1956.04.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 13η

Τετάρτη 25 Ἀπριλίου 1956

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.10′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Π. Κηπουρὸς ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Π. ΚΗΠΟΥΡΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, ὡς φραστικῶς διωρθώθησαν, κατόπιν παρατηρήσεων τοῦ κ. Λυμπέρη. Ὁ βουλευτὴς Χανίων κ. Ἐλ. Κ. Βενιζέλος αἰτεῖται 20ήμερον ἄδειαν ἀπουσίας προκειμένου νὰ ἀναχωρήσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, ἐγκρίνεται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Ὡσαύτως ὁ βουλευτὴς Ζακύνθου κ. Δ. Καρρὲρ αἰτεῖται μηνιαίαν ἄδειαν ἀπουσίας διὰ τὸν αὐτὸν σκοπόν.

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, ἐγκρίνεται.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Ὁμοίως ὁ βουλευτὴς Κοζάνης κ. Α. Λαδᾶς αἰτεῖται 150ήμερον ἄδειαν ἀπουσίας διὰ τὸν αὐτὸν σκοπόν.

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, ἐγκρίνεται.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Κ. Ἀποσκίτης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κ.λ.π.

§10Κ. ΑΠΟΣΚΙΤΗΣ. (Γραμματεύς). Ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Χ. Θηβαῖος (Ὑπ. Οἰκονομικῶν), καταθέτει σχέδια νόμων: 1) «Περὶ συστάσεως εἰδικῶν Ἐπιτροπῶν συντάξεως Διοικητικῶν Κωδίκων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν» καὶ 2) «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 2442 ἀπὸ 30 Δεκεμβρίου 1955 πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου «περὶ παρατάσεως προθεσμιῶν τοῦ Νόμου 3274)55 μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1956». Ὁ βουλευτὴς Δράμας κ. Π. Πινάτσης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Ἐφέδρων Ἀξιωματικῶν, αἰτούντων ὅπως ὁ χρόνος τῆς ἐν τῷ στρατῷ παραμονῆς των κατὰ τὰ ἔτη 1948–50, καθ’ ὃν κατέβαλον ὑπὲρ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου Στρατοῦ κρατήσεις ἐπὶ τῶν καταβληθέντων αὐτοῖς μισθῶν, προσαρμοσθῇ εἰς βάρος τῶν ἀσφαλιστικῶν των ταμείων, ἄνευ ἀναδρομικῶν καταβολῶν εἰσφορῶν. Οἱ βουλευταὶ Θεσσαλονίκης κ.κ. Σ. Τσιαπάρας, Κ. Τσιγάρας, Γ. Εὐαγγέλου καὶ Β. Ἐφραιμίδης καταθέτουν ἀναφορὰς τῆς Συντονιστικῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Συνδέσμων τῶν κατοίκων Ἑπταπυργίου, Νεαπόλεως, Δόξης καὶ Ρήγα Φερραίου–Κολοκοτρώνη Θεσσαλονίκης, ζητούσης τροποποίησιν τοῦ Ν. Δ. 2967)54 ἐπὶ τῷ τέλει δωρεὰν παραχωρήσεως εἰς τοὺς κατοίκους τῶν ὡς ἄνω συνοικισμῶν τῶν οἰκοπέδων, ἅτινα κατέχουν ἀπὸ 30ετίας, ἄλλως καθορισμὸν τῆς ἀξίας αὐτῶν εἰς τὴν προπολεμικὴν τοιαύτην κλπ. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς καὶ Νήσων κ. Ε. Σαββόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Μονίμων Λιμενεργατῶν Ο.Λ.Π., ζητούσης ἐπαναπρόσληψιν τῶν πρὸ ἔτους ἀπολυθέντων 17 λιμενεργατῶν, κατάργησιν τοῦ Α.Ν. 516)48 κλπ. Ἡ Πανελλήνιος Ἕνωσις Ἐφημεριδοπωλῶν Ἀθηνῶν διαμαρτύρεται διὰ τὰ παρὰ τῶν Βρεταννῶν λαμβανόμενα ἐν Κύπρῳ ἀνελεύθερα καὶ τρομακτικὰ μέτρα καὶ ζητεῖ κατάπαυσιν αὐτῶν καὶ ἀναγνώρισιν δικαιώματος αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας καὶ Εὐρυτανίας κ. Ι. Νικολίτσας καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Δημάρχου Ἀγρινίου, ζητοῦντος ματαίωσιν τῆς μελετωμένης καταργήσεως ἀεροπορικῆς συγκοινωνίας Ἀγρινίου. Ὁ βουλευτὴς Χαλκιδικῆς κ. Ι. Λαμπρόπουλος διὰ τηλεγραφήματός του ζητεῖ ἐπισκευὴν τῆς Ἐθνικῆς ὁδοῦ Θεσσαλονίκης–Πολυγύρου καὶ ἐπιβολὴν κυρώσεων κατὰ ἐργολάβου καὶ ὑπευθύνων διὰ τὴν πλημμελῆ ἀνακατασκευὴν αὐτῆς. Ὁ βουλευτὴς Ἀρκαδίας κ. Μ. Καροῦσος, καταθέτει ἀναφορὰν Παλαιοημερολογιτῶν Μεγαλοπόλεως, ζητούντων ἐλευθέραν ἄσκησιν τῶν θρησκευτικῶν των καθηκόντων. Οἱ βουλευταὶ Πέλλης κ.κ. Θ. Ἀνδρεάδης καὶ Β. Μουράτογλου καταθέτουν ἀναφορὰς προσωρινῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν εἰσπρακτόρων καὶ βοηθῶν ἐπαρχίας Ἀλμωπίας ζητούντων μονιμοποίησιν αὐτῶν εἰς ὀργανικὰς θέσεις, ὡς ἐπιμελητῶν τοῦ Δημοσίου κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Ν. Ἰντζὲς διὰ τηλεγραφήματός του ζητεῖ τὴν ἄμεσον παρὰ τοῦ Κράτους συγκέντρωσιν εἰς ἱκανοποιητικὰς τιμὰς τῶν ἀπωλήτων εἰσέτι ποσοτήτων καπνῶν περιοχῆς Παγγαίου, πρὸς ἀποφυγὴν ἐκμεταλλεύσεως τῶν παραγωγῶν παρὰ τῶν καπνεμπόρων. Οἱ βουλευταὶ Ἄρτης–Πρεβέζης–Λευκάδος κ.κ. Θ. Χαβίνης καὶ Λ. Σπαῆς καταθέτουν ἀναφορὰν ἐμποροεπαγγελματιῶν Φιλιππιάδος διαμαρτυρομένων διὰ κατάργησιν Οἰκονομικῆς Ἐφορίας Φιλιππιάδος. Ὁ βουλευτὴς Καρδίτσης καὶ Τρικάλων κ. Σ. Ἀλλαμανῆς καταθέτει ἀναφορὰν σεισμοπλήκτων καπνοπαραγωγῶν Λεονταρίου, ζητούντων ἄμεσον χρηματοδότησιν τοῦ καπνεμπορίου πρὸς ἀπορρόφησιν τῶν ἀπωλήτων εἰσέτι ποσοτήτων καπνῶν ἐσωτερικῆς καταναλώσεως. Ὁ βουλευτὴς Πέλλης κ. Θ. Ἀνδρεάδης καταθέτει ἀναφορὰν προσφύγων κατοίκων Γιαννιτσῶν μὴ ἀποκατασταθέντων εἰσέτι γεωργικῶς, ζητούντων χορήγησιν γεωργικοῦ κλήρου κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἰωαννίνων καὶ Θεσπρωτίας κ. Χ. Παπασταύρου, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Ἡγουμενίτσης–Φιλιατῶν, ζητούσης ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων Καλαμᾶ, ἀποστράγγισιν τῶν κάμπων Πλαταριᾶς καὶ Σκάλας Φιλιατῶν, καθορισμὸν τιμῆς ἀσφαλείας σίτου, ὀρύζης, ἐλαίου καὶ βάμβακος κλπ. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας καὶ Εὐρυτανίας κ. Γ. Σταμάτης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Διδασκαλικοῦ Συλλόγου Ἀγρινίου, ζητοῦντος συμπλήρωσιν τῶν κενῶν τῆς Στοιχειώδους Ἐκπαιδεύσεως τῆς ἐκπαιδευτικῆς περιφερείας Ἀγρινίου, προαγωγὴν τῶν δημοτικῶν σχολείων κλπ. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Σ. Τσιαπάρας, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Σταθμαρχοελεγκτῶν καὶ Ὑπαλλήλων Γραφείου Αὐτοκινήτων Μακεδονίας, ζητοῦντος ματαίωσιν τῆς διὰ τοῦ καταρτιζομένου σχεδίου Ἐσωτερικοῦ Κανονισμοῦ ΚΤΕΛ Θεσσαλονίκης προβλεπομένης μειώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Σταθμορχοελεγκτῶν κλπ. Ὁ βουλευτὴς Δράμας κ. Π. Πινάτσης καταθέτει ἀναφορὰν Κοινοτικῶν εἰσπρακτόρων, αἰτούντων καθορισμὸν ἑνιαίου ποσοστοῦ ἐπὶ τῶν πραγματοποιουμένων εἰσπράξεων, δημιουργίαν νέου Ὀργανισμοῦ παρὰ τῷ Ταμείῳ Παρακαταθηκῶν, πληρωμῆς τῶν ἀποδοχῶν των, καθορισμὸν παγίου μισθολογίου καὶ ἐξόδων κινήσεως ὁμοίων τῶν ἐπιμελητῶν καὶ ὁρισμὸν πενταετοῦς θητείας. Οἱ βουλευταὶ Καβάλας κ.κ. Α. Λασκαρίδης, Ι. Παπαδημητρίου καὶ Σ. Νικολαΐδης καταθέτουν ἀναφορὰν κατοίκων τοῦ Συνοικισμοῦ Μοναστηρακίου Κεραμωτῆς–Νέστου, ζητούντων ἀπόδοσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν 6000 στρεμμάτων πεδινῆς καὶ πλουσίας γῆς τοῦ δάσους Κοζᾶ Ὀσμάν, ἅτινα σήμερον κατέχονται ὑπὸ τῆς Ὑπηρεσίας Δασῶν τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας. Οἱ βουλευταὶ Καβάλας κ.κ. Α. Λασκαρίδης, Ι. Παπαδημητρίου καὶ Σ. Νικολαΐδης καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Καπνεργατῶν Ἐλευθερουπόλεως «ἡ Ἕνωσις», ζητοῦντος τοποθέτησιν εἰς τὰς Καπνεργασίας ἀνέργων Καπνεργατῶν καὶ Καπνεργατριῶν, ἀνεξαρτήτως ἐγκαταστάσεως αὐτῶν εἰς τὰ Κέντρα ἐπεξεργασίας. Οἱ βουλευταὶ Καβάλας κ.κ. Α. Λασκαρίδης, Ι. Παπαδημητρίου καὶ Σ. Νικολαΐδης, καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Ὑπαλλήλων Καπνεμπορικῶν Ἐπιχειρήσεων Καβάλας ζητούντων ταχεῖαν ρύθμισιν τοῦ ζητήματος ἀγορᾶς οἰκοπέδου διὰ τὴν ἀνέγερσιν προτύπου καπναποθήκης ὑπὸ τοῦ Ἐπικουρικοῦ Ταμείου Ὑπαλλήλων Καπνεμπορικῶν Ἐπιχειρήσεων Ἑλλάδος κλπ. Οἱ βουλευταὶ Ἀθηνῶν κ. Γ. Σπηλιόπουλος καὶ Καβάλας κ. Ι. Παπαδημητρίου, καταθέτουν ἀναφορὰν ζευματοποιῶν Πατρῶν, ζητούντων καταβολὴν ἀποζημιώσεως διὰ τὰ κατὰ τὸν πόλεμον 1940–41 ἐπιταχθέντα ἐκ τῶν καταστημάτων των εἴδη ἀναγκαῖα διὰ τὴν ζεῦξιν τῶν ἵππων κλπ. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας καὶ Εὐρυτανίας κ. Γ. Σταμάτης, καταθέτει ἀναφορὰν πληγέντων Καπνεργατῶν Ἀγρινίου, ζητούντων τροποποίησιν τοῦ Ν. 2348)53 ἐπὶ τῷ τέλει χορηγήσεως ἐφάπαξ ἀποζημιώσεως εἰς τοὺς πληγέντας καπνεργάτας ἤ συνταξιοδότησιν αὐτῶν κλπ. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας καὶ Εὐρυτανίας κ. Γ. Σταμάτης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Ἐργατῶν Καρραγωγέων Ἀγρινίου «ὁ Προφήτης Ἠλίας», ζητοῦντος λῆψιν μέτρων προστασίας τῶν μελῶν του, πληγέντων ἐκ τῆς ἐπικρατήσεως τοῦ αὐτοκινήτου. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας καὶ Εὐρυτανίας κ. Γ. Σταμάτης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Ἀρτεργατῶν Ἀγρινίου ἡ «Πρόοδος», ζητοῦντος ἀναπροσαρμογὴν τῶν πόρων τοῦ Ταμείου Ἀσφαλίσεως Ἀρτεργατῶν–Μυλεργατῶν καὶ Μακαρονοτεχνιτῶν κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας καὶ Εὐρυτανίας κ. Γ. Σταμάτης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐθνικοῦ Ἐργατοϋπαλληλικοῦ Κέντρου Ἀγρινίου–Ἀμφιλοχίας–Περιχώρων, ζητοῦντος ἵδρυσιν ἰατρείου εἰς Ἅγιον Κων)νον Ἀγρινίου πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἠσφαλισμένων τοῦ ὡς ἄνω Συνοικισμοῦ, ἐπέκτασιν τῆς ἀσφαλίσεως τοῦ ΙΚΑ καὶ εἰς τὰς πόλεις Ἀμφιλοχίας καὶ Θέρμον κλπ. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας καὶ Εὐρυτανίας κ. Γ. Σταμάτης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Καπνεργατῶν–Καπνεργατριῶν καὶ Στιβαδόρων Ἀγρινίου «ὁ Ἅγιος Χριστόφορος», ζητοῦντος κατάργησιν τῶν ἀντεργατικῶν διατάξεων τοῦ Ν. 2348 καὶ 2519, ὑπογραφὴν νέας Συλλογικῆς Συμβάσεως μεταξὺ Καπνεμπόρων καὶ Καπνεργατῶν, ἀποζημίωσιν τῶν τέως ἠσφαλισμένων εἰς τὸ Ταμεῖον Ἀσφαλίσεως Καπνεργατῶν κλπ. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Α. Σχινᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τῶν δημοδιδασκάλων Μαρίας Ἡλιομαρκάκη καὶ Μαρίας Τουρνᾶ, ζητουσῶν τροποποίησιν τοῦ Ν. 2087)52 ἐπὶ τῷ τέλει μεταθέσεως τῶν καθηγητῶν συζύγων των εἰς τὴν περιφέρειαν τέως Διοικήσεως Πρωτευούσης εἰς ἥν αὗται ὑπηρετοῦν. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Α. Σχινᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Προσωπικοῦ Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας Καλαμῶν, ζητοῦντος ἔνταξιν τῶν μελῶν του εἰς τὸ Προσωπικὸν τῆς ΔΕΗ καὶ κατοχύρωσιν τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων αὐτῶν. Ὁ βουλευτὴς Λασηθίου κ. Ε. Κοθρῆς, καταθέτει ἀναφορὰν Ἐκτάκτων Ἐφοριακῶν Ὑπαλλήλων, ζητούντων μονιμοποίησιν αὐτῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἔστω καὶ ὡς ὑπεραρίθμων κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Ν. Ἰντζές, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς τοπικῆς Ἑνώσεως Δήμων καὶ Κοινοτήτων Ν. Σερρῶν, ζητούσης κατάργησιν τοῦ Ν.Δ. 2535)53 «περὶ καθορισμοῦ τιμήματος ἀποστραγγισθεισῶν γαιῶν, ἀναστολὴν ἐκτελέσεως τῶν βάσει τοῦ Διατάγματος τούτου ἐκδοθέντων ἐνταλμάτων κλπ. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Ν. Ἰντζές, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Τοπικῆς Ἑνώσεως Δήμων καὶ Κοινοτήτων Ν. Σερρῶν ζητούσης κατάργησιν τοῦ Ν.Δ. 3030)54 «περὶ ἀγροφυλακῆς» ὑπαγωγὴν τῶν ὀργάνων Ἀγροτικῆς Ἀσφαλείας εἰς τοὺς Δήμους καὶ τὰς Κοινότητας κλπ.». Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Ι. Παπαδημητρίου, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Ἐργατοτεχνιτῶν Οἰκοδόμων Ρόδου «ἡ Ὀρθοδοξία» ζητοῦντος ὑποχρεωτικὴν ὑποβολὴν εἰς τὴν Ἐπιθεώρησιν Ἐργασίας παρὰ τῶν ἐργοδοτῶν καταστάσεων πληρωμῶν ἡμερομισθίων καὶ δώρων, ἀνάρτησιν καταστάσεως ἐργαζομένων εἰς τὸ Ἐργοτάξιον καὶ λοιπὰ μέτρα προστασίας τῆς τάξεώς των. Οἱ βουλευταὶ Ἄρτης–Πρεβέζης–Λευκάδος, κ. κ. Δ. Καρατζένης, Π. Γαρουφαλλιᾶς, Θ. Χαβίνης καὶ Λ. Σπαῆς καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Ἀγωγέων Ἄρτης– Τζουμέρκων, ζητοῦντος καταβολὴν ἀποζημιώσεως καὶ εἰς δικαιούχους ἐξ ἐπιτάξεως ζώων κατὰ τὸν πόλεμον 1940– 41, τοὺς ἀπωλέσαντας τὰς ἀποδείξεις ἐπιτάξεως, ἀποζημίωσιν τῶν μελῶν του, πληγέντων ἐκ τῆς ἐπικρατήσεως τοῦ αὐτοκινήτου ἢ χορήγησιν αὐτοῖς ἀδειῶν αὐτοκινήτων κλπ. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Ι. Παπαδημητρίου, καταθέτει ἀναφορὰν Ἐπιτροπῆς Λατόμων Ἀθηνῶν–Περιχώρων, ζητούσης ἀναπροσαρμογὴν ἡμερομισθίων τῶν λατόμων, λῆψιν μέτρων ἀσφαλείας καὶ ὑγιεινῆς διαβιώσεως αὐτῶν, συγχώνευσιν τοῦ Ταμείου εἰς τὸ ΙΚΑ κλπ. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας καὶ Εὐρυτανίας κ. Π. Σταυρόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν Βομβοπλήκτων Μεσολογγίου, ζητούντων ρύθμισιν τοῦ ζητήματος ἀποζημιώσεώς των. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Ι. Παπαδημητρίου καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Ἐργατικοῦ Προσωπικοῦ Βιομηχανιῶν Ἐλαστικοῦ, ζητοῦντος ἀπόλυσιν τῶν ἐξορίστων συνδικαλιστικῶν στελεχῶν μελῶν τῆς Διοικήσεως τοῦ Σωματείου Ν. Δούκα καὶ Δώρας Ψαλτοπούλου. Οἱ βουλευταὶ Εὐβοίας κ.κ. Μ. Στεφανίδης, Ε. Ἀρβανιτάκης καὶ Α. Κακαρᾶς, καταθέτουν ἀναφορὰν Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου Εὐβοίας, ζητοῦντες χρηματοδότησιν λιπασματεμπορίου διὰ τὴν ἔγκαιρον πραγματοποίησιν εἰσαγωγῶν λιπασμάτων. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας καὶ Εὐρυτανίας κ. Π. Σταυρόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν ἐκπροσώπων Κοινοτήτων Ἐπαρχίας Μεσολογγίου, ζητούντων ἄμεσον χορήγησιν πιστώσεων διὰ τὴν ἀγορὰν φυντανίων καπνοῦ, λόγῳ καταστροφῆς τῶν φυτωρίων. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Α. Σχινᾶς καταθέτει ἀναφορὰν ἀπολυθέντων διὰ τοῦ νόμου 2500 ὑπαλλήλων Καλαμῶν ζητούντων ἐπαναφοράν των εἰς τὴν ὑπηρεσίαν κλπ. Ὁ βουλευτὴς Εὐβοίας κ. Μ. Στεφανίδης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐργατοϋπαλληλικοῦ Κέντρου Εὐβοίας, ζητοῦντος προαγωγὴν τοῦ ΙΚΑ Χαλκίδος εἰς περιφερειακὸν, ἀνέγερσιν κτιρίου Ἐργατικοῦ Κέντρου ἐν Χαλκίδι καὶ τοποθέτησιν ἐπόπτου Ἐπιθεωρητοῦ ἐργασίας εἰς Ἀλιβέριον. Ὁ βουλευτὴς Δράμας κ. Π. Πινάτσης, καταθέτει ἀναφορὰν πρεσβυτέρας Ἑλένης Γρίππα, αἰτούσης τὴν παροχὴν πολεμικῆς συντάξεως εἰς τὰς Πρεσβυτέρας, τῶν ὁποίων οἱ σύζυγοι ἱερεῖς, ἐσφαγιάσθησαν ὑπὸ τῶν Βουλγάρων κατὰ τὴν περίοδον τῆς ἐπιδρομῆς των εἰς τὴν Ἀνατ. Μακεδονίαν καὶ Θράκην. Ὁ βουλευτὴς Δράμας κ. Π. Πινάτσης, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Κοινότητος Καλλιφύτου, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν συνεχιζομένην κάμψιν τῶν τιμῶν τῶν καπνῶν των καὶ αἰτούντων ἐπέκτασιν τῶν προστατευτικῶν τοῦ καπνοῦ μέτρων ἐντὸς τοῦ Ἀπριλίου καὶ εἰς τὰ Μπασῆ Παγλῆ τοῦ Νομοῦ Δράμας μὲ καταβολὴν τῆς ἀξίας αὐτῶν εἰς τοὺς παραγωγοὺς ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς συγκεντρώσεώς των. Οἱ βουλευταὶ Λέσβου κ. Η. Ἠλιοῦ καὶ Καβάλας κ. Ι. Παπαδημητρίου, καταθέτουν ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως ἀπολυθέντων ὑπαλλήλων Ἑλλάδος, ζητούσης ἐπαναφορὰν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἁπάντων τῶν ἀπολυθέντων ἀπὸ τοῦ 1941 μέχρι σήμερον ὑπαλλήλων κλπ. Ὁ βουλευτὴς Δράμας κ. Π. Πινάτσης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῆς ἀκριτικῆς Κοινότητος Ἐξοχῆς αἰτούντων τὴν μείωσιν τοῦ ποσοῦ τῆς παραλαβῆς τῶν τίτλων κυριότητος τοῦ γεωργικοῦ κλήρου των, ἀπὸ 355 δρχ. εἰς 100, ὅπως ἦτο καὶ προπολεμικῶς. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Ι. Παπαδημητρίου, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Προσωπικοῦ Ἑλληνικῶν Ἠλεκτρικῶν Σιδηροδρόμων, ζητούσης ματαίωσιν τῆς μελετουμένης κρατήσεως τοῦ ἡμερομισθίου τῆς 1ης Μαΐου. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Δ. Λαντζούνης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Κοινότητος Ἀμφείας–Καλαμῶν, ζητοῦντος, 1) χορήγησιν πιστώσεως δρχ. 15.000 δι’ ἀποπεράτωσιν τοῦ κτιρίου δημοτικοῦ Σχολείου καὶ 2) τὴν ἐπέκτασιν εἰς τὴν Κοινότητα Ἀμφείας τοῦ δικτύου Ἠλεκτροφωτισμοῦ. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Α. Λασκαρίδης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Μελισσοκομικοῦ Συνεταιρισμοῦ Ν. Καβάλας «ἡ Μέλισσα», ζητοῦντος τὴν λῆψιν μέτρων ἐνισχύσεως τῶν μελισσοτρόφων διὰ χορηγήσεως ἐπαρκῶν δανείων καὶ τμηματικῆς ἐξοφλήσεως τῶν μέχρι σήμερον ὀφειλομένων τοιούτων. Οἱ βουλευταὶ Κιλκὶς κ.κ. Μ. Τοσουνίδης καὶ Χ. Ἀβραμίδης καταθέτουν ἀναφορὰν 140 κατοίκων πόλεως Κιλκὶς ζητούντων ἀπόλυσιν τῶν εἰς Ἅγιον Εὐστράτιον ἐξορίστων συμπολιτῶν του, Βασιλοπούλας Πεταλωτῆ, Ἰων. Γαβριηλίδη καὶ Πρ. Σπορίδη. Οἱ βουλευταὶ Θεσσαλονίκης κ. Κ. Τσιγάρας καὶ Ἀθηνῶν κ. Γ. Αὐγερόπουλος, καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Ἀλεξ. Σκλήρη, ζητοῦντος νέαν διανομὴν τῶν γαιῶν Κωπαΐδος εἰς τοὺς πραγματικοὺς δικαιούχους ἀκτήμονας μισθωτάς, ἀναπήρους πολέμου κλπ. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Ι. Παπαδημητρίου, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Ἐργατοτεχνιτῶν καὶ Ἐργατριῶν Τεχνητῆς Μετάξης Ἀθηνῶν (ΕΤΜΑ), ζητούσης ματαίωσιν ἀπειλουμένης ἀπολύσεως τοῦ προσωπικοῦ τῆς ἐν λόγῳ ἐπιχειρήσεως καὶ λῆψιν μέτρων συνεχίσεως τῶν ἐργασιῶν της. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς κ. Δ. Πετροπουλάκος, καταθέτει ἀναφορὰν Ἀρχικελευστῶν Β. Ναυτικοῦ, ζητούντων τροποποίησιν τῶν συνταξιοδοτικῶν Νόμων, ἐπὶ τῷ τέλει χορηγήσεως καὶ εἰς τοὺς Ἀρχικελευστὰς Β. Ν. τοὺς συμπληρώσαντας 20ετῆ συντάξιμον ὑπηρεσίαν τῆς προσαυξήσεως 10) 50 ὡς αὕτη ἐχορηγήθη εἰς τοὺς ὁμοιοβάθμους των τῆς Ξηρᾶς, Ἀέρος καὶ Σωμάτων Ἀσφαλείας. Ὁ Σύνδεσμος Βαρέων Ἀναπήρων Πολέμου 1940–41 καὶ ἐντεῦθεν, ζητεῖ ὅπως ἡ Κυβέρνησις προβῇ εἰς ἀμέσους καὶ ἀποτελεσματικὰς ἐνεργείας διὰ τὴν ἀναστολὴν τῆς θανατικῆς ἐκτελέσεως τοῦ Κυπρίου πατριώτου Μιχαὴλ Καραολῆ. Ὁ Σύνδεσμος Ἐπαγγελματιῶν Ὁδηγῶν–Ἰδιοκτητῶν ἐπιβατικῶν αὐτοκινήτων ἰδιωτικῆς χρήσεως, ζητεῖ ἄμεσον ἄρσιν τοῦ κορεσμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ταξὶ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς–Περιχώρων, ἀναστολὴν τῶν παρὰ τῆς Ἀστυνομίας διώξεων τῶν πειρατικῶν αὐτοκινήτων ταξὶ καὶ τὴν λῆψιν μέτρων ταχείας ἐπιλύσεως τοῦ ὅλου ζητήματος τῆς ἐν λόγῳ κατηγορίας αὐτοκινητιστῶν. Οἱ βουλευταὶ Πειραιῶς καὶ Νήσων κ.κ. Δ. Πετροπουλάκος καὶ Π. Τζαννετάκης καταθέτουν ἀναφορὰς τοῦ Συλλόγου Πληττομένων Ἰδιοκτητῶν Παλαιᾶς Κοκκινιᾶς–Καραβᾶ «Ἡ Μεταμόρφωσις τοῦ Σωτῆρος», ζητοῦντος παραχώρησιν οἰκοπέδων εἰς τοὺς πληγέντας ἐκ τῶν ἔργων τοῦ κεντρικοῦ ἀποχετευτικοῦ ἀγωγοῦ Πρωτευούσης, εἰς ἀντικατάστασιν τῶν ἀπαλλοτριωθέντων τοιούτων, πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ὡς ἄνω ἔργου. Οἱ βουλευταὶ Ἄρτης–Πρεβέζης–Λευκάδος κ.κ. Θ. Χαβίνης καὶ Λ. Σπαῆς καταθέτουν ἀναφορὰς ἀκτημόνων καλλιεργητῶν τῶν Κοινοτήτων Ράχης, Βίγλας καὶ Πολυδρόσου Ἄρτης, ζητούντων ματαίωσιν τῆς μελετωμένης διανομῆς 3.000 στρεμμάτων τοῦ ἀποξηραθέντος βάλτου Βίγλας–Ράχης εἰς τοὺς ἐκ Ρουμανίας πρόσφυγας καὶ παραχώρησιν αὐτῶν εἰς τοὺς ἀκτήμονας τῆς περιοχῆς. Ὁ βουλευτὴς Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας κ. Κ. Χριστόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἀναγκαστικοῦ Συνεταιρισμοῦ Ἐγγείων Βελτιώσεων Καρυωτίκων, ζητοῦντος ματαίωσιν τῆς μελετωμένης καταργήσεως τῶν ἀναγκαστικῶν συνεταιρισμῶν ἐγγείων βελτιώσεως καὶ ἀντικαταστάσεως αὐτῶν δι’ ἑτέρων ὀργανισμῶν κλπ. Ὁ βουλευτὴς Πέλλης κ. Β. Μουράτογλου καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Κοινότητος Βορεινοῦ Ἀλμωπίας, ζητοῦντος χορήγησιν ἀδείας καλλιεργείας καπνοῦ διὰ τὸ ἔτος 1956 εἰς ἅπαντας τοὺς κατοίκους τῆς Κοινότητός του κλπ. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Κ. Τσιγάρας καὶ Καβάλας κ. Α. Λασκαρίδης καταθέτουν ἀναφορὰν Ὀρυζοπαραγωγῶν Κεραμωτῆς–Καβάλας, ζητούντων ἀναστολὴν καταβολῶν τῶν πρὸς τὴν Α.Τ.Ε ὀφειλομένων ἐξ ὀρυζοκαλλιεργητικῶν δανείων, καταβολὴν αὐτῶν εἰς δόσεις, μείωσιν τοῦ ἀρδευτικοῦ δικαιώματος κλπ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Βαρβούτης, Ε. Βενιζέλος, Α. Τσουκαλᾶς, Θ. Χαβίνης, Ε. Μπακλατζῆς, Δ. Παπασπύρου, Κ. Μητσοτάκης, Π. Βαρδινογιάννης Κ. Μαρῆς, Λ. Σπαῆς, Η. Ντεντιδάκης, Θ. Λαμπράκης, Γ. Μπουρδάρας, Γ. Μπακατσέλος, Χ. Ἀβραμίδης, Τ. Κολοκυθᾶς, Σ. Νικολαΐδης, Γ. Τρουλλινός Θ. Ἀνδρεάδης, Π. Τζαννετάκης, Γ. Τζώρτζης, Ν. Κρασαδάκης, Ε. Κοθρῆς, Μ. Τσουνίδης, Ι. Γιαμᾶς, Α. Κοκκέβης, Ν. Παπαδημητρίου, Λ. Λυμπέρης, Ι. Μποῦτος, Β. Μουράτογλου, Κ. Παπαδόπουλος, Α. Πετραλιᾶς, Δ. Κωστῆς, Ν. Ἰντζές, Θ. Λυμπερίδης, Χ. Κόρακας Α. Βουλόδημος, Κ. Βασαρδάνης, Δ. Κρόκος, Σ. Ἀλλαμανῆς, Η. Μπρεδήμας, Σ. Πιστολάκης, Κ. Πετρόπουλος, Ι. Γιαννιδάκης, Ε. Ἀρβανιτάκης, Λ. Κουτσοπέταλος, Γ. Γρηγορίου, Η. Σκυλλάκος, Β. Παπαβασιλείου, Γ. Ταμπάζης, Μ. Πίσπας, Ι. Ριζιώτης, Γ. Παπαστεργίου, Ι. Γωνιάδης, Θ. Παπαπαναγιώτου, Ι. Τριανταφυλλίδης, Γ. Παλάσκας, Γ. Μελανίδης, Α. Αὐγερινός, Γ. Ἀναγνωστόπουλος, Π. Πολυχρονίδης, Ι. Πασσαλίδης, Σ. Σαράφης, Η. Ἠλιοῦ, Γ. Σπηλιόπουλος, Β. Θανασέκου, Γ. Αὐγερόπουλος, Π. Πετροπουλάκης, Ε. Πρωϊμάκης, Α. Μπριλλάκης, Α. Πατσιαντᾶς, Γ. Πρίφτης, Π. Γλιγλῆς, Γ. Εὐαγγέλου, Κ. Τσιγάρας, Β. Ἐφραιμίδης, Α. Λασκαρίδης, Ι. Παπαδημητρίου καὶ Μ. Γαληνὸς καταθέτουν ἀναφορὰν θανατοποινιτῶν πολιτικῶν καταδίκων, ζητούντων ματαίωσιν πάσης θανατικῆς ἐκτελέσεως πολιτικῶν καταδίκων καὶ χορήγησιν γενικῆς ἀμνηστίας. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Ι. Γιαννόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Πεταλωτῶν καὶ Σαγματοποιῶν Πύργου «ὁ Ἅγιος Γεώργιος», ζητοῦντος ἀποζημίωσιν τῶν μελῶν τῶν πληγέντων ἐκ τῆς ἐπικρατήσεως τοῦ αὐτοκινήτου κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Πέλλης κ. Θ. Ἀνδρεάδης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Κοινότητος Δωροθέας–Ἀλμωπίας, ζητοῦντος ἀπαλλαγὴν τῆς Κοινότητός του ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς καταβολὴν συντάξεως εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ παρὰ τῶν συμμοριτῶν φονευθέντος κατὰ τὸ 1947 τότε Προέδρου τῆς Κοινότητος Εὐστ. Τσόκου καὶ συνταξιοδότησιν αὐτῆς παρὰ τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Ὁ βουλευτὴς Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας κ. Κ. Χριστόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Κοινότητος Ἁγίου Βασιλείου–Κορινθίας ζητοῦντος διεύρυνσιν, ἐπισκευὴν καὶ ἀσφαλτόστρωσιν τῆς ὁδοῦ τῆς συνδεούσης τὴν ἱστορικὴν τοποθεσίαν τῶν Δερβενακίων μὲ τὴν ἐθνικὴν ὁδὸν Κορίνθου–Ἄργους. Ὁ βουλευτὴς Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας κ. Κ. Χριστόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Συνεταιρισμῶν Κορινθίας, ζητούσης κατάργησιν τοῦ ἐπὶ τῆς ρητίνης ἐπιβαλλομένου φόρου. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Α. Σχινᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Ἑνώσεων Συνεταιρισμῶν Καλαμῶν, Μεσσήνης, Ζευγολατιοῦ, Κυπαρισσίας, Φιλιατρῶν καὶ Γαργαλιάνων, ζητουσῶν ἄμεσον χρηματοδότησιν αὐτῶν πρὸς ἀνάληψιν καθολικῶν ψεκασμῶν δακοκτονίας, ὑποχρεωτικὴν ἐφαρμογὴν τῆς μεθόδου ΜΠΕΡΛΕΖΕ διὰ τὸν Νομὸν Μεσσηνίας κλπ. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Α. Σχινᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Συνεταιρισμοῦ Ἐπεξεργασίας καὶ πωλήσεως γεωργικῶν προϊόντων Καλαμῶν, ζητοῦντος λῆψιν μέτρων προστασίας τῶν χυμῶν ἑσπεριδοειδῶν καὶ ἀπαγόρευσιν εἰσαγωγῆς τοιούτων ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ. Οἱ βουλευταὶ Χαλκιδικῆς κ.κ. Β. Βασιλικός, Ι. Λαμπρόπουλος καὶ Λ. Σαραφιανός, καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Κοινότητος Βαρβάρας–Χαλκιδικῆς, ζητοῦντος τροποποίησιν τοῦ Ν. Δ. 2501)1953 ἐπὶ τῷ τέλει δυνατότητος τροποποιήσεως διαχειριστικῶν μελετῶν, παράτασιν τῆς προθεσμίας ἐξημερώσεως ἐλαιοδένδρων καὶ ἐκδόσεως παραχωρητηρίων εἰς τοὺς δικαιούχους κλπ. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας καὶ Εὐρυτανίας κ. Π. Σταυρόπουλος καταθέτει ἀναφορὰς τῶν Συνεταιρισμῶν Κατούνης, Ζαπαντίου, Παναιτωλίου, Καινούριου Βδόχου, Καινούριου Χρυσοχερίου, Κωνωπίνης, Στάνου, Μεγάλης Χώρας, Καλλιθέας, Παπαδατῶν, Λευκοῦ Θέρμου, Ἁγίας Σοφίας, Ἀναλήψεως, Μεσομάνας, Κάτω Κλαυδίου, Πετροχωρίου, Ἀμφιλοχίας, Σιταραλώνων καὶ τοῦ Ἰατρικοῦ Συλλόγου Ἀγρινίου, ζητουσῶν χρηματοδότησιν τῆς Καπνοβιομηχανίας διὰ τὴν ἄμεσον ἀγορὰν καπνῶν εἰς ἱκανοποιητικὰς τιμὰς, χορήγησιν καπνοκαλλιεργητικῶν δανείων κλπ. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Α. Σχινᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Κοινοτικῶν Εἰσπρακτόρων καὶ Κοινοτικῶν Βοηθῶν Νομοῦ Μεσσηνίας, ζητούντων μονιμοποίησιν αὐτῶν εἰς ὀργανικὰς θέσεις ὡς Ἐπιμελητῶν τοῦ Δημοσίου κλπ. Ὁ βουλευτὴς Δράμας κ. Π. Πινάτσης καταθέτει ἀναφορὰν δέκα τεσσάρων (14) πυροπαθῶν ἀγροτῶν κατοίκων τοῦ ἀκριτικοῦ χωρίου Μικροκλεισούρας Δράμας, στεγαζομένων ἀπὸ ἐτῶν εἰς προσωρινὰ στέγαστρα καὶ αἰτούντων τὴν χορήγησιν τοῦ κονδυλίου τῆς αὐτοστεγάσεως διὰ τὴν ἀνέγερσιν οἰκίσκων πρὸς στέγασιν τῶν οἰκογενειῶν των. Ὁ βουλευτὴς Δράμας κ. Π. Πινάτσης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Συνταξιούχων Ἐργατῶν Καπνοῦ Δράμας καὶ Περιφερείας, αἰτούσης ἔνταξιν τῶν συνταξιούχων καπνεργατῶν εἰς τὸ ΙΚΑ καὶ παροχὴν αὐτοῖς συντάξεων βάσει τοῦ Α.Ν. 1846)51 ἀνεξαρτήτως ὁρίου ἡλικίας, κατάργησιν τοῦ εἰδικοῦ λογαριασμοῦ τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ Ν. 2348)53 καὶ συνέχισιν τῆς συνταξιοδοτήσεως ἄνευ περιορισμοῦ καθὼς καὶ συμμετοχὴν τῶν συνταξιούχων δι’ ἀντιπροσώπων των εἰς ὅλα τὰ συνταξιοδοτικὰ ὄργανα τοῦ ΙΚΑ. Ὁ βουλευτὴς Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας κ. Κ. Χριστόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Δημάρχων Κορίνθου καὶ Λουτρακίου καὶ τῶν Προέδρων Κοινοτήτων καὶ λοιπῶν ὀργανώσεων Κορινθίας, ζητούντων ἀνέγερσιν νοσοκομείου εἰς Κόρινθον καταλλήλου καὶ ἐπαρκοῦς διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς περιοχῆς, ἐπὶ οἰκοπέδου παραχωρουμένου δωρεὰν ὑπὸ τοῦ Δήμου. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Π. Βουδούρης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Οἰκοδομικοῦ Συνεταιρισμοῦ Ὑπαλλήλων Ο. Τ.Ε. Θεσσαλονίκης, ζητοῦντος χορήγησιν δανείου παρὰ τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἐργατικῆς Κατοικίας, διὰ τὴν ἀνέγερσιν δύο πολυκατοικιῶν πρὸς στέγασιν τῶν μελῶν του. Ὁ βουλευτὴς Ἀττικοβιωτίας κ. Δ. Παπασπύρου καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Ὀργανώσεων καί Συλλόγων Λεβαδείας, ζητούντων ταχεῖαν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τῆς χορηγήσεως εὐθηνοῦ ρεύματος εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ καθορισμοῦ ἑνιαίας τιμῆς αὐτοῦ καθ’ ἅπασαν τὴν χώραν. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Π. Βουδούρης καταθέτει ἀναφορὰν ἐφέδρων ὁπλιτῶν πτυχιούχων ὑγειονομικῶν κλάσεων 1945 καὶ παλαιοτέρων, ζητούντων ἐξαγορὰν τῆς ἐφεδρικῆς ὑποχρεώσεως αὐτῶν ἀσχέτως χρόνου προϋπηρεσίας. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Π. Βουδούρης καταθέτει ἀναφορὰν κληρούχων λίμνης Γιαννιτσῶν ἐξ ἀραιοτέρων συνοικισμῶν Νεοχωρούδας, Πενταλόφου καὶ Εὐστόμου Θεσσαλονίκης, ζητούντων τροποποίησιν τοῦ Ν.Δ. 2535)53 «περὶ διαχειρίσεως τῶν ἀποστραγγιζομένων γαιῶν» ἐπὶ τῷ τέλει μὴ ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ ὡς ἄνω νόμου ἐπὶ τῶν ἀραιοτέρων τοῦ ἄρθρου 8 μέχρις οὗ οὗτοι ἀποκτήσουν μόνιμον ἐγκατάστασιν εἰς τὸν συνοικισμὸν τῆς ἀποκαταστάσεώς των. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς καὶ Νήσων κ. Ε. Σαββόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ὁμοσπονδίας Ἐργατοτεχνιτῶν καὶ Ὑπαλλήλων Τσιμέντων Ἑλλάδος, ζητούντων ὑπαγωγὴν τῶν μελῶν του εἰς τὸ Ταμεῖον Ἐπικουρικῆς Ἀσφαλίσεως Ὑπαλληλικοῦ καὶ Ὑπηρετικοῦ Προσωπικοῦ Ἑταιρειῶν Τσιμέντων κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀρκαδίας κ. Κ. Ἀποσκίτης καταθέτει ἀναφορὰν Ἐπιτροπῆς κατοίκων Τριποταμιᾶς Γορτυνίας, ζητούντων τὴν παρὰ τῆς ΔΕΗ λῆψιν μέτρων προστασίας τῶν παροχθίων τοῦ ποταμοῦ Λάδωνος καλλιεργειῶν, αἵτινες ὑφίστανται καταστροφὰς ἐκ τῶν ἀνωμαλιῶν αὐξομειώσεως τῶν ἐκ τοῦ φράγματος τοῦ Λάδωνος διαφευγόντων ὑδάτων κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Α. Κοκκέβης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Προέδρων Ἐπαγγελματοβιοτεχνῶν καὶ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Κυπαρισσίας, ζητούντων διεύρυνσιν τῶν ἐμπορικῶν πιστώσεων, ἀναστολὴν ἐκτελέσεως δικαστικῶν ἀποφάσεων ἐμπορικοῦ περιεχομένου καὶ λοιπὰ μέτρα πρὸς ἀνακούφισιν τῆς ἐμπορικῆς τάξεως τῆς ἐν λόγῳ πόλεως. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Π. Βουδούρης καταθέτει ἀναφορὰν συνταξιούχων Σιδηροδρομικῶν Βορείου Ἑλλάδος, ζητούντων καταβολὴν τῶν καθυστερουμένων αὐξήσεων τῶν συντάξεών των, χορήγησιν ἐφ’ ἅπαξ βοηθήματος ἐκ τοῦ Ταμείου Προνοίας Σ.Ε.Κ. εἰς τοὺς ἐξελθόντας τῆς ὑπηρεσίας διὰ τοῦ Ν. 672)1948 κλπ. Ὁ βουλευτὴς Δράμας κ. Π. Πινάτσης καταθέτει ἀναφορὰν δικαιούχων ἀποζημιώσεως ἐξ ἐπιτάξεων ζώων κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1940–41 ἀγροτῶν κατοίκων Νευροκοπίου, Παγονερίου, Καταχλώρου, Ἀχλαδιᾶς, Καταφύτου, Βαθυτόπου καὶ Ὀχυροῦ, ἀπολεσάντων κατὰ τὸν χρόνον τῆς κατοχῆς τὰς ἀποδείξεις καὶ αἰτούντων καθορισμὸν τρόπου ἀποδείξεως τῆς ἀληθείας καὶ πληρωμῆς ἀποζημιώσεως. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Ν. Σπέντζας καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Προέδρων Ἐπαγγελματοβιοτεχνῶν καὶ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Κυπαρισσίας, ζητούντων διεύρυνσιν τῶν ἐμπορικῶν πιστώσεων, ἀναστολὴν ἐκτελέσεως δικαστικῶν ἀποφάσεων ἐμπορικοῦ περιεχομένου καὶ λοιπὰ μέτρα πρὸς ἀνακούφισιν τῆς ἐμπορικῆς τάξεως τῆς ἐν λόγῳ πόλεως. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Π. Βουδούρης καταθέτει ἀναφορὰν Λαχανοκηπουρῶν Νέας Μαγνησίας–Θεσσαλονίκης, ζητούντων ἀπαλλαγὴν ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως καταβολῆς μισθωμάτων διὰ τὰ παραχωρηθέντα αὐτοῖς ἀνταλλάξιμα ἀγροκτήματα, ἐξόφλησιν τῆς ἀξίας αὐτῶν εἰς 20 ἐτησίας δόσεις κλπ. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Ι. Παπαδημητρίου καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Οἰκοδομικῶν Σωματείων Καλαμῶν, ζητούντων ματαίωσιν τῆς μελετωμένης αὐξήσεως τοῦ ἐλαχίστου ὁρίου τῶν 2.500 ἡμερομισθίων εἰς 4.500 διὰ τὴν παρὰ τοῦ ΙΚΑ χορήγησιν συντάξεως εἰς τοὺς ἠσφαλισμένους κλπ. Ὁ βουλευτὴς Καρδίτσης–Τρικάλων κ. Ν. Ἔξαρχος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Ὁμοσπονδίας Ἐπαγγελματιῶν καὶ Βιοτεχνῶν Τρικάλων, ζητοῦντος ἐξόφλησιν εἰς 40 μηνιαίας δόσεις τῶν πρὸς Τραπέζας ὀφειλῶν τῶν ἐπαγγελματοβιοτεχνῶν τῆς περιοχῆς Τρικάλων ἐκ δανείων χορηγηθέντων αὐτοῖς ἐγγυήσει τοῦ Δημοσίου, ὡς τοῦτο ἐγένετο διὰ τοὺς ὀφειλέτας Μακεδονίας, Θράκης καὶ Ἠπείρου. Ὁ Ν. Ρετσιάνης καὶ λοιποὶ γεωργοὶ περιοχῆς Λαρίσης ζητοῦν καταβολὴν ἀποζημιώσεως διὰ τὴν κατὰ τὸν πόλεμον 1940–41 γενομένην ἐπίταξιν τῶν ἑλκυστήρων των, ὡς τοῦτο ἐγένετο καὶ διὰ τοὺς κατόχους τῶν ἀπαχθέντων κτηνῶν, ἄλλως χορήγησιν ἑλκυστήρων ἐκ τῶν ἐκποιουμένων ὑπὸ τῆς Μηχανικῆς Καλλιεργείας τοῦ Ο.Δ.Ι.Σ.Υ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἔχει τὸν λόγον, πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§12Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, παρεκάλεσα τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευὴν νὰ ἐπανέλθῃ πρὸς συζήτησιν τὸ Κυπριακὸν θέμα, ἐπειδή, μετὰ τὸ πέρας τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνεπτύχθησαν ἑκατέρωθεν, αἱ ἀπόψεις ἐπὶ τοῦ θέματος, συνέβησαν σοβαρὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλον τὴν ἐπανασυζήτησιν αὐτοῦ. Καὶ τὰ σοβαρὰ αὐτὰ γεγονότα, ὑπῆρξαν, τὸ αἴτημα τῆς Κυπριακῆς Ἐθναρχίας, ὅπως ἀποχωρήσῃ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν ὁ σημερινὸς ὑπουργός, ἐπειδὴ κατὰ τὴν γνώμην τῆς Ἐθναρχίας, εἶναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὸν Κυπριακὸν ἀγῶνα. Βαθεῖα ὑπῆρξεν ἡ συγκίνησις, τὴν ὁποίαν ἐπροκάλεσε τὸ αἴτημα τῆς Κυπριακῆς Ἐθναρχίας. Καὶ ταυτοχρόνως ἀπετέλεσεν μίαν πλήρη δικαίωσιν τοῦ ἐλέγχου καὶ τῶν ἐπικρίσεων, τὰς ὁποίας ἡ Ἀντιπολίτευσις διετύπωσεν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Εἴχομεν καταγγείλει τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ Ἐθνικοῦ αὐτοῦ θέματος, στερεῖται εἰλικρινείας, ἱκανότητος καὶ πίστεως εἰς τὸν ἀγῶνα. Καὶ ἦλθεν ἀπὸ τὴν Κυπριακὴν Ἐθναρχίαν, τὴν περισσότερον ἁρμοδίαν, ἡ πλήρης ἐπιβεβαίωσις. Αἱ εὐθῦναι τὰς ὁποίας κατελογίσαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὑπῆρξαν εὐθῦναι γραμμῆς, εὐθῦναι χειρισμοῦ καὶ εὐθῦναι ἐπιλογῆς φορέως τοῦ ἀγῶνος. Θὰ συνοψίσωμεν τὰς καταγγελίας. Ὑπῆρξε πρῶτον, διαφωνία εἰς τὴν χάραξιν γραμμῆς. Γνωρίζει ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ὅτι ὁμόφωνος ὑπῆρξεν ὁ πολιτικὸς κόσμος εἰς τὴν χάραξιν γραμμῆς διὰ τὸ Κυπριακὸν θέμα. Ἡ γραμμὴ αὕτη εἶχεν προσδιορίσει τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως, εἴτε ἀμέσως εἴτε ἐντὸς εὐλόγου τακτῆς προθεσμίας. Καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, παρεβίασεν αὐτὴν τὴν γραμμήν, τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Χώρας. Ἐγκατέλειψε τὸ αἴτημα τῆς εὐλόγου τακτῆς προθεσμίας. Ἐφέρετο ἀρκεσθεῖσα εἰς μίαν ἀόριστον ἀναγνώρισιν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἐβάδιζε πρὸς ἐφαρμογὴν αὐτοκυβερνήσεως. Ὅταν διετυπώσαμεν αὐτὰς τὰς ἐπικρίσεις, κατ’ ἀρχὰς ἡ Κυβέρνησις ἠρνήθη ὅτι μετέβαλε γραμμήν. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἰσχυρίσθη, ὅτι ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ προθεσμία χρόνου, ὑπάρχει ὅμως προθεσμία γεγονότων. Ἀλλὰ ὅταν τοῦ ὑπεδείχθη ὅτι ἡ προθεσμία γεγονότων δὲν εἶναι προθεσμία τακτή, ἀλλὰ αἵρεσις, ἐγκατέλειψε τὸν ἰσχυρισμὸν του. Καὶ ἦλθε τότε ἡ σειρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπεστήριξεν, ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὸ μοναδικὸν ἔγγραφον, ὅπως τὸ ἐχαρακτήριζεν, εἰς τὸ ὁποῖον ἐχάρασσε πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, εἰς τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου, εἶχεν προσδιορίσει ὡς ὅρον τὴν τακτὴν προθεσμίαν, πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἀπηύθυνα τότε πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ἐρώτημα, ἐὰν ἡ προθεσμία εἶναι πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἢ πρὸς ἔναρξιν συζητήσεων ἐπὶ τῆς αὐτοδιαθέσεως.

§13Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Διὰ νὰ ἀποφεύγωνται παρεξηγήσεις, ἐπιθυμῶ νὰ γίνῃ ἡ ἑξῆς διευκρίνησις: Παρέστη ἀνάγκη νὰ παρέμβω, διότι ὅταν ἔδιδε τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἐπεκαλέσθητε, ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του τὸ κείμενον τῆς Ἀγγλικῆς προτάσεως καὶ παρενέβην ἐγὼ καὶ εἶπον: Αὐτὰ διαλαμβάνονται εἰς τὴν Ἀγγλικὴν πρότασιν. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ὑπομνήματός της, ἔταξε μίαν προθεσμίαν. Μὲ ἠρωτήσατε: Προθεσμίαν ἐφαρμογῆς ἢ προθεσμίαν ἐνάρξεως συζητήσεων πρὸς ἐφαρμογήν; Εἶπον: Ἐφαρμογῆς. Καὶ ὅπως γνωρίζητε, ὑπάρχει τὸ γνωστὸν μνημόνιον τὸ ὁποῖον συμπληροῦν τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου, διαλαμβάνει αὐτὴν τὴν προθεσμίαν. Κάμνω τὴν διάκρισιν αὐτήν, διότι —ἐπαναλαμβάνω— ἐπιμένετε εἰς τὴν ἄποψιν ὅτι ὑπῆρξε, κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, διάφορος γνώμη ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν καὶ Προέδρου Κυβερνήσεως. Ὁ ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ποὺ παρενέβην ἐγώ, ἀνέπτυσσε τὸ περιεχόμενον τῆς Ἀγγλικῆς προτάσεως καὶ ἔλεγεν ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλικὴν πρότασιν, ζήτημα ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, προέκυπτεν ἐκ τῶν γεγονότων. Παρενέβην, διὰ νὰ εἴπω ὅτι αὐτὴ ἦτο, ἡ Ἀγγλικὴ πρότασις. Ἡ πρότασις ἡ Ἑλληνική, προέβλεπε προθεσμίαν διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν.

§14Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διαπιστώνω, πρῶτον τὴν διακοπήν σας καὶ ἐλπίζω, ὅτι γίνεται ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀμοιβαιότητος. Ἐπιθυμῶ, ἐπίσης, νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν, ὅτι οὐδὲν προσεθέσατε, διότι αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπατε καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἀναγνώσω ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, εἶναι διάφορον. Ἡ συνομιλία μας ἔχει ὡς ἑξῆς: Εἶπον ἐγώ: «Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀναφέρεται εἰς τὸ ὑπόμνημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ζητεῖ τακτὴν προθεσμίαν. Θὰ παρεκάλουν νὰ γίνῃ μία ἀποσαφήνισις. Τακτὴν προθεσμίαν πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἢ πρὸς ἔναρξιν συζητήσεων ἐπὶ τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καραμανλῆς: Πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως». Καὶ ἀνέγνωσα καὶ ἀναγινώσκω καὶ πάλιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὴν σχετικὴν περικοπὴν τοῦ ὑπομνήματος τῆς 5ης Δεκεμβρίου, ἀπὸ τὴν ὁποίαν συνάγεται, ὅτι ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν μοῦ ἔδωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἦτο ἀκριβής, διότι εἰς τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου ὡρίζετο προθεσμία, ὄχι πρὸς ἐφαρμογήν, ἀλλὰ πρὸς συζήτησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ περὶ τούτου πρόκειται, κ. Πρόεδρε.

§15Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Τὸ «μνημόνιον», εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρεσθε, συμπληρώνει τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου.

§16Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἔλθω, ἐν συνεχείᾳ εἰς τὸ μνημόνιόν σας. Θὰ ἐξαντλήσω ὅλα σας τὰ κείμενα, κάμετε ὑπομονήν. Χρονολογικῶς, προηγεῖται τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου. Ἕπεται ἡ προφορική σας συνομιλία τῆς 14ης Δεκεμβρίου, περὶ τῆς ὁποίας θὰ κάμω λόγον καὶ θὰ ἴδωμεν ἐὰν τὸ συμπληρώνῃ. Ἡ σχετικὴ περικοπὴ τοῦ ὑπομνήματος τῆς 5ης Δεκεμβρίου, ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ, ὡσαύτως, νὰ ἐπισύρῃ τὴν προσοχὴν ἐπὶ τῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ὁ καθορισμὸς λογικῆς προθεσμίας ἐπὶ τῇ ἐκπνοῇ, τῆς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις τῆς Α.Β.Μ. θὰ συζητήσῃ μετ’ ἀντιπροσώπων τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ τὴν πραγματοποίησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως». Διαπιστώνω, λοιπόν, κατὰ πρῶτον, ὅτι ἡ παρέμβασις μὲ τὴν ἐπίκλησιν τοῦ ὑπομνήματος τῆς 5ης Δεκεμβρίου, ὑπῆρξε παρέμβασις ἀτυχής, διότι ὑπεστήριξεν ἀκριβῶς, ὅτι τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου, περιέχει προθεσμίαν τακτὴν πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως.

§17Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν εἶπον ἀνακριβῆ πράγματα διὰ δύο λόγους. Πρῶτον, διότι καὶ τὸ πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον, ἀποτελοῦν ἑνιαῖον κείμενον. (Χειροκροτήματα–Θόρυβος). Καταβάλλεται προσπάθεια δημιουργίας ἐντυπώσεων καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἐνημερώνων τὴν Βουλήν, νὰ εἴπω πῶς ἐσκεπτόμην ὅταν ἀπήντησα εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων. (Χειροκροτήματα).

§18Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπεβεβαίωσε τοῦ λόγου μου τὸ ἀληθὲς καὶ χειροκροτεῖται. Κύριοι συνάδελφοι τῆς πλειοψηφίας, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ χειροκροτῆτε, προτοῦ νὰ ἀκούετε. (Θόρυβος —κωδωνοκρουσίαι).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, ἡσυχία. (Θόρυβος—ἀντεγκλήσεις—κωδωνοκρουσίαι). Παρακαλῶ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων νὰ συνεχίσῃ. Παρακαλῶ τοὺς κ. κ. βουλευτὰς νὰ ἀφήσουν τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων νὰ συνεχίσῃ ἄνευ διακοπῶν.

§20Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, εἶναι προφανές, ὅτι ἡ νευρικότης τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μεταδίδεται εἰς τὰ ἑδώλια τῆς πλειοψηφίας. (Χειροκροτήματα—διαμαρτυρίαι). (Ὁ βουλευτὴς κ. Κεφαλογιάννης, ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεώς του, δὲν ἀκούεται λόγῳ θορύβου).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ ἀναγκασθῶ νὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν.

§22Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διὰ πρώτην φορὰν διαπιστώνω τόσην νευρικότητα εἰς τὴν αἴθουσαν. (Θόρυβος).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ σᾶς παρακαλέσω πολὺ νὰ ἡσυχάσετε. Εἶναι κοινοβουλευτικὸν ἔθιμον καὶ ἡ κοινοβουλευτικὴ τάξις ἀπαιτεῖ ἀπόλυτον ἡσυχίαν. Σᾶς παρακαλῶ πολὺ νὰ κάμετε ἡσυχίαν. Θὰ ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν πάντα, ὁ ὁποῖος ἤθελε θορυβήσει ἤ διακόψει.

§24Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερν.). Θὰ ἀποφύγω νὰ κάμω οἱανδήποτε διακοπὴν καὶ θὰ ἐπιφυλαχθῶ νὰ ἀπαντήσω, διότι βλέπω, ὅτι αἱ διακοπαὶ καθιστοῦν ἀδύνατον τὴν ὁμαλὴν διεξαγωγὴν τῶν συζητήσεων.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἦτο ὀρθότερον αὐτό.

§26Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διατυπώνω μὲ τὸν ἠρεμώτερον τρόπον τὰς ἀπόψεις μου. Εἶναι προφανές, ὅτι προηγεῖται ἡ νευρικότης τῆς πλειοψηφίας ἀπὸ τοὺς λόγους μου. (Θόρυβος—διαμαρτυρίαι—κωδωνοκρουσίαι).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ πάλιν σᾶς παρακαλῶ, νὰ κάμετε ἡσυχίαν.

§28Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπιθυμῶ νὰ πληροφορήσω τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ὅτι δέν θὰ κατορθώσῃ μέ τὴν νευρικότητα καὶ τὰς κραυγὰς νὰ μὲ ἐμποδίσῃ εἰς τὸν λόγον μου. (Χειροκροτήματα — διαμαρτυρίαι — ἀντεγκλήσεις).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίσατε, κ. Πρόεδρε. Εἰσέλθετε εἰς τὸ θέμα. Σᾶς παρακαλῶ νὰ συνεχίσετε.

§30Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ἔρχομαι... (Θόρυβος).

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Γαληνέ, θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν.

§32Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐὰν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐξακολουθήσῃ, διακόπτουσα ἡ πλειοψηφία, αὐτὸ σημαίνει ὅτι φοβεῖται τὴν ἀλήθειαν καὶ μὲ ἐμποδίζει νὰ ὁμιλήσω. (Χειροκροτήματα — φωναὶ — διαμαρτυρίαι — κωδωνοκρουσίαι).

§33Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ ἐπιβάλῃ τὴν τάξιν, ἐπιβάλλων ἐν ἀνάγκῃ κυρώσεις πρὸς οἱανδήποτε πλευράν, διότι ἐννοῶ νὰ διεξαχθῇ ἠρέμως ἡ συζήτησις.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος θὰ διακόψῃ τὸν ρήτορα, θὰ ἀνακληθῇ εἰς τὴν τάξιν. Ποιοῦμαι τὴν δήλωσιν αὐτὴν διὰ τελευταίαν φορὰν.

§35Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ τώρα, κύριοι βουλευταί, ἐπιθυμῶ νὰ προβῶ εἰς ὀλίγας παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ κειμένου τῆς προφορικῆς συνομιλίας τῆς 14 Δεκεμβρίου, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὑπάρχουν ὡρισμέναι διατυπώσεις, αἱ ὁποῖαι πράγματι, μοῦ ἔχουν προκαλέσει ἔκπληξιν. Εἶναι διατυπωμέναι ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δικαιοῦμαι νὰ ἀναγνώσω, τὸ ὑπόλοιπον κείμενον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Γράφει: «Ἄγγλος Πρεσβευτής, διετύπωσεν παράπονον ὅτι ἐνῷ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, πράττει ὅ,τι δυνατὸν πρὸς ἐξεύρεσιν λύσεως διὰ τὸ Κυπριακόν, Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις λαμβάνει ἀρνητικὴν θέσιν χωρὶς νὰ διατυπώνῃ συγκεκριμένας ἀντιπροτάσεις. Ἀπήντησα ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον, διότι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δι’ ὑπομνήματος 5ης Δεκεμβρίου ἐξέθεσε σαφῶς τὰς ἀπόψεις της, ὅσον ἀφορᾷ τὰς προϋποθέσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιδιωχθῇ προώθησις τοῦ ζητήματος καὶ ὅτι διὰ λόγους εὐπρεπείας καὶ λεπτότητος ἔναντι τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐτέθησαν συγκεκριμένοι ὅροι». Ἄν τοῦτο πρόκειται νὰ εἶναι τὸ περιεχόμενον τῶν διπλωματικῶν συνομιλιῶν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, θὰ τοῦ συνίστων νὰ διακόψῃ τὰς διπλωματικάς του συνομιλίας. (Χειροκροτήματα). Διεπιστώθη, κατὰ συνέπειαν, ὅτι αἱ προσπάθειαι τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀποδείξῃ ὅτι τὸ αἴτημα τῆς τακτῆς προθεσμίας πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, διετηρήθη εἰς τὴν πολιτικήν της, ὑπῆρξε ματαία. Καὶ τότε ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κατέφυγεν εἰς μίαν ἄλλην προσπάθειαν. Εἶπεν ὅτι στερεῖται ἀξίας ἡ τακτὴ προθεσμία. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διετύπωσε κατὰ τρόπον φιλοσοφικὸν τὴν ἄποψίν του. Εἶπεν ὅτι εἰς τὴν ζωήν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει μεγάλην ἀξίαν, εἶναι ὁ συσχετισμὸς τῶν δυνάμεων καὶ ἑπομένως ἄν μὲν εἰς τὴν δεδομένην στιγμὴν ὑπάρχῃ, εὐμενὴς συσχετισμὸς δυνάμεων, θὰ ἀποβῇ τὸ θέμα ὑπὲρ ἡμῶν. Ἄν ὑπάρξῃ δυσμενὴς συσχετισμός, εἰς μάτην ὑπάρχει τακτὴ προθεσμία. Εἴμεθα σύμφωνοι μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι τελικῶς εἰς τὴν ζωήν, ἀποφασίζει ὁ συσχετισμὸς τῶν δυνάμεων. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρέβλεψεν εἶναι ὅτι ἡ ὑπογραφή, ἢ ἀνειλημμένη ὑποχρέωσις, ἀποτελεῖ μίαν μεγάλην ἠθικὴν δύναμιν, ἡ ὁποία προστίθεται εἰς τὴν πλάστιγγα τοῦ συσχετισμοῦ τῶν δυνάμεων καὶ ἐξυπηρετεῖ ἀσφαλέστατα τὴν πραγματοποίησιν. Ἄν δὲν συνέβαινε τοῦτο, βεβαίως, θὰ εἶχον ἐγκαταλειφθῆ ὅλαι αἱ διεθνεῖς συνθῆκαι καὶ ὅλαι αἱ συμφωνίαι. Καὶ τέλος, ἡ Κυβέρνησις κατέφυγεν εἰς ἄλλον ἰσχυρισμόν. Ὑπεστήριξεν, ὅτι ἡ ἐγκατάλειψις τῆς τακτῆς προθεσμίας, δὲν ὑπῆρξεν ἰδικόν της ἔργον, ὑπῆρξεν ἔργον τοῦ Μακαρίου, ἐπειδὴ ἡ ἐγκατάλειψις τῆς τακτῆς προθεσμίας, περιέχεται εἰς τὰς προτάσεις τοῦ Ἐθνάρχου τῆς Κύπρου, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν 14ην Ὀκτωβρίου δύο ἡμέρας πρὸ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Καὶ τοῦτο εἶναι ἀκριβές. Ἀλλὰ ὅσον τοῦτο εἶναι ἀκριβές, εἶναι ἐπίσης ἀκριβές, ὅτι μίαν ἑβδομάδα βραδύτερον, τὴν 11ην Ὀκτωβρίου ἔληξαν αἱ διαπραγματεύσεις τοῦ Μακαρίου, ἐπειδὴ τὴν 11 Ὀκτωβρίου ὁ Χάρτιγκ ἀπήντησεν εἰς τὸν Ἐθνάρχην προτείνων τὰς προτάσεις τῆς Τριμεροῦς τοῦ Λονδίνου, τὰς ὁποίας ὁ Μακάριος ἀπέρριψεν. Ἀπὸ ἐκείνης τῆς στιγμῆς, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καθίσταται ἐλευθέρα νὰ χαράξῃ τὴν ἰδικήν της πολιτικήν. Δὲν δύναται ἑπομένως νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι εἶναι κληρονόμος πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ συνεχίσῃ. Χαράσσει ὑπευθύνως ἰδίαν πολιτικήν, ἐγκολποῦσα ἐξ οἰκείας πρωτοβουλίας πλέον αὐτὴν τὴν πολιτικὴν τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ καταβάλλει πράγματι, πᾶσαν προσπάθειαν διὰ τὴν ἐφαρμογήν της. Τὴν 15ην Ὀκτωβρίου, μίαν ἑβδομάδα περίπου, μετὰ τὴν ἀνάληψιν τῆς ἀρχῆς, συγκροτεῖται Ὑπηρεσιακὴ σύσκεψις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν διὰ νὰ χαραχθῇ ἡ πολιτική. Καὶ κατὰ τὴν σύσκεψιν ἐκείνην, διαπιστοῦται ἡ ὑποχώρησις τοῦ Μακαρίου, ἡ προσέγγισις τῶν ἀπόψεων, ἀποφασίζεται ἡ ἐπιδίωξις συμβιβασμοῦ καὶ ἀναζητεῖται ἡ φραστικὴ διατύπωσις. Ἀπὸ τὴν Ὑπηρεσιακὴν ἐκείνην σύσκεψιν, συνάγεται σαφῶς, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις χαράσσει, πλέον, υἱοθετεῖ ὡς ἰδίαν πολιτικὴν τὴν πολιτικὴν τοῦ συμβιβασμοῦ, τὴν πολιτικὴν τῆς ἐγκαταλείψεως τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τακτὴν προθεσμίαν. Ἐπακολουθεῖ ἡ συνομιλία τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας τὴν 25 Ὀκτωβρίου. 10 ἡμέρας μετὰ τὴν Ὑπουργικὴν σύσκεψιν καὶ ὅπως εἶναι γνωστόν, εἰς τὴν Βουλήν, κατὰ τὴν συνάντησιν ἐκείνην συζητεῖται, ἡ ἀνεύρεσις πλέον ὄχι ἄλλης βάσεως, διότι ἡ βάσις εἶναι δεδομένη, εἶναι ἡ ἐγκατάλειψις τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τακτὴν προθεσμίαν, συζητεῖται ἡ «φόρμουλα», ἡ διατύπωσις αὐτῆς τῆς πολιτικῆς. Τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου ἀναφέρει εἰς τὰς πρώτας του περικοπὰς τὸ γεγονός. Γράφει: «Κατὰ τὴν ἐν Παρισίοις συνάντησίν των τῆς 25ης Ὀκτωβρίου 1955 καθ’ ἣν ὁ Βρεταννὸς ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ Ἕλλην ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀντήλλαξαν ἀπόψεις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ συνεφώνησαν ἐπὶ τοῦ σκοπίμου τῆς ἐπαναλήψεως τῶν διαπραγματεύσεων μεταξὺ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου καὶ τοῦ σὲρ Τζὼν Χάρτιγκ, συνεφωνήθη ἐπίσης, ὅπως αἱ δύο Κυβερνήσεις τελοῦν ἐν στενῇ ἐπαφῇ καὶ συνεργάζωνται μέσῳ τῶν οἰκείων πρεσβευτῶν των διὰ τὴν ἐξεύρεσιν προσηκούσης βάσεως καὶ ἀκριβέστερον καταλλήλου διατυπώσεως (φόρμουλα) πρὸς τὸν σκοπόν». Τὸ ἴδιον διαπιστοῦται καὶ ἀπὸ τὸ τηλεγράφημα τῆς 21ης Νοεμβρίου, τὸ ὁποῖον ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπέστειλεν εἰς Παρισίους διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ὁ Βασιλεύς. Γράφει: «Ἀνακοινοῦμεν κατωτέρω προτεινομένην ὑπὸ Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, κατόπιν συνομιλίας μου μετὰ Μὰκ Μίλλαν ἐν Παρισίοις «φόρμουλα», ὡς βάσιν συνεννοήσεως μεταξὺ Κυβερνήσεώς του καὶ Ἀρχιεπισκόπου Κύπρου δι’ ἐφαρμογὴν προσφερθείσης αὐτοκυβερνήσεως καὶ παρακαλοῦμεν ἀνακοινώσητε Βασιλέα». Διεπιστώθη ἑπομένως καὶ ἀπὸ τὴν συνάντησιν τῆς 25ης Ὀκτωβρίου καὶ ἀπὸ τὸ τηλεγράφημα τῆς 21ης Νοεμβρίου, ὅτι ἡ γραμμὴ ἐπὶ τῆς ὁποίας βαδίζει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, εἶναι ἐπιδίωξις συμβιβασμοῦ, μὲ ἐγκατάλειψιν τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τακτὴν προθεσμίαν. Καὶ ἐπιβεβαιοῦται ἐπίσης αὐτὴ ἡ πολιτικὴ καὶ ἀπὸ τὴν ἀποστολὴν τοῦ κ. Λιάτη εἰς Κύπρον τὸ πρῶτον δεκαήμερον τοῦ Δεκεμβρίου. Σκοπὸς τῆς ἀποστολῆς τοῦ κ. Λιάτη ὑπῆρξεν ἡ μεσολάβησις διὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν διαπραγματεύσεων ἐπὶ τῆς βάσεως τοῦ συμβιβασμοῦ διὰ νὰ δοθῇ, ὅπως ἔγραψεν ὁ ἴδιος, ἀπόδειξις ὅτι δὲν ὑπάρχει κακὴ θέλησις καὶ ἀδιαλλαξία ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας πλευράν. Καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον καταλήγομεν, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ πρῶτον αὐτὸ κεφάλαιον τῆς διαφωνίας μας: Ὅτι, εἰς τὸ θέμα τῆς γραμμῆς ὑφίσταται μεταξὺ ἡμῶν, μεταξὺ ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως διαφωνία, διότι ἐγκατέλειψε τὴν ἀρχὴν τῆς τακτῆς προθεσμίας πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ δεύτερον κεφάλαιον τῆς διαφωνίας μας. Εἰς τὸ θέμα τοῦ χειρισμοῦ. Ἡ πρώτη διαφωνία μας ὡς πρὸς τὸν χειρισμὸν εἶναι τὸ θέμα τῆς προσφυγῆς εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Ὑπεστήριξεν ἡ Κυβέρνησις ἐπανειλημμένως, ὅτι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν προσέφυγεν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας εἶναι ἡ συμβουλὴ τῶν τεχνιτῶν ὅτι τοῦτο θὰ ἔβλαπτεν ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ. Ἀλλὰ εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν συνεβουλεύθη ὅλους τοὺς τεχνικοὺς καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει τοὺς περισσότερον ἁρμοδίους. Καὶ ὑπάρχει καὶ ἄλλο θέμα πλήρους διαφωνίας μὲ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ χειρισμοῦ. Εἶναι τὸ θέμα τῆς διαφωτίσεως. Κατὰ τὴν προγενεστέραν συζήτησιν ὁ κ. Λοϊζίδης, Κυβερνητικὸς βουλευτής, — δὲν γνωρίζω ἐὰν εἶναι ἀκόμη,— ὑπεστήριξεν ὅτι καθ’ ὅλον τὸ ἑξάμηνον διάστημα τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ὁ ἀγὼν τῆς διαφωτίσεως εἶχεν ὁλοσχερῶς ἐγκαταλειφθῆ. Καὶ ὑπῆρχε πλῆθος σφαλμάτων τῶν Βρεταννῶν, τὰ ὁποῖα προσεφέροντο πρὸς διαφώτισιν τῆς παγκοσμίου κοινῆς γνώμης. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ διετύπωσε διάφορον γνώμην. Εἶπεν ὅτι ἡ διαφώτισις εἶναι χρήσιμος...

§36Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θορυβοῦν τὰ θεωρεῖα.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἀντελήφθην. Ἐὰν συμβῇ τοιοῦτον πρᾶγμα θὰ διατάξω τὴν ἐκκένωσίν των.

§38Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀγαπητοί μου φίλοι, ἐὰν ὁ ρήτωρ δὲν κατορθώνῃ νὰ σιγήσῃ τὰ θεωρεῖα, ἡ εὐθύνη εἶναι δική του. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπαντῶν ἐπὶ τοῦ σημείου τῆς διαφωτίσεως ὑπεστήριξεν ὅτι ἀναγνωρίζει τὴν χρησιμότητα αὐτῆς, ἀλλὰ τὴν θεωρεῖ ἐπικουρικήν. Θεωρεῖ σημαντικώτερα τὰ πολιτικὰ μέσα. Ἀλλὰ ἐλησμόνησεν ὅτι τὰ πολιτικὰ μέσα ἐχρησιμοποιήθησαν καὶ δὲν ἀπέδωσαν. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπιβάλλεται νὰ χρησιμοποιηθῇ ὁ ἀγὼν καὶ ἡ διαφώτισις παραλλήλως πρὸς τὰ πολιτικὰ μέσα. Μὲ τὴν ὡρίμανσιν, ἡ ὁποία θὰ ἐπήρχετο διὰ τοῦ ἀγῶνος καὶ τῆς διαφωτίσεως, τὰ πολιτικὰ μέσα θὰ ἠδύναντο νὰ συγκομίσουν τοὺς καρπούς. Καὶ εὑρισκόμεθα σήμερον εἰς αὐτὸ τὸ στάδιον. Εἰς τὴν περίοδον τοῦ ἀγῶνος καὶ τῆς διαφωτίσεως. Ἐπανειλημμένως διεκηρύξαμεν καὶ ἐπαναλαμβάνομεν ὅτι εἰς τὴν κρισιμωτάτην αὐτὴν ὥραν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος τὸ ὅπλον τὸ ἰδικόν μας, τὸ ὅπλον τῶν ἀσθενῶν, εἶναι τὸ ὅπλον τῆς ἰδέας, τὸ ὅπλον τῆς παγκοσμίου συνειδήσεως, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ κινητοποιήσωμεν διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῆς ἐλευθερίας. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ τρίτον κεφάλαιον τῆς διαφωνίας μας μὲ τὴν Κυβέρνησιν: Εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ φορέως τῆς Κυπριακῆς πολιτικῆς. Ἕως τὰς ἡμέρας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, φορεὺς τῆς Κυπριακῆς πολιτικῆς ἦτο ἡ Ἑλλην. Κυβέρνησις. Συνεργάτης καὶ σύμβουλος ἦτο ἡ Κυπριακὴ Ἐθναρχία. Χαράσσει διὰ πρώτην φορὰν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νέαν γραμμὴν εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ φορέως καὶ παρέχει, μεταβιβάζει ὁλόκληρον τὴν πρωτοβουλίαν καὶ ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐξιστορῶν τὰς συνωμιλίας του εἰς Παρισίους, ἐπαναλαμβάνει ὅτι κατὰ τὴν γνώμην τῆς σημερινῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, μόνος ἁρμόδιος εἶναι ὁ Μακάριος, καὶ προσθέτει ὅτι λαμβάνει τὸν λόγον κατ’ ἐκείνην τὴν συνομιλίαν ὄχι ὡς ἀμέσως διαπραγματευόμενος, λαμβάνει τὸν λόγον ἁπλῶς ὡς συμπαραστάτης τῆς ὑποθέσεως. Οὐδέποτε διαπραγματευόμενος! ὡς ἐὰν ἡ διαπραγμάτευσις τοῦ Ἕλληνος ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου νὰ ἦτο παράβασις τῆς ἀψόγου στάσεως τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ τηρήσῃ ἀπέναντι οὐδετέρου θέματος! «Τὴν 25ην Ὀκτωβρίου, εἶπεν, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συναντήσεως τῶν ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ ΝΑΤΟ εἰς Παρισίους, εἶχον τὴν εὐκαιρίαν, οὐδέποτε διαπραγματευόμενος διὰ τὴν Κύπρον, ἀλλὰ συμβάλλων ὡς συμπαραστάτης τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν, κατὰ ποῖον τρόπον ἡμεῖς πιστεύομεν ὅτι μόνον ὁ Ἀρχιεπίσκοπος καὶ Ἐθνάρχης Μακάριος δύναται νὰ ἐκπροσωπήσῃ τὸν Κυπριακὸν λαόν». Καὶ ἦλθε κατόπιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐπεβεβαίωσεν αὐτὴν τὴν γραμμήν. Εἶπεν: «Ἡμεῖς ὑπεσχέθημεν συνδρομὴν ἄνευ ὅρων. Ἡμεῖς ἐδηλώσαμεν ὅτι δὲν πρόκειται νὰ δεχθῶμεν οὔτε ὀλιγώτερα οὔτε περισσότερα ἀπ’ ὅσα θὰ δεχθῇ ὁ Μακάριος. Παρέχομεν ἀπεριόριστον συνδρομήν. Δύναται ὁ Μακάριος νὰ καταλήξῃ εἰς συμφωνίαν τῆς ἰδικῆς του προτιμήσεως καὶ ἡμεῖς θὰ τὴν ἐγκρίνωμεν. Δύναται ὁ Μακάριος νὰ διαρρήξῃ τὰς συνομιλίας του καὶ ἡμεῖς θὰ εἴμεθα σύμφωνοι». Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καθίσταται τρίτος, καί, μάλιστα, ὅπως ἡρμήνευσε τὴν θέσιν της ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καθίσταται ἄβουλος τρίτος. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ βαρεῖα εὐθύνη, τὴν ὁποίαν καταλογίζομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀπεξενώθη ἀπὸ τὴν φυσικήν της ἀποστολὴν καὶ ἀπὸ τὴν φυσικήν της εὐθύνην. Ἡγέτης, φορεύς, ὅλων τῶν θεμάτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Συνεργάται εἶναι οἱ ἐκπρόσωποι τῶν κατὰ μέρος θεμάτων. (Χειροκροτήματα). Ποῖα εἶναι τὰ θέματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ; Εἶναι, πρῶτον, ἡ συμβολὴ εἰς τὴν εἰρήνην, τὸ μέγα ἀγαθὸν τῶν ἀνθρώπων. Εἶναι ἡ ἀσφάλεια τῆς χώρας. Εἶναι ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Κύπρου καὶ τῆς βορείου Ἠπείρου. (Χειροκροτήματα). Εἶναι ἡ προστασία τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Καὶ εἶναι τέλος, ἡ ἐνίσχυσις τοῦ Ἀποδήμου Ἑλληνισμοῦ. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύνολον τῶν ἐθνικῶν μας θεμάτων. Ἐὰν τὰ ἐθνικὰ θέματα ἀφήνοντο μόνα νὰ ἐκφράζωνται ἀπὸ τοὺς φορεῖς των καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καθίστατο οὐδετέρα, τότε θὰ προέκυπτεν ἀντιδικία μεταξὺ αὐτῶν, ἡ ὁποία θὰ ὡδήγει εἰς τὴν καταστροφήν. Ἀποστολὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ἡγῆται νὰ συνθέτῃ τὰ ἐθνικὰ θέματα, νὰ καθορίζῃ αὐτὴ τὴν προτεραιότητα εἰς τὴν ἐπιδίωξίν των. Διότι μόνον αὐτὴ ἔχει τὸ δικαίωμα, τὴν ἀποστολὴν καὶ τὴν εὐθύνην νὰ ἱεραρχῇ τὰ ἐθνικὰ θέματα ἀναλόγως τῶν ἑκάστοτε περιστάσεων. (Χειροκροτήματα). Καὶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ὑπῆρξεν ἡ βαρυτάτη εὐθύνη τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Μετεβίβασεν ὁλόκληρον, ἀπεριόριστον τὴν ἁρμοδιότητα καὶ τὴν εὐθύνην της εἰς τὴν Ἐθναρχίαν, εἰς τὸν Μακάριον. Καὶ τοιουτοτρόπως ὡδήγησεν εἰς τὴν καταστροφὴν τῶν διαπραγματεύσεων, ὅπως ἦτο φυσικὸν νὰ καταλήξῃ, διότι εἰς τὴν διαπραγμάτευσιν μεταξὺ δυνάστου καὶ τῶν κατεχομένων ἡ σχέσις εἶναι ἄνισος, καὶ ὅπως εἶπα καὶ εἰς τὴν ἄλλην μου ὁμιλίαν, εἶναι φυσικὸν νὰ ὁδηγήσῃ ἢ εἰς τὴν ὑποταγήν, ἢ εἰς τὸν Ἰνδικὸν Ὠκεανόν. Κατέστησεν ἡ Κυβέρνησις, μὲ τὴν ἀποκλειστικὴν πρωτοβουλίαν καί εὐθύνην, τὴν ὁποίαν μετεβίβασεν εἰς τὸν Μακάριον, κατέστησε περίπου ἀναπόφευκτον τὴν ἐξορίαν. Διότι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εὐλόγως κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι τὸ πρόσκομμα, ὁ κακὸς δαίμων, ἡ πέτρα τοῦ σκανδάλου, ἡ ὁποία ματαιώνει τὸν συμβιβασμόν, εἶναι ὁ Μακάριος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Καὶ μὲ τὴν ἰδικήν του ἀπομάκρυνσιν ἠδύνατο νὰ ἐλπίσῃ εἰς συμβιβασμόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ θεμελιώδης διαφορὰ τῶν ἀπόψεων, τὴν ὁποίαν ἔχομεν μὲ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ θέμα τοῦ φορέως τῆς ἐθνικῆς μας πολιτικῆς. Προσδιωρίσαμεν, κύριοι βουλευταί, τὰ θέματα τῆς διαφωνίας καὶ εἰς τρία κεφαλαιώδη σημεῖα. Καὶ εἰς τὸ θέμα τῆς γραμμῆς καὶ εἰς τό θέμα τοῦ χειρισμοῦ καὶ εἰς τὸ θέμα τοῦ φορέως. Αὐταὶ εἶναι αἱ διαφωνίαι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ αὗται εἶναι αἱ εὐθῦναι τὰς ὁποίας τῆς καταλογίζομεν. Ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ἱστοροῦσα τὴν πολιτείαν της, ἠθέλησε νὰ προσδιορίσῃ τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν παρέλαβεν. Εἶπεν: «Ὅταν ἡμεῖς ἀνελάβομεν τὴν ἀρχήν, ἡ Τριμελὴς τοῦ Λονδίνου εἶχε ναυαγήσει, ἡ προσφυγὴ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη εἶχεν ἀπορριφθῆ καὶ ὁ Μακάριος εἶχεν ἀρχίσει τὰς διαπραγματεύσεις». Ὁ προσδιορισμὸς εἶναι ἀκριβής. Ἀλλὰ ποία εἶναι ἡ κατάστασις εἰς τὴν ὁποίαν ὡδήγησεν ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν ἰδικήν της πολιτικήν; Ποία εἶναι σήμερον ἡ κατάστασις; Ἡ τρομοκρατία εἰς τὴν Κύπρον ἔχει ἀποβῆ τραγικὴ καὶ εἶναι ταὐτοχρόνως Βρεταννικὴ καὶ Τουρκικὴ τρομοκρατία, ἡ ὁποία προκαλεῖ τὴν εὔλογον ἐξέγερσιν τῆς συνειδήσεως ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους. Ὁ Μακάριος εἶναι ἐξόριστος. Αἱ σχέσεις μὲ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν —εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν ὁποίων ἀπέβλεπεν ἡ μετατόπισις τῆς πρωτοβουλίας— ἔχει χειροτερεύσει. Καὶ εἶναι ἀκόμη δυσχερεστέρα ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἐπειδὴ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐπίκλησις τοῦ ἐπιχειρήματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις ὅτι «ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως ἔχει προσφερθῆ». Καὶ πρέπει νὰ προστεθῇ τὸ γεγονός, ὅτι ἐπῆλθε καὶ ὑπάρχει σήμερον ρῆξις τῶν σχέσεων Ἐθναρχίας καὶ Κυβερνήσεως, ἠμποροῦμεν νὰ διαπιστώσωμεν ὅτι ἀπὸ τὴν μίαν πράγματι δυσχερῆ κατάστασιν, τὴν ὁποίαν παρέλαβεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἔχει ὁδηγήσει εἰς δεινήν, εἰς τραγικὴν κατάστασιν τὴν ἐθνικήν μας ὑπόθεσιν. Λέγει ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἀπετέλεσεν ἰδικόν της ἐπίτευγμα ὅτι κατώρθωσε νὰ ἀποκλείσῃ τοὺς Τούρκους ἀπὸ τὰς συνομιλίας. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπεβάλλετο εἰς τὸν κόπον νὰ ἀναγνώσῃ τὴν ὁμιλίαν τοῦ Προέδρου τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων τῆς 14ης Μαρτίου, θὰ ἔβλεπεν ὅτι ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν αἱ ἀνακοινώσεις τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Κυβερνήτου τῆς Κύπρου, ταὐτοχρόνως, γίνονται καὶ πρὸς τὰς δύο πλευράς, καὶ πρὸς τὴν Ἑλληνικήν, τὸν Μακάριον, καὶ πρὸς τοὺς Τούρκους. Εἰς μάτην ἑπομένως ἐπαίρεται ὅτι ἀπεξένωσε τοὺς Τούρκους ἀπὸ τὴν πορείαν τῶν διαπραγματεύσεων. Καὶ ἐπίσης ἐπαίρεται ὅτι ὡδήγησεν εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν Βρεταννοὺς καὶ Κυπρίους. Ἀλλὰ ἡ ἄμεσος αὐτὴ ἐπαφὴ δὲν εἶναι ἐπίτευγμα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ἀνέκαθεν ἐπιδίωξις τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν ἔχει κανένα λόγον νὰ ἐπαίρεται διὰ τοῦτο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ διευθυνόμενος τύπος της δὲν ἀρκοῦνται εἰς τὴν ἔξαρσιν τῶν ἰδικῶν των ἐπιτευγμάτων. Στρέφονται μὲ βιαιότητα, μὲ ὕβρεις —αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνάξιαι τοῦ ἐπιπέδου τοῦ πολιτικοῦ πολιτισμοῦ τῆς χώρας— ἐναντίον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διὰ νὰ καταλογίσουν εἰς ἡμᾶς εὐθύνας. Ἡ πρώτη κατηγορία, τὴν ὁποίαν ἀπευθύνουν εἰς τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶναι ὅτι ἐκεῖνα ἠγνόησαν τὸ Κυπριακόν, τὸ ὁποῖον μόνον ἡ σημερινὴ παράταξις ἀνεκίνησεν. Εἶπε προχθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπευθυνόμενος πρὸς ἐμέ, ὅτι πταίω διότι ὡς Πρωθυπουργὸς τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἀπελευθερώσεως τοῦ 1944 ἠμέλησα νὰ θέσω τὸ Κυπριακόν. Καθ’ ἣν ὥραν ἐσαλεύετο ἡ ὕπαρξις τῆς Ἑλλάδος, ἔκρινεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἦτο ἐπίκαιρος ἡ θέσις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Καὶ ἐξ ἴσου ἀνεπίκαιρος ἦτο καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἀγῶνος ἐναντίον τῶν συμμοριτῶν. Παλαῖον τότε τὸ Ἔθνος τὸν ἀγῶνα τῆς ἰδικῆς του ὑπάρξεως, ἐχρειάζετο τὴν ἀμέριστον συμπαράστασιν τῶν Συμμάχων. Καὶ θὰ ἀπετέλει ὄχι μωρίαν ἀλλὰ ἔγκλημα ἡ δημιουργία ἀντιδικίας ἐναντίον ἐκείνων εἰς τὴν ἐπικουρίαν τῶν ὁποίων ἐστηρίξαμεν τὴν ἐλπίδα τῆς ἰδικῆς μας ἀπελευθερώσεως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Μόνον ἔπειτα ἀπὸ τὸ πέρας τῶν ἐσωτερικῶν μας δοκιμασιῶν, μόνον ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἐσωτερικὴν μας περισυλλογήν, ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποκτήσωμεν μίαν ἐλευθερίαν κινήσεως ἡ ὁποία νὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ ἐντὸς τῆς συμμαχικῆς οἰκογενείας νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸ θέμα τῆς Κύπρου ἀντιδικοῦντες μὲ τοὺς συμμάχους. Λέγουν ἀκόμη οἱ ἐπικριταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἡ κατάστασις ἡ ὁποία διεμορφώθη ἀποτελεῖ σκευωρίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλὰ εἶναι τόσον κωμικὴ ἡ κατηγορία ὥστε νὰ εἶναι ἀναξία ἀπαντήσεως. Ποίαν σχέσιν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις μὲ τὴν ρῆξιν ἡ ὁποία προέκυψε μὲ τὴν Ἐθναρχίαν τῆς Κύπρου; Καὶ ἡμεῖς ἀνεγνώσαμεν τὸ γεγονὸς εἰς τὸν τύπον, ὅπως τὸ ἀνέγνωσαν καὶ οἱ ἄλλοι πολῖται. Ξένοι εἴμεθα πρὸς τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἐδοκιμάσαμεν ἔκπληξιν δι’ ὅ,τι συνέβη. Τὸ Κυπριακὸν θέμα, κύριοι βουλευταί, ἠμπορεῖ νὰ εὕρῃ τὴν λύσιν του μόνον ἐντασσόμενον εἰς τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, μὲ ἐλευθερίαν κινήσεων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ τὴν ἐπικαιρότητα διαχειρίσεως τοῦ θέματος. Καταλογίζουν ἐπίσης εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν οἱ ἐπικριταί, ὅτι παρέχει ψευδεῖς διαβεβαιώσεις εἰς τὸν λαόν. Ἀλλὰ αὐτὸ τὸ προνόμιον ἀνήκει ὁλόκληρον εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ὅσα ἡμεῖς ἐπικαλούμεθα τὰ ἐπιβεβαιώνομεν μὲ τὰ κείμενα. Ἡ Κυβέρνησις πρὸ τῶν ἐκλογῶν παρέσχεν εἰς τὸν λαὸν ψευδεῖς διαβεβαιώσεις. Ἡ Κυβέρνησις διεκήρυξεν ὅτι ἐξησφάλισε τὴν «ἀνεπιφύλακτον» ἀναγνώρισιν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἡ Κυβέρνησις διεκήρυξεν ὅτι ἐξησφάλισε τὴν «πλήρη» αὐτοκυβέρνησιν. Καὶ αἱ δύο διαβεβαιώσεις αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἀπεδείχθησαν ψευδεῖς. Δὲν εἶναι ἑπομένως ἡ Ἀντιπολίτευσις ἡ ὁποία ψεύδεται ἐνώπιον τοῦ λαοῦ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις χρησιμοποιεῖ κείμενα καὶ ἐπιβεβαιώνει τοὺς λόγους της. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει παράσχει ψευδεῖς βεβαιώσεις εἰς τὸν λαόν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Καὶ ἐρχόμεθα τώρα, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ μέγα, εἰς τὸ σοβαρὸν θέμα, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσε τὴν ἐπανασυζήτησιν ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ αἴτημα τῆς Κυπριακῆς Ἐθναρχίας, ὅπως ἀντικατασταθῇ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπειδὴ κατὰ τὴν ἰδικήν της γνώμην εἶναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὸν Κυπριακὸν ἀγῶνα. Καὶ προσθέτει, ὅπως ἔχει ἀναγραφῆ εἰς τὸν τύπον, χωρὶς διάψευσιν, ὅτι αὐτὴ ὑπῆρξε καὶ ἡ γνώμη τοῦ Μακαρίου. Κύριοι βουλευταί, κρίσιμον εἶναι τὸ θέμα καὶ ὀφείλομεν νὰ τὸ ἀντιμετωπίσωμεν μὲ ὅλο τὸ αἴσθημα τῆς εὐθύνης, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κατέχῃ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Τίθεται πρῶτον τὸ ἐρώτημα: Ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον διετυπώθη τὸ αἴτημα, ἦτο ὁ προσήκων; Θὰ ηὐχόμεθα καὶ ἡμεῖς ὁ τρόπος νὰ ἦτο διάφορος. Ἀλλὰ ἐὰν ὅλοι οἱ ἄλλοι τρόποι εἶχον ἐξαντληθῆ καὶ δὲν ἀπέμενε παρὰ μόνον αὐτὸς ὁ τρόπος τῆς δημοσίας ἐκδηλώσεως, θὰ ἠδύνατο κανεὶς νὰ ἀπευθύνῃ ἐπίκρισιν; Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ θέμα τῆς οὐσίας. Διετύπωσεν ἡ Ἐθναρχία τὸ αἴτημα καὶ ἐρωτᾶται: Ἐπιτρέπεται εἰς «ἐξωελλαδικοὺς» παράγοντας ὅπως ἀναγράφεται εἰς τὸν Κυβερνητικὸν τύπον, εἰς «ἀνευθύνους» παράγοντας, νὰ ἐπιρεάζουν τὴν σύνθεσιν τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων; Αὐτὸ εἶναι τὸ καίριον ἐρώτημα. Εἰς τὸ καίριον αὐτὸ ἐρώτημα, ὑπάρχει πρῶτον μία τυπική, νομική, συνταγματικὴ ἀπάντησις: Τυπικῶς, νομικῶς, συνταγματικῶς, μόνον ἡ πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὁρίζει τὸ Κοινοβούλιον καὶ μόνον ἡ πλειοψηφία τοῦ Κοινοβουλίου ὁρίζει τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἀπὸ ἀπόψεως τυπικῆς, νομικῆς, συνταγματικῆς ἡ ἀπάντησις εἶναι ἀρνητική. Ἀλλὰ πέραν ἀπὸ τὴν τυπικήν, νομικήν, συνταγματικὴν ἄποψιν, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ὑπάρχει μία οὐσιαστική, πολιτική, ἐθνικὴ ἄποψις, ἡ ὁποία εἶναι βαθυτέρα ἀπὸ τὴν ἄλλην, ἡ ἐκτίμησις τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος. Καὶ διὰ τοῦτο τὸ καθῆκον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἶναι ὄχι νὰ ἐκλάβῃ ὡς θέμα προσωπικῆς φιλοτιμίας τὴν ἐπέμβασιν, νὰ θεωρήσῃ, ὅτι ἀποτελεῖ προσβολὴν καὶ πρέπει νὰ ἀπορριφθῇ, ἀλλὰ νὰ ἐκτιμήσῃ τὸ ἠθικὸν βάθος τοῦ αἰτήματος καὶ κατόπιν νὰ λάβῃ τὰς ἀποφάσεις της. Ἐρωτᾶται: Ὑπῆρξε προσωπικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος ἐκίνησε τὴν Ἐθναρχίαν ἐναντίον ἑνὸς μέλους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδίως τοῦ ἀμέσου συμπαραστάτου της καὶ ἐπεδίωκε προσωπικοὺς σκοποὺς μὲ τὸ αἴτημα τῆς ἀντικαταστάσεως; Οὐδείς, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ ἰσχυρισθῇ, οὔτε τὸ ἰσχυρίσθη. Καὶ ἀπὸ κανένα δὲν ἠμφισβητήθη, ὅτι εἶναι εἰλικρινῶς ἐθνικὸν τὸ αἴτημα τῆς Ἐθναρχίας καὶ ὅτι ἀποβλέπει μόνον εἰς τὴν ἐνίσχυσιν, κατὰ τὴν κρίσιν της, τοῦ κρισίμου ἐθνικοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου. Καὶ ὅταν ἀπὸ αὐτὰς τὰς πηγὰς προέρχεται τὸ αἴτημα καὶ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ ἀγῶνος, ὁ ὁποῖος διεξάγεται ὑπὸ τόσον σκληρὰς συνθήκας, τίθεται τὸ ἐρώτημα: Εἶναι δυνατὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, εἶναι δυνατὸν τὸ Κοινοβούλιον, εἶναι δυνατὸν πᾶσα Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ κωφεύσῃ εἰς τὸ ἱερὸν τοῦτο ἐθνικὸν αἴτημα; Ἀλλὰ τώρα ἡ ἀπάντησις, κύριοι βουλευταί, πρέπει νὰ δοθῇ ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν καὶ εἶναι ἀπείρως περισσότερον ἐπιτακτικὸν τὸ χρέος τῆς ἀποδοχῆς τοῦ αἰτήματος, ἐπειδὴ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις παρέδωκεν ὁλόκληρον τὴν διαχείρισιν τοῦ κυπριακοῦ ἀγῶνος εἰς τὴν Ἐθναρχίαν τῆς Κύπρου. Ὑπεσχέθη συνδρομὴν ἄνευ ὅρων. Καὶ ὅταν ζητῆται ἡ ἀλλαγὴ τοῦ ἀμέσου συμπαραστάτου, ἡ θερμότης, ἡ πολιτικότης, ἡ ἀγωνιστικὴ ἔμπνευσις τοῦ ὁποίου ἀποτελεῖ κρίσιμον παράγοντα διὰ τὴν ἔκβασιν τοῦ ἀγῶνος, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀρνηθῇ. Διότι εἶναι αἰχμάλωτος τῆς ἰδικῆς της πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἡ ἰδία ἐχάραξεν, ὑποσχεθεῖσα συνδρομὴν ἄνευ ὅρων, ἀμέριστον ἀγωνιστικὴν συμπαράστασιν. Λέγουν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς «ἐξωελληνικοὺς» παράγοντας νὰ ἐπεμβαίνουν. Ἀλλὰ εἶναι «ἐξωελληνικοὶ» παράγοντες, οἱ ἀγωνιζόμενοι Κύπριοι; Καὶ ἀνέγνωσα μίαν περικοπὴν ἀνταποκρίσεως ἀπὸ τὴν Κύπρον, εἰς τὴν ὁποίαν ἀναγράφεται, ὅτι «δοκιμάζομεν συμπυκνωμένην πικρίαν, διότι ἀπὸ ὡρισμένους ἀνθρώπους εἰς τὰς Ἀθήνας ὀνομαζόμεθα «ἐξωελληνικοὶ» παράγοντες, καθ’ ἥν στιγμὴν γινόμεθα ὁλοκαύτωμα διὰ τὴν ἕνωσιν μὲ τὴν Μητέρα Ἑλλάδα». (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Λέγουν ἐπίσης: Δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐπέμβασις «ἀνευθύνων» παραγόντων. Ἀλλὰ εἶναι ἀνεύθυνοι παράγοντες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται τὸν ἀγῶνα τῆς ἐλευθερίας εἰς τὴν Κύπρον; Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις μάλιστα, ἔχει καταστήσει κυριολεκτικῶς «ὑπευθύνους» παράγοντας τοὺς ἡγέτας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, διότι τοὺς παρέδωσε τὴν εὐθύνην τοῦ ἀγῶνος. Μὲ ποῖον λοιπὸν δικαίωμα ἠμπορεῖ ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ τοὺς ὀνομάσῃ «ἀνευθύνους», ὅταν ἡ ἰδία τοὺς παρέδωκεν ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ἀγῶνος; Ἰδοὺ διατί, τὸ αἴτημα τῆς Ἐθναρχίας ἀποτελεῖ ἱερὸν ἐθνικὸν αἴτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ εὕρῃ ἀνταπόκρισιν εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ λαοῦ μας, τοῦ Κοινοβουλίου, τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ πέραν τῶν ἀπόψεων αὐτῶν, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξα, τίθεται τὸ μέγα θέμα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ πύρινον ἐρώτημα τῆς ἀποψινῆς συζητήσεως: Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀποκρούσῃ τὸ αἴτημα τῆς Ἐθναρχίας, ποῖαι πρόκειται νὰ εἶναι αἱ συνέπειαι; Αἱ συνέπειαι θὰ εἶναι ὁ θανάσιμος τραυματισμὸς τοῦ ἠθικοῦ τῶν ἀγωνιζομένων ἀνδρῶν τῆς Κύπρου, διότι θὰ διαπιστωθῇ ἡ ρῆξις τῶν σχέσεων μεταξὺ Ἐθναρχίας καὶ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ προτίθεται νὰ ζητήσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι Κυβέρνησις μειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, διαμαρτυρίαι τῆς δεξιᾶς). Ὅσοι ἐπιδιώκουν νὰ τὸ ἀμφισβητήσουν ἀγνοοῦν ἀριθμητικήν. (Χειροκροτήματα τῆς ἀριστερᾶς, θόρυβος).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ ἡσυχίαν.

§40Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι Κυβέρνησις μειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ὅταν προστεθοῦν....

§41Γ. ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε.... Θόρυβος.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Αὐγερόπουλε, θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν. Κύριε Ἀηδονᾶ, δὲν εἶναι ἡ θέσις σας ἐκεῖ, πηγαίνετε εἰς τὴν θέσιν σας.

§43Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ὅταν προστεθοῦν, αἱ 420 χιλιάδες τῶν Κυπρίων οἱ ὁποῖοι ἀκολουθοῦν τὴν Ἐθναρχίαν, γίνεται Κυβέρνησις μειοψηφίας τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα τῆς ἀριστερᾶς). Ποίαν ἀξίαν ἑπομένως θὰ εἶχεν. (Θόρυβος).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ ἡσυχία.

§45Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ποίαν ἀξίαν, ἑπομένως, θὰ εἶχε μία ἀναβάπτισις εἰς τὴν ἰσχνὴν Κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν της; Καὶ ἄν ἀκόμη ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἐλάμβανεν ἀπόψε ὁλόκληρον τὴν ἰσχνὴν Κοινοβουλευτικήν της πλειοψηφίαν, αὔριον καὶ πάλιν θὰ ὑπῆρχεν ἡ ρῆξις μεταξὺ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ Κυπριακῆς Ἐθναρχίας καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔβλαπτε τὸ Ἔθνος. Ἰδοὺ διατὶ ἡ παραμονὴ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀρχήν, κύριοι βουλευταί, ἀποτελεῖ, ἔπειτα ἀπὸ τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία διεμορφώθη, κίνδυνον διὰ τὸ Ἔθνος. Εἰς ὃ σημεῖον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις περιήγαγε τὴν ἐθνικήν μας ὑπόθεσιν, μίαν μόνον ὑπηρεσίαν δύναται πλέον νὰ προσφέρῃ: Νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἀρχήν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος, κωδωνοκρουσίαι). Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, συλλογικὴ ὑπῆρξεν ἡ πολιτική της, συλλογικὴ εἶναι ἡ εὐθύνη της, συλλογικὴ ὀφείλει νὰ εἶναι καὶ ἡ παραίτησίς της. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔχει τὸν λόγον.

§47Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. (Ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Κυβερνητικὴν πτέρυγα). Διατὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀνερχόμενον εἰς τὸ βῆμα, δὲν τὸν χειροκροτεῖτε;

§48Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτ.). Κύριοι βουλευταί, ὀφείλω πρωτίστως νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι αἰσθάνομαι, ὅτι διέπραξα παράλειψιν, τὴν παράλειψιν, ἡ ὁποία ἐκ τῶν πραγμάτων μοῦ ἐπεβλήθη, νὰ μὴ εἶμαι παρὼν κατὰ τὰς συζητήσεις τοῦ Σώματος τῆς περασμένης ἑβδομάδος. Γνωρίζετε, κ. συνάδελφοι, ὅτι κατὰ ἀπαράβατον ἀρχήν, τὴν ὁποίαν μετὰ προσηλώσεως ἐτήρησα μέχρι τοῦδε εἰς πᾶν θέμα, τὸ ὁποῖον ἦτο συνδεδεμένη ἡ πολιτική μου εὐθύνη, ἔσπευδα ἐνώπιον τοῦ Σώματος, διὰ νὰ λογοδοτήσω πρὸς τὸ Σῶμα καὶ διὰ τῆς Βουλῆς πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην, κ. βουλευταί, τὸ προκῦψαν τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα θέμα ἔχει τρεῖς ὄψεις. Ἡ πρώτη εἶναι ἡ ἀσκηθεῖσα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πολιτικὴ ἔναντι τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ μας θέματος, τοῦ θέματος τῆς Κύπρου.

§49ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Μὴ ὁμιλῆτε διὰ τὴν Κύπρον, κ. ὑπουργέ. (Θόρυβος).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοιαῦται διακοπαὶ εἶναι ἀπρεπεῖς, κύριε συνάδελφε, καθήσατε κάτω, παρακαλῶ.

§51Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Δεύτερον θέμα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ πρόσωπόν μου, εἶναι αἱ κατηγορίαι, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ πολλοῦ ἤδη χρόνου συστηματικῶς ἐξετοξεύθησαν ἐναντίον ὡς ἐθνικοῦ μειοδότου. Καὶ τρίτον, εἶναι ἓν μέγα πολιτικὸν θέμα ἀρχῆς ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐν τῷ συνόλῳ της, κύριοι βουλευταί, ὀφείλει νὰ ἀποφανθῇ κατὰ τὴν ἑσπέραν αὐτήν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε, κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος διεξήχθη προσφάτως ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησις λεπτομερεστάτη. Ἀλλὰ ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων μὲ ὑποχρεώνει νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον τοῦ Σώματος — ἄν καὶ ὡς γνωρίζετε εὑρίσκομαι ὑπό παραίτησιν — τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ἐπὶ 7 μῆνας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ μετέχω, εἰς τρόπον, ὥστε καὶ πάλιν τόσον ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ὅσον καὶ γενικώτερον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ ἀκόμη καὶ ἐκτὸς τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος, νὰ ἀποσαφηνισθῇ ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις τῆς πλειοψηφίας τῶν τελευταίων ἐκλογῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος).

§52Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἀσθενῆ τὰ χειροκροτήματα.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Γρηγορίου, ἀφίσατε τὰς προκλήσεις. Αὐταὶ αἱ διακοπαὶ προκαλοῦν ἐπεισόδια. Σεῖς χειρίζεσθε καλῶς τὸν λόγον καὶ δύνασθε νὰ ἀνέλθητε εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ ὁμιλήσητε.

§54Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἡ πρώτη κατὰ τῆς Κυβερνήσεως κατηγορία τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων κύριοι βουλευταί, ὑπῆρξεν, ὅτι Κυβέρνησις, ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, ἐγκατέλειψε τὴν κοινῶς χαραχθεῖσαν πρότερον πολιτικὴν ὑπὸ τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῆς χώρας, ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, πολιτικήν, ἡ ὁποία συνίστατο κυρίως εἰς τὴν ἐπιδίωξιν καθορισμοῦ τακτῆς προθεσμίας ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐκ μέρους τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Καὶ συναπεδέχθη ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι εἰς τὰς προτάσεις τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου, αἵτινες ἀπετέλεσαν τὴν ἐπισφράγισιν τῶν ἀρχικῶν διαπραγματεύσεων μεταξὺ Βρεταννοῦ Κυβερνήτου καὶ Ἐθνάρχου, εἶχεν ὁ ἴδιος ὅπως εἶχον ἐξηγήσει καὶ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν πρώτην ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος συζήτησιν, εἶχε, λέγω, ὁ ἴδιος διατυπώσει τοὺς ὅρους του, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν συμπεριελαμβάνετο πλέον τακτὴ προθεσμία ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐκ μέρους τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Καὶ ἰσχυρίσθη ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι καὶ ἂν αὐτὸ ἀπετέλει μίαν δεδομένην πραγματικότητα, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴ τὸν χειρισμὸν τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως καὶ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ αἴτημα τῆς τακτῆς προθεσμίας πρὸς ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τοποθετῶν τὴν πολιτικήν του εἰς τὴν γραμμὴν αὐτήν, δὲν μᾶς εὑρίσκει συμφώνους. Διότι ἐλησμονήσαμεν, ὅτι δὲν εἶναι μόνον τὸ ναυάγιον τῆς Τριμεροῦς διασκέψεως τοῦ Λονδίνου, δὲν εἶναι μόνον ἡ ἐκ δευτέρου ἀπόρριψις τῆς προσφυγῆς ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, δὲν εἶναι μόνον τὸ γεγονὸς τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ὁ Μακαριώτατος Ἀρχιεπίσκοπος καὶ Ἐθνάρχης εἶχεν ὑποβάλει εἰς τὸν Βρεταννὸν Διοικητήν, ἀλλ’ εἶναι καὶ ταὐτοχρόνως τὰ τραγικὰ ἐκεῖνα γεγονότα τῆς Κωνσταντινουπόλεως τῆς 6ης Σεπτεμβρίου, τὰ ὁποῖα καὶ διὰ λόγους ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας καὶ ἐθνικῆς φιλοτιμίας, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους ὑπερτάτης ἐθνικῆς σκοπιμότητος, ἐπέβαλον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποφύγῃ, ὡς συνομιλητήν, ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἠδίκησε κατὰ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει ὁμογένειάν μας. Ἡ διαχείρισις ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εὐθέως τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, κ. συνάδελφοι, θὰ ὡδήγει κατ’ ἀναπόδραστον συνάρτησιν εἰς τὴν ἐπανάληψιν τοῦ τριμεροῦς σχήματος ἐκ τοῦ ὁποίου ἀναμφισβητήτως, πέραν τοῦ ἠθικοῦ θέματος, δὲν ἠδύνατο ἡ Ἑλλάς, ἀπὸ τὰς περιστάσεις ἐκείνας, τίποτε καλὸν νὰ ἀναμείνῃ διὰ τὴν προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Καὶ αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ πληροφορήσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ὅτι ὅταν ἡ προεκλογικὴ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἅμα τῷ σχηματισμῷ της ἐσκέφθη νὰ χαράξῃ τὴν πολιτικὴν τῆς ἀπεριορίστου συμπαραστάσεως πρὸς τὸν Ἐθνάρχην τῆς Κύπρου, ταύτην τὴν πολιτικὴν ἐθεώρει ὀρθὴν καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, ὅπως ἄλλωστε καὶ οἱ ὑπεύθυνοι σύμβουλοι τῆς Κυβερνήσεως τεχνικοὶ σύμβουλοι, εἰδικώτερον δὲ ὁ Πρεσβευτὴς τῆς Ἑλλάδος ἐν Οὐασιγκτῶνι, πρὸς τὸν ὁποῖον αὐτὴν τὴν στιγμὴν αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκφράσω καὶ τὰς εὐχαριστίας μου καὶ τὸν θαυμασμόν μου διὰ τὸ πράγματι τιτάνειον ἐθνικὸν ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐκεῖ ἐπιτελεῖ. Ἑπομένως, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ἡ διαφορὰ μετὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων εἶναι σαφής. Ἡμεῖς, ἐν τῇ ἐκτιμήσει τῶν πολλαπλῶν προβλημάτων ἀλλὰ καὶ τῶν συντελεστῶν, οἵτινες ἐπηρεάζουν τὰ γενικώτερα ἐξωτερικὰ καὶ ἐθνικὰ συμφέροντα τῆς χώρας, ἐνομίσαμεν ὅτι ἦτο ἀκατάλληλος καὶ λίαν ἐπικίνδυνος ἡ ἀνάληψις διπλωματικῆς καὶ πολιτικῆς πρωτοβουλίας, ἡ ὁποία ἠδύνατο ἢ μᾶλλον ἀσφαλῶς θὰ ὡδήγει εἰς τὴν ἐπανάληψιν μιᾶς τριμεροῦς. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, νομίζω, ὅτι ἔκαμε μίαν κακὴν ἐκτίμησιν οὐσίας. Μᾶς εἶπεν ὅτι ἐξεχωρίσαμεν τὴν διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος εἰς τὴν Κυπριακὴν Ἐθναρχίαν καὶ ὅτι ὡς ἐκ τοῦ γεγονότος τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυριζώμεθα ὅτι δὲν δικαιοῦται ὄχι μόνον νὰ ὑποδείξῃ, ἀλλ’ οὐσίᾳ καὶ τελεσιγραφικῶς νὰ ἀξιώσῃ τὴν ἄσκησιν δεδομένης πολιτικῆς. Ἡ σκέψις αὕτη δὲν εἶναι βάσιμος. Ἐδέχθημεν τὴν διαχείρισιν, τὴν πλήρη καὶ ἐλευθέραν, ἐκ μέρους τοῦ ἡγέτου τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ἐκ μέρους τοῦ Ἐθνάρχου τῆς Κύπρου, διότι εἴχομεν σχηματίσει τὴν γνώμην, ὅτι ὁ ἀνὴρ αὐτὸς ὄχι μόνον ἀπελάμβανε καὶ ἀπολαμβάνει τῆς πλήρους ἐμπιστοσύνης τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ἀλλ’ εἶχε καὶ ἐπανειλημμένως ἐπιδείξει σπανίας πολιτικὰς ἱκανότητας, διαλλακτικότητα καὶ σύνεσιν, αἱ ὁποῖαι ἐπέτρεπον εἰς αὐτὸν μαζὶ μὲ τὴν ἐκτίμησιν ὅλων τῶν περιστάσεων νὰ ὁδηγήσῃ τὸ ποίμνιόν του, τοὺς ἀδελφούς μας Κυπρίους εἰς τὸν δρόμον τῆς ἱκανοποιήσεως τοῦ ἐθνικοῦ των πόθου. Καὶ πιστεύω, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἀποτελεῖ ὄχι μόνον ἐσφαλμένην ἐκτίμησιν ἀλλ’ ἴσως καὶ πολιτικὸν σφάλμα, ἰδίᾳ μετὰ τὴν ἀχαρακτήριστον ἐκτόπισιν τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου, νὰ ἀμβλύνεται τὸ μεῖζον κῦρος, τὸ ὁποῖον οὗτος διαθέτει παρὰ τῷ Κυπριακῷ λαῷ καὶ νὰ ὑποστηρίζεται, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν ἄποψιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι δυνατὸν πέραν καὶ τοῦ Μακαριωτάτου νὰ ὑπάρξῃ ἄλλος δυνάμενος νὰ ἐκπροσωπήσῃ τὸν Κυπριακὸν λαόν. (Φωναὶ ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως: Δὲν εἶπε κανεὶς τέτοιο πρᾶγμα!: Κωδωνοκρουσίαι).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωρῆτε, κύριε ὑπουργέ.

§56Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Ἀναπτύξας ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, κύριοι βουλευταί, διὰ μακροῦ τὴν ἄποψιν τῆς τακτῆς προθεσμίας, ἐδέχθη ἐπίσης ὅτι αἱ προθεσμίαι εἰς τὰ διπλωματικὰ ἔγγραφα τελοῦν εἰς συσχέτισιν τῶν δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι ἐπιδροῦν κατὰ τὴν ὥραν τῆς ἐκτελέσεως τῆς συμφωνίας. Καὶ προσέθεσεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων: Τοῦτο ἀκριβῶς ὀρθῶς τὸ ἰσχυρίσθη ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλ’ ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ ὅτι ἐὰν αὐτὸ εἶναι μία πραγματικότης, εἶναι ἐξ ἴσου πραγματικότης ὅτι εἶναι ἀνάγκη διὰ τῆς διαφωτίσεως νὰ προπαρασκευάζωνται αἱ προϋποθέσεις.....

§57Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Προφανῶς ὑπάρχει πλήρης σύγχυσις. Πρώτη παρατήρησις. Τὸ θέμα τῆς διαφωτίσεως δὲν συναρτᾶται μὲ τὸ ἄλλο θέμα περὶ τοῦ ὁποίου ἔγινε λόγος τῆς τακτῆς προθεσμίας. Δευτέρα παρατήρησις: Ἐγὼ εἶπα ὅτι ἡ συσχέτισις τῶν δυνάμεων εἰς τὸν δεδομένον χρόνον εἶναι βεβαίως οὐσιώδης παράγων, διότι ἐὰν αὔριον γίνῃ πόλεμος ὅλαι αἱ τακταὶ προθεσμίαι εἰς ὡρισμένας συνθήκας εἶναι ἄνευ ἀξίας, ἡ συσχέτισις, ἑπομένως, τῶν δυνάμεων τῆς δεδομένης στιγμῆς θὰ εἶναι ἐπικρατεστέρα. Προσέθεσα ὅμως ὅτι τοῦτο εἶναι μόνον σχετικόν, διότι ἐὰν ἦτο ἀπόλυτον, αἱ διεθνεῖς συνθῆκαι καὶ αἱ διεθνεῖς συμφωνίαι θὰ ἦσαν περιτταί. Καὶ προσέθεσα ἐπὶ πλέον, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχουν διεθνεῖς συνθῆκαι, πρέπει νὰ ὑπάρχουν τακταὶ προθεσμίαι, διότι καὶ αὐταὶ ἀποτελοῦν ἕνα μέγα ἠθικὸν παράγοντα, ὁ ὁποῖος προστίθεται εἰς τὸν συσχετισμὸν τῶν δυνάμεων κατ’ ἀποφασιστικὸν τρόπον, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ καθιστᾷ ἀσφαλεστέραν τὴν πραγματοποίησιν.

§58Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Εὐχαριστῶ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ποὺ ἠθέλησε νὰ μὲ διακόψῃ. Ἡ διακοπή του δὲν προσέθεσε τίποτα εἰς ὅσα προηγουμένως εἶπον. (Φωναὶ ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως: Ἄ! ὄχι!!) Καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ τὸν παρακαλέσω θερμότατα ὅμως μετὰ πραγματικῆς προσοχῆς τὸν παρηκολούθησα χωρὶς νὰ τὸν διακόψω, νὰ θελήσῃ νὰ μοῦ χαρίσῃ καὶ αὐτὸς τὴν ἰδίαν προσοχήν.

§59Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπέθετα ἀλληλεγγύην μὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἐλησμόνησα ὅτι ἡ ἀλληλεγγύη αὕτη ἔχει διακοπῆ. (Γέλωτες ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§60Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτ.). Καὶ ἐάν, κ. ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ἀλλεληγγύη μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἔχῃ διακοπῆ – τοῦτο τὸ ὑποστηρίζετε σεῖς ἐνῷ εἰς τὴν πραγματικότητα τοιοῦτόν τι δὲν ὑφίσταται, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν παραίτησίν μου, ἡ ὁποία δὲν διακόπτει τὴν ἀλληλεγγύην— θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀντιπαρατηρήσω ὅτι αἱ συμφωνίαι περὶ μὴ διακοπῆς εἶναι προσωποπαγεῖς, δὲν ἐκτείνονται δυνάμει τῆς ἀλληλεγγύης ἄλλου προσώπου. (Γέλωτες χειροκροτήματα). Ἰσχυρίσθη ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, κύριοι βουλευταί, ὅτι οὐσιώδης παράλειψις τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ὅτι παρὰ τὰ συμβάντα εἰς τὴν Κύπρον, δὲν προέβη εἰς τὴν κατάθεσιν προσφυγῆς ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας. Καὶ ἐπειδὴ γνωρίζει, ὅτι εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν ἤχθη ἡ Κυβέρνησις μετὰ στάθμισιν ὅλων τῶν ὑπὲρ καὶ τῶν ἐναντίον ἐπιχειρημάτων καὶ μὲ τὴν σύμφωνον γνώμην τοῦ συνόλου τῶν τεχνικῶν της συμβούλων, ἠθέλησε νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι παρὰ ταῦτα ἔπραξε κακῶς, διότι διὰ τῆς προβολῆς εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας θὰ ἐγίνετο ἔναρξις ἐντονωτέρας διαφωτίσεως τῆς κοινῆς γνώμης ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο πιθανώτατα νὰ πλανᾶται ὁλικῶς, ἀσφαλέστατα ὅμως πλανᾶται μερικῶς, διότι ὄχι μόνον τὸ οὐσιαστικὸν θέμα δὲν δύναται νὰ ἔχῃ εὐτυχῆ προώθησιν ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας ὑπάρχοντος τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τοῦ VETO ἐνώπιον αὐτοῦ, ἀλλ’ οὔτε νὰ συζητηθῇ ἡ προσφυγή, οὐδὲ καὶ λέξις ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς πλευρᾶς εἶναι δυνατὸν νὰ προβληθῇ καὶ τοῦτο διὰ τὸν ἀκόλουθον λόγον. Ὅταν κατατίθεται μία προσφυγὴ ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας, κύριοι συνάδελφοι, καὶ τὸ μέλος τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ποὺ προσφεύγει δὲν τυγχάνει ταυτοχρόνως νὰ εἶναι μέλος καὶ τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας, διὰ νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προσφυγῆς εἰς τὴν προσωρινὴν ἡμερησίαν διάταξιν, πρέπει τὸ Συμβούλιον νὰ καλέσῃ τὸ προσφεῦγον μέλος, ἵνα παρουσιάσῃ τὴν προσφυγήν. Ἀλλὰ ἡ ἀπόφασις περὶ προσκλήσεως, κατ’ οὐσίαν πρᾶξις δικονομικὴ τοῦ Συμβουλίου Ἀφαλείας, λαμβάνεται κατὰ πλειοψηφίαν. Ἐὰν συνεπῶς ἡ πλειοψηφία τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας δὲν εἶναι εὐνοϊκῶς ὑπὲρ τοῦ προσφεύγοντος, τότε ὄχι μόνον δὲν ἐπάγεται ἡ προσφυγὴ περαιτέρω συνεπείας, ἀλλὰ δὲν δύναται τὸ προσφεῦγον μέλος, ἔστω καὶ προδικαστικῶς, νὰ ἀναπτύξῃ τὴν ἄποψίν του. Ἡ γνώμη αὐτὴ εἶναι καὶ τῶν ὑπευθύνων συμβούλων τοῦ Ὑπουργείου ἐν τῷ συνόλῳ των. Ἰδοὺ καὶ μία σχετικὴ φράσις τελευταίου τηλεγραφήματος τοῦ ἐν Οὐασιγκτῶνι Πρεσβευτοῦ μας, ὁ ὁποῖος λέγει: «Εἶναι βεβαία ἡ ἀπόκρουσις εἰσαγωγῆς πρὸς συζήτησιν ἐξ ἧς καὶ μόνον θὰ εἴχομεν ἀρνητικὴν ἀπολύτως ἀπόδοσιν». Δηλαδὴ καὶ ἄν ἐγένετο ἡ συζήτησις εἰς τὸ προδικαστικὸν τοῦτο στάδιον, ἡ γνώμη τοῦ κ. Πρεσβευτοῦ εἶναι ὅτι θὰ ἦτο ἀρνητικὸν τὸ ὄφελος καὶ ὑπογραμμίζει ὅτι οὐδὲ καὶ ἡ εἰσαγωγὴ πρὸς συζήτησιν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ.

§61Σ. ΧΟΥΤΑΣ. ..... (ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δέχεται διακοπὰς ὁ κ. ὑπουργός. Διὰ νὰ ἐρωτήσητε, θὰ ζητήσητε ἀπὸ ἐμὲ τὸν λόγον. Τὸ ἠξεύρετε αὐτὸ ὅτι τὸ λέγει ὁ Κανονισμός.

§63Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἠθέλαμεν δεχθῇ τὴν ἄποψιν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ὅτι αὐτὴ ἡ ἀρνητικὴ τοποθέτησις θὰ ἀπέδιδεν ἐμμέσως κάποιον κέρδος, γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: Τί θὰ συνέβαινε καὶ ποῖαι θὰ ἦσαν αἱ ἐπιπτώσεις εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἡ προσφυγή; Ὑπάρχουν διάφοροι διατάξεις, τὰς ὁποίας δὲν θὰ σᾶς ἀναφέρω τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἐν ἐκτάσει, αἱ ὁποῖαι ὅμως ἅπασαι συγκλίνουν εἰς τὴν δημιουργίαν τῆς ἀμφιβόλου ἀνησυχίας, ὅτι ἡ διαδικασία ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας, ἀνεξαρτήτως τῆς δυσμενοῦς συνθέσεως αὐτοῦ, ἐκ τοῦ μόνου γεγονότος τῆς παρουσίας ἐν αὐτῷ τοῦ ἀντιδίκου, δηλαδὴ τῆς Βρεταννίας, θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ ὁδήγησις εἰς δεινὴν ἐμπλοκήν, ἡ ὁποία θὰ ἐδημιούργει ἐμπόδιον οὐσιῶδες εἰς τὴν προσφυγὴν ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Καὶ ὅπως γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾶ τὴν διεθνῆ προβολὴν αὐτῆς, στηρίζεται κυρίως εἰς τὴν ἤδη γενομένην ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν προσφυγὴν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Πιστεύομεν, δηλαδή, ὅτι ἡ προσφυγὴ αὐτὴ ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας, μετὰ τὰ ὅσα συνέβησαν εἰς τὸ διάστημα τοῦ τελευταίου ἑξαμήνου παρέχει περισσοτέρας πιθανότητας εὐνοϊκωτέρας ἀποφάσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἥτις εὐνοϊκωτέρα ἀπόφασις θὰ ἐπέτρεπε, κύριοι βουλευταί, μὲ κάποιαν μεγαλυτέραν ἄνεσιν τὴν περαιτέρω διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὑπέμνησε τὴν ἀνάγκην τῆς διαφωτίσεως τῆς παγκοσμίου κοινῆς γνώμης. Καὶ ἐγὼ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἰδιαιτέρως δὲ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ὅλα τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δὲν παρελείψαμεν συζητοῦντες τὴν ἑκάστοτε πολιτικὴν τῆς χώρας νὰ ὑπομνήσωμεν ὅτι χρειάζεται ἔντασις τῆς διαφωτίσεως. Δὲν ὑπάρχει, λοιπόν, διαφωνία μεταξὺ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἐμοῦ ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς διαφωτίσεως, ὑπάρχει ὅμως διαφωνία ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς συναρτήσεως τῆς διαφωτίσεως μετὰ τῆς περαιτέρω διαχειρίσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ θέματος. Πράγματι, ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων θεωρεῖ, ὅτι πρέπει πρῶτα νὰ γίνῃ διαφώτισις καὶ μετὰ ταῦτα, ἔχοντες τοὺς καρποὺς τῆς διαφωτίσεως νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰς περαιτέρω πολιτικὰς προσβάσεις. Ἀλλὰ ἐδῶ εἶναι τὸ σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχομεν βασικὴν διαφωνίαν, ὀφειλομένην εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν τὴν τιμητικὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως τοῦ θέματος, ἀλλὰ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων τὴν τοποθέτησιν τοῦ ἐπικριτοῦ. Εἶναι ἀνάγκη, κ. βουλευταί, τὸ σύνολον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, νὰ γνωρίζῃ ὅτι ἡ διαφώτισις, διὰ νὰ ἀποδώσῃ τοὺς καρπούς, τοὺς ὁποίους προσδοκᾷ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἔχει ἀνάγκην χρόνου καὶ καλλιεργείας καὶ ἐάν, κύριοι βουλευταί, ὁ Ἑλληνικὸς Κυπριακὸς λαὸς εἰς τὴν ἐθνικήν του ἔφεσιν, εἰς τὸν ἐθνικόν του παλμὸν εἶναι διατεθειμένος εἰς κάθε θυσίας διὰ τὸ ἰδεῶδες τῆς ἐλευθερίας του, δὲν σημαίνει ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὑπεύθυνος, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη, ἐν τῇ ἐκτιμήσει ὅλων τῶν παραγόντων νὰ φείδεται καὶ τῆς ταλαιπωρίας καὶ τῆς δυστυχίας, ἀλλὰ καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ.

§64Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τί σχέσιν ἔχουν αὐτὰ μὲ τὴν διαφώτισιν; (Θόρυβος).

§65Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἀντιλαμβάνομαι ὅτι ἄφησα κενόν τι εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς σκέψεώς μου καὶ φαίνεται ὅτι κατὰ τὴν ἑσπέραν αὐτήν, κατ’ ἐξαίρεσιν, τινὲς ἐκ τῶν συναδέλφων δὲν μὲ τιμοῦν διὰ τῆς προσοχῆς των, ὅπως συνήθως συμβαίνει. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐπαναλαμβάνω. Ἐὰν ἡ διαφώτισις ἔχῃ ἀνάγκην χρόνου διὰ νὰ ἀποδώσῃ, ἐὰν περιοριζώμεθα νὰ ἀναμείνωμεν τοὺς καρποὺς αὐτῆς, διὰ νὰ προχωρήσωμεν μετέπειτα εἰς τὰς πολιτικὰς προσβάσεις τῆς περαιτέρω προωθήσεως τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ὡς ὑποστηρίζει ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, θὰ ἐγινόμεθα, κατὰ τὴν ἰδικήν μου κρίσιν, ἐπιλήσμονες τῶν ὑποχρεώσεών μας ἔναντι τῆς ταλαιπωρίας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος, παρὰ τὴν ἔφεσίν του, παρὰ τὴν αὐτοθυσίαν του, ἔχει ἀνάγκην καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς νὰ τὸν σκεφθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ἀλλά, διὰ νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς προσφυγῆς εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, διὰ νὰ τεθῇ τέρμα ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ αἰτήματος, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε καθολικὸν ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τὸ ὁποῖον διετυπώθη καὶ ἐκ μέρους τῆς Ἐθναρχίας, ὡς παράλειψις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιμείνω —καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ— κάπως περισσότερον ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 12 τῶν κανόνων τῆς διαδικασίας ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας (ἀναγινώσκει): «Ἐφ’ ὅσον τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας ἐκτελεῖ, ὡς πρὸς διένεξιν ἢ κατάστασιν τὰ ἀνατεθειμένα αὐτῷ ὑπὸ τοῦ παρόντος χάρτου καθήκοντα, ἡ Γενικὴ Συνέλευσις εἰς οὐδεμίαν δύναται νὰ προβῇ σύστασιν ἢ ἀπόφασιν, ὡς πρὸς τὴν διένεξιν ἢ κατάστασιν, ἐκτὸς ἐὰν τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας ἀποφανθῇ ἄλλως». Βλέπετε λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι, ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι ἐγίνετο ἐγγραφὴ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας τῆς προσφυγῆς τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὁριστικοποιεῖτο ἡ προσφυγή, θὰ ὑπῆρχεν ὁ κίνδυνος, δι’ ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας, ὁρίζοντος μίαν Ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπήν, ἥτις θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποβάλῃ τὸ πόρισμά της, νὰ παρεμποδισθῇ καὶ ἡ συζήτησις, ἀλλὰ καὶ ἡ λῆψις ἀποφάσεως ἐνώπιον τοῦ ΟΗΕ. Καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐν τῇ σταθμίσει τοῦ, καθ’ ἡμᾶς, ἥσσονος κέρδους τῆς προσφυγῆς εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας καὶ μᾶλλον τῆς βεβαίας ζημίας —ἐπιμένω ἐπ’ αὐτοῦ— καὶ τῆς προσδοκίας ὅπως ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν γίνῃ γενικωτέρα συζήτησις καὶ ἐκτίμησις ὁλοκλήρου τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως καθ’ ὅλας αὐτῆς τὰς ἐκδηλώσεις καὶ ἐκφράσεις, προτιμᾷ νὰ ἀκολουθήσῃ τὸν δρόμον, ὁ ὁποῖος θὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν εὐρυτέραν ταύτην ἔρευναν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐπανῆλθεν ἐπὶ τῆς γνωστῆς του ἀντιλήψεως, τὴν ὁποίαν διετύπωσε καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, εἰπὼν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ἐφρόντισε, προεκλογικῶς, νὰ ἐξαπατήσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Δὲν δύναμαι, παρά, μετὰ λύπης μου, νὰ διατυπώσω ὅτι ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅταν, ἅπαξ ἐμπνεόμενος ἀπὸ ὡρισμένας πολιτικὰς ἀντιλήψεις, προβῇ εἰς ὡρισμένας διατυπώσεις, δὲν εἶναι διατεθειμένος, εὐκόλως νὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι εἶναι δυνατόν, νὰ εὐσταθῇ καλύτερον ἡ ἀντίθετος πρὸς αὐτὰς ἄποψις. Διότι εἶπον καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ὅτι ἡμεῖς ὡμιλήσαμεν περὶ τῆς ἀνεπιφυλάκτου ἀναγνωρίσεως τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐκ μέρους τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως καὶ οὐδέποτε ὡμιλήσαμεν περὶ τῆς συγκεκριμένης εἰς χρόνον ἐνασκήσεως αὐτῆς. Καὶ ἀνέπτυξα καὶ ἐπιμένω ὅτι ἡ ἀναγνώρισις ἐκ μέρους τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, κατ’ ἀρχήν, τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ εἰς τὴν Κύπρον, ἀναγνώρισις, ἡ ὁποία ἀντικατέστησε τὰς ἀπολύτους ἀρνήσεις, τὰς ὁποίας ἤκουσε καὶ ὁ Κυπριακὸς καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὡς ἀκόμη καὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦ περασμένου ἔτους, ὅτι αὐτό, κύριοι βουλευταί, ἀποτελεῖ σπουδαῖον κεκτημένον στοιχεῖον διὰ τὴν περαιτέρω διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ἐκ μέρους οἱασδήποτε Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θεωρῶ, ὅτι ἡ προσπάθεια τῆς μειώσεως τοῦ κτηθέντος κέρδους, ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς ἐξυπηρετήσεως τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, δὲν προσφέρει ὑπηρεσίαν οὔτε εἰς τὸν Κυπριακὸν λαόν, οὔτε καὶ εἰς τὴν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν.

§66Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μά, δὲν ἀνεγνωρίσθη ἀπὸ τὴν τριμερῆ διάσκεψιν αὐτὸ τὸ δικαίωμα;

§67Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὄχι, κύριε ἀρχηγὲ τῆς Φ.Δ.Ε. Διὰ πρώτην φοράν, εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς 21ης Νοεμβρίου, δέχεται ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις καὶ διὰ τὴν Κύπρον τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως.

§68Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀνεγνωρίσθη ἀπὸ τὴν τριμερῆ. Τὸ ἔχει μέσα τὸ πρακτικὸν τῆς τριμεροῦς.

§69Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Μά, ἡ διαφορὰ εἶναι, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὸ πρακτικὸν τῆς τριμεροῦς εἶναι συνηρτημένον μὲ τὴν ὕπαρξιν μικτῆς Ἐπιτροπῆς, Τούρκων, Ἄγγλων καὶ Ἑλλήνων εἰς τὸ Λονδῖνον, ἐνῷ, ἐδῶ πρόκειται περὶ ἀναγνωρίσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως, εὐθέως, πρὸς τοὺς Κυπρίους. Εἶναι παμμεγίστη ἡ διαφορὰ τῶν δύο περιπτώσεων.

§70Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ποῦ εἶναι ἡ διαφορά;

§71Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Λυποῦμαι, κύριε ἀρχηγὲ τῆς Φ.Δ.Ε., ἐὰν ὑμεῖς δὲν ἀντιλαμβάνεσθε τὴν διαφοράν. Θὰ προσπαθήσω νὰ τὴν ἁπλοποιήσω, κύριοι βουλευταί, καὶ ὑποθέτω ὅτι σεῖς θὰ τὴν ἀντιληφθῆτε. Καὶ τὴν ἁπλοποιῶ: Εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν συζητοῦμεν περὶ ἑνὸς μικτοῦ καθεστῶτος Ἐπιτροπῆς, ἑδρευούσης ἐν Λονδίνῳ, χειριζομένης τὴν ὑπόθεσιν τὴν Κυπριακήν, διὰ μικτῆς ἀναμίξεως ἐπὶ ἴσοις ὅροις Τούρκων, Ἑλλήνων καὶ Βρεταννῶν καὶ εἰς τὴν ἄλλην περίπτωσιν περὶ προτάσεως εὐθέως εἰς τὸν Κυπριακὸν λαόν, ὅπως, ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις, ἐνασκήσῃ τὸ δικαίωμά του, τῆς αὐτοδιαθέσεως. Κύριοι βουλευταί, ἠμπορεῖτε νὰ κρίνετε. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, ἐπιθυμῶ, νὰ συνοψίσω, ἐνώπιον τοῦ Σώματος, τὴν χαραχθεῖσαν, ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ γενικώτερον νὰ ὑπενθυμίσω τὰς ἀπόψεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς χώρας. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα, κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις, κατὰ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ὑμεῖς ἐνεκρίνατε, σαφῶς καὶ ἀπεριφράστως ἐδήλωσε πρὸς τὸ Σῶμα καὶ διὰ τῆς Βουλῆς πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα τὸ ἀντιμετωπίζει κατὰ δύο τρόπους. Πρῶτον, διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως παντὸς προσφόρου διαδικαστικοῦ μέσου—καὶ τοιοῦτον εἶναι καὶ ἡ προσφυγὴ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας—διότι καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν εἶπον ὅτι, πρὸς τὸ παρὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κρίνει, ὅτι δὲν δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς προσφυγῆς ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ πρὸς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας καὶ πρὸς τὸν Ο.Η.Ε. καὶ ὁ ἴδιος ἐνώπιον τῆς Συμβουλευτικῆς Συνελεύσεως τοῦ Στρασβούργου, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα καὶ ἐνδεχομένως ἐνώπιον ἄλλων διεθνῶν ὀργανισμῶν, τοὺς ὁποίους ὅλοι γνωρίζετε καὶ περαιτέρω εἰς τὴν χρησιμοποίησιν παντὸς εἴδους πολιτικοῦ μέσου, διὰ τὴν προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως, στηριζομένου ἐπὶ δύο κυρίων βάσεων, τὴν ὑπογράμμισιν πρῶτον τῆς ἤδη ἀναγνωρισθείσης ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως διὰ τὸν Κυπριακὸν λαόν, καὶ δεύτερον, τὴν ἐμπέδωσιν πραγματικοῦ δημοκρατικοῦ καὶ ἐλευθέρου Συντάγματος εἰς τοὺς Κυπρίους, ὡς Συντάγματος μέλλοντος νὰ ἰσχύσῃ, διὰ τὴν μεταβατικὴν περίοδον, μέχρις ὅτου γίνει ἡ ἐνάσκησις τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως ἀπὸ τὸν Κυπριακὸν λαόν. Ἀλλά, ἐὰν αὐτή, κύριοι βουλευταί, εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῇ ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς χώρας, ἔχει πολλαπλᾶ νὰ ἀντιμετωπίσῃ θέματα. Καὶ ὅπως ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι συνάρτησις τῆς ἐκτιμήσεως ὅλων αὐτῶν τῶν προβλημάτων καὶ τοῦ καθορισμοῦ τῆς προτεραιότητος ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν προβλημάτων αὐτῶν. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἡμῶν εἶναι, ὅτι ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, εὑρισκόμενος ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ἔχει τὴν εὐχέρειαν νὰ κατακρίνῃ τὸν τρόπον τῆς κλιμακώσεως τῆς προτεραιότητος τῆς σημασίας τῶν διαφόρων θεμάτων. Ἀλλά, ἐγώ, κ. βουλευταί, σᾶς λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία αἰσθάνεται τὰς συμμαχικάς της ὑποχρεώσεις καί, τῇ ἐντολῇ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, βάσει τῶν προγραμματικῶν της κατευθύνσεων, εἶναι τοποθετημένη εἰς τὰς δυτικὰς συμμαχίας, δὲν ὑπάρχει ἄλλη ἱεράρχησις ἢ κλιμάκωσις τῆς προτεραιότητος τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων, πέραν ἐκείνης τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐγώ, ἐπὶ ἑξάμηνον, καθωρίσαμεν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Συμπολιτεύσεως). Ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος —καὶ λυποῦμαι διὰ τοῦτο— τερματίζων τὰς διατυπώσεις τῶν ἀντιλήψεων τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς χώρας, νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ δεύτερον θέμα, τὸ προσωπικόν μου θέμα. Καὶ λυποῦμαι διὰ τοῦτο, διότι πράγματι θὰ ἔπρεπεν, εἰς τὴν χώραν αὐτήν, ὅπου ἐγεννήθησαν οἱ ἐλεύθεροι θεσμοὶ καὶ ἀνεπτύχθη ὁ σεβασμὸς τῆς ἐκδηλώσεως καὶ τῆς πολιτείας ἑνὸς ἑκάστου, νὰ μὴ παρίσταται ἀνάγκη νὰ ἐμφανίζεται ἐνώπιον ὑμῶν μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, διὰ νὰ ἐξηγήσῃ τὰς ἰδικάς του πράξεις καί, ἑπομένως, νὰ ἀντικρούσῃ τὴν σειρὰν ὅλην, τῶν ψευδολογιῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀπέχουν καὶ τῆς συκοφαντικῆς προσπαθείας, ἐκ μέρους διαφόρων παραγόντων. Εἰς τὸ διάστημα, κύριοι βουλευταί, τῶν τελευταίων ἓξ μηνῶν, καὶ μὴ κάμνετε ὅτι τὸ ἀγνοεῖτε δὲν παρελείφθη ἀπὸ τὸν ἀνεύθυνον καὶ μὴ ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κυβερνώμενον τύπον, νὰ ἐκτοξευθῇ ἐναντίον μου ὕβρις, ἡ ὁποία κατὰ τὴν ἠπιωτέραν ἐκδήλωσίν της, μὲ ἐχαρακτήριζεν ὡς ἐθνικὸν μειοδότην καί, ἀναλόγως τοῦ πολιτικοῦ βαρομέτρου, ἀνεβίβαζε τὴν κατηγορίαν εἰς τὴν ἐθνικὴν προδοσίαν. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη αὐτὴν τὴν στιγμήν, διότι τοῦτο ἐπιβάλλει καὶ ἡ προστασία ὄχι μόνον ἐμοῦ, κύριοι βουλευταί, ἀλλὰ καὶ ὡς θέμα ἀρχῆς, τοῦ σεβασμοῦ, γενικώτερον τοῦ πολικοῦ κόσμου, ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο τὸ ἐθνικὸν νὰ γίνεται ἡ ἐκκαθάρισις τῶν προβλημάτων αὐτῶν. Ἐξετοξεύθη ἐναντίον μου ἡ κατηγορία, ὅτι δῆθεν εἶμαι πρόσωπον τῆς ἐξαιρετικῆς ἀρεσκείας τῶν Βρεταννῶν καὶ ὅτι ὡς ἐκ τούτου ἔχω εἰς τὰς ἐκδηλώσεις μου τὴν γραμμὴν τῆς ἐθνικῆς μειοδοσίας. Καὶ ἡ κατηγορία αὐτὴ ἐναντίον μου δὲν ἐγένετο μόνον μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἀλλὰ ἐγένετο καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐπὶ ἑξάμηνον χρονικὸν διάστημα ἐπεδιώχθη νὰ ὑπονομευθῇ, κύριοι βουλευταί, τὸ κῦρος μου τὸ πολιτικὸν καὶ ἡ προσπάθειά μου. Ὡς γνωρίζετε, εἰς τὴν Κύπρον, ἐπικρατοῦν μέτρα ἔκτακτα καὶ σκληρότατα. Ὅπως γνωρίζετε, ἀκόμη καὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς τὸν δημόσιον βίον καὶ οἱ ὁποῖοι ἀφιέρωσαν ὁλόκληρον τὴν δραστηριότητά των, ἐπὶ συναπτὰς δεκαετίας, εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ κοινοῦ συμφέροντος, ὁ καθεὶς κατὰ τὴν ἀντίληψίν του καὶ συμφώνως μὲ τὰς ἀρχάς του, δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἀντικρούῃ κατηγορίας αὐτοῦ τοῦ περιεχομένου. Ἐν τούτοις, ὅμως, κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, γνωρίζετε κάλλιστα, ὅτι εἰς τὴν Κύπρον ἔχουν ἐφαρμοσθῆ σκληρότατα μέτρα. Μεταξὺ τῶν μέτρων τούτων ὑπάρχει καὶ ἡ διάταξις, ὅτι εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν, λάβῃ τὸ φῶς δημοσίευμα δυνάμενον νὰ εἶναι ἐπιβλαβές, ἀμέσως ἢ ἐμμέσως, εἰς τὰ Βρεταννικὰ συμφέροντα καὶ συνεπῶς τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν, ἐπιβάλλονται αὐστηρόταται κυρώσεις καὶ κατάσχεται τὸ φῦλλον. Εἶναι, ἑπομένως, τοὐλάχιστον παράδοξον, ἂν ὄχι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ ἀπὸ τοὺς κατηγόρους μου ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, οἵτινες συστηματικῶς ὡμίλησαν περὶ ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν ὡς ἐθνικοῦ μειοδότου, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω μέχρι καὶ τοῦ σημείου τοῦ νὰ τὸν χαρακτηρίζουν ὡς προδότην, εἶναι ἀνάγκη, ἐπὶ τέλους, μίαν φορὰν νὰ ἀκούσουν, ὅτι ὁ κατηγορούμενος ὡς ἐθνικὸς προδότης, τὸν ὁποῖον οὕτως πως στηλιτεύουν συκοφαντικῶς, εἶναι ἐκεῖνος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ βρεταννικὴ διοίκησις δὲν ᾐσθάνθη ἀπολύτως οὐδεμίαν ἀνασκοπήν, διὰ τὴν σειρὰν τῶν ἐναντίον του δημοσιευθέντων ἄρθρων, κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευαίων 10 ἡμερῶν. (Χειροκροτήματα). Ἐλέγχθη ἀκόμη, διὰ τοῦ γνωστοῦ τρόπου τοῦ ψιθυρίσματος, διὰ νὰ μείνῃ, ἐπὶ τέλους, ἐπὶ τῆς φυσιογνωμίας αὐτοῦ τοῦ ἐθνικοῦ μειοδότου, ὅπως θέλουν νὰ τὸν χαρακτηρίζουν, τοῦ ἔχοντος τὴν τιμήν, μὲ ἐθνικὴν ὑπερηφάνειαν, νὰ ἀποτείνεται πρὸς ὑμᾶς τὴν στιγμὴν αὐτήν, ἠκολουθήθη καὶ ἡ μέθοδος τοῦ ψιθύρου, τοῦ ψιθύρου, τοῦ τερατώδους, ὅτι δῆθεν ἐγὼ συνείργησα, κύριοι βουλευταί, διὰ τὴν ἐξορίαν τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου καὶ Ἐθνάρχου. (Αἶσχος, αἶσχος). Ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς τόσον ἀτέχνους καὶ τόσον ποταπὰς κατηγορίας, πάντοτε συμβαίνει οἱ κατήγοροι ἐκ τῆς μοίρας τῶν πραγμάτων νὰ τυφλώνωνται, διότι ἡ αὐταπάντησις εἶναι εὐκολωτάτη. Ἐγώ, ὅμως, ἐντολῇ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ βράδυ κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπληροφορήθημεν τὴν ἐκτόπισιν τοῦ Μακαριωτάτου καὶ μὲ τὴν ἰδικήν μου ὑπογραφήν, ἀπέστειλα τὸ τηλεγράφημα πρὸς τὸν ἐν Λονδίνῳ πρεσβευτήν μας, διὰ τοῦ ὁποίου ἔδιδον τὴν ἐντολὴν πάραυτα νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν Βρεταννικὴν πρωτεύουσαν, ὑπογραμμίζων εἰς τὸ Φόρεϊν Ὄφφις, ὅτι ἡ πρᾶξις του αὐτή, ὑπῆρξε πρᾶξις προκαλοῦσα τὴν ἀγανάκτησιν καὶ τὴν πικρίαν, ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, διὰ τὴν γενομένην ἀπαράδεκτον πρᾶξιν. Καὶ τοῦτο ἔφερε τὴν ὑπογραφήν μου. Πῶς εἶναι δυνατόν, κύριοι βουλευταί, τὴν ἰδίαν ἡμέραν νὰ ὑπογράφω τοιοῦτον τηλεγράφημα καὶ νὰ θεωροῦμαι ἐγὼ ὅτι συνείργησα εἰς τὴν ἐξορίαν τοῦ Μακαρίου; (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ δὲν ἤρκει αὐτό.

§72Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχε τὸ τηλεγράφημα.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ δευτέραν φοράν, ἐπεμβαίνετε. Αὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν.

§74Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Δὲν εἶσθε Πρόεδρος τῆς μιᾶς πτέρυγος.

§75Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Πληροφορῶ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ὅτι πέραν αὐτοῦ μετὰ τὴν ἐκτόπισιν τοῦ Μακαριωτάτου καὶ τὴν ὡς ἐκ τοῦ γεγονότος αὐτοῦ, ἔντασιν τῶν Ἑλληνοβρεταννικῶν σχέσεων, δὲν παρέλειψα εὐθὺς καὶ ἐνώπιον μαρτύρων νὰ ὑπογραμμίσω εἰς τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν, τὸ μέγα σφάλμα, ἀνεξαρτήτως τῆς ἠθικῆς πλευρᾶς, τὸ μέγα πολιτικὸν σφάλμα, τὸ ὁποῖον διέπραξε διὰ τοῦ ἐκτοπισμοῦ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Ἐὰν ὑπῆρχεν ἴχνος ἔστω εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτήν, πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς τὴν προβολὴν τοῦ αἰτήματος τῆς ἀπελευθερώσεως τοῦ Μακαριωτάτου καὶ εἰς ὑπογράμμισιν τοῦ σφάλματος τοῦ γενομένου, νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἀντίκρουσις ἐκ μέρους τοῦ Βρεταννοῦ ἀντιπάλου, ὅτι ἐγὼ ὑπῆρξα συνεργάτης τῆς πράξεως αὐτῆς; Ἰδού, λοιπόν, ἀξιότιμοι, κύριοι βουλευταί, καὶ λυποῦμαι ὅτι ὑπεχρεώθην νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτοῦ, σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι λυποῦμαι διότι ἔφερα τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ μου ζητήματος μέχρι τοιαύτης λεπτομερείας. Ἀλλὰ θὰ ἐκτιμήσητε καὶ σεῖς ὅτι εἰς τὸν τόπον αὐτόν, ὅπου ὁ κανὼν τοῦ πολιτεύματός μας, εἶναι ἡ ἐναλλαγὴ τῶν Κυβερνήσεων, σύμφωνα μὲ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ τὴν βούλησιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, παρίσταται ἐπὶ τέλους ἀνάγκη τὸ κῦρος τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, οἵτινες καλοῦνται νὰ ἀναλάβουν τὴν τιμητικὴν εὐθύνην τῶν σοβαρωτάτων τομέων τῆς πολιτικῆς τῆς Χώρας, τὸ κῦρος αὐτὸ νὰ μὴ ρίπτεται εἰς τὴν λάσπην. Διότι δὲν γνωρίζετε, κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ τακτική, ὄχι ἐγώ, ἀλλὰ ποῖος ἄλλος θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβῃ ὑπευθύνως τὴν ἐνάσκησιν τοιούτων καθηκόντων. Ἀλλά, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, δὲν τελειώνει κατὰ τὴν ἰδικήν μας κρίσιν καὶ γνώμην, ἡ ἀνάπτυξις τῆς πολιτικῆς μας εἰς τὸ σημεῖον αὐτό. Ὑπάρχει ἡ διατύπωσις τῶν ἀντιλήψεων τῆς Ἐθναρχίας, Λυποῦμαι, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι παραμένουν ἐν Κύπρῳ μὲ τὴν ἰδιότητα τοῦ Ἐθνικοῦ Συμβούλου, δὲν ἐνόμισαν ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ μορφολογήσουν καὶ νὰ διατυπώσουν εὐθέως πρὸς ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος τὰς αἰτιάσεις καὶ τὰς ἀντιλήψεις των. Εἴχομεν καὶ ἡμεῖς τὴν ἀξίωσιν, ἐὰν ὑπῆρξεν ὄψις τὴν ὁποίαν δὲν εἴδομεν, ἐὰν ὑπῆρξεν ἐν τῇ διαφωνίᾳ τοῦ ἐθνικοῦ θέματος, διαφορετικὴ ἀντίληψις, εὐθέως νὰ ἔλθουν οἱ Ἐθναρχικοὶ Σύμβουλοι καὶ νὰ μᾶς εἴπουν: Κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, διαφωνοῦμεν ἐπὶ ὡρισμένων σημείων. Καὶ ἐγώ, μετὰ πολλῆς προθυμίας, θὰ ἤμην ἕτοιμος νὰ συζητήσω μαζί τους, μέχρι τοῦ ὁρίου ἐκείνου, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ σκεφθῶ τὴν Κυβερνητικήν μου εὐθύνην καὶ τὰς μείζονας μεταπτώσεις. Ἀντ’ αὐτοῦ καὶ μάλιστα, κύριοι βουλευταί, κατὰ τρόπον λίαν παράδοξον διότι κατὰ τὴν 5ην ἀκόμη Μαρτίου ὑπῆρξαν ἐκδηλώσεις ἐν Κύπρῳ τοῦ ἐνθουσιασμοῦ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ἐκ τῆς ἱκανοποιήσεως διὰ τὰς ὅσας ἐγὼ τότε εἶχον κάμει δηλώσεις, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, μετὰ τὴν ἐνώπιον τῆς Τουρκικῆς Συνελεύσεως ἀγόρευσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Τουρκίας, γεννᾶται λέγω, εὐλόγως εἰς ἐμὲ καὶ εἰς τὴν συνείδησίν μου καὶ ὑποθέτω, παντὸς καλῆς πίστεως ἀνθρώπου, τὸ ἐρώτημα: Τί ἆραγε ἔχει συμβῆ εἰς τὸ διάστημα τοῦ τελευταίου 1½ μηνός, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ πρῶτον αὐτὴ ἡ μεταβολὴ καί, δεύτερον, νὰ μὴ ἀκολουθηθῇ ὁ δρόμος τῆς ἐνημερώσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀλλὰ διὰ τοῦ δρόμου τῆς δημοσίας ἀρθρογραφίας νὰ ζητηθῇ ἡ παραίτησις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ νὰ ἐπέλθῃ καὶ σύμπτωσις τῆς ἀρθρογραφίας αὐτῆς τοῦ περιεχομένου της, μὲ τὰς ἀντιλήψεις τοῦ κλιμακίου τῆς Ἐθναρχίας ἐν Κύπρῳ; Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὑπογραμμισθῇ τὸ ἄηθες τοῦ τρόπου τῆς ὑποβολῆς τοῦ αἰτήματος καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπογραμμισθῇ τοῦτο ἀπὸ τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτικοῦ κόσμου, διότι κάποιαν ἡμέραν καὶ ὑμεῖς, οἱ κύριοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶναι ἐνδεχόμενον τῇ θελήσει τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ ἐπωμισθῆτε Κυβερνητικὰς εὐθύνας καί, τότε, θὰ πρέπει νὰ ξεύρετε, ὅτι ἂν τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, δὲν ἐκκαθαρισθῇ εἶναι μέγα πρόβλημα κατὰ τίνα τρόπον θὰ δύνασθε νὰ ἐνασκήσετε τὴν πολιτικήν σας. Τὸ πρόβλημα εἶναι θέμα ἀρχῆς, κύριοι βουλευταί, καὶ εἶναι θέμα ἀρχῆς, ὄχι μόνον, ὡς ἠθέλησεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ διαστείλῃ, μεταξὺ νομικῆς ἀρχῆς καὶ πολιτικῆς σκοπιμότητος, εἶναι θέμα ἀρχῆς καὶ ἂν ἀκόμη δεχθῶ τὴν σύνθετον αὐτὴν ἐμφάνισιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ εἰς τὰ δύο αὐτὰς ἀπόψεις πρέπει νὰ ἐκκαθαρισθῇ. Καὶ ἡ μὲν νομικὴ καὶ συνταγματικὴ ἄποψις εἶναι ὅτι εἰς τὸν τόπον μας αὐτόν, Κυβερνήσεις δημιουργεῖ ἡ Βουλὴ καὶ αἱ Κυβερνήσεις εὐθύνονται μόνον ἔναντι τῆς Βουλῆς καὶ διὰ τῆς Βουλῆς ἐνώπιον τοῦ κυριάρχου Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλοίμονον, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἐὰν ὁδηγηθῶμεν εἰς τὴν ἀποδοχὴν τῆς ἀρχῆς ὅτι εἶναι δυνατόν, εἴτε κατὰ τὸν καθορισμὸν τῆς πολιτικῆς, εἴτε κατὰ τὸν καθορισμὸν τῶν φορέων τῆς πολιτικῆς θὰ ἔχουν ἀποφασιστικὴν γνώμην παράγοντες ἔξω τῆς αἰθούσης ταύτης. Σήμερον, ἐζητήθη καὶ ἡ χάραξις πολιτικῆς διότι μᾶς εἶπον: Πέραν τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας, διατὶ δὲν διακόπτετε τὰς σχέσεις σας μετὰ τῆς Μ. Βρεταννίας; Ἀλλά, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, ὅπως καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, καὶ ἐγώ, ἐτονίσαμεν ἀπὸ τοῦ ἐθνικοῦ τούτου βήματος, ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς χώρας εἶναι συνάρτησις πολλῶν συντελεστῶν καὶ πολλῶν παραγόντων καὶ δὲν γνωρίζω ποῦ θὰ εὑρίσκοντο ὕψιστα συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν τὴν διαμαρτυρίαν, τὴν ὁποίαν ἐνσαρκώνει ἡ ἀνάκλησις τοῦ Πρεσβευτοῦ, τὴν εἴχομεν συνδυάσει καὶ μὲ τὴν περαιτέρω διακοπὴν τῶν διπλωματικῶν σχέσεων μετὰ τῆς Μ. Βρεταννίας. Πρόσκλησις εἰς ἀόριστον ἄδειαν. Ἀνέπτυξα διὰ μακρῶν ποία εἶναι ἡ ἔννοια τῆς προσκλήσεως αὐτῆς τοῦ Πρεσβευτοῦ. Ἀλλὰ καὶ περαιτέρω, πέραν τοῦ ὅλου θέματος, τουτέστιν ὅτι οὐδεὶς πέραν τῆς Βουλῆς εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὁρίζῃ τοὺς φορεῖς καὶ νὰ τοὺς ἐγκρίνῃ, πέραν ἀκόμη καὶ τῆς συνταγματικῆς ἀπόψεως ὅτι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, χαράσσεται ἡ πολιτική, ἥτις αὐτὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὴν ἐγκρίνῃ, ὑπάρχει, κ. βουλευταί, καὶ τὸ πολιτικὸν θέμα. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι χώρα ἡ ὁποία ἔχει συμφέροντα ὅπως ὅλαι αἱ χῶραι, συμφέροντα πολλαπλᾶ εἰς τοὺς τομεῖς τῶν ἐξωτερικῶν της σχέσεων. Ἂν αὔριον καθορίζετο καὶ ἀπεδεικνύετο ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, δὲν λογοδοτεῖ μόνον εἰς τὴν Βουλήν, δὲν ἀντλεῖ μόνον τὸ κῦρος της ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἀλλὰ εἶναι ἀνάγκη διὰ τὴν χάραξιν ὡρισμένης πολιτικῆς καὶ διὰ τὴν ἀνάληψιν ὡρισμένων ὑποχρεώσεων, νὰ ζητήσῃ καὶ νὰ ἀκούσῃ ἵνα μὴ εἴπω νὰ ὑπακούσῃ εἰς τὴν γνώμην ἀνευθύνων παραγόντων, ἡ ἐξωτερικὴ προβολὴ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ὑφίσταται πλέον. Ἐγὼ ἂν παρῃτήθην τοῦ ἀξιώματός μου, παρῃτήθην διότι ἤθελα νὰ ἔχω τὴν ἐλευθερίαν νὰ ὁμιλήσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀλλὰ παρῃτήθην ἀκόμη, διότι νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ προσφέρω μίαν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ σύνολον τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, διότι ἐπιδιώκων αὐτὴν τὴν ὥραν τὴν ἐκκαθάρισιν αὐτῆς τῆς βασικῆς πολιτικῆς ἀρχῆς, τουτέστιν τῆς εὐθύνης τῶν ἑκάστοτε φορέων τῆς πολιτικῆς μόνον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν προσέφερα μόνον εἰς ἐμαυτὸν ὅ,τι νομίζω ὅτι εἶχα καθῆκον νὰ πράξω ἀλλὰ προσφέρω καὶ εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς χώρας τὴν ἀπαραίτητον ἐκείνην στιγμὴν διὰ νὰ ἐκκαθαρισθῇ, κ. βουλευταί, ἂν ἐπὶ τέλους, ἐδῶ θὰ πρέπει νὰ καθορίζεται ἡ πολιτικὴ ἀπὸ ἡμᾶς ἢ ἀπὸ παράγοντας ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου εὑρισκομένους. Γνωρίζω, κ. βουλευταί, ὅτι ἡ μοῖρα, τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν εἶναι μοῖρα, ὅταν ζοῦν γεμάτοι ἀπὸ πικρίες, ἀπὸ ἀγωνίες, ἀπὸ συκοφαντικὰς δυσφημίσεις, εἶναι τὸ εὐκολώτερον ὅπλον, κ. συνάδελφοι, διὰ νὰ θίξῃ κανεὶς τὸν ἀντίπαλόν του. Τὸ δυσχερὲς εἶναι, τὸ δυσχερὲς ὅπλον τῆς πολιτικῆς ἁμίλλης καὶ τῆς προσπαθείας, ὅπως αἱ ἴδιαι πολιτικαὶ πεποιθήσεις ἐπικρατοῦν. Καὶ δὲν ἀναμένω, καθ’ ὃ διάστημα ὑπάρχουν ἀκόμη ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ νὰ μοὶ ἀναγνωρισθοῦν αἱ ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας προσέφερον εἰς τὴν πατρίδα μου καὶ εἰς τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὑπουργίας μου. Ἀλλ’ ἂν ἐκ τῆς πείρας μου τῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία εἶναι εἰκοσαετὴς παρουσία ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, ἔχω μάθει μετὰ στωϊκότητος νὰ ἀντιμετωπίζω τὰς τρικυμίας καὶ τὰς συκοφαντίας μὴ ἀμφιβάλλετε, κ. βουλευταί, ὅτι κατέρχομαι ἀπὸ τὸ βῆμα ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι εἰς τὴν συνείδησιν ὑμῶν καὶ κάποτε εἰς τὸν ἀδέκαστον ἱστορικόν, θὰ δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ τονίσῃ, ὅτι ὑπῆρξα ἄξιος τῆς Πατρίδος. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Φιλελευθέρας Δημ. Ἑνώσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§77Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε θὰ ἐπρότεινα δεκάλεπτον διακοπήν. (Θόρυβος ἐκ τῆς δεξιᾶς. Φωναί: Νὰ συνεχίσωμεν).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ συνεχίσωμεν. Δὲν βλέπω νὰ ὑπάρχῃ λόγος διακοπῆς.

§79Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ ἐξέλιξις τῶν τελευταίων γεγονότων, μὲ ἀναγκάζει διὰ τρίτην φορὰν νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα, διὰ νὰ ὁμιλήσω διὰ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Ἀλλὰ τὴν φορὰν ταύτην εὑρισκόμεθα ἐνώπιον σκληρᾶς πραγματικότητος καὶ ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν ἰδίαν της εὐθύνην, ἄν αἰσθάνεται τὰς δυνάμεις της ἱκανάς, ὀφείλει νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ὑπόθεσιν μὲ θάρρος καὶ ἀποφασιστικότητα. Δὲν πρόκειται, κύριοι βουλευταί, νὰ εἰσέλθω αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὴν ἐξιστόρησιν τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἄλλωστε ἐλέχθησαν μὲ τόσην σαφήνειαν ἀπὸ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων. Εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος νὰ κάμω ὡρισμένας παρατηρήσεις καὶ ἄν μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις καὶ συστάσεις, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἡ Κυβέρνησις, ἄν ἀναμένῃ τὴν ἐξ ὕψους βοήθειαν, εἶναι ἐκτὸς τῆς πραγματικότητος. Εἶναι πρᾶγμα ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις, δὲν εἶναι ποσῶς διατεθειμένη νὰ μεσολαβήσῃ κατόπιν τῆς ἐξελίξεως, ἡ ὁποία ἐσημειώθη. Ἄλλωστε ὑπάρχει ρητὴ ἀνακοίνωσις τοῦ Λευκοῦ Οἴκου, ὅτι ἡ Ἀμερικὴ δὲν προτίθεται νὰ μεσολαβήσῃ εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου, παρὰ μόνον ἄν τῆς ζητηθῇ τοῦτο, ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Νομίζω, ἰδίᾳ μάλιστα, κατόπιν τῶν χθὲς σημειωθέντων γεγονότων εἰς τὴν Κύπρον, τὰ ὁποῖα ἐμὲ τοὐλάχιστον, μὲ ἐμβάλλουν εἰς μεγάλην ἀνησυχίαν, διότι, ἂν πρόκειται ὁ ἀγὼν νὰ μεταβληθῇ εἰς ἕνα Ἑλληνοτουρκικὸν ἀνταγωνισμὸν ἐπὶ τῆς νήσου, πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι ἡ διεθνής μας θέσις θὰ ἐπιδεινωθῇ ἔτι μᾶλλον, καὶ διὰ τοῦτο, φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν σήμερον πλέον, νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἡ ἀπόρριψις τῆς προσφυγῆς θὰ ἐζημίωνε τὴν προσφυγήν μας εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη δὲν εὐσταθεῖ. Καὶ λέγω ὅτι δὲν εὐσταθεῖ, διότι φοβοῦμαι μετὰ τὴν τροπὴν ποὺ ἔλαβεν ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου, ἐὰν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Διότι δὲν πρόκειται πλέον περὶ αὐτοδιαθέσεως ὑφ’ ἧς αὕτη ἐγκατελείφθη καὶ ἐγένετο πλέον συζήτησις περὶ αὐτοκυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἐσωτερικὴν ὑπόθεσιν τῆς Ἀγγλίας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς ἀντιπολιτεύσεως). Ἡ Κυβέρνησις διέπραξεν ἓν κολοσσιαῖον σφάλμα, διὰ τῆς ἀναθέσεως τῆς διεξαγωγῆς τῶν διαπραγματεύσεων εἰς τὸν Μακάριον, τὸν ὁποῖον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἔθεσεν εἰς μειονεκτικὴν θέσιν καὶ δὲν διστάζω νὰ εἴπω ὅτι κατ’ οὐσίαν ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὁ ἠθικὸς αὐτουργὸς τῆς ἐξορίας του. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Καὶ τὸ δικαιολογῶ, κύριοι, διότι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος ἔδωσε τὴν ἐντύπωσιν τῆς ἀδιαλλαξίας εἰς τὰς προτάσεις τῶν Ἄγγλων τὰς ὁποίας εἶχεν ἀποδεχθῆ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσία. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος ἐπεκαλέσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι δὲν δικαιοῦνται «ἀνεύθυνοι παράγοντες» νὰ ἐπέμβουν εἰς τὰ ἐσωτερικά, εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι. Ἀλλὰ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ, διότι ὁ Μακάριος εἶχεν ἀναλάβει τὴν διεξαγωγὴν τῶν διαπραγματεύσεων κατ’ ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἦτο «συμπαραστάτης». Ἐὰν ὁ Μακάριος ἐγκατελείφθη, εἴτε ἡ συμπαράστασις δὲν ἦτο ἐπαρκής, κατὰ ποίαν λογικὴν δὲν θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ εἰδοποιήσῃ τὴν Κυβέρνησιν διὰ μίαν ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία πρωτίστως καὶ ἀμέσως τὴν ἐνδιαφέρει; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Κύριοι βουλευταί, δὲν ἤθελον τὴν στιγμὴν αὐτὴν νὰ θέσω ὡρισμένα ἐρωτήματα τὰ ὁποῖα κατὰ κύριον λόγον ἀπευθύνονται πρὸς τόν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω, ἐὰν γνωρίζῃ ἢ ἐὰν εἶναι εἰς θέσιν, εἰς τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν θὰ μᾶς δώσῃ νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι ἡ ἐπιστολή, ἡ ὁποία ἀπέστειλεν ὁ Ἐθναρχεύων σήμερον Ἄνθιμος Κιτίου, ἐτύγχανε τῆς συγκαταθέσεως ἢ τοὐλάχιστον εἶχε σύμφωνον καὶ τὸν Μακάριον. Ἕνα δεύτερον ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ θέσω, εἶναι τὸ ἑξῆς. Ἀφ’ ἧς ἡ Ἐθναρχία ὁμοφώνως διετύπωσε τὰς ἀντιρρήσεις της διὰ τὴν παραμονὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν —πρόκειται περὶ μιᾶς βαρείας κατηγορίας— θὰ ἠθέλαμεν νὰ γνωρίζωμεν ποῖαι εἶναι αἱ κατηγορίαι, αἱ ὁποῖαι διατυποῦνται ἀπὸ τὴν Ἐθναρχίαν, ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Διότι ἡ Ἐθναρχία ἀπαλλάσσει καὶ ἀνανεώνει τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι θὰ ἀπαγκιστρωθῇ ἀπὸ τὴν κακὴν ἐπιρροὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἕν τρίτον ἐρώτημα, εἶναι: Ὑπῆρξαν πράξεις ἢ σφάλματα, τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Τέλος, ἐπιθυμῶ νὰ θέσω καὶ ἓν τέταρτον ἐρώτημα. Ὁ ἀγὼν τῶν Κυπρίων θέλομεν νὰ πιστεύωμεν, ὅτι θὰ στεφθῇ ὑπὸ ἐπιτυχίας. Ἐὰν ὅμως, ὁ ἀγὼν αὐτὸς πάθῃ τὸ παραμικρὸν εἰς χεῖρας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἀντιλαμβάνεσθε, σήμερον πλέον, πόσον βαρεῖα εἶναι ἡ εὐθύνη σας ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται διὰ μιᾶς νέας ψηφοφορίας, ὅπως τοὐλάχιστον ἐπληροφορήθημεν ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας, νὰ λάβῃ μίαν ἀναβάπτισιν τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ διὰ νὰ μὴ προσκρούσω ὑπερμέτρως εἰς τὴν εὐθιξίαν τῶν Κυβερνητικῶν βουλευτῶν, θὰ εἴπω: μιᾶς ἀμφιβόλου πλειοψηφίας. (Θόρυβος ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πλευρᾶς). Τὸ εἶπον καὶ κατὰ τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω. Ἀλλά, σήμερον, κ. βουλευταί, δὲν πρόκειται περὶ ἀθροίσεως ἀριθμῶν. Εἰς ὃ σημεῖον περιῆλθον τὰ πράγματα, πρόκειται περὶ τῆς εὐθύνης, τῆς μεγάλης εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὸν διεξαγόμενον ἀγῶνα εἰς τὴν Κύπρον, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τῶν ἡμερῶν της φαίνεται, ὅτι ἐγκατελείφθη πλέον εἰς τὸν πατριωτισμὸν καὶ τὴν αὐτοθυσίαν τῶν Κυπρίων.

§80Ε. ΣΚΟΡΔΙΛΗΣ. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας, τί ἔγινε, κ. Πρόεδρε;

§81Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ποῦ ἤσουν τότε νὰ μᾶς πῇς. (Θόρυβος).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, παρακαλῶ ὄχι διακοπάς. Αἱ διακοπαὶ ὁδηγοῦν εἰς ἀντεγκλήσεις καὶ δὲν προχωρεῖ ἡ συζήτησις.

§83Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς διερωτῶμαι ἐὰν ἔχω τὸ δικαίωμα ἔστω καὶ ἀρνητικῶς νὰ λάβω μέρος ἢ μᾶλλον τὸ Κόμμα, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι, νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ ψηφοφορία ἔχω τὴν ἀπόφασιν, μαζὶ μὲ τὸ Κόμμα μου, νὰ μὴ μετάσχω τῆς ψηφοφορίας αὐτῆς. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, αἱ εὐθῦναι τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τεράστιαι. Ἐὰν πρόκειται νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἀρχήν, εἰς αὐτὴν ἐναπόκειται νὰ πράξῃ ὅ,τι τῆς ὑπαγορεύει τὸ ἐθνικόν της καθῆκον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος καὶ τῶν θεωρείων).

§85Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή, εἰς τὰ θεωρεῖα. Εὑρίσκονται ἀστυνομικοὶ μὲ πολιτικὴν περιβολήν... (Θόρυβος).

§86Κ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐκκενωθοῦν τὰ θεωρεῖα.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπρεδήμα, εἶναι ἡ τετάρτη φορὰ ποὺ λαμβάνετε τὸν λόγον χωρὶς τὴν ἄδειάν μου. Σᾶς δηλῶ ὅτι ἂν ἐπαναληφθῇ θὰ ἀνακληθῆτε εἰς τὴν τάξιν. Διαβᾶστε τὸν Κανονισμόν, ἄρθρον 19. Ὅταν ἐπὶ τοῦ βήματος εὑρίσκεται ὁ Πρωθυπουργός, πρέπει, κύριοι, ὅλοι νὰ κάθησθε κάτω. Ἑκατὸ χρόνια εἶναι ἔθιμο αὐτό. Ἐπὶ τέλους πρέπει νὰ ὑπάρξῃ κάποιος σεβασμὸς πρὸς τὰ ἀξιώματα.

§88Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, εὑρίσκομαι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ἀπὸ εἰκοσαετίας καὶ πλέον καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀνήκω εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν μετριοπαθῶν, ἀνήκω δὲ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν μετριοπαθῶν, διότι γνωρίζω ὅτι αἱ πολιτικαὶ ὀξύτητες ὄχι μόνον ἀνέστειλαν τὴν πρόοδον τῆς Χώρας μας, ἀλλὰ κατὰ κανόνα, ὡδήγησαν εἰς ἐθνικὰς καταστροφάς. Γνωρίζω ἐπίσης ὅτι οἱ ἔντονοι πολιτικοὶ ἀνταγωνισμοὶ τὰ πάθη, τὰ προσωπικὰ ἐδημιούργησαν εἰς τὴν Χώραν αὐτὴν ἓν νοσηρὸν κλῖμα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου κινδυνεύει νὰ καταποντισθῇ τὸ ἐλεύθερόν μας πολίτευμα. Ἀπὸ τὰς ἀντιλήψεις αὐτὰς κατεχόμενος, ἀπέφυγα συστηματικῶς νὰ συμβάλω εἰς τὴν δημιουργίαν πολιτικῆς ὀξύτητος. Διεκήρυξα εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει εἰλικρινῆ τὴν πρόθεσιν νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν δημιουργίαν ὁμαλοῦ καὶ ἠρέμου πολιτικοῦ βίου. Λυποῦμαι ὅμως διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμω τὴν διαπίστωσιν ὅτι ἡ πρόθεσις αὔτη τῆς Κυβερνήσεως δὲν εὗρε ἀνταπόκρισιν ἀπὸ τὴν πλευρὰν τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ ἀντιπολίτευσις, κατεχομένη εἰσέτι ἀπὸ τὴν προεκλογικὴν ψυχολογίαν, καταβάλλει προσπάθειαν νὰ δημιουργήσῃ πολιτικὴν ὀξύτητα διὰ νὰ παρεμποδίσῃ τὸ ἔργον ῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ προκαλέσῃ τὴν φθορὰν της. Καὶ τὸ χειρότερον εἶναι ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ἐξέλεξε διὰ τὸν σκοπὸν αὐτόν, τοὐτέστιν τῆς παρεμποδίσεως τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως, τῆς φθορᾶς τῆς Κυβερνήσεως, τὸ πλέον εὐπαθὲς ἐθνικὸν θέμα, τὸ θέμα τῆς Κύπρου. Ἐπειδὴ μὲ ὅσα ἐλέχθησαν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πλευρῶν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τῆς Κυπριακῆς ὄχι μόνον δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ ἀποκτήσῃ ὁ λαὸς μίαν σαφῆ ἀντίληψιν τῶν ἐξελίξεων, τὰς ὁποίας ἐσημείωσε τὸ θέμα αὐτό, ἀλλὰ ἔχει τὸν φόβον ὅτι ἐπετύχαμε νὰ ἐπιτείνωμεν τὴν σύγχυσιν, ἥτις θὰ ἐπεθύμουν διὰ βραχέων νὰ κάμω μίαν ἐξιστόρησιν τῶν διαφόρων φάσεων, ἀπὸ τὰς ὁποίας διῆλθε τὸ θέμα τῆς Κύπρου καὶ νὰ προσδιορίσω κατὰ τρόπον σαφῆ τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησίς μου. Εἶμαι βέβαιος ὅτι μὲ τὴν ἐξιστόρησιν αὐτὴν θὰ πείσω τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὄχι μόνον δὲν ἠκουλούθησε πολιτικὴν μειοδοσίας, ἀλλ’ ἠκουλούθησε πολιτικὴν πλειοδοσίας ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς Κύπρου (χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς συμπολιτεύσεως). Κατὰ τὴν τριμερῆ διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου εἶχε διατυπωθῆ ἡ ἀγγλικὴ πρότασις κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ἀναγνωρίζῃ τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ εἴπω πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος ὅτι εἰς τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, δὲν περιλαμβάνεται ἡ κατ’ ἀρχὴν ἀναγνώρισις τῆς αὐτοδιαθέσεως. Παρείχετο αὐτοκυβέρνησις νόθος, προβλεπομένης τριμελοῦς ἐπιτροπῆς συγκειμένης ἐξ ἑνὸς Ἄγγλου, ἑνὸς Τούρκου καὶ ἑνὸς Ἕλληνος. Μετὰ τὴν τριμερῆ διάσκεψιν, τὰ ἀποτελέσματα τῆς ὁποίας εἶναι γνωστά, δεύτερον στάδιον τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως ὑπῆρξεν ἡ προσφυγὴ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ προσφυγὴ τῆς Ἑλλάδος ἀπερρίφθη μὲ τὴν σύστασιν τοῦ Ὀργανισμοῦ ὅπως ἐπιδιωχθῇ ἡ διευθέτησις τοῦ ζητήματος δι’ ἀπ’ εὐθείας διαπραγματεύσεως μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων. Τὴν 4ην Ὀκτωβρίου, δύο δηλαδὴ ἡμέρας πρὶν ἀναλάβῃ ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις τὴν ἐξουσίαν, ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος ἐξ ἰδίας του πρωτοβουλίας ἀπευθύνει πρότασιν πρὸς τὸν διοικητὴν τῆς νήσου, ἡ ὁποία προέβλεπε τὴν κατ’ ἀρχὴν ἀναγνώρισιν τῆς αὐτοδιαθέσεως, προέβλεπεν αὐτοκυβέρνησιν, στηριζομένην εἰς δημοκρατικὸν σύνταγμα, ἀλλὰ δὲν προέβλεπε περὶ προθεσμίας διὰ τὴν ἐφαρμογὴν ἤ τὴν συζήτησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἡ πρότασις αὐτὴ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου ἀπερρίφθη ἀπὸ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν. Μετά τινας ἡμέρας ὁ διοικητὴς τῆς νήσου ὑποβάλλει νέαν πρότασιν πρὸς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον, ἡ ὁποία δὲν ἦτο παρὰ ἡ πρότασις ἡ ὑποβληθεῖσα ἀπὸ μέρους τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν τριμερῆ διάσκεψιν. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος ἀπέρριψεν, ὡς ἦτο φυσικόν, τὴν πρότασιν ταύτην. Μὲ τὴν ἀπόρριψιν ἀμφοτέρων τῶν προτάσεων ἐδημιουργήθη καὶ πάλιν ἀδιέξοδον καὶ παρίστατο ἡ ἀνάγκη νὰ εὑρεθῇ τρόπος καὶ βάσις προωθήσεως τῶν διαπραγματεύσεων. Διότι, κύριοι συνάδελφοι, τὸ Κυπριακὸν θέμα διὰ νὰ ἐπιλυθῇ ἔχει ἀνάγκην μεθόδων, αἱ ὁποῖαι νὰ προσδιορίζωνται κατὰ τρόπον σαφῆ καὶ ὡρισμένον. Ἢ θὰ τὸ λύσετε μὲ ἀπ’ εὐθείας διαπραγματεύσεις μὲ τὴν μεγάλην Βρεταννίαν ἢ θὰ τὸ λύσετε προσφεύγοντες εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἢ θὰ τὸ λύσετε — λύσις βεβαίως ἡ ὁποία ἀπὸ κανένα δὲν συζητεῖται — διὰ πολέμου. Ἐφ’ ὅσον ἡ ἀρχική μας προσφυγὴ ἀπερρίφθη ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη μὲ κατηγορηματικὴν τὴν σύστασιν νὰ ἐπιδιωχθῇ δι’ ἀπ’ εὐθείας διαπραγματεύσεων ἡ διευθέτησις τοῦ ζητήματος, εὑρισκόμεθα εἰς τὸ στάδιον ἐπεβάλλετο ἡ διὰ παντὸς τρόπου προώθησις τῶν διαπραγματεύσεων, ἀλλὰ μὲ σκοπὸν ἀντικειμενικὸν τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἐπιδιώξεων τῶν Κυπρίων. Ἦτο συνεπῶς χρήσιμον νὰ εὑρεθῇ τρόπος ἐπαναλήψεως τῶν διαπραγματεύσεων, ὥστε ἐὰν παρίστατο ἀνάγκη, ὅπως καὶ παρέστη ἀνάγκη, νὰ προσφύγωμεν καὶ πάλιν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, νὰ ἔχῃ ἐξαντληθῆ τὸ στάδιον τῶν διαπραγματεύσεων. Τότε αἱ διαπραγματεύσεις ἐπεβάλλοντο διὰ δύο λόγους. Πρῶτον, διότι ὑπῆρχεν ἐλπὶς διὰ τῶν διαπραγματεύσεων νὰ ἐπιτύχωμεν λύσιν καὶ δεύτερον, διότι, ἐὰν δὲν ἐπιτυγχάνωμεν λύσιν, θὰ ἦτο δυνατόν, προσφεύγοντες εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς συνεμορφώθη μὲ τὴν σύστασίν σας νὰ διεξαγάγῃ διαπραγματεύσεις, ἀλλὰ αἱ διαπραγματεύσεις αὐταὶ ἀπέβησαν ἄκαρποι. Τούτου δοθέντος, ἦτο καθῆκον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναζητήσῃ τρόπον ἐπαναλήψεως τῶν διαπραγματεύσεων. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἦτο σύμφωνος καὶ ἡ Ἐθναρχία τῆς Κύπρου. Ὅταν λοιπὸν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μετέβη εἰς Παρισίους καὶ συνήντησε τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μ. Βρεταννίας, ἐζήτησεν, ὅπως μὲ ἀγγλικὴν πρωτοβουλίαν διατυπωθῇ πρότασις, ἡ ὁποία νὰ ἀποτελῇ βάσιν νέων διαπραγματεύσεων. Εἶχε συμφωνηθῆ δέ, ὅτι ἡ διατύπωσις θὰ ἔπρεπε νὰ τεθῇ ὑπ’ ὄψιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τρόπον ὥστε μετὰ σύμφωνον γνώμην της, νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸν Μακάριον. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν συνεφώνησεν, ὅπως ἰσχυρίζεται ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐπὶ τοῦ περιεχομένου τῆς προτάσεως. Συνεφώνησεν ἐπὶ τῆς ἀνάγκης ὅπως ἐξευρεθῇ διατύπωσις ἀποτρέπουσα τὴν ἐπανάληψιν τῶν διαπραγματεύσεων, διότι ἐὰν ἡ διατύπωσις ἦτο παρομοία ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ Διοικητὴς τῆς νήσου Χάρτιγκ καὶ τὴν ὁποίαν ἀπέρριψεν ὁ Μακάριος, θὰ ἦτο ἀδύνατος ἐπὶ τῆς βάσεως αὐτῆς νὰ ἀρχίσῃ νέα διαπραγμάτευσις. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐζήτησε λοιπὸν μὲ τὴν Ἀγγλικὴν πρωτοβουλίαν νὰ διατυπωθῇ πρότασις, ἐπιτρέπουσα εἰς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον τὴν ἐπανάληψιν τῶν διαπραγματεύσεων καὶ συνεφωνήθη ἡ πρότασις αὐτή, πρὶν ἢ ὑποβληθῇ εἰς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον, θὰ ἐτίθετο ὑπ’ ὄψιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Σᾶς ἀνέφερεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐκοινοποίησε τὴν πρότασίν της ταὐτοχρόνως εἰς τὴν Λευκωσίαν καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος ἀπέρριψεν, ὅπως ἦτο φυσικόν, τὴν πρότασιν, μολονότι καὶ ὁ ἴδιος ἐδέχετο, ὅτι διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς ἐσημειοῦτο πρόοδος εἰς τὸ θέμα, πρόοδος συνισταμένη εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ἀνεγνωρίζετο διὰ πρώτην φορὰν ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἀλλὰ ὑπὸ ὅρους καὶ προϋποθέσεις ποὺ καθίστων ἀμφίβολον, προβληματικὴν τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς. Παρείχετο εὐρὺ μέτρον αὐτοκυβερνήσεως, χωρὶς ὅμως νὰ προσδιορίζεται τίνι τρόπῳ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διατυπωθῇ τὸ Σύνταγμα, ὥστε ὁ Κυπριακὸς Λαὸς νὰ ἔχῃ τὴν βεβαιότητα, ὅτι τὸ Σύνταγμα αὐτὸ θὰ ἐθεμελιοῦτο κατὰ τρόπον δημοκρατικὸν καὶ ὑπέσχετο, ὅτι εἰς ἣν περίπτωσιν εὐδοκιμοῦσεν ἡ αὐτοκυβέρνησις, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συζητηθῇ κατ’ αὐτὰ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι μολονότι διὰ τῆς ὑποβληθείσης τὴν 21ην Νοεμβρίου Ἀγγλικῆς προτάσεως, ἐσημειοῦτο ἀξιόλογος πρόοδος εἰς τὸ θέμα, διότι ἡ δατύπωσις τῆς προτάσεως ἐγένετο κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ εἰς τὸν Μακάριον τῆς ἀποδοχῆς της, ἀπερρίφθη καὶ ἀπὸ τὸν Μακάριον καὶ ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, εἰς ἐπανειλημμένα διαβήματα τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀναλάβωμεν καὶ συστήσωμεν εἰς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον, ὄχι νὰ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν, ἀλλὰ νὰ τὴν συζητήσῃ, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπήντησεν ἀρνουμένη, δηλοῦσα κατηγορηματικῶς, ὅτι καὶ ἡ ἰδία εὑρίσκει τὸ περιεχόμενον τῆς προτάσεως αὑτῆς ἀπαράδεκτον. (Χειροκροτήματα). Ἡ ἀπάντησις αὐτὴ ἀπὸ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐδόθη τὴν 28ην Νοεμβρίου, τὴν 2αν Δεκεμβρίου καὶ τὴν 5ην Δεκεμβρίου, διὰ τοῦ γνωστοῦ ὑπομνήματος, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλαμεν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπειδὴ κατεβλήθη προσπάθεια νὰ δημιουργηθῇ σύγχυσις γύρω ἀπὸ τὸ σημεῖον αὐτό, σύγχυσις ἀποβλέπουσα εἰς τὴν δημιουργίαν τῆς ἐντυπώσεως, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ συγκεκριμένως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν συνέπραξεν εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς προτάσεως αὐτῆς, θὰ ἤθελον νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ὄχι μόνον τὰ κείμενα, ἀλλὰ καὶ ἡ λογικὴ ἀποδεικνύει, ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀνακριβῆ. Ὑπάρχουν τρία κείμενα, διὰ τῶν ὁποίων ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, συντασσομένη μὲ τὴν ἄποψιν τοῦ Μακαρίου ἀπέρριπτε τὴν Ἀγγλικὴν πρότασιν. Καὶ ὅταν διὰ τελευταίαν φορὰν ἐζητεῖτο ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ παρέμβῃ καὶ νὰ συστήσῃ εἰς τὸν Μακάριον νὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν της, ὡς βάσιν συζητήσεως, διετυπώθη τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, ἐπροτείνετο δὲ ὡς ἡ μοναδικὴ βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἀναλάβῃ νὰ κάμῃ σύστασιν πρὸς τὸν Μακάριον. Ἐκτὸς λοιπόν, τῶν ἀντικειμένων αὐτῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὄχι μόνον δὲν συνέπραξεν εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς ἀγγλικῆς προτάσεως, ἀλλὰ τρὶς τὴν ἀπέρριψεν, ἐκτὸς τῶν κειμένων αὐτῶν ἀποδεικνύεται καὶ διὰ τῆς λογικῆς ὅτι ἦτο δυνατὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ εὐθύνην διὰ τὴν διατύπωσιν καὶ τὸ περιεχόμενον ἐκείνης τῆς προτάσεως. Ἐάν, κ. συνάδελφοι, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχον συμπράξει εἰς τὴν διατύπωσιν αὐτῆς τῆς προτάσεως καὶ μετὰ ταῦτα τρὶς ἀπορρίπτουν τὴν πρότασιν αὐτήν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποφεύγωμεν τὸν ἔλεγχον καὶ τὰς κατηγορίας τῆς ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὑπήρξαμεν ἀσυνεπεῖς, ὅτι ὑπήρξαμεν ἀνακόλουθοι; Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἠλέγχθη εἰς τὴν ἀγγλικὴν Βουλὴν διὰ τὴν ἐξέλιξιν καὶ τὸ ναυάγιον τῶν διαπραγματεύσεων. Εἰλικρινῶς πιστεύεται ὅτι ἂν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἶχε τὸν τρόπον νὰ ἀποδείξῃ ὅτι εἰς τὴν διατύπωσιν αὐτῆς τῆς προτάσεως εἶχε συμπράξει ὁ Ἕλλην ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔχετε τὴν γνώμην, ὅτι ἐλεγχομένη ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, ὅτι δὲν θὰ τὸ ἐπεκαλεῖτο; (Χειροκροτήματα). Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιήσετε μίαν συμφωνίαν πολιτικοῦ περιεχομένου, συμφωνίαν διὰ τὴν ὁποίαν ἐλέγχεται καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις καὶ νὰ τὴν ἀπορρίψετε τρὶς ἐγγράφως καὶ νὰ μὴ ἐλέγχεσθε ἀπὸ τὸν ἕτερον τῶν συμβαλλομένων διὰ τὴν πρᾶξιν σας αὐτήν. Κατὰ ποίαν λογικὴν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λάβῃ τὸ θάρρος ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ διατυπώσῃ τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου, διὰ τοῦ ὁποίου διαμαρτύρεται διὰ δύο τινά: Πρῶτον διότι ἐν ἀγνοίᾳ της διετυπώθη ἡ πρότασις καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον καὶ δεύτερον διότι ἔχει περιεχόμενον ἀπαράδεκτον; Κύριοι συνάδελφοι, πρόκειται περὶ ἐγγράφων ἀνταλλασσομένων μεταξὺ Κυβερνήσεων. Ἔχετε τὴν γνώμην ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἔχουσα τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, ὄχι μόνον διὰ τὴν κοινὴν γνώμην τῆς Ἀγγλίας καὶ διὰ τὴν ἀντιπολίτευσιν τὴν ἀγγλικήν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην, δὲν θὰ τὸ ἐχρησιμοποίει, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ προτατεύσῃ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος; Ἰδού, κύριοι συνάδελφοι, ἡ προσπάθεια, ἡ ὁποία κατεβλήθη διὰ νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, εὑρισκόμενος εἰς Παρισίους, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἐζήτησε καὶ ἐπέτυχε πρωτοβουλίαν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐπανάληψιν τῶν διαπραγματεύσεων, συνέπραξε δῆθεν καὶ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ περιεχομένου τῆς προτάσεως αὐτῆς. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι διὰ τῶν ὑποβληθέντων ἐγγράφων καὶ διὰ τῆς λογικῆς ἀποκλείεται ἡ διατύπωσις αὐτῆς τῆς ἐπικρίσεως. Ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς τῆς 21ης Νοεμβρίου διεξήχθησαν ἐκτεταμέναι διαπραγματεύσεις μὲ ἀποτέλεσμα ἡ πρότασις ἡ ἀρχικὴ νὰ ὑποστῇ ἀλλεπαλλήλους —4 ἢ 5, δὲν ἐνθυμοῦμαι— βελτιώσεις, κατὰ τὸ πλεῖστον φραστικὰς βελτιώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν καταστήσουν τελικῶς παραδεκτὴν οὔτε ἀπὸ τὸν Μακάριον, οὔτε ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ὅτε αἱ διαπραγματεύσεις εὑρίσκοντο εἰς τὸ τελευταῖον καὶ πλέον κρίσιμον στάδιον καὶ ἐπρόκειτο νὰ δοθοῦν ἀπὸ Ἀγγλικῆς πλευρᾶς αἱ ζητηθεῖσαι ἀπὸ τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον διευκρινίσεις, διότι ὑπῆρχεν ἐντύπωσις ὅτι ὁ Μακάριος ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς ἐνδεχομένους ἀσυμφόρους ὅρους, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τοῦ ἀπηύθυνε τηλεγράφημα, εἰς τὸ ὁποῖον τοῦ ἔλεγεν ὅτι ἂν αἱ διευκρινήσεις, αἵτινες θὰ δοθοῦν, δὲν θεωρηθοῦν ἱκανοποιητικαί, δύναται, ὁ Ἀρχιεπίσκοπος νὰ ἀπορρίψῃ ἀνεπιφυλάκτως τὰς προτάσεις, ὑπολογίζων εἰς τὴν συμπαράστασιν καὶ τὴν βοήθειαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἐπεθύμουν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν κάτι, τὸ ὁποῖον θὰ διεφώτιζε πλήρως τὸ θέμα, χωρὶς νὰ ὑπάρξῃ κίνδυνος νὰ τὸ βλάψῃ. Τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου, πρὶν ἢ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, ἐτέθη ὑπ’ ὄψει τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου. Καὶ ὅταν τὴν ἐπαύριον, ἐλάβομεν τηλεγράφημα ὅτι υἱοθετεῖ τὸ περιεχόμενον καὶ μᾶς ηὐχαρίστει καὶ μᾶς συνέχαιρε, τότε τὸ ἐπεδώσαμεν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Πῶς εἶναι δυνατόν ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἐχαράξαμεν, ἐν τῷ ὑπομνήματι, νὰ ἐπικρίνεται καθ’ ἣν στιγμὴν, ἐπαναλαμβάνω, εἶχε τὸ ὑπόμνημα τοῦτο, πλήρη τὴν συγκατάθεσιν τοῦ χειριζομένου τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν Μακαρίου; Ὄχι μόνον, λοιπόν, υἱοθέτησε τὸ ὑπόμνημα, ἀλλὰ καὶ ηὐχαρίστησε δι’ αὐτὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ὄχι μόνον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἤσκησε πίεσιν ἐπὶ τοῦ Μακαρίου νὰ προέλθῃ εἰς συμβιβασμὸν μὲ τοὺς Ἄγλους ἀλλὰ ὅταν, κατὰ τὸ τελευταῖον κρίσιμον ἀγωνιῶδες στάδιον, ἀνεμένετο καὶ εἶναι γνωστὸν αὐτὸ ἀπὸ δηλώσεις ἀμφοτέρων τῶν πλευρῶν— ἡ πραγματοποίησις συμφωνίας καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὁ Μακάριος εὑρίσκεται εἰς δύσκολον θέσιν, τοῦ ἀπηύθυνεν, ἐπαναλαμβάνω, τηλεγράφημα, εἰς τὸ ὁποῖον τοῦ ἔλεγεν ὅτι ἂν αἱ ζητηθεῖσαι διευκρινήσεις δὲν θεωρηθοῦν ἀπὸ ὑμᾶς πλήρως ἱκανοποιητικαὶ δύνασθε ἀνεπιφυλάκτως νὰ τὰς ἀπορρίψετε, ὑπολογίζοντες εἰς τὴν συνδρομὴν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, ὑπῆρξαν καὶ ἄλλαι λεπτομέρειαι, ὑπῆρξαν καὶ ἄλλαι ἀποφασιστικαὶ καὶ ἔντονοι ἐνέργειαι πρὸς ἄλλας πλευράς, τὰς ὁποίας οὔτε ἀνάγκην ἔχω οὔτε δύναμαι αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ τὰς ἐπικαλεσθῶ. Ἄν τὰς ἀνέφερον καὶ αὐτὰς θὰ ἦτο εὔκολον νὰ πείσω τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ὑπῆρξεν σταθερά, ὑπῆρξε σώφρων καὶ ὑπῆρξεν ὑπερήφανος (Χειροκροτήματα). Ὅταν, κύριοι συνάδελφοι, ἐναυάγησαν αἱ διαπραγματεύσεις, διαπραγματεύσεις, ἐπαναλαμβάνω, ἀπὸ τὸ στάδιον τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ διέλθῃ ὁπωσδήποτε ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις, ὅταν ἐναυάγισαν αἱ διαπραγματεύσεις καὶ συνελήφθη καὶ ἐξετοπίσθη ὁ Μακάριος, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατέθεσεν ἀμέσως προσφυγὴν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, μετεκάλεσεν εἰς ἔνδειξιν διαμαρτυρίας τὸν Ἕλληνα Πρεσβευτήν, κατήγγειλε τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως εἰς ὅλας τὰς Κυβερνήσεις τοῦ Κόσμου καὶ ἐξήτασε τὴν δυνατότητα προσφυγῆς εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Ἡ Κυβέρνησις ἐπίσης, ἔφερε τὸ θέμα εἰς τό Συμβούλιον τοῦ ΝΑΤΟ. Ἐπίσης πρὸ μηνὸς ἔδωσεν ἐντολὴν νὰ κατατεθῇ ἡ προσφυγὴ εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου, Ἀλλά, διότι παλαιότερον ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἶχε ἐξαιρέσει τὴν Κύπρον ἀπὸ τὴν ἰσχὺν τῶν σχετικῶν συμφωνιῶν, προέκυψε θέμα νομικόν, μὲ τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ νὰ ἀσχολῆται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Λέγω, λοιπόν, ὅτι ἐκτὸς τῶν ὅσων ἐκάμομεν κατὰ τὸ παρελθόν, μετὰ τὴν σύλληψιν τοῦ Μακαρίου, κατεθέσαμεν προσφυγὴν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, μετεκαλέσαμεν εἰς ἔνδειξιν διαμαρτυρίας, τὸν Πρεσβευτήν μας, κατηγγείλαμεν τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως εἰς ὅλον τὸν Κόσμον, ἐφέραμεν τὸ θέμα εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦ ΝΑΤΟ, ὅπου συζητεῖται αὐτὴν τὴν στιγμήν. Γνωρίζετε ὅμως ὅτι αἱ συζητήσεις αἱ γενόμεναι εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦ ΝΑΤΟ δὲν ἀνακοινοῦνται. Ἐδώσαμεν, τέλος, ἐντολὴν καταθέσεως προσφυγῆς εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου. Ὅλα αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, ἐγένοντο, πλὴν τῆς προσφυγῆς εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, διὰ τὸν λόγον ὅτι —ἐπαναλαμβάνω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐδήλωσεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν— κατὰ τὴν κρίσιν τῶν διπλωματικῶν καὶ τεχνικῶν συμβούλων τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο τοῦτο δυνατὸν νὰ βλάψῃ ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ τὴν ὑπόθεσιν. Δὲν γνωρίζω, διατί, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπείθετο ὅτι οἱ σύμβουλοί της εἶχον δίκαιον θὰ εἶχε λόγον, ἀφοῦ ἔλαβε ὅλα τὰ διαδικαστικὰ μέτρα, νὰ ἀποφύγῃ νὰ καταθέσῃ τὴν προσφυγὴν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Ἡμπορεῖ ἐπ’ αὐτοῦ νὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ ἀπόψεων. Ἀλλὰ δὲν δύναται κανεὶς εἰλικρινής νὰ πιστεύσῃ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπέφυγε νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ ἐνδίκου αὐτοῦ μέσου, διότι δέν ἤθελε νὰ βοηθήσῃ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Ἐφόσον ἐχρησιμοποίησε ὅλα τὰ ἄλλα ἔνδικα μέσα, θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ θὰ ἦτο συμφέρον της διὰ νὰ μὴ ἐπικρίνεται τὴν στιγμὴν αὐτήν, νὰ εἶχε καταθέσει καὶ τὴν προσφυγὴν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον συνεζήτησε τὴν περίπτωσιν τῆς προσφυγῆς εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας καὶ ἀνέθεσεν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ τὰς ἐνδεχομένας συνεπείας τῆς προσφυγῆς αὐτῆς. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐζήτησε τὴν γνώμην τοῦ κ. Παλαμᾶ, τοῦ ἀντιπροσώπου μας εἰς τὰς Ἡνωμένα Ἔθνη, ἐζήτησε τὴν γνώμην τοῦ Πρεσβευτοῦ μας εἰς Ἡνωμένας Πολιτείας κ. Μελᾶ, ὅλων τῶν νομικῶν καὶ τεχνικῶν συμβούλων του ἐν τῷ Κεντρικῷ Ὑπουργείῳ καὶ ὅλοι νομίζω, πλὴν ἑνός, ἀπεφάνθησαν ὅτι ἡ προσφυγὴ αὐτὴ ὑπῆρχε περίπτωσις νὰ βλάψῃ ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Ἠμπορεῖ ἐπ’ αὐτοῦ, ἐπαναλαμβάνω, τόσον ἀπὸ νομικῆς ὅσον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως οὐσίας, νὰ ὑπάρξῃ διαφορὰ ἀντιλήψεων. Ἀλλὰ δὲν δύναται κανεὶς νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν καλὴν πίστιν τῆς Κυβερνήσεως ὅταν, πιστεύουσα ὅτι ἐνδεχομένη προσφυγὴ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας θὰ ἔβλαπτε τὴν ὑπόθεσιν, ἀπέφυγε νὰ τὴν ὑποβάλῃ. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὴ ὑπῆρξεν ἐν γενικαῖς γραμμαῖς, ἡ πολιτική μας ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, πολιτική, τὴν ὁποίαν ἐφήρμοσε μὲ ἀναμφισβήτητον εὐσυνειδησίαν ὁ ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ μάλιστα θέματα ὅπως τὸ Κυπριακόν, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ τὰ παρακολουθῇ καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις. Δὲν εἶναι θέμα λεπτομερειακόν, τὸ ὁποῖον νὰ δημιουργῇ εὐθύνας μόνον διὰ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Θὰ ἦτο καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις ἄνανδρος, ἂν ἔλεγεν ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅ,τι ἔπραξε, τὸ ἔπραξεν ἐν ἀγνοίᾳ των. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα). Γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, καὶ τὸ γνωρίζουν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, διότι ἔχουν προσωπικὴν πεῖραν παρομοίων περιπτώσεων, γνωρίζετε ὅτι τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς εἶναι θέματα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπόκεινται ἀπολύτως εἰς τὴν βούλησιν μιᾶς Κυβερνήσεως. Ἐλέγχονται ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν κατὰ ἕνα μόνον ποσοστὸν καὶ κατὰ τὸ ὑπόλοιπον ἐλέγχονται ἀπὸ ἄλλην Κυβέρνησιν, ἀπὸ ἄλλους παράγοντας, καὶ δὲν δύναται σοβαρῶς νὰ κατηγορῆται μία Κυβέρνησις διότι δὲν ἠδυνήθη συντόμως νὰ ἐπιβάλῃ τὰς ἀπόψεις της. Γνωρίζετε ἀπὸ πόσας φάσεις διῆλθε τὸ ὅλον θέμα τῆς Κρήτης, τὸ θέμα τῆς Ἑπτανήσου, ἄλλα διεθνῆ ἐκκρεμῆ θέματα, τὸ θέμα τῆς Τεργέστης, τὸ θέμα τῆς Ἑνώσεως τῆς Δυτικῆς καὶ Ἀνατολικῆς Γερμανίας. Ἐὰν τὰ θέματα αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, ἦσαν θέματα ἐσωτερικά, ἡ ἐπίλυσίς των θὰ ἦτο ζήτημα εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς δὲν ὑπόκεινται εἰς τὴν ἀπόλυτον βούλησιν μιᾶς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Διέρχονται, συνεπῶς, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν διαπραγματεύσεων, ἀπὸ φάσεις πολλὰς καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν φάσεων αὐτῶν εἶναι πολλάκις ἀνάγκη νὰ γίνωνται χειρισμοὶ προσαρμοζόμενοι εἰς τὰς προκαλουμένας ἀντιδράσεις. Διότι ἂν πρόκειται νὰ εἴπητε ὅτι ἂν δὲν γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ ἄποψίς σας ἀρνῆσθε νὰ συζητήσητε, τότε δὲν ὑπάρχει θέμα διαπραγματεύσεως. Τότε τὸ θέμα, λύεται διὰ πολέμου, ἢ ἂν πρόκειται νὰ διαπραγματευθῆτε, εἶναι φυσικὸν εἰς τὸν χειρισμὸν νὰ παραστῇ ἀνάγκη κατὰ τὰς διαφόρους φάσεις τοῦ θέματος νὰ γίνουν νέαι διατυπώσεις. Διατὶ δὲν κατηγορεῖται ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὅταν διὰ πρώτην φορὰν ἐτέθη τὸ Κυπριακὸν ἐδήλωσε κατηγορηματικῶς ὅτι διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην δὲν ὑπάρχει οὔτε διὰ τὸ παρόν, οὔτε διὰ τὸ μέλλον θέμα Κύπρου; Ἔκαμε δὲ ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης, ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν ἀγωνιζομένων Κυπρίων, ἀλλεπαλλήλους ὑποχωρήσεις, χωρὶς αὐτὸ νὰ σημαίνῃ ὅτι ἐπρόδωσε τὸν Ἀγγλικὸν λαόν. Εἶναι μέσα εἰς τὴν φύσιν τῶν διαπραγματεύσεων, κατὰ τὰς διαφόρους φάσεις, τὰς ὁποίας διέρχονται τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, νὰ γίνωνται χειρισμοί, ἀνταποκρινόμενοι καὶ προσαρμοζόμενοι εἰς τὰς ἑκάστοτε προκαλουμένας ἀντιδράσεις. Τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς δὲν εὑρίσκονται ποτὲ εἰς ἀμετακίνητον σημεῖον. Ἡ τύχη των, κατ’ ἀνάγκην, παρακολουθεῖ τὰς διεθνεῖς ἐξελίξεις. Καὶ εἶναι δυνατόν, ἐὰν εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν συνέβη νὰ εὑρίσκεσθε εἰς τὴν φάσιν τῆς ἀδρανείας, εἰς τὴν ἄλλην περίπτωσιν νὰ εὑρίσκεσθε εἰς τὴν πλευρὰν τῆς δράσεως. Τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ὄχι μόνον ἐπηρεάζονται, ἀλλὰ ὑπόκεινται κατ’ ἀνάγκην εἰς διεθνεῖς ἐξελίξεις καὶ ἔχουν ἀνάγκην χειρισμῶν, οἱ ὁποῖοι, ἀνεξαρτήτως τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ἐκδηλοῦνται, θ’ ἀποβλέψουν ἀποφασιστικῶς εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἀπεμακρύνθη ἀπὸ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπεδίωκεν, σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἀπὸ συμφώνου εἶχε προσδιορίσει μὲ τὸν Ἐθνάρχην Μακάριον. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις πιστεύει εἰς τὴν ὀρθότητα τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, διότι ἦτο ἡ μόνη πολιτική, τὴν ὁποίαν ἠδυνάμεθα ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας νὰ ἀκολουθήσωμεν. Ἐπεκρίθη ἡ Κυβέρνησις ποικιλοτρόπως, χωρὶς ὅμως νὰ προσδιορισθοῦν αἱ συγκεκριμέναι παραλείψεις, χωρὶς νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ὑποδειχθῇ ἄλλος τρόπος ἀντιμετωπίσεως. Τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπικρίνουν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἐχειρίσθη τὸ θέμα τὸ Κυπριακόν. Καὶ τὴν ἐπικρίνουν κυρίως διότι ἡ πολιτική της ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ὑπῆρξε δῆθεν ὑποτονική. Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐνεφανίζοντο διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ἐὰν τὰ κόμματα τοῦ Κέντρου δὲν εἶχον λάβει θέσιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐγκαλοῦν τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα). Τὸ 1950 διεξήχθη κατ’ Ἰανουάριον εἰς τὴν Κύπρον τὸ δημοψήφισμα. Οἱ Κύπριοι ἔστειλαν πολυμελῆ πρεσβείαν εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἐπεσκέφθησαν τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ ἐπιδώσουν τοὺς τόμους τοῦ δημοψηφίσματος καὶ νὰ ζητήσουν ἀπὸ τὴν τότε Κυβέρνησιν νὰ υἱοθετήσῃ τὸ αἴτημά των. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1950 ἠρνήθη νὰ παραλάβῃ τοὺς τόμους τοῦ δημοψηφίσματος ἀπὸ τὸν φόβον ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργηθοῦν παρεξηγήσεις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀγλίας. (Φωναί: Αἶσχος, αἶσχος! Χειροκροτήματα). Ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος διεμαρτυρήθη διότι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα ἠρώτησα διατὶ δὲν ἐθίγη τὸ θέμα τὸ Κυπριακὸν κατὰ τὸ παρελθόν, χωρὶς νὰ ἔχω τὴν πρόθεσιν νὰ διατυπώσω ἐπίκρισιν, ἀλλ’ ἁπλῶς διὰ νὰ ἔχω τὴν εὐκαιρίαν νὰ τονίσω τὰς δυσκολίας τὰς ὁποίας παρουσιάζει τὸ θέμα καὶ τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους συνεπάγεται....

§89Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ποία Κυβέρνησις ἦτο τότε;

§90Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Κυβέρνησις Πλαστήρα. Δὲν κάμνω, κύριοι, ἐπίκρισιν διότι κάθε Κυβέρνησις, ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, ἐκτιμῶσα τὸ θέμα καὶ ἀναλογιζομένη τὰς εὐθύνας της, καθορίζει τὴν πολιτικήν της. Εἶπεν, λοιπόν, ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν καὶ μέχρι τὸ 1949 ἡ χώρα μας τελοῦσα ὑπὸ ἀνωμάλους συνθήκας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διανοηθῇ νὰ θέσῃ θέμα Κύπρου. Ἀλλὰ ἡ ἀνώμαλος κατάστασις ἐτερματίσθη τό 1949 καὶ οἱ Κύπριοι ἀπεφάσισαν νὰ διεκδικήσουν τὴν ἐλευθερίαν των τὸ 1950. Μετά, λοιπόν, τὸ δημοψήφισμα, ἔστειλαν πολυμελῆ πρεσβείαν εἰς τὰς Ἀθήνας, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, ἦλθε διὰ νὰ παραδώσῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τοῦ 1950 τοὺς τόμους τοῦ δημοψηφίσματος καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν υἱοθέτησιν τοῦ Κυπριακοῦ αἰτήματος καὶ ἡ Κυβέρνησις ἠρνήθη νὰ παραλάβῃ τοὺς τόμους.

§91Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις τί ἔκαμε τότε; (Φωναί, διαμαρτυρίαι, κωδωνοκρουσίαι).

§92Δ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγὼ παρέλαβον τοὺς τόμους διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως.

§93Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠρνήθη ἡ Κυβέρνησις νὰ τοὺς παραλάβῃ καὶ τοὺς παρέλαβεν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§94Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν γνωρίζω διατὶ ἐφ’ ὅσον κρίνεται ἡ πολιτικὴ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος καὶ ἐφ’ ὅσον οἱ ἐπικριταί μας ἠσχολήθησαν κατὰ τὸ παρελθὸν μὲ τὸ ἴδιον πρόβλημα, δὲν γνωρίζω διατὶ ἐνοχλεῖσθε ὅταν λέγω ποία ὑπῆρξεν ἡ πολιτικὴ τοῦ Κέντρου ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. (Χειροκροτήματα). (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία παρακαλῶ. Μὴ διακόπτετε.

§96Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρ. Κυβερνήσεως). Ὅταν, λοιπόν, ἡ Κυπριακὴ πρεσβεία ἐπεσκέφθη τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ παραδώσῃ τοὺς τόμους τοῦ δημοψηφίσματος, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν νομίζει ὅτι εἶναι εὔθετος ἡ στιγμὴ νὰ ἀνακινηθῇ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα.

§97Σ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Σώφρων πρᾶξις.

§98Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβ.). Καὶ ἠρνήθη νὰ παραλάβῃ τοὺς τόμους, διότι ἐπίστευεν ὅτι αὐτὸ θὰ ἔδιδεν ἀφορμὴν νὰ διαμαρτυρηθῇ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις. Κατόπιν τούτου ἡ Πρεσβεία ἡ Κυπριακὴ εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παραδώσῃ τοὺς τόμους εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς κ. Γόντικαν καὶ εὑρίσκονται ὑποθέτω αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὰ ὑπόγεια τοῦ οἰκοδομήματος τούτου. (Χειροκροτήματα).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὑρίσκονται εἰς τὸ γραφεῖον μου.

§100Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Τότε προεκλήθη ἔντονος ἐξέγερσις καὶ ἀγανάκτησις τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, διότι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἠρνεῖτο καὶ τὴν ἐπίσκεψιν τῆς πρεσβείας νὰ δεχθῇ καὶ νὰ παραλάβῃ τοὺς τόμους τοῦ δημοψηφίσματος. Διετυπώθησαν τόσον ἀπὸ μέρους τῆς Ἐθναρχίας, ὅσον καὶ ἀπὸ μέρους τοῦ τύπου τῆς Κύπρου βαρύτατα παράπονα καὶ κατηγορίαι κατὰ τῆς τότε Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν οἱ Κύπριοι ἐχαρακτήρισαν ὡς Ἀγγλόδουλον, ἄτολμον καὶ δειλήν. Τὸ 1950 ἐπεσκέφθη ἐπίσης τὰς Ἀθήνας ὁ Δήμαρχος Λευκωσίας κ. Δέρβης, ὁ ὁποῖος ἐπεσκέφθη τὸν τότε Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ νῦν ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων μετὰ τοῦ ὁποίου ἦτο συμφοιτητὴς εἰς τὴν Γερμανίαν, ὅπως λέγει ἡ ἔκθεσις τοῦ Προξενείου Λευκωσίας, καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν συναντίληψίν του ὄχι διὰ τὴν προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, ἀλλὰ ἁπλῶς διὰ νὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ αἴτημα τῶν Κυπρίων ἀπὸ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Παπανδρέου ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Δέρβη, τὸν Δήμαρχον τῆς Λευκωσίας, λέγει, κατὰ τὸ ἔγγραφον τοῦ Γενικοῦ Προξενείου Λευκωσίας τῆς 20 Ἰουνίου 1950: «Ἡ Ἑλλὰς ἀναπνέει σήμερον μὲ δύο πνεύμονας, τὸν μὲν Ἀγγλικὸν τὸν δὲ Ἀμερικανικὸν καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ, λόγῳ τοῦ Κυπριακοῦ, νὰ διακινδυνεύσῃ νὰ πάθῃ ἀπὸ ἀσφυξίαν». (Χειροκροτήματα). Λέγω, λοιπόν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1950 ἐκτιμῶσα τὰς περιστάσεις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ ἀναγνωρίζουσα τὰς εὐθύνας της, ἠρνήθη νὰ υἱοθετήσῃ τὸ αἴτημα τῶν Κυπρίων καὶ τοὺς ἐδήλωσεν ὅτι δὲν θεωρεῖ εὔθετον τὴν στιγμὴν καὶ ἠρνήθη, πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεων, νὰ παραλάβῃ τοὺς τόμους τοῦ δημοψηφίσματος.

§101Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Γνωρίζετε, ὅτι ὅταν ἀπηυθύνθησαν εἰς τὸν ἀείμνηστον ἀρχηγὸν τοῦ Συναγερμοῦ οἱ Κύπριοι, τοὺς ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσφύγῃ εἰς τὸν Ο.Η.Ε. ἐπειδὴ τοῦτο εἶναι ἐπικίνδυνον καί, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος ἐπιβάλλει ἐντὸς τῆς Συμμαχικῆς οἰκογενείας νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ διευθέτησις; Καὶ αὐτό, τὸ εἶπεν εἰς τὸ 1952, δύο ἔτη ἔπειτα ἀπὸ τὴν συζήτησιν ποὺ ἀνεφέρατε. (Χειροκροτήματα).

§102Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Παρὰ ταῦτα ὁ ἀείμνηστος Παπάγος, τὸ 1953 ἀνέλαβε, μετὰ 700 ἔτη, τὴν πρωτοβουλίαν νὰ ἐπιλύσῃ τὸ Κυπριακόν. (Χειροκροτήματα).

§103Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διότι εἰς τὸ 1950, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο ὀλίγους μῆνας ἔπειτα ἀπὸ τὸν τερματισμὸν τοῦ συμμοριακοῦ ἀγῶνος καὶ ἀπὸ τὰς συνθήκας ἐκείνας, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἦτο ἐντελῶς ἀπαράσκευον νὰ εἰσέλθῃ εἰς μίαν περιπέτειαν. Ἔπρεπε νὰ παρέλθῃ χρόνος, ὁ ὁποῖος νὰ ἐπιτρέψῃ περισυλλογὴν εἰς τὸ Κράτος πρὸς ἀνάπτυξιν περαιτέρω ἀγώνων. Μόνον μωροὶ Κυβερνῆται, διαρκοῦντος τοῦ συμμοριακοῦ ἀγῶνος καὶ ὀλίγον μετὰ τὴν κατάπαυσίν του, θὰ ἦτο δυνατόν, νὰ ἔλθουν εἰς ἀντίθεσιν μὲ τοὺς συμμάχους των τοὺς ἠγγυωμένους τὴν ὕπαρξιν τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ γίνωνται διακοπαί, διότι δὲν ἠμπορῶ νὰ τὰς ἐλέγξω κατόπιν.

§105Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Τὸ 1951 προσεπάθησεν ἡ Πρεσβεία τῶν Κυπρίων, ὅπως ἐπιτύχῃ καὶ πείσῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ υἱοθετήσῃ τὸ αἴτημά των καὶ νὰ ἀναλάβῃ πρωτοβουλίαν καὶ συγκεκριμένως νὰ καταφύγῃ ἐὰν ἦτο δυνατὸν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1951 ἠρνήθη νὰ δεχθῇ νὰ φέρῃ τὸ θέμα τῆς Κύπρου εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Συνέπεια τούτου ἦτο, ὅτι ὁ Μακάριος ἐγνώρισεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εἶχε τὴν πρόθεσιν νὰ ζητήσῃ ὅπως ἡ Συρία ἀναλάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν καὶ φέρει τὸ θέμα τῆς Κύπρου εἰς τὸ Ο.Η.Ε. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τῆς ὁποίας ἐζήτησε τὴν ἄδειαν νὰ μεταβῇ εἰς Συρίαν καὶ νὰ πείσῃ τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας ἐκείνης νὰ φέρῃ τὸ θέμα εἰς τὸν Ο.Η.Ε. συνέστησεν εἰς τὸν Μακάριον ὅτι: «Νὰ μὴ προβαίνῃ εἰς βεβιασμένας ἐνεργείας καὶ νὰ ζητῇ νὰ παρασύρῃ καὶ τὴν Κυβέρνησιν εἰς ἀστόχους τοιαύτας. Ἐὰν ἐπιμένῃ νὰ νομίζῃ ὅτι μεταβαίνων εἰς Συρίαν θὰ ἐπιτύχῃ ὅπως ἡ τελευταία φέρῃ τὸ ζήτημα τῆς Νήσου, ἐνώπιον τῆς προσεχοῦς συνόδου τοῦ Ο.Η.Ε., δὲν ἔχει παρὰ νὰ πράξῃ τοῦτο. Ἡ Κυβέρνησις, ὅμως εἶναι βεβαία, ὅτι ἡ ἀποστολή του θὰ ἀποτύχῃ καὶ συγχρόνως τὸ κῦρος του θὰ ὑποστῇ μείωσιν καὶ ἔναντι τῶν Κυπρίων καὶ ἔναντι τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης».

§106Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, κύριε Χαβίνη. Δὲν δίδω ἐγὼ τὴν ἄδειαν. Καθῆστε, σᾶς παρακαλῶ.

§108Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Θὰ ἠδυνάμην νὰ μνημονεύσω καὶ ἄλλα περιστατικὰ καὶ ἄλλα ἔγγραφα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα προκύπτει σαφῶς, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις τοῦ 1950 –52, μὴ ἐπιθυμοῦσαι νὰ δημιουργήσουν παρεξηγήσεις μετὰ τῆς Ἀγγλίας, ἀπέφυγον, ἔστω καὶ θεωρητικῶς, νὰ συζητήσουν τὸ αἴτημα τῶν Κυπρίων.

§109Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Τότε, διεξήγετο πόλεμος, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως.

§110Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Δὲν δύνασθε νὰ μὲ διακόπτετε.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Χούτα, θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν. Εἶναι ἡ τρίτη φορά, ποὺ παραβαίνετε τὸν Κανονισμόν. Ἐπὶ τέλους, κύριε Χούτα, δὲν ἠμπορεῖτε σεῖς νὰ παρεμβαίνετε.

§112Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Μεροληπτεῖτε, κύριε Πρόεδρε.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Χούτα, εἶσθε βουλευτὴς ὅπως ὅλοι. Σᾶς παρακαλῶ, νὰ σεβασθῆτε τὸν Κανονισμόν.

§114Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Δὲν θὰ εἶχον λόγους, νὰ ἀναφερθῶ εἰς ὅλα αὐτά, ἐὰν δὲν εἶχον βαθεῖαν τὴν πεποίθησιν καὶ εἰλικρινὲς τὸ παράπονον, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐπικρίνουσα, ὅπως ἐπικρίνει τὴν πολιτικὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, τὴν ἀδικεῖ βαρύτατα, καὶ τὴν ἀδικεῖ ἐν γνώσει της. (Χειροκροτήματα). Ἀπὸ τὰ κόμματα τοῦ Κέντρου, κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ δίμηνον, ἐπιθυμῶ νὰ καταστήσω πραγματικότητα τὸν ἤρεμον πολιτικὸν βίον, δέχομαι εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην προκλήσεις, ὕβρεις καὶ συκοφαντίας καὶ ὅταν ἐγὼ ἐπικαλοῦμαι τὴν ἱστορίαν, δὲν σᾶς ἀναγνωρίζω τὸ δικαίωμα, νὰ διαμαρτύρεσθε. (Χειροκροτήματα). Ἐάν, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶχον τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀσχοληθῆ, κατὰ τὸ παρελθόν, μὲ τὸ Κυπριακὸν θέμα, θὰ ἦτο δυνατόν, ἀγνοοῦντα τὰς δυσχερείας του, ἀγνοοῦντα τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους συνεπάγεται ἕνας οἱοσδήποτε ἄστοχος χειρισμός, θὰ ἦτο δυνατὸν ἀδίστακτα, ἀνεπιφύλακτα, νὰ ἐπικρίνουν τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Ἀλλά, ἐπειδὴ τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐκλήθησαν κάποτε νὰ χειρισθοῦν τὸ Κυπριακόν, καὶ τὸ ἐχειρίσθησαν, καθ’ ὃν τρόπον τὸ ἐχειρίσθησαν, δὲν νομίζω ὅτι ἔχουν τὸ δικαίωμα, νὰ ἐπικρίνουν ἡμᾶς. (Χειροκροτήματα). Ἡμεῖς προωθήσαμεν τὸ θέμα, τὸ προωθήσαμεν μὴ διστάσαντες, χάριν τοῦ θέματος αὐτοῦ, νὰ ἔλθωμεν εἰς ἀνοικτὴν ρῆξιν καὶ μὲ τὴν Ἀγγλίαν καὶ μὲ τὴν Τουρκίαν. Αὐτὸ δὲν τὸ ἐπικαλοῦμαι, διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὑπῆρξε γενναιοτέρα τῶν Κυβερνήσεων τοῦ 1950. Ἴσως, ἡ φορὰ τῶν πραγμάτων ἔφερε τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἀνάγκην, νὰ ἀντιμετωπίσῃ τοὺς κινδύνους αὐτούς. Ἀλλὰ πάντως, δύνασθε, ἐὰν θέλετε νὰ εἶσθε δίκαιοι, νὰ κάμετε τὴν σύγκρισιν μεταξὺ τῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἐφηρμόσθη ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, κατὰ τὸ 1950–52 καὶ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν σήμερον, ὑπὸ δραματικάς, δυσκόλους περιστάσεις, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην, νὰ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων συνέστησεν εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν της, διότι καθίσταται ἐπικίνδυνος ἡ παραμονή της διὰ τὸ Ἔθνος ἐξ αἰτίας τῆς πολιτικῆς της ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Κάμνω εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων τὴν δήλωσιν ὅτι, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε τὸ προηγούμενον τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἀνέφερα, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πιστεύσω ὅτι, παραχωρῶν εἰς ὑμᾶς τὴν ἐξουσίαν, θὰ ἐφαρμόσῃ καλυτέραν πολιτικὴν τῆς ἰδικῆς μου. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα). Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔχει τὴν κακὴν συνήθειαν νὰ ἀποδίδῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅ,τι ἀναγράφει ὁ Κυβερνητικὸς τύπος, καταλογίζει εἰς τὴν Κυβέρνησιν εὐθύνας δι’ ὅ,τι ἀναγράφει ὁ Κυβερνητικὸς τύπος. Θὰ ἠδυνάμην κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον καὶ ἐγώ, νὰ καταλογίσω εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν εὐθύνας δι’ ὅ,τι ὁ ἀντικυβερνητικὸς τύπος ἀναγράφει. Ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, καὶ περὶ τοῦ ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις καὶ ἂν λάβῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, τοῦτο στερεῖται σημασίας, διότι ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι Κυβέρνησις μειοψηφίας. Αὐτὸ ἐλέχθη ἀπὸ ὅλους τοὺς παρελάσαντας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Δὲν ἠθέλησα νὰ δώσω ἀπάντησιν, διότι ἐπαναλαμβάνω, εἶχον πάντοτε σθεναρὰν τὴν πρόθεσιν νὰ μὴ συντελέσω εἰς τὴν δημιουργίαν ἀτμοσφαίρας διαπληκτισμῶν. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, δὲν δύναμαι ἤδη, ἐφ’ ὅσον αὐτὸ κατήντησε τὸ σύνθημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ὁποῖον χρησιμοποιεῖται ἀπὸ τὸν κάθε ρήτορα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἀπὸ κάθε ἀντιπολιτευομένην ἐφημερίδα, δὲν δύναμαι, λέγω, νὰ μὴ αἰσθάνωμαι τὴν ἀνάγκην νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν διευκρινίζων τὸ σημεῖον αὐτό. Θὰ πληροφορήσω τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ὅτι, κατὰ τὰ τελευταῖα 50 χρόνια, μόνον τρεῖς Κυβερνήσεις, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἡ παροῦσα, εἶχον τόσον εὐρεῖαν λαϊκὴν βάσιν. (Χειροκροτήματα). Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1928, συνεκέντρωσεν ὡς αὐτοτελὲς κόμμα, τὰ 46% καὶ ἔφερε 225 ἕδρας. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα τὸ 1932, λαβὸν τὴν πλειοψηφίαν, συνεκέντρωσε, μόνον, τὸ 38% τῶν ψήφων, ὁ Συναγερμός, ὑπὸ Παπάγον, τὸ 1952, ἔλαβε 247 ἕδρας μὲ ποσοστὸν ψήφων 49%. Ἡμεῖς ἐλάβομεν τὰ 48% καὶ ἔχομεν 165 ἕδρας. Δὲν ὑπάρχει εἰς ὅλας τὰς τελευταίας Βουλὰς δικαιοτέρα ἀναλογία, μεταξὺ ἀριθμοῦ ψήφων καὶ ἀριθμοῦ ἑδρῶν, ἀπὸ τὴν παροῦσαν Βουλήν. Τὸ Κυβερνητικὸν Κόμμα, ἐτιμήθη διὰ τῆς ψήφου 1.700.000 Ἑλλήνων ἐκλογέων. Δὲν δύνασθε ὡς μίαν πολιτικὴν πραγματικότητα νὰ τὸ ἀγνοῆτε αὐτὸ σοβαρῶς καὶ νὰ τὸ ἀμφισβητῆτε. Ἐπαναλαμβάνω, λοιπόν καὶ λέγω, ὅτι ἐλάχισται Κυβερνήσεις, κατὰ τὰ τελευταῖα 50 χρόνια εἶχον τὸ λαϊκὸν ἔρεισμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Δὲν εἶναι δυνατόν, λοιπόν, χωρὶς τὸν κίνδυνον νὰ διασαλεύωμεν τὰς ἀρχὰς τοῦ Πολιτεύματος, νὰ ἀγνοοῦμεν πραγματικότητας, ὅπως αὐτὴ εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφέρομαι. Ἐπίσης ἐλέχθη, τόσον ἀπὸ μέρους τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὅσον καὶ ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς Φ.Δ.Ε., ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ θέση πολιτικὸν ζήτημα καὶ ὅτι εἶναι ἀποφασισμένοι νὰ ἀποχωρήσουν κατὰ τὴν ψηφοφορίαν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδήλωσεν ὅτι θὰ θέση πολιτικὸν ζήτημα, διότι δὲν ἔχει ἀνάγκην, ἐφ’ ὅσον πρὸ 15 μόλις ἡμερῶν ἐψηφίσθη ἀπὸ τὸ Σῶμα. Οὔτε αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην νὰ κάμῃ ἐπίδειξιν τῆς δυνάμεώς της, ἡ ὁποία εἶναι γνωστή. Συνεπῶς, οὔτε προτιθέμεθα νὰ θέσωμεν πολιτικὸν ζήτημα, οὔτε σεῖς θὰ πρέπει νὰ αἰσθάνεσθε τὴν ἀνάγκην νὰ ἀποχωρήσετε τῆς αἰθούσης, μολονότι, δὲν ἀντιλαμβάνομαι διατί, καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐνόμιζεν ὅτι ὤφειλε νὰ θέση πολιτικὸν ζήτημα, δὲν ἀντιλαμβάνομαι λέγω, διατὶ θὰ ἀπεχώρει ἡ Ἀντιπολίτευσις. Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος, νὰ ἀναφερθῶ εἰς τὰ γεγονότα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔδωσαν τὴν ἀφορμήν, εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, νὰ φέρῃ τὸ θέμα πρὸς συζήτησιν. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν ὅτι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ἦτο πολιτικὴ ἀπολύτως εὐθυγραμμισμένη μὲ τὴν πολιτικὴν τοῦ Μακαρίου. Τόσον διότι τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου, ἐγένετο ἀπὸ συμφώνου μὲ τὸν Ἐθνάρχην Μακάριον, ὅσον καὶ διότι, ὅταν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐπεδίωξεν τὴν ἐπανάληψιν τῶν διαπραγματεύσεων εἶχεν τὴν σύστασιν καὶ τὴν παράκλησιν τοῦ Μακαρίου. Ὅλη, λοιπόν, ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ εἶχε χαραχθῆ ἀπὸ συμφώνου μὲ τὸν Ἐθνάρχην Μακάριον. Ἀφ’ ἧς ὅμως, ὁ Ἀρχιεπίσκοπος συνελήφθη καὶ ἐξετοπίσθη, ἐδημιουργήθη εἰς τὴν Κύπρον μία δυσάρεστος, μία ἰδιότυπος κατάστασις. Ὅπως γνωρίζετε, ἡ Ἐθναρχία ἀποτελεῖται ἀπὸ τὴν Ἱερὰν Σύνοδον, συγκειμένην ἐκ 4 Ἐπισκόπων. Οἱ τρεῖς ἐκ τῶν Ἐπισκόπων αὐτῶν, ἀπουσιάζουν ἤδη ἀπὸ τὴν Κύπρον καὶ εὑρίσκεται ἐκεῖ εἷς. Τὸ Γραφεῖον τῆς Ἐθναρχίας ἀποτελεῖται ἀπὸ ἕνδεκα μέλη. Ἐκ τῶν ἕνδεκα μελῶν, εὑρίσκονται ἐκτὸς τῆς Κύπρου τὰ ἓξ καὶ εὑρίσκονται ἐκεῖ τὰ πέντε. Μετὰ τὴν σύλληψιν τοῦ Μακαρίου, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀρχηγὸς ὅλων τῶν Κυπρίων, ἐδημιουργήθη εἰς τὴν νῆσον ἡ σύγχυσις, ἡ ὁποία δὲν ἐπέτρεπεν εἰς τὸ ὄργανον αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγεται Ἐθναρχία, νὰ ἀνασυνταχθῇ καὶ νὰ καθορίσῃ τὴν πολιτικήν του. Σᾶς πληροφορῶ, ὅτι, μόλις τὴν τελευταίαν ἑβδομάδα, κατέστη δυνατόν, οἱ εὑρισκόμενοι ἐν Κύπρῳ Σύμβουλοι, νὰ συνέλθουν εἰς πρώτην συνεδρίασιν. Δὲν ἦτο δυνατὸν λοιπόν, τὸ ὄργανον τῆς Ἐθναρχίας, μετὰ τὴν ἐξορίαν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου καὶ τὴν ἀπουσίαν πολλῶν ἐκ τῶν μελῶν της, νὰ συνέλθῃ, νὰ ὀργανωθῇ, νὰ καθορίσῃ τὴν πολιτικήν του καὶ νὰ ἐπικοινωνήσῃ μὲ τὴν Κυβέρνησίν μου. Τελοῦντες οἱ ἐν Κύπρῳ εὑρισκόμενοι, μετὰ τὴν σύλληψιν καὶ ἐκτόπισιν τοῦ Μακαρίου καὶ λόγῳ τῆς ἐπιδεινωθείσης καταστάσεως μὲ τὰ ληφθέντα τελευταῖα μέτρα, τελοῦντες λέγω, ὑπὸ τὸ κράτος μιᾶς εὐλόγου ἀγωνίας, ἦτο πολὺ φυσικόν, νὰ ἐκδηλώσουν δυσφορίαν ἀκόμη καὶ ἀμφιβολίας, περὶ τοῦ ἐὰν σήμερον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κάμνῃ, ὅ,τι ἐπιβάλλεται, κατὰ τὴν γνώμην των, διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Ἐλέχθη καὶ ἀνεγράφη, ὅτι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, εἶχε ζητήσει ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τὸν ὑποφαινόμενον, νὰ μὴ χρησιμοποιήσῃ τὸν κ. Θεοτόκην ὡς ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι διὰ πρώτην φορὰν πληροφοροῦμαι, ὅτι οἱ Κύπριοι ἔχουν παράπονα κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ κατὰ τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν, κατὰ τὴν τελευταίαν ἑβδομάδα. Ἀλλὰ φέρονται, ἰσχυριζόμενοι, ὅτι εἶχον παράκλησιν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου, εἰς ἕν τηλεφώνημα, τὸ ὁποῖον μοῦ ἀπηύθυνεν, εὐθὺς μετὰ τὰς ἐκλογάς. Ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς εἴπω, πῶς ἔχει ἡ ὑπόθεσις, διὰ νὰ πεισθῆτε, ὅτι δὲν ἦτο δυνατόν, νὰ ἀποτελῇ αὐτὸ διαφωνίαν, μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ Μακαρίου, περὶ τοῦ προσώπου τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Πρέπει, διότι, μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης οὐδέποτε ἐδέχθην παράπονα, ὅτι τὸ πρόσωπον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἡ πολιτική μας δὲν ἱκανοποιοῦσαν τὸ Κυπριακόν. Εἶχον ἐπανειλημμένας ἐκδηλώσεις εὐγνωμοσύνης τῶν Κυπρίων, διὰ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν, ἐκδηλώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν τὴν μορφὴν τοῦ κουτσομπολιοῦ, ἀλλὰ ἔχουν τὴν μορφὴν ἐπισήμων ἐγγράφων. Δεκαπέντε ἢ εἴκοσι ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν ἀπὸ τὴν Κύπρον, δηλοῦν καὶ πιστοποιοῦν τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Κύπρος ἦτο ηὐχαριστημένη, ἦτο ἱκανοποιημένη ἀπὸ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν. Δὲν εἶχον λοιπόν, μέχρι τῆς τελευταίας ἑβδομάδος, καμμίαν ἔνδειξιν, ὅτι οἱ Κύπριοι ἢ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος εἶχον λόγους παραπόνων, κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Διότι, ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, διετυποῦντο παρόμοια παράπονα, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀγνοήσω τὴν ἀνάγκην, νὰ τὰ ἐξετάσω. Καὶ ἐξετάζων τὰ παράπονα αὐτά, ἐὰν μὲν τὰ εὕρισκα εὔλογα, ἐγὼ θὰ ἤμουν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀπεμάκρυνα τὸν ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλά, ἐὰν δὲν τὰ εὕρισκα εὔλογα, θὰ ἠρκούμην νὰ δεχθῶ, οἱανδήποτε σύστασιν, οἱανδήποτε εἰσήγησιν, διὰ τὸ πρόσωπον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὑποθέτω ὅτι ὁ οἱοσδήποτε ἐξ ὑμῶν, κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον θὰ ἐνήργει. Ἐὰν ὑπῆρχον βάσιμα παράπονα, συγκεκριμέναι παρατηρήσεις, θὰ ἔπρεπε νὰ τεθοῦν ὑπ’ ὄψιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος, ἐκτιμῶν τὴν ὀρθότητα τῶν παρατηρήσεων αὐτῶν, θὰ ἐλάμβανε τὰ μέτρα του. Λέγω, λοιπόν, ὅτι, ὄχι μόνον δὲν ἐδέχθην παράπονα, ἀλλὰ κατ’ ἐπανάληψιν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ δεχθῶ εὐχαριστίας καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην των. Ὀλίγας μόνον ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογάς, ὁ Γραμματεὺς τοῦ Ἀρχιεπισκόπου μὲ ἐζήτησε ἀπὸ τηλεφώνου, τὴν 6ην ἢ 7ην πρωϊνήν, διὰ νὰ μοῦ μεταφέρῃ τὰ συγχαρητήρια τοῦ Ἀρχιεπισκόπου διὰ τὴν ἐκλογήν μου. Μοῦ εἶπε, λοιπόν, ὅτι «ὁ Ἀρχιεπίσκοπος, μὲ παρεκάλεσε νὰ σᾶς διαβιβάσω τὰ θερμά του συγχαρητήρια διὰ τὴν ἐκλογήν σας. Ἐπίσης, μὲ παρεκάλεσε νὰ σᾶς εἴπω νὰ προσέξετε ἰδιαιτέρως τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν». Ἡ ἀπάντησίς μου ὑπῆρξεν: Καλά, καλά, τὸ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου καὶ ὅταν θὰ ἔλθετε θὰ τὰ εἴπωμεν. Αὐτὸ ἦτο τὸ τηλεφώνημα, τὸ ὁποῖον, δὲν ἀνέφερεν οὔτε ὄνομα, οὔτε συγκεκριμένας κρίσεις, ὥστε νὰ μοῦ προκληθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἔπρεπε νὰ τὸ συσχετίσω μὲ τὸ πρόσωπον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς νὰ πιστεύσητε, ὅτι εἰς θέμα ἀφορῶν τὴν σύνθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦτο δυνατόν, ὁ Γραμματεὺς τῆς Ἐθναρχίας, ἀπὸ τηλεφώνου, ἐλεγχομένου ἀπὸ τοὺς Ἄγγλους, νὰ ἀπασχολῇ τὸν Πρόεδρον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως; Ἐὰν πράγματι ὑπῆρχεν ἡ ἀνάγκη τῆς διατυπώσεως παραπόνων κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπῆρχεν ὁ τρόπος, εἴτε δι’ ἀποστολῆς προσώπων, εἴτε δι’ ἐγγράφων, νὰ ἐκτεθοῦν καὶ οἱ λόγοι τῶν παραπόνων, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτιμηθοῦν ἀπὸ τὸν ὑπεύθυνον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Λέγω ὅτι, πλὴν τοῦ τηλεφωνήματος αὐτοῦ οὐδεμίαν ἔνδειξιν παραπόνων, εἶχεν ἡ Κυβέρνησίς μου ἀπὸ τοὺς Κυπρίους μέχρι τῆς τελευταίας ἑβδομάδος. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὴν τελευταίαν ἑβδομάδα, μὲ τὴν πρωτοβουλίαν μιᾶς ἐφημερίδος τῆς Κύπρου, ἀνελήφθη μία ἐκστρατεία ἐναντίον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ ἐκστρατεία κάπως περίεργος διότι, ἡ ἐφημερίς, ἡ ὁποία ἀγωνίζεται διὰ τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, κάμνει διάκρισιν μεταξὺ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ὑπουργοῦ. Λέγει ὅτι οἱ Κύπριοι ἔχουν ἀπεριόριστον ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν Κυβέρνησίν του, ἀλλὰ δὲν ἔχουν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Μόλις ἐδημοσιεύθησαν τὰ ἄρθρα αὐτά, ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ καλέσω τοὺς ἐνδιαφερομένους καὶ νὰ μοῦ εἴπουν εἰς τί συνίσταται τὸ παράπονόν των. Ἐζήτησα ἀμέσως ἀπὸ τὸν Πρόξενον τῆς Λευκωσίας νὰ ἐπισκεφθῇ τὸν Ἐπίσκοπον Κιτίου καὶ νὰ τοῦ ζητήσῃ νὰ διατυπώσῃ τὰ παράπονά του, ὅπως ἐκάλεσα καὶ τοὺς ἐδῶ εὑρισκομένους Κυπρίους, διὰ νὰ διατυπώσουν, ἐὰν πράγματι ὑπάρχουν συγκεκριμέναι παραλείψεις, ἱκαναὶ νὰ θεμελιώσουν τὰ παράπονά των καὶ νὰ ἐξετάσω, τί δύναμαι νὰ πράξω. Πληροφορῶ τὴν Βουλήν, ὅτι οὐδὲν συγκεκριμένον παράπονον ἐτέθη ὑπ’ ὄψει μου. Διετύπωσαν τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἦτο ἐνδεχομένως νὰ θεωρηθῇ ὡς παράλειψις τό γεγονός, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν προσέφυγεν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Τοὺς ἐξήγησα τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ἀπέφυγε νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ ἐνδίκου αὐτοῦ μέσου καὶ οἱ περισσότεροι ἐξ αὐτῶν συνεφώνησαν ἐπὶ τῆς ἀπόψεως ὅτι ἡ θέσις τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις ὑπῆρξεν ὀρθή. Μοῦ ἐδήλωσαν, μάλιστα ὅτι: Ἠγνοούσαμεν αὐτὰς τὰς λεπτομερείας καὶ εἴχομεν τὴν ἄποψιν καὶ τὴν ἀξίωσιν νὰ κατατεθῇ ἡ προσφυγὴ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Πλήν, λοιπόν, τοῦ συγκεκριμένου αὐτοῦ παραπόνου, ὅτι δὲν κατετέθη ἡ προσφυγὴ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, διετυπώθη τὸ παράπονον, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν εἶναι συμπαθής, ὅτι ἡ συμπεριφορὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι τόσον παγερά, ὥστε νὰ δημιουργῇ μίαν ψυχικὴν ἀπόστασιν μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῶν Κυπρίων, ὅτι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον χειρίζεται τὸ Κυπριακόν, δὲν προδίδει ἀγωνιστικὴν διάθεσιν, ὅτι ἡ διαφώτισις δὲν ἐγένετο κατὰ τρόπον πλήρη καὶ ἐπαρκῆ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλῆτε περὶ τῆς ἱκανότητος ἑνὸς ἀνθρώπου καὶ περὶ τῆς ὀρθότητος τῆς πολιτικῆς του, ὅταν ἐπὶ ἑνὸς θέματος, τόσον πολυπλόκου, διελθόντος ἀπὸ τόσας φάσεις, δὲν ἔχετε νὰ τοῦ καταλογίσητε οἱανδήποτε παράλειψιν. (Χειροκροτήματα ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα). Οὕτως ἔχουν τὰ πράγματα, διότι δὲν εἶναι δυνατόν, ὄχι ἐξωελληνικοὶ διότι εἶναι ἀτυχὴς ἡ ἔκφρασις ἀλλὰ ἴσως ἐξωελλαδικοὶ παράγοντες, παράγοντες πάντως ὄχι ἁρμόδιοι, νὰ ὑποκαθίστανται εἰς τὰς ἁρμοδιότητας τοῦ ἐκλογικοῦ Σώματος καὶ τῆς Βουλῆς καὶ νὰ καθορίζουν τὴν μορφὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ τὸ εἶδος τῆς πολιτικῆς μας. Ἐὰν λέγω, αὐτὴν τὴν ἀρχήν, τὴν υἱοθετούσαμεν, θὰ ὡδηγούμεθα εἰς μελλοντικὰς ἐξελίξεις, ἐπικινδύνους διὰ τὸ πολίτευμα. Διότι, ἐάν, κύριοι συνάδελφο, τὴν ἄλλην ἑβδομάδα ἔλθῃ ἡ ὁμογένεια καὶ ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, οἱ ὁποῖοι ὅπως γνωρίζετε, ζοῦν ὑπὸ συνθήκας δραματικὰς καὶ ἀγωνιώδεις, καὶ ζητήσουν ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ διορίσῃ ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος νὰ μετέρχεται πολιτικήν, ποὺ νὰ ἀνακουφίζῃ τὴν θέσιν των, ἀντιλαμβάνεσθε ποῦ θὰ ὁδηγηθῶμεν;

§115Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἡ περίπτωσις ὁμοία.

§116Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Λέγω τὸ ἑξῆς καὶ θέτω ζήτημα ἀρχῆς, τὴν περίπτωσιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἔφερα ἁπλῶς ὡς παράδειγμα: ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ καθιερώναμε τὴν ἀρχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν διάφορα τμήματα τῆς χώρας ἢ τμήματα τοῦ πληθυσμοῦ της, ἔχουν τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ἀξίωσιν ν’ ἀποφασίζουν ὄχι μόνον περὶ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ εἴδους τῆς πολιτικῆς της, δὲν θὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸ μέλλον Κυβέρνησις. Καὶ τοῦτο, διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἡ ἄποψις ἡ ὁποία διετυπώθη ἐσχάτως ἀπὸ τοὺς ἀγωνιζομένους Κυπρίους, τῶν ὁποίων αἰσθάνομαι πλήρως τὴν ἀγωνίαν καὶ δικαιολογῶ ἀπολύτως τὴν ἐνέργειαν, ἐάν, λέγω, ἡ ἐνέργεια αὐτὴ καθίστατο ἱκανὴ νὰ ἀνατρέψῃ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν ἀρχήν, ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἐξελίξεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ὁδηγήσουν εἰς κλονισμὸν τοῦ πολιτεύματος. Διότι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ διατύπωσις τῶν παραπόνων καὶ αἱ αἰτιάσεις, χωρὶς νὰ λαμβάνουν συγκεκριμένην μορφήν, στρέφονται κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὅταν δὲ ἠθέλησα νὰ πληροφορηθῶ ποῖα εἶναι τὰ παράπονά των σᾶς εἶπον ποίαν ἔλαβον ἀπάντησιν. Ὡρισμένα ὅμως μέλη τῆς Ἐθναρχίας διετύπωσαν τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν μάλιστα ἠθέλησαν καὶ ἐγγράφως νὰ μοῦ τὴν μεταφέρουν, ὅτι ὀφείλει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ Ν.Α.Τ.Ο. προκειμένου νὰ προωθήσῃ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Δὲν ἐξετάζω ἐὰν ἄνθρωποι εὑρισκόμενοι ἐν Κύπρῳ τελοῦντες ὑπὸ τὸ κράτος μιᾶς μεγάλης ἀγωνίας, σκέπτωνται ἢ δὲν σκέπτωνται ὀρθῶς. Ἀλλὰ ἐὰν φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον κάθε διαμέρισμα, ἢ τμῆμα τοῦ Ἔθνους ἀναλόγως τῶν ἰδικῶν του ἀναγκῶν νὰ θέλῃ νὰ καθορίζῃ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τότε θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ Κράτους, εἰς τὴν κατάργησιν τῆς Ἐλευθέρας Ἑλλάδος. Δύο, λοιπόν, εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Πρῶτον, ἐφ’ ὅσον ἐζήτησα ἀπὸ τοὺς Κυπρίους νὰ διατυπώσουν συγκεκριμένα παράπονα, νὰ διατυπώσουν συγκεκριμένας παραλείψεις καὶ δὲν ἔλαβον ἀπάντησιν δὲν εἶχον λόγους νὰ ἀλλάξω τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ δεύτερον, λόγος νομικός, λόγος θεωρητικός, ὅτι ἐὰν καθιερώσωμεν τὴν ἀρχὴν αὐτήν, δὲν γνωρίζομεν εἰς τὸ μέλλον ποία θὰ εἶναι ἡ ἐξέλιξις τοῦ ἐλευθέρου πολιτεύματος τῆς χώρας. Ἡ Κυβέρνησις ἔχουσα τὴν συνείδησιν ὅτι ἔπραξεν εἰς ἀκέραιον τὸ καθῆκόν της καὶ ἔχουσα μέχρι πρό τινος τὴν ἀπόλυτον βεβαιότητα ὅτι ἡ πολιτική της ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ υἱοθετεῖτο ἀπὸ τὸ σύνολον τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ν’ ἀποβλέπῃ ἤδη εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ Μακαρίου καὶ ἐν τῷ μεταξύ, ἀνασυντασσομένης τῆς Ἐθναρχίας μὲ τὰ ἐναπομένοντα μέλη εἰς νέαν ἐπαφήν, ἵνα ἀντιμετωπισθῇ μετ’ αὐτῆς ἀπὸ κοινοῦ ὁ τρόπος περαιτέρω διαχειρίσεως τοῦ Κυπριακοῦ. Πρέπει νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι, δεδομένου ὅτι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος ἐχειρίζετο προσωπικῶς καὶ ὑπευθύνως τὸ θέμα, πολλὰ ἀπὸ τὰ ἐναπομείναντα μέλη τῆς Ἐθναρχίας δὲν γνωρίζουν αὐτὴν τὴν στιγμὴν τί δύνανται νὰ ζητήσουν καὶ τί δύναται νὰ πράξῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, προκειμένου νὰ τοὺς βοηθήσῃ. Διότι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι μετὰ τὴν σύλληψιν τοῦ Μακαρίου καὶ τὴν ἀπουσίαν τῶν περισσοτέρων μελῶν τοῦ Ἐθναρχικοῦ Συμβουλίου, ἐδημιουργήθη εἰς τὴν Κύπρον κατάστασις ποὺ δυσχεραίνει τὴν λειτουργίαν τῆς Ἐθναρχίας. Μόλις πρὸ ἑβδομάδος τὰ εὑρισκόμενα ἐκεῖ μέλη, ἐπέτυχον νὰ συνέλθουν διὰ νὰ ἐπιζητήσουν μίαν ἐπαφὴν μὲ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ τοὺς διεμήνυσα ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ὅτι δύνανται νὰ στείλουν μίαν ἀντιπροσωπείαν οὕτως ὥστε νὰ ἴδωμεν μετὰ τὴν σύλληψιν καὶ ἐκτόπισιν τοῦ Μακαρίου τί δέον γενέσθαι. Κύριοι συνάδελφοι, πολλάκις διατυπώνεται κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἡ κατηγορία, διατὶ ἀναλαμβάνει πρωτοβουλίας καὶ ἀγνοεῖ τοὺς Κυπρίους καὶ ἀντιστρόφως διατυπώνεται καὶ ἡ κατηγορία διατὶ ἡ Κυβέρνησις μεταφέρει τὸ θέμα εἰς τοὺς Κυπρίους καὶ ἀρνεῖται ἡ ἰδία ν’ ἀναλάβῃ πρωτοβουλίας. Καὶ τὸ ἕνα καὶ τὸ ἄλλο δὲν εἶναι ἀληθῆ. Ἀμφότερα εἶναι τρόποι διαδικασίας, διαδικασίας καθοριζομένης ἀπὸ τὰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας διέρχεται τὸ ζήτημα. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἔστω καὶ ἐὰν πρόκειται εἰς τὸ μέλλον ν’ ἀναλάβῃ ἡ ἰδία πρωτοβουλίαν, νὰ μὴ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ἀνὰ πᾶν στάδιον τῶν προσπαθειῶν της τὰς ἀντιλήψεις τῶν Κυπρίων. Κύριοι βουλευταί, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, ἡ Κυβέρνησις ἔχει συνείδησιν τῶν εὐθυνῶν της, ὅπως ἔχει καὶ συνείδησιν τῆς δυνάμεώς της. Γνωρίζει ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν ἔστειλεν εἰς τὴν ἐξουσίαν διὰ νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντά του, διὰ νὰ προστατεύσῃ τὴν γαλήνην καὶ τὴν ἀσφάλειαν τῆς χώρας αὐτῆς. Ἐπιθυμῶ δὲ νὰ δηλώσω καὶ πάλιν, ὅτι πρόθεσίς μου εἶναι νὰ ὑποβοηθήσω τὴν δημιουργίαν ἠρέμου πολιτικοῦ κλίματος ἐντὸς τοῦ ὁποίου καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ προωθήσωμεν ὅλα τὰ προβλήματα, ἐξωτερικὰ καὶ ἐσωτερικά, ποὺ ἀπασχολοῦν τὸν λαόν μας. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀποφασισμένη νὰ πράξῃ εἰς τὸ ἀκέραιον τὸ καθῆκον της παρὰ πᾶσαν ἀντίδρασιν ὁθενδήποτε προερχομένην. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἔχει τὸν λόγον.

§118Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁμολογῶ ὅτι ἐθαύμασα τὸν λόγον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸ μέγα προσόν, νὰ ἀλλάζῃ τὸ θέμα τῆς συζητήσεως. Καὶ ἐνῷ εὑρίσκετο ἀκόμη πρὸ μιᾶς ὥρας ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ κατηγορίαν, πρῶτον διότι δὲν ἐχειρίσθη ἐντίμως τὸ Κυπριακόν, δεύτερον ὅτι ἐψεύσθη κατ’ ἐπανάληψιν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας......

§119Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Μὲ ἀναγκάζετε νὰ διαμαρτυρηθῶ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὑβρίζετε σκοπίμως ἀπὸ τοῦ βήματος... (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§120Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπω διακοπήν.... (Θόρυβος–Κωδωνοκρουσίαι–Διαμαρτυρίαι).

§121Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν δύνασθε νὰ ὑβρίζετε..... (Μέγας θόρυβος–Διαμαρτυρίαι–Κωδωνοκρουσίαι). (Φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς δεξιᾶς ν’ ἀνακαλέσῃ, ν’ ἀνακαλέσῃ... Θόρυβος—διαπληκτισμοὶ—κωδωνοκρουσίαι).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 5′ λεπτά.

(Ὥρα 11.40′ μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11.55′ μ.μ.)

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Κύριοι βουλευταί, θὰ παρακαλέσω ὅπως μὴ ὑφίσταται αὐτὴ ἡ νευρικότης καὶ ἡ ἔξαψις, ἡ ὁποία κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν παρετηρήθη. Ἐκ τῶν πρακτικῶν, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα καὶ εἶδα καὶ ἐκ τῆς συνομιλίας τὴν ὁποίαν ἔσχον μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ ΔΚΕΛ, προκύπτει ὅτι ὁ κ. Καρτάλης εἶπεν, ὅτι ὁ τρόπος τοῦ χειρισμοῦ δὲν ὑπῆρξεν ἔντιμος, δι’ οὓς λόγους θὰ ἀνέπτυσσεν ἐν συνεχεία. Ὁ δὲ χαρακτηρισμὸς αὐτὸς δὲν ἀφορᾷ οὔτε τὸν Πρόεδρον οὔτε τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως προσωπικῶς. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι κατόπιν τούτου δὲν ὑφίσταται ζήτημα.

§124Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρ. Κυβ.). Κύριε Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις ἀδιαφορεῖ.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καρτάλης, ἔχει τὸν λόγον.

§126Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Λέγω, λοιπόν, κ. βουλευταί, ὅτι ἐθαύμασα τὸν τρόπον τοῦ χειρισμοῦ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁμολογῶ ὅτι διεπίστωσα —καὶ τοῦτο πρὸς τιμήν του— μίαν κοινοβουλευτικὴν ὡριμότητα, τὴν ὁποίαν οὔτε οἱ ὀπαδοί του ὑποψιάζονται. Καὶ ἀντὶ νὰ ἀπολογηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, καὶ διὰ τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ καὶ τὸν τρόπον τοῦ χειρισμοῦ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, εὑρέθη διὰ μιᾶς ἡ Ἀντιπολίτευσις εἰς τὴν θέσιν τοῦ κατηγορουμένου. Καὶ ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐν ἔτει 1947–48 –49–50–51, ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἔπραξε τὸ καὶ τό. Ἐνῷ, τὸ ἐρώτημα εἶναι, αὐτὴν τὴν στιγμήν, τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῶν συγκεκριμένων προβλημάτων τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Κύριοι βουλευταί, κατ’ Αὔγουστον τοῦ 1955 συνεφωνήθη μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως μία κοινὴ γραμμὴ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Τοιαύτη γραμμή, πρῶτον, οὐδέποτε εἶχε συμφωνηθῆ εἰς τὸ παρελθὸν ἐν ᾧ συνεφωνήθη ρητῶς τὸ 1955 καὶ ὡς ἐκ τούτου, ἐὰν κατηγοροῦμεν τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν τὴν κατηγοροῦμεν, διότι παρεβίασε τὸ συμφωνητικὸν τοῦ 1955. Δεύτερον, ἐὰν ἤθελε νὰ τὸ παραβιάσῃ ἡ Κυβέρνησις—διότι ὅπως μᾶς ἐξήγησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, αἱ διεθνεῖς ἐξελίξεις ἐπέβαλλον σταδιακοὺς χειρισμοὺς τῶν ὑποθέσεων—θὰ ἦτο εὔκολον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ βγῇ εὐθαρσῶς ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ νὰ εἴπῃ: «Ἐγώ, κύριοι, ἐγκαταλείπω τὸ βασικὸν αἴτημα τοῦ 1955. Δὲν θέλω πλέον τὴν τακτὴν καὶ εὔλογον προθεσμίαν. Ἐγκαταλείπω τὸ Κυπριακόν. Πηγαίνω πρὸς κλείσιμον τοῦ Κυπριακοῦ, διότι δὲν ἔχω τὴν δύναμιν νὰ τὸ πράξω». Ἀλλὰ οὔτε τὸ ἕνα, οὔτε τὸ ἄλλο ἔπραξε. Καὶ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴν τὴν στιγμὴν κατηγορεῖται, ὅτι ἐγκατέλειψε τὰ βασικὰ Ἑλληνικὰ αἰτήματα, ἐγκατέλειψε τὰς βασικὰς Ἑλληνικὰς θέσεις καὶ ἐδέχθη τὴν Ἀγγλικὴν βασικὴν θέσιν. Ποῖαι ἦσαν, κ. βουλευταί, αἱ βασικαὶ Ἑλληνικαὶ θέσεις; Πρῶτον, αὐτοκυβέρνησιν χωρὶς αὐτοδιάθεσιν μὲ τακτὴ καὶ εὔλογον προθεσμίαν: Δήλωσις Μακαρίου τοῦ 1954. Τοῦτο εἶναι ὁ τάφος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Δεύτερον, τὸ Κυπριακὸν εἶναι Ἑλληνικὴ ὑπόθεσις καθολοκληρίαν καὶ ὡς ἐκ τούτου πᾶσα παρεμβολὴ τρίτου εἶναι ἐγκατάλειψις τῶν βασικῶν θέσεων τῆς Ἑλληνικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. (Ὄχι ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τοῦ 1955, ἀλλὰ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἀσκεῖται εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὸ 1951.) Καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅτι ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἐφαρμόζων τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ἀνέλαβε μόνος του τὸ θέμα λέγων, ἀναβάλλω μόνος μου τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ, δι’ εὐθετώτερον χρόνον. Φορεὺς λοιπόν, ὡς πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, φορεὺς τῶν Κυπριακῶν διεκδικήσεων εἶναι μόνον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Τρίτον, ἡ αὐτοδιάθεσις εἶναι τὸ βασικὸν αἴτημα. Ἐὰν ἐν τῷ μεταξὺ θὰ ὑπάρξῃ θέμα αὐτοκυβερνήσεως, τοῦτο θὰ κριθῇ ἐν συναρτήσει καὶ μόνον πρὸς τὸ βασικὸν αἴτημα τῆς, ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας, ἐξασκήσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ποῖαι εἶναι αἱ βασικαὶ ἀγγλικαὶ θέσεις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Πρῶτον, τὸ Κυπριακὸν εἶναι ἐνδοβρεταννικὴ ὑπόθεσις, ὀφείλει ἄρα νὰ συζητηθῇ μεταξὺ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Κυπρίων. Δεύτερον, θέμα Ἑλληνοαγγλικῶν συνομιλιῶν ἐπὶ τῆς οὐσίας δὲν ὑπάρχει. Τρίτον, ἐπιθυμοῦν οἱ Βρεταννοὶ τὴν αὐτοκυβέρνησιν ἐντὸς περιωρισμένου πλαισίου, διότι βασικὸν μέλημα τῶν Ἄγγλων, καὶ τοῦτο ἐδηλώθη ἀπὸ τὸν κ. Μὰκ Μίλλαν καὶ κατὰ τὴν Τριμελῆ Διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου καὶ ἐπανελήφθη συχνάκις εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὰς συζητήσεις μετὰ τὸν ἐκτοπισμὸν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου, ὅτι ἡ ἐπιθυμία τῶν Ἄγγλων εἶναι νὰ ὑπάρχῃ ἕνα Σύνταγμα διὰ τὴν Κύπρον, διὰ νὰ ὑπάρχῃ περιωρισμένη αὐτοκυβέρνησις καὶ κατὰ συνέπειαν βρεταννικὴ ἡσυχία. Νομίζω, καὶ ἐδῶ κάμνω μίαν παρένθεσιν, ὅτι προσέφερε χειρίστην ὑπηρεσίαν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀναγινώσκων ἔγγραφον διὰ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύεται, διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὴν Βουλὴν αἱ ἐπίσημοι δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι στηρίζονται ἐπὶ ἐγγράφων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, τοὐλάχιστον διὰ ἡμᾶς, δὲν εἶναι πιστευταί, διότι ἀπεδείχθη τοσάκις ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀνακριβολογεῖ ἐπὶ τῶν δηλώσεων αὐτῶν, ὥστε μόνον ἡ πλήρης κατάθεσις τῶν φακέλλων θὰ δώσῃ μίαν διαλεύκανσιν εἰς τὰ ζητήματα, προσέφερεν λέγω, χειρίστην ὑπηρεσίαν εἰς τὸν Μακάριον ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅταν ἐδιάβασεν ἕνα ἔγγραφον λέγων, ὅτι ἐν ἔτει 1950–51 ἠπείλησεν ὁ Μακάριος νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Συρίας διὰ νὰ φέρῃ τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, διότι, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἐνισχύει ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρωθυπουργός, τὴν γνώμην τῶν Ἄγγλων, ὅτι ὁ Μακάριος ὑπῆρξε ἡ πέτρα τοῦ σκανδάλου, ἐνῷ ὁ Μακάριος ὑπῆρξεν συμπαραστάτης. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὑπῆρξε πάντοτε συμπαραστάτης τῶν Ἀγγλικῶν ἀπόψεων, οὐδέποτε τοῦ Μακαρίου, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῶν ἀπόψεων τὴν ὁποίαν θὰ ἀποδείξω. Κύριοι βουλευταί, μεταξὺ Μακαρίου καὶ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὑπῆρξε, καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν διαπραγματεύσεων, βασικὴ διαφωνία. Βασικὴ διαφωνία ἡ ὁποία ἐλύθη, πότε; Νομίζω, ὅτι τὸ μόνον ἔγγραφον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται ὀρθῶς ὁ κ. Πρωθυπουργός, εἶναι τὸ ἔγγραφον τῆς 14ης Φεβρουαρίου. Τὴν 14ην Φεβρουαρίου πράγματι, ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐτηλεγράφησεν εἰς τὸν Μακάριον: Σοῦ ἐπιτρέπω πλέον, κύριε Μακάριε, ἢ νὰ δεχθῇ ἢ νὰ ἀπορρίψῃς τὰς θέσεις αὐτάς, διότι τὸ ἐκλογικὸν παιχνίδι, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐβασίζετο τὸ Κυπριακόν, ἐτελείωσεν. Ἐντὸς 3 ἡμερῶν ἔχομεν ἐκλογὰς καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν μὲ ἐνδιαφέρει πλέον ἡ Κύπρος. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατηγορία ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι ὅτι ἐχειρίσθη κακῶς, ἀλλ’ ὅτι ἐχειρίσθη ὑπούλως τὸ Κυπριακόν, ὑπούλως, ὡς ἐκλογικὸν θέμα. Κύριοι βουλευταί, ἰσχυρίσθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι, ἅμα τῇ ἀνόδῳ της εἰς τὴν ἀρχήν, εὑρέθη ἐνώπιον διαπραγματεύσεων Μακαρίου–Χάρντιγκ. Τὸ ὅτι εὑρέθη ἐνώπιον διαπραγματεύσεων Μακαρίου–Χάρντιγκ, εἶναι ἀληθές. Ἀλλά, πρέπει νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ εἶναι τὸ προϊόν, ὁ καρπὸς τοῦ αὐτοῦ κλίματος τοῦ ντεφετισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπέβαλεν εἰς τὸν Μακάριον τὴν ἔναρξιν διαπραγματεύσεων, διότι ἐνῷ ὑποτίθεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ ἔγινεν ὑπὸ τὴν ρητὴν προϋπόθεσιν καὶ μὲ τὴν βεβαιότητα ὅτι θὰ φέρῃ, μετὰ τὴν ἧτταν εἰς τὸν Ο.Η.Ε., μετὰ τὰ γεγονότα τῆς 6ης Σεπτεμβρίου, μετὰ τὴν τριμερῆ διάσκεψιν, θὰ φέρῃ τὸ Κυπριακὸν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, (δι’ αὐτὸ ἡ πίεσις ἡ ὁποία ἐμφανίζεται ὑπῆρξεν ἡ αὐτὴ πίεσις καὶ τὸ αὐτὸ κλῖμα, ἡ ὁποία ἔφερε τὴν Κυβέρνησιν Καραμανλῆ εἰς τὴν ἀρχήν), ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ ἔγινε διὰ νὰ κλείσῃ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Καὶ αἱ πρῶται ἐκδηλώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι ἐκδηλώσεις κλεισίματος. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἐξηγήσω καὶ νὰ σᾶς ἐξιστορήσω τὴν προϊστορίαν τῶν περιφήμων προτάσεων αὐτῶν τῆς 25ης Νοεμβρίου. Ἀναλαμβάνει τὴν ἐξουσίαν τὴν 6ην Ὀκτωβρίου. Τὴν 7ην Ὀκτωβρίου, ὁ Γενικὸς Πρόξενος κ. Παππᾶς, ζητεῖ ὅπως εἶναι ἰδιαιτέρως θερμὴ καὶ ἀποφασιστικὴ καὶ σαφὴς ἡ περικοπὴ τῶν κυβερνητικῶν δηλώσεων, ἡ ἀφορῶσα τὸ Κυπριακόν, καὶ τοῦτο διὰ νὰ ἐνισχυθῇ ὁ Μακάριος. Τηλεγραφεῖ ὁ Γενικὸς Πρόξενος, ὅτι ζητεῖ θερμὴν συμπαράστασιν εἰς τὰς Κυβερνητικὰς δηλώσεις. Ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν αἴτησιν αὐτήν, αἱ Κυβερνητικαὶ δηλώσεις ὑπῆρξαν χλιαραί. Τοῦτο ἀποδεικνύει ἀπ’ ἀρχῆς τὴν στάσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Διακόπτονται, ὡς γνωστόν, αἱ διαπραγματεύσεις μετὰ τὴν ἀπόρριψιν τῶν προτάσεων Μακαρίου καὶ τὴν ἀπόρριψιν ἐκ μέρους τοῦ Μακαρίου τῶν προτάσεων Χάρντιγκ τὴν 11ην τοῦ μηνός. Τὴν 11ην τοῦ μηνὸς ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ τηλεγραφήματός του πρὸς τὸν Γενικὸν Πρόξενον κ. Παππᾶν, ζητεῖ ὅπως μὴ διακοποῦν αἱ διαπραγματεύσεις, διότι οὕτω πως θὰ διαφυλαχθῇ ἡ προώθησις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος ἐντός, ἄκουσον, ἄκουσον, ἀγγλοκυπριακοῦ πλαισίου καὶ δεύτερον, θὰ κερδηθῇ πολύτιμος χρόνος. Ἐρωτῶ, κ. βουλευταί, ὅταν καὶ πολλὰ ἐκ τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς, ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων, ὑπῆρξαν μέλη ἑνὸς κινήματος ἀντιστάσεως, ὅταν ἀνθίσταται ἕνα μέλος, ὁ χρόνος εἶναι ὑπὲρ τίνος; Ὑπὲρ τοῦ κατακτητοῦ ἢ ὑπὲρ τοῦ ἀνθισταμένου καὶ ὅταν ζητῇ ὁ ὑπουργὸς νὰ κερδίσῃ πολύτιμον χρόνον, εἰς βάρος τίνος τὸ ζητεῖ; Λέγω, λοιπόν, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐκδηλώνει ἀμέσως τὰς προθέσεις του διὰ τοῦ πρώτου τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον ἀπέστειλε. Λέγει: «Νὰ ἐπαναληφθοῦν αἱ διαπραγματεύσεις, ἵνα τηρηθοῦν ἐντὸς ἀγγλοκυπριακοῦ πλαισίου καὶ δεύτερον νὰ κερδιθῇ πολύτιμος χρόνος». Ἀπαντᾷ ὁ Γενικὸς Πρόξενος τὴν 12ην τοῦ μηνός. Εἰς τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰς σκέψεις τοῦ κ. Θεοτόκη, ὁ Γενικὸς Πρόξενος λέγει, ὅτι αἱ ἀπ’ εὐθείας διαπραγματεύσεις Ἄγγλων–Μακαρίου θὰ εἶναι βλαβεραὶ καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ ὑπεύθυνος χειρισμὸς ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἴσως —καὶ κάμνω μίαν παρένθεσιν, κύριοι βουλευταὶ— ἡ σειρὰ τῶν τηλεγραφημάτων αὐτῶν θὰ ἀποδείξῃ εἰς τὸ Ἐθνικὸν Σῶμα, διατί ζητεῖται αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ μετάθεσις τοῦ κ. Γενικοῦ Προξένου. Ζητεῖ ἐπίσης ὁ Γενικὸς Πρόξενος, ὅπως διαψευσθοῦν ἀπολύτως αἱ φῆμαι περὶ διαλλακτικωτέρων προτάσεων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Γίνεται ἡ πρώτη ἐπίσημος συνάντησις τὴν 14ην Ὀκτωβρίου μεταξὺ ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ κ. Πήκ. Ὑπάρχει ἐπ’ αὐτοῦ μνημόνιον τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὁ κ. Πὴκ λέγει: Ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου ὅτι ἦσαν ἀπαράδεκτοι αἱ προτάσεις τοῦ Χάρντιγκ πρὸς Μακάριον τῆς 8ης Ὀκτωβρίου, διότι ἦσαν ἐπανάληψις τῶν προτάσεων Μὰκ Μίλλαν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Τριμεροῦς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπίσημος δήλωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐνώπιον τοῦ Σώματος πρὸ μιᾶς ὥρας. Πήκ: Δὲν ὑπάρχει μεγάλη ἀπόστασις μεταξὺ τῶν προτάσεων Χάρντιγκ καὶ τῶν θέσεων Μακαρίου. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐχαρακτήρισε τὰς προτάσεις αὐτὰς ὡς ἁπλῆν ἐπανάληψιν τῶν προτάσεων Μὰκ Μίλλαν κατὰ τὴν Τριμερῆ. Θεοτόκης: Συμφωνῶ ἀπολύτως, ἐπισύρω μόνον τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πήκ, ὅτι πρέπει νὰ διατηρηθῇ ἀμείωτον τὸ κῦρος τοῦ κ. Μακαρίου, προφανῶς διὰ νὰ προωθήσῃ τὸν Μακάριον εἰς τὴν θέσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ δεχθῇ ὁ Μακάριος τὸν συμβιβασμόν. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξε σαφής. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐγκατέλειψε τὴν θέσιν τῆς ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας ρυθμίσεως τοῦ θέματος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Δεύτερον, δὲν ἠθέλησε ποτὲ νὰ ὁμολογήσῃ ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τρίτον, ὡς ἐκ τούτου ζητεῖ ὑπεύθυνον τοῦ συμβιβασμοῦ. Τέταρτον, εὑρίσκει τὸν ὑπεύθυνον καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ Μακάριος. Πέμπτον, δηλοῖ κατόπιν πολλῶν πιέσεων ὅτι δὲν θὰ δεχθῇ οὔτε περισσότερα, οὔτε ὀλιγώτερα ἀπὸ ὅ,τι ἐζήτουν οἱ Κύπριοι καὶ ὡς ἐκ τούτου, αὐτὴν τὴν στιγμὴν προωθεῖται καὶ τονίζει διὰ προεκλογικοὺς λόγους, διότι τὸ Κυπριακὸν ἐχάραξεν ἡ Κυβέρνησις μόνον ἐν ὄψει ἐκλογῶν, μόνον διὰ τὴν ἐπιτυχίαν της εἰς τὰς ἐκλογάς, ζητεῖται ὑπεύθυνος, ὁ ὁποῖος θὰ συνθηκολογήσῃ μὲ τοὺς Ἄγγλους καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ λέγῃ «ἐγὼ μὲν ἐζήτησα τὴν τακτὴν εὔλογον προθεσμίαν, ἐνῷ οἱ Κύπριοι ὑπέκυψαν καὶ ἐζήτησαν διαπραγματεύσεις, μὲ βάσιν τὴν αὐτοκυβέρνησιν. Αὐτὴ ὑπῆρξε καὶ θὰ συνεχίσῃ νὰ εἶναι ἡ τακτικὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Διότι ὁ κ. Θεοτόκης, τὴν 15ην τοῦ μηνός, εἰς σύσκεψιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἐξηγεῖ διατὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὀφείλει νὰ εἶναι ὁ Μακάριος φορεὺς τῶν Κυπριακῶν διεκδικήσεων καὶ οὐχὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Καὶ ἀφοῦ προβάλλει τὸ ἐπιχείρημα τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν Τούρκων, ἐπιχείρημα τελείως σαθρόν, σᾶς τὸ ἐξήγησεν ἄλλωστε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐξηγεῖ περαιτέρω, δὲν ξεύρω ἐὰν εἰς αὐτὴν τὴν σκέψιν ἐκεῖ ἠμπορεῖ νὰ κάμνω λάθος, διότι οὐδέποτε μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν ἡ Κυβέρνησις νὰ μοῦ δώσῃ τὰ ἔγγραφα πρὸς ἀνάγνωσιν... (Διαμαρτυρίαι). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλέσατε τὴν Συμπολίτευσιν νὰ συγκρατήσῃ τὴν εὔλογον νευρικότητά της αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔγινε διακοπή.

§128Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Λέγω, ὅτι δὲν γνωρίζω, ἐὰν εἰς τὴν σύσκεψιν ἐκείνην, ἀλλὰ ὅπερ καὶ χειρότερον ἐὰν εἰς τὴν σύσκεψιν τῆς 15 Ἀπριλίου, ἢ τὴν περιβόητον συνάντησιν τῆς 25 Ὀκτωβρίου, ἀποσπάσματα τῆς ὁποίας θὰ προσπαθήσω νὰ σᾶς ἀναγνώσω, λέγει τι; Ὅτι πλὴν τοῦ ἐπιχειρήματος ὅτι πρέπει νὰ ἀποκλεισθοῦν οἱ Τοῦρκοι ἀπὸ τὰς διαπραγματεύσεις, μᾶς ἐξήγησε δὲ διὰ μακρῶν, ὅτι ἐὰν δὲν ἀπεκλείοντο θὰ εὑρισκώμεθα ἐκ νέου εἰς μίαν νέαν τριμερῆ διάσκεψιν. Ἄγνωστον διατί λέγει περαιτέρω, ὅτι πρέπει νὰ ἀποκλεισθοῦν καὶ τὰ πολιτικὰ ἄκρα, διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰ πολιτικὰ ἄκρα δύνανται νὰ ἐκμεταλλευθοῦν τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Τελειώνει, λοιπόν, αὐτὴ ἡ συνάντησις Θεοτόκη–Πήκ, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ κ. Θεοτόκης παραδέχεται ὅτι ὁ κ. Χάρτιγκ ἐν ἀντιθέσει πρὸς τόν πρωθυπουργόν, ἔχει προχωρήσει πολὺ πρὸς τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Μακαρίου. Καὶ ἀναζητεῖται ἐπίσης ὡς ἐπιστέγασμα, διότι δύο εἶναι αἱ βασικαὶ ἀρχαὶ καὶ κατευθύνσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ κερδίσωμεν χρόνον καὶ νὰ εὕρωμεν μίαν διατύπωσιν καὶ μίαν διαδικασίαν, διότι ἐπὶ τῆς οὐσίας οὐδὲν εἶπεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατὰ τὸ ἑξάμηνον, ἐζήτησε δὲ μόνον φραστικὴν διατύπωσιν, κέρδος χρόνου καὶ ἐκλογικὴν ἐκμετάλλευσιν. Παρὰ λοιπόν, τὴν συμφωνίαν αὐτήν, ὁ κ. Παππᾶς, Γενικὸς Πρόξενος, ἐπανέρχεται τὴν 14ην Μαΐου, λέγων, ὅτι κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ Μακαρίου καὶ τὴν ἰδικήν του, οὐδεμία πρόοδος ὑπάρχει ἐπὶ τῶν προτάσεων Χάρτιγκ αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν πρὸς τὸν Μακάριον. Τὴν 15ην ἔχει ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μίαν, ἴσως τὴν πρώτην ἐπίσημον συνάντησιν μὲ τὸν κ. Κάννον. Ἐπὶ τῆς συναντήσεως αὐτῆς ὑπάρχει καὶ μνημόνιον. Ὅπως γνωρίζετε, τὴν ἀρίστην αὐτὴν συνήθειαν τῶν μνημονίων, διέκοψεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μετὰ τό ἐπικίνδυνον μνημόνιον τῆς 3ης Μαρτίου: «Συμφωνεῖ ὅτι αἱ προτάσεις Χάρτιγκ ἀποδεικνύουν μίαν προσέγγισιν πρὸς Μακάριον», ἐνῷ ἡ ὅλη στάσις καὶ τὸ ὕφος τοῦ κ. Κάννον. δίδουν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐν ἀντιθέσει τῶν ὅσων εἶπεν κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν εἰς τὴν Βουλήν, τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὁ ἀμερικανικὸς παράγων δὲν εἶναι πρόθυμος νὰ βοηθήσῃ καὶ δὲν εἶναι πρόθυμος νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ὑπόσχεσιν τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδωσε κατὰ τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, περὶ τὰ τέλη Σεπτεμβρίου. Ἔρχεται κατόπιν ἡ περίφημος σύσκεψις τῆς 15ης Ὀκτωβρίου 1955, ἡ ὁποία ὑπῆρξε καὶ θὰ εἶναι σταθμὸς εἰς τὸν κυβερνητικὸν χειρισμὸν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἐνῷ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς συζητήσεως ἀναφέρονται τὰ Ἑλληνοτουρκικά, ὁ κ. ὑπουργὸς περιορίζεται εἰς τὸ νὰ ἀκούσῃ τὶ θὰ εἰπῇ ἡ ὑπηρεσία. Μόλις ἔρχεται τὸ Κυπριακὸν ὁμιλεῖ πρῶτος, κατὰ παράβασιν ὅλων τῶν συνήθων κανόνων τῶν ὑπουργῶν καὶ δίδει ἀπ’ εὐθείας κατευθύνσεις. Ὡρίμασε πλέον ἐκ τῶν ἐπαφῶν, ποὺ εἶχε μὲ τὸν κ. Πὴκ καὶ τὰς γενικάς του γραμμάς, διὰ νὰ καθορίσῃ τὴν πολιτικὴν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Λέγει, πρῶτον, ὅτι ὀφείλει τὸ θέμα νὰ εἶναι ἀντικείμενον συζητήσεως μεταξὺ Μακαρίου καὶ Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ εἶναι συμπαραστάτης. Δεύτερον, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑπάρχει πραγματικὴ προσέγγισις ἀντιλήψεων μεταξὺ Χάρτιγκ καὶ τοῦ ἰδίου τοῦ Μακαρίου, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν εἰσήγησιν τοῦ Γενικοῦ Προξένου καὶ τοῦ ἰδίου τοῦ Μακαρίου, τὰ ντεζιτεράτουμ, ἡ ἀπαίτησίς του εἶναι ὅπως μὴ διακοποῦν αἱ διαπραγματεύσεις καὶ συνεχισθοῦν αἱ συνομιλίαι συνεπής, πρὸς τὴν ἀγγλικὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἀποτελεῖ αὐτὸ ἐσωτερικὴν ὑπόθεσιν τῆς Μ. Βρεταννίας. Ἐπαναλαμβάνει διὰ 3–4 φοράν, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ ἔμμονος ἰδέα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι τὸ πρόβλημα τῆς Κύπρου δὲν εἶναι πρόβλημα οὐσίας, ἀλλὰ πρόβλημα φόρμουλας—ρηματικῆς διατυπώσεως, μία ἐξήγησις προφορικῶς ἡ ὁποία θὰ δώσῃ καὶ εἰς τὰ δύο μέρη τὴν δυνατότητα νὰ συζητήσουν. Τρίτον, λέγει, ὅτι ὁ ἀμερικανικὸς παράγων δὲν εἶναι ὥριμος, ὅτι πρέπει νὰ βοηθήσῃ εἰς τὴν ἐξέλιξιν τῶν πραγμάτων καὶ ὡς ἐκ τούτου, ὅτι ἡ ὀξύτης αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εἶναι εἰς ὄφελος τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Τὴν 18ην ἔχομεν τὴν βασικὴν συνομιλίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν μετὰ τοῦ κ. Πήκ. Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει μνημόνιον. Ὁ κ. Γ. Θεοτόκης θέλει νὰ ἑτοιμάσῃ τὴν συνάντησιν, τὴν ὁποίαν θὰ πραγματοποιήσῃ εἰς τὰς 25 Ὀκτωβρίου. Ἐκφράζει τὴν ἐλπίδα, ὅτι ὁ κ. Μὰκ Μίλαν θὰ δεχθῇ νὰ ἀνταλλάξῃ σκέψεις μετ’ αὐτοῦ, εἰς τὴν σύσκεψιν τοῦ ΝΑΤΟ ἐν Παρισίοις. Καὶ ἐλπίζει περαιτέρω ὅτι θὰ συμμερισθῇ τὴν ἐπανάληψιν τῶν συνομιλιῶν Χάρτιγκ–Μακαρίου. Φυσικὰ καὶ ὅπως εἴδομεν ἐξ ἀρχῆς, ἡ κατεύθυνσις αὐτὴ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὴν βασικὴν ἀγγλικὴν στάσιν. Ἡ Ἀγγλία ζητεῖ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν αὐτὴν τὴν στιγμὴν μιᾶς ἐπαναλήψεως τῆς διαπραγματεύσεως, πρὸς πραγματοποίησιν περιωρισμένης αὐτοκυβερνήσεως. Ὁ κ. ὑπουργὸς παραβιάζει ἀνοικτὰς θύρας. Πράγματι λέγει, ὁ κ. Θεοτόκης κατὰ τὴν συνάντησιν αὐτήν, ἡ ἀπόστασις μεταξὺ τῶν προτάσεων Χάρτιγκ καὶ Μακαρίου ἔχει σμικρυνθῆ καὶ ἐρωτᾷ τὸν κ. Πήκ, ἐὰν νομίζῃ ὅτι ἡ ἐξεύρεσις — πάλιν ἡ ἔμμονος ἰδέα— φραστικῆς διατυπώσεως θὰ ἦτο δύσκολος, ἐπιδιώκων συνάντησιν Μὰκ Μίλαν, διὰ νὰ εὕρῃ ὁ ἴδιος πλέον τὴν φόρμουλα. Οὕτω πως ἔχει ἑτοιμάσει τὸ ἔδαφος ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἔχει παραιτηθῆ τῶν ἀντιλήψεων ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ὁ φορεὺς τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Ἔχει παραιτηθῆ κατ’ οὐσίαν τῆς αὐτοδιαθέσεως διότι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μίαν παρένθεσιν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἄν καὶ εἶναι ἀπὼν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι κατὰ τὴν τριμερῆ διάσκεψιν ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν—καὶ εἶναι εἰς τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων εἰς τὴν Ἀγγλικὴν ἔκδοσιν εἰς τὴν σελίδα 13— τῷ ὄντι ὁμιλεῖ περὶ αὐτοδιαθέσεως. Τί λέγει: «Ἡ αὐτοδιάθεσις εἶναι μία γενικὴ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὑπογράψει». Ἡ φόρμουλα αὐτή, κατὰ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ ἐπαναληφθῇ καὶ εἰς τὰς προτάσεις Χάρτιγκ τοῦ Φεβρουαρίου 1956. Τί λέγει λοιπὸν ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν; «Ναὶ μὲν εἶναι ἕνα θεωρητικὸν πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἠμποροῦμε νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον εἶναι καθαρῶς θεωρητικὸν αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν μᾶς ὑποχρεώνει πρὸς λῆψιν οὐδενὸς συγκεκριμένου μέτρου». Δηλαδὴ ἡ βασικὴ ἑρμηνεία τῆς δηλώσεως, περὶ αὐτοδιαθέσεως, τῶν Ἄγγλων εὑρίσκεται εἰς τὴν δήλωσιν, ἐνώπιον τῆς τριμεροῦς, τοῦ κ. Μὰκ Μίλλαν, ὅτι αὐτοδιάθεσις εἶναι πλατωνικὸν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δὲν μᾶς ὑποχρεοῖ εἰς οὐδὲν συγκεκριμένον πρακτικὸν μέτρον. Καὶ ὡς ἐκ τούτου καὶ ἡ ἑρμηνεία αὐτὴ καὶ ἡ ἐπανάληψις μετέπειτα τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κύριος ὑπουργὸς ὡς μίαν μεγάλην πρόοδον διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, δὲν εἶναι παρὰ μία πλατωνικὴ ἀναγνώρισις, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν ρητὴν δήλωσιν Μὰκ Μίλλαν ἐνώπιον τῆς τριμεροῦς, ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ἔχει, τονίζω τὴν λέξιν, οὐδεμίαν πρακτικὴν σημασίαν. Ἡ συνάντησις αὐτή, ἂν εἴχομεν τὸ πλῆρες κείμενον τοῦ μνημονίου τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ ἠμποροῦσε πράγματι νὰ γίνῃ ἀντικείμενον μιᾶς χιουμοριστικῆς περιγραφῆς. Ὁ κ. Θεοτόκης ὁμιλεῖ πρῶτος. «Ἀγωνίστηκα, λέγει νὰ εὕρω ἕνα τρόπον προσεγγίσεως. Ἡ σημερινὴ μου ἐπίσκεψις ἀποτελεῖ τὸ πρῶτον βῆμα». Βλέπετε πόσον εἰδυλλιακὴ εἶναι ἡ συνομιλία. «Τὸ ρῆγμα, λέγει ὁ κ. Θεοτόκης, μεταξὺ Χάρτιγκ καὶ Μακαρίου δὲν εἶναι εὐρὺ καὶ ὡς ἐκ τούτου συνιστῶ τὴν ἐπανάληψιν τῶν συνομιλιῶν» πλήρης ὁμολογία τῆς μέχρι τοῦδε στάσεως, πλήρης ἐγκατάλειψις, θὰ τὸ τονίζω πάντοτε, τῶν βασικῶν Ἑλληνικῶν θέσεων καὶ πλήρης προσαρμογὴ πρὸς τὰς Ἀγγλικάς. Μὰκ Μίλλαν. Ἐκφράζει τὰ συγχαρητήριά του πρὸς τὸν κ. Θεοτόκην καὶ ἀποδέχεται τὴν ἄποψιν Θεοτόκη ἄνευ δισταγμῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ὁ κ. Θεοτόκης, δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἄπειρος διπλωματικῶν συνομιλιῶν ἀλλὰ ἦτο τὸ περιβάλλον τέτοιο, ὁ κ. Θεοτόκης ἐνθουσιάζεται αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ παραβιάζει ἀνοικτὰς θύρας. Λέγει εἰς τὸν κ. Μὰκ Μίλλαν, ὅτι χαίρει ἰδιαιτέρως διότι εὑρίσκει κατανόησιν καὶ ὅτι ἐὰν ἐπαναληφθοῦν αἱ κατ’ εὐθεῖαν συνομιλίαι θὰ παραμερισθοῦν τὰ ἐξτρεμιστικὰ στοιχεῖα τόσον ἐν Ἑλλάδι ὅσον καὶ ἐν Κύπρῳ. Προφανῶς ἐννοεῖ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν «Ἑστίαν», τὸν κ. Μαρκεζίνην, τὴν ἄκραν Ἀριστεράν, τὸ Δημοκρατικὸν κόμμα κλπ. Εἰς δὲ τὴν Κύπρον τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σήμερον εἶναι πράγματι οἱ φορεῖς τοῦ ἀγῶνος διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν. Θὰ παραμερισθοῦν λοιπὸν τὰ ἐξτρεμιστικὰ στοιχεῖα τόσον ἐν Ἑλλάδι ὅσον καὶ εἰς τὴν Κύπρον καὶ θὰ ἐξέλθῃ τὸ Κυπριακὸν ἀπὸ τὴν ἀτμόσφαιραν ἐμπαθείας καὶ πολιτικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἠκούσατε, κύριοι συνάδελφοι, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, κατ’ ἐπανάληψιν σήμερον, ὁμιλοῦντα διὰ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἑνὸς ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου. Προφανῶς ἤθελε νὰ ἐξομαλύνῃ τὴν κατάστασιν προηγουμένως εἰς τὴν Κύπρον. Παρακαλεῖ λοιπὸν τὸν κ. Θεοτόκην, καὶ τοῦτο θὰ ἐξηγήσῃ καὶ ἕνα βασικώτερον τηλεγράφημα τὸ ὁποῖον ἀπέστειλεν ὁ κ. Θεοτόκης πρὸς τόν Βασιλέα τὴν 21ην τοῦ μηνός, παρακαλεῖ, ὅπως πρὸς ἐξεύρεσιν φραστικῆς διατυπώσεως ὑπάρξῃ, διότι ἡ ἔμμονος ἰδέα τοῦ κ. ὑπουργοῦ δὲν εἶναι ἡ οὐσία, εἶναι ἡ φραστικὴ διατύπωσις — βέβαια αὐτὸ εἶναι ἕνα τεκμήριον λογοτεχνικῆς νοοτροπίας, ἀλλὰ δὲν εἶναι διπλωματικὸν — λέγει λοιπὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐπαφὴ διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τῆς φραστικῆς διατυπώσεως. Ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν ἀκούει σιωπῶν. Θεοτόκης προχωρεῖ: «Ἂς μὴ ἀναζητηθοῦν εὐθῦναι, ἂς λησμονηθοῦν τὰ γενόμενα καὶ ἂς ἔλθωμεν τώρα, εἰς τὴν ραδιοφωνικὴν ὁμιλίαν τοῦ Χάρτιγκ». Ἡ ραδιοφωνικὴ ὁμιλία τοῦ κ. Χάρτιγκ εἶναι ἡ γενομένη μετὰ τὴν διακοπὴν τῶν διαπραγματεύσεων μὲ τὸν Μακάριον, ἡ ὁποία καὶ δημιουργεῖ βάσιν συνεννοήσεων —κατὰ τὸν Μακάριον καὶ κατὰ τὸν Γενικὸν Πρόξενον δὲν ἀποτελεῖ πρόοδον ἔναντι τῶν βασικῶν θέσεων Μὰκ Μίλλαν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Τριμεροῦς. Κατὰ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, διαφωνοῦντα μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἀποτελεῖ πραγματικὴν προσέγγισιν. Ὁ κ. Πήκ, τὸ ἐχαρακτήρισε ὡς σημαντικὸν αὐτό. Καὶ συμφωνεῖ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ λέγει, ὅτι εἶναι σημαντικόν. Πῶς θὰ γεφυρωθῇ τὸ ὑπάρχον ρῆγμα. Ὁ Μὰκ Μίλλαν συμφωνεῖ. Συμφωνεῖ ἀπολύτως. Δὲν δύναται ὅμως νὰ ὁμιλήσῃ περὶ αὐτοδιαθέσεως λέγει ὁ Μὰκ Μίλλαν. Καὶ ὑπάρχει μία χαρακτηριστικὴ φράσις ἐδῶ τοῦ κ. Μὰκ Μίλλαν. Ἐάν, λέγει, ἡ Κύπρος ἦτο Ἰθάκη, θὰ ἠδυνάμην νὰ συζητήσω. Ἀλλά, γνωρίζετε, ἐφύγαμε ἀπὸ τὴν Αἴγυπτον, λέγει ὁ Μὰκ Μίλλαν, καὶ εἰς τὴν θέσιν μας εὑρέθη ἄλλος. Ὡς ἐκ τούτου, ἀδυνατοῦμεν αὐτὴν τὴν στιγμήν, νὰ παραχωρήσωμεν αὐτοδιάθεσιν εἰς τὴν Κύπρον». Αὐτὸ εἶναι τὸ μνημόνιον ἐπὶ τῆς βασικῆς ἐκείνης συνομιλίας τῆς 5ης Ὀκτωβρίου, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν ἐξόρμησιν καὶ τὴν ἀφετηρίαν διὰ τὰς προτάσεις Χάρτιγκ τῆς 21)11)55. Δὲν θὰ σᾶς κουράσω, κ. βουλευταί, μὲ μίαν σειρὰν τηλεγραφημάτων, διότι μόλις ἐπιστρέφει ὁ κ. Θεοτόκης, ἐν τῷ μεταξύ, ὑπάρχουν καὶ τηλεγραφήματα ἐξ ἄλλων Πρεσβειῶν. Ὁ κ. Μελᾶς, τοῦ ὁποίου τὸ ἐγκώμιον ἔπλεξεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τηλεγραφεῖ τὴν 21 Ὀκτωβρίου, ὅτι οἱ Ἀμερικανοὶ ὑποστηρίζουν, ὅτι ἐλαχίστη ἀπόστασις ὑπάρχει μεταξὺ τῶν προτάσεων Μὰκ Μίλλαν καὶ Μακαρίου. Αὐτὸ εἶναι τὸ πλάϊτ–μοτίβ τῶν διαπραγματεύσεων. Εἶναι μία συναυλία ἀντιλήψεων, ἡ ὁποία φεύγει ἀπὸ τὰς Ἀθήνας, περνάει διὰ μέσου Λονδίνου καὶ καταλήγει εἰς τὴν Οὐάσιγκτον. Μόλις ἐπιστρέφει ὁ κ. Θεοτόκης —τὸν ἔχει πιάσει ἕνας γυρισμὸς διπλωματικὸς— ὁμιλεῖ περὶ ἐνισχύσεως τῆς θέσεώς μας, περὶ γεγονότων τῆς 6 Σεπτεμβρίου, λέγει ὅτι ἡ Αἰγυπτιακὴ στάσις καὶ τὰ γεγονότα τῆς Μέσης Ἀνατολῆς δημιουργοῦν εὐνοϊκὰς προϋποθέσεις διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ καὶ ζητεῖ πάλιν, ὡς συμπέρασμα, ἐπανάληψιν τῶν διαπραγματεύσεων. Τὴν 31)10)55, ὁ κ. Θεοτόκης, ἀπευθύνεται πρὸς τοὺς Πρεσβευτὰς εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ εἰς τὴν Οὐάσιγκτον καὶ ζητεῖ διὰ πρώτην φοράν, ἀπὸ τοὺς Πρεσβευτὰς αὐτούς, νὰ παρουσιάσουν τὴν κλασσικὴν ὄψιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Λέγει. Ἐὰν μὲν δὲν δοθῇ ἱκανοποίησις εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, δεδομένου ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑπάρχει μία ἀναταραχὴ καὶ ἀριστερισμὸς καὶ φοβεῖται, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν θὰ χρησιμοποιήσῃ ἡ Μόσχα ὡς ἐκλογικὸν ὅπλον τὸ Κυπριακόν, ζητεῖ ἀπὸ τοὺς δύο Πρεσβευτὰς νὰ ἐπιστήσουν τὴν προσοχὴν τῶν Κυβερνήσεων τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ τῆς Ἀγγλίας ἐπὶ τοῦ κινδύνου αὐτοῦ. Καὶ οἱ μὲν Πρεσβευταί, ὑπάλληλοι εἶναι, ἀπαντοῦν οἱ δύο, ὁ κ. Παλαμᾶς καὶ ὁ κ. Μελᾶς, ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ μὴ χρησιμοποιήσωμεν τὸ ὅπλον αὐτὸ εἰς τὸ Λονδῖνον, διότι δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ἀποκαλύψωμεν τὸν σκοπόν μας καὶ εἰς τοὺς Ἄγγλους. Εἶχον δίκαιον οἱ ἄνθρωποι, διότι ἂν διαβάσετε τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως τῆς 14ης Μαρτίου τῆς Ἀγγλικῆς Βουλῆς, τὸ μεγάλο ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ἤντεν ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, εἶναι ὅτι ὁ κομμουνιστικὸς κίνδυνος τὸν ὁποῖον ἐπισείει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν διαπραγματεύσεων αὐτῶν εἶναι τὸ χειρότερον ὅπλον ἐναντίον τῆς Ἑνώσεως τῆς Κύπρου μετὰ τῆς Ἑλλάδος, διότι ἀναμφισβητήτως ἂν ὑπάρχῃ τοιοῦτος κίνδυνος, οὐδέποτε θὰ δώσωμεν τὴν συγκατάθεσίν μας εἰς μίαν αὐτοδιάθεσιν καὶ εἰς μίαν Ἕνωσιν τῆς Κύπρου μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὴ εἶναι ἡ διπλωματικὴ ἐμπειρία τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ φθάνομεν, κ. συνάδελφοι, εἰς τὴν περίφημον δήλωσιν Χάρντιγκ, τῆς 21ης Νοεμβρίου 1955. Πρὸ τῆς δηλώσεως αὐτῆς, ὑπάρχει μία συνέντευξις τοῦ κ. Χάρντιγκ μὲ τὸν κ. Σπορίδην. Τηλεγραφεῖ ὁ κ. Ροῦφος, ὑποπρόξενος εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὁ κ. Χάρρντιγκ ἐδήλωσεν, ὅτι οὔτε αὐτοδιάθεσις, οὔτε θέσις κοινοπολιτείας ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ διὰ τὴν Κύπρον, ἀλλὰ μόνον περιωρισμένη αὐτοδιάθεσις. Τηλεγράφημα τοῦ κ. Μελᾶ, τὴν 18ην τοῦ μηνός, τὸ ὁποῖον, τί λέγει; Διότι μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἡμεῖς οὐδέποτε ἐπιέσαμεν τὸν Μακάριον. Ὁμολογεῖ ὁ κ. Μελᾶς, ὅτι τὸν ἐπιέσαμεν καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ θὰ τὸν πιέσωμεν καὶ τώρα. Τὸν ἐπιέσαμεν δηλαδή, νὰ κάμῃ τὴν πρότασιν τῆς 4ης Ὀκτωβρίου, ἀλλὰ θὰ τόν πιέσωμεν καὶ τώρα, διὰ νὰ ἀποδεχθῇ τὰς προτάσεις τῆς 21ης Νοεμβρίου. Καὶ εἰσερχόμεθα εἰς τὰς προτάσεις τῆς 21ης Νοεμβρίου. Ὑποβάλλει ὁ Χάρντιγκ τὰς προτάσεις τῆς 21ης μηνός Ὁ κ. Ἤντεν μᾶς λέγει, ὅτι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν αὐτῶν τῶν διαπραγματεύσεων εὑρίσκετο εἰς ἐπαφὴν καὶ μὲ τὴν Ἑλληνικὴν καὶ μὲ τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν. Ποῖος ὁ βαθμὸς τῶν ἐπαφῶν, δὲν γνωρίζω. Βέβαιον, εἶναι, ὅτι ὅταν ὁ κ. Θεοτόκης εἶδε τὸν κ. Μὰκ Μίλλαν, συνεζήτησε μαζύ του εὐρύτατα τὸ τὶ ἠμποροῦσε νὰ δεχθῇ, μέχρι ποίου σημείου ἠμποροῦσε νὰ πάῃ καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ μεταγενεστέρα ὀργὴ τοῦ κ. Ἤντεν εἰς τὸ δεύτερον μήνυμα, τὸ ὁποῖον δὲν μᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἔρχονται αἱ προτάσεις καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ ἀπολύτως εἰς τὰς ἑπομένας μου λέξεις. Τηλεγραφεῖ ὁ κ. Θεοτόκης εἰς τὸν Βασιλέα Τό κείμενον σᾶς εἶναι γνωστόν. Σᾶς τὸ ξαναδιαβάζω. «Πρεσβείαν Παρισίων. Ἀνακοινοῦμεν κατωτέρω προτεινομένην ὑπὸ Βρεττανικῆς Κυβερνήσεως κατόπιν συνομιλίας μου— αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδιόχειρος προσθήκη τοῦ κ. ὑπουργοῦ εἰς τὸ κείμενον — μετὰ Μὰκ Μίλλαν ἐν Παρισίοις FORMULE (διατύπωσιν) ὡς βάσιν συνεννοήσεως μετὰ Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχιεπισκόπου Κύπρου διὰ ἐφαρμογὴν προταθείσης αὐτοκυβερνήσεως καὶ παρακαλοῦμεν ἀνακοινώσατε Βασιλέα–Θεοτόκης». Κύριοι συνάδελφοι, ὁ Βασιλεύς, εὑρίσκετο εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Λαμβάνει τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ καὶ προφανῶς μαζὺ μὲ αὐτὸ τὸ κείμενον τῶν προτάσεων Χάρντιγκ. Εἰσήγησις Κυβερνητικὴ δὲν ὑπάρχει. Ἡ φράσις «κατόπιν συνομιλίας μου» ἰδιοχείρως προστιθεμένη εἰς τὸ κείμενον ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀφίνει ἀναμφισβητήτως τὴν ἐντύπωσιν ἀποδοχῆς Ἀλλὰ περαιτέρω δὲν ὁμιλεῖ ἐὰν εἶναι καλαὶ ἢ κακαὶ αἱ προτάσεις. Εὑρίσκουν ἔδαφος συνεννοήσεως; Ὑπάρχει μικροτέρα ἀπόστασις μεταξὺ Χάρντιγκ καὶ Μακαρίου; Τίποτε! Καὶ ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν οἱοσδήποτε ξένος Πρεσβευτὴς ἐπλησίαζε τὴν Α.Μ. τὸν Βασιλέα μετὰ τὴν λῆψιν τοῦ τηλεγραφήματος, ποία θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι, ἐν ὄψει αὐτῆς τῆς εἰσηγήσεως, ἡ στάσις τοῦ Βασιλέως, μανθάνων ὅτι εἰς ἀπάντησιν τοῦ τηλεγραφήματος αὐτοῦ ὑπάρχει τηλεγράφημα τῆς Α.Μ. τοῦ Βασιλέως τῆς 23 τοῦ μηνὸς πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ζητῶ, φαντάζομαι, ματαίως, τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ νὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλήν. Κύριοι βουλευταί, ὁ μὲν Μακάριος ἀπέρριψεν αὐτοστιγμεὶ τὰς προτάσεις αὐτάς. Δηλαδὴ εἰσῆλθεν ὁ κομίζων τὰς προτάσεις ἐντὸς τοῦ γραφείου τοῦ Μακαρίου, ὅστις καὶ τὰς ἀπέρριψεν ἀμέσως. Τοῦτο πρὸς ἀπόκρουσιν τῶν ἰσχυρισμῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι οὐδέποτε ἔπραξέ τι τὸ ἀντίθετον μὲ τὸν Μακάριον. Ἡ Κυβέρνησις λαμβάνει τὰς προτάσεις συγχρόνως μὲ τὸν Μακάριον. Παρὰ ταῦτα δὲν ἀποκρούει, ἀλλὰ τηρεῖ πέπλον σιγῆς. Ἔρχονται τώρα δύο μηνύματα τοῦ κ. Ἤντεν, τὸ πρῶτον τῆς 23 τοῦ μηνὸς νὰ μὴ διακοποῦν αἱ διαπραγματεύσεις. Ἡ Κυβέρνησις ἀντιδρᾷ χλιαρῶς, καίτοι ὀφείλω ἐν παρενθέσει νὰ δηλώσω, κύριοι βουλευταί, ὅτι τοῦ λοιποῦ ὅταν θὰ ὁμιλῇ ἡ Κυβέρνησις βάσει ἐπισήμων κειμένων τὰ ὁποῖα δὲν θὰ καταθέτῃ εἰς τὴν Βουλήν, τοὐλάχιστον ἐγὼ δὲν θὰ πιστεύω ἀπολύτως τίποτε. (Χειροκροτήματα). Δεύτερον μήνυμα τοῦ κ. Ἤντεν ἔρχεται μερικὰς ἡμέρας ἀργότερον, περὶ τὰς 27 ἢ 28 Νοεμβρίου βιαιότατον εἰς ὕφος, πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Τί δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Ἤντεν νὰ εἶναι βιαιότατος εἰς ὕφος; Προφανῶς ἡ βεβαιότης, ὅτι πρὸ τῆς 21 Νοεμβρίου ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶχε κατὰ τὸ πλεῖστον παραδεχθῆ τὰς ἀντιλήψεις τοῦ Χάρντιγκ καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐπερίμενεν ὁ κ. Ἤντεν μίαν ἀποδοχὴν ἐκ μέρους τοῦ Μακαρίου. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παίζει αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἁπλὸ παιγνίδι καὶ προσπαθεῖ διὰ τοῦ ὑπομνήματος τῆς 5ης Σεπτεμβρίου νὰ καλυφθῇ. Διότι αὐτὸ τὸ περιβόητον ὑπόμνημα ἔχει τὰ ἑξῆς σφάλματα: Δὲν θέτει τακτὴν καὶ εὔλογον προθεσμίαν διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ὁμιλεῖ ἀορίστως περὶ αὐτοδιαθέσεως, ἀφοῦ λειτουργήσῃ κανονικῶς ἡ αὐτοκυβέρνησις. Εἶναι ἕνα ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον θέλει ταὐτοχρόνως νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἄρνησιν τοῦ Μακαρίου, διότι δὲν ἐπρόλαβεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, δὲν ἐπῆρεν ἐγκαίρως τὰς προτάσεις, διὰ νὰ πείσῃ τὸν Μακάριον —ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν ὅτι ἡ FORMULA ἐκοινοποιήθη ταὐτοχρόνως καὶ συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε τὸν καιρὸν νὰ πείσῃ τὸν Μακάριον—. Δεύτερον νὰ δικαιολογηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἔναντι τοῦ Μακαρίου ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν τὸν ἐγκαταλείπει. Ὅταν εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου μου, καὶ θὰ ἐπαναλάβω τὰς λέξεις αὐτὴν τὴν στιγμὴν διὰ νὰ ἀντιληφθῇ ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος τὸ βάρος τῆς λέξεως, ὅταν ἰσχυρίσθην ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐχειρίσθη τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν ἐντίμως, λέγω τὸ ἑξῆς: Ὅτι ἐχειρίσθη τὴν ὑπόθεσιν μὲ μίαν πλευρὰν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, λέγουσα ὅτι διατηρεῖ αὐτὴν τὴν στιγμὴν τό αἴτημα τῆς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας, μίαν πλευρὰν πρὸς τὸν Μακάριον, στέλλοντα συνεχῶς τὸν Μακάριον νὰ ἀποδεχθῇ οἱανδήποτε λύσιν διὰ νὰ ξεφύγῃ ἀπὸ τὴν δύσκολον θέσιν πρὸς ἀποδοχὴν ἑνὸς συμβιβασμοῦ καὶ μίαν τρίτην πλευρὰν ἐμπαίζουσα ἀκόμη καὶ αὐτοὺς τοὺς Ἄγγλους. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, σᾶς εἶναι γνωστόν, ὅτι δὲν ὡμίλησε τὴν ἀλήθειαν, ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅταν εἶπεν, ὅτι δὲν ἐπιέσθη ὁ Μακάριος. Ὁ κ. Μακάριος, ἐπιέσθη ἀπὸ τὸν κ. Λιάτη, ὁ ὁποῖος μετέβη εἰς τὴν Κύπρον, διὰ νὰ πείσῃ τὸν Μακάριον νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς διαπραγματεύσεις. Καὶ τώρα ἐξηγεῖται ἡ φράσις τοῦ Μακαρίου, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι δὲν θὰ δεχθῶμεν πιέσεις ὁποθενδήποτε προερχομένας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοῇ πιέσεις Ἀγγλικάς, συνεπῶς, ἐννοεῖ πιέσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Συνεχίζεται τὸ προεκλογικὸν παιχνίδι τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις λέγει, δῶστε μίαν λύσιν, διότι ἔχομεν τὰς ἐκλογάς. Διότι δὲν εἶχε τὸ θάρρος αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ εἴπῃ ὅτι ἐγκατέλειψε τὴν πολιτικήν, τὴν βασικήν, τῆς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας, διότι οὐδεὶς ἠμπορεῖ νὰ κατηγορήσῃ μίαν Κυβέρνησιν, διὰ μίαν συνεπῆ ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Τὸ ὅτι μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅ,τι ἔγινε τὸ 1950, εἶναι σωστό. Ἐδήλωσεν τότε ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν θέλει νὰ προχωρήσῃ τὸ Κυπριακόν. Αὐτὸ εἶναι μία στάσις ἀνδρική, εἶναι μία στάσις συνεπής. Ἐκεῖ ποὺ δὲν ὑπάρχει ἀνδρισμός, ἐκεῖ ποὺ δὲν ὑπάρχει συνέπεια, εἶναι ἡ σημερινὴ στάσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐνῷ εἰς τοὺς Ἕλληνας λέγει, ὅτι θέλει τακτὴν προθεσμίαν, δὲν θέλει τακτὴν προθεσμίαν, λέγει εἰς τὸν Μακάριον καὶ μίαν κατάστασιν φλοῦ λέγει πρὸς τοὺς Ἄγγλους. Κύριοι συνάδελφοι, ἐξακολουθεῖ ὁ χειρισμὸς αὐτός, διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἐμπαίζεται συστηματικὰ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, καὶ ὅταν αἰσθάνεται πλέον ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἔληξεν ἡ ὑπόθεσις τῶν ἐκλογῶν, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ρίξῃ τὴν μάσκα, τηλεγραφεῖ εἰς τὸν Μακάριον τὴν 14ην τοῦ μηνός, διότι γνωρίζει ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Μακάριος νὰ ἀντιδράσῃ διότι αἱ ἐκλογαὶ εἶναι εἰς τὰς 19 Φεβρουαρίου καὶ θὰ θριαμβολογήσῃ οὗτος εἰς τὰς Ἀθήνας, ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μεθαύριον θὰ θριαμβολογήσῃ εἰς τὴν Κέρκυρα, ὅτι ἔκαμψε τοὺς Ἄγγλους καὶ τὴν ἔφερε ἀπὸ τὴν ἄρνησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ἀπολύτου αὐτοκυβερνήσεως. Κύριοι βουλευταί, δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ὁ χειρισμὸς τοῦ Κυπριακοῦ εἶχε δύο ἄξονας, τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς θέσεως τῆς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς ὅλα τὰ τηλεγραφήματα τὰ ὁποῖα ὁμιλοῦν περὶ εὐλόγου χρόνου ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὁ κομμουνιστικὸς κίνδυνος. Ἔλεγον, δώσατε κάτι διότι χάνομεν τὰς ἐκλογάς. Ὑπάρχει τηλεγράφημα, τοῦ κ. Καλλέργη, ἐξ Ἀγκύρας, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Τουρκίας, λέγει: «Διατί διαμαρτύρεται ὁ κ. Θεοτόκης δι’ ὅ,τι ἐκάμαμεν, δὲν ἔχει δίκαιον, διότι Ἀμερικανικῇ εἰσηγήσει, ἐκάμαμεν πᾶν τὸ δυνατὸν κατὰ τὴν προεκλογικὴν περίοδον, ἵνα μὴ δυσχεράνωμεν τὴν ἐκλογικὴν θέσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). (Φωναί, αἶσχος). Κύριοι βουλευταί, ὑπάρχει προσωπικὸν θέμα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Φρονῶ, ὅτι ὁ κ. ὑπουργός, ὑπῆρξεν ἀσθενὴς κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὑπερασπίσεως τῆς προσωπικῆς του ὑποθέσεως ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Ὡμίλησεν, ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, περὶ τῶν δύο ἀπόψεων, τῆς τυπικῆς Συνταγματικῆς διὰ τῆς ἀναμίξεως οἱουδήποτε εἰς τὴν σύνθεσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡμίλησε καὶ περὶ τῆς πολιτικῆς πλευρᾶς τοῦ ζητήματος. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐθεώρησε καλὸν νὰ ἀναφέρῃ μίαν σειρὰν ὑπονοιῶν, αἱ ὁποῖαι οὐδέποτε διετυπώθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν περὶ τῆς προσωπικῆς του θέσεως ἔναντι ξένων δυνάμεων. Διαγράφω τὰ ὅσα εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ τὴν προσωπικήν του θέσιν, διότι φρονῶ, ὅτι οἱ Ἕλληνες πολιτικοί, πλὴν ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων —αἱ ὁποῖαι θὰ πρέπει ρητῶς νὰ ἀποδειχθῶσιν— εἶναι ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν κατὰ τὸν Α ἢ Β τρόπον, ὅτι αἱ ἐνέργειαί τους θὰ ὠφελήσουν τὸ Ἔθνος. Καὶ ἐὰν ἀκόμη, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἔχῃ καταδικασθῆ διὰ τὴν πορείαν τῆς πολιτικῆς του, τὴν ὁποίαν σᾶς ἐξήγησα αὐτὴν τὴν στιγμήν, θὰ ὤφειλε νὰ εἶχε ἀποπεμφθῆ ἐνδεχομένως μαζὺ μὲ ὅλην τὴν Κυβέρνησιν, διότι τὸ ἐπιστέγασμα τῆς πολιτικῆς του, εἶναι ὅτι τρία ἐστάλησαν μηνύματα εἰς τὰς Ἀθήνας διὰ τὴν ἀντικατάστασίν του. Ἐστάλη μήνυμα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ δώσῃ ἕνα τόνον κουβεντιούλας καφενείου, Εἶναι τὸ τηλεγράφημα Κρανιδιώτου, συγχαίροντα καὶ ζητοῦντα τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ κ. Θεοτόκη. Ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἠθέλησε νὰ δώσῃ ἕνα χαρακτηριστικὸν τόνον, διότι εἶχε δώσει πολλοὺς ἀριθμοὺς καὶ εἶχεν εἴπει, ὅτι θὰ παρέδιδε τὴν ἀρχὴν εἰς τὸν κ. Παπανδρέου καὶ διὰ νὰ μετριάσῃ τὴν ἐντύπωσιν, ἔδωσε τὸν τόνον, ὅτι μοῦ εἶπε ὁ Κρανιδιώτης κλπ., ἐνῷ ἐγνώριζε, ὅτι οὗτος ἐζήτησε τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ κ. Θεοτόκη. Δεύτερον, ὁ κ. Λουϊζίδης ἀνέγνωσεν ἐπιστολὴν εἰς τὴν Ἐθναρχίαν, εἰπὼν τὰ ἑξῆς: Ἐζήτησε καὶ κάτι ἄλλο ὁ Μακαριώτατος ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, τὸ ὁποῖον δὲν ἐγένετο, καὶ ἐπεξηγῶν ὁ κ. Λουϊζίδης, εἶπε, τὸ ἄλλο, αὐτό, ἦτο ἡ ἀντικατάστασις τοῦ κ. Θεοτόκης. Τρίτον, ἐγένετο μήνυμα εἰς τὸν Βασιλέα καί ἐζητεῖτο ἀπὸ αὐτὸν ἡ ἐπέμβασίς του ἵνα ἀντικατασταθῇ ὁ κ. Θεοτόκης. Τέταρτον, ὡς ἐπιστέγασμα ἔρχεται ἡ δήλωσις πῆς Ἐθναρχίας —τῶν ¾ ἂν μὴ καὶ ὁλοκλήρου— διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ ἀντικατάστασις τοῦ κ. Θεοτόκη. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἀπὸ τὸν Μακάριον μέχρι τοῦ τελευταίου ἐθναρχικοῦ συμβούλου, ἀπὸ τοῦ πρώτου ἕως τοῦ τελευταίου ἀγωνιστοῦ ὁλοκλήρου τῆς Κύπρου, ζητοῦν τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, αὐτὴν τὴν στιγμήν, δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν διὰ τὴν νομιμοποίησιν τῶν ἀγωνιστῶν τῆς Κύπρου, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ μὴ ἀντικατάστασις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ ἐπιφέρῃ ψυχολογικὸν πλῆγμα εἰς τὴν ὁλότητα τῆς μάχης εἰς τὴν Κύπρον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχίσουν μαχόμενοι οἱ ἀγωνισταί, ἐνῷ γνωρίζουν, καλῶς ἢ κακῶς, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, δὲν στέκεται παρὰ τὸ πλευρὸν των. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχίσουν τόν ἀγῶνα, ἐφ’ ὅσον δὲν γνωρίζουν, ὅτι ἔχουν συμπαραστάτην τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ζητεῖ ἡ Κύπρος, ὄχι βάσει Συνταγματικῆς ἢ νομικῆς ἀρχῆς, ἀλλὰ βάσει τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος της, τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἐὰν δὲν θέλῃ νὰ ἀπομακρυνθῇ, ἂς ἀπομακρυνθῇ ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις. (Χειροκροτήματα).

§129Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πασσαλίδης.

§131Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἠδυνάμην καὶ προηγουμένως νὰ ζητήσω τὸν λόγον.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν μοῦ εἴπατε τίποτε.

§133Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σᾶς ζητῶ τὸν λόγον, διότι ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω εἰς προσωπικὴν ἄποψιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἀπηυθύνθη πρὸς ἐμέ.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ ἀντελήφθην. Δὲν ὑπάρχει προσωπικὸν ζήτημα.

§135ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πῶς δὲν ὑπάρχει.

§136Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπευθυνόμενος πρὸς ἐμέ, ἀνεφέρθη εἰς τὸ 1950. Ἀνέφερε μίαν προσωπικὴν συνομιλίαν μου — ὡς εἶπε— μὲ τὸν κ. Δέρβην, ἡ ὁποία μετεδόθη ἀπὸ τὸν κ. Δέρβην εἰς τὸν Πρόξενον Λευκωσίας καὶ ἐκεῖνος τὴν ἀνέφερεν εἰς Ἀθήνας. Αὐτὸ εἶναι τὸ περιστατικόν, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀποδέχομαι τὴν οὐσίαν του, ἀλλὰ ὄχι τὴν διατύπωσιν. Δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ προέβην εἰς τοιαύτην κακόζηλον διατύπωσιν. Ἀπὸ ἀπόψεως οὐσίας τὴν υἱοθετῶ ἀπολύτως. Θὰ ἀπετέλει, διὰ μίαν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία σέβεται τὸν ἑαυτόν της καὶ ἡ ὁποία ἔχει αἴσθημα εὐθυνῶν, θὰ ἀπετέλει βαρύτατον λάθος, τρεῖς μῆνας, μετὰ τὸ πέρας τοῦ συμμοριτοπολέμου, ἐνῷ εὑρίσκετο εἰς μίαν σκληρὰν προσπάθειαν ἐσωτερικῆς περισυλλογῆς, νὰ ἐπιδοθῇ εἰς ἕνα ἀγῶνα ἀντιδικίας, ἐναντίον τῶν συμμάχων, τῶν ὁποίων, τότε, εἶχεν ἀπόλυτον ἀνάκην διὰ τὴν ἰδικήν της περισυλλογὴν καὶ ἀνασυγκρότησιν. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὑπῆρξε τότε ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου, ἀξία τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν Κυπρίων, διότι ἔκρινεν, ὅτι ἡ διαχείρισις, ἡ προβολή, ἐκείνην τὴν ὥραν, τοῦ θέματος τῆς Κύπρου, θὰ ἔβλαπτε καὶ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Κύπρον. (Χειροκροτήματα). Καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ παράδειγμα τῶν ἀξίων Κυβερνήσεων, ὅτι ὑπερασπίζουν μὲ θάρρος, μὲ τὸ θάρρος τῆς ἀντιδημοτικότητος, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ κριτήριον τῶν ἀληθῶν κυβερνητῶν, ὑπερασπίζουν τὰς πεποιθήσεις των. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά μας. Τότε, ἡμεῖς, μὲ τὸ θάρρος τῆς ἀντιδημοτικότητος, ἐδηλώσαμεν καὶ δημοσίᾳ καὶ ἐμπιστευτικῶς, ὅτι ἐθεωροῦμεν ἄκαιρον τὴν ἀνακίνησιν, διότι οὔτε ἡ Ἑλλὰς ἦτο προπαρασκευασμένη, οὔτε ὑπῆρχε, γενικώτερον, διπλωματικὴ προπαρασκευή. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ πρὸς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἄλλα πιστεύει καὶ ἄλλα διακηρύττει. Ἦλθεν εἰς τὴν ἀρχήν, μὲ τὴν ἀπόφασιν, νὰ κλείσῃ τὸ Κυπριακὸν καὶ παραπλανᾷ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, μὲ τὴν ἀδιάκοπον ἐπαγγελίαν, ὅτι διατηρεῖ ἀνένδοτον τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ συνέπεια τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ μᾶς παρεῖχεν, εὐχαρίστως, τὴν διαδοχήν, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε τὸ προηγούμενον τοῦ 1950. Ἀλλά, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ προηγούμενον τοῦ 1950 ἀποδεικνύει τὴν ἰδικήν μας ὡριμότητα ἀπέναντι τῆς ἰδικῆς σας πολιτικῆς, ἡ ὁποία δὲν παρέχει τοιαύτην ἀπόδειξιν. Ποῖον εἶναι τὸ κριτήριον τῆς ἀξίας τῶν Κυβερνήσεων; Τὸ κριτήριον τῆς ἀξίας τῶν Κυβερνήσεων εἶναι ὁ ἀπολογισμὸς τῆς καταστάσεως τὴν ὁποίαν παρέλαβον καὶ ἡ κατάστασις τὴν ὁποίαν δημιουργοῦν. Ποία εἶναι ἡ κατάστασις τὴν ὁποίαν παρέλαβε ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις; Εἶχε ναυαγήσει ἡ τριμερὴς, εἶχεν ἀπορριφθῆ ἡ προσφυγή. Ἐνῷ σήμερον ποία εἶναι ἡ κατάστασις, τὴν ὁποίαν ἔχει δημιουργήσει εἰς τὰς ἡμέρας της; Σήμερον ὑπάρχει τραγῳδία εἰς τὴν Κύπρον. Σήμερον αἱ διεθνεῖς μας σχέσεις ἔχουν διαταραχθῆ εἰς βαθμὸν βαρείας ἐπιδεινώσεως, ὁ Μακάριος εἶναι ἐξόριστος καὶ ἡ Ἐθναρχία ἔχει διαρρήξει τὰς σχέσεις της μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἔργον σας, διὰ τὸ ὁποῖον ἐπαίρεσθε ἐνώπιον τοῦ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα). Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, ὅταν τὸ κομματικὸν συμφέρον ἀναμιγνύεται εἰς τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τότε προκαλοῦνται ἐθνικαὶ συμφοραί. Εἶναι βέβαιον τοῦτο. Ἀλλὰ ἡ μεγίστη ἐθνικὴ συμφορὰ εἰς τὴν ἰδικήν μας πατρίδα ἔγινεν ὅταν ὑπῆρχον Κυβερνήσεις εἰς τὴν ἀρχήν, αἱ ὁποῖαι ἠκολούθησαν πολιτικὴν εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἐπίστευον. Καὶ αὐτή, εἶναι ἡ περίπτωσις τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἠκολούθησε πολιτικὴν πλειοδοσίας. Ἀλλ’ ὅταν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἔχῃ ἐγκαταλείψει τὴν κοινὴν πολιτικὴν ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας, μὲ ποῖον δικαίωμα ἰσχυρίζεται, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὅτι ἠκολούθησε πολιτικὴν πλειοδοσίας; Ὅταν ἡ τακτὴ προθεσμία ἐγκαταλείπεται, ἡ πολιτικὴ ὀνομάζεται πολιτικὴ μειοδοσίας. Ἐπειδὴ θὰ πρέπει, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, νὰ ἀποσαφηνίσωμεν ὅτι ὅταν ἡ αὐτοδιάθεσις ἀναγνωρίζεται μόνον κατ’ ἀρχὴν καὶ δὲν ὑπάρχει τακτὴ προθεσμία, ἡ ἀναγνώρισις εἶναι πλατωνική, δὲν ὑπάρχει καμμία ἐγγύησις. Οὐσιαστικῶς, ματαιοῦται ὁ ἀγὼν τῆς Ἐλευθερίας. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς αὐτοδιάθεσιν κατ’ ἀρχὴν καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς αὐτοκυβέρνησιν, σημαίνει ὅτι ὁ ἀγὼν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐματαιώθη εἰς τὴν Κύπρον. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐφιλοδόξησε νὰ ἐμπεδώσῃ ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον. Γνωρίζομεν τὴν βίβλον γενέσεως τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τὴν ὁποίαν προκύπτει ὁ ὁμαλὸς πολιτικὸς βίος. (Χειροκροτήματα). Γνωρίζομεν τὸ ἐκλογικὸν ὄργιον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τὸ ὁποῖον προκύπτει ὁ ὁμαλὸς πολιτικὸς βίος. Καὶ ἠθέλησεν, ἀκόμη, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀπευθύνῃ, ἐτόλμησε νὰ ἀπευθύνῃ, ἐναντίον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μίαν βαρυτάτην κατηγορίαν, ὅτι ἐν γνώσει της ἡ Ἀντιπολίτευσις, καταλογίζει ἀνυπάρκτους εὐθύνας εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐπιστρέφομεν μὲ ἀγανάκτησιν καὶ μὲ περιφρόνησιν τὴν ὕβριν. Ὅσα ἡμεῖς ἐπικαλούμεθα, τὰ ἀπεδείξαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἀνήκει εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ὁ θλιβερὸς θρίαμβος νὰ ἔχῃ δημιουργήσει ἐπίσημον ρῆξιν τῆς Κυπριακῆς Ἐθναρχίας καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Προσεπάθησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐλαττώσῃ τὴν σημασίαν τοῦ τραγικοῦ αὐτοῦ ἐθνικοῦ γεγονότος. Ὤφειλε σήμερον ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, νὰ ἀπολογηθῇ διὰ τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν ὡδήγησεν. Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἰς τὰς ἡμέρας της ἀποδοκιμάζεται ἀπὸ τὴν Ἐθναρχίαν τοῦ ἀγωνιζομένου, τοῦ ἥρωος καὶ μάρτυρος Κυπριακοῦ λαοῦ, εἶναι Κυβέρνησις ἀναξία τῆς Ἑλλάδος. Ὑπεστήριξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐννοεῖ νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἀρχήν. Ἀλλὰ θὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὅτι ἡ παραμονὴ εἰς τὴν ἀρχήν, ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἐπίσημον ρῆξιν τῶν σχέσεων Ἐθναρχίας καὶ Κυβερνήσεως, θὰ ἀποτελέσῃ θανάσιμον τραῦμα τοῦ ἠθικοῦ τοῦ ἀγωνιζομένου Κυπριακοῦ λαοῦ, θὰ ἀποτελέσῃ θανάσιμον κίνδυνον διὰ τὸ Ἔθνος. (Χειροκροτήματα).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§138Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπ. Ἐξ.). Κύριοι βουλευταί, παρηκολούθησα μετὰ προσοχῆς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξ. κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὡς καὶ κατὰ δεύτερον λόγον τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ὁ τόνος τῶν ἀγορεύσεων τῶν δύο πολιτικῶν ἀρχηγῶν, ἰδιαιτέρως τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, μαρτυροῦν κάποιαν νευρικότητα, ὀφειλομένην εἰς τὰς πολιτικὰς τοποθετήσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ ἐμὲ κατὰ πρῶτον λόγον, ἀλλὰ κυριώτερα ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐνοχληθεὶς ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἠθέλησε νὰ δώσῃ τόνον ὀξύτητος εἰς τὴν δευτερολογίαν του, δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ τὸν παρακολουθήσωμεν. Ὅπως καὶ δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ παρακολουθήσωμεν καὶ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος μετεχειρίσθη στοιχεῖα καὶ τὰ μετεχειρίσθη πλημμελῶς, κατὰ τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἐξ αὐτῶν μετεχειρίσθη τὰς φράσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ ἐξυπηρετήσουν τὴν πολιτικήν του τοποθέτησιν καὶ ἐφρόντισεν ἐπιμελῶς νὰ ἀποφύγῃ τὴν ὁλοκλήρωσιν τῶν φράσεων καὶ τῶν λέξεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ἡ ἀπόδειξις τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὅπως ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἐδήλωσεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύῃ εἰς τὰ ἔγγραφα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ τοῦ παρουσιάζῃ ἡ Κυβέρνησις, οὕτω πως, ἀντιστρέφομεν τὴν ὑπόθεσιν καὶ τοῦ λέγομεν, ὅτι ἡ ἀναφορὰ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, στοιχείων, καθ’ ὃν τρόπον ἐπιθυμεῖ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, δι’ ἡμᾶς δὲν ἔχουν καμμίαν σημασίαν.

§139Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§140Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Θὰ τὰ δώσωμεν εἰς τὴν δημοσιότητα.

§141Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Ὁ κ. Ἀρχηγὸς οὗ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὡμίλησε ἄνευ ἐκ μέρους μου διακοπῆς. Μετεχειρίσθη φράσεις δριμυτάτας καὶ ἐπετέθη προσωπικῶς ἐναντίον μου. Θὰ ἔχῃ, λοιπόν, τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀκούσῃ τὴν ἀπάντησιν ἐπὶ τῆς οὐσίας. Ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, κ. συνάδελφοι, ὄχι μόνον εἶναι ἀπολύτως σαφὴς καὶ καθωρισμένη ἀπὸ τὰς ἀλλεπαλλήλους ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συζητήσεις καὶ ἀπὸ τὰς ἀγορεύσεις, τὰς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ κάμω ἐνώπιον τοῦ Σώματος, κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἀκόμη καὶ ἀπὸ τὰς ἀγορεύσεις καὶ ἐμοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἰδίου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ ἀκόλουθος. Ἐπιστεύσαμεν ὅτι τὸ Κυπριακὸν θέμα δὲν δύναται, κύριοι βουλευταί, νὰ ἐπιλυθῇ, ἄλλως, εἰμὴ διὰ διαπραγματεύσεων μετὰ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, ὑπὸ δύο ἀμετακινήτους προϋποθέσεις. Πρῶτον, τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τὴν ἐγγύησιν ὅτι θὰ ἔλθῃ τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐτὴ καὶ δεύτερον ὅτι εἰς τὸ διάστημα τὸ ὁποῖον θὰ χρειασθῇ νὰ μεσολαβήσῃ μέχρις ὅτου ἔλθῃ ἡ στιγμὴ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, θὰ ἐμπεδωθῇ εἰς τὴν μεγαλόνησον πραγματικὴ αὐτοκυβέρνησις, στηριζομένη εἰς Δημοκρατικὸν Σύνταγμα. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἐξ ὑπαρχῆς, ἡ τοποθέτησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν, ὡς ὑπεύθυνος ὑπουργός, δὲν παρέλειψα, εἰς τὸ διάστημα τοῦ τελευταίου ἑπταμήνου νὰ κάμω πᾶν ὅ,τι ἦτο δυνατόν, διὰ νὰ προωθήσω τὴν πολιτικὴν αὐτήν. Ἀκόμη ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἠθέλησε νὰ ἐμπαίξῃ ἡμᾶς μὲ τὰς δῆθεν φιλοφρονήσεις, τὰς ὁποίας εἴχομεν μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας εἰς τὸ Παρίσι καὶ κατελόγισεν εἰς ἡμᾶς ἄγνοιαν τῶν διπλωματικῶν ἐθίμων. Φαίνεται ὅτι ἡ ἰδική του τοποθέτησις εἶναι ὅτι, θὰ πρέπει εἰς τὰς διπλωματικὰς συζητήσεις, νὰ γίνεται ὁ χειρισμός, ὄχι μετὰ εὐγενείας, ὄχι κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος προωθεῖ τὰς συζητήσεις, ἀλλὰ ἴσως κατὰ τὸν ἰδιάζοντα ἐκεῖνον τρόπον, τὸν ὁποῖον ἐμπνέει καὶ ἡ κομματικὴ καὶ ἡ ἰδεολογικὴ τοποθέτησις τῆς ἀριστερᾶς. Εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας, ὅταν συνηντήθην ἐν Παρισίοις, τὴν πρώτην φορὰν εἶπον, ὅτι ἡ ἀπόστασις μεταξὺ τῶν ἀντιλήψεων τῆς Ἐθναρχίας καὶ τῆς Βρεταννικῆς Διοικήσεως, ἠμπορεῖ μὲν νὰ μὴ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ὑπῆρξε, κατὰ τὴν τριμερῆ, ἀλλὰ ὅτι παραμένει, ἐν πάσῃ περιπτώσει βαθὺ τὸ ρῆγμα μεταξὺ τῶν δύο ἀπόψεων. Καὶ κατὰ τὴν ἔννοιαν τῆς διατυπώσεως, παρεποίησε τὴν ἀλήθειαν ἐσκεμμένως ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, διότι θὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὅτι ὅταν, εἰς τὴν διπλωματικὴν γλῶσσαν, ὁμιλοῦμεν περὶ διατυπώσεως, ὁμιλοῦμεν περὶ οὐσίας καὶ δὲν ὁμιλοῦμεν περὶ τύπου. Θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ μία διατύπωσις, ἡ ὁποία θὰ ἐπέτρεπε τὴν δυνατότητα τῆς ἐπαναλήψεως τῶν διαπραγματεύσεων καὶ διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τῆς διατυπώσεως αὐτῆς, ὅπως σᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, συνεφωνήθη καὶ ἐγένετο δεκτή, ἐξ Ἀγγλικῆς πλευρᾶς, ὅτι θὰ ἐπηκολούθουν μετὰ ταῦτα συνομιλίαι καὶ ἐν Λονδίνῳ καὶ ἐν Ἀθήναις μεταξὺ τῶν ἁρμοδίων Πρεσβευτῶν. Ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις, ἠθέτησε τὴν ἀνάληψιν τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῆς καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου, ἐν προοιμίῳ διεμαρτυρήθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διότι ἐν ἀγνοίᾳ της ἐξεποίησε τὰς Βρεταννικὰς προτάσεις καὶ τὰς ἐκοινοποίησεν αἰφνιδιαστικῶς καὶ εἰς τὴν Κύπρον καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας. Καὶ ἐνόμισεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὅτι σπουδαῖον ἐπιχείρημα ἤντλει ἐκ τοῦ ἐνημερωτικοῦ τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον ἀπέστειλον πρὸς τὴν Α.Μ. τόν Βασιλέα. Ἐπὶ τοῦ τηλεγραφήματος τούτου, ἔχω νὰ εἴπω δύο τινά: Πρῶτον, ὅτι ἦτο ὑποχρέωσίς μου νὰ ἐνημερώσω τὸν Βασιλέα, διότι πρῶτον ἡ Α.Μ. ὁ Βασιλεὺς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος εὑρισκόμενος, ὀφείλει νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν τῶν γεγονότων καὶ τῶν θεμάτων τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς χώρας ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν. Δεύτερον, ἡ ἰδία ἡ διατύπωσις τοῦ τηλεγραφήματος τί λέγει; «Ἀνακοινῶ τὴν διατύπωσιν τῆς Βρεταννικῆς προτάσεως, κατόπιν τῶν συνομιλιῶν, τὰς ὁποίας εἶχον μὲ τὸν κ. Μὰκ Μίλλαν, ὅπου συνεφωνήθη, ὅτι πράγματι θὰ ἐξευρίσκετο μία βάσις συζητήσεως, ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι ἡ βάσις αὐτὴ θὰ ἀπετέλει ἀντικείμενον κοινῶν διαπραγματεύσεων καὶ κοινῆς συμφωνίας καὶ ἐτόνιζον εἰς τὸ τηλεγράφημα αὐτό, ὅτι πρόκειται περὶ τῆς Βρεταννικῆς προτάσεως, ἡ ὁποία ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐξεποιήθη.».

§142Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Καὶ ὁ Βασιλεὺς τί ἀπήντησεν;

§143Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ γεγονότος αὐτοῦ, ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ἐν Παρισίοις ποτὲ συμφωνία τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῆς Βρεταννικῆς, ὅτι ἁπλῶς ἐγένετο δεκτὸν —συμφωνία οὐσίας— ὅτι θὰ ἐγένετο περαιτέρω συζήτησις διὰ τῆς διπλωματικῆς ὁδοῦ πρὸς ἐξεύρεσιν κοινῆς βάσεως ἀποδεκτῆς ἐκ μέρους τῶν Κυπρίων, ὅτι αὐτὴ ἦτο ἡ συζήτησις ἐν Παρισίοις, τό ἀποδεικνύει αὐτὸ τοῦτο τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου. Διότι ἐὰν ὑπῆρχε προσυμφωνία μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ὀρθότατα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερεν ἐνώπιον τοῦ Σώματος, οὔτε διαμαρτυρία δὲν θὰ ἐχώρει, ἀλλὰ βεβαίως καὶ γραπτὴ διατύπωσις, ἡ ὁποία νὰ καταγγέλλῃ τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἠθέτησε τὴν ἀνειλημμένην ὑποχρέωσιν νὰ συνεννοῆται μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος. Ὅλα αὐτά, κύριοι βουλευταί, διὰ τὸ ἱστορικόν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι μοῦ κάμνει ἐξαιρετικὴν αἴσθησιν καὶ ἐντύπωσιν, εἶναι, ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος ἐννοεῖ καὶ συνεχῶς διαμαρτύρεται, διότι δὲν τοῦ παρέχονται τὰ γραπτὰ στοιχεῖα, ἐγὼ βλέπω πλουσίαν συγκομιδὴν γραπτῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε παρατάσσει ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Καὶ εἶναι προφανές, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐγκαινιάζει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, νέαν μέθοδον εἰς τὴν ἔρευναν ἐκ μέρους τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας τοῦ τόπου τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Φαίνεται, ὅτι καὶ ἡ ἔννοια τῆς συναλλαγῆς καὶ τῆς δυνατότητος τοῦ ὑπούλου προσπορισμοῦ ἐγγράφων, εἰσῆλθε πλέον καὶ εἰς τὰς συζητήσεις τῶν ἐξωτερικῶν θεμάτων τῆς χώρας. Διότι, δυοῖν θάττερον: ἢ τὰ ἔγγραφα αὐτὰ εἶναι ἀκριβῆ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀφήνω εἰς σᾶς νὰ κρίνετε τὴν μέθοδον καὶ τὸν τρόπον, διὰ τῶν ὁποίων περιῆλθον εἰς τὰς χεῖρας τοῦ κυρίου Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἢ τὰ ἔγγραφα αὐτὰ δὲν εἶναι ἀκριβῆ καί, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, βαρυτάτην εὐθύνην φέρει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος διὰ τὴν χρησιμοποίησιν αὐτῶν. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Γ. Πλατῆς). Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔγγραφα ταῦτα, κατηγορῶ τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὅτι ὅταν θέλῃ νὰ χρησιμοποιήσῃ ἀδιάφορον ἐὰν ἔχῃ ἔναντι τῆς συνειδήσεώς του καὶ τῆς Βουλῆς τὴν εὐθύνην τοῦ πόθεν ἐξεῦρε τὰ ἔγγραφα αὐτά, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὰ μεταχειρίζεται ἐν τῷ συνόλῳ των καὶ νὰ μὴ μεταχειρίζεται τὰς φράσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐξυπηρετήσουν τὰς πολιτικάς του ἐπιδιώξεις.

§144ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀνακοινώσατέ τα.

§145Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἐγώ, κύριε ἀρχηγέ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, δὲν πρόκειται νὰ σᾶς δώσω ἔγγραφα ποτέ. (Χειροκροτήματα). Ὅταν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς σᾶς δώσῃ τὴν ἐξουσίαν, διὰ νὰ ἀναλάβετε σεῖς τὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας, εἶμαι διατεθειμένος νὰ μὲ χρησιμοποιήσητε καὶ νὰ μὲ μεταχειρισθῆτε κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον, ἀλλὰ ἐν τῷ μεταξύ, ἐπίσημον ἔγγραφον ἐγὼ δὲν σᾶς δίδω.

§146Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Διατί, κύριε Ὑπουργέ;

§147Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Κύριοι βουλευταί, λυποῦμαι ὅτι ἔδωσα τὸν τόνον αὐτόν. Θὰ ἀντελήφθη ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ὅτι παρέβην καὶ τὴν τακτικήν μου καὶ τὰς συνηθείας μου. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος γνωρίζει πόσην προσωπικὴν ἐκτίμησιν τοῦ τρέφω, ἀπόψε τὸ βράδυ, τὸ γνωρίζει, δὲν εἶναι τοῦτο τρόπος τοῦ λέγειν, τὸ γνωρίζει ὅτι μεταξὺ ἡμῶν ὑπάρχει πολὺ μεγάλη διάστασις εἰς τὰς πολιτικὰς ἀντιλήψεις, πολὺ μεγάλη διάστασις εἰς τὴν χρησιμοποίησιν τῶν πολιτικῶν μεθόδων, ἀλλὰ δὲν ἐμποδίζει τοῦτο, γνωρίζει ὅτι καὶ διὰ λόγους παλαιοτέρας συνεννοήσεως καὶ ἱστορίας διατρέφω πρὸς αὐτὸν ἰδιαιτέραν ἐκτίμησιν καὶ λυποῦμαι ὅτι ἐγένετο ἐπιλήσμων αὐτῆς τῆς, ἄν θέλετε, τῆς προϊστορίας καὶ εὑρῆκε τὸν τρόπον νὰ μοῦ ἐπιτεθῇ προσωπικῶς.

§148Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἐγώ; Ὄχι. Εἰς τὸ πρόσωπόν σας ὄχι.

§149Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξ.). Ἐάν, ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριοι βουλευταί, ὑπάρχῃ αὐτὴν τὴν στιγμὴν μία ἀτυχὴς ἐξέλιξις τῶν γεγονότων καὶ μεγάλη περιπέτεια εἰς τὴν Μεγαλόνησον, διὰ τὴν ὁποίαν πονοῦμεν ὅλοι, ἀδιαφόρως ἐὰν ἔχωμεν τὴν πεποίθησιν ὅτι τὴν ἐξυπηρετοῦμεν τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, διὰ διαφορετικῆς μεθόδου, ἐάν, κύριοι ἔχῃ δημιουργηθῆ αὐτὴ ἡ ἀνώμαλος κατάστασις καὶ ἐξαιρετικῶς δυσχερὴς κατάστασις, ἔχει καὶ συμπαρακολούθημα φυσικὸν ὅτι, ὅταν ἕνα θέμα λαμβάνῃ αὐτὴν τὴν δυσάρεστον τροπήν, ὑπάρχουν καὶ διχογνωμίαι, ὑπάρχουν καὶ διαφορετικαὶ γνῶμαι, ὑπάρχουν καὶ ἀντιθέσεις. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἰδιαιτέρως ἐξεπλάγην καὶ ἐλυπήθην ὅταν, ἀντὶ νὰ ἐπιδιωχθῇ ἐκ μέρους τῶν ἐκπροσωπούντων τὴν Μεγαλόννησον, μία συνεννόησις μαζί μου, ὡς ὑπευθύνου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐχρησιμοποιήθη κατὰ τρόπον ἀσυνήθη, ὁ δρόμος ὁ δημοσιογραφικός. Τό, κατ’ ἐμέ, κ. βουλευταί, τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως σᾶς τὴν ἐξήγησα. Δὲν πιστεύω ὅτι λύεται τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων ἐπικουρικῶν μεθόδων ποὺ πρέπει νὰ ἀκολουθοῦν — προσφυγὴ εἰς τὸν Ο.Η.Ε., προσφυγὴ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, ἐνδεχομένην συζήτησιν εἰς ΝΑΤΟ, διαφώτισιν μεγαλυτέραν — δὲν πιστεύω ὅτι, ἐκτὸς τῆς δυνατότητος νὰ φθάνωμεν εἰς τὸ ποθητὸν τέρμα διὰ διαπραγματεύσεων εἶναι δυνατὸν ἡ ἀνθρωπίνη σκέψις νὰ εὕρῃ ἄλλην μέθοδον. Δὲν ὑπάρχει, κ. βουλευταί, ἄλλη πολιτική, ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἄλλη. Οἱαδήποτε ἄλλη καὶ ἂν ἀκολουθηθῇ, κ. βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας, ὄχι μόνον τὸ Κυπριακὸν θέμα δὲν προωθεῖται, ὄχι μόνον ἡ ἱκανοποίησις τοῦ πανελληνίου τούτου αἰτήματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ποθητὸν τέρμα της, ἀλλὰ σᾶς προλέγω ὅτι ὕψιστα συμφέροντα τοῦ Ἔθνους διακυβεύονται καὶ ταῦτα τὰ συμφέροντα ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Ρ.Ε. ἀνεξαρτήτως ἀντιδράσεως, εἶναι ἀποφασισμένη νὰ τὰ προστατεύσῃ.

§150Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ εἴπω δύο λέξεις ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος, διότι θεωρῶ προσωπικὸν θέμα τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μὲ κατηγόρησε δι’ ὕποπτον μέθοδον ἀναγνώσεως καὶ ἐπικοινωνίας τῶν ἐγγράφων. Κύριοι βουλευταί, προτοῦ κἂν ἀρχίσῃ ἡ σύνοδος τῆς Βουλῆς, ἐζήτησα ὅπως ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως γίνῃ ἀντικείμενον ἢ Συμβούλιον τῶν Ἀρχηγῶν ἢ συμβούλιον τοῦ Στέμματος. Ἡ Κυβέρνησις οὐδέποτε μοῦ ἀπήντησε ἐπὶ τοῦ αἰτήματος αὐτοῦ. Ὅταν ἤρχισεν ἡ σύνοδος καὶ ἀνεγνώσθησαν αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐζήτησα νὰ λάβω γνῶσιν τῶν ἐπισήμων κειμένων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μὲ διεβεβαίωσε —καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ τίτλον δι’ ἐμὲ τιμῆς, μὲ διεβεβαίωσε περὶ τῆς προσωπικῆς του ἐκτιμήσεως. Ἀπορῶ διατὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐμπιστεύεται τὰ ἔγγραφα τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν εἰς πολιτικοὺς ἀρχηγούς. Ἂν αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ ὁλόκληρον τὸ κείμενον, αὐτὸ σημαίνει ἀδυναμίαν. Ἀλλὰ εἶμαι βέβαιος —καὶ τὸ ὕφος τοῦ κ. ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν μαρτυρεῖ— ὅτι ἐπεκαλέσθη τὴν οὐσίαν. Διαμαρτύρομαι ἐντόνως ἐνώπιον καὶ τοῦ Σώματος αὐτὴν τὴν στιγμήν, διὰ τὰς φράσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλὰ διαμαρτύρομαι ἔτι περισσότερον διότι ἀρνεῖται τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις, ἐν συμβουλίῳ τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν, νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφά της, διὰ νὰ ἐλεγχθῇ τοὐλάχιστον ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως.

§151Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀνέβηκα στὸ βῆμα διὰ νὰ εἴπω μερικὲς λέξεις, ὕστερα ἀπὸ τὶς ἀποκαλύψεις ποὺ ἔκαμαν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν Δημοκρατικῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡμεῖς, κατὰ τὴν συζήτησιν, ἐπάνω στὶς προγραμματικὲς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἐτονίσαμεν, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις τοῦ Καραμανλῆ ἐπιμένει εἰς τὴν τυφλὴν ὑπακοὴν τοῦ ΝΑΤΟ, εἰς τοὺς μεγάλους τοῦ ΝΑΤΟ, ποὺ εἶναι ἀποικιστές, τὸ ἐθνικὸ ζήτημα, τὸ ἐθνικὸ πρόβλημα, θὰ συνεχισθῇ καὶ θὰ μεγαλώνῃ ἀκόμη περισσότερον καὶ τὸ Κυπριακὸ θὰ μεγαλώνῃ καὶ θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε ἀδιέξοδον. Καὶ ἐτονίσαμεν τότε, ὅτι αὐτὰ τὰ μυστικὰ ποὺ παρουσιάζουν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ ξεύρωμεν οἱ ἡγέτες τῶν κομμάτων. Ὁ λαός, ἐνῷ τὰ ἠξεύρουν οἱ ἐχθροὶ τῆς Ἑλλάδος, ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὰ κρύβει, διότι τὰ ἔγγραφα αὐτὰ ἀποδεικνύουν ὅτι θίγονται τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ ἀποδεικνύουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις συνθηκολόγησε διὰ τὸ Κυπριακόν. (Χειροκροτήματα). Ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔκαμε χρῆσιν ὀλίγων γραμμῶν ἀπὸ τὰ μυστικὰ αὐτά, ἐνῷ ἀπὸ τὴν συζήτησιν καὶ τὰ ἔγγραφα ποὺ ἔφερεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἀποδεικνύεται τρανώτατα καὶ τὸ εἶπεν ὁ ἴδιος ὁ κ. ὑπουργὸς κατὰ τὴν ἀπάντησίν του. Ὁ κ. ὑπουργὸς μὲ τὴν ἀπάντησίν του, μοῦ ἔδωσε ἐπιχειρήματα εἰς αὐτὰ ποὺ εἶπον, ὅτι διὰ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε μεγάλα σφάλματα καὶ τὰ κρύβει ἀπὸ τὸν λαόν. Καὶ τὸ σφάλμα εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐγκατέλειψεν ὁριστικῶς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ὁ ἀγῶνας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ αὐτὴν τὴν κρίσιμον στιγμήν, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔλεγεν αὐτὰ ποὺ λέγει τώρα; Καὶ τί βγαίνει ἀπὸ τὰς συζητήσεις ποὺ ἔγιναν εἰς τὴν Βουλήν; Βγαίνει ὅτι ἐνῷ ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἀγωνίζεται καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία διαπραγματεύεται διπλωματικῶς μὲ τόν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, κερδίζει χρόνον διὰ νὰ ὑποβάλῃ εἰς βασανιστήρια τὸν Κυπριακὸν λαόν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, διατὶ τώρα ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν μᾶς λέγει, ἐπὶ τέλους, τὴν αὐτοδιάθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει, διατὶ τὴν ἐγκατέλειψε; Τὴν ἐγκατέλειψε, διότι μὲ τὸ σημερινὸν σύστημα ποὺ αἱ διαπραγματεύσεις θὰ γίνουν, μόνον μεταξὺ Κύπρου καὶ τῆς Ἀγγλίας, τὸ θέμα δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, διότι εἶναι ἐσωτερικὸν ζήτημα. Ἀρχικῶς τὸ θέμα ἐτέθη ἀπὸ ἀπόψεως διεθνοῦς, αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν. Τότε ἠμποροῦσε νὰ τεθῇ καὶ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπὸ ποῦ ἠξεύρει ὅτι τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας δὲν θὰ ἐδέχοντο τὴν προσφυγήν; Δὲν μᾶς τὸ ἐξήγησεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὰ πράγματα εἶναι καθαρά. Πρέπει ἡ σύγχυσις ποὺ ἐδημιουργήθη γύρω ἀπὸ τὸ Κυπριακὸν πρέπει νὰ ξεκαθαρισθῇ, πρέπει νὰ εἴπωμεν ἀνοικτά, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται μέσα στὰ πλαίσια τοῦ Ν.Α.Τ.Ο. καὶ ἡ μεγάλη δύναμις, ἡ Ἀγγλία, εἶναι ἐκεῖ μέσα σύμμαχος, ἡ Κυβέρνησις τοῦ Καραμανλῆ, ὅτι αὐτὸ ἤθελε νὰ εὕρῃ μία φόρμουλα κάπως νὰ μὴ θίξῃ τὰ συμφέροντα τῆς Ἀγγλικῆς αὐτοκρατορίας. Ἡ Κυβέρνησις ἐγκατέλειψε τὴν συμπαράστασιν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ εἰς τὸν Κυπριακὸν λαόν. Καὶ σήμερον, ποὺ αἱ ἀντιαποικιακαὶ συνθῆκαι ἐδημιούργησαν ἕνα κλῖμα, ἔπρεπε περισσότερον ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶναι συμπαραστάτης τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Τί γίνεται ὅμως; Ἐνῷ ὁ λαὸς ἀγωνίζεται καὶ μαζί μας εἶναι καὶ οἱ ἀντιαποικιακὲς χῶρες καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἐπωφεληθῇ, ἐν τούτοις ὁλότελα ἐγκατέλειψε τὸν ἀγῶνα εἰς τὴν Ἐθναρχίαν καὶ τὸν ἐξόριστον Ἐθνάρχην. Ἀλλὰ διατὶ δὲν τὸ ἔκαμεν; Ἀπεδείχθη καὶ ἀπὸ ὅσα εἶπεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δ.Κ.Ε.Λ. καὶ οἱ ἄλλοι ὁμιλήσαντες, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ θίξῃ τὰ συμφέροντα τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Βέβαια, ἡ Ἐθναρχία ἐζήτησε πραγματικῶς ὁ ἀγωνιζόμενος Κυπριακὸς λαὸς εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν διεχειρίσθη καλὰ τὸ ζήτημα ἢ μᾶλλον δὲν ἐβοήθησε τόσον, ὅσον ἔπρεπε. Καὶ δι’ αὐτὸ λέγουν νὰ φύγῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Βέβαια, ὅπως λέγει καὶ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἀναρμόδιοι οἱ Ἕλληνες τοῦ Ἐξωτερικοῦ νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς τὰ ἐσωτερικά μας. Οἱ ἁρμόδιοι ὅμως, ὁ Πὴκ καὶ ὁ Κάννον, ἠμποροῦν νὰ ἀναμιγνύωνται. (Γέλωτες ἐκ τῆς ἀριστερᾶς καὶ χειροκροτήματα). Οἱ ἀγωνισταί μας οἱ Κύπριοι δὲν πρέπει νὰ ἀναμιγνύωνται. Καὶ αὐτὸ λέγεται Ἑλληνικὴ πολιτική. Ἡ Κυβέρνησις λέγει, εἶναι ἀπαράδεκτον νὰ ἀναμιχθοῦν ἐξωελληνικοὶ παράγοντες. Καὶ ἡμεῖς δὲν ἰσχυριζόμεθα τὸ ἀντίθετον. Ἀλλὰ διὰ ποίους λόγους ἡ Κυβέρνησις πρὶν τῶν ἐκλογῶν ὅταν θὰ τὴν ἐβοηθοῦσε ἡ Ἐθναρχία, ἐδέχετο ἡ Ἐθναρχία νὰ εἶναι μαζύ της εἰς τὸν προεκλογικὸν ἀγῶνα; καὶ τώρα δὲν τὴν θέλει; Σημαίνει ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξεμεταλλεύθη καὶ ἔκαμε κομματικὴν τὴν Ἐθνικὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς τὴν κατηγοροῦμεν. Ἔπρεπε ἡ Κυβέρνησις μαζὺ μὲ τὰ ἄλλα Κόμματα —καὶ αὐτὸ ἡμεῖς τὸ ἐδηλώσαμεν καὶ ἄλλοτε— νὰ καθορίσουν μίαν γενικὴν πολιτικήν, κοινὴν γραμμὴν τοὐλάχιστον εἰς τὸ ζήτημα τὸ Κυπριακόν. Καὶ ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἡ Κυβέρνησις βεβαίως κάθεται σταθερὰ ὅπως λέγει εἰς τὰ ἑδώλια τοῦ κατηγορουμένου καὶ δὲν φοβᾶται, διότι λέγει, ἔχει 165 καθίσματα. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ: Εἶναι δυνατὸν τοιαῦτα ζητήματα, ὅπως τὸ Κυπριακὸν νὰ τὰ κρίνῃ ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν ἀντίληψιν τῆς ἀριθμητικῆς διαφορᾶς καὶ νὰ δικαιολογῇ τὴν συνθηκολόγησίν της καὶ νὰ μετατρέπῃ τὴν συνθηκολόγησίν της εἰς Ἐθνικὴν πολιτικήν; Δὲν εἶναι δυνατόν. Ἡμεῖς δὲν δεχόμεθα καμμίαν συζήτησιν. Εἶναι ζήτημα ἀρχῆς καὶ πρέπει νὰ τὸ ἀντιληφθῇ ἡ Κυβέρνησις. Φέρει βαρείας εὐθύνας ἐὰν δὲν συνεννοηθῇ μὲ τὰ ἄλλα κόμματα, διότι ἡ ὑπόθεσις δὲν εἶναι ὑπόθεσις Ε.Ρ.Ε., ὅπως νομίζει ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις φέρει ὅλας τὰς εὐθύνας. Καὶ προτείνομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ ὄχι νὰ φύγῃ —ἂς κάτσῃ καὶ ἐκείνη— ἀλλὰ νὰ δεχθῇ μαζὺ μὲ τὰ ἄλλα Δημοκρατικὰ Κόμματα νὰ καθορίσῃ μίαν γενικὴν πολιτικήν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ Κυπριακόν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θὰ ζητήσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἡμεῖς ἠξεύρομεν ἐκ τῶν προτέρων, τοὺς ἀριθμούς, τοὺς γνωστοὺς ἀριθμούς. Ἀλλὰ ἡμεῖς δὲν θὰ λάβωμεν μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Διὰ νὰ δείξωμεν ὅτι ἡμεῖς δὲν ἀναλαμβάνομεν ἄλλες εὐθῦνες καὶ νὰ ἀφήσωμεν σᾶς, τοὺς κυβερνητικοὺς βουλευτὰς νὰ κάτσετε καὶ νὰ ἐρωτήσετε τὴν συνείδησίν σας, ἐὰν αὐτὴ ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις, ὠφελῇ τὸν ἀγωνιζόμενον Κυπριακὸν λαόν, ἤ ὄχι. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι μόνον μία γενικὴ πολιτικὴ συνεννόησις ὅλων τῶν κομμάτων δὲν θὰ ὑπενόμευε τὸ ἠθικὸν τοῦ μαχομένου Κυπριακοῦ λαοῦ. Σεῖς ὅπως τὸ ἐκάματε σήμερον ἐδῶ μέσα, κ. ὑπουργέ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ Κυπριακὸς λαὸς νὰ ἠξεύρετε πολὺ καλά, θὰ ἔχῃ μεγάλα παράπονα ἐναντίον σας. Διότι ἐξεμεταλλεύθητε τὸ Κυπριακὸν ζήτημα στενῶς κομματικὰ καὶ δὲν θέλετε νὰ ἐγκαταλείψετε τὴν ἐξουσίαν διὰ νὰ σωθῇ ὁ Κυπριακὸς λαός. Ἡμεῖς προτείνομεν, ὅπως εἴπομεν καὶ ἄλλοτε, μίαν Κυβέρνησιν εὐρείας βάσεως. (Θόρυβος ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος καὶ κωδωνοκρουσίαι). Δηλαδὴ νομίζετε σεῖς, ὅτι εἶσθε καλύτεροι ἀπὸ τοὺς ἄλλους διότι ἐγίνατε ὑποτελεῖς τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Ἀμερικανῶν. Παραδώσατε τὴν Ἑλλάδα εἰς τοὺς ἰμπεριαλιστὰς καὶ ἀκόμη ἐχαντακώσατε τὸ Κυπριακόν. Καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς καταγγέλλομεν εἰς ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ εἰς ὁλόκληρον τὸν Κυπριακὸν λαόν.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. ἔχει τὸν λόγον.

§153Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν μακρὰν ἐνώπιον ὑμῶν συζήτησιν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως ἐξεθέσαμεν τὰς ἀπόψεις μας ἐπὶ τοῦ χειρισμοῦ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἐτονίσαμεν τότε τὸν κακὸν καὶ ἀδιέξοδον χειρισμὸν τοῦ θέματος ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ἀσθενῆ σημεῖα τῆς πολιτικῆς της καὶ ἐν γένει τὴν ἀδυναμίαν της νὰ τοποθετήσῃ καὶ προωθήσῃ τὸ ὅλον θέμα ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν ποικίλων καὶ πολυμόρφων διεθνῶν παραγόντων. Ἐτονίσαμεν ἀκόμη, κ. βουλευταί, ὅτι ἡ ὅλη πολιτεία τῆς Κυβερνήσεως χαρακτηρίζεται ἀπὸ μίαν ἔκδηλον παλινωδίαν καὶ ἀπὸ τὸν φόβον τῆς ἐπισήμου Ἑλλάδος νὰ ἀναλάβῃ τὰς ἀπαραιτήτους πρωτοβουλίας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐναρμονίσουν τὰς προσπαθείας τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν ἀγωνιζόμενον Κυπριακὸν λαὸν καὶ θὰ προωθήσουν τὸ ὅλον θέμα. Ἐτονίζαμεν ἐπίσης, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠκολούθησε μίαν πολιτικήν, ἡ ὁποία ἐδημιούργησε τὴν ἐντύπωσιν εἰς τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἐπίσημος Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ ἀποσυρθῇ ἀπὸ τὴν κυρίαν ἔπαλξιν τοῦ ἀγῶνος καὶ νὰ μεταθέσῃ τὰ βάρη ἐπὶ τῶν ὤμων τοῦ Μακαρίου καὶ τοῦ Διγενῆ. Αὐτό, φαίνεται, τὸ περιεχόμενον ἔδιδεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς συμπαραστάσεως. Ἀλλὰ ἡ πολιτικὴ αὐτή, κ. βουλευταί, ὡδήγησε τὴν ἐπίσημον Ἑλλάδα εἰς θέσιν παρατηρητοῦ καὶ οὐχὶ εἰς θέσιν πρωταθλητοῦ τοῦ ἀγῶνος τῶν Κυπρίων, ὡς διεκήρυσσεν ἡ Κυβέρνησις. Ἡ πολιτικὴ αὐτὴ σημαίνει ὅτι τὸ θέμα τῆς ἐλευθερίας τῶν Κυπρίων, εἶναι θέμα μεταξὺ Κυπρίων καὶ Μ. Βρεταννίας. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ). Ἀλλὰ ἡ ἄποψις αὐτή, εἶναι ἄποψις τὴν ὁποίαν καταπολέμησεν ἡ Ἑλλάς, διότι εὑρίσκεται εἰς πλήρη ἀντίθεσιν πρὸς τὴν βασικὴν ἀρχὴν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν. Δὲν πρόκειται, κύριοι βουλευταί, σήμερον νὰ ἀναφερθῶ ἐν λεπτομερείᾳ εἰς ὅσα κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως ἐνώπιον ὑμῶν εἴπομεν, ὡς πρὸς τὸν χειρισμὸν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ἡ ὁποία κατέστησε τὴν ἀτμοσφαίραν τόσον πνιγηράν, ὥστε νὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ παραταθῇ αὕτη χωρὶς ἀπροβλέπτους ἐθνικὰς συνεπείας. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι βουλευταί, εἶχε διαβεβαιώσει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, καὶ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι πλήρης σύμπνοια καὶ ἀπόλυτος εὐθυγράμμισις ἀπόψεων, μεταξὺ τῆς ἡγεσίας τῶν ἀγωνιζομένων Κυπρίων καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὑφίσταται, τόσον ὡς πρὸς τοὺς βασικοὺς σκοπούς, ὡς πρὸς τὸ θέμα, δηλαδή, τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τῆς πλήρους αὐτοκυβερνήσεως, ὅσον καὶ ὡς πρὸς τὸν ὅλον χειρισμὸν τοῦ θέματος. Ἐξ ὅσων ὅμως, κύριοι βουλευταί, διετυπώθησαν καὶ ἐδημοσιεύθησαν ἐκ μέρους πλέον τῆς Ἐθναρχίας, ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ διαβεβαίωσις αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκεται εἰς πλήρη ἀντίθεσιν πρὸς τὴν πραγματικότητα. Κύριοι βουλευταί, δὲν ὠφελεῖ, ἀλλὰ βλάπτει μεγάλως ἡ ἀπόκρυψις μιᾶς τοιαύτης σαφοῦς ἀντιθέσεως μεταξὺ Ἐθναρχίας καὶ Κυβερνήσεως. Διότι τὸ γεγονὸς τοῦτο, κύριοι βουλευταί, δημιουργεῖ ἀναμφισβητήτως ἕνα θέμα γενικὸν διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἕνα θέμα εἰδικὸν διὰ τὸν ὑπευθύνως χειριζόμενον τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ εἶναι, νομίζω, ἀδύνατος ὁ διαχωρισμὸς τῶν δύο τούτων θεμάτων. Ἡ ἀλληλεξάρτησις τούτων εἶναι πλήρης. Οὔτε νομίζω, ὅτι ἡ ἀπομόνωσις τοῦ θέματος καὶ ἡ ἐντόπισις εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι ἡ ὀρθὴ τοποθέτησις, πολὺ δὲ περισσότερον ἡ ὀρθὴ ἀντιμετώπισις τοῦ θέματος. Καὶ τοῦτο, κύριοι βουλευταί, ἀνεξαρτήτως τοῦ προσωπικοῦ ἀντικτύπου, τὸν ὁποῖον βεβαίως πρέπει νὰ αἰσθάνεται καὶ νὰ ἀντιλαμβάνεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Διότι, κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀνεξαρτήτως σφαλμάτων, τὰ ὁποῖα διέπραξεν κατὰ τὸν χειρισμὸν τοῦ θέματος τοῦ Κυπριακοῦ, δὲν ἤσκησε προσωπικὴν πολιτικήν, ἀλλὰ κυβερνητικὴν πολιτικήν. Καὶ εἶναι ἀκόμη, βέβαιον, ἐξ ὅσων ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας, ὅτι ἡ Ἐθναρχία δὲν ἔχει προσωπικοὺς λόγους νὰ ἀντιτίθεται πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἄρα, κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν βάσιν τῆς ἐκδηλωθείσης ἀντιθέσεως, ἀποκρύπτεται ἀντίθεσις πολιτικῆς γραμμῆς, μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐθναρχίας. Καὶ τοῦτο εἶναι τὸ οὐσιῶδες, καὶ τοῦτο πρέπει νὰ καταστήσῃ προσεκτικὴν τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Πρὸς δὲ τοῦ βασικοῦ τούτου ζητήματος, νομίζω, ὅτι εἶναι ἄνευ ἀξίας ὁ προβαλλόμενος ἰσχυρισμός, ἐὰν στερῆται νομικοῦ καὶ πολιτικοῦ ἐρείσματος, ἡ δῆθεν ἀξίωσις τῶν Κυπρίων νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς τὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ὁρίζουν πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀπαρτίζουν αὐτὴν, καίτοι νομίζομεν ὅτι οὐδεμίαν ἀξίωσιν προβάλλουν οἱ Κύπριοι καὶ οὐδὲν τοιοῦτον δικαίωμα. Ὁ ἀγὼν τῶν Κυπρίων εἶναι σκληρὸς καὶ καθολικός, ἐνδιαφέρει δὲ καὶ συγκινεῖ τὸ πανελλήνιον. Κύριοι βουλευταί, πρωταρχικὸς ὅρος τῆς διεξαγωγῆς καὶ εὐοδώσεως τοῦ ἀγῶνος τῶν Κυπρίων εἶναι ἡ ἀπόλυτος σύμπνοια καὶ ἡ πλήρης εὐθυγράμμισις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐθναρχίας. Ἐὰν εἰς τὸν βασικὸν κρίκον τοῦ μετώπου αὐτοῦ ἐπέλθῃ ρῆξις, τότε ἡ ἔκβασις εἶναι ἀβεβαία καὶ αἱ ἐκ τούτου συνέπειαι ἀνυπολόγιστοι. Ἰδού, διατί, κύριοι βουλευταί, ἡ πλευρὰ αὐτὴ τοῦ θέματος ἔχει κολοσσιαίαν σημασίαν... Αὐτὴ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία συνθέτει τὴν δημιουργηθεῖσαν κρίσιν, αὐτὴ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία κατέστησε τὴν ἀτμοσφαῖραν βαρεῖαν καὶ πνιγηράν, αὐτὴ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐπροκάλεσε τὴν σημερινὴν ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησιν. Τὸ νὰ συζητοῦμεν, κύριοι βουλευταί, ἐὰν οἱ Κύπριοι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς τὰ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι νομίζω, βυζαντινισμός, διότι ὅ,τι δήποτε καὶ ἐὰν δεχθῶμεν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, οἱαδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι ἡ ἄποψίς μας τὸ θέμα παραμένει ἀμετάβλητον καὶ τὸ θέμα εἶναι ἐὰν πράγματι ὑφίσταται διάστασις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐθναρχίας, διάστασις ἀπόψεων, γραμμῆς καὶ μεθόδων. Καὶ ἐάν, κύριοι βουλευταί, δεχθῶμεν, ἐφ’ ὅσον τοὐλάχιστον ἐδημοσιεύθησαν, ὅτι πράγματι ὑφίσταται διάστασις, τότε ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου, εὑρίσκεται ἐν κινδύνῳ. Καὶ ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις, ἀναλογιζομένη τὰς τεραστίας εὐθύνας της, νὰ συναγάγῃ τὰ ἀπαραίτητα συμπεράσματα. Διότι οὐδείς, κύριοι βουλευταί, εἶναι δυνατὸν νὰ συμμερισθῇ τὴν ἄποψιν ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱ Κύπριοι νὰ συνεχίζουν τὸν ἀγῶνά των ὅταν ἔχουν τὴν αἴσθησιν ἢ τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ ἐπίσημος Κυβέρνησις δὲν συμπαρίσταται ἐνεργῶς εἰς τὸν ἀγῶνα των ἢ ἡ πολιτική της δὲν ὑποβοηθεῖ τὴν ὑπόθεσίν των. Εἶπον, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὑπάρχει διάστασις καὶ ἡ διάστασις συνίσταται εἰς τὸ ὅτι οἱ Κύπριοι ἔχουν τὴν αἴσθησιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει νὰ ἐξασφαλίσῃ ὁπωσδήποτε μίαν συμβιβαστικὴν γραμμήν, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ συμφωνία Κυπρίων καὶ Ἄγγλων, ἀνεξαρτήτως ἐὰν ἡ συμφωνία αὐτὴ ἱκανοποιῇ τὸ ἀνένδοτον αἴτημα τῶν Κυπρίων τῆς αὐτοδιαθέσεως. Πέραν δὲ τούτου ἀκόμη ἔχουν προφανῶς τὴν αἴσθησιν καὶ τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν πιστεύει εἰς τὴν αἰσίαν ἔκβασιν τοῦ ἀγῶνος των, ἡ δὲ πολιτικὴ τῆς συμπαραστάσεως, ὡς ἀποκαλεῖται, εἶναι πολιτικὴ τρίτου ἡ ὁποία ἐξ ἀντικειμένου δὲν εἶναι δυνατὸν ἀνεξαρτήτως προθέσεων τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ὑποβοηθήσῃ τὴν ὑπόθεσίν των. Βεβαίως, κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις διακηρύσσει ὅτι ἡ προσπάθεια ἐξευρέσεως τῆς συμβιβαστικῆς αὐτῆς γραμμῆς δὲν ἐγένετο ἐπὶ θυσίᾳ τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως ἢ τῆς πλήρους αὐτοκυβερνήσεως καὶ ὅτι ἐπίσης ἡ πολιτικὴ τῆς συμπαραστάσεως εἶναι πολιτικὴ ἐνεργοῦ πάλης παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν μαχομένων Κυπρίων. Δυστυχῶς, ὅμως, κύριοι βουλευταί, οὔτε τὸν Κυπριακὸν λαὸν ἠδυνήθη νὰ πείσῃ οὔτε τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, νὰ καθησυχάσῃ. Κύριοι βουλευταί, ὑπῆρξαν τόσαι αἱ παραλείψεις ἀπὸ τῆς 6ης Ὀκτωβρίου μέχρι σήμερον ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπῆρξε τόση ἡ ἀδεξιότης τοῦ χειρισμοῦ, ὥστε νὰ εὑρισκώμεθα πρὸ μιᾶς κρίσεως, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπισωρεύσῃ ἀνεπανορθώτους συμφοράς, ἐὰν δὲν ἀντιμετωπισθῇ ὀρθῶς καὶ πρὸ παντὸς ἐν πλήρει ὁμοφωνίᾳ καὶ συμπνοίᾳ ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Κύριοι βουλευταί, δὲν κάμνω ἀντιπολίτευσιν, διότι δὲν τὸ θεωρῶ ἐπιτετραμμένον ἐπὶ τοιούτων θεμάτων ἐθνικῶν, ἀλλὰ ἐκφράζω ἁπλῶς τὰς ἀνησυχίας μας, ἀνησυχίας ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, αἱ ὁποῖαι πιστεύω εἶναι ἀνησυχίαι ὅλων τῶν Ἑλλήνων. Τὸ Ἔθνος, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐπιθυμεῖ νὰ γνωρίζῃ ὁλόκληρον τὴν ἀλήθειαν καὶ ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ ἀντιμετωπισθῇ ἡ δημιουργηθεῖσα κατάστασις μὲ πνεῦμα ἀντάξιον τῶν κρισίμων περιστάσεων, τὰς ὁποίας διερχόμεθα. Σφάλλει δέ, κ. βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἐὰν δὲν συμμερίζεται τὰς ἀνησυχίας αὐτάς, τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ σφάλλει ἀκόμη περισσότερον, ἐὰν δὲν ἔχει συλλάβει τὸ μέγεθος τοῦ ἀδιεξόδου καὶ τῆς ἐκτάσεως, πρὸ τῆς ὁποίας τὸ Ἔθνος ἵσταται ἀμήχανον. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἡγεσία τῶν ἀγωνιζομένων Κυπρίων ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ εὑρίσκῃ εἰς τὸ πρόσωπον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀνταπόκρισιν τῶν ἀγώνων της, ἕνα εἰλικρινῆ σύμβουλον καὶ εὐέλικτον μαχητήν. Τοῦτο δὲ ἀποτελεῖ καὶ τὸν πρωταρχικὸν ὅρον τῆς εὐοδώσεως τοῦ ἀγῶνος του. Ἡ κατάστασις ὅμως, ὡς ἐξειλίχθη, δὲν νομίζομεν, ὅτι ὁδηγεῖ εἰς τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν διατήρησιν τῆς προϋποθέσεως αὐτῆς. Δὲν νομίζομεν λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει πλέον τὴν δυνατότητα νὰ δημιουργήσῃ τὸν πρωταρχικὸν αὐτὸν ὅρον, μεθ’ ὅσα συνέβησαν καὶ μεθ’ ὅσα ἐδημοσιεύθησαν σχετικῶς μὲ τὴν ἐκδηλωθεῖσαν διάστασιν μεταξὺ Ἐθναρχίας καὶ Κυβερνήσεως. Ἂς ἀναλογισθῇ ἡ Κυβέρνησις τὰς εὐθύνας της. Ἂς ἐκτιμήσῃ τοὺς κινδύνους πρὸ τῶν ὁποίων εὑρίσκεται τὸ Ἔθνος καὶ ἂς ἀναζητήσῃ χωρὶς κομματικὰς σκέψεις, ὑπεράνω ἐγωϊστικῶν ἀντιλήψεων καὶ μὲ μόνον γνώμονα τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους, τὴν ἐνδεδειγμένην λύσιν. (Χειροκροτήματα).

§154Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν πρόκειται νὰ σᾶς κουράσω ἐπὶ θέματος, τὸ ὁποῖον ἐξηντλήθη. Καὶ δὲν ἐξηντλήθη μόνον ἀπὸ ἀπόψεως ρητόρων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως περιεχομένου, ἀλλὰ ὑποθέτω ἐξήντλησε καὶ αὐτὴν τὴν Κυβερνητικὴν παράταξιν. Ὅμως μερικὰ ἐκ τῶν Κυβερνητικῶν ἐπιχειρημάτων θὰ ἐπιχειρήσω νὰ ἀποκρούσω καὶ θὰ ἀφήσω περαιτέρω τὴν Βουλὴν νὰ σκεφθῇ τί πρέπει νὰ κάμῃ. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦ ἀσυμφόρου ἢ ἀτελεσφόρου τῆς προσφυγῆς εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας ἀπετέλεσεν ἀπόψε ἕνα ἐκ τῶν ἰσχυροτέρων ἐπιχειρημάτων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ λέγοντος ὅτι κατὰ τὴν γνωμοδότησιν τῶν διαφόρων Συμβούλων τῆς Κυβερνήσεως, ἡ προσφυγὴ αὐτὴ δὲν ἦτο σκόπιμον νὰ γίνῃ. Ἀπαντῶν θὰ ἤθελον νὰ παραπέμψω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς σχετικὰ συγγράμματα ἐγκυροτάτων ἐπὶ τοῦ θέματος συγγραφέων καὶ νὰ τοῦ ὑποδείξω νὰ ἀναγνώσῃ τὰς σελίδας, αἱ ὁποῖαι ἀφοροῦν ἀκριβῶς τὸ θέμα τῆς προσφυγῆς, διὰ νὰ πεισθῇ ὅτι αἱ εἰσηγήσεις τῶν ἁρμοδίων, τὰς ὁποίας λέγει ὅτι ἠκολούθησεν ἦσαν ἴσως εἰσηγήσεις ποὺ προσαρμόζουν τὰς ἀντιλήψεις του καὶ ἐνδιαθέτους ἐπιθυμίας περὶ μὴ προσφυγῆς καὶ ὄχι εἰσηγήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐβασίζοντο πραγματικῶς ἐπὶ ἀντικειμενικῶν προβλέψεων, ἐὰν ἡ προσφυγὴ θὰ συνεζητεῖτο ἢ δὲν θὰ συνεζητεῖτο. Ὑπάρχουν, κύριοι βουλευταί, ἐγκυρότατοι ἑρμηνευταὶ τῶν διατάξεων τοῦ Χάρτου τοῦ ΟΗΕ καὶ μεταξὺ αὐτῶν εἶναι γνωστοὶ ὡς οἱ μᾶλλον ἐγκυρότεροι τῶν ὁποίων αἱ γνῶμαι θὰ ἔλεγέ τις ἀποτελοῦν νομολογίαν διὰ τὴν ἑρμηνείαν τῶν διαφόρων διατάξεων, οἱ Γκοῦτριχ καὶ Χάμπρο. Εἰς τὴν σελίδα λοιπόν 172 τῆς ἐκδόσεως 1949 τῆς ἑρμηνείας τῶν τελευταίων παραγράφων τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ ΟΗΕ τονίζουν ὅτι: «Ἡ Γενικὴ Συνέλευσις ἐφ’ ὅσον τὸ ζήτημα ἐκκρεμεῖ ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας δὲν ἠμπορεῖ νὰ προβῇ εἰς συστάσεις. Τοῦτο ὅμως παραθέτουν δὲν σημαίνει ὅτι ἡ Γεν. Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ συζητήσῃ τοιαύτας διενέξεις ἢ καταστάσεις ὡς τὰς ἀχθείσας καὶ ἐκκρεμούσας ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας. Ἡ διατύπωσις τῶν ἄρθρων 10 καὶ 12 τοῦ Χάρτου καθιστᾶ σαφὲς ὅτι ἡ συζήτησις ἐπιτρέπεται, δηλαδή, καὶ ἡ ἐκκρεμότης ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας ἐπιτρέπει τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως ἁπλῶς δὲ δὲν ἐπιτρέπει, τὴν ἔκδοσιν ἀποφάσεων αἱ ὁποῖαι, ὅπως γνωρίζετε, δὲν εἶναι παρὰ εἰς πᾶσαν περίπτωσιν ἁπλαῖ συστάσεις. Καὶ συνεπῶς δὲν εὐσταθεῖ καὶ εἶναι διὰ πολλῶν παραδειγμάτων ἀποδεδειγμένον, ὁ φόβος, ὅτι ἡ ἐγγραφὴ ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας θὰ ἠμπόδιζε τὴν συζήτησιν εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν τοῦ ΟΗΕ. Εἰς δὲ τὸ δεύτερον θέμα σχετικῶς μὲ τὴν ἀναγραφὴν ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, οἱ αὐτοὶ συγγραφεῖς ἀναφέρονται εἰς δηλώσεις τοῦ τότε ἀντιπροσώπου τῆς Μεγάλης Βρεττανίας Σὲρ Γκλάδουϊν Τζέμπ, ὁ ὁποῖος ἐλλείψει συμφωνίας περὶ τῆς ἀκολουθητέας διαδικασίας ἐδήλωσεν ὅτι «ἂν τὸ κατηγοροῦν Κράτος ὑποστηρίζῃ ὅτι ὑφίσταται διαφορά, τότε ὑφίσταται τοιαύτη. Καὶ ἐὰν ἕνα Κράτος κατηγορῇ ἕτερον καὶ τὸ ἕτερον τοῦτο ἀρνεῖται τὴν κατηγορίαν καὶ τὴν ἀμφισβητεῖ τότε καὶ πάλιν ὑφίσταται διαφορὰ καὶ τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας δύναται νὰ προβῇ εἰς συστάσεις». Σελὶς 225.

§155Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Γεωργίας). Θὰ ἤθελον νὰ κάμω μίαν διευκρίνησιν, διότι τὸ θέμα τῆς προσφυγῆς εἶναι ἕνα ἐκ τῶν κυρίων θεμάτων καὶ εἶναι ἴσως τὸ μόνον συγκεκριμένον διὰ τὸ ὁποῖον ἐπικρίνεται ἡ Κυβέρνησις. Αἱ γνῶμαι τὰς ὁποίας ἀνεφέρατε εἶναι γνῶμαι ἐγκύρων διεθνολόγων ἀλλὰ ὅπως γνωρίζετε αἱ γνῶμαι αὐταὶ δὲν ἀποτελοῦν ὁρολογίαν διὰ τὸν ΟΗΕ εἴτε διὰ τὴν Συνέλευσιν, εἴτε διὰ τὸ Συμβούλιον. Τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας ὅπως καὶ τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως ἀποφασίζει κατὰ τὴν κρίσιν του καὶ ὄχι κατὰ τὴν κρίσιν διεθνολόγων, οἱ ὁποῖοι ἀποφαίνονται κατὰ τὸν α ἢ τὸν β τρόπον. Σᾶς λέγω δὲ ἐγώ, ὁ ὁποῖος δὲν ἀσχολοῦμαι μὲ τὸ θέμα αὐτὸ διότι δὲν ἀσχολοῦμαι μὲ τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα ὅτι ὑπεύθυνοι Νομικοὶ Σύμβουλοι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἔδωσαν ἀντίθετον γνωμάτευσιν μεταξὺ αὐτῶν δὲ ὑπάρχουν καὶ καθηγηταὶ Πανεπιστημίου. Εἶπον, ὅτι τὸ ἄρθρον 12 δημιουργεῖ τοιαύτην κατάστασιν ὥστε εἶναι πιθανόν, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐκκρεμεῖ θέμα εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας νὰ μὴ δύναται νὰ συζητηθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§156Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Θὰ ἔμενε ἐκκρεμὲς μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου.

§157Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Γεωργίας). Ἦτο ἐνδεχόμενον, κύριε Μαῦρε, εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, ἡ Ἀγγλία νὰ τὸ κρατήσῃ ἐκκρεμὲς μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου, διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὴν κρίσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν. Καὶ ἰδοὺ τώρα ὁ βασικὸς λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ ἀσκήσῃ τὴν προσφυγὴν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Σᾶς πληροφορῶ δὲ ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἔγινε τὴν νύκτα τῆς συλλήψεως τοῦ Μακαρίου, ἀπεφασίσθη προσφυγὴ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Ἀλλὰ ἀπεφασίσθη ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι οἱ νομικοὶ σύμβουλοι τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος θὰ ἀπεφαίνοντο, ὅτι ἡ προσφυγὴ εἶναι ἀκίνδυνος διὰ τὴν προσφυγὴν εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§158Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ὁμιλῶ περὶ συγκεκριμένων ἑρμηνειῶν ὡρισμένου συγγράμματος ἐγκυροτάτων συγγραφέων, τὸ ὁποῖον πράγματι ἀποτελεῖ αὐθεντικὴν, τρόπον τινὰ ἑρμηνείαν τῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι καὶ κατὰ τὸν χάρτην τοῦ ΟΗΕ ρυθμίζουν τὰς ἐργασίας τῶν Σωμάτων αὐτοῦ καὶ ἀποτελοῦν εἶδος νομολογίας.

§159Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ὄχι, σᾶς βεβαιῶ.

§160Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ταύτην τὴν στιγμὴν σᾶς βεβαιῶ ὅτι τὸ θέμα ἔχει ὡς σᾶς λέγω. Δύναται δὲ νὰ ἐπέλθῃ καὶ παραίτησις ἐν τῷ μεταξὺ ὑποστηριζομένη ἀπὸ ἓν ἢ δύο μέλη.

§161Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Αὐτὸ εἶναι ἀμφίβολον.

§162Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ἂν ἔμενε τὸ θέμα ἐκκρεμὲς 9 μῆνας ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας θὰ τὸ εἴχομεν κερδίσει.

§163Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ ἀπὸ ἀπόψεως σκοπιμότητος ἐνεργείας. Ἀλλὰ ἐπειδὴ τὸ ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι σκόπιμον νὰ ἀπαντήσω ἐπὶ τοῦ θέματος. Καὶ φρονῶ ὅτι ἐὰν εἶχε γίνει ἡ προσφυγὴ πρὸ δύο περίπου, μηνῶν, τὴν ὁποίαν δὲν ἐκάματε, διότι ὡς λέγετε, τὸ Προεδρεῖον ἦτο ὄχι εὐμενὲς πρὸς ἡμᾶς, καὶ ἂν τὴν ὑπεστήριζεν ἔστω ἕνα Κράτος, θὰ ἐδημιουργεῖτο ἡ περίπτωσις τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέπτυξα καὶ συνεπῶς ἡ διαφορὰ τῶν ἀπόψεών σας καὶ ἀπόψεών μου ὑπάρχει. Ἡμᾶς δέ, μᾶς ἐνδιέφερε κυρίως ἡ συζήτησις ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας, διότι αἱ ἀποφάσεις ὅλων τῶν Ὀργανισμῶν δὲν ἔχουν ἐκτελεστικὴν δύναμιν δυναμένην νὰ ὁδηγήσῃ εἰς θεαματικὰ ἀποτελέσματα. Ἑπομένως ἡ δεδομένη γενικωτέρα ἑρμηνεία τῆς Κυβερνήσεως δικαιολογοῦσα διατὶ αὕτη δὲν προσέφυγεν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας δὲν εὐσταθεῖ. Ἡ σκέψις τῆς ἐνεργείας ἠμπορεῖ νὰ ἔγινε τὸ πρῶτον βράδυ, ὅταν ἐγνώσθη ἡ ἀπαγωγὴ τοῦ Μακαρίου, ἀλλὰ τὴν ἑπομένην ὑπὸ ψυχραιμοτέραν κρίσιν, ὅλα αὐτὰ ἐξητμίσθησαν καὶ ἐπανήλθατε εἰς τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἀσκῆτε ἀπὸ τὴν ἡμέραν τῆς ὁρκωμοσίας τῆς πρώτης Κυβερνήσεώς σας. Καὶ λυποῦμαι διότι μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἰσχυρίζεται ὅτι ἔχει τὴν πλειοψηφίαν, δὲν ἔχει τὸ θάρρος, νὰ εἴπῃ καθαρὰ καὶ ξάστερα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι δὲν ἀκολουθεῖ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ὑπεσχέθη εἰς τὰς ἐκλογάς, ἀλλὰ ἀκολουθεῖ μίαν ἄλλην πολιτικὴν τὴν ὁποίαν εὑρίσκει σκόπιμον. Ἂν τοῦτο τὸ ἐλέγατε ἀπεριφράστως, νομίζω, ὅτι ἠμποροῦσε νὰ εὑρίσκατε καὶ ἄλλους οἱ ὁποῖοι θὰ σᾶς ὑπεστήριζον. Ἀλλὰ λέγοντες αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε καὶ πράττοντες καὶ παραλείποντες αὐτὰ ποὺ πράττετε ἢ παραλείπετε, νομίζω, ὅτι δημιουργεῖτε ἕνα φαῦλον κύκλον πρὸ τοῦ ὁποίου ὅλοι ἡμεῖς εὑρισκόμεθα ἐν ἐκστάσει καὶ τὸ ἐθνικὸν Κυπριακὸν θέμα ὡδηγήθη εἰς κινδύνους. Δὲν θέλω οὔτε ἐπιθυμῶ νὰ κάμω χαρακτηρισμόν. Λέγω ἁπλῶς ὅτι προτιμότερον θὰ ἦτο ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔλεγεν ἐλευθέρως καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι ἄλλη εἶναι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἐπηγγέλθη καὶ ἄλλη εἶναι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν θὰ ἐφαρμόσῃ καὶ ὅτι ἄλλη εἶναι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἐχάραξεν ἡ Κυβέρνησις Παπάγου καὶ ἄλλη ἡ πρώτη Κυβέρνησις Καραμανλῆ καὶ ἄλλη ἐκείνη, τὴν ὁποίαν θέλει ἢ πιστεύει ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμόσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία στηρίζεται εἰς τὴν πλειοψηφίαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον σημεῖον τὸ ὁποῖον ἤθελα νὰ τονίσω. Ὅπως μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῆς συζητήσεως ὑπὸ τῶν προλαλησάντων Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχουν πολλὰ ἀκόμη θέματα εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐπιμείνω. Ἤδη εἶναι φανερόν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἔχει περιαχθῆ κατ’ οὐσίαν εἰς ἕνα ἀδιέξοδον ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν, ὅτι ὅταν ἀνεγνώσθη ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὁ Βασιλικὸς Λόγος ἐξηγγέλθη ἐπισημότατα ὅτι ἡ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ πολιτικὴ, εἶναι πολιτικὴ τοῦ Ἔθνους ὁλοκλήρου. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ ὅλου Ἔθνους περιλαμβάνεται ὡς ἐξαίρετον τμῆμα του καὶ ὁ ἡρωϊκὸς καὶ μαρτυρικὸς Κυπριακὸς Λαός. Δὲν νομίζω, λοιπόν, ὅτι ὑπ’ αὐτὰς τὰς προϋποθέσεις δικαιολογοῦνται αἱ κυβερνητικαὶ ἀντιλήψεις διὰ τὴν ἁρμοδιότητα τῶν γνωμῶν ἑνὸς ἐπιλέκτου τμήματος τοῦ Ἔθνους, ὡς τὸ Κυπριακὸν τμῆμα, ἐπὶ τῆς Κυβερνητικῆς πολιτικῆς ἐκ τῆς ὁποίας ἐξαρτᾶται ἡ τύχη του, καὶ ἐκ τῆς δράσεως τῶν ἁρμοδίων φορέων τῆς Κυβερνητικῆς πολιτικῆς ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Διὰ τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου, ἡ Κυβερνητικὴ περὶ τὸ Κυπριακὸν δρᾶσις χαρακτηρίζεται ἐθνικὸν ἔργον ἀφορῶν τὰς ἐθνικὰς κατευθύνσεις καὶ ἐξωτερικὰς σχέσεις. Δι’ αὐτὸ νομίζομεν, ὅτι ἐὰν πρόκειται νὰ προέλθητε εἰς οἱανδήποτε ἀπόφασιν θὰ πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει σας τοὐλάχιστον τοὺς τελευταίους λόγους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀναστρέφων τὸν λόγον του καὶ ὁμιλῶν ἐπὶ τῆς ἐν Κύπρῳ καταστάσεως, ἀφοῦ μετεχειρίσθη ὡς ἐπιχειρήματα ἐπικουρικὰ τὴν μὴ πλήρη συγκρότησιν τῆς Ἐθναρχίας ἐν Κύπρῳ διέγραψεν ὡς στοιχεῖον τῆς μελλοντικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ παρακολουθήσῃ καὶ τὰς συγκροτήσεις τῆς Ἐθναρχίας καὶ ὅτι πάλιν ἐν συνεννοήσει μετ’ αὐτῆς θὰ κανονίσῃ τὴν περαιτέρω πορείαν τῆς Κυβερνήσεως.

§164Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἶπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προσδοκᾷ τὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ Μακαρίου. Ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ ἀνασυντασσομένης τῆς Ἐθναρχίας θὰ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν διὰ νὰ ἴδῃ τί θὰ γίνῃ.

§165Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ περαιτέρω παράτασιν οἱασδήποτε μορφῆς λύσεως τοῦ ζητήματος. Καὶ νομίζω, ὅτι θὰ ἔχετε καὶ σεῖς τὸ συναίσθημα ἐν τῷ πατριωτισμῷ ποὺ σᾶς διακρίνει, ὅτι οἱ μῆνες αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἐχάθησαν καὶ χάνονται εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς Κύπρου εἶναι μῆνες, οἱ ὁποῖοι κατέληξαν νὰ ἐξαρτοῦν πλέον τὴν τύχην τοῦ Κυπριακοῦ ἀπὸ τὸν ἔνοπλον καὶ μόνον ἀγῶνα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ δήλωσίς σας αὐτὴ σημαίνει νεωτέραν παράτασιν τῆς ἐκκρεμότητος τοῦ Κυπριακοῦ θέματος καὶ ὅτι συνεπῶς καὶ πάλιν ὁδηγούμεθα εἰς συνέχισιν τῆς ἀδρανείας.

§166Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερν.). Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀδρανεῖ. Ἀλλὰ δὲν δύναται ἐὰν πρόκειται νὰ ἀναλάβῃ πρωτοβουλίαν νὰ μὴ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς ἐκπροσώπους τῶν Κυπρίων ὑπ’ ὄψει τῶν ὁποίων θὰ θέσῃ τὰς ἐνεργείας της.

§167Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ ἴδιον ἴσως ὡς Ἕλληνες ἐπιθυμοῦμεν, ἀλλὰ τὰ βλέπομεν πραγματοποιούμενα διὰ διαφορετικῶν μεθόδων. Καὶ φοβοῦμαι ὅτι ὁ ἀγὼν ἐν Κύπρῳ κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν εἶναι ἐπὶ ξηροῦ ἀκμῆς. Καὶ ἑπομένως πᾶσα παράτασις θὰ ἀποθαρρύνῃ τὸν δοκιμαζόμενον Κυπριακὸν λαὸν, ἰδίως ἐφ’ ὅσον θὰ τοῦ ἐδημιουργεῖτο ἡ ἐντύπωσις ὅτι τό Ἑλληνικὸν ἐνδιαφέρον καὶ ἡ συμπαράστασις δὲν εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν θὰ ἤθελεν ἢ ἀνέμενε. Διαβλέπω ὅτι ἡ μορφή, τὴν ὁποίαν ἐξακολουθεῖτε νὰ δίδετε εἰς τὸν ἀγῶνα θὰ κινδυνεύσῃ νὰ ἀγάγῃ εἰς τὴν ἀπώλειαν τοῦ ζητήματος. Καὶ ἀκριβῶς ἐκεῖ ἔγκειται, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἀμφιβολία ἡ ὁποία ἐγεννήθη εἰς τὰς ψυχὰς εἴτε τῆς Ἐθναρχίας, εἴτε γενικώτερον τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ περὶ τῆς ὁποίας ἔχετε πλήρη γνῶσιν αὐτὴν τὴν στιγμήν. Καὶ λέγων ταῦτα, δὲν θέλω νὰ ἐπικαλεσθῶ ἄλλα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα καλῶς γνωρίζετε, οὔτε μίαν ἐντύπωσιν ἢ ἀντιλήψεις, αἱ ὁποῖαι ἤδη ἔχουν ἐκθρέψει αἴσθημα ψυχικῆς διαστάσεως ἢ ἀποστάσεως — τὸ ὀλιγώτερον — πρὸς τὸν ἁρμόδιον ἐν τῇ Κυβερνήσει ἀσκοῦντα τὴν πολιτικὴν ταύτην ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Δὲν θέλω νὰ εἴπω περισσότερα, διότι καὶ τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἄλλοι κύριοι συνάδελφοι εἶχαν τὴν ὑπομονὴν νὰ συγκεντρώσουν καὶ πλήρη καὶ πειστικὰ ἦσαν. Ἀνέφερα ὅμως τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐμπίπτουν εἰς τὴν ἀντίληψιν οἱουδήποτε Ἕλληνος ὅτι δηλαδὴ ἡ παράτασις ἐπὶ 7 μῆνας τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεώς σας, κύριε Πρόεδρε, μὲ ἄσκησιν ἐν τῷ μεταξὺ τῆς οἵας ἠσκήσατε, ἡ ὁποία ὡδήγησεν εἰς τὰς γνωστὰς διαμαρτυρίας τῶν Κυπρίων καὶ εἰς μίαν διαπίστωσιν διαστάσεως ψυχικῆς μεταξὺ τῶν ἡρωϊκῶς ἀγωνιζομένων καὶ ὁλοκαύτωμα προσφερομένων Κυπρίων καὶ τῆς Κυβερνήσεώς σας ἢ ἔστω τοῦ φορέως τῆς πολιτικῆς σας. Καί ὅσα λέγω εἶναι γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐπεβεβαιώσατε καί σεῖς καί ἐδώσατε χαρακτηρισμοὺς ἴσως ὀλίγον διαφόρους τῶν ἰδικῶν μου, ἀλλὰ ἐγὼ ἀποβλέπω εἰς τὴν οὐσίαν καί τὰ ἀναμφισβήτητα γεγονότα. Καὶ τούτου τεθέντος, νομίζω ὅτι ἡ ἀντιμετώπισις περαιτέρω τοῦ ζητήματος ἐλαφρᾷ τῇ καρδίᾳ εἴτε ὑπὸ τῶν συνεργατῶν σας, εἴτε ὑπὸ τῆς ὅλης Κυβερνήσεώς σας, θὰ ἔχῃ δυσαρέστους συνεπείας. Φοβοῦμαι, ὅτι βαίνομεν εἰς μίαν νεκρὰν περίοδον ἀναμένοντες τὴν συνέλευσιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν περὶ τῆς ὁποίας θὰ ἔχετε καὶ σεῖς τὴν πληροφορίαν ὅτι ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ διὰ τὸν Ἰανουάριον ἢ τὸν Φεβρουάριον λόγῳ τῶν Ἀμερικανικῶν Προεδρικῶν ἐκλογῶν. Κύριε Πρόεδρε, δι’ ὅλων αὐτῶν τῶν μεθόδων καὶ προφάσεων ἐπαυξάνετε τὴν δυσφορίαν τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ, ἐπαυξάνετε τὴν δυσπιστίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ ἀγωνιζόμενος καὶ μαχόμενος καὶ τυραννούμενος Κυπριακὸς Λαός, ὡς πρὸς τὴν παρ’ ἡμῶν τῶν ἐλευθέρων Ἑλλήνων διαχείρισιν τοῦ ζητήματος. Δημιουργεῖτε ἕνα κάκιστον καὶ ὀλέθριον ἀντίκτυπον ἐπὶ τῆς δράσεως τοῦ ἐνόπλου ἀγῶνος, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὸ μόνον μέσον ἐπιτεύξεως τοῦ ποθητοῦ ἀποτελέσματος τοῦ ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως Κυπριακοῦ ἀγῶνος. Προκαλεῖτε μίαν διάβρωσιν ψυχικὴν, τὴν ὁποίαν καὶ οἱ χειρότεροι ἐχθροὶ τῶν Κυπρίων καὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος δὲν θὰ ἠδύναντο ὄχι μόνον νὰ ἐπιθυμήσουν ἀλλὰ οὔτε κἂν νὰ συλλάβουν. Κάμνω λοιπόν μίαν τελευταίαν ἔκκλησιν, κύριε Πρόεδρε, καὶ πρὸς ὑμᾶς καὶ πρὸς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Νὰ σκεφθῶμεν ἐν προκειμένῳ ὡριμώτερον διότι δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι δὲν ὑπάρχουν, κύριε Πρόεδρε, ἄλλαι λύσεις. Εἰς τὴν πρώτην μου ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλίαν, ἀλλὰ κυρίως εἰς τὴν δευτερολογίαν μου, ὑπέδειξα ἀντιλήψεις καὶ δυνατότητας τὰς ὁποίας ὑπεστήριξα κατ’ ἐπανάληψιν. Αἱ ἀντιλήψεις αὗται ἐσχολιάσθησαν εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ δὴ εἰς τὸ «Βῆμα» ἀπὸ τὸν στρατιωτικὸν συνεργάτην του. Δὲν ἰσχυρίζομαι, ὅτι αἱ ἰδικαί μου ἀντιλήψεις εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλεται καὶ μόνον νὰ ἐπικρατήσουν. Ἐπιμένω ὅμως ὅτι καὶ μὲ πλήρη σεβασμὸν πρὸς τὰς ἀνειλημμένας διεθνεῖς ὑποχρεώσεις μας δυνάμεθα, ὡς καὶ πλεῖστα ἄλλα Κράτη κάμουν, διατηροῦντα ὅμως τὴν ἔννοιαν τῆς αὐτοτελείας καὶ ἀνεξαρτησίας των μετὰ μείζονος ἐγωϊσμοῦ, δυνάμεθα λέγω, καὶ ἡμεῖς νὰ ἐφαρμόσωμεν τακτικὴν, ἡ ὁποία ἴσως ὄχι βεβαίως ἀμέσως, ὄχι βεβαίως ραγδαίως, ἀλλὰ ἀσφαλέστερον θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὸ ποθητὸν ἀποτέλεσμα τῆς Κυπριακῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τῆς Ἑνώσεως, εἰς μίαν προσεχῆ ἡμέραν, τῆς Κύπρου μετὰ τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον θὰ ηὐχόμην νὰ συμβῇ κάποτε ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας, ἡμερῶν ἑνὸς κόσμου ποὺ ἀδικεῖται. (Χειροκροτήματα).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπαλτατζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§169Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Τὸ μεγάλον ἐθνικὸν ζήτημα, τό ὁποῖον συγκινεῖ αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ πανελλήνιον συνεζητήθη, ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν, κατὰ τρόπον ἀπολύτως ἐξονυχιστικὸν καὶ ἐφωτίσθη ἀπὸ πάσης πλευρᾶς κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς. Ἐάν, ἀνέρχομαι, κ. βουλευταί, εἰς τὸ βῆμα, πράττω τοῦτο κατὰ καθῆκον, διὰ νὰ διατυπώσω τὰς ἀπόψεις τοῦ κόμματος τῶν Ἀγροτῶν καὶ Ἐργαζομένων, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ. Αἱ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωσεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν, δὲν μᾶς ἱκανοποιοῦν ἐπὶ τῆς ὀρθῆς διαχειρίσεως τοῦ ἐθνικοῦ τούτου θέματος. Καὶ ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω, ὅτι αἱ ἀπόψεις, αἱ ἰδικαί μας διατυποῦνται κατὰ τὸν πλέον ἤρεμον τρόπον, μακρὰν οἱασδήποτε προσπαθείας κομματικῆς ἐκμεταλλεύσεως ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἡμεῖς πάντοτε μὲ ἀπόλυτον ἠρεμίαν ἀντιμετωπίζομεν τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὸ Σῶμα καὶ ἐπὶ πλέον διὰ τὸν πρόσθετον λόγον, ὅτι ἡ μερὶς ἡ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωποῦμεν εἶναι μία νέα πολιτικὴ κίνησις, ἡ ὁποία εἶναι ἀμέτοχος καὶ τῶν σημερινῶν εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν εὐθυνῶν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου κατὰ τὸ πρόσφατον παρελθόν. Διότι ἐγένοντο συζητήσεις ἐδῶ διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος ἀπὸ τὸ 1950. Ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι δὲν μετέχομεν αὐτῶν τῶν πολιτικῶν εὐθυνῶν, εἴμεθα ἀπολύτως ἀντικειμενικοὶ καὶ ἀμερόληπτοι καὶ λαμβάνομεν μέρος εἰς τὰς συζητήσεις ἐκ καθήκοντος νὰ διερμηνεύσωμεν τὰς ἀνησυχίας, τὰς ὁποίας ἔχει, καὶ ὁ κόσμος τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἐκπροσωποῦμεν, ἀλλὰ νομίζομεν καὶ γενικώτερον τὸ πανελλήνιον διὰ τὴν κακὴν ἐξέλιξιν, τὴν ὁποίαν λαμβάνει τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν κατέβαλεν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς της πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ ὑπογραμμίσω εἶναι, ὅτι αἱ ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας ἔδωσεν ἡ Κυβέρνησις καὶ αἱ ἀπόψεις τὰς ὁποίας διετύπωσαν οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι δι’ ἐπιχειρημάτων ἐπεσήμαναν τὰ ἀσθενῆ σημεῖα τῆς Κυβερνητικῆς διαχειρίσεως καὶ ἡ ἐντύπωσις ἡ γενικωτέρα, ἡ ὁποία σχηματίζεται εἶναι, ὅτι πράγματι ἡ Κυβέρνησις παρουσιάζει σημαντικὰς ἀδυναμίας εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτοῦ τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ προβλήματος. Ἀπότοκος αὐτῆς τῆς ἀδυναμίας εἶναι δυστυχῶς καὶ ἡ σύγκρουσις, ἡ λίαν σημαντική, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὰς σχέσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθναρχίας. Καὶ ἡ σύγκρουσις αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ συγκινῇ ὁλόκληρον τὸν λαόν. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ τὸν πολιτικὸν κόσμον νὰ ἀφήσῃ ἀμέτοχον μιᾶς προσπαθείας, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ καταβάλῃ διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἐπιλύσῃ τὰ γεγονότα καὶ νὰ τὰ ἀφήσῃ εἰς τὸν ὀρθὸν δρόμον τῆς διαχειρίσεως τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἐθνικοῦ θέματος. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὴν Κύπρον γνωρίζετε ὑπὸ ποίας συνθήκας διεξάγεται ἕνας σκληρὸς ἀγὼν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ διὰ τὴν ἀπελευθέρωσίν του. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὴν Κύπρον, περιουσίαι ὁλόκληραι καταστρέφονται. Ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικὸς καταδιώκεται καὶ αἷμα χύνεται διὰ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Καὶ νομίζομεν ἡμεῖς, ὅτι εἰς αὐτὰς τὰς κρισίμους περιστάσεις εἶναι ἀνάγκη καὶ ἐὰν ἀκόμη ὑπάρχουν ἀντιθέσεις πολιτικαί, νὰ παραμερισθοῦν καὶ νὰ ἀντιμετωπισθῇ τὸ θέμα μὲ τὸ ὕψος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς τὰς κρισίμους στιγμὰς ποὺ ἀντιμετωπίζει ὁ λαός μας. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις πιστεύῃ, ὅτι εἶναι δυνατὸν μόνη της νὰ διαχειρισθῇ περαιτέρω τὸ μέγα τοῦτο ζήτημα. Ἀλλὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ δηλώσω εἶναι, ὅτι ἡ κυβερνητικὴ πλειοψηφία, τόσον ἀπὸ ἀπόψεως ἑδρῶν, ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ὅσον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως δυνάμεως εἰς τὸν λαὸν δὲν εἶναι ἐπαρκής, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν αὐτὸ τὸ μέγα πρόβλημα, τὸ ὁποῖον παίρνει μίαν ἐξέλιξιν δραματικὴν καὶ δὲν γνωρίζομεν τὰς διαστάσεις, τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν τελικῶς νὰ λάβῃ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον πιστεύομεν, ὅτι ἡ διαχείρισις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ μονόπλευρα ἐκ μέρους τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιδιώκωμεν εἴτε μίαν εὐρυτέραν συνεννόησιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἐπάνω εἰς τὸ κυβερνητικὸν θέμα, εἴτε καὶ συνολικῶς τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὥστε ἀπὸ κοινοῦ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ πρόβλημα τοῦτο, διότι παρουσιάζει καὶ δυσχερείας, τὰς ὁποίας ὅλοι μας γνωρίζομεν καὶ ἀντιλαμβανόμεθα. Θὰ ἤθελον νὰ εἴπω δύο λέξεις διὰ τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπογραμμίζων, ὅτι δὲν ὑπάρχει διέξοδος εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ἐφ’ ὅσον θέλομεν νὰ παραμείνωμεν πιστοὶ εἰς τὴν ὕπαρξιν συμμαχιῶν καὶ εἰς τὴν ὑφισταμένην διεθνῆ ἐξωτερικὴν τοποθέτησιν. Δὲν νομίζω ὅτι αὐτὴ ἡ θέσις ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἀπολύτως ἀκλόνητος καὶ δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὴ οὐδεμιᾶς συζητήσεως, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ μεγάλοι μας σύμμαχοι, μετὰ τῶν ὁποίων τόσοι δεσμοὶ μᾶς συνδέουν καὶ μὲ τοὺς ὁποίους ἠγωνίσθημεν καὶ ἐθυσιάσαμεν τὰ πάντα εἰς τὸν κοινὸν ἀγῶνα διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἀνθρωπότητος καὶ ἐννοῶ περισσότερον τὰς Δυτικὰς Δυνάμεις, μετὰ τῶν ὁποίων ἡ ἐξωτερική μας πολιτικὴ εἶναι ἀπολύτως ταυτόσημος, ἐννοοῦν νὰ μᾶς μεταχειρίζωνται κατὰ τοιοῦτον μειωτικὸν τρόπον. Δὲν νομίζω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὁ Ἑλληνικὸς πολιτικὸς κόσμος ἠμπορεῖ νὰ παραμένῃ πάντοτε ἀκλόνητος εἰς αὐτὴν τὴν διεθνῆ συμμαχίαν καὶ εἰς τὴν τοποθέτησιν τὴν ἐξωτερικήν, τὴν ὁποίαν εἶχε μέχρι τοῦδε. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἕνα ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνάγκη σοβαρῶς νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν τοῦ Ἔθνους. Δὲν λέγω, ὅτι τὸ πρόβλημα τοῦτο εἶναι εὔκολον καὶ ἁπλοῦν. Ἡμεῖς εἴμεθα ἀμύητοι τῶν διπλωματικῶν μυστικῶν, ποὺ κατέχει ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ ἄλλοι πολιτικοὶ ἡγέται, διότι ἡμεῖς οὔτε κἂν ἀπὸ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς εἴμεθα ἀνεγνωρισμένοι, ὡς κόμμα, διότι εἴμεθα 7 βουλευταί, δὲν εἴμεθα οὔτε κἂν 10 βουλευταί. Ἀλλὰ ἐν πάση περιπτώσει εἶναι ἕνα ζήτημα σοβαρώτατον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τὸ ἀντιμετωπίσῃ ἡ πολιτικὴ ἡγεσία τοῦ τόπου. Καὶ νομίζω, ὅτι, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπιδιώκει τὴν συνεργασίαν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ ἐπιθυμεῖ διὰ τὸν τόπον μίαν ὁμαλήν, μίαν τάξιν πραγμάτων ἤρεμον, διὰ τὰ πολιτικά μας πράγματα, νομίζω, ὅτι διὰ νὰ προσλάβουν μίαν οὐσιαστικὴν σημασίαν αὐταὶ αἱ ἐπιδιώξεις τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἀνάγκη πράγματι ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς μίαν χειρονομίαν νὰ ἀντιμετωπίσῃ αὐτὸ τὸ πρόβλημα. Αἱ κρίσιμοι στιγμαί, ποὺ διέρχεται ὁ τόπος, ἔχουν ἀνάγκην μιᾶς ἰδιαιτέρας μεταχειρίσεως τοῦ ὅλου θέματος. Αἱ κρίσιμοι αὐταὶ στιγμαὶ ἀπαιτοῦν μίαν μεταχείρισιν τοῦ ἐθνικοῦ μας θέματος ἐπὶ ἀνωτέρου ἐπιπέδου. Αὐτὴν τὴν ἀπαίτησιν ἔχει καὶ ὁ λαὸς ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν καὶ ἀπὸ τὰ κόμματα, ἀνεξαρτήτως εἰς ποίαν πλευρὰν εὑρίσκονται. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπαιτεῖ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ρεαλιστικὴν ἀντιμετώπισιν ὅλων αὐτῶν τῶν ζητημάτων, διότι τὸ ἐξωτερικὸν θέμα τῆς Κύπρου συνέχει βαρύτατα τὴν ψυχὴν τῶν Ἑλλήνων. Οἱ Ἕλληνες ἐπιθυμοῦν νὰ ἴδουν τὴν πολιτικήν των ἡγεσίαν εἰς τὸ ὕψος τῶν κρισίμων περιστάσεων, ποὺ διέρχεται τὸ Ἔθνος. Τὸ ἰδικόν μας κόμμα δὲν ἐπιδιώκει οὐδεμίαν συμμετοχὴν εἰς κυβερνητικὰς εὐθύνας, ἀλλὰ θὰ παράσχῃ πᾶσαν ὑποστήριξιν εἰς μίαν γενικωτέραν ἐθνικὴν πολιτικήν, ὅταν ἡ πολιτικὴ αὐτὴ στηρίζεται εἰς μίαν εὐρυτέραν πολιτικὴν βάσιν μιᾶς συνεννοήσεως τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ποὺ θὰ χαράξῃ μίαν ἐθνικὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. (Χειροκροτήματα).

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Φιλελευθέρας Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἔχει τὸν λόγον.

§171Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀρχόμενος ἀπόψε τοῦ λόγου του, εἰς μίαν προεισαγωγὴν ἔκαμε ἔκκλησιν διὰ τὴν μὴ ἔξαψιν τῶν παθῶν, διότι ἡ ἔξαψις, ὅπως εἶπεν ὀρθῶς, οὔτε προάγει τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, οὔτε ὑποβοηθεῖ τὴν ἀποστολὴν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ἐν τούτοις, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετεχειρίσθη μίαν ἀσυνήθη, ἠμπορῶ νὰ εἴπω, ὀξύτητα εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἠσχολήθη πολὺ περισσότερον μὲ τὰ ἔργα τῶν παρελθουσῶν Κυβερνήσεων παρὰ μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεώς του, ἡ ὁποία καὶ κρίνεται σήμερον. Ἐπειδὴ εἰς αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ὑπάρχουν θέματα, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον λάβει μέρος, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Καὶ πρῶτον θὰ ἐνθυμῆσθε ὅσοι ὑπήρξατε βουλευταί, κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1950, εἰς μίαν πρόκλησιν τοῦ κ. Κανελλοπούλου, ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τότε ἀνῆλθον, ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ ἐδήλωσα ὅτι ὑπάρχει τὸ ἐθνικὸν αἴτημα τῆς Κύπρου καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν δεδομένῃ στιγμῇ θὰ τὸ φέρῃ ἐπὶ τάπητος. Ἦτο ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν Κυβέρνησις ἐτόλμησε δημοσίᾳ νὰ ἀνακινήσῃ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Ἔκτοτε ἀνελλιπῶς δὲν ἐσταμάτησα νὰ προκαλῶ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ. Δὲν διστάζω νὰ ὁμολογήσω ὅτι κατὰ τὸ 1951, ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠρνήθην νὰ προσφύγω εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Κατὰ τὸ 1952, κατόπιν ἰσχυρᾶς πιέσεως τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου ἠρνήθην καὶ πάλιν τὴν προσφυγὴν καὶ ὁ Μακάριος τότε μέσα εἰς τὸ γραφεῖον μου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, μοῦ εἶπεν ὅτι θὰ σᾶς καταγγείλω εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι ἀρνεῖσθε νὰ κάμετε τὴν προσφυγὴν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Τοῦ ἀπήντησα, ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ κάμετε ὅ,τι θέλετε, νὰ μὲ καταγγείλετε ὅπου θέλετε, ἀλλὰ δὲν πρόκειται σεῖς νὰ διευθύνετε τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Νομίζω, ὅτι ὀρθῶς ἔπραξα, διότι δὲν εἶχε γίνει ἡ ἀναγκαία προπαρασκευὴ ὥστε ἡ προσφυγὴ νὰ ἐπιτύχῃ ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Πρέπει, κύριοι βουλευταί, νὰ γνωρίζετε ὅτι τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη δὲν εἶναι ἕνα Διεθνὲς Δικαστήριον, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ προσφεύγων εὑρίσκει τὸ δίκαιόν του. Εἶναι πολιτικὸς ὀργανισμός, εἰς τὸν ὁποῖον εἰσέρχονται ἀλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα καὶ ὅπου οἱ ἀσθενεῖς, οἱ συνήθως ἔχοντες δίκαιον, ἀδικοῦνται. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, ὅταν κατὰ τὸ 1954 ἀπεφάσισε νὰ προσφύγῃ εἶχε παρασκευάσει τὸ ἔδαφος ἀρκετὰ καὶ δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶσθε ἱκανοποιημένοι ἀπὸ τὸ ἐπιτευχθὲν τότε ἀποτέλεσμα. Διότι, ὅπως θὰ ἐνθυμῆσθε ὅλοι, ἠναγκάσθη καὶ ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος νὰ βάλῃ τὴν ὑπογραφὴν κάτω ἀπὸ τὴν Νεοζηλανδικὴν πρότασιν, ἡ ὁποία ἔλεγεν ὅτι τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ συζητήσουν τὸ θέμα τῆς Κύπρου. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ἐπίσης, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις ἐπὶ διεθνῶν ζητημάτων περνοῦν ἀπὸ πολλὰς φάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι πάντοτε εὐχερεῖς. Συμφωνῶ μαζί του, ὅτι τὸ Κυπριακὸν ζήτημα δὲν ἦτο εὔκολον. Φοβοῦμαι ὅμως ὅτι ἡ διαχείρισις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ὑπῆρξεν εὐτυχής, καὶ δὲν ἔπρεπε τοὐλάχιστον, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐπαίρεται διὰ τὸ ἔργον του, τοῦ ὁποίου ὁ θλιβερὸς ἀπολογισμὸς εἶναι ἡ ἐξόντωσις, σχεδὸν τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἡ ἐξορία τοῦ Μακαρίου, ἡ αἱματοχυσία, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὴν Κύπρον ἀπὸ τοὺς ἀγωνιζομένους Κυπρίους, εἰς τὸν ἀγῶνα τῶν ὁποίων δὲν ἠξεύρω ἐὰν πιστεύῃ ἀπολύτως ἡ Κυβέρνησις. Καὶ τέλος, ὀφείλομεν, νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου ἔχει σημαντικῶς ὑποχωρήσει καὶ δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἡ διαπραγμάτευσις σήμερον δὲν θὰ εἶναι πλέον δυσχερεστέρα παρ’ ὅ,τι θὰ ἦτο πρὸ ἑνὸς ἢ πρὸ ἓξ μηνῶν. Ἡ Κυβέρνησις, ἐπαναλαμβάνω, καὶ πάλιν ὅπως εἶπον καὶ εἰς τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν, ὤφειλε νὰ ἀκολουθήσῃ σταθερὰν καὶ ἀποφασιστικὴν γραμμὴν καὶ τὴν γραμμὴν αὐτὴν νὰ τὴν ἀκολουθήσῃ ἀπαρεγκλίτως, διότι μὲ τὰς παλινῳδίας καὶ μὲ τὴν ἀλλοπρόσαλον πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε μειοδοτοῦσα εἰς τὸ ἐξωτερικόν, καὶ πλειοδοτοῦσα εἰς τὸ ἐσωτερικόν, μόνον συμφορὰς πρόκειται νὰ ἐπισωρεύσῃ εἰς τὴν χώραν. (Χειροκροτήματα).

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, πρὶν κηρύξω τὴν συζήτησιν περαιωμένην, ἐζήτησε κατ’ ἐξαίρεσιν, τὸ λόγον, διότι δὲν εἶναι ἀρχηγὸς κόμματος, ὁ κ. Λοϊζίδης, διὰ νὰ ἀναγνώσῃ μίαν δήλωσιν ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος· ἐπειδὴ δὲ εἶναι καὶ μέλος τῆς Ἐθναρχίας, παρακαλεῖ νὰ τοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπῃ ὀλίγας λέξεις.

§173Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐφ’ ὅσον ἡ συζήτησις διεξάγεται πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ συνεφωνήθη ὅτι θὰ διεξαχθῇ μεταξὺ τῶν ἀξιοτίμων ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων καὶ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ πρέπει δι’ αὐτὸ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§174Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Ἐὰν δὲν ἐπιτρέπῃ ἡ Βουλή, δὲν ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα.

§175ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ὁμιλήσῃ.

§176Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ δέχεται, κατ’ ἐξαίρεσιν, νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Λοϊζίδης, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Ἀλλὰ λέγω, νὰ μὴ ἀποτελέσῃ προηγούμενον.

§177Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ εἶμαι πολὺ σύντομος, ὄχι μόνον, διότι ἐπροχώρησεν ἡ ὥρα, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ ἀποψινὴ συνεδρίασις κατηναλώθη, ἐπὶ τὸ πλεῖστον διὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὸ παρελθόν. Μόνον, θὰ κάμω μίαν παρατήρησιν, ἂς μὴ παρεξηγηθῶ, ἂς μὴ κακοφανῇ οὐδενός. Ἐὰν τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως διαβασθοῦν εἰς τὴν Κύπρον, μήπως διερωτηθοῦν, ἐκεῖ οἱ ἀγωνιζόμενοι ἀδελφοί μας, μᾶς σκέπτονται κάτω εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν; Τί γίνεται τώρα, πῶς θὰ μᾶς βοηθήσουν εἰς τὸ μέλλον ἢ ἐξακολουθοῦν ἀκόμη νὰ συζητοῦν διὰ τὰ παρελθόντα;

§178Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Πρὸς τὰ δεξιὰ νὰ τὰ εἴπητε.

§179Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ὁμιλῶ πρὸς ὅλους τοὺς συναδέλφους τῆς Βουλῆς. Θὰ ἐπεθύμουν ὅμως, ἔστω καὶ ἂν ἀφορᾷ τὸ παρελθόν, νὰ κάμω μόνον μίαν παρατήρησιν καὶ μίαν δήλωσιν κατηγορηματικήν: Ἐὰν ὑπάρχῃ οἱαδήποτε εὐθύνη, διότι ἐγκατελείφθη ἡ ἄνευ τακτῆς προθεσμίας ἀξίωσις αὐτοδιαθέσεως, τὴν εὐθύνην τὴν ἀναλαμβάνομεν ἡμεῖς οἱ Κύπριοι. Κύριοι συνάδελφοι, μὴ λησμονῆτε, πῶς ἔχουν τὰ γεγονότα. Τόσον ὁ πολιτικὸς ἡγέτης τῆς Κύπρου, Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, ὅσον καὶ ἡ ἀγωνιστικὴ ὀργάνωσις, δι’ ἀνακοινώσεώς της ἔλαβον σαφῆ ἐπὶ τούτου θέσιν, ἡ δὲ σαφὴς θέσις εἶναι ἡ ἑξῆς: Προκειμένου οἱ Ἄγγλοι νὰ συγκατατεθοῦν, νὰ μᾶς δώσουν αὐτοδιάθεσιν, ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας, τὸ πολὺ μέχρι 5 ἐτῶν θὰ δεχθῶμεν, ἄνευ οἱασδήποτε συζητήσεως, διὰ τὴν μορφὴν αὐτοκυβερνήσεως ἢ οἱονδήποτε ἄλλο καθεστώς, ἐν ἀνάγκῃ θὰ μείνωμεν καὶ ὑπὸ καθεστὼς στρατοκρατορίας. Θὰ σταυρώσωμεν τὰ χέρια καὶ θὰ περιμένωμεν νὰ περάσουν τὰ 5 χρόνια. Ἄν ὅμως, δὲν ὑπάρχῃ διάθεσις ἀγγλικὴ τακτῆς προθεσμίας, μέχρι 5 τῶν, τότε, δὲν θέλομεν τακτὴν προθεσμίαν. Ἐπληροφορήθην δέ, κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐβολιδοσκόπησε τοὺς Ἄγγλους διὰ τακτὴν προθεσμίαν 5–10 ἐτῶν καὶ δὲν εὗρεν ἀνταπόκρισιν. Ἑπομένως ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν πρότασίν των διὰ τακτὴν προθεσμίαν μέχρι 5 ἐτῶν, ἡμεῖς οἱ Κύπριοι, προτιμῶμεν νὰ μᾶς δώσουν καθεστὼς αὐτοκυβερνήσεως, ὅπως τὸ θέλομεν, χωρὶς τακτὴν προθεσμίαν. Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον—δὲν πρόκειται νὰ ἀποκαλύψω μυστικά, διότι τὸν κοινὸν νοῦν τὸν ἔχουν καὶ οἱ Ἄγγλοι—ὅτι προκειμένου νὰ μᾶς δώσουν πλήρη καὶ τελείαν αὐτοκυβέρνησιν, μὲ ὅλας τὰς ἐξουσίας εἰς τὸ χέρι καὶ τὴν ἀστυνομίαν εἰς τὰ χέρια μας καὶ τὰ τελωνεῖα καὶ τὰ δικαστήρια καὶ τὰς φυλακάς, τότε, δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει τακτὴ προθεσμία, διότι θὰ ἠμπορέσωμεν εἰς 1, 2, 3 χρόνια νὰ τὴν πάρωμεν μὲ τὸ χέρι μας, τὴν αὐτοδιάθεσιν. (Χειροκροτήματα). Ἑπομένως αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλοῦν καὶ ξεκαθαρισμένον δι’ ἡμᾶς. Ἂς ἔλθωμεν μὲ δύο λόγια εἰς τὸ σημερινὸν θέμα.

§180ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὴν ἐπιστολήν.

§181Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς τὴν ἐπιστολήν. Δι’ αὐτὴν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα. Ἂν μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Εἶχον κάμει τελευταίως τὴν ἔκκλησιν, ἂν εἶναι δυνατὸν ὁ Ἑλληνικὸς πολιτικὸς κόσμος, ἰδίως ἐδῶ μέσα εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων, νὰ διατηρήσωμεν ἑνότητα ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον θὰ συντείνῃ πολὺ εἰς τὴν ἐπιτυχῆ διεξαγωγὴν τοῦ ἀγῶνος. Τώρα, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, κινδυνεύομεν ὄχι μόνον νὰ μὴ ἔχωμεν ἐδῶ τὴν ἑνότητα αὐτήν, ἀλλὰ κινδυνεύει νὰ διασπασθῇ ἡ ἑνότης καὶ μεταξὺ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ Κυπριακῆς Ἐθναρχίας καὶ Κυπρίων γενικῶς καὶ μεταξὺ τῶν ἰδίων τῶν Κυπρίων. Ὁ κίνδυνος εἶναι μεγάλος καὶ πρέπει νὰ ἀποφευχθῇ. Ὑπάρχουν βεβαίως καὶ Κύπριοι, οἱ Ἐθναρχικοὶ Σύμβουλοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι Ἕλληνες καὶ ἑπομένως, εἶχαν τὰς προσωπικάς των διαφοράς. Ἀλλὰ εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο ἡ Κύπρος, ἡ φιλοπατρία καὶ ὁ πατριωτισμὸς ἔχουν ἐπικρατήσει καὶ διατηρεῖται ἓν ἑνιαῖον ἐθνικὸν μέτωπον. Ἐπίσης, ἦτο ἡ μορφὴ τοῦ ἡρωϊκοῦ Ἐθνάρχου μας, ἡ ὁποία ἐπεσκίαζε τὰς διαφορὰς αὐτὰς καὶ διὰ τοῦτο διετηρεῖτο ἀπόλυτος ἡ ἑνότης. Ἂς προσέξωμεν αὐτὴν τὴν ἑνότητα νὰ μὴ τὴν διαταράξωμεν ἀπὸ ἐδῶ. Δυστυχῶς ἀνέγνωσα εἰς διαφόρους ἐφημερίδας, τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην ἐκδοχήν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον κάτω εἰς τὴν Κύπρον δὲν συντείνει εἰς τὴν διατήρησιν αὐτοῦ τοῦ ἑνιαίου μετώπου. Εὐτυχῶς, ὅπως συνέβη μεταξὺ τῶν ἐδῶ Ἐθναρχικῶν Συμβούλων, κατὰ τὰς τελευταίας πληροφορίας, αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὴν Κύπρον, δὲν ὑπάρχει κίνδυνος διαταράξεως αὐτῆς τῆς ἑνότητος, ἂν προσπαθήσωμεν ὥστε νὰ ἀποσοβηθῇ ἀπὸ ἐδῶ, ὁ κίνδυνος, περαιτέρω συνεχίσεως τοῦ σάλου. Ἤδη ἔχομεν τὴν πρότασιν, τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως πάσῃ θυσίᾳ διατηρηθῇ αὐτὴ ἡ ἑνότης καὶ ὅπως κληθῇ ἀντιπροσωπεία ἀπὸ τὴν Κύπρον, μεταξὺ τῶν ἐκεῖ Ἐθναρχικῶν Συμβούλων καὶ τοῦ Ἐθνάρχου τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἀποσταλῇ διμερής, ἢ τριμερής, ἀντιπροσωπεία, ἡ ὁποία ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, νὰ καθορίσῃ τὴν περαιτέρω πορείαν τῆς ἐξελίξεως τοῦ ζητήματος καὶ τῶν ληπτέων μέτρων, εἰς τοὺς διαφόρους τομεῖς, τοὺς ἀφορῶντας τὴν Ἑλλάδα, εἴτε τῆς διπλωματικῆς προβολῆς καὶ τῆς διαφωτίσεως τοῦ ζητήματος. Τὸ ἄλλο σκέλος, δηλαδή, τὸ ἀγωνιστικὸν μέτωπον ἐν Κύπρῳ, εἶναι ὑπόθεσις τῶν Κυπρίων, οἱ ὁποῖοι ἐγγυῶνται διὰ τὴν ἐπιτυχῆ συνέχισίν του. Ἑπομένως, κάμνω καὶ πάλιν ἔκκλησιν, ὅπως ὁ σημερινὸς σάλος μὴ συνεχισθῇ διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν διάσπασιν τοῦ ἐπιβαλλομένου νὰ διατηρηθῇ μετώπου ἐν Κύπρῳ, πρὸ παντός. Κύριοι συνάδελφοι, πῶς ἐδημιουργήθη τὸ τελευταῖον ζήτημα; Εἶναι ἀληθὲς ὅτι μέχρι τῆς ἐξορίας ἢ μᾶλλον ἀπαγωγῆς καὶ αἰχμαλωσίας, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς ἔκφρασις ἡ εὐθύνη καὶ πρωτοβουλία εὑρίσκετο εἰς χεῖρας τοῦ Ἀρχιεπισκόπου καὶ ἑπομένως ἀναμενομένου τοῦ ἀποτελέσματος τῶν διαπραγματεύσεων, δὲν ἦτο τόσον ὀξὺ καὶ ἐπίκαιρον τὸ θέμα τῆς διπλωματικῆς προβολῆς τοῦ ζητήματός μας, καὶ τῆς διαφωτίσεως. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ὅμως, καθ’ ἣν διεγράφη εἰς τὸν ὁρίζοντα ἡ ἀποτυχία, ἦτο πλέον ὥριμον τὸ ζήτημα τῆς ἐντονωτέρας διπλωματικῆς προβολῆς καὶ τῆς ἐντατικωτέρας διαφωτίσεως. Διὰ τοῦτο ἤρχισαν νὰ διαφαίνωνται αἱ πρῶται διαθέσεις, ὅπως ἐν ἐπαφῇ μὲ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καθορισθοῦν καὶ τὰ θέματα ταῦτα. Εὑρισκόμεθα ἐν ἀναμονῇ τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου Κύπρου, ἡ ὁποία, ὅμως, δυστυχῶς ἐματαιώθη. Μέχρι τῆς ἐδῶ ἀναμονῆς του, τὸ μόνον στοιχεῖον τὸ ὁποῖον ἐγὼ τοὐλάχιστον εἶχον, ἦτο ἡ κατωτέρω ἐπιστολή. Ἰδοὺ ἡ κόκκινη ὑπογραφὴ τοῦ Μακαριωτάτου μὲ τὸ προνόμιον ποὺ ἔχει τῆς ἐρυθρᾶς ὑπογραφῆς.

§182Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Τὰ προηγούμενα περὶ Μακαρίου, εἶναι ὀλίγον περιπεπλεγμένα.

§183Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Ἐὰν μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ ὁμιλῶ ἐπὶ ὥρας, τὰ καθορίζω ὅλα λεπτομερῶς. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ τὴν ἀναγνώσω ὁλόκληρον, διότι ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας ἐπειδὴ διαλαμβάνει κάτι καὶ διὰ τὴν ἐκλογήν μου, ἔχει ἀμφισβητηθῆ, ἐὰν ὑπάρχῃ τοιοῦτον πρᾶγμα, ἡ ἐπικρότησις ὑπὸ τοῦ Μακαριωτάτου. «Λευκωσία 26–2–1956 Ἀγαπητὲ κ. Λοϊζίδη, Μὲ ἰδιαιτέραν εὐχαρίστησιν ἐπληροφορήθην τὴν ἐκλογήν σας ὡς βουλευτοῦ. Σᾶς ἐκφράζω τὰ ἐγκάρδια συγχαρητήριά μου. Ἡ ἐκλογή σας ἦτο μία ἠθικὴ ἀμοιβὴ καὶ ἀναγνώρισις τῶν τόσων ἀγώνων σας ὑπὲρ τῆς Κύπρου. Ἐν τῷ προσώπῳ σας ἐτιμήθη ἡ ἰδιαιτέρα πατρίς. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ βουλευτική σας ἕδρα θὰ ἀποτελέσῃ νέαν ἔπαλξιν ἀγώνων ὑπὲρ τῆς Κύπρου. Πολὺ θὰ ἤθελα νὰ σᾶς ἐδίδετο τὸ Ὑπουργεῖον Τύπου καὶ Ραδιοφωνίας. Μεγάλη θὰ ἦτο ἡ συμβολὴ ὑπὲρ τοῦ ζητήματός μας. Δυσκολεύομαι, ὅμως προσωπικῶς νὰ ζητήσω τοῦτο ἀπὸ τὸν κ. Καραμανλῆν. Οἱ δισταγμοί μου ὀφείλονται εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι μόλις προχθὲς τοῦ ἐξέφρασα ὡρισμένας ἀπόψεις μου ἀφορώσας τὸ Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν. Ἑπομένως θὰ ἦτο καλὸν ἂν σεῖς ἢ ἄλλο πρόσωπον ζητούσατε, τοῦτο, ἀπὸ τὸν κ. Καραμανλῆν, διαβιβάζοντες συγχρόνως καὶ τὴν ἰδικήν μου παράκλησιν. Ἂν ὑπάρχῃ δυνατότης. Θὰ ἤθελα νὰ ἐνεργούσατε ὥστε ὁ φίλος μας... νὰ ἔπαιρνε μίαν θέσιν ποὺ ὑπάρχει εἰς... Θὰ ἐνεργήσω καὶ ἐγὼ τὰ δέοντα, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν μπορῶ νὰ κάμω τίποτε, ἐφ’ ὅσον δὲν γνωρίζομεν ἀκόμη ποῖος θὰ εἶναι ὁ νέος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐσωκλείω ἀντίγραφον τῆς τελευταίας ἐπιστολῆς τοῦ Κυβερνήτου καὶ ἀπάντησίν μου. Ἀπόψε φθάνει εἰς Κύπρον ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἀποικιῶν. Πιθανῶς νὰ ἔχωμεν συνάντησιν αὔριον τὸ ἀπόγευμα. Δέν δύναμαι νὰ προβλέψω ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν συνομιλιῶν. Ὅπως θὰ ἀντιληφθῆτε ἀπὸ τὸ περιεχόμενον τῶν ἀνταλλαγέντων ἐγγράφων, εἶναι εὐρὺ τὸ χάσμα μεταξὺ τῶν ἀγγλικῶν ἀπόψεων καὶ τῶν ἰδικῶν μας. Μὲ ἐγκαρδίους εὐχὰς καὶ ἀγάπην Ὁ Κύπρου Μακάριος» Κύριοι συνάδελφοι, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἶναι τὸ ἐφ’ ὅσον παρεμπιπτόντως ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος, παρεμπιπτόντως, ἐπαναλαμβάνω, γράφει, «ἐξέφρασα ὡρισμένας ἀπόψεις ἀφορώσας τὸ Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν», ἐρωτῶ, κύριοι συνάδελφοι, μήπως, ἐνῷ διὰ τόσα πράγματα, ἀκόμη καὶ διὰ ἕνα μικρὸν ὑπάλληλον νὰ ἰδῶ καὶ νὰ ἐνεργήσω ἐφ’ ὅσον δὲν ἔγραψεν εἰς ἐμὲ ὁ Μακαριώτατος, ποίου εἴδους ἀπόψεις διετύπωσε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, σχετικῶς μὲ τὸ πρόσωπον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἠμποροῦσα ἐγὼ νὰ ἀναλάβω καμμίαν εὐθύνην ἐνεργείας; Καὶ μόνον τοῦτο, κύριοί μου, καί εἶχον τὸ θάρρος ὅταν ὡμίλησα χωρὶς καμμίαν ἐντολήν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἔκαμε, εἶχον τὸ θάρρος νὰ εἴπω, ὅτι ζητοῦμεν αὐτὸ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν, περισσότερον ἀγωνιστικὸν πνεῦμα καὶ ζητοῦμεν ἐπάνδρωσιν ὅλων τῶν θέσεων, ἀπὸ τῶν ἀνωτάτων μέχρι τῶν κατωτάτων, μὲ δραστηριότητα καὶ μαχητικότητα στελέχη. Δὲν θὰ μοῦ ἀπέλιπε τὸ θάρρος, ἐὰν εἶχον καμμίαν ἐντολὴν ἢ ἐὰν ἀνεφέρετο τὸ πρόσωπον...

§184Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Τὰ εἴπατε εἰς τὴν Ἐθναρχίαν...... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κ. Καρτάλη.

§186Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριοι, ἐὰν εἴχατε τὴν ὄρεξιν, δέχομαι νὰ μὲ ἐρωτᾶτε καὶ νὰ ἀπαντῶ. Ἐλέχθη, κύριοι, ὅτι... (Θόρυβος).

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία παρακαλῶ, κύριοι βουλευταί.

§188Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Δὲν εἶχον κανένα λόγον νὰ διαβάσω εἰς κανένα αὐτὴν τὴν ἐπιστολήν, ἀτομικὴ πρὸς ἐμέ, ἀλλὰ ἔπειτα εἰς συζητήσεις, διερωτήθη τὶ νὰ ἐννοῇ μὲ αὐτὴν τὴν φράσιν. Αὐτὸ εἶναι ἕνα κουτσομπολιό, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχον οὔτε δικαίωμα, οὔτε ὑποχρέωσιν......

§189Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Τὰ εἴπατε ἐκείνην τὴν ὥραν;

§190Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Ἠρώτησα καὶ τοὺς ἄλλους συναδέλφους, ἐὰν ἐνεθυμοῦντο τί εἴπομεν. Μοῦ εἶπον, ὅτι δὲν ἐνθυμοῦνται. Ἐγὼ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχον νὰ εἴπω, διετύπωσα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τὴν ἀτομικήν μου γνώμην.

§191Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἀμνησία εἶναι δεῖγμα... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν δικονομίαν καὶ τὴν διαδικασίαν τὴν ρυθμίζω ἐγώ. Σᾶς ἐπροστάτευσα ἀπέναντι ὅλων. Ἔχετε καθῆκον νὰ βοηθήσετε καὶ σεῖς τοὺς ἄλλους.

§193Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λέγετε, κύριε Καρτάλη.

§195Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Παρακαλῶ, ὅταν ἀπευθύνεσθε εἰς ἐμέ, νὰ λέγετε: Κύριε συνάδελφε ἐκ Μαγνησίας.

§196Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερν.). Κύριε Λοϊζίδη, σᾶς παρεχωρήθη ὁ λόγος διὰ 5 λεπτά, διὰ νὰ εἴπητε ὀλίγα πράγματα καὶ νὰ διαβάσετε τὴν ἐπιστολήν. Σεῖς ἐκάματε μακρὰν ἀγόρευσιν.

§197Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, βεβαίως, δὲν ἦτο ὁ πρέπων τρόπος ποὺ ἠγέρθη τὸ ζήτημα, σχετικὰ μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς Κύπρον. Ὑπάρχει καὶ Προξενεῖον, ἠμπορῶ νὰ εἴπω καὶ ἐγώ, ὅτι εὑρίσκομαι ἐδῶ καὶ ἠμποροῦσα νὰ πάρω μίαν καθαρὰν ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν νὰ θέσω ὑπ’ ὄψει τῆς Κυβερνήσεως, σχετικὰ μὲ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἑπομένως, ἀνεξαρτήτως τοῦ τρόπου τὸν ὁποῖον δὲν ἐπιδοκιμάζομεν καὶ ὁ ὁποῖος γενικῶς ἐν Κύπρῳ δὲν ἔχει ἐπιδοκιμασθῆ ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ ζητήματος, δὲν πρόκειται νὰ ἀποκρύψωμεν τίποτε. Σᾶς λέγομεν καθαρὰ πῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα. Ὑπάρχει μία ψυχολογικὴ ἀτμόσφαιρα πολέμου ἐν Κύπρῳ, εἶναι φυσικὸν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται μέσα εἰς τὸν πόλεμον, νὰ ζητοῦν ἀπὸ ἡμᾶς καὶ τὰ περισσότερα καὶ τὰ ἀκατόρθωτα, τὸ νὰ ζητοῦν ὅλα αὐτὰ, ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, εἶναι πολὺ φυσικόν. Εἶναι πολὺ περισσότερον φυσικόν, νὰ ζητοῦν ἀπὸ τὴν ὑπεύθυνον θέσιν, δηλαδὴ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὅταν εἰς ἕνα πόλεμον, εἰς μίαν μάχην, ζητηθῇ ἡ ἀλλαγὴ τοῦ στρατηγοῦ, εἶναι κάτι τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἀναμείνῃ κανείς, ἐξηγῶντας τὴν ψυχολογίαν τῆς διεξαγωγῆς τοῦ πολέμου.

§198Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ὥστε ζητεῖται ἡ ἀλλαγή. Εἴπατέ το.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τελειώνετε, κύριε συνάδελφε.

§200Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριοι, τὰ πράγματα, εἶναι καθαρά. Δὲν θέλομεν τίποτε νὰ ἀποκρύψωμεν. Χωρὶς νὰ θέλωμεν νὰ μειώσωμεν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, χωρὶς νὰ θέλωμεν νὰ μειώσωμεν τοῦτον δι’ οἱανδήποτε πρᾶξιν, ἡ ὁποία ἐθνικῶς δὲν συμφέρει εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἰδικόν μας, εἴπομεν καὶ ἔχει γραφῆ τοῦτο, ὅτι λόγῳ τοῦ πνεύματος τοῦ διεξαγομένου ἐν Κύπρῳ ἀγῶνος, περιμένομεν μίαν περισσοτέραν πνοήν.

§201Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ζητεῖτε ἀλλαγήν, δηλαδή, εἴπατέ το. (Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι).

§202Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Καταλήγω, κύριοι, ὡς ἑξῆς: Ἀνεξαρτήτως αὐτῆς τῆς θέσεως τοῦ ἀγωνιζομένου Κυπριακοῦ λαοῦ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, μὲ τὴν πνοὴν τὴν ἀνωτέραν καὶ τὸ ἀγωνιστικὸν πνεῦμα τὸ ὁποῖον ζητεῖ ὁ Κυπριακὸς λαός, δίδομεν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὸν ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, συναντᾷ μία ζεστὴ καρδιὰ καὶ ἀγωνιστικὴν διάθεσιν. (Χειροκροτήματα). Προσδοκῶμεν ὅτι αὐτὴ θὰ εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἀντιμετώπισις τῆς καταστάσεως, ὅπως τὴν ἀντιμετωπίζει ὁ Κυπριακὸς λαός. Τὸ ζήτημα εἶναι τώρα εἰς χεῖρας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα).

§203Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἀντελήφθην καλῶς, ἀπὸ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἐπιστολῆς ἐκ μέρους τοῦ συναδέλφου κ. Λοϊζίδη, προκύπτει ὅτι ὁ Ἐθνάρχης ἐζήτησε διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, πῶς εἴπατε τὴν σχετικὴν περικοπήν, παρακαλῶ;

§204Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. «Ἐξέφρασα ὡρισμένας ἀπόψεις ἀφορώσας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν».

§205Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐκ τοῦ κειμένου τῆς ἐπιστολῆς, ἐπιβεβαιοῦται ὅτι ἐξεφράσθησαν ὡρισμέναι ἀπόψεις διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐβεβαίωσεν ὅτι οὐδέποτε περὶ τοιούτου θέματος ἐγένετο λόγος ἐκ μέρους τοῦ Ἐθνάρχου. Ὑπάρχει, ἑπομένως, κενὸν μεταξὺ τῆς ἐπιστολῆς καὶ τῆς διαβεβαιώσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§206Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Δὲν γνωρίζω διατὶ καταβάλλεται καὶ πάλιν προσπάθεια νὰ δημιουργηθῇ μία παρεξήγησις. Ἐδήλωσα, ὅτι ἐκτὸς τοῦ τηλεφωνήματος, τὸ περιεχόμενον τοῦ ὁποίου καθώρισα, τοῦ Γραμματέως τῆς Ἐθναρχίας, οὐδεμίαν ἄλλην ἔνδειξιν εἶχον σχετικῶς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλὰ καὶ τὸ τηλεφώνημα ἐκεῖνο, ἦτο τόσον ἀόριστον, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ μοῦ δημιουργηθῇ ἐξ αὐτοῦ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἀνεφέρετο εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§207Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἡ ἐπιστολὴ τί λέγει;

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Καρτάλη, ἀφήσατε τέλος πάντων.

§209Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ἐκτὸς τοῦ τηλεφωνήματος αὐτοῦ, τοῦ ὁποίου ἔδωσα τὸ περιεχόμενον, οὐδεμίαν ἄλλην ἔνδειξιν εἶχον, ὅτι εἰς τὴν Κύπρον ὑπῆρχεν ἀπροθυμία νὰ δεχθοῦν τὸν κ. Θεοτόκην. Σᾶς ἐδήλωσε δὲ καὶ ὁ κ. Λοϊζίδης, ὅτι μόλις πρὸ 2 ἡμερῶν ἔθεσεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐπιστολὴν αὐτήν. Ἀόριστον τὸ περιεχόμενον τοῦ τηλεφωνήματος, ἀόριστον περιεχόμενον ἡ ἐπιστολή. Ἦτο δυνατὸν σοβαρῶς, ἐὰν δὲν εἶχον ἄλλην ἔνδειξιν, ἐὰν δὲν εἶχον ἄλλην ὑπόδειξιν, νὰ δεχθῶ, ὅτι ὑπῆρχε διὰ τὸν Μακάριον θέμα τοιοῦτον;

§210Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ ἐρώτημα τὸ ὁποῖον ἐθέσαμεν εἶναι τοῦτο: Κατὰ ποῖον τρόπον καὶ πρὸς ποῖον ἐπὶ τέλους ἐξετέθησαν αἱ ἀπόψεις τοῦ Μακαρίου διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον βεβαιοῦται τώρα εἶναι, ὅτι ὁ Μακάριος ἐξέθεσε γνώμην διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ εἶναι προφανὴς ἡ ἔννοια, ἐξ ὅσων ἐπηκολούθησαν, ὅτι δὲν ἀφεώρων τὸ Ἵδρυμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ τὸ πρόσωπον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκύψαντος πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως θέματος, ἐτερματίσθη. Φρονῶ ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ θὰ εἶναι σύμφωνος ὅπως λόγῳ τοῦ προκεχωρημένου τῆς ὥρας μὴ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων.

§212ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνω ἐπίσης, ὅπως, λόγῳ τῶν παρεμπιπτουσῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα, συνέλθωμεν ἐκ νέου τὴν 15 Μαΐου ἐ. ἔτους.

§214ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ὅπως ἐξουσιοδοτήσῃ τὸ Προεδρεῖον καὶ ἐπικυρώσῃ ὑπ’ εὐθύνην του τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως.

§216ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 15ην Μαΐου, ἡμέραν Τρίτην καὶ ὥραν 6 μ. μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως ἀναφοραί, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 2.30′ π. μ.)