1956.04.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 8η

Τετάρτη 11 Ἀπριλίου 1956

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.15′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, ὅπως καὶ τῆς συνεδριάσεως τῆς Δευτέρας, δὲν ἐξετυπώθησαν συνεχιζομένης εἰσέτι τῆς ἀπεργίας τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Φιλελευθέρας Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως κ. Σ. Βενιζέλος ἔχει τὸν λόγον.

§2Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἔρχομαι διὰ δευτέραν φορὰν εἰς τὸ βῆμα τοῦτο διὰ νὰ δηλώσω, ὅτι οὔτε ἡ ἐκτενὴς δημηγορία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν οὔτε ἡ παρέμβασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν μετέβαλον κατ’ ἐλάχιστον τὰς ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ἐξέθεσα κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐξιστορήσας διὰ μακρῶν καὶ ἐν λεπτομερείᾳ τὰς διαφόρους φάσεις ἀπὸ τὰς ὁποίας διῆλθον αἱ διαπραγματεύσεις τῆς Λευκωσίας, ἐξήγησεν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι κατὰ μὲν τὴν πρώτην φάσιν τῶν συζητήσεων, ἡ ἄσκησις τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐξηρτᾶτο ἐκ τόσων ὅρων καὶ προϋποθέσεων, ὥστε καὶ διὰ τὸν Ἐθνάρχην, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἐθεωρήθη ἡ πρότασις ἀπαράδεκτος. Κατὰ τὴν δευτέραν φάσιν τόσον ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος, ὅσον καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐθεώρησαν ἀνεπαρκεῖς τὰς λεκτικὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις εἰς τὰς προηγουμένας προτάσεις της καὶ ἑπομένως δὲν ἀπετέλεσαν καὶ αὐταὶ βάσιν περαιτέρω συζητήσεων. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν τρίτην καὶ τελευταίαν φάσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνέπτυξεν, ὅτι ἡ διαφωνία ἐστρέφετο πέριξ τοῦ κυρίου θέματος. Ἐὰν ἐπρόκειτο πράγματι νὰ παραχωρηθῇ αὐτοκυβέρνησις ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς λέξεως ἢ ἐπρόκειτο περὶ ἐπανόδου εἰς τὴν πρὸ τοῦ 1931 παρῳδίαν αὐτοκυβερνήσεως καὶ ἐζήτησεν ἀπὸ ἡμᾶς ὁ κ. ὑπουργός ν’ ἀντιληφθῶμεν, ὅτι, ἐπὶ τοῦ οὐσιώδους αὐτοῦ σημείου, ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ προσέγγισις τῶν ἑκατέρωθεν ἀπόψεων. Καὶ ἡμεῖς μὲν ἀντιλαμβανόμεθα ὅλα αὐτά. Θὰ ἤρκει ἄλλωστε ἡ ἀνάγνωσις τῶν δημοσιευθέντων κειμένων διὰ νὰ ἀντιληφθῇ οἱοσδήποτε, ὅτι εἰς οὐδεμίαν στιγμὴν τῶν διαπραγματεύσεων αὐτῶν, ὑπῆρξεν ἀπὸ Βρεταννικῆς πλευρᾶς εἰλικρινὴς πρόθεσις ἱκανοποιήσεως τῶν δικαίων αἰτημάτων τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Ἀλλὰ παραμένει πρὸς μεγάλην μας κατάπληξιν τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διατελοῦσα ἐν πλήρει γνώσει τῆς τοιαύτης ἐξελίξεως τῶν πραγμάτων, δὲν ἐδίστασε ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, νὰ διαβεβαιώσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι εἶχεν ἐπιτύχει ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως, τὴν ὁποίαν μάλιστα ἀναγνώρισιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐχαρακτήρισεν ὡς ἀνεπιφύλακτον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν παραχώρησιν πλήρους αὐτοκυβερνήσεως. Καὶ ἔρχομαι μὲ τὴν σειράν μου, νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἀντιληφθοῦν ὅτι μετὰ τὴν ἐξιστόρησιν τῶν γεγονότων, ὄχι μόνον δὲν ἐκλονίσθη, ἀλλ’ ἐνισχύεται ἡ ἀντίληψίς μου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδίστασε νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν ἱερὰν αὐτὴν ὑπόθεσιν τοῦ Ἔθνους ὡς προεκλογικὸν πυροτέχνημα, ἐμφανίσασα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, εἰκόνα ἀντίθετον πρὸς τὴν πραγματικότητα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον. Εἶναι προφανές ὅτι ἡ ἐπιπολαία αὐτὴ ἀνάμιξις τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, εἶχε καὶ τοῦτον τόν σοβαρὸν ἀντίκτυπον, ὅτι ἐνεφάνισε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἱκανοποιημένην ἀπὸ τὴν πορείαν τῶν συζητήσεων καὶ αὐταρέσκως ἐξαίρουσαν τὰ ἐπιτεύγματα τῆς διπλωματικῆς της δεξιοτεχνίας, καθ’ ἥν στιγμὴν ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀδήριτον ἀνάγκην νὰ ἀπορρίψῃ τὰς Βρεταννικὰς προτάσεις. Ὑπέχει ἐκ τούτου ἡ Κυβέρνησις βαρυτάτας εὐθύνας τὰς ὁποίας δὲν εἶναι νομίζω, ἐπίκαιρον νὰ συζητήσωμεν. Ἕτερον σημεῖον ἄξιον παρατηρήσεως εἶναι τό ἑξῆς: Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν παρέμβασίν του εἰς τὴν συζήτησιν τῆς 6ης Ἀπριλίου, ἐτόνισεν ὅλως ἰδιαιτέρως, ὅτι ὅταν ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν, ὁ Ἐθνάρχης εἶχεν ἀναλάβει τὴν πρωτοβουλίαν τῶν ἀπ’ εὐθείας διαπραγματεύσεων μετὰ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ διαβεβαίωσις αὐτή, εἶναι ἀξία ἰδιαιτέρας μνείας διότι συνδέεται μὲ τὸ ἕτερον ἐπίμαχον θέμα, κατὰ πόσον δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις ἐνήργησεν ὀρθῶς παραπέμψασα τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸν Ἐθνάρχην παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι εἶχε τὴν εὐχέρειαν ν’ ἀναλάβῃ αὐτὴ τὴν εὐθύνην τῶν διαπραγματεύσεων. Ἐβεβαίωσε λοιπὸν ἡμᾶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὶς κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του, ὅτι εὗρεν ὑφιστάμενον τό καθεστὼς τῶν ἀπ’ εὐθείας διαπραγματεύσεων μεταξὺ τῆς Μεγ. Βρεταννίας καὶ τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου, ἀλλ’ ἄντικρυς ἀντίθετος πρὸς τὴν διαβεβαίωσιν αὐτήν, εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἔδωσεν εἰς προεκλογικόν του λόγον πρὸς τὸν Ἀθηναϊκὸν Λαὸν τὴν 16ην Φεβρουαρίου, ὅτε εἶπεν ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: «Ἐκλήθημεν νὰ διαχειρισθῶμεν τὸ Κυπριακὸν εἰς τὴν ὀξυτέραν του φάσιν, καὶ παρελάβομεν τὸ θέμα τοῦτο προσωρινῶς κλειστὸν τὴν ἐπαύριον τῆς ἀποτυχίας τῆς τριμεροῦς διασκέψεως τοῦ Λονδίνου καὶ τῆς ἀπορρίψεως τῆς προσφυγῆς μας ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη... Ἅμα τῇ ἀναλήψει παρ’ ἡμῶν τῆς Ἀρχῆς, ἐπετύχομεν τὴν ἐπανάληψιν τῶν διαπραγματεύσεων καὶ τὴν ὑποβολὴν νέων προτάσεων πρὸς τὸν Μακάριον παρὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως». Ἀφήνω εἰς ὑμᾶς κ.κ. βουλευταί, νὰ ἐκλέξητε ποίαν ἀπὸ τὰς δύο αὐτὰς ἀντιθέτους διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δέχεσθε ὡς ἀκριβῆ. Διότι τίθεται τὸ ἐρώτημα: Πότε ἡ Κυβέρνησις ἔλεγε τὴν ἀλήθειαν; Τότε, ὅταν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτει τὴν ψῆφον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, διότι «ἅμα τῇ ἀναλήψει τῆς Ἀρχῆς, ἡ Κυβέρνησίς του ἐπέτυχε τὴν ἐπανάληψιν τῶν διαπραγματεύσεων καὶ τὴν ὑποβολὴν προτάσεων εἰς τὸν Μακάριον», ἢ τώρα ὅτε ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐτόνισαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅτι, «τὴν πρωτοβουλίαν δὲν τὴν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις, διότι αἱ διαπραγματεύσεις μετὰ τοῦ Μακαρίου εἶχον ἀρχίσει προτοῦ σχηματισθῆ ἡ Κυβέρνησίς των». Πόσον ἄστοχος ὑπῆρξεν ἡ πολιτεία τῆς παραπομπῆς τοῦ θέματος εἰς τὸν Ἐθνάρχην καὶ πόσον λυσιτελὴς ὑπῆρξεν ἡ διατυμπανιζομένη συμπαράστασις, ἀποδεικνύει τὸ τραγικὸν κατάντημα τῆς ἐξορίας τοῦ Ἐθνάρχου καὶ τῆς πλήρους ἀποτελματώσεως τῆς ὑποθέσεως. Νομίζομεν, ὅτι κατόπιν τῶν συζητήσεων, ἐμφανίζεται πλήρως δεδικαιολογημένη ἡ ἄποψίς μας ὅτι ἡ Κυβέρνησις μὲ ἔχουσα τὸ θάρρος καὶ τὴν ἱκανότητα νὰ ἀναλάβῃ οἱανδήποτε πρωτοβουλίαν, μετέρχεται πολιτικήν, ἐστερημένην θάρρους. Τέλος ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι, ἐὰν ἐν δεδομένῃ στιγμῇ εἴτε ἡ Κυβέρνησις, εἴτε ὁ Ἐθνάρχης ἐνόμισαν ὅτι, λόγοι τοὺς ὁποίους αὐτοὶ ἐγνώριζον, καθίστων σκόπιμον ὑποχώρησίν τινὰ εἰς τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, γεννᾶται ἡ ἀπορία διατὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐζήτησε δι’ ὅλων τῶν δυνατῶν μέσων νὰ ἐξακριβώσῃ ἐὰν ὑπῆρχε πράγματι ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ἡ διάθεσις παραχωρήσεως πραγματικῆς καὶ πλήρους αὐτοκυβερνήσεως, ὥστε νὰ ἐκτιμήσῃ ἐὰν ἡ προσωρινὴ καὶ μερικὴ ὑποχώρησις εἰς τὸ ζήτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως θὰ ὡδήγει πράγματι εἰς τὴν ἐπίτευξιν μιᾶς σταδιακῆς προωθήσεως τοῦ ζητήματος, ἢ θὰ ἀπέβαινεν ἐπὶ ματαίῳ, ὥστε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, νὰ μὴ ἐκτεθοῦν καὶ ὁ Ἐθνάρχης καὶ ἡ Ἐθνικὴ ὑπόθεσις εἰς τὴν τελευταίαν δοκιμασίαν; Κύριοι βουλευταί, ὡς πρὸς τὸ Κυπριακὸν, θὰ ἤθελα νὰ μὴ περατώσω, προτοῦ εἴπω ὀλίγα τινὰ ἐν σχέσει μὲ τὰς παραινέσεις τὰς ὁποίας διετύπωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ βουλευτὴς τῆς Ε.Ρ.Ε. κ. Λοϊζίδης. Νομίζω ὅτι αἱ παραινέσεις αὐταὶ δὲν ἔχουν οὐδεμίαν θέσιν, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου, εἶναι θέμα ἱερὸν καὶ ἐθνικόν. Ὅλα τὰ κόμματα εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ αἰτήματος τούτου εὑρίσκονται παραπλεύρως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἄλλωστε, θὰ τολμήσω νὰ εἴπω ὅτι ὁ κ. Λοϊζίδης θὰ ἦτο αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ μᾶλλον ἀκατάλληλος διὰ ν’ ἀπευθύνῃ τοιαύτας παραινέσεις. Ὄχι διότι ἐξελέγη ὑπὸ τὴν σημαίαν τῆς Ε.Ρ.Ε., ἀλλὰ ἀφ’ ἧς ἦτο ἀποφασισμένος νὰ πολιτευθῇ ἐντὸς ἑνὸς κόμματος, ὤφειλε νὰ ἔχῃ παραιτηθῇ ἀπὸ τὴν θέσιν του, ὡς ἐκπροσώπου τῆς Ἐθναρχίας. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Καὶ τώρα ἔρχομαι διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐν σχέσει μὲ τὰς Ἑλληνοτουρκικὰς σχέσεις. Διετυμπάνισεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπέτυχε τό ἀρχικὸν ποσὸν τῶν 40 ἑκατομμυρίων λιρῶν, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐπιδικασθῆ ὡς ἀποζημίωσις τῶν παθόντων Ἑλλήνων, νὰ τὸ ἀναβιβάσῃ εἰς τὸ διπλάσιον. Κύριοι βουλευταί, ἐπιστεύσαμεν ὅλοι εἰς τὴν Ἑλληνοτουρκικὴν φιλίαν. Καὶ ἀπετέλεσε πράγματι τὸν ἄξονα τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Ἀλλὰ μετὰ τὰ δραματικὰ γεγονότα τῆς 6ης Σεπτεμβρίου ἠμποροῦμεν χωρὶς ὑπερβολὴν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ φιλία δὲν ὑφίσταται καὶ θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀπευθύνῃ ἕνα ἐρώτημα εἰς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ πεισθῶμεν καὶ ἡμεῖς ἐὰν δυνάμεθα νὰ ὑπολογίζωμεν εἰς τὸ μέλλον εἰς αὐτὴν τὴν φιλίαν. Διότι εἶναι ἀπαραίτητον ὅταν μία φίλη χώρα ἀρνῆται τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς μίαν νῆσον ἡ ὁποία κατοικεῖται κατὰ τὰ ⅘ ἀπὸ Ἕλληνας καὶ νομίζει ὅτι ἡ κατοχὴ τῆς νήσου αὐτῆς ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἀπετέλει κίνδυνον διὰ τὴν Τουρκίαν, ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Ἑλληνοτουρκικὴ φιλία. Ἐπίσης ἔχω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μετεχειρίσθη κατὰ τὸν λόγον του μίαν φράσιν προκλητικὴν ἀπέναντι τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως, ἡ ὁποία εἴτε τὸ θέλομεν εἴτε δὲν τὸ θέλομεν ἀποτελεῖ μίαν ἀπὸ τὰς δύο δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι κανονίζουν σήμερον τὰς τύχας τοῦ κόσμου. Κύριοι βουλευταί, ἡμεῖς ὅταν ἐλέγομεν περὶ ἴσης φιλίας, δὲν ἠννοούσαμεν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὰς ὑποχρεώσεις καὶ τὰς συμμαχίας μας, ἀλλ’ ἠννοούσαμε τοὐλάχιστον, ὅτι τυπικῶς αἱ σχέσεις μας ἔπρεπε νὰ εἶναι φιλικαὶ πρὸς τὴν Μεγάλην Ρωσίαν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυριζώμεθα, ὅτι ἔχομεν φιλικὰς σχέσεις καὶ νὰ ἀρνούμεθα νὰ φέρωμεν εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς τὴν πρόσκλησιν ἡ ὁποία διετυπώθη ἐκ μέρους τῶν Σοβιὲτ διὰ τὴν μετάβασιν Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τὴν Μόσχαν. Ἐγὼ τότε ὡς ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, διεμαρτυρήθην εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, διότι δὲν ἔφερε τὴν πρόσκλησιν ταύτην ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου διὰ νὰ ληφθῇ ἀπόφασις. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕτερον γεγονός: Ὅτι τὰ Ρωσικὰ μπαλέττα τὰ ὁποῖα θαυμάζονται ἀπὸ ὅλον τὸν κόσμον, ὅταν ἐζήτησεν ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις νὰ ἔλθουν νὰ δώσουν παραστάσεις εἰς Ἀθήνας, ἡ Κυβέρνησις ἠρνήθη. Νομίζω, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ σοβαρευθῶμεν. Εἶναι πρᾶξις ἡ ὁποία ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ἔχωμεν πραγματικῶς φιλικὰς σχέσεις μὲ τὴν Ρωσίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ἐπίσης, κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐσημείωσε μίαν παράλειψιν, διότι ὀλίγον μετὰ τὸν σχηματισμόν της ἀπέστειλεν εἰς τὰς Ἀραβικὰς χώρας τὸν ὑπουργὸν ἄνευ χαρτοφυλακίου διὰ νὰ ἐπικοινωνήσῃ καὶ πιθανῶς ν’ ἀναπτύξῃ σχέσεις φιλικὰς ἢ καὶ νὰ ὑποστηρίξουν τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπασχολοῦν ἀπὸ κοινοῦ. Νομίζω ὅτι στοιχειώδης ὑποχρέωσις ἦτο ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἕνα πόρισμα τῶν συνεννοήσεων τὰς ὁποίας διεξήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου. Δὲν θὰ ἤθελα νὰ κατέλθω τοῦ βήματος, προτοῦ εἴπω ὀλίγα τινὰ ἐν σχέσει μὲ τό οἰκονομικὸν ζήτημα, διότι ὁμολογῶ ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς καὶ τὸ ἐν γένει πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως δὲν μᾶς ἱκανοποίησεν. Ἡ μόνη ὑπόσχεσις, ἡ ὁποία ἐδόθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβληθοῦν νέαι φορολογίαι. Φοβοῦμαι ὅμως ὅτι καὶ ἡ ὑπόσχεσις αὐτὴ πρόκειται διὰ πλαγίων μέσων νὰ μὴ τηρηθῇ. Διότι ἐδῶ μετὰ τοὺς σεισμοὺς τοῦ Βόλου ἐπεβλήθησαν αἱ εἰσφοραὶ αἱ ὁποῖαι ἦσαν δι’ ἓν ἔτος, διὰ τὸ τρέχον οἰκονομικὸν ἔτος. Ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ παρατείνῃ ἐπὶ ἓν ἑξάμηνον τὸ οἰκονομικὸν ἔτος. Καὶ ναὶ μὲν ὑπῆρξε μία δήλωσις προχθὲς ὅτι αὐτὸ δὲν σημαίνει καὶ αὐτόματον παράτασιν τῶν εἰσφορῶν. Πολὺ φοβοῦμαι ὅμως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, παρ’ ὅτι ἔδωσε τὴν κατηγορηματικὴν διαβεβαίωσιν ὅτι δὲν πρόκειται νὰ διατηρήσῃ τὰς εἰσφορὰς καὶ κατὰ τὸν χρόνον τῆς παρατάσεως, ὅτι θὰ τὰς διατηρήσῃ. Καὶ προτείνει, κύριοι βουλευταί, νὰ κατανοηθῇ τοῦτο, ὅτι διὰ τοῦ ἑνιαίου φόρου ἐπλήγησαν αἱ μεσαῖαι κυρίως τάξεις. Ἰσχυρίζεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἀνεκουφίσθησαν αἱ ἀσθενέστεραι τάξεις. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Διότι τὰ ὀλίγα ποσὰ τὰ ὁποῖα ἐμειώθησαν ἐκ τῆς φορολογίας τῶν ἀσθενεστέρων, ἐπεβλήθησαν πολλαπλασίως ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἐπεβλήθη δι’ ἐμμέσων φόρων μία φορολογία 1.400 ἑκατομμ. Συνεπῶς καὶ ἐδῶ δὲν βλέπομεν τὴν ἀνακούφισιν τὴν ὁποίαν ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις. Κύριοι βουλευταί, ὁμολογῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ μεγάλα καὶ δύσκολα προβλήματα. Φοβοῦμαι ὅτι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔχει ν’ ἀντιμετωπίσῃ εἶναι ὑπεράνω τῶν δυνάμεών της. Προσωπικῶς διὰ τὸ καλὸν τῆς Χώρας, τῆς εὔχομαι διὰ τῶν πράξεών της νὰ μᾶς ἀποδείξῃ ὅτι αἱ ἀπαισιόδοξοι προβλέψεις μας δὲν εἶναι βάσιμοι. (Χειροκροτήματα).

§3Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Δὲν γνωρίζω ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς τὸ ὁποῖον νὰ ἀπαγορεύῃ, ἔστω καὶ ἐὰν ἀπεφασίσθη ὅτι σήμερον θὰ ὁμιλήσουν μόνον οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ ἡ Κυβέρνησις, εἰς βουλευτὴν θέλοντα νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Δι’ αὐτὸ ζητῶ τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφ’ ὅσον ὑπάρχῃ προσωπικὸν ζήτημα ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει, ὅτι δύνασθε νὰ λάβητε τὸν λόγον, ἀλλὰ κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ Προέδρου προσωπικὸν ζήτημα δὲν ὑπάρχει.

§5Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Θὰ παρακαλέσω, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ παρεμβληθῇ ὁ κ. συνάδελφος. Νὰ τελειώσουν οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων καὶ κατόπιν νὰ λάβῃ τὸν λόγον.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιφυλάσσομαι, κ. Λοϊζίδη, μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τῶν Ἀρχηγῶν, νὰ ἴδω κατὰ πόσον ἐθίγητε προσωπικῶς διὰ νὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον. Ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Γ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον.

§7Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, διετύπωσα τὰς ἀπόψεις μας κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν συζητήσεων. Ἔρχομαι σήμερον εἰς τὸ Βῆμα διὰ νὰ ἐντοπίσω τὴν ὁμιλίαν εἰς τὸ κατὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὴν παρέμβασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Καθὼς ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ εἶχον ὑποστηρίξει κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου, ὅτι μὲ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ἐθνικοῦ θέματος, διαφωνοῦμεν εἰς τὸν χειρισμόν. Ἀλλὰ προσέθεσα ἐπίσης ὅτι διαφωνοῦμεν καὶ ἐπὶ θέματος γραμμῆς. Καὶ προσδιώρισα αὐτὴν τὴν διαφωνίαν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι ἐνῷ ὁ πολιτικὸς κόσμος ὁμοφώνως πρὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως εἶχε χαράξει τὴν γραμμὴν τῆς ἐπιδιώξεως τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς εὐλόγου τακτῆς προθεσμίας, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις μετέβαλε γραμμήν, ἐγκατάλειψε τὴν εὔλογον τακτὴν προθεσμίαν καὶ ἐφαίνετο ἀρκεσθεῖσα εἰς τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἀνέκυψαν διαφωνίαι. Παρεκάλεσα χθές, ὅπως ἡ Βουλὴ ἐνθυμεῖται, νὰ τεθοῦν σήμερον ὑπ’ ὄψει μου οἱ σχετικοὶ φάκελλοι τῆς διαχειρίσεως τοῦ θέματος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχε σήμερον τὴν καλωσύνην νὰ θέσῃ εἰς τὴν διάθεσίν μου ὅλα τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα ἐζήτησα. Ἀντιλαμβάνεται ἡ Βουλὴ ὅτι ὁ χρόνος μοῦ ἦτο ἀνεπαρκὴς διὰ νὰ λάβω πλήρη γνῶσιν μεγάλων φακέλλων. Πάντως, ὅ,τι ἐζήτησα, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ ἔθεσεν εἰς τὴν διάθεσίν μου καὶ τοῦ ἐκφράζω τὰς εὐχαριστίας μου. Ἐπιθυμῶ ἐπίσης νὰ προσθέσω ὅτι ἀπὸ τὴν γνῶσιν αὐτῶν τῶν ἐγγράφων, πρόκειται νὰ κάμω χρῆσιν μόνον ἐκείνων τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα θεωρῶ καὶ χρήσιμα εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ὄχι ἐπιβλαβῆ εἰς τὴν Ἐθνικὴν ὑπόθεσιν. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, ὅταν ὑπεστήριξα ὅτι ἡ Κυβέρνησις μετέβαλε γραμμὴν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ Ἐθνικοῦ θέματος, εἶχον στηριχθῆ εἰς τὰς δηλώσεις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχε προβῆ εἰς τὴν δήλωσιν ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τό Κυπριακὸν θέμα, ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ὡς μόνον ἁρμόδιον τὸν Ἐθνάρχην Μακάριον καὶ ὅτι τοῦ παρέχει ἀπεριόριστον συμπαράστασιν καὶ ἐξουσιοδότησιν ἄνευ ὅρων. Τὸ ἴδιον ἐπανέλαβε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὤφειλα ἑπομένως νὰ συμπεράνω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀκολουθεῖ ἐκείνην τὴν πολιτικὴν εἰς τὸ θέμα τῆς διαχειρίσεως τοῦ Κυπριακοῦ τὴν ὁποίαν ἠκολούθει καὶ ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος. Ποία ἦτο ἐσχάτως ἡ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος; Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀνέπτυξεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τοὺς τρεῖς ὅρους, οἱ ὁποῖοι περιείχοντο εἰς τὰς προτάσεις τοῦ Μακαρίου πρὸς τὸν Χάρτιγκ, εἰς τὰς προτάσεις τῆς 4ης Ὀκτωβρίου. Ἀλλὰ εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μᾶς ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τὸν κόπον νὰ συνοψίσωμεν ἡμεῖς τὴν ἔννοιαν αὐτῶν τῶν προτάσεων. Ὁ κ. Θεοτόκης κατὰ τὴν ὁμιλίαν του συνώψισεν ὁ ἴδιος τὸ περιεχόμενον τῶν προτάσεων καὶ εἶπεν ὅτι εἰς τὰς προτάσεις τοῦ Ἐθνάρχου δὲν περιείχετο ὁ ὅρος τῆς εὐλόγου τακτῆς προθεσμίας καὶ αὐτὴ ἦτο ἡ διαφορὰ πρὸς τὸ παρελθὸν. Εἰς τὴν αὐτὴν δήλωσιν εἶχεν προβῆ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶχε προσδιορίσει, ὅτι ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος ἠκολούθει «σταδιακὴν» λύσιν τοῦ προβλήματος. Ὤφειλεν ἑπομένως ἡ Βουλὴ νὰ συμπεράνῃ ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρει ὡς μόνον ἁρμόδιον τὸν Ἐθνάρχην καὶ ἐφ’ ὅσον καὶ κατὰ τὴν ἰδικήν της βεβαίωσιν ἡ γραμμὴ τοῦ Ἐθνάρχου ἦτο ἡ ἐγκατάλειψις τῆς τακτῆς προθεσμίας διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν, αὐτὴ ἦτο καὶ ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Μὲ ἀπόλυτον ἑπομένως ἀντικειμενικότητα καὶ καλὴν πίστιν ὑπεστήριξα, ὅτι αὐτὴ ἦτο ἡ γραμμὴ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ τὸ θέμα, κύριοι βουλευταί, τῆς ἀλλαγῆς αὐτῆς τῆς γραμμῆς δὲν εἶναι δευτερεῦον, εἶναι θεμελιῶδες. Διότι ἐὰν ἡ αὐτοδιάθεσις ἀναγνωρίζεται κατ’ ἀρχὴν ἄνευ προθεσμίας ἢ ἐὰν ἀναγνωρίζεται ἐντὸς εὐλόγου τακτῆς προθεσμίας ἀποτελεῖ θεμελιώδη διαφοράν. Διότι ὅταν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τακτὴν προθεσμίαν, οὐσιαστικῶς ἡ αὐτοδιάθεσις ἐπετεύχθη, ὑπάρχει Ἐλευθερία, καὶ ὅταν ἀναγνωρίζεται κατ’ ἀρχήν, ἀλλ’ ἡ τακτὴ προθεσμία ἐγκαταλείπεται, ὁ ἀγὼν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἁπλῶς ἀναβάλλεται. Δὲν ἀποτελεῖ ἑπομένως θέμα δευτερεῦον ἡ ἐμμονὴ μου πρὸς διευκρίνισιν αὐτοῦ, ἀποτελεῖ τὸ πᾶν, τὴν οὐσίαν τοῦ ἀγῶνος. Ἐθεώρουν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ὑπάρξῃ διαφωνία. Ἀπροόπτως τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευὴν ἤκουσα πρῶτον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν δήλωσιν, ὅτι ἐὰν ἐγκατελείφθη ἡ τακτὴ χρονικὴ προθεσμία, ὡρίσθη ὅμως προθεσμία γεγονότων. Ἀλλὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἐπέμενεν εἰς αὐτὴν τὴν εὕρεσιν, διότι μετὰ τὴν παρέμβασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Κοζάνης κ. Βαρβούτη, ὁ ὁποῖος ὑπέμνησεν ὅτι αὐτὸ παύει νὰ εἶναι προθεσμία καὶ εἶναι αἵρεσις, ἔστερξε νὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν προθεσμίαν μὲ τὴν αἵρεσιν καὶ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ θέμα. Ἀλλὰ ἐπενέβη κατόπιν αὐτοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος προέβη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἰς μίαν πανηγυρικὴν δήλωσιν καὶ εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει μόνον αὐτὴν τὴν πολιτικὴν νὰ παρέχῃ ἀμέριστον συμπαράστασιν εἰς τὸν Ἐθνάρχην ἄνευ ὅρων καὶ νὰ τὸν θεωρῇ μόνον ἁρμόδιον διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς Κυπριακῆς πολιτικῆς, ἀλλὰ ἀκολουθεῖ καὶ ἄλλην πολιτικὴν καὶ τὴν ἄλλην πολιτικὴν τὴν ἔχει διατυπώσει εἰς τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου πρὸς τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν. Ἐξέφρασα τότε τὴν ἔκπληξίν μου, πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις ταυτοχρόνως νὰ ἔχῃ δύο πολιτικάς. Ἀποτελεῖ, πράγματι μίαν πρωτοτυπίαν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς προηγούμενον, νὰ ἔχῃ μίαν πολιτικὴν πρὸς τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν καὶ μίαν ἄλλην ἀντίθετον πρὸς τὸν Μακάριον. Ἠρώτησα τότε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, μήπως εἰς τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου ὁρίζεται τακτὴ προθεσμία, ἀλλὰ ὄχι πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἀλλὰ πρὸς συζήτησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ἀπολύτως κατηγορηματικός. Ἡ τακτὴ προθεσμία ὑπῆρχε πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ εὔλογος ὑπῆρξεν ὁ ἐνθουσιασμὸς τῆς πλειοψηφίας, ἡ ὁποία συνώδευσε μὲ ραγδαῖα χειροκροτήματα τὴν δήλωσιν αὐτὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀνέγνωσα κύριοι βουλευταί, σήμερον τὸ κείμενον τοῦ ὑπομνήματος τῆς 5ης Δεκεμβρίου καὶ ὀφείλω νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προφανῶς εἶχε διάλειψιν μνήμης, ὅταν προέβη εἰς αὐτὴν τὴν βεβαίωσιν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Κέντρου καὶ τῆς Ἀριστερᾶς). Αὐτὴ ἡ τακτὴ προθεσμία πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου.

§8Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Προκύπτει ζήτημα ἠθικῆς τάξεως πλέον διὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν οὕτως ἔχουν τὰ πράγματα.

§9Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὰ πράγματα ἔχουν οὕτω, διότι οὕτως ἔχουν τὰ κείμενα τῶν ὁποίων ἔχω ἀντίγραφα.

§10Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Εἶναι ἐκτεθειμένος ἀπέναντι τοῦ Σώματος.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Χούτα, δὲν ἐπιτρέπονται κατὰ τὸν Κανονισμόν, οὔτε διακοπαί, οὔτε σχόλια. Εἶσθε παλαιὸς βουλευτὴς καὶ δὲν δύνασθε νὰ ἐπικαλεσθῆτε ἀπειρίαν.

§12Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ διακοπῆς. Εἶναι γεγονός.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γεγονὸς εἶναι ὅτι λαμβάνετε τὸν λόγον ἄνευ ἀδείας τοῦ Προέδρου καὶ αὐτὸ εἶναι παράβασις τοῦ Κανονισμοῦ.

§14Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Κύριε συνάδελφε, πρῶτον ὁ κ. Πρόεδρος δὲν ἔχει ἀνάγκην ἐνισχύσεως. Δεύτερον θὰ ἀναμείνητε τὴν ἀπάντησιν καὶ τὸ Σῶμα θὰ κρίνῃ. Ἀναμφισβητήτως ἡ Κυβέρνησις αἰσθάνεται ὑποχρέωσιν νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις. Δὲν θὰ μείνῃ ἀκάλυπτος ἔναντι οὐδενός. Συνεπῶς μὴ σπεύδετε.

§15Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Μίαν διαπίστωσιν ἔκαμα.

§16Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Μὴ σπεύδετε.

§17Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἔθεσαν ὑπ’ ὄψει μου καὶ ἓν ἄλλο κείμενον. Μίαν προφορικὴν συνομιλίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὴν 14ην Δεκεμβρίου, μὲ τὸν Ἄγγλον Πρεσβευτὴν ἐν Ἀθήναις. Καὶ εἰς τὸ κείμενον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖος ἁπλῶς συνοψίζει προφορικὴν συνομιλίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὸν Ἄγγλον Πρεσβευτήν, δέκα ἡμέρας μετὰ τὸ ὑπόμνημα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, συνομιλῶν μὲ τὸν Ἄγγλον Πρεσβευτήν, εἶπεν, ἐρωτώμενος, ὅτι θὰ ἐπεθύμει εἰ δυνατὸν νὰ ὡρίζετο πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, μία προθεσμία πέντε ἕως δέκα ἐτῶν. Ταὐτοχρόνως ὅμως, ἐν συνεχείᾳ, ἐδήλωσεν ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ συμβουλεύσῃ τὸν Ἐθνάρχην Μακάριον νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς συνομιλίας ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπομνήματος τῆς 5ης Δεκεμβρίου. Ἑπομένως καὶ ἀπὸ τὴν δευτέραν αὐτὴν συνομιλίαν, τῆς ὁποίας, νομίζω, τὸ κείμενον θὰ ἐκράτει ὡς ἐφεδρείαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οὐδὲν ἀπολύτως προκύπτει. Ὄχι μόνον, διότι ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς προφορικῆς συνομίας, ἐνῷ τὸ ὑπόμνημα ἐχάρασσε τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἶχεν δηλώσει προχθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὑπῆρξε τὸ μόνον ἔγγραφον τῆς σημερινῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἀλλὰ ταὐτοχρόνως, κατὰ τὴν αὐτὴν συνομιλίαν, δέχεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ συστήσῃ εἰς τὸν Μακάριον ὄχι ἐγκατάλειψιν τῶν συνομιλιῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τοῦ ὑπομνήματος τῆς 5ης Δεκεμβρίου. Ἑπομένως καὶ κατὰ τὴν προφορικὴν ἐκείνην συνομιλίαν βάσις εἶναι τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου. Ἄρα, κ. βουλευταί, ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἠκολούθησεν εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς ἐγκαταλείψεως τῆς τακτῆς προθεσμίας, ὅπως ἐπιβεβαιώνεται καὶ ἀπὸ τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον, κ. βουλευταί, αὐτὸ τὸ ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον βεβαιώνει τὴν πολιτικὴν αὐτὴν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ὁλόκληρος ἡ δραστηριότης της, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ἀναλήψεως τῆς ἀρχῆς, συγκεντρώνεται εἰς τὴν ἐπιδίωξιν αὐτῆς τῆς πολιτικῆς. Ἕξ ἡμέρας μετὰ τὴν ἀνάληψιν τῆς Ἀρχῆς, συγκροτεῖται σύσκεψις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ Ὑπουργοῦ. Καὶ ἐπιβεβαιώνεται, ὁμοφώνως, αὐτὴ ἡ πολιτικὴ καὶ ἀναζητεῖται ἡ φραστικὴ τῆς διατύπωσις. Καὶ ἔκτοτε ἀγωνίζεται πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὴν Ἀμερικήν, εἰς τὴν Γαλλίαν κατὰ τὴν συνάντησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Μ. Βρεταννίας τὸν κ. Μὰκ Μίλλαν, μὲ τὴν ἀποστολὴν τοῦ κ. Λιάτη εἰς τὴν Κύπρον, ἀγωνίζεται ἡ Κυβέρνησις πρὸς πραγματοποίησιν ἑνὸς συμβιβασμοῦ, περιέχοντος ἐγκατάλειψιν τῆς τακτῆς προθεσμίας τῆς αὐτοδιαθέσεως. Τὸ σύνολον τῶν ἐνεργειῶν της, κατατείνει, μετὰ πάθους εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς τῆς πολιτικῆς. Καὶ δικαιοῦμαι ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, εὑρισκόμενος ἐνώπιον ὑμῶν, νὰ ἐκφράσω κατάπληξιν, πῶς εἶναι δυνατόν, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἐφ’ ὅσον ἔχει χαράξει καὶ ἐπιδιώκει μετὰ πάθους μίαν πολιτικήν, νὰ ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ ἐνώπιον τοῦ Λαοῦ, συγκαλύπτουσα τὰ γεγονότα καὶ προβάλλουσα ὡς πολιτικὴν της, ἄλλην ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν πράγματι, ἐπιδιώκει. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη βαρεῖα κατηγορία, τὴν ὁποίαν ἀπευθύνω ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, τὴν κατηγορίαν δι’ ἔλλειψιν εἰλικρινείας ἐνώπιον καὶ τοῦ ζητήματος καὶ τοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα). Ἄλλωστε, ἡ ἔλλειψις αὐτῆς τῆς εἰλικρινείας, ἐπεβεβαιώθη καὶ ἀπὸ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπανειλημμένως ἀνεφέρθησαν, ἀπὸ τοῦ βήματος –ἐὰν τὰς ἐπαναλαμβάνω εἶναι, διότι θὰ ἀναγνώσω τὰ κείμενα εἰς τὰ ὁποῖα ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις, διαψεύδει ἑαυτὴν, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἡ διάψευσις ὀφείλεται εἰς παρερμηνείαν τῶν ἀντιπάλων της—. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡμίλησεν εἰς τὴν Κέρκυραν δύο ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ εἶπεν ὅτι ἐπετύχομεν τὴν «ἀνεπιφύλακτον» ἀναγνώρισιν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ ὀλίγας ἡμέρας κατόπιν, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπιδίδει ἀπάντησιν, ἡ ὁποία ἀρνεῖται, ὅτι ὑπῆρξεν ἀνεπιφύλακτος ἀναγνώρισις τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἰδοὺ τὸ κείμενον: Ἀνακοίνωσις Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν τῆς 21.2.1956. (Ἀναγινώσκει): «Οἱ ὑπεύθυνοι Ἑλληνικὴ κύκλοι, συμμεριζόμενοι πλήρως τὴν ἀπογοήτευσιν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου, ἐκ τῆς βρεταννικῆς ἀδιαλλαξίας, σημειοῦν ὅτι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος, ἀπεδέχθη κατ’ ἀρχὴν τὴν βρεταννικὴν πρότασιν περὶ τοῦ μέλλοντος τῆς Κύπρου, καίτοι αὕτη δὲν ἦτο διόλου ἱκανοποιητική, λόγῳ τῶν ὅρων καὶ τῶν προϋποθέσεων δι’ ὧν ὑπεβάλλετο ἡ θεωρητικὴ ὑπὸ τοῦ Λονδίνου ἀναγνώρισις τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως νὰ συζητῶσι τὸ καθεστὼς τῆς αὐτοκυβερνήσεως». Ὁμολογεῖ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν 21 Φεβρουαρίου ὅτι δὲν ἦτο εἰλικρινὴς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁμιλῶν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ βεβαιῶν ὅτι ἀνεγνωρίσθη ἀνεπιφυλάκτως, ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως. (Χειροκροτήματα). Ὁ κ, Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶπεν, ἐπὶ πλέον, ὁμιλῶν τὴν 16ην Φεβρουαρίου πρὸς τὸν λαὸν τῶν Ἀθηνῶν: «Ἐπετύχομεν, τὴν ἀκαμψίαν τὴν Ἀγγλικὴν νὰ ἀντικαταστήσῃ ἡ προσφορά, ὄχι μόνον τῆς πλήρους αὐτοκυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ τῆς αὐτοδιαθέσεως κατ’ ἀρχὴν» Καὶ τὴν 5ην Μαρτίου προβαίνει εἰς δηλώσεις ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, αἱ ὁποῖαι διαψεύδουν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἰδοὺ τό κείμενον: «Ἡ ἀγαθὴ μας πρόθεσις καὶ ἡ καλὴ θέλησις, προσέκρουσαν εἰς ἀδιαλλαξίαν». Κατὰ τὸ πεντάμηνον σχεδὸν διάστημα τῶν συνομιλιῶν, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διετήρησεν ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος τῆς αὐτοκυβερνήσεως, τὴν ἰδίαν πάντοτε θέσιν, ὑπὸ διαφορετικὴν ἑκάστοτε φραστικὴν ἐμφάνισιν. Ἐπρόκειτο, πράγματι, περὶ φενάκης. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ πλήρης αὐτοκυβέρνησις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ἐνώπιον τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ πέραν τοῦ Μακαρίου καὶ αὐτὴ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὴν 13ην Μαρτίου, ὑπογράφει τὸ ὑπόμνημα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνάσεως, μὲ τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἡ νέα προσφυγὴ εἰς τὸν ΟΗΕ, διαψεύδει τὸ ἑαυτόν του. Γράφει: «Οἱ Ἄγγλοι οὐδέποτε εἶχον τὴν πρόθεσιν ὅπως χορηγήσουν αὐτοκυβέρνησιν εἰς τὴν Κύπρον, παρὰ τὰς διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας διεξήγαγον, πρὸς τοῦτο μετὰ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου». Ἰδοὺ αἱ ψευδεῖς βεβαιώσεις τῶν ἡγετῶν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδοὺ αἱ διαψεύσεις, τὰς ὁποίας ἤδη ἀντιτάσσουν ἐναντίον τῶν ἑαυτῶν των. Ἐπιβεβαιώνεται ἡ ἀκρίβεια τῆς καταγγελίας, τὴν ὁποίαν ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, ἀπευθύναμεν, ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπῆρξαν ἀνειλικρινεῖς καὶ ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα). Ἐπεβεβαιώθη, ὅμως ἀκόμη, προχθές, καὶ ἡ ἀντίφασις πρὸς ἀλλήλους, τῶν ἡγετῶν τῆς Κυβερνήσεως. Προχθὲς ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ὁ μὲν κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐβεβαίωσεν ὅτι τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου, τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξεν εἰς Παρισίους, ἐπανελάμβανε τὰς ἀπόψεις τῆς Ἐθναρχίας. Καὶ πράγματι, περὶ τούτου ἐπρόκειτο. Χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ταὐτοχρόνως ἐβεβαίωσεν, ὅτι περιεῖχε τὴν τακτὴν προθεσμίαν τῆς ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἐνώπιον τοῦ Σώματος ὑπεστήριξαν ἀντιθέτους ἀπόψεις, διαψεύδοντες ὁ εἷς τὸν ἄλλον. Ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα σημεῖα εἰς τὰ ὁποῖα ἀκόμη προχθές, οἱ ἡγέται τῆς Κυβερνήσεως, διέψευδον ἀλλήλους. Ἀνεγνώσατε, κύριοι βουλευταί, τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως τῆς Παρασκευῆς; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν βεβαιώνει ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῶν Η.Π.Α. ἀνέκαθεν ὑπῆρξε θερμὸς παραστάτης τοῦ ἑλληνικοῦ αἰτήματος, πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν δημοκρατικῶν ἀρχῶν εἰς τὰ αἰτήματα τῆς μεγαλονήσου. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διαψεύδει τὸν κ. Ὑπουργὸν τὸν Ἐξωτερικῶν. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπεβεβαίωσεν, ὅτι τὸ ὑπόμνημα τῆς 13 Δεκεμβρίου ἦτο ἀπαραίτητον, διὰ νὰ ἀπαντήσωμεν εἰς τὴν πίεσιν καὶ τῆς Ἀγγλικῆς καὶ τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως συστήσωμεν εἰς τὸν Μακάριον τὴν ἀποδοχὴν τῶν ἀγγλικῶν προτάσεων. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀπευθύνω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, μίαν θερμὴν σύστασιν, νὰ συνεννοοῦνται τοὐλάχιστον προτοῦ ὁμιλοῦν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. (Χειροκροτήματα). Καί, τώρα, ἔρχομαι, ἀξιότιμοι κ.κ. συνάδελφοι, εἰς τὴν κριτικὴν τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις. Προφανὲς εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὄχι μόνον μετέβαλε γραμμήν, ἀλλὰ καὶ μετέβαλε φορέα τῆς πολιτικῆς. Διότι ἕως τότε, φορεὺς τῆς Κυπριακῆς πολιτικῆς ἦτο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐμάχετο εἰς τὸν ΟΗΕ. Φορεὺς τῆς νέας πολιτικῆς, κατὰ τὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὁ Ἐθνάρχης τῆς Κύπρου. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπικαλεσθῇ, ὅτι αἱ προτάσεις τοῦ Μακαρίου εἶχον δοθῆ δύο ἡμέρας πρὸ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρει, ὅτι ἡ διαχείρισις τοῦ θέματος, ἀπὸ τὸν Ἐθνάρχην ἦτο γραμμὴ ἐσφαλμένη, ἠδύνατο νὰ παρακολουθήσῃ κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον μετ’ ἐπιφυλάξεως καὶ νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς πρώτης εὐκαιρίας διὰ νὰ τερματίσῃ αὐτὴν τὴν διαχείρισιν. Καὶ ἡ εὐκαιρία παρουσιάσθη, μὲ τὴν διακοπὴν τῶν συνομιλιῶν τῆς 21ης Νοεμβρίου. Τὸ γεγονὸς, ὅτι μετὰ τὴν διακοπὴν τῶν συνομιλιῶν κατέβαλλεν ἡ Κυβέρνησις πᾶσαν προσπάθειαν, πρὸς ἐπανάληψιν τῶν συνομιλιῶν, σημαίνει καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, σημαίνει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπροτίμησεν αὐτὴν τὴν γραμμὴν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ, ἐπροτίμησεν ἀλλαγὴν τοῦ φορέως, καὶ θεωροῦμεν αὐτὴν τὴν μεταβολὴν ἐσφαλμένην. Ἀνέκαθεν ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις κατέβαλλε προσπαθείας μεμονωμένων συνομιλιῶν μὲ τὸν Κυπριακὸν λαὸν. Καὶ εἶναι τοῦτο εὔλογον, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, διότι εἶναι ἄνισος ἡ συνομιλία μεταξὺ τοῦ δυνάστου καὶ τῶν κατεχομένων. Ὅπως καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπεδείχθη, μία τοιαύτη συνομιλία ὁδηγεῖ ἢ εἰς τὴν ὑπαγωγὴν ἢ εἰς τὸν Ἰνδικὸν Ὠκεανόν. Καὶ ὡδήγησαν εἰς τὸν Ἰνδικὸν Ὠκεανόν. Σφάλμα, ἑπομένως, ἦτο ἡ υἱοθέτησις τῆς γραμμῆς, ἡ ὁποία ἐνῷ καθ’ ἑαυτὴν ὁδηγεῖ εἰς ἀποτυχίαν, ταὐτοχρόνως, καθιστᾷ πιθανοὺς τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους περιέχουν καὶ αἱ δύο ἄλλαι διαχειρίσεις τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἢ ἡ πρώτη τῆς διακοπῆς τῶν σχέσεων μὲ τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Τουρκίαν ἢ ἡ δευτέρα τῆς προσφυγῆς εἰς τὴν συνέλευσιν τοῦ ΟΗΕ. Διότι, ὄχι μόνον ἐναυάγησεν, ὅπως διαπιστοῦται ἐκ τῶν ὑστέρων, αὐτὴ ἡ πολιτικὴ μὲ τὴν ἐξορίαν τοῦ Μακαρίου, ἀλλὰ μᾶς ὡδήγησεν εἰς τὴν ἀπαρχὴν τῆς διακοπῆς τῶν συμμαχικῶν σχέσεων μὲ τὴν Ἀγγλίαν, κατόπιν τῆς ἀνακλήσεως τοῦ Πρεσβευτοῦ καὶ συγχρόνως κινδυνεύει νὰ μᾶς στερήσῃ αὐτὰ τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Διότι μὲ τὴν διαχείρισιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν νὰ μᾶς εἴπουν: Ἢ ὅτι ἔχομεν ἐπιτύχει τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ ἑπομένως δὲν ἔχομεν λόγον νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸν ΟΗΕ, ἀφοῦ ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν καὶ καθημερινῶς ἡ Κυβέρνησις ἀπευθύνει ἐκκλήσεις πρὸς τὸ Σῶμα νὰ ἀποδεχθῇ τὴν ὁμολογίαν ὅτι ἐκεῖνο ποὺ προσφέρει ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις ἦτο πράγματι ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἢ νὰ μᾶς εἴπουν, λοιπόν, συμφώνως πρὸς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως ἔχει ἀναγνωρισθῆ καὶ δὲν ἔχει ἑπομένως λόγον ἡ προσφυγὴ μας, ἢ νὰ μᾶς εἴπουν ὅτι τὸ αἴτημα τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἐπιδιώκομεν εἶναι αἴτημα αὐτοκυβερνήσεως, ἀλλὰ ὁ ΟΗΕ δὲν ἀσχολεῖται μὲ θέματα αὐτοκυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὰ ἐσωτερικὰ θέματα, ἀσχολεῖται μόνον μὲ θέματα αὐτοδιαθέσεως. Κατώρθωσε, λοιπόν, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, θέτουσα εἰς ἐφαρμογὴν τὴν τρίτην αὐτὴν πολιτικὴν, ὅπως τὴν εἶχε τοποθετήσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, κατώρθωσε καὶ αὐτὴν νὰ ὁδηγήσῃ εἰς ναυάγιον καὶ ταυτοχρόνως, δι’ αὐτῆς νὰ ὁδηγήσῃ εἰς ὅλας τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας παρεῖχον αἱ δύο ἄλλαι διαχειρίσεις, περὶ τῶν ὁποίων ἔκαμα λόγον. Κύριοι βουλευταί, εἶναι μέγα τὸ θέμα τῆς Κύπρου καὶ οὐδεὶς ἄνθρωπος καλῆς πίστεως, δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ τὰς δυσχερείας, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν. Ἀλλά, διὰ τοῦτο ἀκριβῶς, ὅσοι φέρουν εἰς τοὺς ὤμους των τὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως, πρέπει νὰ εὑρίσκωνται εἰς τό ὕψος τῆς κρισιμότητος τῶν περιστάσεων. Ὀφείλουν εἰλικρίνειαν, κατὰ πρῶτον λόγον, ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ τοῦ Ἔθνους καὶ ὀφείλουν, ἐπίσης νὰ κατέχωνται ἀπὸ πίστιν εἰς τὸν ἀγῶνα. Καὶ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοῦδε διεχειρίσθη τὸ θέμα, ἀποδεικνύει καὶ ἔλλειψιν εἰλικρινείας καὶ ἔλλειψιν πίστεως. Ἡ προσπάθεια τῆς ἀναζητήσεως λύσεων συμβιβασμοῦ, δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν κρισιμότητα τοῦ θέματος. Ὅταν, πρὸ ὀλίγων μηνῶν, εἶχον συναντηθῆ μὲ τὸν Ἐθνάρχην Μακάριον, εἶχον προβῆ ἐπὶ τοῦ θέματος εἰς τὴν ἀκόλουθον διατύπωσιν: Πέρυσιν, εἶπον, ἡ ἀδιαλλαξία, τὸ ἀνένδοτον αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἴσως νὰ ἦτο ρωμαντισμός. Σήμερον, εἰς ὃ σημεῖον περιέπεσαν τὰ πράγματα, τὸ ἀνένδοτον αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως, παύει νὰ εἶναι ρωμαντισμός, εἶναι θετικὴ πολιτικὴ καὶ ἐπὶ πλέον εἶναι ἡ μόνη θετικὴ πολιτική. Μόνον ὅταν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐμπνευσθῇ ἀπὸ τὴν πίστιν, ἠμπορεῖ νὰ διεκδικήσῃ μὲ ἐλπίδα, τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ἱεροῦ Κυπριακοῦ αἰτήματος. Σήμερον ὁ μόνος τρόπος ὁ ὁποῖος ὑπάρχει διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ θέματος, εἶναι ἡ διεθνὴς σταυροφορία, ὅπως εἶπον εἰς τὴν πρώτην μου ὁμιλίαν, διὰ νὰ πείσωμεν τὰς Κυβερνήσεις, διὰ νὰ πείσωμεν τὰς ἀντιπολιτεύσεις, διὰ νὰ πείσωμεν τοὺς λαούς, ἡ καρδιὰ τῶν ὁποίων πάλλεται πάντοτε ὑπὲρ τῶν εὐγενῶν ἰδεωδῶν. Εἰσήλθομεν μὲ τὸν ἀγῶνα τῆς Κύπρου εἰς μίαν ἡρωϊκὴν περίοδον καὶ φορεὺς αὐτῆς τῆς εὐθύνης εἶναι τὸ σῶμα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, εἶναι ἡ Κυβέρνησις, εἶναι τὸ σύνολον τοῦ λαοῦ μας. Μόνον αὐτὴ ἡ ἐπίγνωσις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμπνεύσῃ νὰ φρονηματίσῃ, νὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος θὰ εὕρῃ παγκόσμιον ἀπήχησιν. Καὶ ἐν ὀνόματι τῆς καθολικῆς συνειδήσεως τῶν ἀνθρώπων, νὰ ἀσκηθῇ ἡ ἠθικὴ ἐπιρροή, ἡ ὁποία θὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν κατάκτησιν τῆς ἐλευθερίας. Ἀλλὰ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις μὲ ὅλας τὰς πράξεις της μέχρι τοῦδε καὶ μὲ ὅλας τὰς παραλείψεις της καθὼς χθὲς ἐπεβεβαίωσε καὶ ὁ κ. Λοϊζίδης, ἐπὶ 6 μῆνας κατὰ τοὺς ὁποίους διήρκεσαν αἱ διαπραγματεύσεις, οὐδὲν ἀπολύτως ἔγινεν εἰς τὸν τομέα τῆς παγκοσμίου διαφωτίσεως. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐπικαλεῖται καὶ τὰς ἐκλογάς, εἰς διαφόρους ἐπικοινωνίας καὶ μὲ ξένους ἔχει ἐγκαταλείψει τὸν ἱερὸν ἀγῶνα τῆς διαφωτίσεως, τῆς καταπιέσεως τῶν ἐλευθέρων συνειδήσεων. Ἀπέδειξεν ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν ὁμολογίαν καὶ τοῦ ἰδικοῦ της ὀπαδοῦ, τοῦ κ. Λοϊζίδη, ὅτι δὲν εὑρίσκεται εἰς τὸ ὕψος τῆς κρισιμότητος τῶν περιστάσεων. Αἱ ἀποδείξεις, κ.κ. βουλευταί, τὰς ὁποίας μέχρι σήμερον παρέσχε ἡ Κυβέρνησις, αἱ ἀποδείξεις ὅτι στερεῖται εἰλικρινείας, στερεῖται ἱκανότητος, στερεῖται πίστεως, μᾶς ὁδηγοῦν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ παραμονή της εἰς τὴν ἀρχὴν ἀποτελεῖ κίνδυνον διὰ τὴν Ἐθνικὴν ὑπόθεσιν. Καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλομεν νὰ τὴν καταψηφίσωμεν. Ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ κατέλθω τοῦ Βήματος, προτοῦ ἀπευθύνω μίαν ἔκκλησιν πρὸς τὸ Σῶμα. Πολλοὶ συνάδελφοι, ἀπὸ τοῦ βήματος, συνέστησαν ὅπως ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία μὲ τὴν εὐκαιρίαν τῆς πρώτης της παρουσίας ὡς συγκεκροτημένον Σῶμα, ἀπευθύνῃ πρὸς ὅλας τὰς Βουλὰς τοῦ κόσμου χαιρετισμόν. Ἀπευθύνῃ πρὸς τὸν Μακάριον ἀδελφικὸν χαιρετισμόν, ὑποκλινομένη μὲ εὐλάβειαν ἐνώπιον τοῦ φωτοστεφάνου τοῦ μαρτυρίου του. Ἀπευθύνῃ πρὸς τὸν μαχόμενον Λαὸν τῆς Κύπρου ἀδελφικὸν χαιρετισμὸν ἀγάπης καὶ ἀλληλεγγύης. Καὶ νὰ διακηρύξῃ ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ὅτι κρατεῖ ὑψηλὰ τὴν σημαίαν τῆς ἐλευθερίας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ ὅτι οὐδέποτε θὰ τὴν ὑποστείλῃ. (Χειροκροτήματα).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐζήτησε τὸν λόγον.

§19Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἐνόμισε, κ. βουλευταί, ἡ ἀντιπολίτευσις ὅτι θὰ ὤφειλε συνεχίζουσα τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, διὰ τῶν ἀρχηγῶν αὑτῆς νὰ κατηγορήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ ἀνειλικρινείᾳ ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐπὶ ἐλλείψει πίστεως εἰς τόν Ἐθνικὸν ἀγῶνα διὰ τὴν Κύπρον καὶ δι’ ἄλλας σοβαρὰς κατὰ τὴν ἀντίληψίν της παραλείψεις, κατὰ τὴν διαχείρισιν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ἔχει συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις καθῆκον πρὸς τὸ Σῶμα καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἐξηγοῦσα ἐκ νέου τὴν θέσιν της. Ἐστηρίχθη ἡ περὶ ἀνειλικρινείας κατηγορία ἐκ μέρους τῶν ἡγετῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς περασμένης Παρασκευῆς, ἐδόθησαν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ Σῶμα διαβεβαιώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς χθές, εἶχα τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐξηγήσω εἰς τὸ Σῶμα ὅτι τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἐξελίσσονται διὰ μέσου τῶν διαφόρων φάσεων, ὅτι κατὰ τὰς φάσεις αὐτάς, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθουν διάφοροι μεταβολαί, καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν ὁ σχηματισμὸς γνώμης ἐπὶ τῶν προβλημάτων τούτων δύναται νὰ σχηματισθῇ ὅταν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ συνάρτησις τῶν διαφόρων αὐτῶν φάσεων. Κατ’ ἐξήγησιν ἀκόμη ὅτι ἡ μὴ γνῶσις τῶν διαφόρων αὐτῶν φάσεων, διὰ νὰ ἀχθῇ κανεὶς εἰς συμπεράσματα, δὲν νομίζω, ὅτι δημιουργεῖ τὰς προϋποθέσεις ἀντικειμενικῆς κρίσεως. Εἰς τὸ ὑπόμνημα τῆς 5 Δεκεμβρίου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπανέλθω καὶ ἀργότερον, διατυποῦται ἡ ἀνάγκη μεταξὺ τῶν ἄλλων, ὅπως ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις στέρξῃ καὶ ἀναγνωρίσῃ προθεσμίαν ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἡ ὁποία ἐνάσκησις θὰ πραγματοποιηθῇ κατόπιν συζητήσεως τῶν ἐκπροσώπων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ μετὰ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχων ὑπ’ ὄψιν μίαν ἄλλην συνομιλίαν, διεξαχθεῖσαν εἰς ἀνώτερον κυβερνητικὸν κλιμάκιον, μεταξὺ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου καὶ τοῦ Βρεταννοῦ Πρεσβευτοῦ, εἶχε κάθε δικαίωμα νὰ διαβεβαιώσῃ τὸ Σῶμα, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, πέραν τῶν ὅσων περιέχει τὸ ὑπόμνημα τῆς 5 Δεκεμβρίου, εἶχεν ἐρωτηθῆ ἐπιμόνως ἐκ μέρους τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως διατυπώσας καὶ τὴν ἀντίληψιν ὅτι θὰ ἐπεβάλετο, πρὸς προώθησιν καὶ ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, νὰ ὁρισθῇ τακτὴ προθεσμία ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἰδοὺ, κ. βουλευταί, ἡ ἀκριβὴς διατύπωσις τῆς σχετικῆς φράσεως. Ἀλλὰ πρὶν ἀναγνώσω τὸ κείμενον, θέλω νὰ πιστεύω ὅτι τὸ Σῶμα θὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται ἐνώπιόν του, ἔχει κάθε ἐνδιαφέρον καὶ συμφέρον νὰ εἶναι ἀρεστὴ εἰς τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τῆς κοινῆς γνώμης ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται καὶ θὰ ἔχῃ συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κάθε λόγον, ὥστε πολὺ προηγουμένως, νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ κειμένου τῆς σοβαρᾶς καὶ σπουδαίας αὐτῆς συνομιλίας. Ἂν δὲν τὸ ἔπραξε κ. βουλευταί, τοῦτο ὀφείλεται εἰς συναίσθημα τῆς εὐθύνης καὶ εἰς τὴν βεβαιότητα ὅτι πολὺ περισσότερον προστατεύεται καὶ ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις καὶ γενικώτερον ὁλόκληρον τὸ σύστημα τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς χώρας ἂν δὲν ἐγένετο ἀναδρομὴ εἰς τὸ κείμενον αὐτό. Κύριοι βουλευταί, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ἡ κατηγορία ἐντοπίζεται εἰς τὴν διαφορὰν μεταξὺ τακτῆς προθεσμίας πρὸς ἔναρξιν συζητήσεων καὶ τακτῆς προθεσμίας ἀμέσου ἐνασκήσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως, πάντως ἡ Κυβέρνησις κατηγορεῖται δι’ ἔλλειψιν πίστεως πρὸς τὸν ἀγῶνα καὶ ἐπὶ ἐθνικῇ μειοδοσίᾳ. Ἀναγκάζεται λοιπὸν νὰ ὁμιλήσῃ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κειμένου αὐτοῦ. Καὶ ὀφείλετε, κ. βουλευταί, νὰ ἀναγνωρίσητε τὴν προσοχὴν τὴν ὁποίαν ἐπέδειξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν διατύπωσιν τῶν ἀπόψεών του, ὥστε καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην νὰ μὴ μνημονεύσῃ τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον ἤδη ἐγὼ ἀναγκαζόμενος, θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν στιγμὴν αὐτήν. Κατὰ τὴν 14ην Δεκεμβρίου, κ. βουλευταί, ὅπως ἠκούσατε καὶ ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἔλαβε χώραν μία συνάντησις μεταξὺ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Βρεταννοῦ Πρεσβευτοῦ εἰς τὴν ὁποίαν ὁ Βρεταννὸς Πρεσβευτὴς ζητεῖ ἐπιμόνως ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τοῦ ἀποσαφηνίσῃ, ποῖαι αἱ ἀντιλήψεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν δυνατότητα τῆς ἐξευρέσεως λύσεως εἰς τὸ Κυπριακὸν θέμα. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, κ. βουλευταί, εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω μίαν οὐσιώδη διάκρισιν, ἡ ὁποία αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴ διαφωτίζει πολλὰ θέματα ἀφορῶντα τὴν διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Τὴν 4ην Ὀκτωβρίου πρὸ τῆς παρ’ ἡμῶν ἀναλήψεως τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἀνέφερα εἰς τὸ Σῶμα, ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος εἶχε ἀποστείλει τὰς γνωστὰς προτάσεις του πρὸς τὸν Βρεταννὸν Κυβερνήτην. Ἡ ἡμερομηνία αὐτὴ ἔχει σημασίαν, διότι ἐξ αὐτῆς προκύπτει ἡ ἀνεύρεσις τῆς κατηγορίας τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι δῆθεν ἡμεῖς ἐσκεμμένως ἐπεδιώξαμεν τὴν μεταβολὴν τοῦ φορέως εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Ἐὰν ἡ διαχείρισις τοῦ θέματος αὐτοῦ μετηνέχθη εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Μακαριωτάτου Ἐθνάρχου τῆς Κύπρου, τοῦτο ὀφείλεται εἰς γεγονότα προηγηθέντα ἡμῶν τὸ μὲν εἰς τὸ γεγονὸς τοῦ ναυαγίου τῆς Τριμεροῦς τοῦ Λονδίνου μὲ τὰς ὅσας τραγικὰς συνεπείας ἔσχε τὸ ναυάγιον αὐτό, τὸ δὲ εἰς τὴν πεποίθησιν ὅτι μὴ ὑπαρχουσῶν πλέον τῶν προϋποθέσεων διὰ τὴν περαιτέρω συζήτησιν τοῦ θέματος αὐτοῦ, μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων Κρατῶν, μία ἀπέμεινε, κ. βουλευταί, ὁδὸς διὰ τὴν προώθησιν μὲ τὴν ἐλπίδα τῆς εὐτυχοῦς τελικῆς ἐπιλύσεως τοῦ προβλήματος αὐτοῦ, ἡ ὁδὸς τῶν ἀπ’ εὐθείας διαπραγματεύσεων μεταξὺ Ἐθνάρχου Μακαρίου καὶ Βρεταννοῦ Κυβερνήτου. Ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς ἀναλύσεως καὶ ἐξιστορήσεως τῶν γεγονότων προέκυψεν ἡ ἀδήριτος ἀνάγκη καὶ τὸ ἐπιβεβλημένον καθῆκον ὅπως ἡ στάσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, μὲ πλήρη καὶ ρεαλιστικὴν ἐκτίμησιν τῶν πραγματικῶν περιστατικῶν, λάβῃ τὴν μορφὴν τῆς μεσολαβήσεως διὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν διαπραγματεύσεων μεταξὺ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου καὶ Βρεταννοῦ Κυβερνήτου, αἵτινες ὅπως ἐξήγησα εἰς τὸ Σῶμα, εἶχον διακοπῆ 11ην Ὀκτωβρίου. Αὐτὸς ἦτο ὁ ἀντικειμενικὸς σκοπὸς τοῦ κ. βουλευταί, τοῦτον τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπὸν ἐπεδίωκε. Κοινοποιηθείσης καὶ εἰς ἡμᾶς τῆς προτάσεως τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ἐδόθη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἡ κατάλληλος εὐκαιρία ὅπως ζητήσῃ συγκεκριμένας ἀποσαφηνίσεις τῆς προτάσεως αὐτῆς, ἄνευ τῶν ὁποίων κατὰ τὴν γνώμην τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, δὲν θὰ ἔστεργε νὰ μεσολαβήσῃ διὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶς διαπραγματεύσεων, αἵτινες εἶχον διακοπῆ τὴν 11ην Ὀκτωβρίου. Αὐτὸς ἦτο ὁ ἀντικειμενικὸς σκοπὸς τοῦ ὑπομνήματος τῆς 5ης Δεκεμβρίου, ὁ καθορισμὸς ὅρων ὑφ’ οὓς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ σύστασις πρὸς ἔναρξιν νέων συνομιλιῶν. Ἐνῷ ἀντιθέτως, κ. βουλευταί, κατὰ τὴν συνομιλίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τοῦ Βρεταννοῦ Πρεσβευτοῦ εἰς τὸ ἐπίμονον ἐρώτημα τοῦ τελευταίου περὶ τοῦ ποία ἐνόμιζεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἦτο ἡ πορεία διὰ τὴν προώθησιν καὶ ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, δὲν ἐτίθετο πλέον ἐρώτημα περὶ τῶν προϋποθέσεων, τὰς ὁποίας θὰ ἐθεώρει ἀπαραιτήτους ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν διαπραγματεύσεων μεταξὺ Ἐθνάρχου τῆς Κύπρου καὶ Βρεταννοῦ Κυβερνήτου, ἀλλὰ περὶ τῶν ὅρων τῆς συμφωνίας, περὶ τῶν συνθηκῶν καὶ τῶν ὅρων τοὺς ὁποίους ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ ἐνόμιζεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ συντρέξουν διὰ νὰ λυθῇ τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα. Εἰς τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου γίνεται μνεία τῶν ὅρων ὑφ’ οὓς θὰ ἐπετρέπετο ἡ ἐπανάληψις τῶν διαπραγματεύσεων καὶ εἰς αὐτὸ περιλαμβάνεται καὶ ἡ τακτὴ προθεσμία διὰ τὴν ἔναρξιν τῶν συζητήσεων περὶ τῆς ἀσκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν Βρεταννὸν Πρέσβυν, ὑπάρχουν αἱ ἀντιλήψεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν οὐσιαστικὴν ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος.

§20Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δηλαδή, ἄλλα τὴν μίαν φορὰν καὶ ἄλλα τὴν ἄλλην!

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μητσοτάκη οἱ δύο Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡμίλησαν ἄνευ διακοπῆς ἐκ μέρους τῆς ἄλλης πλευρᾶς. Δὲν νομίζετε, ὅτι ἡ ἰδία λεπτότης ὀφείλεται καὶ πρὸς τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως; Ἀπευθύνομαι πρὸς ὑμᾶς, παλαιὸν βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ δίδετε καὶ τὸ παράδειγμα εἰς τοὺς νεωτέρους. Σᾶς κάμνω ἔκκλησιν ἐπὶ αὐτοῦ τοῦ σημείου.

§22Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Μία ἐρώτησιν ἔκαμα, δὲν εἶναι διακοπή.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἡ ἐρώτησις εἶναι διακοπή. Ἐφόσον οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἠκούσθησαν μετ’ εὐλαβείας, νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ γίνῃ τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν.

§24Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Λέγει ἐπὶ λέξει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν Βρεταννὸν Πρεσβευτήν: «Ἐὰν ὅμως ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐπιθυμῇ νὰ γνωρίζῃ πῶς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀντιλαμβάνεται τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, δηλῶ ὅτι κατὰ τὴν γνώμην μου, οἱ Κύπριοι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθοῦν πρότασιν ἀπηλλαγμένην ἀπὸ τὸν ἐν τῇ τελευταίᾳ ἀγγλικῇ διατυπώσει περιλαμβανόμενον ὅρον περὶ «συμμαχικῶν ὑποχρεώσεων» καὶ καθορίζουσαν, εἰ δυνατὸν προθεσμίαν ἐφαρμογῆς αὐτοδιαθέσεως μεταξὺ πέντε ἕως δέκα ἐτῶν». (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος).

§25Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰ δυνατόν.

§26Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Τί εἶπον, κ. Πρόεδρε. «Μὲ ἠρώτησε περαιτέρω ἐὰν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὁρισθῇ μὲν προθεσμία, ἀλλ’ ὑπὸ αἵρεσιν τῆς ἐκτιμήσεως κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τῆς διεθνοῦς καταστάσεως. Τῷ ἀπήντησα, ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο ἀπαράδεκτον (χειροκροτήματα) διότι οὐσιαστικῶς θὰ ἐματαίωνε τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. ....... Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὁ Ἄγγλος Πρεσβευτὴς μοῦ ἐδήλωσεν, «ὅτι δὲν ἦτο ἐξουσιοδοτημένος διὰ νὰ διαπραγματευθῇ, ἀλλ’ ὅτι θὰ ἀνέφερε τὰ τῆς συνομιλίας μας αὐτῆς εἰς τὴν Κυβέρνησίν του». Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ ἄλλο ζήτημα, τοῦ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν διαπραγματεύσεων, ζήτημα διάφορον ἀπὸ τὰς ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως προβαλλομένας θέσεις διὰ τὴν προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἀναγινώσκει. «Ἐν συνεχείᾳ μὲ ἠρώτησεν ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ ἦτο διατεθειμένη νὰ συστήσῃ εἰς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον νὰ δεχθῇ ἐπανάληψιν συνομιλιῶν μετὰ τοῦ κυβερνήτου, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπομνήματος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως». Τοῦ ἀπήντησα ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλλωμεν εἰς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον ἐπανάληψιν συνομιλιῶν, ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ τοῦ ἀπευθύνωμεν συστάσεις ἐπὶ τούτῳ, ἐφ’ ὅσον καὶ τὸ ὑμέτερον ὑπόμνημα θὰ ἀπετέλει βάσιν τῶν διαπραγματεύσεων. (Χειροκροτήματα).

§27Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὸ εἶπον καὶ ἐγώ.

§28Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἐπιμένει ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου ἀφίσταται ἀπὸ τὰ πράγματα ἐπὶ τῆς οὐσιαστικῆς διαφορᾶς τῶν δύο αὐτῶν πολιτικῶν τοποθετήσεων. Ἀλλὰ κύριοι βουλευταί, βεβαίως ὑπάρχει διαφορά, ἐφ’ ὅσον εἶναι διαφορετικὰ θέματα. Τὸ μὲν ἕνα εἶναι, ὅπως ἐξήγησα, ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τιθεμένου σκοποῦ διὰ τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Καὶ τὸ δεύτερον εἶναι ἡ ἀπάντησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν προϋποθέσεων αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ συντρέξουν διὰ νὰ ἐπαναληφθοῦν αἱ διαπραγματεύσεις μεταξὺ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου καὶ Βρεταννοῦ κυβερνήτου. Ἀλλὰ ἐπειδή, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταὶ καὶ συνάδελφοι, ἐγένετο κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτὰς ἐκμετάλλευσις τοῦ θέματος τῆς προθεσμίας διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ ἐπειδὴ διετυπώθη κατηγορία ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ προεκλογικοὺς λόγους ἐξηπάτησε τὸν ἑλληνικὸν λαόν.

§29Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι ψέμματα; Τὰ κείμενα ὁμιλοῦν (Θόρυβος ἐκ μέρους βουλευτῶν τινῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§30Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Δὲν γνωρίζω κύριοι βουλευταί, τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διατὶ ἐκνευρίζεσθε. Ἐδῶ ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο ἐπέρασαν οἱ ἀρχηγοί σας μᾶς ἐπετέθησαν καὶ εἰς αὐτοὺς ὀφείλομεν σεβασμόν, τοὺς ἠκούσαμεν χωρὶς ἐπιφωνήματα καὶ διαμαρτυρίας. Θὰ ἔχετε καὶ ὑσεῖς τὴν ὑπομονὴν σύμφωνα καὶ χάριν τῆς καλυτέρας καὶ ὁμαλῆς λειτουργίας τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, νὰ ἀκούσητε καὶ τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως, ἔστω καὶ ἐὰν αὐταὶ δὲν τυγχάνουν τῆς ὑμετέρας ἐγκρίσεως.

§31Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Μὰ εἶναι συγκεκριμέναι αἱ κατηγορίαι.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀρβανιτάκη, ἔχετε καταλάβει τὴν θέσιν τοῦ μονίμως διακόπτοντος ἐν τῇ Βουλῇ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ καταλάβετε καὶ μίαν ἄλλην θέσιν, τοῦ μονίμως ἀνακαλουμένου εἰς τὴν τάξιν.

§33Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Εἶπον, κύριοι βουλευταί, ὅτι πολὺς θόρυβος καὶ εἰς τὸν Τύπον καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἐγένετο κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἡμερῶν ἐπὶ τοῦ ἐὰν ὑπάρχῃ ἢ δὲν ὑπάρχῃ εἰς τὰς προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως τακτὴ ἢ μὴ προθεσμία. Ἐὰν ἡ προθεσμία αὐτὴ ἦτο διὰ νὰ δυνηθοῦν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Κύπρου νὰ συζητήσουν μετὰ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως ἢ ἐὰν ἀντιστρόφως ἡ προθεσμία αὐτὴ ἐτίθετο διὰ νὰ λάβῃ χώραν ἀμέσως ἡ ἐνάσκησις τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψουν οἱ κύριοι βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως οἱ ὁποῖοι θέλουν ὡς ἀνήκοντες εἰς τὸ κέντρον καὶ τὴν ἀριστερὰν νὰ ἐμπνέωνται ἀπὸ φιλοσοφικὰς ἀντιλήψεις, ρεαλιστικάς, ὑλιστικάς, θὰ μοῦ ἐπιτρέψουν......

§34Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ Κέντρον εἶναι Δημοκρατία καὶ ἡ Δημοκρατία εἶναι ἰδεαλισμός.

§35Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἀπὸ τῆς καθαρῶς ρεαλιστικῆς πλευρᾶς, νὰ ἀναλύσω τὸ θέμα τοῦτο τῆς προθεσμίας. Κύριοι βουλευταί, ὑπάρχει πρότασις, ἡ διατυπωθεῖσα εἰς τὰς προτάσεις τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου, κατὰ τὴν 4ην Ὀκτωβρίου. Ἐκεῖ ὁρίζεται ὅτι ἡ ὀργάνωσις τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως εἶναι ἡ πρώτη καὶ κυρία βάσις διὰ πᾶσαν περαιτέρω προώθησιν τῆς λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, χωρὶς καθορισμὸν οἱασδήποτε προθεσμίας. Ὁ δεύτερος ὅρος εἶναι ἐγκαθίδρυσις συνταγματικοῦ πολιτεύματος αὐτοκυβερνήσεως μὲ δημοκρατικὴν τὴν βάσιν. Καὶ τρίτος, ἐν τῇ Κυπριακῇ Βουλῇ, συμφώνως μὲ τὸ δημοκρατικὸν Σύνταγμα, συζητήσεις μετὰ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως τῶν ὅρων καὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἡ πρώτη ἄποψις ἦτο νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐν τῇ συμφωνίᾳ οἱαδήποτε προθεσμία, ἡ δευτέρα νὰ ὑπάρξῃ ἐν τῇ συμφωνίᾳ αὐτῇ μίαν εὔλογος προθεσμία ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἡ τρίτη νὰ ὑπάρξῃ ἐν τῇ συμφωνίᾳ μία ρητὴ προθεσμία κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ πρέπει νὰ ἐνασκηθῇ τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Κύριοι βουλευταί, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ παρατηρήσω, ὅτι καὶ αἱ δύο αὐταὶ διαφορετικαὶ ἀντιλήψεις ὁδηγοῦν, ἐὰν αἱ προϋποθέσεις ἐξασφαλισθοῦν διὰ τὴν ἐφαρμογὴν οἱασδήποτε ἐκ τῶν τριῶν ἀπόψεων, πράγματι εἰς τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Διότι καὶ ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι ὑπάρχει τακτὴ προθεσμία, τακτὴ προθεσμία ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι ὅταν ἔλθῃ τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, τότε θὰ πρέπει καὶ νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ αὐτοδιάθεσις καὶ κατὰ τὴν ἐπέλευσιν τῆς προθεσμίας δὲν συντρέξουν αἱ προϋποθέσεις διότι εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ τοῦ χρόνου θὰ ἔχουν δημιουργηθῆ νέαι καταστάσεις εἰς τὸν κόσμον, τότε ἡ τακτὴ προθεσμία δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν. Ἀντιθέτως, ἡ μὴ ὕπαρξις τακτῆς προθεσμίας ἀλλ’ ἡ ἐπίμονος φροντὶς πρὸς διασφάλισιν τῶν ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπαραιτήτων προϋποθέσεων διὰ νὰ δυνηθοῦν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ νὰ συζητήσουν μετὰ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως τὸ θέμα τῆς ἐνασκήσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὁδηγεῖ, πράγματι καὶ ἐν τῇ οὐσίᾳ εἰς τὴν ἐνάσκησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν πόθων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος). Ἠμπορεῖ νὰ ἔχετε οἱανδήποτε διαφωνίαν, ἠμπορεῖ τὰς ἀπόψεις αὐτὰς νὰ τὰς δέχεσθε μὲ τὴν οἵαν ἐπιφύλαξιν ἐπιθυμεῖτε. Ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὁ κάθε ἕνας διατυποῖ ἐλευθέρως τὴν γνώμην του, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μεταβάλλετε τοὺς κανόνας, οἱ ὁποῖοι ρυθμίζουν τὴν ἐξέλιξιν ὅλων τῶν πολιτικῶν προβλημάτων τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Προβλήματα τὰ ὁποῖα στηρίζονται ἐπὶ τῆς ρεαλιστικῆς ἐκτιμήσεως τῶν ἀντικειμενικῶν προϋποθέσεων διὰ τὴν ἐπίλυσίν των καὶ προβλήματα, τὰ ὁποῖα περισσότερον ἐξαρτῶνται ἀπὸ αὐτὰς τὰς προϋποθέσεις, ἀπὸ συμβατικοὺς ὅρους, οἱ ὁποῖοι τυχὸν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν. Θὰ μοῦ εἴπητε — σᾶς προλαμβάνω — διατί τότε τόση προσπάθεια διὰ τοῦ εὐλόγου χρόνου, εἴτε ὑπὸ τὴν μίαν μορφήν, εἴτε ὑπὸ τὴν ἄλλην; Διότι, κ. βουλευταί, ἀνεξαρτήτως τῆς λύσεως αὐτοῦ τούτου τοῦ προβλήματος, ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ ἐκ μέρους τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως ἡ σοβαρὰ ἔνδειξις, ὅτι ὄντως ἐπιθυμεῖ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Τοῦτο δὲν ἀνατρέπει τὰ ὅσα εἶπον προηγουμένως. Ἀλλὰ ἡ πρότασις τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως ὤφειλε νὰ εἶναι σαφὴς καὶ νὰ υἱοθετηθῇ ἀπὸ τὸν Κυπριακὸν Λαόν, εἰς τὸν ὁποῖον ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις ἀποτείνεται. Δὲν ἀποτείνεται εἰς τοὺς διαπραγματευθέντας μετ’ αὐτῆς.

§36Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Κύριε ὑπουργέ...

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Λυμπέρη, θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν, ἐὰν ἐπιμείνετε. Οὐδεμία διακοπή. Καὶ πρῶτον θὰ ζητῆτε ἀπὸ ἐμὲ τὴν ἄδειαν. Σᾶς τὸ ἐπαναλαμβάνω, ὁ Πρόεδρος δίδει τὴν ἄδειαν τῶν διακοπῶν.

§38Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτ.). Κύριοι βουλευταί, ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία εἰς τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς κατ’ ἐξοχὴν δύναται νὰ συμβάλλῃ καὶ νὰ συμβάλλῃ ἀποφασιστικῶς ἐν τῷ συνόλῳ της. Ἀλλὰ διὰ νὰ εἶναι ἡ συμβολή της πραγματικῶς ἐποικοδομητική, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἐποπτείαν τῶν διαφόρων προβλημάτων τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς χώρας. Καὶ ἄλλοτε καὶ εἰς δηλώσεις μου πρὸς τὸν τύπον καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποσαφηνίσω ὡρισμένας ἀπόψεις ἐπὶ τοῦ προβλήματος αὐτοῦ. Οὕτω καὶ τώρα, θὰ πρέπει ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, διὰ μέσου τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας νὰ ἀποκτήσῃ τὴν συνείδησιν, ὅτι τὰ μεγάλα αὐτὰ προβλήματα θὰ διέλθουν διαφόρους φάσεις καὶ ὅτι κατὰ τὰς φάσεις αὐτὰς θὰ πρέπει ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐν τῷ συνόλῳ της νὰ ἔχουν τὴν συνείδησιν, ὅτι θὰ πρέπει νὰ κρατήσῃ ἠρεμία, ψυχραιμία καὶ ταὐτοχρόνως Ἐθνικὸς παλμός. (Χειροκροτήματα). Ἐλέχθη ἀπὸ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ἡ μέθοδος τῆς ἐπιλύσεως τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος εἶναι ἡ πίεσις ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐν συνεχείᾳ ἐπὶ τῶν Συμπολιτεύσεων, καὶ ἐὰν τοῦτο δὲν ἀρκῇ καὶ ἐπὶ τῶν Ἀντιπολιτεύσεων, καὶ ἐὰν τοῦτο πάλιν δὲν ἀρκῇ, καὶ ἐπὶ τῆς κοινῆς γνώμης τῶν διαφόρων Κρατῶν, διὰ νὰ φθάσωμεν, τίς εἶδε, κ. βουλευταί, πότε, εἰς τὸ νὰ ὑπάρξῃ ἡ γενικωτέρα ἀντίληψις τῆς μορφῆς τοῦ προβλήματος, τὸ ὁποῖον τόσον συγκινεῖ, καὶ δικαίως, ὁλόκληρον τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις οὐδόλως ὑποτιμᾷ τὸν παράγοντα τῆς διαφωτίσεως, ἀλλὰ κ. βουλευταί, ὁ παράγων αὐτὸς εἶναι ἐπικουρικός. Ὁ κύριος τρόπος τῆς περαιτέρω προωθήσεως τῶν ἐθνικῶν μας θεμάτων καὶ τῶν προβλημάτων τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς χώρας, εἶναι ὁ χειρισμὸς διὰ πολιτικῶν μέσων τῶν διαφόρων προβλημάτων αὐτῆς. Καὶ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα πλήρη τὴν συνείδησιν τῆς εὐθύνης της ἀλλὰ καὶ τῶν δυνατοτήτων, ἀναλόγως τῆς ἐξελίξεως τῶν διαφόρων συντελεστῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπηρεάζουν τὰ ἐξωτερικὰ προβλήματα τῆς χώρας, θὰ προβῇ εἰς τὰς δεούσας ἐνεργείας, ὅπως τοῦτο ἐλέχθη ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, κατὰ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι βουλευταί, πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος, εἶναι ἀνάγκη ἄλλην μίαν φορὰν νὰ εἴπω τινά, διὰ τὰς σχέσεις μας μὲ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν καὶ τὰς Ἀραβικὰς Χώρας. Ἐπεκρίθη ἡ Κυβέρνησις, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀναλύων τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας, δὲν ἐπεξετάθη εἰς τὸ νὰ ἀποσαφηνίσῃ, τὰ ὅσα ὁ συνάδελφός του ἄνευ χαρτοφυλακίου Ὑπουργὸς εἶχεν ἐπιτελέσει κατὰ τὴν ἐπίσημόν του ἀποστολὴν εἰς τὰς Ἀραβικὰς χώρας. Κύριοι βουλευταί, ὁ πολύτιμος καὶ ἐκλεκτὸς συνάδελφος μου, ἐξετέλεσε τὴν ἀποστολὴν του λίαν ἐπιτυχῶς. Ἐπεδίωξε σύμφωνα μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὸ νὰ συσφίγξῃ τοὺς δεσμούς τοὺς δεσμούς τοὺς οἰκονομικούς, τοὺς δεσμοὺς τοὺς πνευματικοὺς μετὰ τῶν χωρῶν αὐτῶν καὶ νὰ ἀντιληφθῇ μέχρι ποίου σημείου συντρέχουν αἱ προϋποθέσεις διὰ τὴν ἔναρξιν καὶ ἄλλων συνομιλιῶν. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπεκτείνῃ τὰς οἰκονομικὰς καὶ πνευματικὰς της σχέσεις μὲ τὸν κόσμον αὐτόν, θὰ ἦτο δὲ πολὺ εὐτυχής, ἐὰν συντρέξουν εἰς τὸ μέλλον καὶ αἱ λοιπαὶ προϋποθέσεις διὰ τὴν ἔτι περαιτέρω σύσφιγξιν τῶν δεσμῶν τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῶν χωρῶν αὐτῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν, ἡ τοποθέτησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι σαφής. Τὴν διετύπωσα κατὰ τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωσα κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Παρασκευῆς. Κατηγορεῖται ἡ Κυβέρνησις ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπε εἶναι ψυχρὰ καὶ μάλιστα– μάλιστα πολιτικοὶ Ἀρχηγοὶ καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Φιλελευθέρας Ἑνώσεως, ἐνεθυμήθη καὶ τὴν ὑπαγόρευσιν μέχρι πρό τινος τῆς ἐδῶ ἐλεύσεως τοῦ Ρωσικοῦ μπαλέτου. Κύριε Ἀρχηγὲ τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἴσως ἡ ἔλευσις τοῦ μπαλέττου καὶ ἡ ἀνταλλαγὴ μιᾶς ἀποστολῆς συναδέλφων ἰδικῶν μας εἰς τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν, νὰ ἀποτελῇ πράγματι μίαν χειρονομίαν ἐνάρξεως καλλιτέρων σχέσεων, ἀλλὰ πληροφορῶ Ὑμᾶς, ὅτι ἐὰν ἡ ψυχρότης τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐλέγχεται ἢ μᾶλλον ὑπογραμμίζεται, ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι μέχρι πρό τινος δὲν ἐστέρξαμεν, ἢ δὲν συνεφωνήσαμεν εἰς τὸ νὰ πραγματοποιηθοῦν αἱ ἐκτεθεῖσαι ὑπό τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπόψεις, πρέπει νὰ ξεύρῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ὅτι ἀναμένομεν καὶ ἡμεῖς ἀπὸ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν χειρονομίας, αἱ ὁποῖαι ἠμπορεῖ νὰ ἀμβλύνουν τὴν ἔναντι αὐτῆς ψυχρότητά μας. Διότι, ὅταν, κ. βουλευταί, ὑπάρχουν Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι ἐκρατήθησαν εἰς τὰ ἀπώτατα τῆς Ἀσίας ἐπὶ μῆνας καὶ διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν ὁποίων ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος ἐν Μόσχᾳ κατέβαλε ἐπανειλημμένας προσπαθείας καὶ πάντοτε ἐγένοντο αἱ προσπάθειαί του δεκταὶ μὲ συνεχεῖς ἀναβολάς, σᾶς ἐρωτῶ, τί πρέπει νὰ πράξωμεν; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κρατοῦνται εἰς τὰ ἀπώτατα τῆς Ἀσίας Ἕλληνες καὶ ταυτοχρόνως νὰ χορεύῃ τὸ Ρωσικὸν μπαλέττον ἐν Ἑλλάδι; (Χειροκροτήματα). Δὲν ἠθέλησα νὰ ὁμιλήσω κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, μὲ ὑπεχρέωσε ὅμως καὶ χωρὶς νὰ τὸ ἀντιληφθῇ, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δὲν ἐπιθυμῶ καθόλου νὰ δώσω ὀξύτητα εἰς τὸν τόνον τῆς συζητήσεως. Ἐπιθυμῶν δὲ νὰ ἐπανέλθω καὶ νὰ ὑπογραμμίσω τὴν ἄποψιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τό ὅ,τι ἐπιθυμοῦμε νὰ ἔχωμε οἰκονομικὰς καὶ πνευματικὰς ὁμαλὰς σχέσεις μετὰ τῆς γείτονος Σοβιετικῆς Ἑνώσεως καὶ τῶν Χωρῶν τοῦ Ἀνατολικοῦ Συνασπισμοῦ, ἐφ’ ὅσον κατὰ τὴν ἀντίληψιν καὶ κρίσιν ἡμῶν συμβαδίζομεν τὰς συμβιβαστικὰς ὑποχρεώσεις μας πρὸς τὸν Δυτικὸν κόσμον, μὲ τὸν ὁποῖον μᾶς συνδέουν, τὰ ὕψιστα συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Ἀλλὰ καὶ περαιτέρω, ὁσονδήποτε ἡ ἕλξις πρὸς τὸν Ἀνατολικὸν Συνασπισμὸν καὶ ἐὰν δημιουργῇ τὴν περίπτωσιν τῆς πορείας ἐκ μέρους τῆς πτέρυγος αὐτῆς πρέπει νὰ γίνῃ ἀντιληπτὸν ὅτι καὶ ἡμεῖς, ἀλλὰ καὶ μέγα μέρος τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διατηροῦμεν ζωντανὴν τὴν ἀνάμνησιν ὡρισμένων γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησαν θλιβερωτάτας ἐσωτερικὰς ἐξελίξεις, κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν. Θὰ πρέπει ὡς προϋπόθεσις αὐτῆς τῆς πολιτικῆς ἔναντι τοῦ Ἀνατολικοῦ Συνασπισμοῦ πρῶτον νὰ ὑπάρξῃ ἐγγύησις ὅτι πράγματι τηρεῖται ὁ κανὼν τῆς μὴ ἀναμίξεως εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τῆς Χώρας ἐκ μέρους τῶν ἄλλων Χωρῶν καὶ δεύτερον, ἐπειδὴ ὡρισμέναι Χῶραι τοῦ Ἀνατολικοῦ Συνασπισμοῦ, αἵτινες τελοῦν ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν καὶ τὴν ἐπιτροπείαν τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως, ἔχουν πάρα πολλὰς ἐκκρεμότητας μετὰ τῆς Ἑλλάδος, μεταξὺ τῶν ὁποίων τὴν πρώτην θέσιν κατέχει ἡ Βουλγαρία καὶ μετέπειτα ἡ Ἀλβανία, ἡ ὁποία μᾶς κρατεῖ ἀπὸ 4 ἐτῶν 220 Ἕλληνας εἰς στρατόπεδον συγκεντρώσεως. Θὰ πρέπει καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ὁ Ἐπίτροπος, τοὐτέστιν ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις νὰ μεταχειρισθῇ τὴν ἐπιρροήν της καὶ τὸ φιλικόν της ἐνδιαφέρον, ὥστε νὰ πεισθῶμεν καὶ ἡμεῖς ὅτι ὑπάρχει πράγματι διάθεσις ἐπαναλήψεως φιλικῶν, οἰκονομικῶν, πνευματικῶν καὶ ἐνδεχομένως εὐρυτέρων σχέσεων. Δὲν ἀνήκει εἰς τὸν μικρὸν ἡ χειρονομία τῆς πρωτοβουλίας. Ὁ ἰσχυρὸς καὶ ὁ μεγάλος ὀφείλει νὰ δώσῃ πρῶτος δείγματα τῆς πολιτικῆς του γραμμῆς. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, ὑποθέτω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ πρέπει νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μὲ προσπάθειαν διατηρήσεως τῆς συζητήσεως εἰς ὑψηλὸν κοινοβουλευτικὸν ἐπίπεδον καὶ μὲ ἀποφυγὴν πάσης ὀξύτητος, ἔδωσε πρὸς τὸ Σῶμα πλήρεις ἐξηγήσεις τῆς ἐθνικῆς γραμμῆς, τὴν ὁποίαν τηρεῖ. Κύριοι βουλευταί, γνωρίζω, τὰ ἐθνικά μας θέματα ἀπὸ πόσας φάσεις εἶναι δυνατὸν νὰ περάσουν. Γνωρίζω ὅμως ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ζητεῖ τὴν ἐμπιστοσύνην ἀπὸ τὸ Σῶμα κατὰ τὴν ἑσπέραν αὐτήν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιώσῃ ἀπὸ τόν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ δὴ ἀπὸ τὴν μερίδα, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὴν πλήρη ἐμπιστοσύνην του, ἵνα μὲ ἐθνικὸν παλμὸν καὶ πίστιν προχωρήσῃ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων της. (Χειροκροτήματα).

§39Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται νὰ εἴπω μόνον ὀλίγας λέξεις ἐπὶ ὡρισμένων σημείων τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι εἶναι ἐντελῶς διάφορα θέματα ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τῆς Κύπρου καὶ ἡ ἐπανάληψις τῶν διαπραγματεύσεων. Ἄν δὲν πλανῶμαι, καὶ ἡ ἐπανάληψις τῶν διαπραγματεύσεων, ἀποβλέπει εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Μοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐννοήσω τὴν διχοτόμησιν αὐτήν, συμφώνως πρὸς τὴν ὁποίαν ἄλλο εἶναι ἡ λύσις καὶ ἄλλο ἡ ἐπανάληψις διαπραγματεύσεων, αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουν εἰς τὴν λύσιν. Δεύτερον, εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην του, εἶναι ἀσφαλεστέρα ἡ εὐόδωσις τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος, ἂν δὲν ὑπάρξῃ τακτὴ προθεσμία. Καὶ ἡ τακτὴ προθεσμία εἶναι κυρίως χρήσιμος ὄχι διὰ τὴν δέσμευσιν εἰς τὸ μέλλον, ἀλλὰ διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τοῦ αἰσθήματος τοῦ ἀγωνιζομένου Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἐὰν οὕτως ἔχῃ, κύριε Πρόεδρε, προστίθενται νέαι ἀποδείξεις, αἱ ὁποῖαι μᾶς πείθουν εἰς ποῖον κίνδυνον εἶναι ἐκτεθειμένη ἡ διαχείρισις τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων ἀπὸ τὴν παραμονὴν εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα).

§40Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων μὲ τιμᾷ πάντοτε ἰδιαιτέρως διότι ἀρέσκεται νὰ δίδῃ συνέχειαν εἰς τὰς σκέψεις μου καὶ ὡς ἐκ τούτου μὲ ἀναγκάζει νὰ τοῦ ἀπαντήσω. Ἀξιότιμε ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, παρηρμηνεύσατε, προφανῶς, χωρὶς νὰ ἔχετε τὴν διάθεσιν, τὰ ὅσα εἶπα. Εἶπα, ὅτι πέραν τῶν συμβατικῶν ὑποχρεώσεων αἵτινες ἐνδεχομένως εἶναι δυνατόν, νὰ ὑπάρξουν ἐκ συμφωνίας διεθνοῦς χαρακτῆρος, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρωτεύει, εἶναι ἐκ τῶν πραγμάτων νὰ ὑπάρχουν αἱ ἀντικειμενικαὶ προϋποθέσεις, διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιλυθῇ οἱονδήποτε διεθνὲς πρόβλημα. Διότι οἱανδήποτε συμβατικὴν ὑποχρέωσιν καὶ ἐὰν ἔχωμεν, ἐὰν δὲν ὑποστηρίζεται καὶ δὲν στηρίζεται ἐπάνω εἰς ρεαλιστικῶς ἑρμηνευομένας ἀντικειμενικὰς προϋποθέσεις, ἡ συμφωνία δὲν ἔχει σημασίαν. (Χειροκροτήματα).

§41Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ θεωρία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καταργεῖ ὅλας τὰς διεθνεῖς συνθήκας.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος Ἐργαζομένου Λαοῦ κ. Καρτάλης, ἔχει τὸν λόγον.

§43Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐφόσον ἐνετοπίσθη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, ἂς μοῦ ἐπιτρέψητε κατὰ τὴν δευτερολογίαν μου νὰ ἀρχίσω τὴν κριτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῆς κριτικῆς τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλὰ προτοῦ εἰσέλθω εἰς τό θέμα, ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐντόνως διὰ τὴν ἄρνησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιτρέψῃ καὶ εἰς ἐμὲ νὰ λάβω γνῶσιν τῶν ἐγγράφων τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Νομίζω ὅτι ἡ ἄρνησις αὐτὴ ἀποτελεῖ ἀσέβειαν, ὄχι ἐναντίον τοῦ προσώπου μου, ἀλλ’ ἐναντίον τοῦ τμήματος τοῦ λαοῦ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔστειλε εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τὴν προάσπισιν τῶν συμφερόντων του καὶ τὴν ἔκφρασιν τῆς γνώμης του. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν γνωρίζει ὅτι εἰς ὅλα τὰ Κοινοβουλευτικὰ Κράτη οἱ ἀρχηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐνημερώνονται ἐφ’ ὅλων τῶν βασικῶν ζητημάτων. Καὶ θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἐὰν νομίζῃ ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐπὶ τῶν ἐξελίξεων τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, δὲν εἶναι πλήρως ἐνήμερος. Κύριοι βουλευταί, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος ἀπηύθυνεν ἕνα συντριπτικώτατον κατηγορῶ ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἐσκεμμένην παραπλάνησιν τῆς κοινῆς γνώμης, ὀλίγα μόνον ἔχω νὰ προσθέσω. Θὰ ἀρκεσθῶ εἰς μερικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα νομίζω, ὅτι παρέλειψεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ πρῶτον ἂς ξεκινήσω ἀπὸ τὴν βάσιν τῆς συζητήσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Γνωρίζετε, ὅτι κατ’ Αὔγουστον 1955 συμφωνεῖται μεταξὺ Ἀντιπολιτεύσεως καὶ Συμπολιτεύσεως ἡ βασικὴ γραμμὴ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ποία ἡ βασικὴ γραμμή; Ἡ εὔλογος καὶ ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας ἀναγνώρισις τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ὡς ἐκ τούτου τὸ μέτρον τῆς ὑποχωρήσεως ἢ τῆς πλειοδοσίας θὰ εἶναι ἡ ἀπόστασις τῶν ἑκάστοτε διαπραγματεύσεων ἀπὸ τὴν βασικὴν αὐτὴν γραμμὴν τὴν ὁποίαν ἐχάραξεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ὁμοῦ. Δεύτερον, ποῖος εἶναι ὁ ρόλος τῶν ἐνδιαμέσων σταθμῶν αὐτοκυβερνήσεως εἰς τὴν διαδρομὴν πρὸς τὴν αὐτοδιάθεσιν, εἶναι δευτερεῦον τὸ ζήτημα. Διότι βασικὸς σκοπὸς εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις καὶ ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ αὐτοδιαθέσεως, νοοῦμεν ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας. Τὸ βάρος εἶναι εἰς τὴν τακτὴν προθεσμίαν. Καὶ ἐδῶ ἔρχομαι νὰ ἀντικρούσω τὴν ὡραίαν θεωρίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι βεβαίως προθεσμία ὑπάρχει, αἱ προθεσμίαι παίζουν κάποιον ψυχολογικὸν ρόλον ἀλλ’ αἱ προθεσμίαι δὲν ἔχουν καμμίαν σημασίαν, διότι δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀνατρέψουν τὸν ἀστερισμὸν τῶν διεθνῶν γεγονότων. Καὶ ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἡ θεωρία αὐτὴ ἀνατρέπει τὴν βάσιν οἱασδήποτε συμφωνίας καὶ οἱασδήποτε διεθνοῦς συνθήκης. Καὶ αἱ διάφοροι προθεσμίαι, αἱ ὁποῖαι ἐτέθησαν διὰ τὴν ἐπίλυσιν διεθνῶν προβλημάτων, ὅπως τῆς προσκτήσεως ἢ τοῦ ἀποχωρισμοῦ ὡρισμένων περιοχῶν εἰς τὴν Εὐρώπην δὲν ἔχουν πλέον καμμίαν σημασίαν. Δεύτερον ζήτημα εἶναι ποῖος εἶναι ὁ βασικὸς φορεὺς τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ὁ φορεὺς τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος εἶναι καὶ ὀφείλει νὰ εἶναι ἡ ἑκάστοτε Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ἡ Ἐθναρχία ἀναμφισβητήτως ἐκφράζει τοὺς πόθους καὶ τὰς θελήσεις τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Παραμένει ὅμως φορεὺς ἕνας τῶν τριῶν δυνάμεων καὶ δικαιούμενος νὰ προωθήσῃ τὸ ζήτημα διεθνῶς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Νομίζω ὅτι ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἀπεδείχθη, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν προσθέτων στοιχείων, τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς ἀναφέρω, θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παρῃτήθη τοῦ ρόλου αὐτοῦ τοῦ φορέως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος καὶ ἀπέθεσε πρὸς τὴν Ἐθναρχίαν καὶ τὸν Μακάριον καὶ τὴν εὐθύνην καὶ τὴν οὐσίαν τῶν διαπραγματεύσεων. Τὸ θέμα ἀρχίζει μὲ τὴν ὁρκωμοσίαν τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ. Λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ εἰς τοῦτο βασίζει τὴν θέσιν του, «ὅτι κύριοι, ὅταν, ἀνελάβομεν ἡμεῖς τὴν ἐξουσίαν, ὁ Μακάριος εἶχεν ἤδη πρὸ δύο ἡμερῶν διαβιβάσει ὡρισμένας προτάσεις πρὸς τὸν Χάρτιγκ καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡμεῖς ὑπήρξαμεν ἁπλοῖ θεαταὶ ἐν ἀναμονῇ τῆς ἐξελίξεως τῶν γεγονότων». Κύριοι βουλευταί, δὲν ἀμφισβητῶ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ κ. Μακάριος διεβίβασεν ὡρισμένας προτάσεις. Ποῖος ἦτο ὁ ἀστερισμὸς τῆς διεθνοῦς καταστάσεως τὴν ἐποχὴν ἐκείνην; Ἀποτυχία τῆς τριμεροῦς, γεγονότα τῆς Τουρκίας, ἀπόρριψις τῶν αἰτημάτων μας ἀπὸ τὸν Ο.Η.Ε, καὶ θάνατος τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, ἀλλαγὴ Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐδῶ ὑπάρχει καὶ κάτι ἄλλο εἰς τὸ ὁποῖον δὲν μᾶς ἀπήντησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἰς ἕνα τηλεγράφημα, δημοσιευθὲν εἰς τὴν «Ἐλευθερίαν» τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται εἰς τὴν συνομιλίαν τοῦ κ. Μελᾶ μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ κ. Ἄλλεν, λέγεται τὸ ἑξῆς: «Ὁ Ἕλλην πρεσβευτής, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Ἄλλεν, τοῦ εἶπεν, ὅτι ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἡ πίεσις εἶχεν ἤδη ἀσκηθῆ καὶ μάλιστα ἀποτελεσματικῶς, κατόπιν δὲ πιέσεως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὁ Ἀρχιεπίσκοπος κ. Μακάριος ἀπέσυρε τὸ κυπριακὸν αἴτημα περὶ ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας». Δηλαδὴ ὅτι ἡ σημερινὴ εἴτε διότι — δὲν ἔχομεν τὴν ἡμερομηνίαν — ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις ὑπεχρέωσε τὸν Μακάριον νὰ ἀποσύρῃ τὸ αἴτημα τῆς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας. Γνωρίζει ἐπίσης ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι ἐπεκρίθη δριμύτατα ὁ κ. Μακάριος ἀπὸ τὴν Ἐθναρχίαν καὶ γνωρίζει ἐπίσης ὅτι οἱ ἀντιστασιακοὶ τῆς Κύπρου, ἤλπισαν ρῆξιν τῶν σχέσεων μετ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ δὲν ἔχει σημασίαν τὸ γεγονός. Αἱ προτάσεις Μακαρίου ἀπορρίπτονται ἀπὸ τὸν κυβερνήτην Χάρτιγκ καὶ ἀπορρίπτονται ἀπὸ τὸν κ. Μακάριον καὶ τό σύνολον αὐτῶν τῶν διαπραγματεύσεων θεωρεῖται μὴ γενόμενον καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶναι πλέον ἐλεύθερος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἀναλάβῃ τὸν ρόλον τοῦ φορέως τοῦ κυπριακοῦ ζητήματος. Ἀντ’ αὐτοῦ τί πράττει. Συγκαλεῖ σύσκεψιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν Γενικῶν Διευθυντῶν καὶ τῶν Διευθυντῶν καὶ ἀναπτύσσει τὴν θεωρίαν του περὶ τῆς περαιτέρω πορείας τῶν διαπραγματεύσεων. Ἡ θεωρία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἡ ὁποία ἀνεπτύχθη κατὰ τὴν σύσκεψιν αὐτήν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν συνομιλίαν τὴν ὁποίαν εἶχεν μὲ τὸν κ. Μὰκ Μίλλαν τὴν 28.10.55 εἶναι ἡ ἑξῆς: Δὲν πρέπει ἡμεῖς νὰ διαπραγματευθῶμεν τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Τὸ Κυπριακὸν πρέπει νὰ τὸ διαπραγματευθῇ ὁ κ. Μακάριος. Ποῖοι δὲ εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ὁ φορεὺς τῶν διαπραγματεύσεων πρέπει νά εἶναι ὁ Μακάριος; Εἶναι τρεῖς. Ὁ πρῶτος εἶναι ὅτι πρέπει ν’ ἀποφύγῃ τὴν ἀνάμιξιν τῶν Τούρκων, ὁ δεύτερος ν’ ἀποφύγῃ τὴν ἐπίδρασιν τῶν δύο πολιτικῶν ἄκρων ἐπὶ τῆς πορείας τῶν διαπραγματεύσεων καὶ ὁ τρίτος εἶναι ὅτι θὰ εἶναι πλέον εὐχάριστον διὰ τοὺς Ἄγγλους νὰ συζητήσουν μὲ τὸν Μακάριον ὡς ἓν ἐσωπολιτειακόν, παρὰ νὰ ἔχουν συνεχῶς αὐτά τά ἐμπόδια καὶ τοὺς διαξιφισμοὺς μὲ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ τρεῖς λόγοι, κατὰ τοὺς ὁποίους εἰς τὰς συσκέψεις αὐτὰς καὶ κατὰ τὴν συνάντησιν μὲ τὸν κ. Μὰκ Μίλαν τὴν 25ην Ὀκτωβρίου ἠθέλησεν ὁ κ. ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν νὰ προωθήσῃ τὰς διαπραγματεύσεις διὰ μέσου τοῦ Μακαρίου. Γίνονται συζητήσεις καὶ αἰφνιδιάζεται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἢ μᾶλλον ὁ Μακάριος μὲ τὰς προτάσεις τῆς 21ης Νοεμβρίου. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μᾶς εἶπεν ὅτι πράγματι ἔγινε πρότασις εἰς τὸν Μακάριον τὴν 21ην Νοεμβρίου ὅτι αἱ προτάσεις αὐταὶ ἀποτελοῦν μίαν σημαντικὴν πρόοδον. Διατί ἀποτελοῦν σημαντικὴν πρόοδον; Διότι διὰ πρώτην φορὰν ἀναγνωρίζει ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις ἔκαμεν ἕνα ἑλιγμόν. Ἡ στάσις καὶ ἡ θέσις τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως ἐνώπιον τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης καὶ ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. ἦτο τόσον δύσκολη κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, κατόπιν τῆς στάσεως τοῦ κ. Χόπκινσον, ὥστε ὤφειλεν ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς μίαν ρηματικὴν παραχώρησιν εἰς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Καὶ ὅταν λέγω ρηματικὴν παραχώρησιν, λέγω ὅτι ἦτο ἁπλῶς ρηματικὴ παραχώρησις, διότι ἐφ’ ὅσον εἶχεν ἤδη μετὰ τὴν πίεσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀπαλλαγῆ τῆς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας εἰς τὰς προηγουμένας συζητήσεις, ἀκινδύνως πλέον ἠμποροῦσε νὰ προβῇ εἰς αὐτὴν τὴν ρηματικὴν παραχώρησιν καὶ νὰ ἀναγνωρίσῃ εἰς τοὺς Κυπρίους τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Τὸ ἀναγνωρίζει δέ. Καὶ ἐδῶ εἶναι ἡ καταπληκτικὴ ἑρμηνεία τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τὸ ἀνεγνώρισεν ὑπὸ μίαν σειρὰν αἱρέσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ ὤφειλε νὰ πραγματοποιηθοῦν, ὥστε ἡ αὐτοδιάθεσις μόνον ἐν ἔτει 2050 θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ, διότι ἐξηρτᾶτο ἡ αὐτοδιάθεσις ἐκ συμμαχικῶν ὑποχρεώσεων τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ τῶν συμφερόντων της τῶν στρατηγικῶν καὶ περαιτέρω περὶ ὑποστηρίξεως τοῦ Παλαιστινιακοῦ τὸ 1950. Ὅλα αὐτὰ συσσωρεύονται μαζὶ καὶ δημιουργοῦν μίαν κατάστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν μόνον διὰ τῆς θελήσεως τῆς Μεγάλης Βρεταννίας θὰ ἠμποροῦσε νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα. Ὁ Μακάριος, εὐφυῶς φερόμενος, ἀπορρίπτει ἀμέσως τὰς προτάσεις αὐτὰς καὶ ἀναγνωρίζει ὅτι πιέζεται καὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως —καὶ ἐδῶ ἀναφέρομαι πάλιν εἰς τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. Μελᾶ κατὰ τὰς συνομιλίας μὲ τὸν Ἀμερικανὸν Ὑπουργὸν— πιέζεται καὶ ἀπὸ τὸν Γενικὸν Πρόξενον τῆς Ἀμερικῆς εἰς τὴν Κύπρον. Ἀπορρίπτει τὰς προτάσεις αὐτὰς καὶ καταλήγει εἰς τὸ περίφημον αὐτὸ ἔγγραφον τῆς 5ης Δεκεμβρίου, τὸ ὁποῖον ἄλλωστε σᾶς ἀνέγνωσεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Τί συνέβη καὶ τί συμβαίνει; Ἀντὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ εἶναι ὁ φορεύς, εἶναι κατὰ τοὺς λόγους τοῦ κ. Θεοτόκη, ὁ συμπαραστάτης. Καὶ εἶναι μόνον τυπικῶς συμπαραστάτης αὐτὴν τὴν στιγμὴν τοῦ Κυπριακοῦ, διότι κατ’ οὐσίαν εἶναι συμπαραστάτης τῶν Βρεταννῶν. Τὸ ὡμολόγησε δὲ ὁ ὁ ἴδιος ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ὡς ἕνα τίτλον τιμῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν λέγει ὅτι διὰ πρώτην φορὰν καὶ κατ’ ἐπανάληψιν ἐντὸς τῶν πέντε τελευταίων μηνῶν ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις παρεκάλεσε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ μεταβιβάσῃ καὶ νὰ πραγματοποιήσῃ τὰς ἰδικάς της, τὰς βρεταννικὰς ἀπόψεις. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Εἶναι ὁμολογία ἡ περικοπὴ αὐτὴ τοῦ λόγου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, πραγματικῶς καταπληκτική. Χρειάζεται λοιπόν, 15 ἡμέρας ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ νὰ ἀποφασίσῃ τί θὰ κάμῃ. Δέχεται, ἐν τῷ μεταξὺ δύο μηνύματα τοῦ Πρωθυπουργοῦ κ. Ἤντεν, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ ἓν ὑπῆρξε πραγματικῶς δριμύτατον εἰς φρασεολογίαν. Φθάνομεν εἰς τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου. Ὡς ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων —ἐγὼ μὲν δὲν τὸ ἀνέγνωσα, ἀλλὰ περιέργως ἠμπορῶ νὰ μαντεύσω τὸ περιεχόμενον— δὲν γίνεται μνεία περὶ εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας. Ἁπλῶς καὶ μόνον ἀναφέρεται ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς προτάσεις Μακαρίου, ὡς πρὸς τὸ περιεχόμενον τῆς 5ης Δεκεμβρίου. Ἐξακολουθεῖ ὅμως καὶ ἡ πίεσις ἡ Ἀμερικανική, ὅπως μᾶς βεβαιοῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν ἀπάντησίν του, πρὸς ἐπανάληψιν διαπραγματεύσεων. Ἀντὶ νὰ περιμένῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ἐφ’ ὅσον ἀπερρίφθησαν αἱ προτάσεις αὐταί, ἡμεῖς θὰ περιμένωμεν τὴν ἐξέλιξιν τοῦ χρόνου, θὰ περιμένωμεν τὴν 1ην Ἰανουαρίου διὰ νὰ προσφύγωμεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, θὰ περιμένωμεν νὰ ἴδωμεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐὰν ὁ ἀγὼν ἐντὸς τῆς Κύπρου θὰ ἐκτραχυνθῇ εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, ἡ Κυβέρνησις πιέζει ἐκ νέου τὸν Μακάριον πρὸς ἐπανάληψιν τῶν διαπραγματεύσεων. Προφανῶς ἡ ἡμερομηνία τῆς 14ης Δεκεμβρίου τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέφερεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπῆρξε μοιραία διότι, ὅπως ὀρθῶς περετήρησεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ποία εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ προϋποθέσεως λύσεως τοῦ ζητήματος καὶ προϋποθέσεως ἐπαναλήψεως τῶν διαπραγματεύσεων; Ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπαναληφθοῦν αἱ διαπραγματεύσεις διὰ νὰ μὴ λυθῇ τὸ ζήτημα; Προφανῶς ὄχι. Ἡ ἀποστολὴ τοῦ κ. Λιάτη εἰς τὴν Κύπρον, ἦτο ρητὴ ἐντολὴ νὰ πείσῃ τὸν Μακάριον νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς διαπραγματεύσεις καὶ θρυλοῦνται πολλὰ ὡς πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τοῦ κ. Λιάτη, διότι ὑπάρχει μία πληροφορία ὅτι ὁ κ. Λιάτης κατ’ ἐπανάληψιν ἐξεφράσθη ὅτι δὲν εἶναι ἀκόμη ὥριμοι ἐκ τοῦ γεγονότος καὶ μόνον ὅτι οἱ Τοῦρκοι δὲν ἐβολιδοσκοπήθησαν ἐπαρκῶς ἢ δὲν συγκατατίθενται ὥστε αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὴν αὐτοδιάθεσιν.

§44Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν διαπραγματεύσεων αἱ ὁποῖαι διεξήγοντο μεταξὺ Ἐθνάρχου καὶ Χάρτιγκ παρίστατο Τουρκικὴ ἀποστολὴ ἡ ὁποία ἐκρατεῖτο συστηματικῶς ἐνήμερος τῶν διαπραγματεύσεων.

§45Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι διὰ τῶν ἀπ’ εὐθείας διαπραγματεύσεων μεταξὺ Μακαρίου καὶ Χάρτιγκ ἀπεφεύγετο ὁ Τουρκικὸς παράγων, ὑπῆρξεν ἀστεῖος. Μᾶς ἐδήλωσαν οἱ Ἄγγλοι καὶ πρὸ τῆς τριμεροῦς καὶ μετά, ὅτι ἐτηροῦντο ἐνήμεροι οἱ Τοῦρκοι ὅλων τῶν κινήσεων καὶ ἐζητεῖτο ἐπὶ τῶν περισσοτέρων θεμάτων ἡ γνώμη των, ἑπομένως ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι διὰ τῶν διμερῶν συνομιλιῶν ἀπεφεύγετο ἡ παρουσία τῶν Τούρκων κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν διαπραγματεύσεων, εἶναι φανταστικός. Ἐπαναλαμβάνονται αἱ διαπραγματεύσεις καὶ τὸ μόνον κέρδος τὸ ὁποῖον ἀποκομίζει ἡ Κυβέρνησις εἶναι τὸ ἑξῆς: ὅτι ὡς βάσις τῶν συζητήσεων — καὶ παρέλειψε νὰ σᾶς τὸ εἴπῃ τοῦτο ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν—θὰ ὑπῆρχον τὰ 2 ὑπομνήματα, τὸ ὑπόμνημα τῆς 21)11)1955 τοῦ Χάρτιγκ, τὸ ὁποῖον ἀπερρίφθη ἀπὸ τὸν Μακάριον καὶ τὸ ὑπόμνημα τῆς 5)10)1955 τοῦ Μακαρίου περὶ ἐκλογῆς ἀντιπροσώπων καὶ ἐπαναλήψεως τῶν διαπραγματεύσεων διὰ μέσου τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν. Ὠθεῖται ὁ Μακάριος πρὸς διαπραγματεύσεις, ἀποτέλεσμα ἀναγκαστικῶς τῶν διαπραγματεύσεων, τὸ καὶ μοιραῖον ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον λήγει μὲ τὴν ἐκτόπισιν τοῦ Μακαρίου. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Γ. Πλατῆς). Κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς προηγουμένης Παρασκευῆς, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅταν τοῦ ἐδήλωσα ὅτι ἔχω κάθε λόγον νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ στάσις τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως θὰ εἶναι ἀπολύτως εὐθυγραμμισμένη πρὸς τὰ Ἀγγλικὰ συμφέροντα καὶ οὐχὶ πρὸς τὰ ἰδικά μας, ἐσηκώθη ὀργίλος καὶ ἐδήλωσεν εἰς τὸ Σῶμα ὅτι εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς βεβαιώσω καὶ ἐπικαλοῦμαι τὸ προσωπικόν μου κῦρος αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅτι ἡ στάσις τῆς Κυβερνήσεως τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν αὐξάνει καὶ γίνεται συμπαθεστέρα πρὸς τὰς ἡμετέρας ἀντιλήψεις. Ἐρωτῶ τὸ Σῶμα, καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς διαχειρίσεως τοῦ Κυπριακοῦ ποία ὑπῆρξεν ἡ στάσις τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως; Δύο φορὰς ἐψήφισεν ἐναντίον μας εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Μετὰ τὰ γεγονότα τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὑπάρχει τὸ μήνυμα Ντάλλες τὸ ὁποῖον εἶναι γνωστὸν εἰς ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Ὁμολογεῖ ἡ Κυβέρνησις ὅτι πιέζεται κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν διαπραγματεύσεων —τὸ λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς— διὰ νὰ ἀποδεχθῇ τὰς Βρεταννικὰς προτάσεις καὶ νὰ τὰς ἐπιβάλῃ ἐπὶ τοῦ Μακαρίου. Πιέζει ὁ Γενικὸς Πρόξενος εἰς τὴν Λευκωσίαν καὶ πιέζει διὰ νὰ ἀποδεχθῇ ὁ Μακάριος τὰς Βρεταννικὰς προτάσεις. Γίνεται εὔφημος μνεία τοῦ Γενικοῦ αὐτοῦ Προξένου ὑπὸ τοῦ ἰδίου τοῦ Πρωθυπουργοῦ κ. Ἤντεν. Καὶ περαιτέρω ἔρχεται τὸ περιβόητον ἐκεῖνο μνημόνιον τῆς 3ης Μαρτίου, τοῦ ὁποίου ἐλπίζω νὰ ἔλαβε γνῶσιν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, καὶ μὴ ἔχων λάβει γνῶσιν ἐγώ, δύναμαι πλέον νὰ εἴπω μερικὰ πράγματα περὶ τοῦ περιεχομένου του, ὅτι δι’ αὐτοῦ ἐγκαλεῖται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διότι δὲν κατώρθωσε νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν σκληροτράχηλον Μακάριον τὰς ἀντιλήψεις αὐτῆς. (Χειροκροτήματα). Πέντε ἕως ἓξ ἡμέρας μετὰ τὸ ἐξαίρετον αὐτὸ μνημόνιον ἐκτοπίζεται ὁ κ. Μακάριος. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ποῖος εἶχε δίκαιον τὴν Παρασκευὴν ὅταν ἐπεκαλούμην τὴν ἔλλειψιν ἐνδιαφέροντος τῶν Ἀμερικανῶν; «Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἤ ἐγώ»; (Χειροκροτήματα). Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι ἡ ὅλη διαχείρισις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος ἀπέδειξε μερικά, τὰ ὁποῖα καὶ ἀνέλυσεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ δύο λέξεις. Πρῶτον, ἠρνήθη ἡ Κυβέρνησις τὴν φυσικήν της θέσιν ὡς φορέως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Δεύτερον μετέφερεν εἰς τοὺς ὤμους τοῦ Μακαρίου ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην διὰ τὰς διαπραγματεύσεις. Τρίτον ἐγκατέλειψε τὸ αἴτημα περὶ ἀμέσου αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας διὰ μίαν ἁπλῆν ἀναζήτησιν αὐτοκυβερνήσεως. Ἐπαναλαμβάνει συνεχῶς εἰς τὴν Βουλὴν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἐπέτυχε τὴν αὐτοδιάθεσιν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὅπως πολὺ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐξασθενίζει τὸν ἑαυτόν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Διότι αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἐὰν θεωρῇ τὴν αὐτοδιάθεσιν ὡς κερδισμένην, ζήτημα αὐτοδιαθέσεως πλέον δέν ὑπάρχει εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Τέταρτον. Ἡ Κυβέρνησις ὤφειλεν ἀμέσως μετὰ τὴν σύλληψιν τοῦ Μακαρίου νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπαντῶν ἐπὶ τοῦ θέματος, λέγει ὅτι δὲν εἶμαι βέβαιος ἐὰν κατὰ τὴν προδικασίαν θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ὁμιλήσω. Καὶ ἐρωτῶ. Ἐπίσης, αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἔχετε προηγούμενον ὅπου Κράτος ἐζήτησε τὴν σύγκλησιν τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἐκλήθη κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐγγραφῆς τοῦ θέματος; Διότι, κύριοι βουλευταί, ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀσκήσῃ πίεσιν εἰς τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην διὰ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Καὶ εἶμαι εὐτυχὴς ὅτι ὁ κ. Λοϊζίδης, ὁ ὁποῖος ἀνήκει εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε. διαπιστώνει σήμερον τὴν ἔλλειψιν διαφωτίσεως. Δὲν ἔχει σημασίαν τί θὰ πράξῃ ἡ πλειοψηφία τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας. Ἀρκεῖ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπιμένει νὰ φέρῃ συνεχῶς τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης. Εἶπον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι δὲν θὰ ἠμπορέσητε παρ’ ὅλην τὴν διαφώτισιν καὶ παρ’ ὅλην τὴν προσφυγήν, τὴν ὁποίαν δυστυχῶς δὲν ἐκάματε, νὰ κερδίσητε τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, ἐὰν ὁ προσανατολισμός σας δὲν ἀλλάξῃ. Διότι μὲ τὸν μονόπλευρον προσανατολισμόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδεικνύετε εἰς τὰς διεθνεῖς μας σχέσεις θὰ εὑρίσκεσθε εἰς τὴν διπλωματικὴν ἀπομόνωσιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεσθε σήμερον. Καὶ θὰ εἶσθε ἀπομονωμένος, κύριε Ὑπουργέ, διότι δὲν εὑρίσκεσθε εἰς ἀγαθὰς σχέσεις μὲ τὴν Ἀγγλίαν ἢ τὴν Τουρκίαν. Εἶσθε ἀπομεμονωμένος διότι, κατὰ τὴν ἰδίαν σας ὁμολογίαν, δὲν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ εὕρητε οὔτε ἕνα σύμμαχον καὶ φίλον εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀπολύτως ἀληθές, αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέφερεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὅτι κύριον μέλημα κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν διαπραγματεύσεων ὑπῆρξεν ἡ ἐκλογὴ ἀτμοσφαίρας καὶ ὅτι ὑπάρχουν ἔγγραφα ἀποδεικνύοντα ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπετάθη πρὸς τρίτας δυνάμεις λέγουσα: «Ἀμάν, δόστε μας μίαν λύσιν, διότι αὑτὴν τὴν στιγμὴν βαίνομεν πρὸς ἐκλογὰς καὶ θὰ καταστραφῶμεν ἐὰν μείνῃ ἐκκρεμὲς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα». Ἀποδεικνύεται ὅτι ὁ χειρισμὸς τοῦ Κυπριακοῦ, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς προεκλογικῆς περιόδου δὲν ὑπῆρξεν οἷος ἔπρεπε νὰ εἶναι διὰ ν’ ἀποκτήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐλευθερίαν της, ἀλλὰ διὰ νὰ διατηρηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ Ε.Ρ.Ε (Χειροκροτήματα). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριοι βουλευταί, νὰ προσθέσω δύο μόνον λέξεις ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος. Ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις ἐξεδήλωσεν ἕνα πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε μᾶλλον φλού. Ἐξέφρασα κατὰ τὴν ἀπάντησίν μου εἰς αὐτὰς τὸν φόβον ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὁδηγεῖ τὸν τόπον εἰς τὸν πληθωρισμόν. Καὶ περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ πληθωρισμοῦ ἐδημιουργήθησαν μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ ὡρισμέναι θεωρητικαὶ ἀμφισβητήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ εἶχαν καμμίαν σημασίαν ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ μείνουν θεωρητικαὶ ἀμφισβητήσεις ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Ἀλλὰ δεδομένου ὅτι ὑπάρχει κίνδυνος, αὐταὶ αἱ θεωρητικαὶ δοξασίαι τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀποτελέσουν τὴν βάσιν τῆς μελλούσης νὰ ἀσκηθῇ οἰκονομικῆς πολιτικῆς, θὰ ἤθελα νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ εἴπω μερικὰ μᾶλλον κουραστικὰ πράγματα, διότι πρόκειται περὶ θεωριῶν, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι θὰ εἶναι ἀναγκαῖα κατὰ τὴν περαιτέρω συζήτησιν ὄχι τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τῆς ὅλης Κυβερνητικῆς οἰκονομικῆς ἐξελίξεως. Ὅπως ἐνθυμεῖσθε, κατὰ τὰς προγραμματικὰς της δηλώσεις ἡ Κυβέρνησις, ἐθεώρησεν ὡς βασικὸν στήριγμα τῆς ὅλης πολιτικῆς της, ὡς τὸν ἀκρογωνιαῖον λίθον τῆς ἀντιπληθωριστικῆς πολιτικῆς, τὴν ἐλευθερίαν τῶν εἰσαγωγῶν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ παρακολουθήσετε, τοὐλάχιστον λογικῶς, εἰς μίαν μικρὰν ἀνάλυσιν τὴν ὁποίαν θὰ κάμω ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἐὰν δι’ οἱονδήποτε λόγον, κύριοι βουλευταί, εἰσαχθῇ εἰς τὸ κύκλωμα τὸ οἰκονομικὸν μία πρόσθετος ἔνεσις μέσων πληρωμῆς, εἴτε διὰ ταμειακῶν ἐλλειμμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἴτε διὰ μιᾶς ὑπερεισαγωγῆς, δημιουργοῦνται ἀμέσως νέα καὶ πρόσθετα εἰσοδήματα. Αὐτὸ ἄλλωστε εἶναι τὸ νόημα τῆς χρηματικῆς ἐνέσεως, ἡ δημιουργία προσθέτων εἰσοδημάτων. Τὰ εἰσοδήματα αὐτὰ μοιραίως θὰ στραφοῦν πρὸς τὰ ὑπάρχοντα ἀγαθὰ καὶ ὅταν λέγωμεν ὑπάρχοντα ἀγαθὰ ἐννοοῦμεν ὅτι θὰ στραφοῦν πρὸς τὰς ὑπηρεσίας τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰ ἀγαθά, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀγοράν. Καὶ αἱ μὲν ὑπηρεσίαι δὲν ἠμποροῦν νὰ αὐξηθοῦν δι’ εἰσαγωγῶν καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ ὑπάρχῃ μία τάσις ἀνόδου τῆς τιμῆς τῶν ὑπηρεσιῶν, εἰς δὲ τὰ ἀγαθὰ θὰ ἐξαρτηθῇ ὑπὸ ποίαν προϋπόθεσιν εὑρίσκονται, διότι ὑπάρχουν ἀγαθὰ ὅπως εἶναι ὡρισμένα λαχανικά, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμποροῦν νὰ εἰσαχθοῦν; ἄρα θὰ εἶναι ἄμεσος ἡ ἐπίδρασις ἡ πληθωριστικὴ τῶν ἀγαθῶν αὐτῶν. Δεύτερον ὑπάρχουν ἀγαθά, τῶν ὁποίων ἡ τιμὴ εἶναι μικροτέρα τῆς τιμῆς τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ ὅπου θὰ ὑπάρχῃ ἕνα περιθώριον αὐξήσεως τῶν τιμῶν, προτοῦ ἀκόμη λειτουργήσῃ ἡ ἀσφαλιστικὴ δικλεὶς τῶν ἐξαγωγῶν καὶ τρίτον θὰ ὑπάρξῃ τὸ ἀγαθὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἀντικατασταθῇ μὲ ἕνα ἄλλο ἀγαθὸν προερχόμενον ἀπὸ τό ἐξωτερικόν. Ἀλλὰ ἀναμφισβητήτως, παρὰ τὴν ἀσφαλιστικὴν δικλεῖδα, θὰ ὑπάρξῃ ἡ πληθωριστικὴ πίεσις. Καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ ἀντιληφθῆτε μὲ ἄλλον ὑπολογισμὸν ποία εἶναι ἡ ροπὴ ἑκάστης αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγῶν. Ὡς ἠξεύρετε, τὸ σύνολον τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος εἰς τρεχούσας δραχμάς, σήμερον εἶναι περίπου 64 δισεκατομμ. τὸ μέρος τῶν εἰσαγωγῶν περίπου 400 ἑκατ. δολλάρια, ἄρα 12 δισεκατ. δραχμάς. Δηλαδὴ αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰ πρόσθετα εἰσοδήματα θὰ ἔχουν μίαν πολλαπλασιαστικὴν ἐπίδρασιν πληθωριστικὴν πολὺ μεγαλυτέραν ἀπὸ ὅ,τι νομίζει κανείς, διότι μόνον ἕνα μικρὸ μέρος τῆς προσθέτου αὐτῆς ὁριακῆς δυνάμεως θὰ στραφῇ πρὸς τὰς ἐξαγωγάς. Ὡς ἐκ τούτου ἀναμφισβητήτως οἱονδήποτε ταμειακὸν ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ, οἱαδήποτε ὑπερπαραγωγή, ἡ ὁποία αὐτὴν τὴν στιγμὴν θὰ δημιουργηθῇ ἐξ ὑπεραγορᾶς συναλλάγματος, θὰ ἔχῃ ὡς ἐκ τῆς συνθέσεως τῆς Ἑλληνικῆς οἰκονομίας τεραστίαν πολλαπλασιαστικήν, ἄρα πληθωριστικὴν ἐκδήλωσιν. Ποῖος, κύριοι βουλευταί, πρέπει νὰ εἶναι εἰς μίαν τοιαύτην κατάστασιν ὁ ρόλος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους; Καὶ ὁ ρόλος εἶναι ἁπλοῦς. Ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς θέλῃ νὰ διατηρήσῃ τὴν νομισματικὴν σταθερότητα, ὀφείλει νὰ ἀπορροφήσῃ δραχμάς, νὰ δημιουργήσῃ ἀποθέματα χρηματικὰ ἰσοδύναμα πρὸς τὴν πληθωριστικὴν ἐπίδρασιν τῆς ἐνεργητικότητος τοῦ τρέχοντος ἰσοζυγίου πληρωμῶν. Ἀντ’ αὐτοῦ, τί συμβαίνει, εἰς τὴν Ἑλλάδα; Ἔχομεν ταμειακὸν ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἔχομεν ὅμως καὶ χρησιμοποίησιν Ἀμερικανικῆς βοηθείας. Πέραν τοῦ τρέχοντος ἐλλείμματος τοῦ ἰσοζυγίου τῶν πληρωμῶν καὶ πέραν αὐτοῦ ἔχομεν ἀναμφισβητήτως χρησιμοποίηση τῶν ἀποταμιεύσεων τῶν Ν.Π.Δ.Δ. πέραν τῶν ἀποταμιεύσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι θὰ δημιουργηθοῦν κατὰ τὸ τρέχον οἰκονομικὸν ἔτος. Ὡς ἐκ τούτου, κύριοι βουλευταί, φρονῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὸ τὸ μεγαλεπήβολον σχέδιον ἀνοικοδομήσεως τὸ ὁποῖον μᾶς ἀνέφερεν, ἁπλῶς καὶ μόνον διότι προϋπόθεσις πάσης ἐπενδύσεως εἶναι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ δημιουργία νομισματικῆς σταθερότητος, τὴν ὁποίαν μᾶς ὑπόσχεται ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν δὲν βλέπω διὰ τῶν πρακτικῶν μέσων, τὰ ὁποῖα μᾶς ὑποβάλλει, νὰ πραγματοποιοῦνται συντόμως. Ἡ Κυβέρνησις καὶ μάλιστα ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐτήρησε φρόνιμον σιωπὴν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν θεμάτων, ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ μᾶς ὡμίλησε περὶ τῆς δυνατότητος χρηματοδοτήσεως ἢ μᾶλλον ἀμέσου αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἀντιστοίχων χρηματικῶν μέσων. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ αὔξησις τῆς κυκλοφορίας καὶ ἡ αὔξησις τῶν εἰσοδημάτων ἰδίως καὶ τῆς ὑπερεξαγορᾶς τοῦ συναλλάγματος, δὲν εἶναι καθόλου ἱκανὴ νὰ δημιουργήσῃ ἐπενδύσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ δημιουργήσουν τὰ ἀπαιτούμενα ἀγαθά, τῶν ὁποίων παρέχουν τὰ εἰσοδήματα. Διότι, ἐφ’ ὅσον αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ κύριος ὄγκος τῶν ἐξαγωγῶν μας εἶναι μικρὸς καὶ ὡς ἐκ τούτου περιέρχονται εἰς χεῖρας τῶν ἐξαγωγέων γεωργικῶν προϊόντων, τὰ πλεονάζοντα αὐτὰ εἰσοδήματα, ἕνα πολὺ μικρὸν μέρος θὰ μείνῃ εἰς χεῖρας των, ἄλλο θὰ πάῃ εἰς τὴν γεωργίαν, ἡ ὁποία ὡς γνωστόν, δὲν ἔχει, ἐὰν ἐξαιρέσωμεν τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ, παρὰ μίαν πολὺ μικρὰν ἐλαστικότητα παραγωγῆς. Αὐτὴ ἡ ὅλη διάρθρωσις τῆς οἰκονομίας τῆς ἀγροτικῆς, ἡ δίψα ἡ καταναλωτικὴ τῶν ἀγροτῶν, εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἐλάχιστον ποσοστὸν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ μεταβληθῇ εἰς ἐπενδύσεις δυναμένας νὰ σταματήσουν τὴν πληθωριστικὴν ἐπίδρασιν. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι ἐκούρασα τὸ Σῶμα μὲ αὐτὰς τὰς θεωρητικὰς ἀναζητήσεις. Λυποῦμαι ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ τὰς ὑποβάλω ὡς βάσιν τῶν περαιτέρω συζητήσεών μας ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν θεμάτων. Καὶ τὰ ἄλλα, δὲν μᾶς ἠρώτησε, νομίζω, ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ καὶ ἄφησε τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως περιβεβλημένην μὲ ἓν νέφος ἀβεβαιότητος, ἀλλὰ μὲ κίνδυνον πολὺ μεγάλον πληθωρισμοῦ. Κύριοι βουλευταί, δὲν νομίζω, ὅτι ἡ δευτερολογία τοῦ κ. ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ καὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐβοήθησε τὸ Σῶμα καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅπως πολὺ ὀρθῶς ἐζήτησαν οἱ δύο προλαλήσαντες ἀρχηγοὶ τῆς Φ. Δ.Ε. καὶ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, εἶμαι βέβαιος ὅτι κατόπιν τῆς σημερινῆς συζητήσεως ἰδίως ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν θεμάτων, ἡ ἀπόφασις τοῦ Σώματος νὰ καταψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν θὰ εἶναι σαφής. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Κέντρου καὶ τῆς Ἀριστερᾶς).

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ ἔχει τὸν λόγον.

§47Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Συντονισμοῦ). Δι’ ἐλαχίστων θὰ ἀπαντήσω, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος. Εἰλικρινῶς ὁμολογῶ ὅτι προσεπάθησα νὰ τὸν παρακολουθήσω χωρὶς νὰ κατορθώσω νὰ πεισθῶ περὶ τῆς ἀληθείας τῶν ὅσων ὑποστηρίζει. Τὸ θέμα εἶναι ἁπλοῦν. Μᾶς παρέχεται ἡ Ἀμερικανικὴ βοήθεια. Οὐδεὶς δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ἡ Ἀμερικανικὴ βοήθεια εἶναι ἀπαράδεκτος.

§48Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ποῖος τὸ λέγει;

§49Δ. ΧΕΛΜΗΣ. (Ὑπ. Συντονισμοῦ). Μᾶς παρέχεται δέ διότι τὰ συναλλαγματικά μας ἀποθέματα, παρ’ ὅτι τὸ ἀντίθετον ὑπεστηρίχθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δὲν εἶναι τόσον μεγάλα, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ τὴν ἀποκρούσωμεν. Πᾶν κράτος τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς ὑποανάπτυκτον θέσιν, ὁμοίαν μὲ τὴν ἰδικήν μας, ἔχει, πράγματι, ἀνάγκην βοηθείας ὅταν μάλιστα αὐτὴ τοῦ δίδεται κατὰ τό ἥμισυ δωρεὰν καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ δανειακῶς, μακροπροθέσμως μὲ ἐλάχιστον τόκον. Συνεπῶς ἡ βοήθεια εἶναι ἓν πραγματικὸν γεγονός. Δίδεται δὲ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε διὰ τὰς πωλήσεις ἐπὶ ἀγαθῶν καὶ ἐπὶ δραχμῶν, τὰς ὁποίας εἰσπράττομεν νὰ ἐπικουροῦμεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰς στρατιωτικάς μας δαπάνας, ἀφ’ ἑτέρου τὸ πρόγραμμα τῶν ἐπενδύσεών μας. Συμβαίνει, λοιπόν, λόγῳ τοῦ δυναμισμοῦ τῆς οἰκονομίας μας, νὰ ὑπάρχῃ ἐξαγωγὴ προϊόντων γεωργικῶν μεγαλυτέρα τοῦ ἀνοίγματος ποὺ καλύπτει ἡ ἀμερικανικὴ βοήθεια. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου βεβαίως, ὑπάρχει ποσὸν τι δραχμῶν τὸ ὁποῖον εἰσρέει ὑπὸ μορφὴν εἰσοδημάτων εἰς τὴν οἰκονομίαν. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν δραχμῶν, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀποδείξῃ, οὔτε καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ὅτι ἔχει πληθωριστικὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν τιμῶν, διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους: Πρῶτον διότι μέγα ποσὸν ἐξ αὐτοῦ ἀποταμιεύεται, ὥστε νὰ ἀποσύρεται τῆς κυκλοφορίας. Θὰ ἀναφέρω δι’ ὀλίγων μερικὰ στοιχεῖα: Κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ διοικητοῦ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, τὸ πλεοναστικὸν συνάλλαγμα, τὸ ὁποῖον ἐπῆλθεν ἀπὸ τῆς 1ης Ἰανουαρίου 1955 μέχρι τῆς 25ης Φεβρουαρίου 1956, ἀνέρχεται εἰς 77 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἡ ἔκθεσις τοῦ διοικητοῦ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ἀναφέρει ὅτι ηὐξήθη ἡ κυκλοφορία, μόνον κατὰ ἓν ἑκατομμύριον. Τί ἔγινε λοιπόν, ἡ διαφορά; Ἀναμφισβητήτως κατετέθη εἰς τὴν Τράπεζαν ἀπονεκρωθεῖσα. Αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν ἐξήγησιν. Δηλαδὴ τὸ 50% τῶν προσθέτων τούτων εἰσοδημάτων ἀποταμιεύεται τὸ δὲ ὑπόλοιπον 50% εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πιθανῶς ἐπιδρᾷ ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς. Ὡς δὲ ἐξήγησα εἰς τὸν προηγούμενον λόγον μου, αὐτὸ τὸ 50% διοχετεύεται εἰς ὅλην τὴν χώραν καὶ δὲν δημιουργεῖ πίεσιν ἐπὶ τῶν τιμῶν. Καὶ τοῦτο, διότι καὶ ἡ ἐλευθερία ἐξαγωγῶν ὑπάρχει, ἀλλὰ καὶ ἡ δυναμικότης τῆς ἑλληνικῆς παραγωγῆς προσφέρει ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ἀγαθά. Ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ἔλλειψις ἀγαθῶν δὲν παρετηρήθη καμμία, μολονότι διοχετεύθη κατὰ τὸ 1955 ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου ποσὸν περίπου 600 ἑκατομμυρίων. Οὔτε εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀνῆλθεν ὁ τιμάριθμος ἐκ τοῦ λόγου αὐτοῦ. Οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἀποδείξῃ τοῦτο. Ἀντιθέτως, ἡ ἔρευνα, ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος αὐτοῦ τοῦ τιμαρίθμου, ἀποδεικνύει ὅτι ἡ ἄνοδός του κατὰ 5% σχεδὸν ὀφείλεται εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ κόστους τῆς παραγωγῆς, προελθοῦσαν συνεπείᾳ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ νομίσματος. Τὸ γεγονὸς τοῦτο, ὅτι δηλαδὴ ἡ ὕψωσις τοῦ τιμαρίθμου κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ὀφείλεται εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ κόστους τῆς παραγωγῆς, εἶναι συμφώνως μὲ τὰ στοιχεῖα τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ὀφείλεται δηλαδὴ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν δασμῶν καὶ τὸ ἐνοικιοστάσιον, οὐδόλως δὲ εἰς τὴν ἐπίδρασιν τῆς ηὐξημένης ἀγοραστικῆς δυνάμεως καὶ συνεπῶς τῆς αὐξανομένης ζητήσεως, ἐπὶ τῶν τιμῶν. Διότι αὐτὸ οὔτε εἶναι ἀληθὲς διότι δὲν παρετηρήθη εἰς τὴν πραγματικότητα, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἀναπόδεκτον. Τὸ ἰσχυρίζεται ὅμως ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, διότι τὸν συμφέρει νὰ τὸ ἰσχυρίζεται. Πάντως δὲν εἶναι καθόλου βέβαιον. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ὑπῆρξε καὶ κάποια ἐπίδρασις ἐπὶ τῶν τιμῶν, ὡς ἐξήγησεν χθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. Βαρβούτης, ὑπάρχει τρόπος ἀντιπληθωρικῆς ἐπιδράσεως τοιαύτης, ὥστε νὰ ἔχῃ ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν τιμῶν. Ὑπάρχει, ὡς εἶπεν, ὁ τρόπος τῶν γραμματίων καὶ ἡ αὔξησις τοῦ ὕψους τῶν εἰσαγωγῶν καὶ ἡ πώλησις χρυσῶν λιρῶν ὡς καὶ ἡ ἔντασις τῶν παραγγελιῶν καὶ πολλοὶ ἄλλοι τρόποι, μὲ τοὺς ὁποίους εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξουδετερωθοῦν οἱ πληθωριστικοὶ παράγοντες. Συνεπῶς, ἐφ’ ὅσον δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν βοήθειαν, διότι μᾶς χρειάζεται διὰ τὰς στρατιωτικὰς δαπάνας καὶ ἐφ’ ὅσον διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐξαγωγῶν δημιουργεῖται εἰσροὴ δραχμῶν καὶ αὔξησις τῶν εἰσοδημάτων, δὲν ὑπάρχει ἄλλος τρόπος ἀντιμετωπίσεως τοῦ προβλήματος. Ἄλλως, ἢ ἔπρεπε νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν βοήθειαν καὶ δὲν θὰ εἴχομεν κάλυψιν τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν, ἢ θὰ ἐφαρμόσωμεν ἕνα ἄκρατον ἀντιπληθωρισμόν, ὁ ὁποῖος θὰ ἐξησφάλιζε μὲν σταθερότητα τοῦ νομίσματος, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως καὶ στασιμότητα τῆς οἰκονομίας μας, ἐνῷ αὕτη θὰ ἔπρεπε νὰ προχωρήσῃ. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως ὑπεσχέθη διὰ τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων ὅτι θὰ ἐντατικοποιήσῃ τὴν παραγωγὴν καὶ θὰ προσπαθήσῃ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐπενδύσεων νὰ δημιουργήσῃ εἰσόδημα καὶ νὰ αὐξήσῃ τὸ βιοτικὸν ἐπίπεδον τοῦ λαοῦ. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα ἤθελον νὰ εἴπω, διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κ. Τσαλδάρης ἔχει τὸν λόγον.

§51Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν γνωρίζω, κ. βουλευταί, ἐὰν θὰ εἶμαι ὁ τελευταῖος ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος θὰ διέλθῃ ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο. Ἔχων ὅμως ὑπ’ ὄψει μου ὅτι θὰ εἶμαι μεταξὺ τῶν τελευταίων καὶ ἀκούσας ὅλας τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐνταῦθα, αἰσθάνομαι βαθυτάτην ἀνάγκην ὡς Ἕλλην, νὰ κάμω ἔκκλησιν, κυρίως, πρὸς τὴν πλευρὰν τῆς συμπολιτεύσεως. Ἀρκετὴ, κ. συνάδελφοι, ἐγένετο χρῆσις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος προεκλογικῶς. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ θέμα αὐτὸ τὸ κατ’ ἐξοχὴν ἐθνικόν, τὸ ὁποῖον καὶ μελλοντικῶς πρέπει νὰ καθορίζῃ τὴν κατεύθυνσιν τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς, δὲν νομίζω λέγω, ὅτι θὰ ἔπρεπε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νὰ τεθῇ ἐντὸς τῶν πλαισίων τῆς ἐμπιστοσύνης ἢ μὴ τοῦ Σώματος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων, δὲν εἶναι δυνατὸν αἱ συνειδήσεις νὰ τίθενται πρὸ αὐτοῦ τοῦ διλήμματος. Καὶ θὰ ἤθελα ἐν προκειμένῳ νὰ ἐπαινέσω τὴν στάσιν καὶ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ ἐκ Κύπρου ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Λοϊζίδης μὲ βαθύτατον πόνον διὰ τὸν ἀγῶνα καὶ τὴν μάχην, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὴν Κύπρον, μᾶς ἐκάλεσεν ὅλους ὑπὸ μίαν κοινὴν ἰδεολογίαν, μίαν ἡγεσίαν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ πρόβλημα τοῦ πολέμου, ὡς εἶπεν, ὁ ὁποῖος διεξάγεται ἐν Κύπρῳ. Ὁ κ. συνάδελφος, δὲν ἐδίστασε τερματίζων τὸν λόγον του—ἐδῶ δὲν εἶναι ἡ σύγκρουσις τῆς συνειδήσεως, πρὸ τῆς ὁποίας θέτει ἡ Κυβέρνησις τὸ μέλλον της— νὰ εἴπῃ ὅτι θὰ δώσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς παρακολουθήσεως τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις. Καὶ προσέθεσε μάλιστα, ὅτι λόγῳ καὶ τῆς ἰδιαιτέρας θέσεώς του, δύναται νὰ παρακολουθήσῃ ἑκάστοτε, ἐνίοτε δὲ καὶ νὰ κατευθύνῃ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θεωρεῖ ὅτι πρέπει ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῆς Κυπριακῆς Ἐθναρχίας νὰ παρακολουθῇ Θὰ ἦτο πράγματι, ἡ Ἑλλὰς εὐτυχὴς ἐὰν ἡ πλευρὰ τῆς συμπολιτεύσεως, ἐκπροσωποῦσα ἕνα ὁλόκληρον κόσμον, γνωστὸν εἰς ἡμᾶς, ἀπεφάσιζε νὰ δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν μείζονα δύναμιν ἀσκήσεως περαιτέρω τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, διὰ ψήφων ὡρισμένων τινῶν ἐξ αὐτῆς, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶχον δοθῆ ὑπὸ τὸν ὅρον ἑνὸς λογικοῦ περιορισμοῦ. Ἡ Κυβέρνησις προκειμένου νὰ ἐξέλθῃ τῆς ψηφοφορίας ταύτης φαινομενικῶς ἐνισχυμένη, αὔριον θὰ εἶναι ἀσθενεστέρα ἀπέναντι ἐκείνων μὲ τοὺς ὁποίους θὰ ἔχῃ νὰ διαπραγματευθῇ, ἐνῷ θὰ ἦτο ἰσχυροτέρα ἐὰν ἠκολουθεῖτο ἡ ἐκτίμησίς μου. Κύριοι βουλευταί, τί νὰ ἐπαναλάβω περὶ τῶν διαπραγματεύσεων; Ἡ ἀγόρευσις τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων σήμερον, ἡ ὁποία δὲν ἦτο πλέον ἀγόρευσις, ἀλλὰ ἦτο ἕνα κατηγορητήριον ἀπαγγελλόμενον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, μᾶς ἔδωσεν εἰς ὅλους τὸ μέτρον τῆς κρίσεως, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπικρατῇ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τῆς ψήφου μας. Αἱ ἀγορεύσεις εἴτε τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἴτε αἱ διακοπαὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὑπῆρξαν τοιαῦται ὥστε πράγματι, ἐὰν δικανικῶς στέκονται καὶ ἐὰν ὅπως ἐλέγετο καὶ παλαιότερον στρεψοδίκως στέκονται νὰ μὴ εὐσταθοῦν ἀπό ἐθνικῆς ἀπόψεως. Ἐρωτῶμεν δὲ καὶ ἡμεῖς μὲ τὴν σειράν μας. Ἀπὸ τῆς 9 Μαρτίου, ἡμέρας καθ’ ἥν ἀπήχθη καὶ ἐξωρίσθη ὁ Ἐθνάρχης, ἐγένοντο ἄραγε διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ; Καὶ πρὸς ποίαν κατεύθυνσιν; Ὁ Ἐθνάρχης ἐξωρίσθη ὅπως γνωρίζομεν ὅλοι, ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ τὰς πληροφορίας της. Ἤδη 8 ἡμέρας πρὸ τῆς ἐξορίας αἱ ἀγγλικαὶ ἐφημερίδες ἔγραφον καὶ τὸ μέρος εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἐξωρίζετο. Διετέλει ἆραγε, ἐν ἀγνοίᾳ ἡ Κυβέρνησις αὐτῶν τῶν δεδομένων; Καὶ πῶς παρεσκεύασε καὶ πάνδημον ὑποδοχὴν εἰς τὸν Ἐθνάρχην ἐρχόμενον εἰς Ἀθήνας, ἐφ’ ὅσον ἐγνώριζεν αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐγένοντο; Ἢ δὲν εἶχε τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν οἱ περισσότεροι ἐξ ἡμῶν εἴχομεν, ὅτι τὸ ταξίδιον αὐτὸ τοῦ Ἐθνάρχου ἦτο γεμᾶτο ἀπὸ ἕνα παράπονον διαμαρτυρίας, τὸ ὁποῖον ἐδόνει τὴν ψυχήν του καὶ ἀπὸ τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ ὅτι δὲν θὰ ἐπανήρχετο εἰς τὴν Κύπρον; Κύριοι βουλευταί, ψηφίζοντες ἄνευ ὡρισμένων ἐπιφυλάξεων καὶ δίδοντες ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δημιουργεῖτε ἕνα μειονέκτημα εἰς τὴν ἐθνικήν μας ἱστορίαν, διότι ἐγκρίνετε διὰ τῆς ψήφου σας τὴν μέχρι σήμερον τηρηθεῖσαν στάσιν. Δύνασθε ἐλευθέρως, βέβαια, νὰ καθορίσητε τὴν θέσιν σας ὅπως καὶ ἡμεῖς τὴν ἡμετέραν. Καὶ ἐὰν ὁ κ. Λοϊζίδης ἐδήλωσεν ὅτι θὰ ψηφίσῃ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς συνεχοῦς παρακολουθήσεως τῶν μέτρων, ἡμεῖς θὰ καταψηφίσωμεν ὑπὸ τὸν ὅρον καὶ μὲ τὴν εὐχὴν ὅπως τῆς καταψηφίσεως ταύτης κάμῃ χρῆσιν καλλιτέραν ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἀντιταχθῇ εἰς τὰ συμφέροντα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα αὐτὴν τὴν στιγμὴν παρακωλύουν εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, ὅπως εὐρύτατα πλέον ἀπεδείχθη ἐκ τῆς γενομένης ἐνώπιον ἡμῶν συζητήσεως ἢ μᾶλλον διαδικασίας, διότι κατ’ οὐσίαν περὶ δίκης ἐπρόκειτο. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε ἐπὶ τῆς οὐσίας. Ἡ ὁμιλία μου τῆς πρώτης ἡμέρας, ἐφ’ ὅσον παρηκολουθήθη ἀπὸ ὑμᾶς, ἢ ἀνεγνώσθη, ἔχει θίξει ὅλα αὐτὰ τὰ θέματα ἐν πλήρει ἐκτάσει. Ἀτυχῶς, ἡ συζήτησις ἐκράτησεν ἐπὶ τόσον καιρόν, ὥστε πράγματι, τὴν στιγμὴν ποὺ καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν, νὰ ἀπέχωμεν ἴσως ἀπὸ τοῦ σημείου ἐκείνου, διὰ τὸ ὁποῖον ἐκλήθημεν ἐδῶ σήμερον ἢ ἀπεστάλημεν ὑπὸ τοῦ Λαοῦ διὰ νὰ τὸν ἐκπροσωπήσωμεν. Ὑπῆρχε καὶ ἐτέθη ἀτυχῶς, προεκλογικῶς τὸ θέμα αὐτὸ καὶ ἠγωνίσθην διὰ νὰ μὴ τεθῇ καὶ διὰ δηλώσεων ἐπισήμων καὶ διὰ τῶν ἰδιαιτέρων ἀκροάσεων τὰς ὁποίας ἐζήτησα τότε. Δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ τὸ καθιστῶμεν ἀντικείμενον ἐσωτερικῆς ἀντιπολιτεύσεως. Εἶναι τοῦτο μία φωνὴ ἑνὸς ἀνθρώπου παρακολουθοῦντος τὸ θέμα καὶ εἶναι ἐπίσης ἡ φωνὴ τοῦ ἐνταῦθα Κυπρίου ἀντιπροσώπου κ. Λοϊζίδη, ἐπὶ τοῦ θέματος αὑτοῦ. Ὑπὸ τοὺς ὅρους αὐτούς, εἴπομεν, ὅτι ἡμεῖς θὰ καταψηφίσωμεν. Καὶ ἐλπίζομεν ὅτι καὶ ὅσοι θὰ ὑπερψηφίσουν, θὰ παρακολουθήσουν τοὐλάχιστον τὸ ἔργον, διὰ νὰ δυνηθοῦν ἐγκαίρως νὰ ἀντιμετωπίσουν τὸ σταμάτημα ἑνὸς κατηφόρου εἰς τὸν ὁποῖον φέρονται ὅσοι ἀσκοῦν ἢ ἐτάχθησαν νὰ ἀσκήσουν διατεταγμένην ὑπηρεσίαν ἐν τῇ ἐξωτερικῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Κράτους. (Χειροκροτήματα).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τῆς Ἑνιαίας Δημοκρατικῆς Ἀριστερᾶς κ. Πασσαλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§53Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, σήμερον ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τὸν ὁποῖον ἐνημέρωσε ἡ Κυβέρνησις γιὰ τὰ διπλωματικὰ «ἀπόκρυφα» τοῦ Κυπριακοῦ, κατέθεσε μόνον μία γραμμὴ ἀπὸ ὅσα διάβασε. Τὰ ἄλλα, δὲν ξέρουμε τί λένε. Ἡ Κυβέρνησις μέχρι σήμερα ἐπεκαλεῖτο τὸ «ἀπόκρυφον» τῶν φακέλλων, φάκελλοι ἀπὸ δῶ, φάκελλοι ἀπὸ κεῖ, κι’ ἔλεγε ὅτι τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα κινδυνεύουν ἂν βγοῦν στὴ δημοσιότητα τὰ «ἀπόκρυφα». Πάντοτε δὲ ἔκανε ὑπαινιγμοὺς γιὰ τὴν ἀριστερά. Καὶ τώρα τελευταῖα τὸ ἴδιο ἔκαμε. Δὲν εἶναι ὅμως ὅτι φοβᾶται γιὰ τὴ «μυστικότητα» τῶν φακέλλων της ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ φοβοῦνται αὐτὸν τὸν ἴδιο τὸ λαό. Καὶ τί λένε αὐτὰ τὰ «ἀπόκρυφα» ποὺ σήμερα ἐξέθεσε ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων; Λένε ὅτι ἡ Κυβέρνησις —θὰ τὰ πῶ μὲ τὴ γλῶσσα τοῦ λαοῦ— ἐγέλασε τὸ λαό, ἐγέλασε τὴν Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία. Αὐτὸ διαπιστώθηκε σήμερα μέσα στὴ Βουλὴ καὶ ἤμουν ὑποχρεωμένος νὰ ἀνέβω στὸ βῆμα καὶ νὰ τονίσω ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνηση θὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ τὴν τακτικὴ νὰ φοβερίζῃ τὸν κόσμον ὅτι «ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα» δὲν τῆς ἐπιτρέπουν νὰ πῇ τὴν ἀλήθεια πρὸς τὸν Ἑλληνικὸ λαό, ἐμεῖς θὰ λέμε ὅτι διαπιστώνουμε ὅτι αὐτὰ τὰ «ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα» εἶναι ἐναντίον τῶν πραγματικῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Χθὲς ἕνας ἄλλος Ὑπουργὸς τῆς Ἀσφαλείας ἀνέβηκε στὸ βῆμα τοῦτο.

§54Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Εἶμαι παρών, ὥστε νὰ μὴ λέγετε «ἕνας».

§55Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ εἶπα «ἕνας», γιατὶ ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι. Ἐὰν ἦτο ἕνας δὲν ἐπείραζε. Ὁ κ. Καλαντζῆς χθές, ἐδηλητηρίασε τὴν ἀτμόσφαιραν μέσα στὴ Βουλή. Ἄρχισε ἀπὸ τὴ Μικρασιατικὴ καταστροφὴ καὶ ἔφτασε μέχρι σήμερον. Γιατί; Γιὰ πιὸ λόγο; Ὅτι κινδυνεύουν τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, κινδυνεύει ἡ Ἑλλάς. «κινδυνεύει» ἐὰν συμφιλιωθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Καὶ ὕψιστα συμφέροντα κινδυνεύουν, ἂν θὰ ἔχουμε καλὲς σχέσεις μὲ τὴ Σοβιετικὴ Ἕνωση. Ἐγὼ δὲν θὰ ἤθελα ἀπὸ τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς νὰ ἀναμίξω ξένα Κράτη. Ἀλλὰ μὲ ὑποχρεώνουν. Κι’ ὅσοι ἰσχυρίζονται τὰ παραπάνω δὲν σκέπτονται γιὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Λαοῦ, ἀλλὰ σκέπτονται γιὰ τὸ κόμμα τους μόνο. Δὲν εἶναι δυνατό, σὲ ἕνα τέτοιο σοβαρὸ ζήτημα, ὅπως εἶναι ἡ συμφιλίωση τοῦ λαοῦ, καὶ ἡ εἰρήνευση, νὰ ἀναμιγνύωνται ξέναι μεγάλαι Δυνάμεις, ὅπως εἶναι ἡ Χώρα τῶν Σοβιέτ. Καὶ νὰ ὑποστηρίζεται ὅτι τάχα αὐτὴ ἡ Χώρα τῶν Σοβιέτ δὲν θέλει τὴν εἰρήνευση τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἶναι ἐπικίνδυνο σημεῖο αὐτό, καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐγὼ εἶμαι εὐτυχής, ὅτι ὁ ἄλλοτε Ὑπουργὸς τῆς Ἀσφαλείας, σήμερα δὲν κατέχει ἐπισήμως τὴ θέση αὐτὴ εἰς τὴν Κυβέρνηση. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος κ. Κ. Ροδόπουλος). Καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνηση δὲν συμμερίζεται αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Καλαντζῆς. Ἡ Ἑλλάδα στὴ θέση ποὺ εἶναι δὲν μπορεῖ νὰ κάνῃ αὐτὴ τὴν πολιτικὴ τῆς ἐχθρότητος ἀπέναντι στὴ μεγάλη χώρα τῶν Σοβιέτ. Τί τὸ κρύβουμε. Ἡ πραγματικότης αὐτὴ εἶναι. Εἴτε σᾶς ἀρέσει εἴτε ὄχι αὐτὴ δὲν μᾶς κτυπάει. Ἡ Ἀγγλία μᾶς κτυπᾷ καὶ σεῖς πάλιν λέτε, ὅτι μαζί της μένετε σύμμαχοι. Ἡμεῖς λέμε, θὰ βγοῦμε ἀπ’ αὐτὴ τὴν γραμμή, θὰ ἔχουμε οὐδετέρα γραμμή, Εἴμαστε ξεκαθαρισμένοι καὶ ἀπέναντι τοῦ Ἀνατολικοῦ καὶ ἀπέναντι τοῦ Δυτικοῦ μπλόκ. Δὲν μπορεῖτε νὰ εἶσθε μέσα στὰ πλαίσια τῆς μονοπλεύρου ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ νὰ λύσετε τὸ Κυπριακὸ πρόβλημα. Πῶς θὰ τὸ λύσετε; Θὰ σᾶς ποῦν κινδυνεύει ὁ ἐλεύθερος κόσμος. Καὶ ποιὸς εἶναι αὐτὸς ὁ «ἐλεύθερος κόσμος»; Οἱ ἀποικισταί, οἱ ὁποῖοι χρησιμοποιοῦν τὸ Ν. Α.Τ.Ο, γιὰ νὰ φυλάξουν τὰ συμφέροντά τους στὴ Μέση Ἀνατολή. Καὶ ἄλλοτε πάλιν ἐτέθη εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Ἐδηλώσαμε τότε, ὅτι γιὰ τὰ πετρέλαια τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, θυσιάζετε τὸν Ἑλληνικὸ λαό. Καὶ ὅταν ἠθέλατε νὰ μπῆτε στὸ ΝΑΤΟ ἐδηλώσαμε: Προσέξτε γιατὶ ἡ Ἑλλὰς κινδυνεύει νὰ γίνῃ ὁλοκαύτωμα γιὰ τὰ πετρέλαια τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Γιὰ σταθῆτε. Ἐμεῖς δὲν εἴμαστε χωροφύλακες αὐτῶν τῶν πετρελαίων τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Ἄν θέλουν νὰ τὴν ἐκμεταλλευθοῦν καὶ οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Ἀμερικανοί, αὐτὸ εἶναι δικό τους ζήτημα. Ἐμεῖς ὑποστηρίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν πολιτικὴν πραγματικὰ Ἑλληνικήν, Ἐθνικήν. Σεῖς κάνετε τὴν πολιτικὴν τοῦ διεθνοῦς καπιταλισμοῦ, σὲ βάρος τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότητα. Ὁ Ἀξιότιμος πρῴην Ὑπουργὸς τῆς Ἀσφαλείας, ἴσως τώρα θὰ θελήσῃ κάπως διαφορετικὰ νὰ σκεφθῇ καὶ δὲν θὰ ὁμιλήσῃ ἄλλη φορὰ μὲ τὸ πάθος ποὺ μίλησε προχθές.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι Κοινοβουλευτικὴ ἡ ἔκφρασις.

§57Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε ἂς μοῦ ἐπιτρέψητε...

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πασσαλίδης δὲν σᾶς διέκοψε καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐπιτρέψω νὰ τὸν διακόψετε.

§59Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἂς τελειώσω μὲ σᾶς γιὰ νὰ εἴπω καὶ κάτι ἄλλο. Ἐξηγεῖται τὸ πάθος σας ἀπὸ τὴν ἀνθρώπινη φύσι. Πράγματι, γίνεται ἀναστάτωσις μέσα στὸν ἄνθρωπο, ζωντανεύουν τὰ πάθη, βράζουν ποὺ λένε, ταράσσεται ὅταν μεταβαίνῃ ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ μία παληὰ κατάσταση σὲ μιὰ νέα. Αὐτὸ ἔπαθε ὁ κ. ἄλλοτε Ὑπουργὸς τῆς Ἀσφαλείας. Κατάλαβε ὅτι ἡ Ἑλλάδα μεταβαίνει, καὶ ἰδιαίτερα ὕστερα ἀπὸ τὶς ἐκλογές, ἀπὸ μιὰ παληὰ κατάσταση σὲ νέα κατάσταση. Καὶ αὐτὸ τὸν ἐξώργισε καὶ μίλησε χθὲς μὲ πάθος. Εὑρίσκεται νομίζει, πάλι στὴν παληὰ κατάσταση, ἡ ὁποία τώρα πάει περίπατο. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Καὶ εἶπε καὶ κάτι ἄλλο, ὅτι ἡ ΕΔΑ καμμιὰ φορὰ δὲν ἀνεφέρθη στοὺς ἀγωνιστὰς τῆς Κύπρου, στὴν ΕΟΚΑ, στὸ Διγενῆ. Ἐμεῖς πάντοτε ὑποστηρίζουμε ὅλους τοὺς πραγματικοὺς ἀγωνιστὲς τῆς Κύπρου, ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὰ πολιτικά τους φρονήματα. Ὅταν ἡ Μεγάλη Βρεταννία, ἡ ὁποία θεωρεῖται φιλελεύθερον Κράτος, ἔθεσε στὴν Κύπρο ἐκτὸς νόμου τὸ ἀριστερὸ κόμμα, τὸ ΑΚΕΛ, κανένας ἀπὸ σᾶς δὲν διαμαρτυρήθηκε καὶ δὲν διαμαρτυρήθηκε καὶ ὅταν ἐστάλη στὴν ἐξορία ὁ Μακάριος· ἐμεῖς διαμαρτυρηθήκαμε. Αὐτὸ δείχνει, ὅτι ἐμεῖς κάνουμε πραγματικὴ πανεθνικὴ πολιτικὴ καὶ στὴν Ἑλλάδα καὶ στὴν Κύπρο. Σεῖς κάμνετε κομματικὴ πολιτική. Γι’ αὐτὸ καὶ θὰ καταψηφίσουμε τὴν Κυβέρνηση. Ἐμεῖς λέμε ὅτι ἐὰν δὲν ἀλλάξῃ ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος, ἡ μονόπλευρη δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ ἡ χώρα μας δική της ἀνεξάρτητη, ἐθνικὴ πολιτική. Θὰ κάμῃ πολιτικὴ τὴν ὁποία ὑπαγορεύουνε οἱ «σύμμαχοί» σας, οἱ ὁποῖοι ὅμως καὶ μᾶς κοπανᾶνε Ἐμεῖς δέν θὰ θέλαμε νὰ κοπανιόμαστε μαζὶ σας. Ἐλᾶτε ὅλοι μαζὶ νὰ κάμετε μιὰ Κυβέρνηση Ἐθνικῆς Σωτηρίας. Ἐμεῖς μπορεῖ νὰ μὴ πάρουμε μέρος. Ἀλλὰ θὰ σᾶς ὑποστηρίξουμε γιὰ νὰ χαραχθῇ μιὰ πραγματικὰ Ἑλληνικὴ πολιτική, γιὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ βγῇ ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὸ ἀδιέξοδο. Καὶ τελειώνοντας θέλω νὰ τονίσω ὅτι στὴν Κυβέρνηση τοῦ κ. Καραμανλῆ δὲν θὰ ἐπιτρέψουμε ἄλλη φορὰ νὰ κάμῃ ὑπαινιγμοὺς ἀπέναντι τῶν ἐκπροσώπων τῆς ἀριστερᾶς οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωποῦν μιὰ μεγάλη μερίδα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ μᾶς ἀμφισβητήσῃ ὅτι δὲν ὑπερασπίζουμε μὲ συνέπεια τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Ἐμεῖς δὲν τὰ ἐννοοῦμε αὐτὰ τὰ συμφέροντα ἀπὸ κομματικὴ σκοπιά, ὅπως σεῖς. Ἐμεῖς δὲν ταυτίζουμε τὸ κόμμα μὲ τὸ Ἔθνος. Σεῖς δὲν τὸ κάνατε αὐτό. Ἄλλοτε τὸ Λαϊκὸ Κόμμα ἔλεγε, ἐμεῖς ἐκπροσωποῦμε τὸ Ἔθνος, ὕστερα ἦλθε ὁ Συναγερμὸς κι’ ἔλεγε κι’ αὐτὸς ὅτι ἐκεῖνος ἐκπροσωπεῖ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος. Τώρα, ὕστερα ἀπὸ τὴ μεταμόρφωσι τοῦ Ὀβιδίου, ἡ ΕΡΕ πάλι δηλώνει ὅτι μόνο αὐτὴ ἐκπροσωπεῖ τὸ Ἑλληνικὸ Ἔθνος. Γι’ αὐτὸ καὶ θὰ σᾶς καταψηφίσουμε. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ἀριστερᾶς).

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ κ. Παπαπολίτης ἔχει τὸν λόγον.

§61Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ἡ δευτερολογία τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ἐνημερωθέντος ἐπὶ τῶν σχετικῶν στοιχείων τοῦ φακέλλου, συμπληρώνει τὰς ἀπόψεις καὶ αἰτιάσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, αἱ ὁποῖαι βασιζόμεναι ἐπὶ ἀδιασείστων στοιχείων ὄχι μόνον δὲν ἀπεκρούσθησαν ἀπὸ τὰς ἀντιφατικὰς ἀπαντήσεις τῆς Κυβερνήσεως, τὰς ἀορίστους καὶ ἀσαφεῖς, ἀλλὰ ἀντιθέτως κατέστησαν δυσκολωτέραν τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐνίσχυσαν τὰς ἀνησυχίας μας. Νομίζω ὅτι ἡ εἰκών, ἡ ὁποία ἐδόθη ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὁ τρόπος καθ’ ὃν διεξήχθη ἡ συζήτησις εἶναι πλήρης, ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μορφώσῃ γνώμην καὶ νὰ θεωρῇ περιττὴν πᾶσαν περαιτέρω συζήτησιν ἐπὶ ταύτης. Πλήρης ἐπίσης εἶναι ἡ εἰκὼν τὴν ὁποίαν διὰ τῶν ἐκτεθεισῶν ἀπόψεών μας, ἐδώσαμεν ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς καὶ ἐν γένει ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως.

§62Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὁμιλῶν προηγουμένως, ἔκαμα μίαν πρότασιν εἰς τὸ Σῶμα καὶ παρεκάλεσα τὸν Πρόεδρον νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ἐγκρίνῃ τὴν πρότασιν ὅπως ἡ Βουλή, ἅμα συγκροτηθῇ εἰς Σῶμα, ἀπευθύνῃ χαιρετισμὸν πρὸς τὸν Κυπριακὸν λαόν, πρὸς τὸν Μακαριώτατον καὶ πρὸς ὅλας τὰς Βουλὰς τοῦ κόσμου διακηρύττουσα τὴν ἱερὰν ἀπόφασίν της διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῆς Κύπρου. (Χειροκροτήματα).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, χθὲς κατέθεσεν ἔγγραφον πρότασιν ὁ κ. Νικολαΐδης, ὀπαδός σας καὶ τοῦ ἀπήντησα ὅτι πρὶν ἢ τύχῃ ψήφου ἐμπιστοσύνης ἡ Κυβέρνησις, ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ ἄλλου θέματος. Εἶναι ρητὴ ἡ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ. Θὰ φέρω τὸ θέμα ἀμέσως μετὰ τὴν ἀναγγελίαν τοῦ ἀποτελέσματος.

§64Σ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Πρὶν νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις ἡ σημερινή.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἀμέσως μετὰ τὴν ἀναγγελίαν τοῦ ἀποτελέσματος. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου ρήτορος. Ὁ κ. Λοϊζίδης ἐζήτησε τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος. Ἐπιθυμῶ νὰ τὸν διαβεβαιώσω ὅτι κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ Προέδρου, ζήτημα προσωπικὸν δὲν ὑπῆρχεν. Ἐὰν ὅμως ἐπιμένῃ νὰ μᾶς ἐκθέσῃ τί εἶναι τὸ προσωπικὸν ζήτημα καὶ θὰ τοῦ δώσω κατόπιν τὸν λόγον.

§66Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ὑπάρχει προσωπικὸν ζήτημα.

§67Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ζήτημα συνειδήσεως ἰδικῆς μου νὰ κρίνω ἂν ὑπάρχῃ ζήτημα. Δι’ ἐμὲ ὑπάρχει ζήτημα καὶ μάλιστα σοβαρόν. Ἐλπίζω μετὰ τὰς ἐξηγήσεις ποὺ θὰ δώσω, ὅτι τότε πράγματι, θὰ παύσῃ νὰ ὑφίσταται ζήτημα. Κύριοι συνάδελφοι, μοῦ ἐπερρίφθη μομφή, ἡ ὁποία ἔχει δύο σκέλη. Τὸ ἕνα σκέλος εἶναι ὅτι προτοῦ νὰ πολιτευθῶ καὶ νὰ ἐκτεθῶ ὡς βουλευτής, ἔπρεπε νὰ παραιτηθῶ ἀπὸ τῆς ἰδιότητος τοῦ Ἐθναρχικοῦ Συμβούλου. Τὸ δὲ ἕτερον σκέλος εἶναι ὅτι εἶμαι ἀκατάλληλος νὰ κάμω εἰσηγήσεις εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Εἶμαι πολὺ εὐτυχὴς διότι διευκολύνεται ἡ θέσις μου νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν μομφὴν αὐτήν, πρῶτον, διότι ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, τόσον ρητῶς καὶ πεισματικῶς ἀνεγνώρισε τὸ ὠφέλιμον τῆς ἐδῶ παρουσίας μου καὶ δεύτερον διότι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ ΑΚΕΛ ἐμμέσως ἔδειξαν ὅτι πείθονται περὶ τῆς ἀναγκαιότητος καὶ τοῦ ὠφελίμου τῆς ἐδῶ παρουσίας μου, διότι ἔκαμον χρῆσιν ἰδικῶν μου ἐπιχειρημάτων κριτικῆς, κατὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν ἔλεγχον τὸν ὁποῖον ἤσκησαν. Ἑπομένως, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, ὅταν μοῦ ἐγένετο πρότασις τιμητικὴ ἐκ μιᾶς παρατάξεως νὰ θέσω ὑποψηφιότητα βουλευτοῦ ἐν Ἀθήναις, τὸ ζήτημα δι’ ἐμὲ ἦτο νὰ κρίνω ἐὰν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἦτο σκόπιμον καὶ ὠφέλιμον διὰ τὸν Κυπριακὸν ἀγῶνα ἢ ὄχι. Δὲν ἐτίθετο ζήτημα παραιτήσεώς μου ἢ ὄχι ἀπὸ τῆς ἰδιότητος τοῦ Ἐθναρχικοῦ Συμβούλου. Ἔγραψα τότε καὶ εἰς τὸν Τύπον, ὅτι ἡ ἰδιότης αὐτὴ εἶναι ἁπλῶς μία τιμητικὴ διάκρισις, ἡ ὁποία καμμίαν σχέσιν δὲν ἔχει. Πολλοὶ ἀπὸ τοὺς ἀγαπητοὺς μου συμπατριώτας εὑρίσκοντο ἐν Ἀθήναις ὡς Ἐθναρχικοὶ Σύμβουλοι. Ἐκεῖνο ποὺ προσδίδει εἰς ἐμέ, τολμῶ νὰ εἴπω, κάποιο κῦρος, αὐτὸ δὲν εἶναι ἡ τιμητικὴ αὐτὴ διάκρισις, εἶναι ἡ ἰδιότης μου ὡς Κυπρίου ἀγωνιστοῦ καὶ ἡ σχέσις μου μὲ τὴν σήμερον ἀγωνιζομένην Κύπρον. (Χειροκροτήματα). Ἑπομένως, μόνον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς εἶχον νὰ κρίνω καὶ ἀποφασίσω. Καὶ ἀπεφάσισα ὅτι τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς εἶναι μία ἔπαλξις ἀναγκαία διὰ τὸν ἀγῶνα μας. Εἶχον νὰ δώσω λόγον πρὸς τὴν δευτέραν μου πατρίδα Κύπρον διὰ τὴν ἀπόφασίν μου αὐτήν, Σᾶς βεβαιῶ —καὶ ἔχω εἰς τὴν διάθεσίν σας ἐπιστολὴν καὶ τοῦ Ἀρχιπισκόπου καὶ Ἐθνάρχου Κύπρου Μακαρίου καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ὀργανώσεως Κυπρίων Ἀγωνιστῶν— ὅτι ἐπεκροτήθη ἡ ἀπόφασίς μου καὶ ἐξεφράσθη ἡ μεγάλη ἱκανοποίησις καὶ εὐχαρίστησίς των, διότι ἡ Κύπρος θὰ διαθέτῃ ἀντιπρόσωπον εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Βεβαίως τονίζω, πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεως, ὅτι αὐτὸ δὲν ἔχει σημασίαν ὅτι λαμβάνω οἱανδήποτε θέσιν ἔναντι τῶν ἄλλων Ἑλληνικῶν κομμάτων. Κάθε ἄλλο. Ὅλα τὰ κόμματα καὶ οἱ ἀδελφοί μας Ἕλληνες εἶναι σεβαστοὶ ἐξ ἴσου ἀπὸ τοὺς ἀγωνιζομένους Κυπρίους. Ἁπλῶς, ἐπαναλαμβάνω, ἐκρίθη τὸ γεγονὸς τοῦ ὠφελίμου ἢ ὄχι τῆς ἐδῶ παρουσίας μου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον σκέλος τῆς μομφῆς, ἐὰν εἶμαι ἁρμόδιος, ἐὰν εἶμαι κατάλληλος ἢ ὄχι διὰ νὰ κάμνω εἰσηγήσεις ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, νομίζω ὅτι ἀπέδειξε τὸ ἀβάσιμον αὐτῆς ἡ χθεσινή μου ὁμιλία καὶ ἡ ἀναγνώρισις, ποὺ ἔγινε σήμερον ἀπὸ τρεῖς ἀρχηγοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Φ.Δ.Ε., μὲ τὸν ὁποῖον ἐκ συμπτώσεως μὲ συνδέουν οἱ παλαιότεροι καὶ φιλικώτεροι δεσμοὶ ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλον Ἕλληνα πολιτικόν, νομίζω, ὅτι κατόπιν τῶν σημερινῶν ἐξηγήσεων θὰ ἄρῃ ἐπίσης τὰς ἐπιφυλάξεις, τὰς ὁποίας ἔχει διὰ τὸ σκόπιμον τῆς ἐδῶ παρουσίας μου. Καὶ δὲν θὰ κρίνω τὸ πῶς ἐμπῆκα ἐδῶ πέρα, διότι, κύριοι, εἰς τὸ κάτω–κάτω, δὲν ὑπῆρχεν ἄλλος τρόπος. Ἅπαξ ἀπεφασίσαμεν ὅπως Κύπριος ἀγωνιστὴς εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ χρησιμοποιεῖ τὸ βῆμα αὐτό, δὲν ὑπῆρχεν ἄλλη δυνατότης, σύμφωνα μὲ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, διὰ νὰ ἐκθέσω ὑποψηφιότητα, π.χ. ὡς ἀνεξάρτητος. Ἐδήλωσα καὶ χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον, ὅτι ἀποστολή μου εἶναι ἡ ἄσκησις ἀντικειμενικῆς κριτικῆς, ὅπως, νομίζω, τὸ ἀπέδειξα καὶ χθές, ἀσκήσας θετικὴν κριτικὴν διὰ τὸ μέλλον καὶ ὄχι ἄσκοπον κριτικὴν διὰ τὸ παρελθόν. Καὶ ἐτόνισα ὅτι δίδων ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἔχω ἐν συνειδήσει συναίσθησιν τῆς ἀποστολῆς μου, ὅτι δηλαδὴ πρὸ ὀφθαλμῶν θὰ ἔχω ὄχι τὴν τύχην τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τὴν τύχην τῆς ἀγωνιζομένης πατρίδος μου. (Χειροκροτήματα).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν χωρήσωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς τηλεγραφήματα ἀπουσιαζόντων κ.κ. βουλευτῶν. 1) «Ἀξιότιμον Πρόεδρον Βουλῆς Κ. Ροδόπουλον Ἀθήνας Λόγοι ἀνεξάρτητοι τῆς θελήσεώς μου καθιστοῦν ἀδύνατον τὴν εἰς Ἀθήνας ἔλευσίν μου κατὰ τὴν ψηφοφορίαν. Μὴ συμφωνῶν μὲ τὴν Κυβέρνησιν καταψηφίζω αὐτήν. Στέφανος Τσιαπάρας» 2) «Ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων Ἀθήνας Μὴ δυνάμενος παραστῶ εἰς ψηφοφορίαν ἐπὶ προτάσεως ἐμπιστοσύνης δηλῶ ὅτι τάσσομαι ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Δ. Θεοχαρίδης Βουλευτὴς Φλωρίνης–Καστορίας», Παρακαλῶ ὅπως προσέλθουν ὡς ψηφολέκται ὁ κ. Β. Κρῖκος ἐκ μέρους τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὁ κ. Β. Μουράτογλου. Τὸ ἐρώτημα τίθεται ὡς ἑξῆς: Οἱ ἐγκρίνοντες τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐκφράζουσι τὴν ἐμπιστοσύνην των πρὸς αὐτὴν καὶ λέγουσι «ΝΑΙ», οἱ μὴ ἐγκρίνοντες καὶ μὴ ἐκφράζοντες τὴν ἐμπιστοσύνην των λέγουσιν «ΟΧΙ», (Προσελθόντων τῶν ψηφολεκτῶν ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία, τῶν κ.κ. βουλευτῶν ἀπαντώντων ὡς ἀκολούθως:

Περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας καὶ γενομένης διαλογῆς προέκυψε τὸ κάτωθι ἀποτέλεσμα:

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν συνόλῳ 290. Εἶπον ΝΑΙ 165. Εἶπον ΟΧΙ 125. Συνεπῶς, ἡ Κυβέρνησις ἔτυχε τῆς ψήφου ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος). Ἀναφορικῶς, κ. βουλευταί, μὲ τὴν πρότασιν τῶν βουλευτῶν κ.κ. Β. Πανούση καὶ Σ. Νικολαΐδη, καθὼς καὶ τὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, νομίζω, ὡς πρακτικωτέραν λύσιν νὰ ἐμπιστευθῆτε εἰς τὸ Προεδρεῖον νὰ συντάξῃ τὰ τηλεγραφήματα. Καὶ ἐὰν μὲν ἐπείγεσθε, θὰ σταλοῦν ἀμέσως, ἄλλως θὰ σταλοῦν ἀφοῦ πρῶτον τεθοῦν ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν.

§70Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐξουσιοδοτοῦμεν τὸ Προεδρεῖον.

§71ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπομένως, τὸ Προεδρεῖον θέλει συντάξει τὰ τηλεγραφήματα καὶ θὰ τὰ ἀποστείλῃ σύμφωνα μὲ τὸ πνεῦμα τῶν γενομένων συζητήσεων. Δεδομένου, ὅτι ἀκόμη δὲν κατηρτίσθησαν αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ — καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ παρακαλῶ τοὺς ἀξιοτίμους κ. Ἀρχηγοὺς νὰ ἀποστείλουν τὸ ταχύτερον τοὺς ἐκπροσώπους αὐτῶν εἰς ἑκάστην Ἐπιτροπὴν — καὶ δεδομένου, ὅτι δὲν ὑπάρχει νομοθετικὴ ἐργασία, προτείνω εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως δεχθῇ νὰ συνεδριάσωμεν τὴν προσεχῆ Τρίτην, ἡμέραν κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου.

§73ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὅπως ἐξουσιοδοτήσῃ τὸ Προεδρεῖον καὶ ἐπικυρώσῃ ὑπ’ εὐθύνην του τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως, ὡς καὶ τῶν συνεδριάσεων τῆς Δευτέρας 9.4.56 καὶ Τρίτης 10.4.56, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξετυπώθησαν λόγῳ τῆς συνεχιζομένης εἰσέτι ἀπεργίας τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου.

§75ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§77ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν προσεχῆ Τρίτην καὶ ὥραν 6 μ. μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως, ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 10.20′ μ. μ.)