρᾶγμα ποὺ θὰ ἀποτελέσῃ δεσμὸν φιλικὸν καὶ μὲ αὐτὴν τὴν Ἀγγλίαν. Δὲν ὑπάρχει λόγος αὐτὴν τὴν κρίσιμον στιγμὴν νὰ διαφωνοῦμεν διὰ τοιοῦτον θέμα εἰς τὸ ὁποῖον εἴμεθα ὅλοι ἀπολύτως σύμφωνοι. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι περισσότερον ἀδιάλλακτος εἰς τὴν ἐπιδίωξιν αὐτοῦ τοῦ θέματος, ἀλλὰ σᾶς εἶπον, δὲν γίνεται μὲ εὐχολόγια Ἕνωσις τῆς Κύπρου, ἀλλὰ μὲ ἀγῶνας καὶ πρέπει νὰ διατηρήσωμεν τὴν δύναμιν τῆς ἀντιστάσεως μέχρι τέλους. Δὲν τελειώνει γρήγορα τὸ ζήτημα. Πλανᾶσθε ἂν νομίζετε ὅτι ὁ ἀγὼν ἠμπορεῖ νὰ κριθῇ μὲ μίαν προσφυγὴν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Θὰ κριθῇ ὅταν ἐπέλθῃ τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου καὶ ὁ Κυπριακὸς λαὸς θὰ ἀποκτήσῃ τὴν ἐλευθερίαν του, ὁπότε χωρὶς νὰ εἶμαι προφήτης, ὅλα αὐτὰ θὰ λησμονηθοῦν. Καὶ ἐκεῖνος ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας, ὁ ὁποῖος θὰ μᾶς δώσῃ τὴν Κύπρον, θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου, θὰ ἔχῃ τὴν τύχην νὰ τοῦ στηθῇ ἕνα ἄγαλμα εἰς μίαν τῶν πλατειῶν τῶν Ἀθηνῶν. Μὴ λησμονῆτε, ὅτι καὶ τὰ Ἑπτάνησα ἐπέρασαν ἐπὶ χρόνια πολλὰ ταλαιπωρίας καὶ ὑπέστησαν θυσίας ἕως ὅτου ἀποκτήσουν τὴν ἐλευθερίαν των. Χρειάζεται λοιπόν, ἀγὼν συνεχὴς διὰ τὸν ὁποῖον ὄχι μόνον ὁ Κυπριακός, ἀλλὰ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι διατεθειμένος νὰ προσφέρῃ καὶ τὴν τελευταίαν του δύναμιν. (Χειροκροτήματα).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Ἐφραιμίδης ἔχει τὸν λόγον.

§79Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ προτελευταῖος Κυβερνητικὸς ρήτωρ, ὁ ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου κ. Κασιμάτης, εἶπεν ὅτι τὸ Κυπριακὸν δὲν πρέπει νὰ εἶναι κατάρα, ἀλλὰ χαρὰ διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ ἀκριβῶς αὐτὴ εἶναι ἡ κατηγορία τὴν ὁποίαν διατυπώνομεν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Ὅτι αὐτὸ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ εἶναι θέμα χαρᾶς, θέμα δημιουργίας, θέμα ἐθνικῆς ἀνατάσεως καὶ ὁλοκληρώσεως τῶν ἐθνικῶν ὁρίων τῆς χώρας, ἡ Κυβέρνησις τὸ μετέτρεψεν εἰς θέμα κατάρας διὰ τὸν Κυπριακὸν καὶ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Οἱ κυβερνητικοὶ ρήτορες παρελαύνοντες ἀπὸ αὐτὸ τὸ βῆμα, ὑπεστήριξαν καὶ τὸ παράδοξον, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτον, ὅτι εἶναι περίπου ἀντικοινοβουλευτικόν, κάθε τόσο νὰ τίθεται θέμα συζητήσεως ἐπὶ τῆς γενικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἢ νὰ τίθεται θέμα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν πάλιν τὸ θέμα εἶναι ἀντίστροφον. Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ μέμφεται ἑαυτήν, διότι ἀκριβῶς ἡ πολιτική της καὶ αἱ πράξεις της ἀναγκάζουν τὴν Ἀντιπολίτευσιν, κάθε τόσο νὰ θέτῃ θέμα συζητήσεως ἐπὶ τῆς γενικῆς πολιτικῆς της καὶ ἐν συνεχείᾳ θέμα δυσπιστίας. Εἶναι γεγονὸς ἄλλωστε, ὅτι ἡ δυσπιστία πρὶν ἀκόμη ἀνακύψῃ εἰς τὴν σκέψιν τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πρὶν ἀκόμη γίνῃ πρᾶξις ἡ ὁποία νὰ ἔλθῃ ἐδῶ ἀπὸ μέρους των ὡς πρότασις μομφῆς, γεννήθηκε εἰς τὴν ψυχὴν καὶ εἰς τὸν νοῦν ὅλου τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Κυβερνητικοὶ ρήτορες, καὶ μάλιστα ὁ ἴδιος ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπεστήριξαν, ὅτι ἡ συγκεκριμένη πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ γενικῶς ἡ ἐξωτερικὴ πολιτική της εἶναι μία πολιτικὴ ρεαλισμοῦ. Πράγματι πρέπει νὰ συμφωνήσωμεν, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι πολιτικὴ ρεαλισμοῦ, ἀλλὰ πολιτικὴ παθητικοῦ ρεαλισμοῦ καὶ ὄχι ἐνεργητικοῦ, δημιουργικοῦ ρεαλισμοῦ. Δηλαδή, οἱ Κυβερνητικοὶ ρήτορες εἶπον: Μαχόμεθα ἐναντίον μιᾶς μεγάλης αὐτοκρατορίας καὶ μαχόμενοι ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν τίποτε, πρέπει νὰ ἐκλιπαρήσουμε, πρέπει νὰ περιμένωμε καὶ ἐὰν μᾶς παραχωρήσουν τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου ἐλεύθερα, τότε θὰ τὴν ἔχουμε. Αὐτὸς εἶναι ὁ παθητικὸς κυβερνητικὸς ρεαλισμός, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπαράδεκτος γιὰ τὸν Ἑλληνικὸν καὶ τὸν Κυπριακὸν λαόν. Ἡ Κυβέρνησις ἀντὶ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξαν οἱ ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θέλησε νὰ δημιουργήσῃ ζητήματα, θέλησε νὰ μεταθέσῃ τὸ θέμα τῆς συζητήσεως. Ὑπεστήριξε, δηλαδή, σὰν παράδοξο, ὅτι 35 βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀνήκοντες εἰς διάφορα κόμματα μὲ διάφορον ἴσως πολιτικήν, συνέπεσε νὰ ὑπογράψουν ἀπὸ κοινοῦ μίαν πρότασιν μομφῆς ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἀποτελεῖ πάλιν προσπάθειαν μεταθέσεως τοῦ θέματος. Ἐὰν 35 βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἔστω καὶ ἐὰν ἀνήκουν εἰς διάφορα κόμματα συνέπεσε νὰ ὑπογράψουν τὴν πρότασιν μομφῆς, αὐτὸ ἔγινε διότι προηγουμένως ὑπῆρχε τὸ θέμα τῆς δυσπιστίας εἰς ὁλόκληρον τὸν Κυπριακὸν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ οἱ βουλευταὶ αὐτοὶ δὲν ἔκαμαν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ἐκφράσουν καὶ νὰ φέρουν μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν τὸ αἴτημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ ἐπιμένοντας ἐπὶ τῆς βάσεως αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ κατευθύνῃ ἀλλοῦ τὴν προσπάθειάν της. Συγκεκριμένως ἡ Κυβέρνησις δὲν ψάχνει νὰ εὕρῃ τὶ ἠμπορεῖ νὰ τὴν ἑνώσῃ μὲ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, τὶ ἠμπορεῖ νὰ ἑνώσῃ τὸν Κυπριακὸν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἀλλὰ ψάχνει συστηματικῶς νὰ βρῇ τὶ τὴν χωρίζει ἀπὸ τὰ διάφορα κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως γιὰ νὰ καλλιεργήσῃ καὶ μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸν ἐθνικὸν διχασμὸν καὶ ἐδῶ καὶ εἰς τὴν Κύπρον. (Διαμαρτυρίαι καὶ θόρυβος ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Συμπολιτεύσεως). Κύριοι, δὲν θὰ δεχθῶ καμμίαν διακοπὴν καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τὴν Κυβερνητικὴν πλευράν, διότι ὅταν σᾶς ζητοῦνται διακοπαὶ καὶ σεῖς δὲν ἐπιτρέπετε. Κύριοι βουλευταί, ἀνεπτύχθη συστηματικῶς καὶ ἀπεδείχθη κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἀποτελεῖ καὶ πεποίθησιν τοῦ Κυπριακοῦ καὶ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ δὲν ἦτο ἁπλῶς ἀτυχής. Ἀπεδείχθη, ὅτι ἦτο καὶ παραμένει πολιτικὴ συμβιβασμοῦ καὶ συνθηκολογήσεως. Ἀποτέλεσμα αὐτῆς τῆς πολιτικῆς ὑπῆρξε τὸ γεγονὸς, ὅτι ἐπεβλήθη εἰς βάρος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ἕνας μονόπλευρος, αἱματηρός, τραχὺς πόλεμος, ὁ ὁποῖος στοιχίζει πολύτιμον αἷμα εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν τῆς Κύπρου καί ὁ ὁποῖος κατευθύνεται πρὸς τὴν οἰκονομικὴν ἐξόντωσιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ὅστις μὲ μόχθον αἰώνιον ἐδημιούργησε τὴν οἰκονομικήν του ὑπόστασιν. Ἡ Κυβερνητικὴ πολιτικὴ εἶναι ὑπεύθυνος καὶ διὰ τὰ ἀφάνταστα μαρτύρια τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Καὶ ἀκόμη ἡ πολιτικὴ αὐτὴ, ἀδιαφόρως ἐὰν τὸ θέλῃ ἢ ὄχι, ἡ Κυβέρνησις, σιγά–σιγὰ τείνει νὰ ἐνσταλλάξῃ εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ τὴν ἰδέαν ὅτι εἶναι μάταιος ὁ ἀγὼν διὰ τὴν ἐλευθερίαν. Ἡ πολιτικὴ αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, εἶναι ὑπόλογος καὶ διὰ τὴν ἐκτόπισιν τοῦ Μακαρίου καὶ τέλος ἐστοίχισε τὶς ἀγχόνες τῆς Λευκωσίας. Ἡ πολιτικὴ αὐτὴ ἄνοιξε ἀγεφύρωτο χάσμα μεταξὺ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, μεταξὺ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Εἶναι γνωσταὶ αἱ δημόσιαι καταγγελίαι ἀπὸ παράγοντας τῆς Ἐθναρχίας ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι γνωσταὶ αἱ καταγγελίαι τῆς ἐδῶ Κυπριακῆς Ἀδελφότητος καὶ ἐπίσης εἶναι γνωσταὶ αἱ καταγγελίαι τοῦ Κυπριακοῦ Τύπου ἐναντίον τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ κατ’ ἐπέκτασιν ἐναντίον αὐτῆς ταύτης τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία τὸν εἶχε καὶ τὸν διατηρεῖ εἰς τὴν ἀποφασιστικὴν θέσιν τοῦ διευθύνοντος τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας. Εἶχε τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ ἡ Κυβερνητικὴ πολιτική, διότι διεθνῶς καὶ ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν ἀντὶ νὰ ἀναλάβῃ ἐνεργητικὴν πρωτοβουλίαν καὶ νὰ προβάλῃ τὸ θέμα τῆς Κύπρου εἰς διεθνὲς ἐπίπεδον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν Ἡν. Ἐθνῶν περὶ αὐτοδιαθέσεως, αὐτοπεριωρίσθη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸν ρόλον τοῦ τρίτου, εἰς τὸν ρόλον τοῦ Ποντίου Πιλάτου, καὶ προσπάθησε μὲ ἔμμεση ἢ ἄμεση πίεσιν πρὸς τὴν Κυπριακὴν ἡγεσίαν νὰ τὴν πείσῃ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ νὰ περιορισθῇ καὶ αὐτὴ εἰς τὴν ἀποικιακὴν αὐτοκυβέρνησιν. Ἐνέπλεξεν ἡ Κυβέρνησις τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν εἰς τὰ συμφέροντα τῶν χωρῶν τοῦ ΝΑΤΟ ὅπου μὲ τὴν πλειοψηφίαν των αἱ ἀποικιακαὶ δυνάμεις εἶναι ἀκριβῶς ἐκεῖναι ποὺ ἀντιμάχονται ὅλους τοὺς ἀποικιακοὺς λαοὺς ποὺ ἀγωνίζονται γιὰ τὴν ἐλευθερίαν του. Ἐπίσης ἡ Κυβερνητικὴ πολιτικὴ ἀπεμόνωσε τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν ἀπὸ τοὺς φύσει καὶ θέσει συμπαραστάτας της εἰς τὸ διεθνὲς ἐπίπεδον καὶ τοὺς διεθνεῖς ὀργανισμούς, συγκεκριμένα ἀπὸ τὰ συγκροτήματα τῶν ἀντιαποικιακῶν σοσιαλιστικῶν καὶ οὐδετεροφίλων χωρῶν, ποὺ ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἀποφασιστικὴν ἐπιρροήν τους στὰ διεθνῆ προβλήματα διαθέτουν καὶ 31 ψήφους στὴν γενικὴν συνέλευσιν τοῦ ΟΗΕ. Καλλιέργησε ἀπέναντι τῶν χωρῶν αὐτῶν ἐχθρότητα καὶ προκλητικότητα. Χαρακτηριστικὸ εἶναι, ὅτι γνωστὴ ἐφημερίς, ἡ ὁποία εἰς τὰ ἄρθρα της προαναγγέλλει τὴν Κυβερνητικὴν πολιτικήν, εἰς πρόσφατον ἄρθρον της ἀναφερόμενον στὴν ἐνδεχομένη ψηφοφορία εἰς τὸν ΟΗΕ ἐπὶ προσφυγῆς διὰ τὸ Κυπριακόν, ἔγραψε: «Τὰς ψήφους τῶν ἀνατολικῶν χωρῶν ὑπὲρ τῆς Κύπρου πρέπει νὰ τὰς περισυλλέξωμεν μὲ τσιμπίδα διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῶμεν ἀπὸ τοὺς συμμάχους μας. Ἡ Κυβέρνησις ἐπίσης καὶ ὁ φιλικὸς της τύπος καὶ τὸ κατευθυνόμενον ραδιόφωνον ἀπεσιώπησαν καὶ ἀποσιωποῦν συστηματικὰ φωνὲς καὶ συμπαράστασιν ὑπὲρ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὅταν αὐτὲς ἐκδηλώνονται ἀπὸ τὶς ἀνατολικὲς χῶρες καὶ ἄλλους διεθνεῖς ὀργανισμούς. Ἔχω πληροφορίαν ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς δὲν ἔδωσε τὴν ἄδειαν εἰς τοὺς συναδέλφους κ.κ. Ζάκκαν καὶ Κιτσίκην, οἱ ὁποῖοι στὸ πρόσφατο παγκόσμιο συνέδριον εἰρήνης στὴν Στοκχόλμη, ἔθεσαν τὸ Κυπριακὸν εἰς συγκέντρωσιν ἀντιπροσώπων ἀπὸ 70 χῶρες καὶ ἐπέτυχαν τὴν ἔκδοσιν ψηφίσματος ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον ἐνέκριναν καὶ Ἄγγλοι ἀντιπρόσωποι.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτά, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς διακόψω. Πράγματι ὁ κατὰ πάντα φίλτατός μου κ. Ζάκκας μοῦ ἐζήτησε τὸν λόγον, τοῦ ἐξήγησα ὅμως, ὅτι ἐκκρεμούντων θεμάτων δυσπιστίας καὶ ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ παρεμβάλλωνται ἄλλα ζητήματα. Τί θέλατε νὰ κάμῃ τὸ Προεδρεῖον; Νὰ σαμποτάρῃ, νὰ γίνῃ δολιοφθορεὺς τῶν θεμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Δι’ αὐτὸ εἶπον, νὰ τελειώσῃ πρῶτον τὸ θέμα αὐτὸ καὶ κατόπιν νὰ πᾶμε εἰς ἄλλα θέματα.

§81Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Δέχομαι τὴν ἐξήγησιν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα δὲν ἀλλάσσει. Ἡ Κυβερνητικὴ πολιτικὴ δὲν ἐπέτυχε νὰ ἐξασφαλίσῃ οὔτε τὴν συμπαράστασιν τῶν συμμάχων της κρατῶν μελῶν τοῦ ΝΑΤΟ. Ἀντιθέτως ἐκέρδισε τὴν ἐχθρότητά των. Ἐξαιρέσει τῆς Ἰρλανδίας, ἡ ὁποία ὅμως ἐξεδηλώθη ὑπὲρ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, αὐθορμήτως καὶ χωρὶς νὰ ὑπάρξῃ καμμία πρωτοβουλία ἀπὸ Ἑλληνικῆς πλευρᾶς. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐσωτερικῆς πολιτικῆς ἡ Κυβέρνησις διατηροῦσα τὸ καθεστὼς τῶν διώξεων καὶ καλλιεργοῦσα τὴν μισαλλοδοξίαν δὲν ἐπέτρεψε τὴν καθολικὴν κινητοποίησιν ὅλων τῶν Ἑλλήνων διὰ τὴν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν συμπαράστασιν πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς Κυπρίους. Ἀπηγόρευσε ἐπίσης καὶ συλλαλητήρια τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ὅταν τὰ ἐπέτρεψε τὰ μετέτρεψεν εἰς σφαγεῖα. Ἐφ’ ᾧ ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ ἐκφράσῃ καὶ νὰ προβάλῃ τὴν ἑνότητα τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, ἀντιθέτως προσπαθεῖ νὰ ἐμφανίσῃ ὅτι καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὡρισμένα κόμματα καὶ ἐκτὸς αὐτῆς ὡρισμένη μερὶς τοῦ λαοῦ ἀποβλέπει εἰς τὸ Κυπριακὸν ὡς θέμα κομματικῆς καὶ πολιτικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Μὲ τὴν τακτικὴ αὐτὴ ἀσφαλῶς ἡ Κυβέρνησις προσφέρει ἐπιχειρήματα στὴν Ἀγγλικὴ προπαγάνδα, ἡ ὁποία ἰσχυρίζεται ὅτι ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις ὑποκινεῖται ἀπὸ τρομοκράτας καὶ φανατισμένους ἱερωμένους. Ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ φιλικός της τύπος καὶ ἄλλοι ἔξαλλοι παράγοντες διαδίδουν ὅτι δῆθεν ὁ Κυπριακὸς λαὸς εἶναι διῃρημένος καὶ ὅτι μεταξὺ Ε.Ο.Κ.Α. καὶ Α.Κ. Ε.Λ. ὑπάρχει θανάσιμος ἀντίθεσις, ἐνῷ οἱ κύπριοι καὶ οἱ ὀργανώσεις τους, ἄσχετα ἀπὸ τὶς ἰδιαίτερες πολιτικές τους διαφορὲς εἶναι ἑνωμένοι καὶ μάχονται ἐναντίον τῶν Ἄγγλων ἀποικιστῶν διὰ τὴν πλήρη ἄμεσον καὶ ἄνευ ὅρων καὶ στρατιωτικῶν βάσεων αὐτοδιάθεσίν τους. (Φωναὶ ὄχι, ὄχι. Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἐφραιμίδη, ὑπάρχει τέταρτον. Ὁμιλεῖτε ἐπὶ 25 λεπτά.

§83Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ κάμω μίαν ἐρώτησιν.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἰωάννου, καθήσατε κάτω.

§85Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Ἔχω ἱερὸν καθῆκον καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ ἀφήσετε νὰ κάμω μίαν ἐρώτησιν, εἰς τὸν κ. συνάδελφον.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἰωάννου, σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν.

§87Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Ἐπεκαλέσθη, ὁ κ. συνάδελφος...

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἰωάννου, ἀνακαλεῖσθε εἰς τὴν τάξιν.

§89Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ὅσοι κραυγάζετε ἐπαναλαμβάνετε τὴν ἀπόπειραν ἐκείνων, ποὺ καὶ στὸ διάστημα τῆς Γερμανικῆς σκλαβιᾶς ἐπεδίωξαν τὴν διάσπασιν τοῦ ἀγῶνος τῆς ἐθνικῆς ἀντιστάσεως. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Νομίζω ἀναγκαῖον, νὰ διασαφηνισθῇ καὶ μία σύγχυσις σκόπιμος διὰ τὴν πολιτικὴν τῆς Ε.Δ.Α., γενικὰ καὶ εἰδικὰ ἐπὶ τῆς πολιτικῆς της εἰς τὸ Κυπριακὸν, διότι αὐτὸ θὰ διευκολύνῃ νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ κοινὴ ἐθνικὴ πολιτικὴ διὰ τὴν ἀποτελεσματικὴν ὑπεράσπισιν καὶ λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτελειώσατε, κ. Ἐφραιμίδη; Πρέπει νὰ ὁμιλήσῃ καὶ ἄλλος συνάδελφος.

§91Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Καὶ ὑπεστηρίχθη, κ. βουλευταί, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ κοινὴ ἐθνικὴ πολιτικὴ διὰ τὸ Κυπριακόν, ἀφοῦ οὔτε κἂν τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δύνανται νὰ συμφωνήσουν. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, νὰ διακηρύξωμεν καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, μιὰ γιὰ πάντα, τὴν θέσιν τῆς Ε.Δ.Α. Ἔχω δὲ ἐν προκειμένῳ ἐξουσιοδότησιν τόσον τῆς Κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος τῆς Ε.Δ.Α., ὅσον καὶ τοῦ κόμματος τῆς Ε.Δ.Α.: «Ἡ ΕΔΑ πιστεύει καὶ διακηρύσσει ὅτι ἡ χώρα μας λόγῳ γεωγραφικῆς θέσεως καὶ τῶν ἐθνικῶν της συμφερόντων πρέπει νὰ εὑρίσκεται μακρυὰ ἀπὸ τὶς ἀντιθέσεις τῶν μεγάλων. Ἂν μεταπολεμικὰ ἀκολουθοῦσε αὐτὴν τὴν πολιτικήν, ἀσφαλῶς θὰ ἦταν ἀντικείμενον εὐνοϊκῆς μεταχειρίσεως ἀπὸ ὅλας τὰς δυνάμεις, δὲν θὰ ἐγνώριζε τὴν περιπέτειαν τῶν ἐσωτερικῶν πολέμων, θὰ ἐπραγματοποιοῦσε τὴν οἰκονομικὴν της ἀνασυγκρότησιν καὶ θὰ ὡλοκλήρωνε τὰ ἐθνικά της ἔργα μὲ τὴν Ἕνωσιν τῆς Κύπρου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον νὰ στέκεται ἡ χώρα μας μακρὰν τῶν ἀντιθέσεων τῶν μεγάλων· πρέπει νὰ μὴ μετάσχῃ εἰς στρατιωτικοὺς συνασπισμούς, διότι οἱ συνασπισμοὶ αὐτοὶ ἀργὰ ἢ γρήγορα θὰ ἀντικατασταθοῦν μὲ ἓν σύστημα συλλογικῆς ἀσφαλείας. Καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν πρέπει νὰ συμβάλλῃ καὶ ἡ χώρα μας. Δι’ ὅσους νομίζουν ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτὴ δὲν εἶναι παραδεκτή, ἂς ὑποβληθῇ βαρὺ θέμα δημοψηφίσματος διὰ νὰ ἀποφανθῇ ὁ Λαὸς καὶ τότε, κ. συνάδελφοι, θὰ ἰδῆτε ὅτι πέραν τῆς Ἀριστερᾶς καὶ ὀπαδοὶ τῶν Κομμάτων τοῦ Κέντρου ἀλλὰ καὶ αὐτῆς ταύτης τῆς ΕΡΕ θὰ εὑρεθοῦν σύμφωνοι καὶ θὰ δικαιώσουν αὐτὴν τὴν πολιτικήν. Παρὰ ταῦτα, ἡ ΕΔΑ εἶναι ἑτοίμη νὰ ὑποστηρίξῃ ἐθνοπρεπῆ πολιτικὴν καὶ ὄχι δουλοπρεπῆ ὡς τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Δηλαδὴ πολιτικήν, ἡ ὁποία ἐφαρμόζεται ἀπὸ τὴν Δανικὴν καὶ Νορβηγικὴν Κυβέρνησιν, αἱ ὁποῖαι ἐνῷ εἶναι Κράτη μέλη τοῦ ΝΑΤΟ δὲν παύουν ἐν ταὐτῷ νὰ καλλιεργοῦν καὶ ἄλλας σχέσεις, δεσμοὺς καὶ φιλίες. Καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ Ἀγγλία ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Ντάλλες μὲ τὰς προχθεσινὰς δηλώσεις του, σιγὰ– σιγὰ προσαρμόζονται εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς διεθνοῦς εἰρηνικῆς συνυπάρξεως. Θὰ μένῃ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ ΝΑΤΟ, ἀλλὰ θὰ δύναται ταὐτοχρόνως νὰ καλλιεργῇ καὶ ἄλλους δεσμοὺς καὶ φιλίας καὶ ἡ ΕΔΑ εἶναι ἑτοίμη νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πολιτικὴν αὐτήν. Ἐπάνω εἰς αὐτὴν τὴν βάσιν δύναται νὰ στηριχθῇ ἡ πολιτική. Πολιτικὴ ἥτις θὰ υἱοθετῇ καὶ θὰ προβληθῇ εἰς ὅλους τοὺς διεθνεῖς ὀργανισμούς. Μὲ βάσιν μιὰ τέτοια ἐξωτερικὴ πολιτική, ἡ ΕΔΑ νομίζει ὅτι δύναται νὰ εὑρεθῇ κοινὴ ἐθνικὴ πολιτικὴ πάνω στὸ Κυπριακό, ἡ ὁποία θὰ στηρίζεται εἰς τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως ἀμέσως καὶ ἄνευ ὅρων καὶ ἄνευ στρατιωτικῶν βάσεων. Πολιτικὴ ἡ ὁποία δὲν θὰ τείνῃ εἰς διαπραγματεύσεις καὶ παζαρέματα μὲ τοὺς Ἄγγλους, πολιτικὴ ἡ ὁποία δὲν θὰ ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὡς ἁπλοῦ συμπαραστάτου, ἀλλὰ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν θὰ ἀναλάβῃ μὲ ἰδικήν της πρωτοβουλίαν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ κάμῃ παραστάσεις εἰς τοὺς διεθνεῖς ὀργανισμοὺς καὶ εἰδικὴν διάσκεψιν διὰ τὸ Κυπριακόν, ὡς ἐγένετο καὶ διὰ τὸ ζήτημα τῆς Ἰνδοκίνας. Ἐπὶ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ἡ ΕΔΑ πιστεύει ὅτι πέραν τῆς διαφωτίσεως, χρειάζονται καὶ ἄλλα μέσα. Τὸ θέμα δὲν εἶναι μόνον νὰ πεισθῇ ἡ κοινὴ γνώμη τῆς Ἀγγλίας ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἔχει δίκαιον. Χρειάζεται ἀκόμη μία πολύπλευρος ἠθικὴ καὶ ὑλικὴ ἐνίσχυσις τοῦ ἀγῶνος, τὸν ὁποῖον διεξάγει σήμερον ὁ μαχόμενος Κυπριακὸς Λαός. Θὰ πρέπει ἐπίσης νὰ γίνῃ ἐκμετάλλευσις τῆς θέσεως τῆς Κύπρου. Τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου θὰ πρέπει νὰ συνδυασθῇ μὲ τὸ ὅτι αὕτη καθίσταται ἀνοχύρωτος ζώνη. Αὐτὸς ὁ συνδυασμὸς στερεῖ τοὺς Τούρκους τοῦ ἐπιχειρήματος, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἔχουν εἰς τὴν νῆσον τους μίαν βάσιν, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ γνωρίζουν εἰς τίνος τὰ χέρια θὰ ἀνήκῃ. Ἐπίσης ἀπαλλάσσει τοὺς Ἀραβικοὺς Λαοὺς, οἱ ὁποῖοι διαθέτουν πολλοὺς ψήφους εἰς τὸν ΟΗΕ, ἀπὸ τὸν φόβον ὅτι θὰ δημιουργηθῇ μία στρατιωτικὴ βάσις εἰς τὴν περιοχήν των. Ἐπίσης ὑστερεῖ ὁ συνδυασμὸς αὐτὸς καὶ τοὺς Ἄγγλους ἀπὸ τὸ ἐπιχείρημα ὅτι τῆς χρειάζεται ἡ Κύπρος διὰ στρατιωτικοὺς λόγους, διότι ἐφ’ ὅσον ἡ περιοχὴ αὐτὴ κηρυχθῇ ἀνοχύρωτος καὶ συνεπῶς θὰ δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ καὶ ὑπ’ αὐτῆς δι’ εἰρηνικοὺς σκοπούς. Μία τέτοια πολιτική, θὰ κερδίσῃ τὴν συμπαράστασιν τῶν 31 ἀντιαποικιακῶν χωρῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι μέλη τοῦ ΟΗΕ. Ἡ πολιτικὴ ὅμως αὐτὴ προϋποθέτει Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ διαθέτῃ κῦρος πανεθνικὸν καὶ ἡ ὁποία δὲν θὰ ἔχῃ τὰς δεσμεύσεις ποὺ ἔχει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι ἠμπορεῖ καὶ πρέπει νὰ τὴν δώσῃ ἡ σημερινὴ Βουλή. Ἄν δὲν τὴν δώσῃ καὶ ἂν δὲν διαλυθῇ διὰ νὰ δώσῃ ὁ λαὸς μὲ νέας ἐκλογὰς ἐλευθέρας καὶ δημοκρατικὰς μίαν ἄλλην Βουλήν, ἱκανὴν νὰ δώσῃ Ἐθνικὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τὸ Κυπριακόν, τότε ἡ Βουλὴ καὶ ἰδιαιτέρως ἡ ἐμφανιζομένη πλειοψηφία αὐτῆς, γίνεται ἐπικίνδυνος διὰ τὸ Κυπριακόν, γίνεται ἐπικίνδυνος διὰ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ γίνεται ἐπικίνδυνος καὶ διὰ τὸ ἴδιος τὸ πολίτευμα, διότι τὸ ἀποδεικνύει ἀνίκανον νὰ εὑρίσκῃ διέξοδον εἰς περίοδον ἐθνικῶς κρίσιμον, ὅπως ἡ σημερινή. Ἀλλὰ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, εἶναι ἀνάγκη καὶ πρέπει νὰ φύγῃ καὶ δι’ ἄλλον λόγον. Εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία εὐθύνεται διὰ τὰς τελευταίας αἱματοχυσίας ποὺ προεκλήθησαν εἰς τὴν πρωτεύουσαν. Δὲν πρόκειται νὰ ἀναλύσω εἰδικῶς τὰς εὐθύνας τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰ γεγονότα, ἀλλὰ θὰ εἴπω μόνον τέσσαρες λόγους: Τὸ συλλαλητήριον ἔγινε μὲ τὴν ἄδειαν τῆς Κυβερνήσεως, τὸ συλλαλητήριον ἔγινε ὑπὸ τὸ φῶς τῆς ἡμέρας εἰς τὰ πλέον κεντρικὰ σημεῖα τῆς πρωτευούσης. Τὸ συλλαλητήριον ἔγινε διὰ τὸν πιὸ ἱερὸ ἐθνικὸ σκοπό. Ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἠμπόρεσε ἢ δὲν ἠθέλησε νὰ προφθάσῃ τὰ ἔκτροπα καὶ τὴν αἱματοχυσίαν. Καὶ ὡς μόνην ἀπολογίαν ὡς μόνην ὑπεράσπισίν της ἀνέφερε ἐδῶ πράγματα πρὶν ἀκόμη ἡ Δικαιοσύνη ἀποφανθῇ ἴσως θέλουσα ἢ καὶ χωρὶς νὰ τὸ θέλῃ νὰ προλάβῃ τὴν Δικαιοσύνην. Εἶπεν, τὰ γεγονότα, τὰ προεκάλεσαν ἀναρχικὰ ἢ ὕποπτα στοιχεῖα. Δι’ ἕνα συλλαλητήριον, ποὺ γίνεται εἰς τὸ κέντρον τῆς Ἀθήνας, δι’ ἕνα συλλαλητήριον, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ λαὸς προειδοποιεῖται μόνον μίαν ὥραν πρὶν συγκεντρωθῇ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν ἄλλαι δυνάμεις ἱκαναὶ εἰς τὴν στιγμὴν νὰ ὀργανωθοῦν διὰ νὰ προκαλέσουν ταραχάς; Ὑπάρχουν μὲν ἱκαναὶ δυνάμεις διὰ νὰ προκαλέσουν ταραχάς, ἀλλὰ αὐταὶ εἶναι ἐκεῖναι, ποὺ κατηγγέλθησαν καὶ ἀπὸ ἄλλους ρήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπὸ τὸ βῆμα αὐτό, εἶναι αἱ δυνάμεις ποὺ ἀποτελοῦν κράτος ἐν κράτει, δυνάμεις ποὺ περνοῦν πολλὲς φορὲς καὶ ἔπειτα ἀπὸ τὰς κεφαλὰς τῶν Κυβερνήσεως. Αὐτὲς οἱ δυνάμεις προεκάλεσαν τὴν αἱματοχυσίαν. Ἄν δὲν ἔχῃ οὕτω, τότε ὑπεύθυνος διὰ τὴν αἱματοχυσίαν εἶναι ἡ Κυβέρνησις. Παντοιοτρόπως θέτομεν ἡμεῖς τὸ ζήτημα. Ἢ θὰ ἀποκαλυφθοῦν καὶ θὰ ἐπιβάλῃ ἡ Κυβέρνησις αὐστηρὰς κυρώσεις ἐναντίον αὐτῶν τῶν δυνάμεων, ποὺ αἱματοκύλισαν τὸν Ἀθηναϊκὸν λαόν, ἢ ἐὰν δὲν τὸ κάμῃ ἀποκλειστικῶς ὑπεύθυνος εἶναι αὐτή. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὰς Ἀθήνας ὑπὸ τὸ φῶς τῆς ἡμέρας οἱ χιλιάδες ἀστυνομικῶν νὰ μὴ συλλάβουν οὔτ’ ἕνα; Εἶναι πιστευτὰ πράγματα αὐτὰ ἢ εἶναι παραμύθια διὰ νὰ συγκαλύψουν τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ὑπηρεσιακῶν ὀργάνων της; Κύριοι βουλευταί, σκοπός μου δὲν εἶναι νὰ ἐπεκταθῶ εἰς τὸ τρίτον θέμα τῆς προτάσεως μομφῆς. Νομίζω μόνον ὅτι τὸ θέμα εἶναι θέμα ἠθικόν, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἕνα ἐπὶ πλέον λόγον διὰ ν’ ἀναγκάσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φύγῃ. Ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν φύγῃ, τὸ ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἡ Βουλὴ δὲν τὴν ἀναγκάσῃ νὰ φύγῃ καὶ ἡ πλειοψηφία της δὲν αἰσθανθῇ τὴν ὑποχρέωσίν της, ἔχει εὐθύνας ἔναντι τοῦ Ἔθνους, ἔναντι τῆς Κύπρου, ἀλλὰ ἔχει εὐθύνας καὶ ἀπέναντι τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, διότι τὸν ἀποδεικνύει ὡς μὴ ἔχοντα μίαν ἀσφαλιστικὴν δικλεῖδα. Καὶ ἴσως αἱ ὑπερκρατικαὶ δυνάμεις ποὺ πιέζουν τὴν πλειοψηφίαν αὐτὴν διὰ νὰ μὴ διαφοροποιηθῇ ἔχουν καὶ αὐτὸν τὸν σκοπὸν νὰ ἀποδείξῃ τὸ Κοινοβούλιον ὅτι δὲν ἔχει ἐλαστικότητα διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἰδικήν των ἀνοικτὴν ἐπέμβασιν.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξαντληθέντος τοῦ καταλόγου τῶν ἐγγεγραμμένων ὅπως ὁμιλήσουν, κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§93Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς Συντονισμοῦ; Ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ τρίτου θέματος τῆς προτάσεως μομφῆς.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, κ. συνάδελφε, δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσῃ. Κατὰ συνέπειαν ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωθεῖσα. Ἀνακοινῶ εἰς τὸ Σῶμα τὰς κάτωθι ἐπιστολὰς καὶ τηλεγραφήματα τὰ ὁποῖα μοὶ ἀπεστάλησαν ἐκ μέρους κ.κ. συναδέλφων, ἀπουσιαζόντων. 1) Δήλωσις τοῦ βουλευτοῦ Ἀθηνῶν κ. Σ. Λοϊζίδη. «Αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν δικαιολογῶν τὴν σημερινὴν ψῆφον μου νὰ δηλώσω τὰ ἀκόλουθα: Ὡς βουλευτὴς καὶ ὡς Κύπριος, εἶχον πολλάκις εὐκαιρίαν νὰ διαπιστώσω ἀποφασιστικότητα καὶ μαχητικὴν διάθεσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, σχετικῶς μὲ τὸ ἐθνικόν μας ζήτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ σκληρῶς ἀγωνιζομένου Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ δὲν θὰ ἐδίσταζον νὰ ἐκφράσω καὶ σήμερον τὴν ἐμπιστοσύνην μου. Ἐπειδὴ ὅμως, ὡς γνωστόν, ἡ Κυπριακὴ Ἡγεσία διετύπωσε πρὸ μηνὸς ὡρισμένας εἰσηγήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ὡδήγουν εἰς συντονισμὸν τῶν κοινῶν προσπαθειῶν πρὸς ἐπιτυχῆ προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ καὶ ἐπειδὴ λόγῳ τῆς ἰδιαζούσης θέσεώς μου, ἔχω καθῆκον νὰ σταθῶ παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Κυπριακῆς Ἡγεσίας ἐν ἀναμονῇ ὡρισμένων συνεννοήσεων καὶ εὐκταίων διευθετήσεων ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, διὰ τοῦτο τὴν στιγμὴν αὐτὴν καὶ διὰ τὴν αἰτίαν αὐτήν, θὰ δώσω λευκὴν ψῆφον, παραμένων ἐντὸς τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως καὶ διατηρῶν τὴν ἐμπιστοσύνην μου εἰς τὸ πρό-

σωπον τοῦ ἀρχηγοῦ της. 24.5.56

Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ

2. Τηλ)μα τοῦ βουλευτοῦ Θεσ)νίκης κ. Π. Βουδούρη. «Ἀσθενῶν καὶ μὴ δυνάμενος νὰ παρευρεθῶ εἰς συνεδριάσεις Βουλῆς καὶ τιθεμένου πολιτικοῦ ζητήματος ἢ μομφῆς κατὰ Κυβερνήσεως, ψηφίζω ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἣν ὁλοψύχως ἀνήκω. Βελτιουμένης ὑγείας μου, ἐλπίζω τάχιστα παραστῶ συνεδριάσεις Βουλῆς.

ΠΑΝ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ

3. Τηλ)μα τοῦ Βουλευτοῦ Ζακύνθου κ. Δ. Καρρέρ «Κύριε Πρόεδρε, Λυποῦμαι βαθύτατα διότι περίπτωσις μεγίστης καὶ ἀναποτρέπτου ἀνάγκης, ἐμποδίζει ἐπάνοδόν μου εἰς Ἑλλάδα, ἵνα ψηφίσω ὑπὲρ Κυβερνήσεως εἰς τὴν γενησομένην ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως δυσπιστίας κατ’ αὐτῆς. Παρακαλῶ ὅπως ἀνακοινώσητε εἰς τὸ Σῶμα, ὅτι παρέχω πλήρη καὶ ἀμέριστον τὴν ὑποστήριξίν μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν πολιτικὴν τῆς ὁποίας ἐγκρίνω ἀνεπιφυλάκτως.

Δ. ΚΑΡΡΕΡ

4. Τηλ)μα τοῦ βουλευτοῦ κ. Σ. Πιστολάκη. Ἐπὶ σημερινῆς προτάσεως μομφῆς δηλῶ καταψηφίζω Κυβέρνησιν.

Σ. ΠΙΣΤΟΛΑΚΗΣ

5. Ἐπιστολὴν τοῦ βουλευτοῦ Λέσβου κ. Η. Ἠλιοῦ. Κύριε Πρόεδρε, Μέλλων ν’ ἀπουσιάζω εἰς τὸ ἐξωτερικὸν κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Γ. Μαύρου, Θ. Τσάτσου κλπ. μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, δηλῶ ὅτι συμμεριζόμενος τὰς ἀπόψεις τῶν κ.κ. βουλευτῶν τούτων καταψηφίζω Κυβέρνησιν.

Η. ΗΛΙΟΥ

Θὰ ἐπακολουθήσῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Παρακαλῶ ὅπως προσέλθουν ἐπὶ τοῦ καταλόγου οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Κλῆς καὶ Π. Βαρδινογιάννης. Τὸ ἐρώτημα τίθεται οὕτω: Οἱ ἀποδεχόμενοι τὴν πρότασιν δυσπιστίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, λέγουν ναί. Οἱ μὴ ἀποδεχόμενοι αὐτὴν λέγουν ὄχι. (Προσελθόντων τῶν ἀνωτέρω βουλευτῶν, ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία). Περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας καὶ γενομένης διαλογῆς ἀνακοινῶ τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 290 Εἶπον ΝΑΙ 127, ΟΧΙ 162 καὶ εἷς (1) ἠρνήθη ψῆφον, κατὰ τὸ κάτωθι παρατιθέμενον πρωτόκολλον.

Συνεπῶς ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις δυσπιστίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἀπερρίφθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§95ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως ἀναφορὰς, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 0.30′ π.μ.)