1955.12.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 12η

Τετάρτη 7 Δεκεμβρίου 1955

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.15′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Μεταξᾶς ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Γ. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3Η. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Εἰς τὴν σελίδα 17 ἀναφέρεται μία παρέμβασις ἐμοῦ, ἡ ὁποία ἔχει τὴν ἑξῆς σημασίαν, νὰ δώσω ἐξήγησιν εἰς τὸ Σῶμα, ὅτι ὁ πρώην Δήμαρχος Ἁγίου Ἰωάννου Ρέντη, ἐπισκεφθεὶς μετ’ ἐμοῦ τὸν τότε ὑπουργὸν τῶν Δημοσίων Ἔργων καὶ νῦν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἶχε προσφερθῆ νὰ καταθέσῃ διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς γεφύρας, ἡ ὁποία εἶχε καταστραφῆ κατὰ τὸ κίνημα, νὰ καταθέσῃ αὐτὸς ἢ μᾶλλον νὰ συνεισφέρῃ διὰ τὴν ἐπισκευήν της τὸ ἥμισυ τῆς ἀξίας της, δηλαδή, 100.000 δραχμῶν. Ἐδῶ ἀναφέρεται ὅτι ὁ Δῆμος Ἁγίου Ἰωάννου Ρέντη τὰ προσέφερε. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό.

§4Δ. ΑΛΙΠΡΑΝΤΗΣ. (Ὑφυπ. Ἐμπ.). Κύριε συνάδελφε, ἡ γέφυρα εἶχε 600.000.000 καὶ ὄχι 200.000.000.

§5Η. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ὁμιλοῦμεν διὰ τὰ πρὸ διετίας, κύριε ὑπουργέ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γίνῃ ἡ σχετικὴ διόρθωσις. Ὅ,τι εἴπατε θὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§7Γ. ΤΖΑΤΖΑΝΗΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν. Εἰς τὴν σελίδα 13, εἰς τὸ τέλος τῆς σελίδος, ἀπαντῶν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, κ. Ράλλης, φέρεται εἰπὼν τὰ ἑξῆς: «Ὁ κ. Τζατζάνης, κύριε Πρόεδρε, φορᾶται οὐχὶ διὰ πρώτην φοράν, ἀγνοῶν τὸν Κανονισμόν». Κύριε Πρόεδρε, ἐπανειλημμένως ἐδηλώσατε, ὅτι.......

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν νὰ εἴπητε, ἐὰν τὸ εἶπεν ὁ κ. Ράλλης ἢ ὄχι. Πέραν τούτου, δηλαδή, νὰ ἀπαντήσητε εἰς τὸν ἀπόντα κ. Ράλλην, δι’ ὅ,τι εἶπε, δὲν εἶναι ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν θὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ πλέον, ὅτι φορᾶσθε ἀγνοῶν τὸν Κανονισμόν.

§9Γ. ΤΖΑΤΖΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σεῖς ἔχετε τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μοῦ τὸ εἴπητε, ἐὰν παραβαίνω τὸν Κανονισμόν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταξὺ συναδέλφων ναί. Ἀλλὰ τὸ εἶπεν ὁ κ. Ράλλης αὐτό; Ἐὰν τὸ εἶπε, τότε καλῶς ἔχουν τὰ πρακτικά. Νὰ τοῦ ἀπαντήσητε ὅπου θέλετε. Ἐδῶ ὅμως ἐπὶ τῶν πρακτικῶν δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§11Γ. ΤΖΑΤΖΑΝΗΣ. Θέλω νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Εἰς σᾶς θέλω νὰ ἀπαντήσω. Σεῖς, ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς........

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἠμπορῶ νὰ λέγω ὅ,τι θέλω. Ἐγώ, σᾶς ἐρωτῶ: Κάμνετε ἔνστασιν ὅτι δὲν τὴν εἶπεν αὐτὴν τὴν φράσιν, ὁ κ. Ράλλης, καὶ κακῶς ἀνεγράφη εἰς τὰ πρακτικά; Μόνον αὐτὸ δικαιοῦσθε.

§13Γ. ΤΖΑΤΖΑΝΗΣ. Κακῶς ἐγράφη.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ εἶπε;

§15Γ. ΤΖΑΤΖΑΝΗΣ. Κακῶς ἐγράφη. Σεῖς κατ’ ἐπανάληψιν ἐδηλώσατε ὅτι τοιαῦται φράσεις λέγονται, ἀλλὰ δὲν γράφονται. Ἀκριβῶς ἐπ’ αὐτοῦ θέλω νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν, διότι θὰ ἔδιδον τὴν ἀπάντησιν καὶ θὰ τὴν δώσω εἰς πρώτην εὐκαιρίαν, ἀφοῦ ἐπιτρέπετε νὰ ἀναγράφωνται αὐταὶ αἱ φράσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἡμεῖς δὲν ἀπαντῶμεν κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλῶς. Δὲν εἶναι ὅμως θέμα αὐτό. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, ὡς διωρθώθησαν. Κύριοι βουλευταί, ἀνακοινῶ ὅτι, ἡ Διαρκὴς ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, καταθέτει πρότασιν «περὶ ἀντικαταστάσεως, τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινῶν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς» Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Κ. Γιαννούσης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§17Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Γ. ΚΑΤΣΑΦΑΔΟΣ (Ὑφυπ. Κοιν. Προνοίας) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν διεπουσῶν τὴν Ὑγειονομικὴν Σχολὴν Ἀθηνῶν διατάξεων καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων ἀφορωσῶν τὸ Ὑπουργεῖον Κοινωνικῆς Προνοίας». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ ἐκτελέσεως προϋπολογισμοῦ Ὑπουργείου Συγκοινωνιῶν καὶ Δημοσίων Ἔργων, οἰκονομικοῦ ἔτους 1954 –1955» καὶ 2) «περὶ οἰνοπνευματοποιήσεως πλεονασμάτων 800.000 ὀκάδων οἴνων τῆς Ἑνώσεως Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Λευκάδος ἐπὶ καταβολῇ τῶν μεταφορικῶν ἐξόδων». Ὁ βουλευτὴς κ. Λ. Κατσιλάμπρος, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Παμπούκας, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Μαρῆς καταθέτει τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας. Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Τζατζάνης, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Μόδης, Δ. Θεοχαρίδης καὶ Γ. Σπυρόπουλος, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Π. Οἰκονομίδης, Π. Σταυρόπουλος καὶ Ν. Κοντογιαννόπουλος, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως ἐνίων διατάξεων τοῦ Ν. 2289)1952 «περὶ ἱδρύσεως Φορολογικῶν Δικαστηρίων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Μεταξᾶς, Α. Ταλιαδοῦρος, Α. Γκελεστάθης, Δ. Καρρέρ, Η. Παπαηλιοῦ, Π. Λιαροῦτσος, Σ. Μακρόπουλος καὶ Χ. Εὐαγγελᾶτος, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως ἐνίων διατάξεων τοῦ Ν. 2289)1952 «περὶ ἱδρύσεως Φορολογικῶν Δικαστηρίων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ν. Κοντογιαννόπουλος, Θ. Ταμβακᾶς, Λ. Οἰκονομόπουλος, Γ. Στεφανόπουλος, Ι. Ἠλιόπουλος, Ι. Ψαρρέας, Γ. Κακαγιάννης, Α. Γκελεστάθης, Π. Τριαντόπουλος, Ι. Λύρας καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 1195)1954 πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν.Δ. 2490)1953».

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§19Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἤθελον νὰ εἴπω δύο λέξεις. Κύριοι συνάδελφοι, παρετήρησα ὅτι ἡ ἀπουσία μου, κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, ἔδωσε λαβὴν εἰς σχόλια, τὰ ὁποῖα, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητα. Ἐὰν δὲν παρέστην, κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, εἶναι ὅτι εἶχον μίαν ὑπηρεσιακὴν ἀπασχόλησιν, ἡ ὁποία μὲ ἠμπόδισε. Καὶ ἀκόμη τὸ γεγονὸς, ὅτι εἰς τὰς πλείστας τῶν ἐρωτήσεων, αἱ ὁποῖαι ἀπηυθύνοντο πρὸς ἐμέ, εἶχον, συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμόν, ἀπαντήσει ἐγγράφως εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους. Πράγματι, ὑπάρχει μία ἐρώτησις, τοῦ συναδέλφου ἐκ Πειραιῶς, κ. Τζατζάνη, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν εἶχον προφθάσει νὰ ἀπαντήσω ἐγγράφως, διότι δὲν εἶχον συμπληρώσει τὴν συγκέντρωσιν τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα μοῦ ἦσαν ἀπαραίτητα, διὰ νὰ δώσω εἰς τὸν κ. συνάδελφον τὴν ἔγγραφον ἀπάντησιν. Αὐτὴ ἦτο ἡ αἰτία, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν παρέστην εἰς τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν. Πληροφορῶ τὴν Βουλὴν ὅτι, πράγματι, ἀναχωρῶ τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα, διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων μου, εἰς τὸ ἐξωτερικόν, καὶ δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν, νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις τὴν προσεχῆ Παρασκευήν, ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεως αὐτῆς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὸν ἐρωτῶντα ἐμέ, κ. συνάδελφον ἐκ Πειραιῶς, δύναμαι ἀπὸ τοῦδε νὰ πληροφορήσω ὅτι δὲν ἔχω συμπληρώσει ἀκόμη τὰ στοιχεῖα, τὰ ἀπαραίτητα, ὥστε ἡ ἀπάντησις εἰς τὴν ἐρώτησίν του νὰ εἶναι πλήρης. Θὰ εἶναι μόνον μερική.

§20Γ. ΤΖΑΤΖΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε........

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὁμιλήσετε τὴν Παρασκευήν.

§22Γ. ΤΖΑΤΖΑΝΗΣ. Εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν θὰ ἀπαντήσω.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί θὰ ἀπαντήσετε;

§24Γ. ΤΖΑΤΖΑΝΗΣ. Τὰ ἑξῆς, κ. Πρόεδρε. Ὁ κ. ὑπουργὸς καλῶς ἔκαμε καὶ τὸν εὐχαριστῶ πάρα πολύ, διότι ἐδήλωσεν, ἀπόψε εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν συνεπλήρωσε τὴν ἀπάντησίν του καὶ δὲν τὴν ἀπέστειλε. Χθὲς, ὁ κ. ὑπουργός, Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ἐδήλωσε ρητῶς ὅτι ἔλαβον ἀπάντησιν καὶ ἐξ αἰτίας αὐτοῦ ἐδημιουργήθη τὸ ἐπεισόδιον, περὶ τοῦ ὁποίου, προηγουμένως, διεμαρτυρήθην.

§25Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Διότι, προφανῶς, ἐγένετο μία σύγχυσις, δεδομένου ὅτι σεῖς κάμνετε ὀρθὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματός σας καὶ πολλὰς ἐρωτήσεις ὑποβάλλετε καὶ εἴς τινας ἐξ αὐτῶν, θὰ ἔχετε ἤδη λάβει ἐγγράφους ἀπαντήσεις.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Θὰ συζητηθῶσιν αἱ ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις, αἱ ἀπευθυνόμεναι πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν Συγκοινωνιῶν καὶ Δημοσίων Ἔργων.

§27Λ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. (Ὑπουρ. Συγκοιν. καὶ Δημ. Ἔργων). Θὰ παρακαλέσω, νὰ συζητηθῇ αὔριον, διότι ἔμεινα μὲ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι θὰ γίνῃ ἀπόψε νομοθετικὴ ἐργασία.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον δὲν εἶναι ἡμέρα ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων.

§29Λ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. (Ὑπουρ. Συγκοιν. καὶ Δημ. Ἔργων). Θὰ παρεκάλουν ν’ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν διὰ τὴν Παρασκευήν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἦτο ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι θὰ συνεχίζετο σήμερον ἡ συζήτησις τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Ἔχομεν σήμερον ἐρωτήσεις τοῦ Ὑπουργείου Συντονισμοῦ, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἔδιδεν ἀπάντησιν ὁ κ. Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ὁ κ. Δερτιλῆς, δὲν εἶναι παρών. Ἐν συνεχεία ἔχομεν ἐρωτήσεις τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων. Ὁ κ. Εὐταξίας, ὁ ὁποῖος εἶναι πάντοτε τόσον πρόθυμος ὅσον καὶ συμπαθής, ἐζήτησεν ἀναβολὴν διὰ τὴν Παρασκευήν. Θέλετε νὰ διαβάσωμεν τὰς ἐρωτήσεις, χωρὶς νὰ δώσουν ἀπάντησιν οἱ ὑπουργοί;

§31Λ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. (Ὑπουρ. Συγκοιν. καὶ Δημ. Ἔργων). Δὲν ἔχω τὰ σχετικὰ χαρτιὰ μαζί μου.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ εἰσέλθωμεν κατ’ ἀνάγκην, ἐγκρίσει τῆς Βουλῆς καὶ τῇ ἐπιεικεῖ ἀνοχῇ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως,

εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Διακόπτομεν διὰ πέντε λεπτά.

(Ὥρα 6.20′ μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 6.40′ μ.μ.)

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναγνωρίσεως ἐσόδου τοῦ ταμείου Ἀρχαιολογικῶν ἀπαλλοτριώσεων, διαθέσεως παρ’ αὐτοῦ δραχμῶν 2.500.000 δι’ ἐξωραϊστικὰ ἔργα περὶ τὴν Ἀκρόπολιν».

§34ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν τὸ σχέδιον νόμου «περὶ ἀναγνωρίσεως ἐσόδου τοῦ Ταμείου Ἀρχαιολογικῶν Ἀπαλλοτριώσεων καὶ διαθέσεως παρ’ αὐτοῦ δραχμῶν 2.500.000 δι’ ἐξωραϊστικὰ ἔργα περὶ τὴν Ἀκρόπολιν». Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔχει τὸν λόγον.

§36Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἀνεγνώρισεν εἰς τὰ μέλη του ἐλευθερίαν γνώμης διὰ τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Κατὰ συνέπειαν θὰ ἐκφέρω ἀπὸ τοῦ βήματος τὰς προσωπικὰς γνώμας μου. Ὅπως εἶναι γνωστόν, ἀποτελεῖ θλιβερὸν προνόμιον τοῦ δημοσίου βίου τῆς χώρας, ἡ ἀδιάκοπος μεταβολὴ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ μάλιστα πάντοτε εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν. Δὲν ὑπάρχει καμμία Δημοκρατικὴ χώρα, εἰς τὴν ὁποίαν αὐτὸ νὰ συμβαίνῃ. Καὶ ἐφ’ ὅσον ὑφίσταται ἀστάθεια ἐκλογικοῦ νόμου εἶναι βέβαιον ὅτι ἐπακολουθεῖ γενικωτέρα ἀστάθεια πολιτικοῦ βίου. Θὰ ὑπενθυμίσω τὰς μεταβολὰς τῆς τελευταίας 30ετίας, Εἰς τὰ 1923 ἐφηρμόσθη τὸ πλειοψηφικὸν μὲ στενὴν περιφέρειαν, ἐπαρχία εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα καὶ Πρωτοδικεῖον εἰς τὰς νέας χώρας. Εἰς τὰ 1926 ἀναλογική. Εἰς τὰ 1928 πλειοψηφικόν, μὲ στενὴν περιφέρειαν. Εἰς τὰ 1932 ἀναλογική. Εἰς τὰ 1933 πλειοψηφικὸν μὲ στενὴν περιφέρειαν. Εἰς τὰ 1936 ἀναλογική. Ἐπηκολούθησεν ἡ δικτατορία. Εἰς τὰ 1946 καὶ 1950 ἀναλογική. Εἰς τὰ 1951 ἐνισχυμένη ἀναλογική. Εἰς τὰ 1952 πλειοψηφικὸν μὲ στενὴν περιφέρειαν. Καὶ εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ Συναγερμοῦ, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν μεγάλην δόξαν ὅτι ἐψήφισε δύο ἐκλογικοὺς νόμους! Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔνιψε προχθὲς τὰς χεῖρας του ἰσχυρισθεὶς ὅτι αὐτὸς δὲν βαρύνεται μὲ τὴν ἀνακολουθίαν. Πλήρης ἁβρότητος ἀπέρριψεν ὅλας τὰς εὐθύνας τῆς ἀνακολουθίας εἰς τοὺς ὤμους τῆς πλειοψηφίας, ἡ ὁποία ἐν τούτοις μὲ τὸν ἴδιον ἐνθουσιασμὸν μὲ τὸν ὁποῖον ἐχειροκρότει τὸν παλαιὸν νόμον, ἐχειροκρότησε τώρα τὴν κατάργησίν του. Ἀπέδειξε τοιουτοτρόπως ἡ πλειοψηφία τοῦ Συναγερμοῦ, ὅτι εἶναι πράγματι ἀκένωτος πηγὴ ἐνθουσιασμῶν. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, εἶναι προφανὲς ὅτι ἐπιβάλλεται συνεννόησις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου πρὸς δημιουργίαν μιᾶς σχετικῆς τοὐλάχιστον σταθερότητος ἐκλογικοῦ νόμου. Ἀνεφέρθη ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι θὰ ἦτο ἴσως δυνατὸν ἐπὶ τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐπέλθῃ σύμπτωσις ἀπόψεων, ὥστε νὰ θεωρηθῇ πάγιον. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἡ ποιότης τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου δὲν προσφέρεται διὰ τοιαύτην συνεννόησιν, εἶναι ἐπίσης βέβαιον, ὅτι ὁποιαδήποτε συνεννόησις πολιτικοῦ κόσμου δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐγγυηθῇ σταθερότητα ἐκλογικοῦ νόμου. Μόνον νομική, συνταγματικὴ κατοχύρωσις ἠμπορεῖ νὰ ἐγγυηθῇ σταθερότητα. Καὶ διὰ τοῦτο, πρὸ ὀλίγου χρόνου υἱοθετῶν τὴν πρότασιν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία εἰς τὰ 1948 εἰσηγήθην ἀναγραφὴν διατάξεως, συμφώνως πρὸς τὴν ὁποίαν πᾶσα μεταβολὴ ἐκλογικοῦ νόμου ἐφαρμόζεται ὄχι εἰς τὰς ἑπομένας, ἀλλὰ εἰς τὰς μεθεπομένας ἐκλογάς, ἐπρότεινα ὅπως ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἔχουσα τὴν ἡγεσίαν τῆς πλειοψηφίας ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν ὥστε νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι τοὐλάχιστον διὰ τὸ μέλλον παγιώνομεν σχετικῶς τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Θὰ ἔχῃ προσφέρει ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις μίαν μεγάλην ὑπηρεσίαν εἰς τὸν δημόσιον βίον τῆς χώρας. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οὐσίας τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων. Δύο εἶναι τὰ βασικὰ ἐκλογικὰ συστήματα. Τὸ πλειοψηφικὸν καὶ τὸ ἀναλογικὸν καὶ τὸ μικτόν, τὸ ὁποῖον εἰσάγει σήμερον ἡ Κυβέρνησις. Κύριοι βουλευταί, ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποστηριχθῇ ἀπόλυτος ὑπεροχὴ οὐδενὸς συστήματος. Ἐάν, ἄλλωστε, ἦτο ἀντικειμενικῶς δεδομένη ἡ ὑπεροχή, θὰ εἶχεν παύσει ἡ διαμάχη. Σχετικὴ εἶναι ἡ ἀξία τῶν συστημάτων. Κρίνονται ἀναλόγως τοῦ τόπου καὶ τοῦ χρόνου, ἀναλόγως τῆς προσαρμογῆς των εἰς τὰς δεδομένας πολιτικὰς περιστάσεις, κρίνονται ἀπὸ τὰ πολιτικὰ ἤθη τῶν χωρῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἐφαρμόζονται. Καὶ τίθεται τὸ ἐρώτημα, ἡ σχετικὴ ὑπεροχὴ εἰς ποῖον ἀπὸ τὰ δύο πρέπει ν’ ἀναγνωρισθῇ; Γενικὴ εἶναι ἡ γνώμη, ὅτι εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα προσφέρεται περισσότερον τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, διότι ἐξασφαλίζει τὴν δημιουργίαν δύο μεγάλων κομμάτων καὶ τὴν ἐναλλαγήν των εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ τὸ παράδειγμα ἀντλεῖται ἀπὸ τὸν δημόσιον βίον τῶν Ἀγγλοσαξωνικῶν χωρῶν, ὅπου πράγματι ἐπιβεβαιώνεται αὐτὴ ἡ γνώμη. Ἐὰν ἐπρόκειτο ἡ χώρα μας νὰ μὴ εἶχε πεῖραν ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀσφαλῶς θὰ ἐδελέαζε τὸ παράδειγμα τῶν Ἀγγλοσαξωνικῶν χωρῶν καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμήσωμεν τὸ πλειοψηφικόν. Ἀλλὰ συμβαίνει, κ. βουλευταί, εἰς τὴν χώραν μας νὰ ἔχῃ ἐφαρμοσθῆ τὸ πλειοψηφικόν, ἀφ’ ὅτου ὑπῆρξεν ἀντιπροσωπευτικὸν πολίτευμα καὶ ἔχομεν ἑπομένως ἡμεῖς πεῖραν τῆς ἐφαρμογῆς του, ὥστε νὰ μὴ χρειαζώμεθα τὰ παραδείγματα ἄλλων χωρῶν. Καὶ εἴμεθα, ἑπομένως εἰς θέσιν ἡμεῖς ν’ ἀντλήσωμεν συμπεράσματα ἀπὸ τὴν ἀπόδοσιν τῆς ἐφαρμογῆς του εἰς τὴν ἰδικήν μας χώραν. Ἐπὶ ἕνα περίπου αἰῶνα ἐφαρμόζεται τὸ πλειοψηφικόν, καὶ ποία ὑπῆρξεν ἡ ἀπόδοσις; Ὁ κύριος ἰσχυρισμὸς ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν ἀποδίδει σταθερὰς Κυβερνήσεις, ἔχει ἐπιβεβαιωθῆ ἀπὸ τὴν μακράν του ἐφαρμογήν; Ἀλλὰ ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι ἔχει ἀποδειχθῆ ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον, ἐκτὸς ἀπὸ ἐλαχίστας περιπτώσεις μακρῶν σταθερῶν Κυβερνήσεων. Ὁ κανὼν ὑπῆρξε κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ αἰῶνος, ὅτι ὁ βίος τῶν Κυβερνήσεων ἐκυμαίνετο μεταξὺ 6 μηνῶν καὶ ἑνὸς ἔτους. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία, ἡ ἀναμφισβήτητος ἐγχώριος πεῖρα. Δὲν εἶναι, ἑπομένως, δυνατὸς ὁ ἰσχυρισμός, καθ’ ὅσον, ἀφορᾷ τὴν ἐφαρμογὴν εἰς τὴν χώραν μας, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν ὁδηγεῖ πράγματι εἰς τὴν δημιουργίαν σταθερᾶς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης βέβαιον ὅτι ὁδηγεῖ καὶ εἰς ἐπαύξησιν τῆς συναλλαγῆς. Διότι εἰς τὸ πλειοψηφικόν, ὅπως ὅλοι γνωρίζομεν, ἡ σημασία ἑνὸς κομματάρχου, ὀλίγων ἑκατοντάδων ψήφων, εἶναι μεγάλη, ἐπειδὴ κρίνεται ἡ τύχη ὁλοκλήρου τοῦ συνδυασμοῦ, ἐνῷ εἰς τὸ ἀναλογικὸν εἶναι ἀσήμαντος, ἐπειδὴ δὲν κρίνεται ἡ τύχη οὔτε ἑνὸς βουλευτοῦ. Καὶ εἶναι ἐπίσης βέβαιον, ὅτι εἰς τὰς ἡμέρας τοῦ πλειοψηφικοῦ ἐσημειώθη ἡ ἀνωμαλία τοῦ πολιτικοῦ βίου μας, ἡ ἱστορία τῶν κινημάτων. Ἐλέχθη προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι εἰς τὴν Γερμανίαν, ὡς συνέπεια τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ἐπηκολούθησεν ὁ δικτατορία τοῦ Χίτλερ. Ἐν τούτοις καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑλλάδα, ὅλα τὰ κινήματα τῆς γενεᾶς μας, ἐπηκολούθησαν τὸ πλειοψηφικόν.

§37Δ. ΤΣΑΟΥΣΗΣ. Ἡ δικτατορία τοῦ Μεταξᾶ ἐπηκολούθησε πλειοψηφικόν;

§38Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διατὶ ἀνυπομονεῖτε; Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτήν. Ἡ λαϊκὴ ἐπανάστασις τοῦ 1909 ἐπηκολούθησε πλειοψηφικόν. Τὸ κίνημα τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης τοῦ 1916 ἔγινεν εἰς ἐποχὴν πλειοψηφικοῦ. Ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1922 εἰς ἐποχὴν πλειοψηφικοῦ. Τὸ κίνημα τοῦ Παγκάλου τὸ 1925 εἰς ἐποχὴν πλειοψηφικοῦ. Τὰ κινήματα τοῦ 1933 καὶ 1935 εἰς ἐποχὴν πλειοψηφικοῦ. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὴν δικτατορίαν Μεταξᾶ. Ἔγινεν εἰς ἐποχὴν ἀναλογικῆς. Ἀλλὰ πότε; Ὄχι κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας, ὁπότε ἐφαίνετο ἀδυναμία σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως καὶ ἐδόθη ἡ ψῆφος ἐμπιστοσύνης εἰς τὸν Ἰωάννην Μεταξᾶν. Ἔγινεν ὅταν εἶχε προηγουμένως βεβαιωθῆ ὅτι ἐπῆλθεν ἡ συμφωνία τῶν δύο μεγάλων κομμάτων, τοῦ Θεμ. Σοφούλη καὶ Ἰωάννου Θεοτόκη. Καὶ ἐνώπιον αὐτῆς τῆς ἐπελθούσης συμφωνίας ἐπρόλαβεν ἡ δικτατορία. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορικὴ ἀλήθεια.

§39Α. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἀλλὰ ὅλα τὰ κινήματα προήρχοντο ἀπὸ σᾶς... (θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§40Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε βουλευτά, τὰ κινήματα εἶναι ἐκεῖθεν, αἱ εὐθῦναι εἶναι ἐντεῦθεν (δεικνύει πρὸς τὴν πτέρυγα τῆς Συμπολιτεύσεως. Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθω εἰς τοιαύτην συζήτησιν. Πρόκειται νὰ συνεχίσω τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου καὶ εὐθύνεται ἡ πτέρυξ σας ἐὰν ἐμποδίζῃ τὴν ὁμαλὴν πορείαν τῆς συζητήσεως.

§41Α. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. (Διακόπτει μὴ ἀκουόμενος).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ὁμιλοῦν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων δὲν γίνονται διακοπαὶ καὶ δὴ ἐπὶ θεμάτων δευτερευόντων.

§43Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι καὶ ἡ ἱστορία τῶν κινημάτων δὲν συνδέεται εἰς τὴν Ἑλλάδα μὲ ἐφαρμογὴν ἀναλογικῆς. Ἔγιναν πάντοτε εἰς ἐποχὴν πλειοψηφικοῦ. Ἀντιθέτως ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀναλογικῆς ἔχει προσφέρει ἱστορικὰς ὑπηρεσίας εἰς τὴν χώραν. Ἐφηρμόσθη διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὰ 1926 ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1922 ἀπὸ τὴν Πολιτειακὴν μεταβολήν, ἀπὸ τὸ κίνημα τοῦ Παγκάλου καὶ κατώρθωσε νὰ δημιουργήσῃ τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία κατηύνασε τὰ πάθη, ἔδωσε λύσιν εἰς τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα καὶ ἐδημιούργησε τὴν ἀφετηρίαν ὁμαλότητος πολιτικῆς ζωῆς. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ μεγάλη ὑπηρεσία τῆς ἀναλογικῆς κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογήν της. Καὶ ὑπῆρξεν ἐπίσης καὶ μία ἄλλη μεγάλη ὑπηρεσία κατὰ τὴν ἐφαρμογήν της εἰς τὰ 1946. Συνήνωσεν ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον εἰς μίαν Κυβέρνησιν πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ συμμοριτισμοῦ. Ἐδημιούργησε μίαν περίπου Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀπέδωσεν ἐθνικὸν ἔργον. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορικὴ ἀπόδοσις. Καὶ τώρα ἔρχομαι εἰς τὴν συναγωγὴν γενικοῦ συμπεράσματος. Διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἀσφαλὴς θεραπεία, κύριοι βουλευταί, μιᾶς νόσου, πρέπει νὰ ὑπάρξῃ προηγουμένως ἀσφαλὴς διάγνωσις. Ποία εἶναι ἡ διάγνωσις τῆς νόσου τοῦ πολιτικοῦ μας βίου; Ἡ διάγνωσις, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν γενεάν μας, εἶναι ὁ διχασμός. Διχασμὸς ἐθνικός, διχασμὸς πολιτειακός, φανατισμὸς κομματικός. Αὐτὴ εἶναι ἡ νόσος. Αὐτὴ εἶναι ἡ νόσος, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πάσχει ὁ δημόσιος βίος μας, ἀνώμαλος πολιτικὸς βίος. Καὶ ἑπομένως, ἐὰν πρόκειται νὰ ὑπάρξῃ ἀσφαλὴς θεραπεία, πρέπει νὰ ἀναζητήσωμεν ἐκεῖνα τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα ὁδηγοῦν εἰς τὸν κατευνασμόν, ὄχι εἰς τὴν ἔξαψιν, ὄχι εἰς τὴν ὑποτροπὴν τοῦ διχασμοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ θεμελιώδης ἀποστολὴ τῆς ἀναλογικῆς. Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον, ἀπὸ τῆς πρώτης ἐφαρμογῆς τοῦ 1926, ὑπεστήριξα πάντοτε, ἀκόμη καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν προχθὲς ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς τῆς Χαλκίδος, ὑπεστήριξα πάντοτε τὴν ἀναλογικήν, διότι ἐφρόνουν καὶ ἐξακολουθῶ νὰ φρονῶ ὅτι, πέραν τῶν ἄλλων της δευτερευόντων ἐλαττωμάτων, ἔχει τὴν μοναδικὴν ἀρετήν, ὅτι εἰσφέρει εἰς τὸν δημόσιον βίον τῆς χώρας παράγοντα ὁμαλότητος, διαλλαγῆς, κατευνασμοῦ, συμμαχικοῦ πνεύματος εἰς τὰς Κυβερνήσεις. Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον καὶ σήμερον τὴν ὑποστηρίζω. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λεχθῇ ὅτι εὑρισκόμεθα σήμερον μακρὰν τοῦ ἐθνικοῦ καὶ τοῦ πολιτειακοῦ διχασμοῦ τοῦ παρελθόντος, ὥστε νὰ μὴ μᾶς δημιουργῇ πλέον καμμίαν ἀνησυχίαν καὶ νὰ μὴ παρίσταται σήμερον ἀνάγκη αὐτοῦ τοῦ μέσου, πρὸς ἐπιβεβαίωσιν τῆς πολιτικῆς ὁμαλότητος. Τοῦτο εἶναι, πράγματι, βέβαιον. Καὶ ὁ ἐθνικὸς καὶ ὁ πολιτειακὸς διχασμὸς τοῦ παρελθόντος, εὐτυχῶς, ἔχουν παρέλθει. Ἀλλά, ἐνῷ τοῦτο εἶναι βέβαιον, ὑπάρχει μία νέα πολιτικὴ κατάστασις, ἡ ὁποία διαμορφώνεται καὶ ὄχι μόνον εἰς τὴν χώραν μας, διαμορφώνεται γενικώτερον εἰς τὸν κόσμον. Εἶναι ἡ νόμιμος παρουσία τῶν κομμουνιστικῶν κομμάτων εἰς τὸν δημόσιον βίον τῆς Δημοκρατίας. Δὲν πρόκειται νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὰ ἐσωτερικὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῶν κομμάτων καὶ τὰ ὁποῖα θὰ κριθοῦν ἀπὸ τὸν λαόν. Δὲν ἀνήκουν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα αὐτοῦ τοῦ βήματος. Πρόκειται νὰ ἐξετάσω τὸ θέμα γενικώτατα καὶ μὲ κριτήρια, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν, ὄχι μόνον τὴν Ἑλλάδα, ἀφοροῦν γενικώτερον τὴν Δημοκρατίαν καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἀφ’ ὅτου τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα ὑπάρχει νομίμως εἰς τὸν δημόσιον βίον καὶ ἀφ’ ὅτου δύναται μὲ τὴν ἰσχύν του νὰ γίνῃ ὁ διαιτητὴς μεταξὺ τῶν δύο ἀντιπάλων παρατάξεων, ἀπὸ ἐκείνης τῆς ὥρας, τίθεται τὸ καίριον θέμα, ἐὰν τὸ πλειοψηφικὸν ὑπηρετῇ τὸ γενικώτερον συμφέρον τῆς χώρας, ἢ ἐὰν ἀντιθέτως ὁδηγῇ εἰς ὑποτροπὴν τοῦ διχασμοῦ, ἐὰν ὁδηγῇ μὲ ἄγνωστον μόνον τὸν τρόπον καὶ τὸν χρόνον, ἐὰν ὁδηγῇ εἰς τὴν δημιουργίαν δύο παρατάξεων, ἡ μία ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ὀνομάζεται συνοδοιποριακὴ καὶ ἡ ἄλλη φασιστική. Εἰς τρόπον ὥστε κατὰ τὸν ἕνα ἢ ἄλλον τρόπον, εἰς συντομώτερον ἢ ἀπώτερον χρόνον, θὰ διακυβευθοῦν αἱ δημοκρατικαὶ ἐλευθερίαι καὶ αἱ τύχαι τοῦ Ἔθνους. Ἰδοὺ διατὶ ἐνώπιον μιᾶς νέας πραγματικότητος, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται καὶ ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἀναγγελίαν ἐνδεχομένου νέου διχασμοῦ, ἐπιβάλλεται ἀναμέτρησις τῶν μέσων πρὸς ἀντιμετώπισιν πρὸς πρόληψιν αὐτοῦ τοῦ κινδύνου. Καὶ ἡ ἀντιμετώπισις σήμερον εἶναι δυνατὴ μόνον μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀναλογικῆς, μὲ τὴν ὁποίαν ἕκαστος διατηρεῖ τὰς δυνάμεις του καὶ δὲν ὑφίσταται τὸν ἐκλογικὸν ἐξαναγκασμὸν τῆς συνεργασίας. Αὐτὸς εἶναι ὁ γενικώτερος λόγος, ὁ ὁποῖος μὲ ὠθεῖ εἰς τὴν προτίμησιν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Ἀποτελεῖ σήμερον ἐθνικὴν ἀνάγκην, καὶ ἐθνικὸν καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος εἶναι ὠφέλιμος ἢ ἐπιβλαβὴς εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι. Θεωρῶ πιθανώτερον ὅτι τὸ εἰσαγόμενον ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι περισσότερον ὠφέλιμον εἰς τὸ κόμμα, ἀλλὰ δὲν ἐμπνέομαι ἀπὸ τὴν ἐκτίμησιν τῶν κομματικῶν συμφερόντων, ἐκτιμῶ τὸ γενικώτερον ἐθνικὸν συμφέρον. Καὶ ἐν τῇ ἐκτιμήσει τοῦ γενικωτέρου ἐθνικοῦ συμφέροντος, ὑποστηρίζω ὅτι ἐγγύησιν ὁμαλότητος, ἀποτροπῆς διχασμοῦ, ἀποτελεῖ ἡ καθιέρωσις τοῦ ἀναλογικοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἐὰν ὑπάρξουν ὡρισμέναι διαρρυθμίσεις εἰς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν μόνον 4 ἢ 5 κόμματα, ὅσα ἀναποφεύκτως θὰ προέλθουν καὶ ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν κριτικὴν τῶν ἐπιχειρημάτων τὰ ὁποῖα διετυπώθησαν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου. Τρεῖς θεωροῦνται αἱ κύριαι ἀρεταὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἰσάγεται. Πρώτη ἀρετὴ θεωρεῖται ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι διακομματικόν, ὅτι ἀποβλέπει εἰς τὴν καθιέρωσιν τῶν δύο κομμάτων. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καμμία βεβαιότης, ὅτι θὰ ἀγάγῃ εἰς τὴν παρουσίαν εἰς τὴν Βουλὴν δύο κομμάτων. Εἶναι ἄριστα δυνατόν, ὅπως συνέβη συχνάκις μὲ πλειοψηφικὰ τοῦ παρελθόντος, νὰ ἔλθουν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τέσσερα καὶ πέντε καὶ περισσότερα κόμματα μὲ τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Καὶ ἐὰν ἀκόμη δεχθῶμεν ὡς βάσιν κρίσεως, τὰς ἐκλογάς, τοῦ 1952, ὁπότε ὑπῆρξε μέγα ρεῦμα, τὸ ὁποῖον ἔφθασεν εἰς τὸ 48% τῶν ψηφοφόρων, μένει ποσοστὸν 52%. Καὶ ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ἀρκεῖ τὸ 15% εἰς ὅλην τὴν χώραν, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔρχεται δεύτερος τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν ἐπιτυχίαν, δυνάμεθα ἄριστα νὰ ὑπολογίσωμεν, ὅτι ἐκτὸς τοῦ πρώτου κόμματος ὑπάρχουν ἄλλα τρία κόμματα, διαδοχικῶς γενόμενα δεύτερα εἰς διαφόρους νομοὺς καὶ ἔχοντα τὸ 15% εἰς ὅλην τὴν χώραν, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Βουλὴν. Καὶ ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς ἕνα Νομὸν εἶναι δυνατὸν ἕνας συνδυασμὸς νὰ ἔρχεται πρῶτος, ἀσχέτως πρὸς τὸ 15%, ἠμποροῦμεν νὰ προβλέψωμεν, ὅτι εἰς τὴν Βουλὴν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου τὴν ὁποίαν φιλοδοξεῖ διακομματικήν, θὰ ἔχωμεν ἀριθμὸν κομμάτων πολὺ μεγαλύτερον. Ἑπομένως ἡ πρώτη μεγάλη ἐπαγγελία ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νομοσχεδίου θὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν δημιουργίαν δύο κομμάτων, δὲν ὑπάρχει καμμία βεβαιότης, ὅτι θὰ πραγματωθῇ. Διὰ τὸν ἴδιον λόγον δὲν εἶναι ἠγγυημένη ἡ ὑπόσχεσις τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι θὰ ἀποδώσῃ σταθερὰς Κυβερνήσεις. Δύναται ἄριστα, μὲ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ἐπὶ 300 βουλευτῶν, νὰ ἔλθουν δύο κόμματα, τὸ ἓν μὲ 125, τὸ ἄλλο μὲ 125 καὶ τὸ τρίτον ἢ τὰ τρίτα μὲ 50. Ἄλλο νὰ εἶναι πρῶτον εἰς τὸν ἕνα Νόμον καὶ ἄλλο εἰς τὸν ἄλλον. Δὲν ὑπάρχει καμμία βεβαιότης ὅτι ἀφ’ ἑνὸς ἔρχεται ἓν μέγα κόμμα καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἔρχονται οἱ πτωχοὶ συγγενεῖς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μὲ 30%. Ἑπομένως ἐκ τῆς οἰκονομίας τοῦ νομοσχεδίου, οὐδόλως συνάγεται ἀσφαλῶς ὅτι πρόκειται νὰ ἔχωμεν σταθερὰν Κυβέρνησιν. Καὶ προσέθεσεν ἀκόμη ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι θὰ ἔχωμεν «ἐθνικὴν» Κυβέρνησιν, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, νομίζω, ὅτι θὰ ἀποφευχθῇ ἡ πόλωσις. Ἀλλὰ βεβαίως πλανᾶται. Διότι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας ὁ σκοπὸς τῶν κομμάτων δὲν εἶναι ἡ ὀλιγάρκεια τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶναι ἡ κατάληψις τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἑπομένως ἡ πόλωσις ὡς ἀνάγκη τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος, καθίσταται ἐκ τῆς οἰκονομίας τοῦ νομοσχεδίου τελικῶς ἀναπόφευκτος. Ἰδοὺ διατί, κύριοι βουλευταί, ὅλαι αἱ ἐπαγγελίαι τοῦ νομοσχεδίου ἀποτελοῦν εὐχάς, ἀποτελοῦν ἐλπίδας, ἀλλὰ δὲν ἀποτελοῦν βεβαιότητας καὶ ἐγγυήσεις, ἐνῷ ἀντιθέτως ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀναλογικῆς, μὲ ὡρισμένας τροποποιήσεις, εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχῃ τὴν ἐγγύησιν τοῦ ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς χώρας, νὰ δώσῃ εἰς ὅλα τὰ κόμματα τὴν εὐχέρειαν νὰ ἐμφανισθοῦν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, χωρὶς συμβιβασμὸν προγραμμάτων καὶ νὰ ἔλθουν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς σχηματισμὸν συμμαχικῶν Κυβερνήσεων, αἱ ἀποδόσεις τῶν ὁποίων ἀσφαλῶς ὑπῆρξαν ὑπέρτεραι ἐὰν συγκριθοῦν πρὸς τὰς σταθερὰς Κυβερνήσεις —ὅπως ὑπῆρξεν— ἡ Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ γενικώτεροι λόγοι, οἱ ὁποῖοι μὲ ὡδήγησαν, εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι, ὑπὸ τὰς σημερινὰς κατ’ ἐξοχὴν συνθήκας, ἐπιβάλλεται ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς μὲ ὡρισμένας μεταρρυθμίσεις. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ καταψηφίσω τὸ παρὸν νομοσχέδιον, βάσις τοῦ ὁποίου εἶναι τὸ πλειοψηφικὸν τῆς εὐρείας περιφερείας. Γνωρίζω ὅτι ὑπάρχει ἡ γνώμη, ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ ἀντιμετώπισις αὐτῆς τῆς διαμορφουμένης γενικῆς πολιτικῆς καταστάσεως μὲ πλειοψηφικὸν στενωτάτης περιφερείας καὶ σφαιρίδιον. Καὶ ἀναγνωρίζω, ὅτι αὐτὴ εἶναι μία ἀξιόλογος πρότασις, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι θὰ εἶναι πράγματι ἀποτελεσματική. Ἀποτελεσματικὸν μέτρον, εἶναι μόνον ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀναλογικῆς. Καὶ ἔρχομαι, τώρα εἰς τὰ ἄλλα θέματα. Ἔρχομαι εἰς τὴν ψῆφον τοῦ Στρατοῦ. Διὰ τὸ γενικώτερον θέμα τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ, δὲν εὐθύνεται τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ἡ ἐφαρμογὴ ἤρχισεν ἀπὸ τὸ 1950. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑπενθυμίσω ὅτι τότε ἦτο ἡ ἑπομένη τῶν μαχῶν, ὅτι ὑπῆρχεν μέγας ἀριθμὸς ἐφέδρων εἰς τὸν Στρατὸν καὶ ὅτι οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ δεχθῇ, ὅπως οἱ ἔφεδροι νικηταί, μείνουν ἐκτὸς τῆς ἐκλογικῆς ἐτυμηγορίας. Ἀλλὰ ἐπειδὴ σήμερον δὲν ὑπάρχουν πολλοὶ ἔφεδροι, οἱ περισσότεροι εἶναι κληρωτοὶ καὶ τίθεται γενικώτερον τὸ θέμα, ὅπως ἐτίθετο καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ αἰῶνος, ἐὰν ὑπηρετῇ τὸ γενικώτερον συμφέρον ἡ εἰσαγωγὴ τῆς πολιτικολογίας εἰς τὸν Στρατόν. Κύριοι βουλευταί, σᾶς παρακαλῶ νὰ πιστεύσητε, ὅτι τὸ κριτήριον, τὸ ὁποῖον χρησιμοποιῶ, δὲν εἶναι κομματικόν. Πρόκειται περὶ 100 χιλ. στρατιωτῶν. Ἐπὶ συνόλου ψηφοφόρων περίπου 3 ἑκατομμυρίων καὶ εἶναι βέβαιον, ἐφ’ ὅσον θὰ ψηφίσῃ διὰ τὴν ἐκλογικὴν των περιφέρειαν, ὅτι ἀνάλογον περίπου κατανομήν, θὰ ἔχουν μὲ τὸ φρόνημα, τῶν οἰκογενειῶν των. Δὲν εἶναι, ἑπομένως, καμμία κομματικὴ ἀνησυχία, ἡ ὁποία μὲ ἐμπνέει. Θέτω ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὸ θέμα μὲ συνείδησιν ἐθνικὴν καί, κρίνω, ὅτι συμφέρει τὸ Ἔθνος, συμφέρει τὸν Στρατόν, νὰ μὴ τὸν ἀναμίξωμεν εἰς τὴν ἐκλογικὴν διαμάχην. Ὀλίγοι θὰ εἶναι οἱ μῆνες τῶν εἰς τὸν Στρατόν, θὰ ἔχουν κατόπιν εἰς ὅλην των τὴν ζωὴν τὴν εὐκαιρίαν τῆς πολιτικολογίας. Ἀλλὰ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, δὲν ἠρκέσθη ἁπλῶς νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν παλαιὰν διάταξιν τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ. Μεταβάλλει τὸν τρόπον τῆς ψηφοφορίας. Ὥρισεν ὅτι οἱ στρατιῶται θὰ ψηφίζουν τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας, ὅπου ὑπηρετοῦν. Εἶπον καὶ προχθές, ὅτι τοιαύτη διάταξις οὐδέποτε ὑπῆρξεν εἰς ἡμᾶς οὔτε εἰς ἄλλην χώραν. Παραβιάζει τὸ Σύνταγμα παραβιάζει τὴν ἠθικήν, τὴν πολιτικὴν τάξιν. Καὶ ἤκουσα μετ’ εὐχαριστήσεως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀποσύρῃ αὐτὴν τὴν διάταξιν καί, διότι ἤκουσα αὐτὴν τὴν βεβαίωσιν, δὲν δίδω μεγαλυτέραν ἔκτασιν εἰς τὴν ἐπίκρισιν, τῆς ὁποίας ἡ διάταξις ἦτο ἀξία.

§44Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Δὲν ἐδηλώθη ὅτι θ’ ἀποσυρθῇ ἡ διάταξις, δεδομένου ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὡς γνωστόν, εἶναι ὑπὲρ τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ. Ἀπαντῶν εἰς ἐρώτησίν σας, ἐδήλωσα ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐξετάσῃ τὴν περίπτωσιν, καὶ ἐφ’ ὅσον διαπιστώσῃ ὅτι ἡ διάταξις, ὅπως ἔχει, εἶναι διαβλητή, θὰ πράξῃ ὅ,τι ἐπιβάλλεται. Συνεπεία τούτου ἔδωσα ἐντολὴν εἰς τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξετάσουν ἐὰν τεχνικῶς θὰ ἦτο δυνατὸν οἱ Στρατιῶται νὰ ψηφίσουν τοὺς συνδυασμοὺς τῆς περιφερείας ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατάγονται καὶ ὄχι τοῦ τόπου εἰς τὸν ὁποῖον ὑπηρετοῦν. Διότι ἔχω τὸν φόβον ὅτι ἡ περίπτωσις αὐτὴ θὰ παρουσιάσῃ ἀνυπερβλήτους τεχνικὰς δυσχερείας καὶ θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν καθυστέρησιν τῆς ἀνακοινώσεως τοῦ γενικοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐκλογῶν. Ἐλπίζω ὅτι μέχρις ὅτου ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσῃ ὁριστικὴν περὶ τούτου ἀπάντησιν.

§45Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐνόμιζα ὅτι ἡ ὑπόσχεσις εἶχε δοθῆ. Ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν μοῦ ἔδωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν μοῦ παρέχει καμμίαν ἱκανοποίησιν. Εἶναι τόσον προφανὲς τὸ θέμα, ὥστε δὲν ἔπρεπε νὰ εἶναι ἐξηρτημένον ἀπὸ κανένα ὅρον. Ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ καθυστέρησις ἡμερῶν, εἶναι ἀπολύτως ἀνάξιος σημασίας, ἀπέναντι τοῦ βαρυτάτου γεγονότος ὅτι θὰ ἔχῃ συντελεσθῆ, μὲ αὐτὴν τὴν διάταξιν, παραβίασις τοῦ Συντάγματος, παραβίασις τῆς πολιτικῆς τάξεως, παραβίασις τῆς δικαίας καὶ ἴσης ἐκπροσωπήσεως τοῦ λαοῦ.

§46Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερνήσεως). Φοβοῦμαι, ὅτι δὲν ἔγινα ἀντιληπτός. Εἶπον ὅτι διὰ νὰ μὴ διατηρήσω τὴν διάταξιν ὅπως ἔχει καὶ ὑπάρξῃ κίνδυνος ἀλλοιώσεως, ὅπως ὑποστηρίζητε, τῶν ἀποτελεσμάτων ἐνίων περιφερειῶν διὰ τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ, θὰ ἦτο προτιμώτερον, διὰ νὰ μὴ στερηθοῦν οἱ στρατιῶται τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου, δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχουν ὅλοι οἱ πολῖται, νὰ ψηφίσουν τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας των. Ἀλλὰ ἐάν, ἐπαναλαμβάνω ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἀπὸ τὴν ἔρευναν, τὴν ὁποίαν διέταξα, ὅτι διὰ τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ὑπάρχουν ἀνυπέρβλητοι τεχνικαὶ δυσχέρειαι καὶ ὑπάρχει κίνδυνος νὰ δημιουργηθῇ ἀνωμαλία εἰς τὴν ἐκλογήν, εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξαλείψῃ ἐξ ὁλοκλήρου τὴν διάταξιν ταύτην.

§47Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀκούω εὐχαρίστως ὅτι, εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ καταστῇ δυνατὸν τεχνικῶς τοῦτο, θὰ διαγραφῇ ἡ διάταξις τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ. Χαίρω διὰ τὴν ἀπάντησιν.

§48Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν καταργεῖται ἡ ψῆφος τοῦ Στρατοῦ. Ψηφίζουν οἱ στρατιῶται, ὅταν εἶναι εἰς τὴν περιφέρειάν των.

§49Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Δὲν ἐννοῶ διατί διαμαρτύρεσθε. Ἔκαμα εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων προχθὲς τὸ βράδυ τὴν δήλωσιν νὰ ἐξετάσω τὰ θέματα. Τὰ ἐξετάζω ἤδη καὶ ἐὰν πεισθῶ ὅτι δὲν ὑπάρχῃ τρόπος νὰ ψηφίσῃ ὁ Στρατὸς κατὰ τρόπον ἀδιάβλητον δὲν θὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν διατήρησιν τῆς ἐπιμάχου διατάξεως.

§50Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Χαίρω διὰ τὴν ἀπάντησιν. Καὶ ἔρχομαι, κύριοι βουλευταί, εἰς θέμα τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ἄμεσον σχέσιν μὲ τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, ἔχει ὅμως ἄμεσον σχέσιν μὲ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν. Ἔρχομαι εἰς τὸ θέμα, τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐνεργήσῃ τὰς ἐκλογάς. Κύριοι βουλευταί, ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς χώρας, εἰς δύο ἐκλογὰς ἐχρησιμοποιήθη Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις πρὸς ἐνέργειάν των καὶ ὑπῆρξε κοινὴ ἀναγνώρισις ὅτι ὁ τρόπος τῆς ἐνεργείας των καὶ εἰς τὰ 1950 καὶ εἰς τὰ 1952 ἦτο πράγματι ἀδιάβλητος. Αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1951 ἐνηργήθησαν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Φ.Δ.Ε. Ἀλλὰ ὑπῆρξε τότε ἡ ἀκόλουθος ἰδιοτυπία. Πρῶτον τὸ σύστημα ἦτο ἀναλογικὸν καὶ δεύτερον, ἓν ἀπὸ τὰ δύο μεγάλα κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ Ε.Π.Ε.Κ., εἶχεν ἀποδεχθῆ. Ἀλλὰ ὁ Συναγερμὸς τότε διεμαρτυρήθη σφοδρῶς. Εἰς δὲ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1952, ὑπῆρξεν ἀνένδοτος καὶ ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων εἰσήκουσε τὴν ἐπιμονήν του καὶ ὥρισεν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Ὑπάρχει, ἑπομένως, τὸ προηγούμενον, ὅτι ὁ Συναγερμὸς ἐζήτησεν ὑπηρεσιακὴν καὶ ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων, ἀνταπεκρίθη εἰς τὸ αἴτημά του. Σήμερον, ὁ Συναγερμὸς εἶναι Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις διατυπώνει τὸ ἴδιον ἀκριβῶς αἴτημα. Ὅπως τότε ἔγινεν Ὑπηρεσιακὴ διὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, κατόπιν αἰτήσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ζητοῦμεν καὶ ἡμεῖς σήμερον καὶ ἡ ἔννοια τῶν λόγων μας εἶναι ὅτι ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ εἶναι ὑπεύθυνος εἰσηγητὴς γνώμης εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, διότι βεβαίως ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ζητήσωμεν ἀπὸ τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα— ζητοῦμεν ἀπὸ τοὺς ὑπευθύνους συμβούλους του, νὰ εἰσηγηθοῦν τὸ ἴδιον μέτρον. Διότι ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμοσθῇ διάφορον μέτρον, τοῦτο θὰ ἦτο ἄνισος μεταχείρισις. Εἴμεθα Δημοκρατία. Καὶ Δημοκρατία σημαίνει ἰσότης καὶ δικαιοσύνη. Καὶ ἐν ὀνόματι τῆς ἰσότητος καὶ ἐν ὀνόματι τῆς δικαιοσύνης θὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὸ αἴτημα. (Χειροκροτήματα).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως θέλει τὸν λόγον;

§52Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὄχι.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαπολίτης. Ἀπών. Ἐπιθυμῶ νὰ κάμω τὴν δήλωσιν εἰς τοὺς κ.κ. ἀρχηγούς, ὅτι μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῶν ρητόρων οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι, θὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις, διότι τὸ Προεδρεῖον θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἐν τάξει.

§54Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε, κύριε Πρόεδρε, προκαταβολικῶς νὰ καθορίσητε πότε θὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς δώσω τὴν ἐξήγησιν, τοῦ τί ἐσκόπουν νὰ εἴπω: Ἄν κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν τυχὸν ἀπουσιάζατε, ἅμα πλέον ἐξαντληθῇ ὁ κατάλογος τῶν ρητόρων θὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις. Διότι καὶ χθὲς ἀκόμη ἐξηντλήθη ὁ κατάλογος καὶ παρὰ ταῦτα, διότι εἶχον συνεννοηθῆ μὲ τὸν κ. Παπανδρέου, ἀνέβαλον διὰ σήμερον. Σήμερον ὅμως ἐξαντλουμένου τοῦ καταλόγου, θὰ περαιωθῇ ἡ συζήτησις.

§56Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ παρίσταμαι.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶπα καὶ τὸ διηυκρίνησα. Ὁ κ. Π. Λυκουρέζος, ἔχει τὸν λόγον.

§58Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι θὰ πρέπει νὰ θεωρηθῇ σχεδὸν ἐξηντλημένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Καὶ δι’ αὐτὸ δὲν προτίθεμαι νὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ πολὺ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Δὲν πρόκειται ἄλλωστε νὰ συζητήσωμεν περὶ τοῦ προσφορωτέρου ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν ἕνα σχέδιον νόμου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἐκφέρωμεν τὴν γνώμην μας. Ἄν ἐπρόκειτο, κ. βουλευταί, νὰ ἀναπτύξωμεν θεωρητικῶς τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ μειονεκτήματα τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, θὰ ἐχρειάζετο ἴσως μακρὰ νὰ εἶναι ἡ ἀνάπτυξις. Ἀλλά, νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι ὅλοι ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὰ κύρια χαρακτηριστικὰ τῶν δύο βασικῶν ἐκλογικῶν συστημάτων τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ τῆς ἀναλογικῆς, διότι αὐτὰ τὰ δύο συστήματα, ὡς βασικὰ συστήματα, γνωρίζει, κ. βουλευταί, ἡ ἐπιστήμη τοῦ δημοσίου δικαίου. Ἕκαστον τῶν συστημάτων αὐτῶν, ἔχει διαφόρους ὑποδιαιρέσεις καὶ διαφόρους ἀποκλίσεις, ἀλλὰ πάντως δύο εἶναι αἱ βασικαὶ κατηγορίαι, ἡ ἀναλογική, καὶ τὸ πλειοψηφικόν. Συστήματα ὅπως τὸ σύστημα τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν μειοψηφιῶν, εἶναι συστήματα τὰ ὁποῖα ἡ ἐπιστήμη χαρακτηρίζει ὡς ἐμπειρικά. Ἡ Κυβέρνησις μεταξὺ τῶν λόγων οἱ ὁποῖοι τὴν ἤγαγον νὰ εἰσηγηθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον συζητεῖται σήμερον, ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἐπεκαλέσθη καὶ τὴν κοινὴν πεποίθησιν, ὅπως ἀναγράφει εἰς τὴν εἰσηγητικὴν του ἔκθεσιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὁ νόμος 2800 δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τύχῃ ἐφαρμογῆς. Δὲν πρόκειται, κ. βουλευταί, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω μὲ τὸν νόμον 2800. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω εἶναι ὅτι ἀνεξαρτήτως τῶν σφοδροτάτων ἐπικρίσεων τὰς ὁποίας ἐπέσυρεν ἀπὸ τὴν τότε Ἀντιπολίτευσιν βέβαιον εἶναι τοῦτο, ὅτι ἀποτελεῖ ἕνα γνήσιον ἐκλογικὸν σύστημα, ἤτοι τὸ πλειοψηφικόν. Ἄν ἡ περιφέρεια ἦτο εὐρυτάτη καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ εἶναι τόσον εὐρεῖα καὶ ἔπρεπε ἴσως νὰ εἶναι στενωτέρα, αὐτὸ εἶναι θέμα ἀσφαλῶς οὐσιῶδες, ἀλλὰ πάντως θέμα δευτερεῦον. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον εἶναι βέβαιον, εἶναι ὅτι τὸ σύστημα τοῦ 2800, ἦτο γνήσιον πλειοψηφικὸν καὶ ἡ Κυβέρνησις καταργοῦσα σήμερον τὸν νόμον 2800, ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ φέρῃ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν σύστημα ἀδιάβλητον, σύστημα τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι γνήσιον, θέλετε πλειοψηφικόν, θέλετε ἀναλογικήν. Ἠδύνατο νὰ ἐκλέξῃ καὶ νὰ τὸ θέσῃ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτον, εἶναι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον προτείνεται διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Διότι μὴ πλανώμεθα, κ. βουλευταί, δὲν πρόκειται περὶ ἑνὸς συστήματος, πρόκειται περὶ 4 συστημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐγγραφῆ εἰς τὸν αὐτὸν ἐκλογικὸν νόμον. Ἔχομεν τὸ ἀμιγὲς πλειοψηφικὸν εἰς ὡρισμένας περιφερείας τοῦ Κράτους. Ἔχομεν πλειοψηφικὸν μὲ ἐκπροσώπησιν προκαθωρισμένην τῆς μειοψηφίας εἰς ἄλλας περιφερείας τοῦ Κράτους. Ἔχομεν ἐκπροσώπησιν τῆς μειοψηφίας, ἀλλοῦ μὲ βάσιν τὴν ἀναλογικὴν εἰς ἄλλας περιφερείας τοῦ Κράτους καὶ τέλος τέταρτον ἔχομεν τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι ἄγνωστον ποῖον σύστημα θὰ ἐπικρατήσῃ εἰς ὡρισμένας περιφερείας. Διότι, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, τὸ δεύτερον κόμμα λαμβάνει τὰς ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου καθοριζομένας ἕδρας μόνον εἰς ἣν περίπτωσιν ἤθελε συγκεντρώσει τὸ 10% εἰς ὅλην τὴν περιφέρειαν καὶ εἰς τὴν περιφέρειαν τὴν ἐκλογικήν. Συνεπῶς οἱ ἐκλογεῖς ψηφίζοντες εἰς μίαν δεδομένην περιφέρειαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζουν, κατὰ τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνεργεῖται ἡ ἐκλογὴ ὑπὸ ποῖον σύστημα ψηφίζουν, διότι ἂν τυχὸν τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον θὰ ἔλθῃ ὡς δεύτερον δὲν ἔχει συγκεντρώσει τὸ 15% εἰς τὴν Ἐπικράτειαν ἢ δὲν συγκεντρώσῃ ἔστω καὶ ἄν ἔλθῃ δεύτερον, τὸ 15% εἰς τὴν συγκεκριμένην περιφέρειαν, τότε θὰ ἰσχύῃ τὸ πλειοψηφικόν, καὶ ὅλαι αἱ ἕδραι θὰ κατακυροῦνται εἰς τὸν πρῶτον πλειοψηφήσαντα συνδυασμόν. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Γ. ΠΛΑΤΗΣ). Συνεπῶς, κ. βουλευταί, ἔχομεν 4 ἐκλογικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται διὰ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου, τὸ ἀμιγὲς πλειοψηφικόν, τὸ πλειοψηφικὸν μὲ ἐκπροσώπησιν τῆς μειοψηφίας προκαθωρισμένον ἀλλὰ μεταξὺ τῶν δύο πρώτων κομμάτων καὶ τέλος τὸν ἄγνωστον παράγοντα τοῦ ποῖον σύστημα εἰς ὡρισμένην περιφέρειαν τελικῶς θὰ ἰσχύσῃ. Λέγω, λοιπόν, κ. βουλευταί, ὅτι ἂν ἐπρόκειτο ἡ Κυβέρνησις νὰ χωρήσῃ εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ νόμου, ὠφείλει νὰ χωρήσῃ εἰσηγουμένη ὅμως εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, σχέδιον νόμου τὸ ὁποῖον θὰ περιέχῃ σύστημα ἀδιάβλητον. Πολὺ ὀρθῶς ἐτόνισεν ὁ ἀξιότιμος φίλος εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας ὁ κ. Ρωμανός, ὅτι ἐὰν τόσον αὐστηροί καὶ βαρεῖς ἦσαν οἱ χαρακτηρισμοὶ εἰς τοὺς ὁποίους προέβη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀγορεύων ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς καθιερώσεως τῆς στενοευρείας ἐν ἔτει 1952, προβάλλων ὡς μοναδικὸν λόγον διὰ νὰ χαρακτηρίσῃ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὅτι στερεῖται καὶ νομικῆς καὶ λογικῆς καὶ ἠθικῆς βάσεως κατὰ τὴν ἔκφρασίν του, λέγω, τὸ γεγονὸς ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου καθιεροῦτο, διαφορισμὸς περιφερειῶν, δηλαδὴ ὅτι εἴχομεν στενὴν περιφέρειαν εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα καὶ πρωτοδικειακὴν περιφέρειαν εἰς τὴν νέαν Ἑλλάδα, θὰ ἤμην περίεργος, τί θὰ ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἀγορεύσῃ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ σημερινοῦ, ὅπου ὄχι μόνον καθιεροῦται στενοευρεῖα, ὄχι μόνον καθιεροῦται ποικιλία ἐκλογικῶν περιφερειῶν ἀπὸ περιφερειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐκλέγουν ἕνα καὶ μόνον βουλευτήν, μέχρι περιφερειῶν αἱ ὁποῖαι ἐκλέγουν 21 βουλευτάς, ἀλλὰ καθιεροῦνται ὅπως προηγουμένως σᾶς ἀνέπτυξα, καὶ 4 διαφορετικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἰσχύουν εἰς τὰς διαφόρους ἐκλογικὰς περιφερείας. Τὸ κόμμα τῶν Προοδευτικῶν, κύριοι βουλευταί, εἶναι κεκηρυγμένον ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο ἐὰν μάλιστα ἦτο δυνατόν, νὰ καθιερωθῇ τὸ πλειοψηφικὸν καὶ μὲ σφαιρίδιον. Ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἦτο διατεθειμένον νὰ συζητήσῃ καὶ ἄλλο σύστημα, τὴν ἀναλογικήν, ἐφ’ ὅσον ὅμως θὰ ἐπρόκειτο περὶ καθαρᾶς ἀναλογικῆς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδεχθῇ ἐκεῖνο μὲ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσῃ εἶναι ἡ καθιέρωσις συστήματος νόθου, συστήματος μικτοῦ, συστήματος τὸ ὁποῖον καθιερούμενον εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ἀνεξαρτήτως τοῦ ποῖον ἀποτέλεσμα τελικῶς θὰ ἔχῃ εἶναι προφανὲς μὲ ποῖον σκοπὸν καθιερώνεται. Ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις ὅτι, διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου πρόκειται νὰ ἐπιτύχῃ τὴν καθιέρωσιν δύο πολιτικῶν κομμάτων εἰς τὴν χώραν. Εἶναι τοῦτο σφάλμα καὶ πλάνη, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τὴν διαμόρφωσιν τὴν ὁποίαν σήμερον ἔχει ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς χώρας ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην νὰ φθάσωμεν εἰς δύο μεγάλους πολιτικοὺς ὀργανισμοὺς τοὺς ὁποίους, λέγει ὅτι ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβοηθήσῃ νὰ σχηματισθοῦν. Ἀντιθέτως, κύριοι βουλευταί, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ὑποβοηθήσῃ, τὸν σχηματισμὸν τῶν δύο πολιτικῶν ὀργανισμῶν εἶναι ἀκριβῶς τὸ μικτὸν αὐτὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐνεπνεύσθη ἡ Κυβέρνησις καὶ εἰσηγεῖται πρὸς ψήφισιν. Δὲν εἴχομεν τὴν ἀξίωσιν, κύριοι βουλευταί, εἰσηγουμένη ἡ Κυβέρνησις νόμον ἐκλογικὸν νὰ εἰσηγηθῇ νόμον τέλειον. Ἐλέχθη κάποτε ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, πρὸ ὀλίγων ἐτῶν, κ. βουλευταί, ὅτι ἡμεῖς οἱ ἄνθρωποι εἴμεθα ἀτελεῖς, ἀλλὰ πρέπει λέγει, νὰ κατασκευάζωμεν καίτοι εἴμεθα ἀτελεῖς νόμους τελείους, ὥστε συμμορφούμενοι πρὸς τοὺς νόμους αὐτοὺς νὰ καταστῶμεν σὺν τῷ χρόνῳ τέλειοι.

§59Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος εἶχεν ἀναπτύξει αὐτὴν τὴν θεωρίαν;

§60Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλῶν τὴν 4ην Σεπτεμβρίου 1952 ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως Πλαστήρα εἶπε, μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα μοῦ ἔκαμαν πολλὴν ἐντύπωσιν καὶ δι’ αὐτὸ τὰ ἐπεκαλέσθην. «Ἄλλωστε, λέγει, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἡμεῖς εἴμεθα ὡς ἄνθρωποι ἀτελεῖς. τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι θὰ κάμωμεν καὶ νόμους ἀτελεῖς. Ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν νόμους τελείους, ὥστε προσαρμοζόμενοι πρὸς αὐτοὺς νὰ γινώμεθα τέλειοι καὶ ἡμεῖς». Ὁμολογῶ. ὅτι μετὰ προσοχῆς ἐπανειλημμένως ἀνέγνωσα αὐτὴν τὴν θεωρίαν καὶ δὲν ἠδυνήθην νὰ τὴν ἀντιληφθῶ, ἀλλὰ ἀφοῦ τὴν ἐξήγγειλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τότε ὡς βουλευτὴς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ εἶχα τὴν ἐλπίδα ὅτι τοὐλάχιστον θὰ κατέβαλλε τὴν προσπάθειαν ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον θὰ εἰσηγεῖτο, νόμος θεμελιώδης, ὅπως εἶναι ὁ ἐκλογικὸς νόμος, νὰ πλησιάζῃ τοὐλάχιστον πρὸς αὐτὴν τὴν τελειότητα, πρὸς τὴν ὁποίαν ἡ συμμόρφωσις θὰ τὸν ἔκαμε καὶ αὐτὸν μίαν ἡμέραν τέλειον, κατὰ τὴν πρωτότυπον θεωρίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρὸ τριετίας. Ἀλλὰ βλέπετε, κύριοι βουλευταί, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν νόμον ὄχι πλησιάζοντα πρὸς τὸ τέλειον, ἀλλὰ νὰ ἔχωμεν νόμον ὁ ὁποῖος μὲ ἁπλότητα καὶ καθαρότητα νὰ δίδῃ εἰς τὸν λαὸν νὰ ἀντιληφθῇ πῶς θὰ χωρίσῃ καὶ πῶς θὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἀντιπροσώπους, τοὺς ὁποίους θὰ ἀποστείλῃ εἰς τὴν προσεχῆ ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, ἔχομεν νόμον, ὁ ὁποῖος φέρει ἀνάγλυφον τὴν σφραγίδα τῆς προσπαθείας νοθεύσεως τοῦ ὅλου συστήματος τῆς ἐκλογῆς μὲ τὴν ματαίαν, ματαίαν, ἐπαναλαμβάνω, ἐλπίδα ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὠφελήσῃ τὴν Κυβέρνησιν. Πέραν τῶν εἰδικωτέρων παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας κατὰ τὴν συζήτησιν κατ’ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου θὰ κάμω, Θὰ ἤθελα πρὶν τερματίσω τὴν ὁμιλίαν μου ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου νὰ εἴπω καὶ ὀλίγας λέξεις διὰ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ, διότι ὁμολογῶ ὅτι ἐκ τῶν δύο διακοπῶν, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὸν ὁμιλοῦντα πρὸ ὀλίγου ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, δὲν ἀντελήφθην πλήρως καὶ σαφῶς ποία εἶναι ἡ τελικὴ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως. Διότι ἐνῷ τὸ πρῶτον διακόπτων εἶπεν ὅτι μελετᾶται τὸ θέμα, εἰς τὴν δευτέραν διακοπὴν εἶπεν ὅτι, ἐὰν κριθῇ ὅτι παρουσιάζει δυσχερείας ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ, θὰ φθάσῃ ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοῦ νὰ ἀντιμετωπίσῃ καὶ τὴν κατάργησιν τῆς ψήφου τοῦ στρατευμένου τμήματος τοῦ Ἔθνους. Κύριοι βουλευταί, τὸ θέμα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, κατὰ τὴν γνώμην μου, περιλαμβάνει δύο διάφορα ζητήματα. Τὸ ἕνα εἶναι ἐὰν πρέπει ἢ ὄχι νὰ ψηφίζῃ ὁ ὑπὸ τὰ ὅπλα λαὸς καὶ τὸ ἄλλο εἶναι ποίους καὶ πῶς πρέπει νὰ τοὺς ψηφίζῃ. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον θέμα θὰ ἐπιμείνω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν οὐδὲ σκέψις νὰ γίνῃ νὰ στερήσωμεν τὸν ὑπὸ τὰ ὅπλα λαόν, τὸν στρατευμένον λαὸν τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου του.

§61Γ. ΜΟΔΗΣ. Τοὺς κληρωτούς.

§62Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Οἱ κληρωτοί, ὡς γνωρίζετε, σήμερον ἔχουν συμπληρώσει τὸ 21ον ἔτος τῆς ἡλικίας των. Συνεπῶς ἔχουν δικαίωμα ψήφου, διότι σήμερον οἱ συμπληρώσαντες τὸ 20ὸν ἔτος καλοῦνται πρὸς ἐξέτασιν καὶ κατατάσσονται ὅταν εἰσέλθουν εἰς τὸ 22ον ἔτος ὑπηρετοῦν δὲ πολλάκις πέραν τῶν 24 μηνῶν. Συνεπῶς, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις ὅπως στερήσωμεν τὸν ὑπὸ τὰ ὅπλα λαὸν τῆς ψήφου, ὅπως δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ στερήσωμεν τῆς ψήφου τοὺς ἄνδρας τῶν σωμάτων ἀσφαλείας, ὅπως περαιτέρω πιστεύω ὅτι πρέπει νὰ καθιερωθῇ ὅπως εἶναι ἤδη καθιερωμένη καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ ἰσχύῃ ἡ ψῆφος τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων. Δὲν εἶναι νοητὸν καὶ δὲν εἶναι λογικὸν νὰ δύναται διὰ τῆς ψήφου του ὁ ἁπλοῦς πολίτης νὰ ρυθμίζῃ τὰ τῆς αὐριανῆς διακυβερνήσεώς του καὶ νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκφράσῃ διὰ τῆς ψήφου του, τὴν γνώμην του, ὁ στρατιωτικός, ὁ πολιτικὸς ὑπάλληλος, ὁ ἀξιωματικός, ἢ ὁ ὁπλίτης τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας. Συνεπῶς, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀντιμετωπίζῃ τοιοῦτον ζήτημα ἡ Κυβέρνησις. Δὲν θὰ τὸ ἔθιγον καὶ ἐὰν δὲν ἔκαμνε τὴν δευτέραν διακοπὴν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον ἄφησε τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀντιμετωπίζει τὴν κατάργησιν τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ ἐὰν ἤθελε κριθῇ ὅτι ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ παρουσιάζει τεχνικὰς δυσχερείας. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸ δεύτερον θέμα, τοῦ ποίους πρέπει νὰ ψηφίζουν, νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ γεννηθῇ ἀμφιβολία ὅτι ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, μόνον τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας των θὰ πρέπει νὰ ψηφίσουν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι μὲ τὸν νόμον 2800 καθιεροῦτο ὅτι θὰ ἐψήφιζον τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ὑπηρέτουν. Ἀλλὰ ἂς μὴ λησμονῶμεν, κ. βουλευταί, ὅτι ἡ ἀρχὴ αὐτὴ ἠδύνατο νὰ συμβιβασθῇ μὲ τὸν νόμον 2800 καὶ τὰς εὐρυτάτας περιφερείας τῶν ἑκατοντάδων χιλιάδων ἐκλογέων, ἐντὸς τῶν ὁποίων αἱ ψῆφοι τῶν ὁπωσδήποτε μονάδων τῶν ἐγκατεσπαρμένων εἰς τὰς διαφόρους ἐκλογικὰς περιφερείας, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχουν οἱανδήποτε ἐπίδρασιν ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐκλογῆς.

§63Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ διατυπώσητε γνώμην ἐπὶ τῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων σχετικῶς μὲ τὴν Ἀντισυνταγματικότητα τῆς διατάξεως. Συμμερίζομαι τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Λυκουρέζου, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ θὰ πρέπει νὰ ψηφίζουν καὶ θὰ παρακαλέσω μάλιστα διὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὄχι μόνον τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅπως μὴ ψηφίσῃ ὁ στρατός, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Συμπολιτεύσεως ὅπως ψηφίσῃ ὁπωσδήποτε ὁ στρατός. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πλευρᾶς).

§64Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ.

§65Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀσχέτως, λοιπόν, τοῦ τεχνικοῦ προβλήματος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, τὸ οὐσιαστικόν, ἠθικὸν καὶ πολιτικὸν πρόβλημα, εἶναι, πρόβλημα, εἰς τὸ ὁποῖον μία καὶ μόνη λύσις ἡ θετική, πρέπει νὰ δοθῇ. Θὰ παρακαλέσω, λοιπόν, τὸν κ. Λυκουρέζον, νὰ μᾶς εἴπῃ τὴν νομικήν του γνώμην. Κατ’ ἐμὲ καὶ μόνον τὸ γεγονός, ὅτι ἔχομεν δώσει εἰς τοὺς δικαστικοὺς ἀντιπροσώπους τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίζουν ὁπουδήποτε διότι τὸ νομικὸν καὶ συνταγματικὸν θέμα δὲν εἶναι ἐξηρτημένον ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν καὶ τὴν ποσότητα αὐτὸ καὶ μόνον ἀποδεικνύει ὅτι δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὸν νὰ ψηφίζῃ ὁ πολίτης ὁπουδήποτε, ἀρκεῖ ὁ νόμος νὰ ὁρίσῃ ποῦ καὶ ἀρκεῖ ὁ νόμος νὰ ὁρίσῃ τὰς προϋποθέσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας θὰ ψηφίσῃ. Ἡ θεωρία λοιπόν, τῆς ἀντισυνταγματικότητος εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἀπόψε ἐπανῆλθεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶναι θεωρία ἡ ὁποία οὐδεμίαν ἔχει βάσιν, εἶναι θεωρία ἡ ὁποία βασίζεται ἐπί τινος τεχνικοῦ μόνου στηρίγματος. Ἀλλὰ ὑπάρχει τὸ οὐσιαστικὸν θέμα.

§66Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Τῆς συνταγματικότητος ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὑποψηφίους ποὺ θὰ ψηφίζῃ.

§67Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐπεθύμουν λοιπόν, καὶ θὰ σᾶς ἤμην ἰδιαιτέρως ὑπόχρεως, νὰ εἴπητε τὴν γνώμην σας, ἐπὶ τοῦ νομικοῦ θέματος. Ἐπαναλαμβάνω τὴν παρατήρησίν μου ἐνώπιον τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, εἰσελθόντος αὐτὴν τὴν στιγμήν. Εἶπον, κ. ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, καὶ ἐζήτησα τὴν γνώμην τοῦ ρήτορος, ὁ ὁποῖος εἶναι νομικὸς διαπρεπὴς, ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς συνταγματικότητος ἢ μὴ τῆς διατάξεως, ἡ ὁποία ὁρίζει, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ θὰ ψηφίσουν εἰς τὰς περιφερείας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπηρετοῦν. Καὶ ἐξέφρασα τὴν ἰδικήν μου γνώμην, ἡ ὁποία εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν ὑμετέραν καὶ εἶπον, ὅτι τὸ γεγονὸς, ὅτι οἱ δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι ψηφίζουν ὁπουδήποτε ἀρκεῖ διὰ νὰ ἀνατρέψῃ τὴν θεωρίαν σας, διότι ἡ θεωρία σας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βασισθῇ εἰς τοὺς ἀριθμούς. Ἢ ἔχει βάσιν νομικὴν ἢ δὲν ἔχει. Δὲν δύνασθε νὰ μοῦ ἀπαντήσετε, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ εἶναι πολλοὶ καὶ οἱ δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι ὀλίγοι. Ἢ εἶναι ἀντισυνταγματικὴ ἡ διάταξις αὐτή, ἀσχέτως τοῦ ἀριθμοῦ, ἢ δὲν εἶναι.

§68Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ὁμολογῶ, ὅτι πραγματευόμενος τὸ θέμα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, περιωρίσθην εἰς τὴν οὐσιαστικὴν ἄποψιν, διότι εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὸν κ. Κανελλόπουλον, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὑποστηρίζων τὴν ἀντισυνταγματικότητα τῆς διατάξεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κ. ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, νὰ εἴπω, ὅτι ὡς πρὸς τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ προκύπτουν δύο διάφορα θέματα. Τὸ θέμα τῆς ἀρχῆς, ἂν θὰ ἔχῃ ἢ δὲν θὰ ἔχῃ ψῆφον ὁ στρατός. Ἐπ’ αὐτοῦ ἐτόνισα, ὅτι δι’ ἐμέ εἶναι ἀπαράδεκτον νὰ στερήσωμεν τὸ στρατευόμενον τμῆμα τοῦ Ἔθνους, τὰ Σώματα Ἀσφαλείας, καὶ τοὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους τῆς ψήφου. Ἄλλωστε τοῦτο, ὅπως γνωρίζετε, κρατεῖ εἰς ὅλα τὰ εὐρωπαϊκὰ Κράτη καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Ἰταλίαν καὶ τὴν Γαλλίαν, καὶ διὰ τοῦ ταχυδρομείου ψηφίζουν, ὅταν εὑρίσκωνται οἱ πολῖται μακράν, καὶ εἰς τὸ μέτωπον οἱ στρατιῶται ψηφίζουν. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον θέμα, ποίους πρέπει νὰ ψηφίζουν, ἂν πρέπει νὰ ψηφίζουν τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρετοῦν, ἢ τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας, ἐκ τῆς ὁποίας κατάγονται, εἶπον, ὅτι νομίζω, ὅτι ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ σήμερον εἰσαγομένου ἐκλογικοῦ συστήματος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ λόγος, ὅτι ὁ στρατὸς θὰ ψηφίζῃ τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρετεῖ. Ἐάν, λέγω, τοῦτο εἶχε καθιερωθῇ ἐν τῷ νόμῳ 2800, τὸ νὰ ψηφίζῃ, δηλαδή, ὁ στρατὸς τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρετεῖ, καθιερώθη μόνον ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς εὐρυτάτης ἐκλογικῆς περιφερείας, ἡ ὁποία περιελάμβανεν ἑκατοντάδας χιλιάδων ἐκλογέων καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὅτι θὰ ὑφίστατο ἐκ τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, οἱανδήποτε ἐπίδρασιν τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα τῆς Α ἢ τῆς Β περιφερείας ἐκ τοῦ κάπως μεγαλυτέρου ἀριθμοῦ στρατιωτῶν–ἐκλογέων οἱ ὁποῖοι θὰ εὑρίσκωνται εἰς τὴν δεδομένην ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ἀλλ’ ὅταν καθιεροῦμεν τὴν σημερινὴν περιφέρειαν δὲν εἶναι δυνατόν, νομίζω, νὰ ὑποστηριχθῇ σοβαρῶς, ὅτι θὰ διατηρηθῇ ἡ διάταξις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς ἄλλο σύστημα, τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικὸν τοῦ νόμου 2800 μὲ τὰς εὐρυτάτας ἐκλογικὰς περιφερείας. Καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ θὰ ἤθελον νὰ διατυπώσω τὴν ἔκπληξίν μου, διότι, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ καταργήσῃ ὅλας τὰς οὐσιαστικὰς διατάξεις τοῦ νόμου 2800, δι’ οὓς λόγους ἀνέφερον, παραδόξως μίαν καὶ μόνην διάταξιν ἐκράτησε, διάταξιν ἡ ὁποία συμβιβάζεται ὡς πρὸς τὸ δεύτερον σκέλος τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, δηλ. ποίους θὰ ἐψήφιζεν ὁ στρατός, μόνον μὲ τὸ σύστημα τῆς εὐρυτάτης ἐκλογικῆς περιφερείας. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ἐδέχθην τὴν διακοπὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Π. Κανελλοπούλου καὶ δὲν διστάζω νὰ ἀπαντήσω, ὅτι ἐνῷ ἐπὶ τῆς οὐσίας εἶμαι σύμφωνος μαζί σας, ἐπὶ τοῦ Συνταγματικοῦ θέματος, νομίζω, ὅτι εἰς τὸν νόμον ὑπάρχει ἀπολύτως ἡ εὐχέρεια νὰ καθορίζῃ ποῦ θὰ ψηφίζῃ ἕκαστος ἐκλογεύς, καὶ εἶναι εὐστοχώτατον ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ τὸ παράδειγμα τοῦ ἀξιοτίμου κ. Π. Κανελλοπούλου, ὅτι οὐδέποτε ἐγεννήθη ζήτημα ἀντισυνταγματικότητος τῆς διατάξεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, καθ’ ἣν οἱ δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι ψηφίζουν ὅπου ἀσκοῦν τὸ λειτούργημά των κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν. Συνεπῶς, νομίζω, ὅτι ζήτημα ἀντισυνταγματικότητος δὲν ἠμπορεῖ νὰ εὐσταθήσῃ.

§69Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ὑπάρχει ἀντισυνταγματικότης, ὅταν χρησιμοποιήσωμεν στενὴν ἑρμηνείαν. Ὅταν ὑπάρξῃ ἑρμηνεία τοῦ πνεύματος τοῦ Συντάγματος, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ δικαστής, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ κάμῃ διάκρισιν τοῦ ἑνὸς δικαστοῦ καὶ τῶν 20.000 στρατιωτῶν. Τὸ νόημα τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 67, τὸ ὁποῖον ὁρίζει, ὅτι ὁ βουλευτὴς ἀντιπροσωπεύει τὸ Ἔθνος καὶ ὄχι μόνον τὴν ἐκλογικὴν του περιφέρειαν, εἶναι ὅτι οἱ πολῖται τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας καὶ ὄχι οἱ διαβάται, ἐκλέγουν τὸν βουλευτήν.

§70Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὸ Σύνταγμα, εἶναι ὁ κατ’ ἐξοχὴν νόμος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἑρμηνεύεται στενῶς. Κατὰ συνέπειαν, ἡ γραμματικὴ διατύπωσις, ἐν προκειμένῳ ἰσχύει.

§71Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁσονδήποτε στενὴ καὶ ἐὰν εἶναι, οὐδέποτε θὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἀποδοχὴν τοῦ ἰσχυρισμοῦ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ νομιμοποιήσωμεν τὴν ψῆφον δεκάδων χιλιάδων στρατιωτῶν ἐξ ἄλλων περιφερειῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπηρεάσουν τὸ ἀποτέλεσμα, καὶ θὰ ἐκλέξουν αὐτοὶ τοὺς βουλευτάς τῆς περιφερείας, ὅπου ὑπηρετοῦν.

§72Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἀνεξαρτήτως τοῦ παραδείγματος, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Κανελλόπουλος, ἐπὶ τοῦ θέματος. ἐὰν ἡ διάταξις αὐτή, εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸ Σύνταγμα ἢ ὄχι καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι τὸ μόνον ἐπιχείρημα, ἐγὼ πιστεύω, ὅτι εἶναι σύμφωνος. Παραλλήλως ἐπικαλοῦμαι καὶ λέγω, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς οἱονδήποτε νὰ γίνῃ ἑρμηνευτὴς τοῦ Συντάγματος, διότι, τότε θὰ τὸν ἐκάμναμεν Συνταγματικὸν Νομοθέτην.

§73Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν εἶναι περίεργος ἡ ἱστορία μὲ τὴν ὁποίαν ἐκδηλοῦται ἡ πατρότης σας. Ἀλλὰ ἐγὼ εἶμαι ὑπεύθυνος καὶ διὰ τὸ πρῶτον καὶ διὰ τὸ δεύτερον νομοσχέδιον. Δύναμαι ἑπομένως, νὰ ἐπικαλεσθῶ τὸ Σύνταγμα.

§74Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Πατρότης δὲν ὑπάρχει εἰς τὰ Συνταγματικὰ θέματα.

§75Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναμφισβητήτως, ἑρμηνεία Συντάγματος, ἐπὶ τῇ βάσει πνεύματος ἀορίστου συλλαμβανομένου ὑφ’ ἑκάστου, καθ’ ὃν τρόπον, νομίζει, δὲν εἶναι νοητή. Καὶ δι’ αὐτό, ἔχει ἀναγνωρισθῆ ὅτι ἑρμηνεία τοῦ Συντάγματος πρέπει νὰ γίνεται πάντοτε στενή. Ἄλλωστε τὸ Σύνταγμα εἶναι εὐρὺς καὶ ὄχι στενὸς νόμος καὶ ἑπομένως εἶναι φυσικὴ ἡ ἀπαίτησις τῆς ἐπιστήμης, ὅπως ἡ ἑρμηνεία τοῦ Συντάγματος γίνεται κατὰ λέξιν. Ἀλλ’ ἀσχέτως αὐτοῦ καὶ ἐὰν ἀκόμη θέλετε, κ. ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, νὰ ἀναζητήσωμεν τὸ πνεῦμα, τότε θὰ λάβωμεν τὴν βασικὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν θεσπίζει τὸ Σύνταγμα, ὅτι ὁ βουλευτὴς ἐκπροσωπεῖ τὸ Ἔθνος. Αὐτὴ ἡ ἀρχὴ εἶναι ὑπερτέρα τῆς ἄλλης, ὅτι ὁ βουλευτὴς ἐκπροσωπεῖ τὴν περιφέρειάν του. Ὁ ἀείμνηστος Σαρίπολος, καὶ τὸ ἐνθυμοῦμαι τοῦτο καλῶς ἀπὸ πρωτοετὴς φοιτητής, ἐτόνιζεν, ὅτι ὁ βουλευτὴς ἐκπροσωπεῖ κατὰ κύριον λόγον —καὶ μάλιστα ἐκεῖνος ἔλεγεν ἀποκλειστικῶς τὸ Ἔθνος. Ἑπομένως αὐτὴ εἶναι ἡ βασικὴ ἀρχή, αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος. Ἑπομένως, καὶ ἐὰν ἀκόμη θελήσωμεν νὰ παρακολουθήσωμεν τὴν ἐσφαλμένην γραμμὴν καὶ νὰ εἴπωμεν, ἀποδεχόμενοι τὴν ἄποψίν σας, ὅτι τὸ Σύνταγμα ἑρμηνεύεται ὄχι κατὰ τρόπον στενὸν καὶ γραμματικόν, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πνεύματος, τὸ ὁποῖον ἐνσαρκοῦται εἰς αὐτό, καὶ πάλιν θὰ πρέπει νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἀνεξαρτήτως τῆς οὐσίας τοῦ θέματος, θὰ ἦτο ἡ διάταξις αὐτὴ —ἐὰν ἐψηφίζετο ἀπὸ τὴν Βουλήν— ἀπολύτως συνταγματική, διότι ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ βασικὸν αἴτημα τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν δημοκρατιῶν, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι ὁ βουλευτὴς εἶναι ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους.

§76Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ ἄρθρον 67 ὁρίζει: «Ὁ βουλευτὴς ἐκπροσωπεῖ τὸ Ἔθνος καὶ ὄχι μόνον τὴν ἐκλογικήν του περιφέρειαν». Κατὰ πρῶτον ἑπομένως ἐκπροσωπεῖ τὴν περιφέρειαν καὶ κατόπιν τὸ Ἔθνος. Τὸ θέμα ἔληξε.

§77Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ διεξαχθεῖσα συζήτησις μεταξὺ τῶν κ.κ. ἀρχηγῶν τῶν Προοδευτικῶν καὶ Φιλελευθέρων καὶ τοῦ κ. Κανελλοπούλου, ἔλυσε τὸ θέμα καὶ δὲν προτίθεμαι νὰ ἐπαναλάβω τὰ αὐτά. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ὡμίλησε περὶ τῆς στενῆς ἑρμηνείας τῶν συνταγματικῶν διατάξεων, ὁ δὲ κ. Παπανδρέου περὶ τῆς εὐρυτέρας ἑρμηνείας αὐτῶν. Ἐπ’ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι πρέπει στενῶς νὰ ἑρμηνεύωνται αἱ συνταγματικαὶ διατάξεις. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν πρὸς στιγμὴν παραγνωρίσω τοῦτο, ὅτι αἱ συνταγματικαὶ διατάξεις ἑρμηνεύονται στενῶς, καὶ ἤθελον ὑποστηρίξει, ὅτι εἶναι παραδεκτὴ εὐρυτέρα ἡ ἑρμηνεία τοῦ Συντάγματος, εἶναι δυσχερὲς νὰ δεχθῶμεν ἀντισυνταγματικότητα τῆς διατάξεως περὶ ψήφου τοῦ στρατοῦ.

§78Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Θὰ παρακαλέσω μόνον, ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, μετὰ τὴν τελευταίαν παρατήρησίν του, νὰ μὴ προσφωνῇ τοὺς βουλευτὰς Ἀντιπροσώπους τοῦ «Ἔθνους», ὅπως συνηθίζει, ἀλλὰ μόνον «κ. βουλευτάς», διότι ὡς βουλευταὶ ἐκπροσωποῦν μόνον τὴν περιφέρειάν των καὶ αὐτὸ κατὰ τὴν θεωρίαν του προέχει.

§79Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπανειλημμένως σᾶς ὀνομάζω καὶ βουλευτὴν Πατρῶν. Ἡ μία προσφώνησις διαδέχεται τὴν ἄλλην, συμφώνως πρὸς τὸ Σύνταγμα.

§80Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐν συντομίᾳ ἐξέθεσα τὰς ἀπόψεις μου ἐπὶ τοῦ συζητουμένου ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἐπικαλούμεθα τὴν προσοχὴν τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν τῆς Συμπολιτεύσεως, διότι ἡ ψῆφος των θὰ ἔχῃ σοβαρὰν σημασίαν καὶ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θὰ προκύψουν ἐκ τῆς ψήφου των θὰ ἀσκήσουν ἐπίδρασιν ἐπ’ αὐτῆς τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ Ἔθνους. Πρέπει νὰ ἀναλογισθοῦν εἰς ποῖον ἄτοπον θὰ ὁδηγήσῃ ἡ καθιέρωσις ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ μίαν συρραφὴν ἐκλογικῶν συστημάτων. Ἔλεγε κἄποτε ὁ ἀείμνηστος Ἀνδρέας Μιχαλακόπουλος εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1929 ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐκλογῆς Γερουσιαστῶν»: «Δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ ἀπαχθέστερον εἰς ἕνα ἐκλογικὸν σύστημα ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἐξίσωσιν ποὺ γίνεται τῶν χιλίων πολιτῶν τῆς μιᾶς περιφερείας, μὲ τὰς 40 χιλιάδας ψήφους τῆς ἄλλης περιφερείας». Τὰ ἄτοπα εἰς τὰ ὁποῖα ὁδηγεῖ ἡ ἐξίσωσις αὐτή, εἶναι ἄτοπα τὰ ὁποῖα ἄγουν εἰς σοβαρὰς ἀνωμαλίας. Εἶπον καὶ προηγουμένως, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ τετάρτη κατὰ σειρὰν Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ ἐνόμισεν, ὅτι καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἔδει νὰ ἀπαρνηθῇ τὰς προηγουμένας, ἔχει ὑποχρέωσιν, καταργοῦσα τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ ἐψήφισε, νὰ αἰτιολογήσῃ τὴν κατάργησιν μὲ ἕνα νόμον ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο ἀδιάβλητος, ἕνα νόμον ὁ ὁποῖος τοὐλάχιστον θὰ εἶχε συνέπειαν. Καὶ δὲν δύναμαι νὰ τερματίσω τὴν ἀγόρευσίν μου, χωρὶς νὰ ἐπικαλεσθῶ πάλιν τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ἀγορεύων εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1952, ἔλεγε τὰ ἑξῆς: «Ἀντὶ τούτου, ἀλλάσσωμεν τὰ διάφορα ἐκλογικὰ συστήματα κατὰ τὰ συμφέροντα τοῦ ἑκάστοτε κυβερνῶντος κόμματος, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀναγκάζωμεν τὰ κόμματα νὰ γίνωνται ἀνακόλουθα καὶ συνεπείᾳ τούτου, ἀνυπόληπτα». Αὐτὰ ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Μὲ τὸ κυβερνητικὸν ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, τοιούτους χαρακτηρισμοὺς ἐπεφύλαξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. (Χειροκροτήματα).

§81Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, θὰ ἀρκεσθῶ εἰς ἐλαχίστας παρατηρήσεις. Ὁ προλαλήσας συνάδελφος, ἀνέπτυξε τὴν θεωρίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν γνήσια συστήματα καὶ ἀδιάβλητα εἶναι μόνον δύο: Τὸ ἀκραιφνὲς πλειοψηφικὸν καὶ ἡ ἀκραιφνὴς ἀναλογική. Βεβαίως ἀπὸ ἀπόψεως θεωρητικῆς, ἡ παρατήρησις εἶναι ὀρθή. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι καὶ ἕτερον σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀκραιφνὲς πλειοψηφικὸν ἢ ἀκραιφνὲς ἀναλογικὸν εἶναι σύστημα ἀπορριπτέον. Ἔχει ὁμολογηθῆ ὑπὸ πάντων—αὐτὸς οὗτος ὁ ἀξ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐτόνισε τοῦτο καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀπόψε— ὅτι ἀμφότερα τὰ συστήματα ἔχουν καὶ πλεονεκτήματα καὶ μειονεκτήματα. Ἐὰν προσπαθήσῃ τις νὰ συναιρέσῃ, νὰ συρράψῃ τὰ πλεονεκτήματα τοῦ ἑνὸς μὲ τὰ πλεονεκτήματα τοῦ ἄλλου, αὐτὸ ἀποτελεῖ νοθείαν; Νομίζω ὄχι. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν μέθοδον τῆς συρραφῆς, ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν τρόπον τῆς συναιρέσεως. Ἑπομένως ἡ δογματικὴ ἀπόρριψις τῆς προσπαθείας τοῦ συνδυασμοῦ τῶν ἀρετῶν τοῦ πλειοψηφικοῦ μὲ τὰς ἀρετὰς τῆς ἀναλογικῆς δὲν εἶναι δεδικαιολογημένη, οὔτε θεωρητικῶς οὔτε ἠθικῶς. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου καὶ τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον προτείνει τὸ νομοσχέδιον, θέλω νὰ παρατηρήσω μόνον τοῦτο. Ὅτι ἡ προσπάθεια τοῦ διατυπώσαντος τὸ νομοσχέδιον εἶναι νὰ κρατήσῃ ἀπὸ τὸ πλειοψηφικὸν τὰς ἀρετάς, τὰς ὁποίας τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικὸν ἔχει —ποία δὲ εἶναι ἡ ἀρετὴ τοῦ συστήματος; εἶναι ἡ ὕπαρξις ἐν τῇ Βουλῇ ἰσχυροῦ κόμματος— καὶ νὰ συνδυάσῃ τὴν ἀρετὴν αὐτὴν μὲ τὴν κυρίαν ἀρετὴν τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, τῆς οὐσιώδους δηλαδὴ κάπως ἐκπροσωπήσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διὰ τοῦ δευτέρου κατὰ σειρὰν ἐπιτυχίας κόμματος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ μίαν ὑπόδειξιν πρὸς τὸν λαὸν ὅπως κατευθυνθῇ εἰ δυνατὸν πρὸς τὴν παγίωσιν δύο κομμάτων. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἠμφισβήτησε τὴν δυνατότητα μιᾶς τοιαύτης ἐξελίξεως. Παραδέχομαι, ὅτι πολλὰ ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων του εἶναι ὀρθά. Κανένα σύστημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐξέλιξιν αὐτήν. Ἀλλ’ ἡ προσπάθεια πρέπει νὰ γίνῃ. Δὲν εἶναι δυνατὸν κανένα σύστημα νὰ ἐξασφαλίσῃ, οὔτε τὸ διατυπούμενον εἰς τὸ σχέδιον νόμου τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ὑπ’ ὄψει μας ἡ Κυβέρνησις, οὔτε αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν οἱανδήποτε μετάβασιν τῆς χώρας πρὸς δύο κόμματα πάγια. Ἐκτὸς τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ κ. Παπανδρέου, ὅτι τὸ 15% ἠμπορεῖ νὰ τὸ πάρουν δύο–τρία κόμματα, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ πάρουν, θὰ συμβῇ τὸ ἕτερον, τὸ ὁποῖον ἤδη ἀρχίζει νὰ συμβαίνῃ. Συνασπίζονται κόμματα καὶ ἀπαρτίζουν συνασπισμοὺς εὐρυτέρους, οἱ ὁποῖοι ὅταν αὔριον θὰ γίνουν ἐκλογαὶ καὶ τὰ κόμματα θὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Βουλήν, θὰ διαλυθοῦν ἢ θὰ ἐξακολουθοῦν ἔστω νὰ ἀποτελοῦν συνασπισμοὺς καὶ οὐχὶ ἑνιαῖον κόμμα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ πρόθεσις τοῦ νομοθέτου εἶναι αὕτη. Ἡ πρόθεσις εἶναι ὅπως ὑποδειχθῇ εἰς τὸν λαὸν νὰ κατευθυνθῇ πρὸς αὐτὴν τὴν ἰδεώδη ἀρχὴν τῆς Δημοκρατίας, τὴν ἀρχὴν ἡ ὁποία λέγει, ὅτι δύο πρέπει νὰ εἶναι τὰ ἐθνικῶς σκεπτόμενα κόμματα, δύο πρέπει νὰ εἶναι αἱ ἐθνικῶς σκεπτόμεναι παρατάξεις. Μετὰ τὸ 1925 –1930 καὶ κυρίως μετὰ τὸν Βʹ Παγκόσμιον Πόλεμον ὑπάρχει καὶ ἡ τρίτη δύναμις. Περὶ αὐτῆς ὅμως δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω. Ἐὰν ὡμίλουν περὶ αὐτῆς, θὰ ἔλεγα περίπου ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας κ. Καλλίας εἶπε. Πιθανὸν νὰ τὰ εἶπε καὶ ἕτερος εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τὸν ὁποῖον δὲν εἶχα τὴν τιμὴν νὰ ἀκούσω. Κύριοι, δογματικὴ τοποθέτησις ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος δὲν ὑπάρχει. Δι’ αὐτὸ καὶ διαφωνῶ πρὸς τὴν θεωρίαν, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἕνας τρόπος μονιμοποιήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Δυστυχῶς ἡ ἐποχή μας δὲν τὸ ἐπιτρέπει. Ὑπάρχουν εὐρύτεραι ἐθνικαὶ σκοπιμότητες, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουν νὰ μὴ εἶναι πάγιον τὸ σύστημα. Ὑπάρχουν περίοδοι κατὰ τὰς ὁποίας προέχει ἡ ἐξασφάλισις σταθερότητος κυβερνητικῆς καὶ ὑπάρχουν περίοδοι κατὰ τὰς ὁποίας προέχει ἡ ἐκπροσώπησις ὅλων τῶν κοινωνικῶν ὁμάδων. Τὸ πότε προέχει τοῦτο καὶ πότε προέχει ἐκεῖνο, τὸ ἀποφασίζει ἡ Βουλή, τὸ σκέπτονται συνήθως αἱ Κυβερνήσεις καὶ τὸ προτείνουν καὶ τὸ ἀποφασίζουν αἱ Βουλαί. Αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, διερχόμεθα, διὰ πολλοὺς καὶ ποικίλους λόγους, περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλεται ἡ ὕπαρξις σταθερῶν Κυβερνήσεων, δυναμένων νὰ ἔχουν ἐνώπιόν των προοπτικὴν δύο καὶ τριῶν ἢ καὶ τεσσάρων ἐτῶν, διὰ νὰ βαδίσουν ἐπὶ σταθερᾶς γραμμῆς, διὰ νὰ ἔχουν τὴν δυνατότητα ἀποδόσεως, διὰ νὰ προγραμματίσουν τὴν δρᾶσιν των, διὰ νὰ ἀρχίσουν κάτι τὸ ὁποῖον νὰ ἠξεύρουν ὅτι ἐὰν τὸ ἀρχίσουν σήμερον, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχίσουν τὸ ἑπόμενον ἔτος καὶ νὰ τὸ τελειώσουν τὸ μεθεπόμενον ἔτος, διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσουν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἄνευ συνθηκολογήσεων μὲ ἄλλα κόμματα, μὲ τὰ ὁποῖα θὰ συνασπισθοῦν, νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσουν ἔργον εἰς τὸν τόπον. Δὲν ἠννόουν μόνον ὅταν εἶπον ὅτι ἡ περίοδος αὐτή, εἶναι περίοδος, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλεται νὰ ἔχωμεν σταθερὰν Κυβέρνησιν, δὲν ἠννόουν ὅτι εἶναι περίοδος κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλεται νὰ ἔχωμεν σταθερὰν Κυβέρνησιν μόνον καὶ μόνον λόγῳ τοῦ κινδύνου τοῦ κομμουνισμοῦ. Κυρίως διὰ θετικοὺς λόγους, ὄχι δι’ ἀρνητικούς, ἐπιβάλλεται ἡ ὕπαρξις σταθερῶν Κυβερνήσεων. Ἐπιβάλλεται διὰ νὰ ἐργασθοῦν συστηματικῶς ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους καὶ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐμνημόνευσε τὰς περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἐγένοντο κινήματα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἦτο περιττὸν νὰ μνημονεύσῃ τὰς περιπτώσεις αὐτάς, διότι οὐδεμία συσχέτισις οὐσιαστικὴ καὶ ἱστορικὴ ὑπάρχει τοῦ πλειοψηφικοῦ μὲ τὰ κινήματα, τὰ ὁποῖα ἀπηρίθμησεν. Εἶναι παράδοξον πῶς ἔκαμεν αὐτὴν τὴν μετάβασιν, κατὰ τὴν Πλατωνικὴν ἔκφρασιν, εἰς ἕτερον γένος ἄνευ λόγου, διότι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Πάγκαλος ἔκαμε κίνημα τὸ 1924 μὲ τὸ γεγονὸς ὅτι ὑπῆρχε πλειοψηφικόν. Οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει τὸ ὅτι ἐγένετο ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1922 μὲ τὸ γεγονὸς ὅτι ὑπῆρχε πλειοψηφικόν. Πρόκειται περὶ μιᾶς παραδόξου ἱστορικῆς συνδέσεως πραγμάτων, τελείως ἀσχέτων πρὸς ἄλληλα. Ἐπίσης ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶπεν ὅτι ἐπὶ πολλὰς δεκαετίας —καὶ ἐννοοῦσε τὴν περίοδον τὴν πρὸ τοῦ 1910—, δὲν εἴχομεν σταθερὰν Κυβέρνησιν, παρὰ τὴν ὕπαρξιν πλειοψηφικοῦ. Εἶναι περίεργον πῶς κατέφυγεν εἰς τὸ ἐπιχείρημα αὐτό. Κατὰ τὰς τελευταίας δεκαετίας τοῦ 19ου αἰῶνος εἴχομεν συχνὰ σταθερὰς Κυβερνήσεις. Ἡ ἀμέσως πρὸ τοῦ 1910 περίοδος ἦτο περίοδος κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπῆρχον ἰσχυρὰ κόμματα, ὑπῆρχον προσωπικότητες πολλαί, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον μεγάλα ὑπ’ αὐτοὺς κόμματα ὥστε ὅταν ὁ ἕνας διεδέχετο τὸν ἄλλον, ὑπῆρχε μία ἔλλειψις ὠργανωμένης πολιτικῆς ζωῆς. Ἑπομένως, κατὰ τὴν πρὸ τοῦ 1910 δεκαετίαν, ἐκ τῆς ἐλλείψεως αὐτῆς καὶ οὐχὶ ἐκ τῆς ὑπάρξεως τοῦ πλειοψηφικοῦ, ὑπῆρχεν ἔλλειψις σταθερότητος Κυβερνητικῆς. Εἶναι τελείως ἄσχετος ἡ ἀνυπαρξία σταθερᾶς Κυβερνήσεως μὲ τὴν ὕπαρξιν τότε τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, θὰ ὑπῆρχον σταθεραὶ Κυβερνήσεις πρὸ τοῦ 1910 ἐὰν ἴσχυεν ἡ ἀναλογική; Ὄχι. Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω εἰς ἀπάντησιν τῶν γενικῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἐξέφρασεν ἀφ’ ἑνὸς ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὁ κ. Λυκουρέζος. Εἰς τὸ θέμα τοῦ Στρατοῦ εἶπον τὴν γνώμην μου πρὸ ὀλίγου, διακόψας τὸν ἀξιότιμον ἐκ Καλαμῶν βουλευτήν. Εἶπον καὶ νομίζω τὴν ἄποψιν αὐτὴν συμμερίζεται ἡ μεγάλη πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, ὅτι οἱαιδήποτε τεχνικαὶ δυσχέρειαι καὶ ἐὰν ὑπάρχουν, παρακαλεῖται ἐκ μέρους μας ἡ Κυβέρνησις —ἡ παράκλησις εἶναι ἀντίθετος πρὸς ἐκείνην τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ κ. Παπανδρέου— ὅπως μὴ προτείνῃ τὴν διαγραφὴν τοῦ δικαιώματος τῶν στρατιωτικῶν νὰ ψηφίσουν. (Χειροκροτήματα). Εἶμαι βέβαιος ὅτι ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα καὶ αἱ τεχνικαὶ δυσχέρειαι —αἱ ὁποῖαι ἀσφαλῶς ὑπάρχουν— θὰ ὑπερνικηθοῦν. Οἱαιδήποτε τεχνικαὶ δυσχέρειαι καὶ οἱαδήποτε καθυστέρησις μιᾶς καὶ δύο ἑβδομάδων ἐὰν πρόκειται νὰ συμβῇ, δὲν πρέπει νὰ καταλήξῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν πρότασιν ὅπως στερηθῶσιν οἱ στρατιωτικοὶ τῆς δυνατότητος τῆς ψήφου. Κύριοι συνάδελφοι, αὐταὶ εἶναι αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας εἶχα νὰ κάμω. Τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον εἶναι μέσον. Δὲν εἶναι σκοπός. Σκοπὸς εἶναι ἡ ὕπαρξις σταθερῶν Κυβερνήσεων. Καὶ σταθερῶν Κυβερνήσεων ἡ ἐξασφάλισις δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ γίνῃ διὰ τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁ νόμος, τὸ σύστημα τὸ ἐκλογικόν, εἶναι δυνατὸν νὰ συμβάλῃ οὐσιωδῶς καὶ ἀποτελεσματικῶς εἰς τὴν διαμόρφωσιν πολιτικῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία θὰ εἶναι σταθερὰ καὶ ἡ ὁποία θὰ ἀποδώσῃ ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀλλαμανῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§83Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κοινοβουλευτικὴ ὁμὰς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος διακηρύσσει μὲ τὴν σειράν της τὴν πλήρη καὶ ζωηρὰν ἀντίθεσίν της πρὸς τὸ ὑπὸ ψήφισιν ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Μὲ τὴν δήλωσιν αὐτὴν ὁλοκληροῦται ἡ εἰκὼν τῆς ἐντόνου ἀντιθέσεως ὅλων τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς πρὸς τὸ Κυβερνητικὸν ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν διεκήρυξε μίαν ἀρχὴν πρὸς τὴν ὀρθότητα τῆς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον κανεὶς νὰ μὴ προσχωρήσῃ, διεκήρυξε μίαν ὑγιᾶ πολιτικὴν ἀρχὴν ὅτι ἡ ἔλλειψις παγίου ἐκλογικοῦ συστήματος εἰς μίαν χώραν Δημοκρατικήν, ὁδηγεῖ εἰς ἀνωμαλίας, ἀνωμαλίας ἐπικινδύνους διὰ τὴν πολιτικὴν κατάστασιν καὶ διὰ τὴν χώραν καθ’ ἑαυτήν. Εἶναι φράσις τὴν ὁποίαν ἀπέσυρα ἀπὸ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Αὐτὴν τὴν βασικὴν ἀρχὴν διεκήρυξε καὶ ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ νόμου 2800 δηλ. τὴν ἀνάγκην τῆς καθιερώσεως ἑνὸς παγίου ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἐπέπρωτο ἡ ἀρχή, ἡ ὁποία διεκηρύχθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, τὴν εἰσηγηθεῖσαν τὸν νόμον 2800, νὰ εἶναι ἀρχὴ καὶ τῆς διαδόχου Κυβερνήσεως. Ἔκτοτε ὅμως, εἶχε προβλεφθῆ —καὶ εἶχεν ὑποστηριχθῆ ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν— ὅτι δὲν ἐπρόκειτο ποτὲ ὁ νόμος ἐκεῖνος ὁ 2800 νὰ ἐφαρμοσθῇ. Οὔτε ἦτο δυνατὸν ποτὲ ν’ ἀποτελῇ ὁ νόμος ἐκεῖνος πάγιον ἐκλογικὸν σύστημα. Καὶ ἰδοὺ ὅτι εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου ἀναγνωρίζεται ἀπὸ τὸν σημερινὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς 4ης Συναγερμικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πράγματι ἔκτοτε ἔχει γίνει κοινὴ συνείδησις ὅτι δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος 2800. Ἀλλὰ διερωτώμεθα, μὴ τυχὸν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, διδαχθεῖσα ἐκ τοῦ παρελθόντος, λαμβάνει τὰ μέτρα ὥστε νὰ καθιερώσῃ ἕν πάγιον ἐκλογικὸν σύστημα; Ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ, ἀρυόμεθα τὴν ὁμολογίαν ἐπὶ τοῦ ἀντιθέτου. Λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν ἔκθεσίν του: «Τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἐνεστῶσαν πολιτικὴν πραγματικότητα». Εἶπεν ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κορινθίας, κ. Παυπούκας: «Ὁ νόμος 2800 ἀνταπεκρίνετο εἰς τὴν παρουσίαν εἰς τὸν πολιτικὸν βίον τοῦ Στρατάρχου Παπάγου». Ὁμολογία καὶ τότε καὶ σήμερον τῶν δύο Κυβερνήσεων ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ θεσπίσεως παγίου συστήματος ἀλλὰ τοιούτου ἀνταποκρινομένου εἰς ὡρισμένην κατάστασιν προσωρινὴν καὶ μεταβατικήν. Διότι ἡ ἐνεστῶσα κατάστασις, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι μεταβατική. Ἀλλά, πέραν τούτου, τὸ γεγονὸς καὶ μόνον ὅτι συναντᾷ τὸ νομοσχέδιόν σας, ὁμόφωνον τὴν ἀντίδρασιν καὶ τὴν ἀντίρρησιν ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐκτὸς καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς, συναντᾷ ἀκόμη τὴν ἀντίρρησιν μιᾶς σοβαρᾶς ὁμάδος τοῦ Κυβερνητικοῦ τύπου, ἀποδεικνύει ὅτι δὲν εἰσάγεται πάγιον ἐκλογικὸν σύστημα. Ἂν, κ. βουλευταί, ὑπάρχῃ, δυστυχῶς, ἡ συνήθεια εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας αὐτῆς νὰ ψηφίζωνται οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἑκάστοτε ἐκλογῶν καὶ ἀναλόγως τῶν κομματικῶν συμφερόντων τῆς κρατούσης πολιτικῆς μερίδος, ἐπέπρωτο ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, νὰ συμβῇ αὐτὸ ποὺ δὲν ἔχει προηγούμενον εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου: Νὰ ψηφισθοῦν, εἰσηγουμένης τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως, νὰ ψηφισθοῦν παρὰ τῆς αὐτῆς Κυβερνητικῆς πλειοψηφίας δύο διαφορετικὰ ἐκλογικὰ συστήματα κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς αὐτῆς, βουλευτικῆς περιόδου. Καὶ τώρα ἂς ἴδωμεν ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι τῆς ἀντιθέσεώς μας πρὸς τὸ προτεινόμενον σύστημα.

§84Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ἡ ἐπίκρισίς σας θὰ ἦτο βάσιμος ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ μείνωμεν εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τοῦ νόμου 2800.

§85Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ ἐκείνους, ποὺ εἰσηγήθησαν καὶ ἐχειροκρότησαν τὸν νόμον 2800 καὶ ὄχι ἡμᾶς, ποὺ τὸν κατεψηφίσαμεν.

§86Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Τὸ παράπονόν σας θὰ ἦτο βάσιμον, ἐὰν ἐζητούσαμεν νὰ μείνωμεν εἰς τὸν νόμον 2800.

§87Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ἐπιθυμῶ ἐξ ἀρχῆς νὰ δηλώσω, ὅτι δύο εἶναι οἱ βασικοὶ λόγοι τῆς ἀντιθέσεώς μας πρὸς τὸ προτεινόμενον σύστημα. Εἶναι ἕνας λόγος ἀρχῆς ἡ προσήλωσίς μας, τὴν ὁποίαν ἀνέκαθεν διεκηρύξαμεν, πρὸς τὸ ἀναλογικόν, καὶ ἡ ἀντίθεσίς μας πρὸς τὸ πλειοψηφικόν. Καὶ ὑπάρχουν περαιτέρω εἰδικώτεροι λόγοι, ποὺ ἀφοροῦν τὰ ἁμαρτωλὰ σημεῖα τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου. Δὲν θὰ ἐπιμείνω καὶ δὲν θὰ ἀναπτύξω διὰ μακρῶν τὰ ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς, τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστά. Κύριοι συνάδελφοι, οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἀποτελεῖ σύστημα ἐναρμονιζόμενον μὲ τὴν οὐσίαν τῆς κοινοβουλευτικῆς Δημοκρατίας. Ποία εἶναι ἡ βάσις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, παρ’ ἡμῖν τοὐλάχιστον; Τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα. Τί ἐπιδιώκεται δι’ αὐτοῦ; Ἡ ἄμεσος συμμετοχή, κατὰ τὸ δυνατὸν τοῦ κυριάρχου λαοῦ εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας. Πῶς ἐπιτυγχάνεται τοῦτο; Διὰ τῆς καθιερώσεως συστήματος ἐκλογικοῦ, τὸ ὁποῖον δίδει εἰς τὴν Βουλὴν ὅλας τὰς λαϊκὰς ροπάς, αἱ ὁποῖαι συμμετέχουν οὕτω διὰ τῶν ἀντιπροσώπων των εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας. Ἡ ἀναλογικὴ ἐξ ἄλλου ἀπαλύνει τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας. Τὸ πλειοψηφικὸν ὀξύνει τὰ πολιτικὰ πάθη. Τὸ πλειοψηφικόν, διὰ νὰ ἐπαναλάβω μίαν φράσιν τοῦ ἀειμνήστου Ἀραβαντινοῦ, ὁμιλοῦντος πρὸ 30ετίας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου: «Μεταβάλλει τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα ἀπὸ διοικητικὴν λειτουργίαν Δημοσίου Δικαίου, εἰς στρατιωτικὰς ἐπιχειρήσεις. Ὁ νικῶν εἰς τὸ πλειοψηφικόν, δὲν νικᾷ ἁπλῶς, ἐξοντώνει τοὺς ἀντιπάλους του». Ἡ ἀναλογική, ἀναδεικνύει τοὺς καλυτέρους, ἐνῷ τὸ πλειοψηφικὸν ἀφήνει συχνὰ καὶ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ τοὺς ἐπιτελεῖς, ἐκτὸς τῆς αἰθούσης, ἐνῷ δὲν βοηθεῖ τὴν ὁμαλὴν λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος. Ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ἐπιθυμῶ νὰ ἐπικαλεσθῶ ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς κάτι, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν πρὸ ἡμερῶν ν’ ἀναπτύξω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅταν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ καλέσῃ, διὰ νὰ ἀκούσῃ τὰς ἀντιλήψεις τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπῶ. Διαφεύγει τῆς προσοχῆς ὅλων μας, ὅτι τὸν πολιτικὸν βίον τῆς χώρας κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν τρεῖς παράγοντες ἀποφασιστικῶς ἐπηρέασαν καὶ προσδιώρησαν. Πρῶτον, ὁ ἐμφύλιος πόλεμος καὶ αἱ ἐξ αὐτοῦ ἀπορρεύσασαι ψυχώσεις, δεύτερον ἡ φυσιογνωμία ἡ ἰσχυρὰ τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα καὶ ἡ φυσιογνωμία ἡ ἐπίσης ἰσχυρὰ τοῦ Στρατάρχου Παπάγου. Οἱ τρεῖς αὐτοὶ παράγοντες ἐσφράγισαν τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας κατὰ τὴν τελευταίαν 15ετίαν. Οἱ παράγοντες αὐτοὶ ἐξέλιπον καὶ μένει πλέον εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς νὰ ἐμφανισθοῦν παλαιοὶ καὶ νέοι πολιτικοὶ ἡγέται, ἐπικαλούμενοι τὴν ἱστορίαν των καὶ τὰς προγραμματικάς των ἀρχὰς καὶ ἐναπόκειται εἰς τὸν λαόν μας νὰ ἐκφράσῃ τὴν προτίμησίν του πρὸς ἕνα ἕκαστον ἐξ αὐτῶν. Ἀλλὰ διὰ νὰ διευκολυνθῇ ἡ ἐκδήλωσις τῆς προτιμήσεως πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς καὶ τὰ προγράμματά των, προσήκει καὶ μόνον τὸ ἐκλογικὸν ἀναλογικὸν σύστημα. Ἰδοὺ εἷς εἰδικώτερος λόγος, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα. Βάλλουν, οἱ ἀντίπαλοί του κατὰ τοῦ ἀναλογικοῦ, ἐπικαλούμενοι ὅτι δὲν δίδει σταθερὰς Κυβερνήσεις. Ὁ πρὸ ὀλίγου κατελθὼν τοῦ βήματος, μέλος τῆς διοικούσης Ἐπιτροπῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, μὲ ἐπρόλαβεν. Δὲν δημιουργεῖ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὴν σταθερὰν Κυβέρνησιν. Τὴν σταθερὰν Κυβέρνησιν τὴν προκαλεῖ καὶ τὴν ἐπιτυγχάνει ἡ ὕπαρξις ἰσχυρῶν πολιτικῶν ὀργανισμῶν καὶ τὴν ὕπαρξιν πολιτικῶν ἰσχυρῶν ὀργανισμῶν διευκολύνει ἡ παρουσία εἰς τὴν σκηνὴν ἰσχυρῶν πολιτικῶν προσωπικοτήτων. Ὅταν τοιοῦτοι ὀργανισμοὶ λείπουν, ὅταν τοιαῦται προσωπικότητες ἀπουσιάζουν ἀπὸ τὸν πολιτικὸν στίβον, οὔτε τὸ πλειοψηφικὸν δίδει ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν. Διότι ἁπλούστατα τότε θὰ συνεργασθοῦν κόμματα ἴσως ἀνομοιογενῆ ὑπὸ τὴν αὐτὴν ἐκλογικὴν σημαίαν, διὰ νὰ διασπασθοῦν τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν. Κατὰ τί διαφέρει ἡ ἀναλογικὴ εἰς τοῦτο; Αὕτη ὑποχρεώνει τὰ κόμματα εἰς συνασπισμοὺς οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀθέμιτοι. Ἐνῷ τὸ πλειοψηφικὸν ἀναγκάζει πολλάκις τοὺς ἐκλογεῖς νὰ ψηφίζουν καὶ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐμπνέουν εἰς αὐτοὺς ἐμπιστοσύνην. Εὐστόχως ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐπεκαλέσθη προηγουμένως τὸ παράδειγμα τῆς ἀναλογικῆς εἰς περίοδον τῆς πρώτης ἐφαρμογῆς 1926–1928, καὶ ἐπίσης εἰς τὴν περίοδον 1946– 1950. Εἶναι δύο βουλευτικαὶ περίοδοι, ποὺ ἀπέρρευσαν ἀπὸ ἐκλογὰς μὲ ἁπλῆν ἀναλογικήν. Ποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι εἰς τὴν πρώτην περίοδον ἔχομεν μίαν σταθερὰν Κυβερνητικὴν κατάστασιν, ποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ γόνιμον ἔργον τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως 1926–1928, ἡ ὁποία θὰ ὡλοκλήρωνε τὸ ἔργον της, ἐντὸς μιᾶς τετραετίας, ἐὰν δὲν παρενέβαινεν, αἰφνιδίως, ἡ ἐπάνοδος τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου εἰς τὴν πολιτικὴν σκηνήν; Δευτέρα περίοδος τῶν ἐτῶν 1946–50. Ποῖος θὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι δὲν ἦτο ἡ πλέον ταραχώδης περίοδος τῆς συγχρόνου πολιτικῆς ζωῆς τοῦ τόπου; Καὶ ὅμως, Κυβερνήσεις ἀπορρεύουσαι ἀπὸ ἁπλῆν ἀναλογικὴν ἀντεμετώπισαν τὴν θυελλώδη αὐτὴν περίοδον. Θέλετε περίοδον, ποὺ προῆλθεν ἀπὸ τὸ πλειοψηφικόν; Τὴν περίοδον 1920–22, τὴν περίοδον ἐπίσης 1923–26. Πρόκειται περὶ Βουλῶν, ποὺ ἐξελέγησαν μὲ πλειοψηφικόν. Γνωρίζετε ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν Κυβερνήσεων, ποὺ διεδέχθησαν ἡ μία τὴν ἄλλην, κατὰ τὴν δευτέραν περίοδον; Ὑπερέβη τὴν δεκάδα. Τοιοῦτον φαινόμενον δὲν παρουσίασαν αἱ Βουλαί, αἱ ὁποῖαι προῆλθον ἀπὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Ἀλλὰ διατί ἆρά γε οἱ ὑπερασπισταὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ δὲν ὑποβάλλονται εἰς τὸν ἁπλοῦν κόπον νὰ στρέψουν τὰ βλέμματά των καὶ νὰ ἴδουν τὶ συμβαίνει εἰς τὰς ἄλλας Κοινοβουλευτικὰς Δημοκρατίας; Θὰ συναντήσουν πουθενὰ πλειοψηφικόν; Ὄχι, κύριοι βουλευταί. Ἀποτελοῦμεν τὴν μόνην χώραν εἰς τὴν ὁποίαν, παρὰ τὰς συμφοράς, ποὺ ἐπεσώρευσεν εἰς αὐτὸν τὸν τόπον τὸ σύστημα αὐτό, ἐξακολουθοῦν ἀκόμη νὰ ὑπάρχουν θιασῶται του. Δύο καὶ μόνον χῶραι ὑπάρχουν εἰς τὸν χῶρον τῶν Κοινοβουλευτικῶν Δημοκρατιῶν, ποὺ ἔχουν ἐν ἐφαρμογῇ τὸ πλειοψηφικόν. Εἶναι ἡ Ἀγγλία καὶ αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι. Ἀλλὰ δὲν ἰσχύει ἐκεῖ οὐσιαστικῶς τὸ πλειοψηφικόν. Εἶναι ἀναλογική. Διότι ἐκεῖ ὑπάρχει ἡ μονοεδρικὴ περιφέρεια καὶ ὄχι τῶν 25 ἑδρῶν καὶ τῶν 10 καὶ τῶν 15 ἑδρῶν. Καὶ ὅπου ὑπάρχει μονοεδρικὸν πλειοψηφικόν, εἶναι κατ’ οὐσίαν ἀναλογικὸν καὶ ὄχι πλειοψηφικόν. Ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ συστήματος τοῦ μονοεδρικοῦ πλειοψηφικοῦ, ἐκλέγει ὁ ἐκλογεὺς τὸν ἄριστον καὶ ἐκλέγει ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος διακηρύσσει τὸ καλύτερον πρόγραμμα. Τὸ μονοεδρικὸν πλειοψηφικὸν δὲν ἐξοντώνει τὴν μειοψηφίαν. Τῆς ἐπιφυλάσσει ἐπίζηλον θέσιν εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς. Διατὶ ἐπιμένετε εἰς ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον οὐδαμοῦ ἐφαρμόζεται καὶ δὲν ἐφαρμόζεται διότι νοθεύει τὴν Δημοκρατίαν καὶ προκαλεῖ συμφορὰς εἰς τοὺς λαούς; Οὐδένα ἔχετε ὀπαδόν, ἐκτὸς τῶν ὁρίων τῆς χώρας αὐτῆς. Τὸ μονοεδρικὸν πλειοψηφικόν, ἐπαναλαμβάνω, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὰς δύο Ἀγγλοσαξωνικὰς χώρας, εἶναι ἀναλογικὸν καὶ μόνον ἐὰν γίνῃ πολυεδρικόν, παύει νὰ εἶναι ἀναλογικόν, νοθεύεται καὶ γίνεται πλειοψηφικόν. Καὶ διὰ νὰ ἐπαναφέρω εἰς τὴν μνήμην σας μίαν ἱστορικὴν ἀγόρευσιν, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, πρὸ τριακονταετίας ἠκούσθη, εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, τοῦ ἀειμνήστου Ἀραβαντινοῦ, θὰ εἶχον νὰ προσθέσω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλο σύστημα, παρὰ μόνον τὸ πλειοψηφικόν, ποὺ εὐνοεῖ τὴν ἐκλογικὴν γεωμετρίαν. Μετάθεσις διοικητικὴ μιᾶς ἢ δύο Κοινοτήτων εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνατρέψῃ τὸ γνήσιον ἀποτέλεσμα καὶ νὰ νοθεύσῃ τὴν γνησίαν ἐκδήλωσιν τοῦ φρονήματος τῶν ἐκλογέων μιᾶς περιφερείας. Ἰδοὺ ἕνας πρόσθετος λόγος ὡς ἐκ τοῦ ὁποίου ἔχει ματαιωθῆ κάθε ἀπόπειρα ἐπιβολῆς τοῦ πλειοψηφικοῦ μὲ πολυεδρικὰς περιφερείας πανταχοῦ τοῦ κόσμου.

§88Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Εἴπατε ὅτι ὁ ἀείμνηστος Ἀραβαντινὸς ἦτο ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς;

§89Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ὁ ἀείμνηστος Ἀραβαντινὸς εἰς ἀγόρευσίν του, κύριε συνάδελφε, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐδῶ, τῆς 2. 7. 24, εἶπε τάδε: «Τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα....... ............... (ἀναγινώσκει)............».

§90Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ ἤθελον νὰ ἀκούσητε τί εἶπον δι’ αὐτά, ποὺ εἶχεν εἴπει ὁ ἀείμνηστος Ἀραβαντινός, ὁ ἴδιος μετὰ 5 ἔτη εἰς τὴν ἀγόρευσίν του τῆς 5 Δεκεμβρίου 1928. Ἀναφέρονται εἰς τὴν σελίδα 526 τῆς Ἐφημερίδος τῶν Συζητήσεων. Πρῶτον εἶπεν ὅτι: «Ἡ γνώμη περὶ ἀναλογικῆς, τὴν ὁποίαν ἐξέφερα ἀποτελεῖ MEAM CULPAM». Καὶ εἶπεν ἐν συνεχείᾳ: «Ἐὰν τὰ συμφέροντα τοῦ......... (ἀναγινώσκει)..................». Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη τοῦ ἀειμνήστου Ἀραβαντινοῦ μετὰ 5 ἔτη.

§91Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριε συνάδελφε, αὐτὰ εἶπεν ὁ ἀείμνηστος Ἀραβαντινὸς ἐναντίον τῆς ἀναλογικῆς. Παραμένουν πάντοτε ἐπιβεβαιωμένα ἐκ τῆς πείρας τῆς ἐκλογικῆς ὅσα εἶπεν ἐναντίον τοῦ πλειοψηφικοῦ τὸ 1924. Διότι, κύριε συνάδελφε, ἐπιβεβαιώνει τὴν ὀρθότητα αὐτῶν, ποὺ εἶπε τὸ 1924 ὁ ἀείμνηστος Ἀραβαντινός, τὸ τί ἐπηκολούθησε τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1933. Ἡ πολιτικὴ δολοφονία τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἡ ἀνωμαλία ποὺ ἐπηκολούθησεν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν μὲ τέρμα τὴν δικτατορίαν τῆς 4ης Αὐγούστου. Ἰδοὺ διατί ὑπὲρ τῶν ἀπόψεών του τοῦ 1924 ὑπάρχει ἡ πεῖρα, ποὺ ἐπηκολούθησε, κύριε συνάδελφε.

§92Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Σκοπός μου δὲν εἶναι νὰ ὁμιλήσω ἐγὼ τὴν ὥραν, ποὺ ὁμιλεῖτε σεῖς, ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ πάλιν ἐκάματε μνείαν τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ ἀειμνήστου Ἀραβαντινοῦ, ὁ ὁποῖος πράγματι ἦτο μία πολιτικὴ καὶ ἐπιστημονικὴ προσωπικότης, εἶναι ἀνάγκη νὰ σταθμισθῇ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ πολιτικὴ πρᾶξις καὶ ἡ πολιτικὴ πεῖρα, τὴν ὁποίαν ὁ ἴδιος ἀπέκτησεν ἐν Ἑλλάδι, τὸν ἔκαμαν νὰ μεταβάλῃ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἀπέκτησεν ὡς θεωρητικὸς ἐπιστήμων, διότι ἀκριβῶς εἶδεν εἰς τὴν πρᾶξιν ὁ ἀείμνηστος Ἀραβαντινὸς, ὅτι σαγηνεύει μόνον ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς δικαιοσύνης ἡ ἀναλογική, ἀλλ’ ἡ πρᾶξις ἀποδεικνύει τὸ ἀντίθετον. Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον μὲ τόλμην καὶ θάρρος εἶπεν ὅσα εἶπε μετὰ τέσσαρα ἔτη.

§93Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ἐπηκολούθησε τὴν γνώμην τοῦ Ἀραβαντινοῦ κατὰ τὸ 1924 ἡ περίοδος τῶν 6 διαδοχικῶν Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι προῆλθον ἀπὸ τὴν Βουλὴν τοῦ 1923. Ἐπηκολούθησε τὴν γνώμην τοῦ Ἀραβαντινοῦ τοῦ 1924 ἡ ἀναλογικὴ τοῦ 1926, ἡ ὁποία ἔδωσεν εἰς τὴν χώραν τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ὑπάρχει χρόνος αὐτὴν τὴν στιγμήν, διὰ νὰ ἀναλύσωμεν ποῖον μέγα ἔργον ἐπετέλεσεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς εἰς τὴν χώραν αὐτήν, ποὺ ἠμπορεῖ νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι ὑπῆρξε μία περίοδος γονίμου πράγματι καὶ ἐθνικοῦ ἔργου μὲ ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον συνεργασθέντα ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ λευκοῦ ἐκείνου πολιτικοῦ ἀνδρός, τοῦ Ἀλεξάνδρου Ζαΐμη. Αὐτά, κύριε συνάδελφε, ἐπηκολούθησαν τὴν γνώμην τοῦ ἀειμνήστου Ἀραβαντινοῦ. Ἀλλ’ ἴδωμεν τώρα, κύριοι συνάδελφοι, ποῖοι εἶναι οἱ εἰδικώτεροι λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἀντιτιθέμεθα, πέραν τῆς ἀρχῆς, πρὸς τὸ παρὸν ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Ἤδη ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος ἐκπρόσωπος τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν ἔδωσε μίαν ἁδρὰν εἰκόνα τοῦ τετραδικοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον καλεῖσθε νὰ ψηφίσητε: 1) Ἀμιγὲς ἀναλογικὸν μεταξὺ τῶν δύο πρώτων κομμάτων εἰς τὰς μεγάλας περιφερείας. 2) Ἀμιγὲς πλειοψηφικὸν εἰς τὰς μικρὰς περιφερείας. 3) Ἀμιγὲς πλειοψηφικὸν ὑπὸ αἵρεσιν εἰς ὡρισμένας περιφερείας, δηλαδὴ εἰς ἐκείνας τὰς περιφερείας, ὅπου ὁ δεύτερος συνδυασμὸς δὲν θὰ συγκεντρώσῃ τὸ 15% εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν, ἐκεῖ ἔχετε πλειοψηφικὸν ἀμιγὲς ὑπὸ τὴν ἄνω αἵρεσιν. Ἔχετε ἐπίσης 4) μικτὸν πλειοψηφικὸν εἰς τὰς ὑπολοίπους περιφερείας. Ἐκεῖ ἐπιφυλάσσεται τὸ δῶρον τῆς μειοψηφίας εἰς τοὺς παράγοντας τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως, οἱ ὁποῖοι οὕτω θὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ἐπιτυχίαν. Ἐκεῖ ὅπου τὴν πρώτην θέσιν προβλέπεται ὅτι θὰ καταλάβουν τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θεσπίζετε τὴν ἀναλογικὴν δημιουργοῦντες ἐντεταγμένας περιφερείας χωρὶς κριτήρια ἀντικειμενικά. Ἐκεῖ, ἐπαναλαμβάνω, ὅπου εἶσθε βέβαιοι ὅτι δὲν θὰ καταλάβετε τὴν πρώτην θέσιν παρεισάγετε τὴν ἀναλογικὴν καὶ ὅπου θέλετε νὰ τὴν ἐπεκτείνετε ἐπειδὴ σᾶς ὠφελεῖ, συγκολλᾶτε διαφόρους Νομούς. Σύστημα ἐκλογικόν, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἑνιαῖον καθ’ ὅλην τὴν χώραν καὶ δὲν ἔχει ἑνιαίας ἐκλογικὰς περιφερείας εἶναι σύστημα διαβλητόν. Τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ ἀπὸ οὐδένα καλόπιστον κριτήν. Ἐπιδιώκει, λέγει ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν ἔκθεσίν του, τὴν δημιουργίαν δύο κομμάτων. Ἐλησμόνησεν ὅμως ὅτι εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἡ δημιουργία δικομματικοῦ πολιτικοῦ βίου ὡδήγησεν εἰς συμφορὰς ἀνειπώτους. Καὶ συνεκίνησε τὸν συνάδελφον ἐκ Χαλκίδος καὶ Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, μία παρατήρησίς μου κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Εἶπον καὶ ἐπιμένω —δὲν ἐνδιαφέρει ἐὰν ἐκπροσωπῶ, κύριε συνάδελφε, ὀλιγάριθμον ὁμάδα, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ— ὅτι μὲ τὸ πλειοψηφικὸν καὶ κατὰ τὴν 7ετίαν 1915 –1922, ὅτε κριτήριον τῶν ἐκλογῶν ἦτο ἡ ἐξωτερικὴ πολιτική, ὡδηγήθημεν εἰς τὸν ἐθνικὸν διχασμόν. Διατὶ θέλετε νὰ ἀγνοῆτε ὅτι σήμερον εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὑπάρχουν ἀπόψεις ριζικῶς διϊστάμεναι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν; Ἡ πλευρὰ ἐκείνη δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐμμείνῃ εἰς μονοπλεύρους ἐξαρτήσεις τῆς χώρας, αἱ ὁποῖαι ὡδήγησαν εἰς τὰ τελευταῖα θλιβερὰ γεγονότα καὶ διὰ τὸν Ἑλληνισμὸν τῆς Τουρκίας καὶ διὰ τὴν ἐθνικήν μας τιμὴν καὶ διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς χώρας καὶ διὰ τὴν ἱερωτέραν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν ποὺ ἔχει ἡ Ἑλλάς, τὴν διεκδίκησιν τῆς Κύπρου. Δὲν ὠφελεῖ εἰς τίποτε νὰ ἀγνοῆτε ὅτι εἰς τὰς ἐκλογὰς θὰ ὑπάρξουν συνθήματα ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ἔχομεν πικρὰν πεῖραν ἀπὸ παλαιότερον ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν ὁδηγεῖ τὴν χώραν εἰς διχασμόν. Μήπως τὰ ἴχνη τῆς περιόδου ἐκείνης (1915–1922) ἔχουν ἐξαφανισθῆ; Ὑπάρχουν ἀκόμη τὰ ἴχνη αὐτὰ τὰ ὁποῖα μᾶς ὑπενθυμίζουν ὅτι εἶναι καθῆκον ἐθνικὸν νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ ἡ περιπέτεια ἐκείνη. Λέγει ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις περαιτέρω, ὅτι τὸ προτεινόμενον σύστημα θὰ δημιουργήσῃ ἰσχυράν, σταθερὰν καὶ ἐθνικὴν Κυβέρνησιν. Ὑπαινίσσεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι τάχα δὲν θὰ εἶναι ἐθνικὴ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ ἀκολουθήσῃ διάφορον πολιτικὴν ἐσωτερικὴν καὶ ἐξωτερικὴν ἀπὸ ἐκείνην ποὺ ἐφαρμόζει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Ὄχι, ἀπαντῶμεν. Ἐθνικὴ πολιτικὴ εἶναι αὐτὴ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς διακηρύσσομεν καὶ ἐθνικὴ Κυβέρνησις θὰ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ ἀπὸ μίαν πλειοψηφίαν τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀκόμη ἰσχυρίζεται ὁ κ. ὑπουργός, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα θὰ ὁδηγήσῃ εἰς μίαν ἀξιόλογον ἰσχυρὰν Ἀντιπολίτευσιν. Ἀλλ’ ὁμολογεῖτε, ὅτι ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν αὐτήν, προτίθεσθε νὰ θέσητε ἐκποδὼν μίαν σημαντικὴν λαϊκὴν ροπὴν καὶ ἐπιθυμεῖτε τὴν ροπὴν αὐτὴν νὰ τὴν ἀφήσετε εἰς τὸ πεζοδρόμιον καὶ νὰ μὴ τὴν ἔχετε εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Αὐτὸ ἀποτελεῖ ὡμολογημένην πρόθεσιν δημιουργίας ἀνωμαλιῶν εἰς τὸν πολιτικὸν βίον τῆς χώρας. Δὲν θὰ ἐπιμείνω, κύριοι συνάδελφοι, εἰς ἕνα τελευταῖον ἐπίμαχον θέμα, τὸ θέμα τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ, διότι τὸ ἀνέπτυξαν οἱ προλαλήσαντες καὶ διὰ μακρῶν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Δὲν εἶναι τυχαῖον ὅτι κατὰ τὴν διαδρομὴν ἑκατονταετοῦς καὶ πλέον ἐλευθέρου δημοσίου βίου, Κυβερνήσεις προεδρευόμεναι ἀπὸ ἐξόχους πατριώτας, δὲν διενοήθησαν νὰ εἰσαγάγουν τὴν πολιτικὴν εἰς τὸν Στρατὸν διὰ τῆς θεσπίσεως ψήφου τῶν στρατευμένων. Ἐλευθέρα ἐκδήλωσις φρονήματος τοῦ ἐκλογέως καὶ πειθαρχία εἰς τὸν Στρατόν, εἶναι δύο ἔννοιαι ἀσυμβίβαστοι. Καὶ ἀκόμη, ἀδιάβλητον ἀποτέλεσμα ἐκλογῶν καὶ ἐπηρεασμὸς ἐκλογέως εἶναι δύο πράγματα ἐπίσης ἀσυμβίβαστα. Ἐπὶ τέλους δὲν δέχεσθε ὡς δεδομένον, αὐτὸ ποὺ ἡ κοινὴ πεῖρα κραυγάζει ὅτι ὁ στρατιώτης φυσικὸν εἶναι νὰ ψηφίσῃ ἐὰν ἀφεθῇ ἀνεπηρέαστος ὡς καὶ τὰ λοιπὰ μέλη τῆς οἰκογενείας του καὶ ποία θὰ εἶναι ἡ διαφορὰ τοῦ ἀποτελέσματος ἐὰν δὲν μεσολαβήσουν νοθεῖαι καὶ ἐκβιάσεις; Ἰδοὺ διατὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις σύσσωμος διεκήρυξεν, ἐπισήμως τὴν ἀπόφασίν της, νὰ μὴ μετάσχῃ εἰς μίαν ἐκλογικὴν παρωδίαν, ἐὰν ἐπιμείνετε εἰς τὴν διατήρησιν τῆς σχετικῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἰδοὺ διατὶ ἀκόμη ἔχει προέχουσαν σημασίαν ἡ ἱκανοποίησις τοῦ αἰτήματός μας ὅπως αἱ ἐκλογαὶ διεξαχθοῦν ἀπὸ ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλά, παρὰ τὸ πρόδηλον τοῦ διαβλητοῦ τοῦ νομοσχεδίου, ἡμεῖς δὲν ἔχομεν παραισθήσεις, κύριοι βουλευταί. Γνωρίζομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις στηριζομένη εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς καὶ ἐκμεταλλευομένη μίαν ἰδιότυπον ψυχολογίαν τῶν βουλευτῶν εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν θὰ ἐπιμείνῃ καὶ θὰ ἐπιτύχῃ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλά, ὅπως εἶναι βέβαιον, κύριοι βουλευταί, αὐτὸ εἶναι ἐπίσης βέβαιον ὅτι κάποια ἀνησυχία καὶ ἀνυπομονησία βασανίζει τὴν κυβερνητικὴν παράταξιν. Θὰ ἤθελε νὰ πληροφορηθῇ ἀπὸ τοῦδε ποία θὰ εἶναι ἡ ἔκτασις, ποία θὰ εἶναι ἡ διάρθρωσις τῶν ἀντιπάλων δυνάμεων, τὰς ὁποίας θὰ συναντήσῃ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Ὄχι, κύριοι, ἡ παραχώρησις αὕτη δὲν θὰ τῆς γίνῃ. Ἀπεκομίσαμεν πολύτιμα συμπεράσματα ἀπὸ τὴν ζωὴν καὶ τὴν δρᾶσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Δὲν θὰ λησμονήσωμεν τί ἔγινε τὸ θέρος τοῦ 1951. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ ἀπόφασις τοῦ Στρατάρχου Παπάγου περὶ καθόδου του εἰς τὸν πολιτικὸν στῖβον εἶχε τηρηθῇ ἀπολύτως μυστική, ἐπὶ ἕνα μῆνα καὶ περισσότερον καὶ πότε ἀνεκοινώθη; Ὅταν ὁ ἐκλογικὸς νόμος εἶχε ψηφισθῆ καὶ τὸ Διάταγμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς εἶχε δημοσιευθῆ. Τὸ αὐτὸ ἐπαναλαμβάνεται καὶ σήμερον. Δὲν ἀγνοοῦμεν τὴν σοβαρὰν κατάστασιν ἡ ὁποία ἔχει δημιουργηθῆ εἰς τὴν Κυβερνητικὴν παράταξιν. Καὶ ὅμως ὁ πέπλος τῆς μυστικότητος καλύπτει τὰς σοβούσας διενέξεις καὶ ζωηρὰς ζυμώσεις ἐντὸς τῶν κόλπων τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως. Ἀναμένει αὕτη τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία θὰ ἐπακολουθήσῃ ἀμέσως, διὰ νὰ μεταμφιεσθῇ δι’ εὐνοήτους λόγους ὑπὸ νέον ἔνδυμα καὶ οὕτω μετημφιεσμένη νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ καὶ νὰ ἐκλέξῃ τὸν διάδοχον τοῦ ἐκλιπόντος ἀρχηγοῦ της. Ἀλλὰ εἰς τὴν τακτικὴν αὐτήν, κύριοι βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, θὰ σᾶς ἀκολουθήσουν τὰ δημοκρατικὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ναὶ μὲν δὲν θὰ δυνηθοῦν νὰ ἀποτρέψουν τὴν διαρροὴν πληροφοριῶν διὰ τὰς γενομένας μεταξὺ των ζυμώσεις, διαπραγματεύσεις καὶ τυχὸν διαφωνίας καὶ συμφωνίας, ἀλλὰ περὶ ἑνὸς πράγματος μόνον δύνασθε νὰ εἶσθε βέβαιοι: Ὅτι θὰ λάβωμεν τὰς τελικάς μας ἀποφάσεις καὶ θὰ τὰς ἀνακοινώσωμεν, τότε μόνον ὅταν θὰ εἶναι χρονικῶς ἀργὰ διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξουδετερώσῃ τὴν ἐκλογικήν μας ἐπικράτησιν. Ὡς τόσον, διὰ νὰ ἱκανοποιήσω τὴν περιέργειαν τῶν ἐνδιαφερομένων κύκλων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, δύναμαι ἀπὸ τοῦδε μίαν διαβεβαίωσιν νὰ δώσω, ὅτι τὸ σφάλμα τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1952 δὲν θὰ ἐπαναληφθῇ. Αὐτὴν τὴν φορὰν εἶναι βέβαιον ὅτι οἱ ἔχοντες τὴν εὐθύνην τῆς διεξαγωγῆς τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος, τῆς ἐκλογικῆς μάχης ἐναντίον τοῦ Συναγερμοῦ, ἀλλὰ καὶ αἱ λαϊκαὶ δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι μὲ καρτερίαν καὶ ὑπομονὴν ἀναμένουν τὴν προσεχῆ ἐκλογικὴν ἀναμέτρησιν ἐπὶ μίαν 3ετίαν, δὲν θὰ ὑποπέσουν εἰς τὸ μοιραῖον σφάλμα τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1952. Αὐτὴν τὴν φορὰν ἡ ἐκλογικὴ μειοψηφία δὲν θὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ γίνῃ κοινοβουλευτικὴ πλειοψηφία. Αὐτὴν τὴν φοράν, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι ἡ μειοψηφία τῶν ψηφοφόρων θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὡς Ἀντιπολίτευσις καὶ ἡ πλειοψηφία τοῦ λαοῦ θὰ γίνῃ Κυβέρνησις. Αὐτὴν τὴν φοράν, νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι ὁ λαὸς εἶναι ἀποφασισμένος νὰ ὑπερπηδήσῃ οἱαδήποτε τεχνικὰ ἐμπόδια, διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν νίκην καὶ θὰ νικήσῃ. Καὶ ὁ Συναγερμός, κύριοι βουλευταί, θὰ ἡττηθῇ αὐτὴν τὴν φοράν. (Χειροκροτήματα).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Σακκαλῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§95Η. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ζητῶ τὴν ἐπιεικῆ κρίσιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὡς πρὸς τὴν ὁμιλίαν μου, διότι πρὸ ἐμοῦ, τοῦ ἀπείρου, παρήλασαν οἱ ἀριστεῖς τοῦ λόγου, παρήλασαν ὅλοι σχεδὸν οἱ ὑπουργοί, οἱ εὐγλωττώτεροι ρήτορες. Δὲν προτίθεμαι νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περὶ τοῦ ἐὰν συντάσσωμαι ἢ δὲν συντάσσωμαι καὶ διατί, ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου ἐκλογικοῦ συστήματος. Διὰ δύο λόγους: Διότι τὸ νὰ συνταχθῇ τις, ἀπαιτεῖται νὰ ἀναπτύξῃ θεωρίαν καὶ θεωρίαι νομίζω ὅτι ἀνεπτύχθησαν πάμπολλαι, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, ἀλλὰ καὶ διότι ὁπωσδήποτε ἡ Κυβερνητικὴ πτέρυξ καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀποφασισμέναι νὰ φέρουν ἢ μᾶλλον νὰ ψηφίσουν τὸ προτεινόμενον καὶ συζητούμενον σήμερον ἐκλογικὸν σύστημα. Σκοπός μου εἶναι νὰ σᾶς ἀναφέρω ἢ μᾶλλον νὰ σᾶς ἀναπτύξω ὡρισμένας παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔχω ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Καὶ πρώτη καί, περιέργως, ἡ ὁποία, ὁμολογουμένως, μοῦ ἐγεννήθη παρατήρησις, εἶναι ἡ ἑξῆς: Ὅτι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς, ὅταν ὁ ἀξιότιμος κ. Βενιζέλος, ἀρχηγὸς τῆς Φ.Δ.Ε. ἠρώτησε τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐὰν καὶ κατὰ πόσον εἶναι ἀποφασισμένος νὰ προβῇ εἰς ἐκλογὰς τὸ ταχύτερον, τότε, νομίζω, τοῦ ἐδόθη ἀπάντησις ὅτι αἱ ἐκλογαὶ θὰ ἐπακολουθήσουν κατὰ τὸν προσεχῆ Ἀπρίλιον. Τότε, ἤρχισεν ἡ ἐκλογικὴ περίοδος διὰ τὴν Ἑλλάδα. Κατὰ τὴν ἐποχὴν αὐτὴν ἀνεγνώσαμεν ὅλοι εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔμελλε νὰ συνεργασθῇ, μᾶλλον, νὰ συμβουλευθῇ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ ἀπὸ κοινοῦ νὰ ἀποφασίσουν διὰ τὸ πλέον ἐπωφελὲς ἐκλογικὸν σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον ἔμελλον αἱ προσεχεῖς ἐκλογαὶ νὰ διενεργηθοῦν. Ἔγιναν πράγματι αἱ συζητήσεις αὐταὶ μετὰ τῶν ἀξιοτίμων ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων καὶ ἐθεωρήθη ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐπεκταθοῦν αἱ συζητήσεις αὐταὶ καὶ μεταξὺ τῶν βουλευτῶν τῆς πλειοψηφούσης πτέρυγος. Καὶ ἔγινε καὶ αὐτό, καὶ ἕνα πρὸς ἕνα ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τοὺς ἐκάλεσε καὶ τοὺς συνεβουλεύθη. Ἀλλὰ ὁμολογῶ ὅτι ἐκπλήσσομαι, διότι ἐνῷ συνεζητήθησαν ὅλα αὐτὰ τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα ὅλοι μας γνωρίζομεν καὶ τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐφαρμοσθῆ εἰς τὴν χώραν μας, ἐν τούτοις, παρὰ τὰς συζητήσεις, ἡ Κυβέρνησις μᾶς παρουσίασεν ἕνα ἄλλο σύστημα, ἕνα σύστημα ἰδικόν της, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς δὲν τὸ ἐφεῦρε ἀπὸ τὰς συζητήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμε μὲ τοὺς ἀρχηγοὺς καὶ μὲ τοὺς βουλευτάς της, ἀλλὰ τὸ εἶχε προαποφασίσει καί, συνεπῶς, δὲν ἐννοῶ, πρὸς τί ὁ θόρυβος αὐτός.

§96Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Πῶς τὸ ξεύρετε αὐτό, κύριε συνάδελφε; Δὲν τὸ ξεύρω ἐγὼ καὶ σεῖς τὸ ξεύρετε; Ὅπως τὸ λέγετε, ἀθέλητα ἴσως, μοῦ προσάπτετε βαρεῖαν κατηγορίαν, ὅτι δηλαδὴ κατὰ τρόπον ἐμπαικτικὸν συνωμιλήσαμεν καὶ μὲ τοὺς κ.κ. ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ μὲ τοὺς κ.κ. βουλευτάς. Ἐκπλήττομαι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ξεύρετε σεῖς ὅτι ἔκτοτε ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῶν συνομιλιῶν μου μὲ τοὺς κ.κ. ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, εἶχον ἕτοιμον σχέδιον νόμου, καὶ τὸ ἔφερον αἰφνιδιαστικῶς.

§97Η. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι κατὰ τὴν ἄποψίν σας, ἔχετε δίκαιον, ἀλλά, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, δὲν θὰ ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ δηλώνῃ καὶ νὰ συζητῇ μὲ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, ὅταν ἐκ τῶν προτέρων, ἦτο ἀποφασισμένη καὶ δὲν εἶχε κανένα λόγον νὰ συμβουλευθῇ κανένα.

§98Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, ὅσοι ἔλαβον τὸν λόγον, παρεπονέθη δι’ αὐτὴν τὴν συμπεριφορὰν τῆς Κυβερνήσεως.

§99Η. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἴσως, νὰ τοὺς διέφυγε.

§100Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν εἶσθε ἐξουσιοδοτημένος νὰ ζητήσητε νὰ ἐπανορθώσω ἀπρεπῆ συμπεριφοράν μου ἀπέναντι τῶν ἀξιοτίμων ἀρχηγῶν, νὰ μοῦ τὸ δηλώσητε.

§101Η. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ, εἶμαι καὶ ἐγὼ ἕνα μέλος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ εἴπω ὅ,τι σκέπτομαι καὶ αὐτὴν τὴν στιγμήν, σκέπτομαι καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἀχθῶ εἰς τὴν σκέψιν ὅτι σεῖς.........

§102Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐπιμένετε νὰ μοῦ προεξοφλῆτε τὴν ἰδικήν μου σκέψιν. Λέγετε ὅτι ἐκφράζετε τὴν ἰδικήν μου σκέψιν, ἐνῷ ἐκφράζετε τὴν ἰδικήν σας.

§103Η. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία θὰ κρίνῃ ποῖος ἔχει δίκαιον καὶ ποῖος ἔχει ἄδικον. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνω ἐπ’ αὐτοῦ, θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ παραμένῃ μία περίεργος συμπεριφορά. Εἶχα ὑπ’ ὄψει μου νὰ θίξω καὶ τὸ ζήτημο τοῦ Στρατοῦ δι’ ὀλίγων, ἀλλά, ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο, κατόπιν τῶν εὐτυχῶν αὐτῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἠκούσθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ νομίζω, ὅτι θὰ εἶναι περιττὴ πᾶσα περαιτέρω συζήτησις, ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκφράσω τὴν χαράν μου καὶ νὰ εὐχηθῶ νὰ εὐοδωθῇ αὐτὴ ἡ προσπάθεια. Ἐπίσης θὰ ἤθελα νὰ θίξω τὸ θέμα τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν. Ἔχει διαμορφωθῆ ἡ ἐντύπωσις ἢ μᾶλλον ἡ πεποίθησις ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀποφασίσει, ὅπως αὐξήσει τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν ἀπὸ 250 εἰς 300. Κύριε ὑπουργέ, τῶν Ἐσωτερικῶν, νομίζω ὅτι δὲν θὰ πρέπει νὰ ἀκούσετε τὴν ἀξίωσιν τῶν ἐπιτελῶν τοῦ κόμματος ἢ πιθανὸν τοῦ συνόλου τῆς πλειοψηφούσης πτέρυγος. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ θὰ ἦτο καλύτερον νὰ ἀκούσητε τὶ θέλει καὶ τὶ λέγει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θέλει αὔξησιν τῶν βουλευτῶν, δὲν θέλει ὕψωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ Ἑλληνικὸς λαός, θέλει οἰκονομίας, θέλει περιορισμοὺς τῶν ἐξόδων. Νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι ἐὰν τὰς ἕδρας αὐτὰς τὰς περιωρίζατε εἰς 200, ἀσφαλῶς, ὁ Ἑλληνικὸς λαός, θὰ σᾶς ἐχειροκρότει. Καί, τώρα, θὰ ἔλθωμεν εἰς κάποιον κάπως σοβαρὸν σημεῖον, διότι ὁμολογῶ, ὅτι εἰς ἐμέ, ὁ ὁποῖος ἀπὸ μικρὸ παιδὶ παρακολουθῶ πῶς κατασκευάζονται οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι κοντὰ εἰς κάποιον παλαίμαχον διδάσκαλόν μου, μοῦ φαίνεται πρωτάκουστον ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ πλειοψηφικὸν σύστημα διὰ σταυρῶν προτιμήσεως. Ὁμολογῶ, ὅτι αὐτὸ τὸ πρᾶγμα δὲν τὸ καταλαβαίνω, διότι, ἂν δὲν κάμω λάθος, νομίζω, ὅτι πλειοψηφικὸν σύστημα σημαίνει, τὴν κατὰ τὴν ἐλευθέραν βούλησιν τῶν ἐκλογέων προκύπτουσαν πλειοψηφίαν ὑποψηφίου ἢ ὑποψηφίων, ἔναντι τοῦ συνόλου τῶν ἀνταγωνιζομένων ὑποψηφίων μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς περιφερείας.

§104Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Δὲν ἔχετε ὑπ’ ὄψει τὸ σύστημα τῆς ὑποχρεωτικῆς συμμετοχῆς τῆς μειοψηφίας;

§105Η. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν. Μὴ θέλετε νὰ κάμετε σύγχυσιν. Ἐὰν τὰ βάλετε κάτω, καὶ μὲ τὸν ἕνα καὶ μὲ τὸν ἄλλον τρόπον, ἀσφαλῶς θὰ ἔλθουν καὶ τῆς μειοψηφίας. Ἔτσι εἶναι, κύριε συνάδελφε. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅπως καὶ πάρα κάτω θὰ ἴδητε, ὅτι αὐτὸ δὲν παίζει κανένα ρόλον, δηλαδή, δὲν πρόκειται εἰς τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα νὰ συζητοῦμεν περὶ προβαδίσματος τῶν ὑποψηφίων ἐντὸς περιωρισμένου κύκλου δηλαδή, τοῦ δεσμευτικοῦ ψηφοδελτίου, ὡς γίνεται εἰς τὴν ἀναλογικήν. Διότι ἡ ἀναλογικὴ μᾶς δίδει τὴν δύναμιν τῶν κομμάτων, ἐὰν καὶ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν, καὶ μετὰ πεποιθήσεως μάλιστα, ὅτι εἰς τὴν ἀναλογικὴν θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἀντίθετον. Δηλαδή, αἱ ἐγγραφαὶ ἔχουν ἐφαρμογὴν εἰς τὴν ἀναλογικήν, ἐνῷ εἰς τὸ πλειοψηφικὸν δὲν ἔχει θέσιν ὁ σταυρός. Αὐτὰ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὰ γνωρίζει πολὺ καλύτερον ἐμοῦ. Ἀλλά, ἡ Κυβέρνησις κάνει ὅτι δὲν τὰ γνωρίζει, κυρίως διότι φοβεῖται μήπως τῆς ἀλλοιωθοῦν τὰ ἀποτελέσματα, δηλαδή, οἱ ὑπολογισμοὶ ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἔχει κάμει, ὥστε νὰ τῆς ἐξασφαλισθῇ ἡ πλειοψηφία διὰ νὰ κυβερνήσῃ. Ἔχομεν παραδείγματα εἰς τὴν πολιτικήν μας ἱστορίαν κατὰ τὰ ὁποῖα αἱ ἐγγραφαί, ἔχουν ἐπηρεάσει τὸ ἀποτέλεσμα εἰς πολλὰς περιπτώσεις. Θὰ ἀναφερθῶ μόνον εἰς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν τοῦ Πειραιῶς. Ἐνῷ τὸ ψηφοδέλτιον τοῦ Συναγερμοῦ ἡττήθη, ἐν τούτοις ἐκέρδισε περισσοτέρας ἕδρας, διότι εἶχεν ἐπιτύχει περισσοτέρας ἐγγραφάς, τῶν ἐγγραφῶν τὰς ὁποίας εἶχον ἐπιτύχει οἱ ἀντίπαλοι. Καὶ οὕτως προέκυψε μία ἀλλοίωσις. Αὐτὰ ἔχει ὑπ’ ὄψει της ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἕνας δεύτερος λόγος εἰδικώτερος, ὁ ὁποῖος, κ. βουλευταί, τῆς πλειοψηφίας, ἀφορᾷ ὑμᾶς, τοὺς περισσοτέρους ἐξ ὑμῶν. Εἶναι τὸ συμφέρον τῶν ἰσχυροτέρων εἰς ἐκλογικοὺς σταυροὺς ὑποψηφίων ἐκ τῆς περιφερείας σας, κυρίως τῶν ὑπουργῶν, τῶν γενικῶν γραμματέων καὶ τῶν ἐπιτελῶν τοῦ κόμματος. Ὑπολογίζουν οὗτοι ὅτι εἴτε εἰς τὴν πλειοψηφίαν εἴτε εἰς τὴν μειοψηφίαν εὑρεθοῦν, θὰ ἐπιτύχουν καὶ θὰ περισωθοῦν, ἐνῷ ἂν δὲν θὰ ἐπετρέπετο ὁ σταυρὸς προτιμήσεως κινδυνεύουν. Σκεφθῆτε το λοιπόν, καλὰ καὶ τελικῶς ἀποφανθῆτε πρὶν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσάγει ἄνισον μεταχείρισιν δι’ ἡμᾶς ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τὴν ὁποίαν στηρίζετε.

§106Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ ἡμᾶς.

§107Η. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Δι’ αὐτὸ πρέπει διὰ τῆς πλειοψηφίας σας, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν δεχθῆ τὸν ὀρθόν, τὸν παραδεδεγμένον, τὸν προβλεπόμενον ὑπὸ τῶν θεσμῶν τῆς πολιτικῆς ἱστορίας τῆς Ἑλλάδος δρόμον τοῦ συστήματος τοῦ πλειοψηφικοῦ, σεῖς πρέπει νὰ ἐπιβάλλετε διὰ τῆς δυνάμεώς σας τὴν ἐφαρμογὴν τῶν προσθηκῶν καὶ τῶν διαγραφῶν. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, ἤθελα νὰ σᾶς παρουσιάσω καὶ κάποιαν εἰρωνείαν ποὺ ἀπαντῶ μέσα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Αὐτὸ ἀφορᾷ ἐκείνους τοὺς ὑποψηφίους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπεθύμουν νὰ ὑποβάλουν μεμονωμένην ὑποψηφιότητα. Τὸ ἄρθρον 70 τοῦ διατάγματος δὲν ὁμιλεῖ περὶ ἐκλογῆς πολλῶν βουλευτῶν. Λέγει «διὰ νὰ ἐκλεγῇ τις βουλευτής». Ἄν λοιπὸν δὲν τροποποιηθῆ ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου, καὶ δὲν ληφθῆ κάποια μέριμνα διὰ τοὺς ἐκτιθεμένους μεμονωμένως ὑποψηφίους εἰς τὰς μεγάλας τοὐλάχιστον ἐκλογικὰς περιφερείας, ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ Συντάγματος θὰ παραμείνῃ νεκρὸν τοῦ νόμου καὶ θὰ εἶναι μία, ὡς σᾶς εἶπον, εἰρωνεία δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἤθελον νὰ ἐκτεθοῦν ὡς μεμονωμένοι. Καὶ αὐτὴν τὴν στιγμήν, λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἀνεξάρτητος, ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησίν σας ὑπάρχουν ὑπουργοὶ ἀνεξάρτητοι, ὅπως ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ συνεπῶς κάποιαν μέριμναν πρέπει νὰ λάβετε, ὥστε μία εὐπρεπὴς ἐκλογὴ νὰ δύναται νὰ γίνῃ διὰ τοὺς ἐπιθυμοῦντας νὰ κατέλθουν ὡς μεμονωμένοι. Τοῦτο τὸ ὑποστηρίζω, διότι ἐνῷ εἰς τὰς μικρὰς περιφερείας ἐνθαρρύνονται οἱ μεμονωμένοι ὑποψήφιοι διότι ἐκλέγονται 2–3 βουλευταί, ἀντιθέτως εἰς τὰς μεγάλας περιφερείας οὐδαμῶς ἐνθαρρύνονται. Δὲν εἶναι δυνατὸν, δηλαδή, νὰ ἐκτεθῇ μεμονωμένος ὑποψήφιος εἰς μεγάλην περιφέρειαν, διότι τὸ ἀποτέλεσμα κινδυνεύει νὰ ἀποβῇ κωμικὸν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτεθῇ τις εἰς τὰς ἐκλογάς, ἔστω καὶ ἂν ἐπιθυμῇ νὰ σώσῃ τὴν τιμὴν τῶν ὅπλων. Ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ σᾶς εἴπω, κ. βουλευταί, ὅτι εἰς τὰς μεγάλας περιφερείας, οὐδεὶς τῶν μεμονωμένων ὑποψηφίων, εἶναι πιθανὸν ποτὲ νὰ σᾶς ἀνατρέψῃ τοὺς ὑπολογισμούς, τοὺς ὁποίους ἔχετε κάμει. Δηλαδή, οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν δὲν εἶναι εἰς θέσιν ποτὲ νὰ πάρῃ 10.000 ἐγγραφὰς, 20.000 ἐγγραφὰς καὶ νὰ τὰς ἀθροίσῃ εἰς τὰ μεμονωμένα ψηφοδέλτια, ὥστε νὰ σᾶς ἀνατρέψῃ τοὺς ὑπολογισμούς, τοὺς ὁποίους ἔχετε κάμει. Δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ καταργηθοῦν οἱ σταυροὶ προτιμήσεως καὶ νὰ ἐπιτραποῦν αἱ προσθῆκαι καὶ ἐγγραφαί. Νομίζω, ὅτι δι’ ἡμᾶς εἶναι ἐπιτακτική, ἡ ὑποχρέωσις τοὐλάχιστον διὰ τὰς περιφερείας νὰ θεσπίσετε, ὅτι εἶναι δυνατὸν εἰς κάθε ψηφοδέλτιον συνδυασμοῦ, νὰ προστίθεται ἕνα ὄνομα ἑνὸς ἢ καὶ δύο μεμονωμένων ὑποψηφίων διὰ νὰ σώζεται ἡ ἀξιοπρεπὴς ἐμφάνισις τοῦ ὑποψηφίου, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ τηροῦνται τὰ προσχήματα, διότι ἄλλως θά ἦτο καλύτερον νὰ διαγραφῇ ἡ διάταξις αὐτὴ ἀπὸ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Τοῦτο θὰ ἀποτελῇ καὶ σεβασμὸν πρὸς τὴν θέλησιν τῶν πολιτῶν. Καὶ ἡ τελευταία παρατήρησίς μου, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἀναφέρεται ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς πολώσεως. Ἐπὶ τῆς πολώσεως τῶν δύο ἄκρων, τῆς ὁποίας ἡ καλὴ ἀρχὴ μαγειρεύεται ἀπὸ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Θὰ ἠδύνατο ἴσως νὰ ἀποφευχθῇ ἐὰν ἀνεγνωρίζετο τὸ Κομμουνιστικὸν κόμμα τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ δυστυχῶς πολλοὶ καὶ διάφοροι λόγοι, δὲν μᾶς τὸ ἐπιτρέπουν. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων ποὺ πιστεύουν, ὅτι κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς θὰ σχηματισθοῦν δύο μόνον ἰσχυρὰ κόμματα. Κατ’ αὐτοὺς εἶναι φανερὸν ὅτι θὰ σχηματισθοῦν τρία ἰσχυρὰ κόμματα. Δὲν ἀποκλείεται δὲ ἐκ τοῦ λόγου τούτου καὶ νὰ ἀνατραποῦν οἱ ὑπολογισμοὶ τοὺς ὁποίους ἔχει κάμει ἡ Κυβέρνησις ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἀποτελέσματα. Νὰ μὴ πλειοψηφήσῃ δηλαδὴ κανένα κόμμα ἀπολύτως, ὥστε νὰ δύναται νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν. Εἰς ἄλλας ἐκλογὰς ἀσφαλῶς θὰ σχηματισθοῦν δύο ἰσχυρὰ κόμματα ἀλλὰ δυστυχῶς εἰς τάς ἐκλογάς ἐκείνας τὸ ἓν ἐκ τῶν δύο δὲν θὰ εἶναι ἐθνικόν. Τὸ κόμμα ἐκεῖνο δὲν γνωρίζω πῶς θὰ ὀνομάζεται, ἀλλὰ θὰ εἶναι ὁπωσδήποτε τὸ Κομμουνιστικόν. Αἱ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀπόψεις μου εἶναι αἱ ἀκόλουθοι. Εἰς τὰ τέσσαρα μεγάλα ἀστικὰ κέντρα, ποὺ εἶναι αἱ Ἀθῆναι, ὁ Πειραιεύς, ἡ Θεσσαλονίκη καὶ ἡ Λάρισα–Βόλος, ἐκλέγονται 57 βουλευταί. Δηλαδή, ἀντιπροσωπεύουν μεταξὺ τοῦ ἑνὸς τετάρτου καὶ τοῦ ἑνὸς πέμπτου τοῦ συνόλου τῶν βουλευτῶν ὅλων τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν τῆς Ἑλλάδος. Εἰς τὰ τέσσαρα αὐτὰ ἀστικὰ κέντρα, ὡς ἔχει σήμερον διαμορφωθῆ ἡ πολιτικὴ κατάστασις μετὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀειμνήστου Στρατάρχου Παπάγου, τὸ μόνον κόμμα τὸ ὁποῖον γνωρίζομεν, ὅτι διαθέτει μεγάλας καὶ πειθαρχικὰς δυνάμεις εἶναι τὸ Κομμουνιστικὸν κόμμα τῆς Ἑλλάδος.

§108Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Ὄχι δά!

§109Η. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Τὸ κόμμα τοῦ κ. Καραμανλῆ, γνωρίζετε ἐὰν ἔχῃ δύναμιν; Ὑπάρχει μία τοιαύτη διαφοροποίησις εἰς τοὺς ψηφοφόρους, ὥστε δὲν ἠμπορεῖ νὰ λέγετε ὅτι ἔχετε δύναμιν. Ἡμεῖς περιμένομεν, θὰ τὸ δείξουν αἱ ἐκλογαί. Ἐφ’ ὅσον τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων δὲν διαμαρτύρεται, διατὶ διαμαρτύρεσθε σεῖς; Τὸ γεγονὸς αὐτὸ, εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους μας καὶ δι’ αὐτὸ πρὸ ὀλίγου ἠκούσατε τὸν ἐκπρόσωπον τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος τὸν κ. Ἀλλαμανῆν, ὁ ὁποῖος σᾶς τὰ εἶπεν. Ἐγὼ τὰ ἔχω κατὰ νοῦν καὶ νομίζω, ὅτι συμπίπτουν αἱ ἰδέαι μου μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν. Λοιπόν, αὐτὰ τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα δὲν διαθέτουν μεγάλην δύναμιν, μᾶς λέγουν φανερά, ὅτι βασίζουν τὴν ἐπιτυχίαν των μόνον καὶ μόνον εἰς τὴν ἰσχυρὰν αὐτὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν διαθέτει τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα. Σᾶς τὸ εἶπε, τὸ ἠκούσατε καὶ τὸ βλέπετε, δὲν εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον σᾶς τὸ λέγω ἐγώ.

§110Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Αὐτὰ ποὺ εἶπα ἀφίστανται πολὺ αὐτῶν ποὺ ὑποστηρίζετε σεῖς.

§111Η. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Καὶ γνωρίζετε καλά, κ. συνάδελφοι, ὅτι οὕτως ἢ ἄλλως τὰ κόμματα αὐτὰ εἶναι καταδικασμένα μόνα των νὰ ἀποτύχουν. Δι’ αὐτὸ στρέφονται πρὸς συνεργασίαν μὲ τὴν ΕΔΑ καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι θὰ τὴν πραγματοποιήσουν. Τοῦτο σημαίνει ὅτι ἡ κομμουνιστικὴ δύναμις πλαισιοῦται σιγὰ–σιγὰ καὶ ἀπὸ ἄλλα κόμματα καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ ἡ δύναμίς της αὐξάνεται. Τὰ κόμματα αὐτά, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἴτε σεῖς τὸ θέλετε, εἴτε δὲν τὸ θέλετε, δὲν εἶναι κομμουνιστικά. Σεῖς τὰ ὠθεῖτε εἰς συνεργασίαν καὶ σεῖς εἶσθε ὑπεύθυνοι διότι αὐτὰ θὰ ὁδηγήσουν εἰς τὸ Κομμουνιστικὸν κόμμα εὐρυτάτας λαϊκὰς μάζας. Ἔτσι χειραγωγεῖται ὁ δύστυχος, ὁ ταλαιπωρημένος Ἑλληνικὸς λαός, σεῖς τὸν ὠθεῖτε εἰς τὸ νὰ πηγαίνῃ καὶ νὰ συνεργάζεται μὲ τὸ Κομμουνιστικὸν κόμμα. Ἐγὼ σᾶς ἐφιστῶ τὴν προσοχήν, διότι θέλετε πόλωσιν καὶ ὄχι πόλωσιν ἐθνικῶν κομμάτων. Αὐτὰ σᾶς τὰ λέγω, διότι διδασκόμεθα ἀπὸ τὰς συζητήσεις τὰς ὁποίας καθημερινῶς ἡμεῖς ἔχομεν μὲ τὴν φτωχολογιὰ τοῦ Πειραιῶς καὶ ἐν μέρει μὲ τὴν φτωχολογιὰ τῶν Ἀθηνῶν καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι αὐτὰ ποὺ ἀκοῦμε μὲ τὰ πιὸ κτυπητὰ χρώματα καὶ τὰ πιὸ δυνατὰ λόγια νὰ τὰ μεταφέρωμεν μέσα εἰς τὴν Βουλήν. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν μὴν ἀκοῦτε τὶ λέγεται εἰς τὴν Ἀθηναϊκὴν Λέσχην.

§112Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Μέ συγχωρεῖτε, δὲν εἶμαι μέλος.

§113Η. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἀκοῦτε τί λέγει ὁ λαὸς καὶ ὁ λαὸς αὐτός, λέγει αὐτὰ ποὺ σᾶς εἶπα ἐγώ. Δι’ αὐτὸ ἐνισχύσατε τώρα, ποὺ εἶναι ἀκόμη καιρός, τὴν δυνατότητα τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν κατανομὴν τῶν μεγάλων περιφερειῶν καὶ ἄλλων κομμάτων. Αὐτὸ θὰ ἀποτρέψῃ νὰ εἶσθε βέβαιοι, τοὺς ὅσους αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐπιθυμοῦν νὰ συνεργασθοῦν μὲ τὴν ΕΔΑ, ἀλλὰ καὶ ἐὰν δὲν τοὺς ἀποτρέψῃ νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ περιορίσῃ τὸ ἐκλογικόν του ἀποτέλεσμα, διότι μερίδια εἰς τὴν κατανομὴν δὲν θὰ λάβουν δύο, ἀλλὰ τρεῖς, ἴσως λάβουν καὶ τέσσαρες. Ἐμπρὸς εἰς τὴν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν, κ. ὑπουργέ, μὴ σκέπτεσθε ἐὰν θὰ χάσετε ἤ ἐὰν θὰ κερδίσετε 5 ἢ 10 ἕδρας εἰς τὰς μεγάλας περιφερείας.

§114Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Σᾶς ἐρωτῶ τὸ ἑξῆς: Σεῖς, ὁ ὁποῖος εἶσθε τόσον εὐαίσθητος ἔναντι τοῦ ἐθνικοῦ κινδύνου καὶ τόσον προσεκτικὸς ἔναντι τῆς ἐθνικῆς ὑποθέσεως, ἐρωτᾶσθε: θὰ φθάσετε σεῖς, ἐὰν ἡ θεωρία σας ὅτι ὠθεῖ τὸ σχέδιον τοῦ νόμου πρὸς τὰ ἐκεῖ εἶναι ὀρθή, θὰ φθάσετε σεῖς διὰ νὰ κερδίσετε τὰς ἐκλογὰς νὰ συνεργασθῆτε μὲ τοὺς κομμουνιστάς;

§115Η. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, αὐτὴ ἡ ἐρώτησις δὲν ἀνήκει εἰς ἐμέ. Ἐγὼ ἔχω ἐκπεφρασμένην γνώμην.

§116Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Θέλετε νὰ ἀπαντήσω ἐγώ διὰ λογαριασμόν σας; Ἐγὼ εἶμαι βέβαιος ὅτι ποτὲ σεῖς δὲν πρόκειται νὰ φθάσετε εἰς αὐτὸ τὸ τέρμα τῆς ὁδοῦ. Ἐὰν ὅμως ὑπάρχουν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι διὰ τὸ ἐκλογικὸν γέρας εἶναι ἀδίστακτοι ἐνώπιον τοιούτου εἴδους συνεργασιῶν, οὐδεὶς νόμος καὶ οὐδὲν σύστημα εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον σοβαρᾶς συζητήσεως.

§117Η. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διότι ἔρχεσθε εἰς τὰ λόγια μου.

§118Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Φοβοῦμαι, κ. ὑπουργέ, ὅτι κάμετε μεγάλο λάθος. Ὅτι πέραν τῶν κομμάτων ἡ ἀγανάκτησις τοῦ λαοῦ πολλὲς φορὲς ἠμπορεῖ νὰ δημιουργήσῃ καταστάσεις, τὰς ὁποίας δὲν νομοθετεῖτε αὐτὴν τὴν στιγμήν. Τὰ λαϊκὰ μέτωπα γίνονται καὶ ἄνευ τῆς συνεργασίας τῶν κομμάτων ἀπὸ ἕνα, ὁ ὁποῖος θὰ σηκωθῇ θὰ πάρῃ τὴν σημαίαν καὶ τότε δὲν γνωρίζω ποῦ θὰ εὑρεθῆτε καὶ σεῖς καὶ πολλαὶ ἄλλαι παρατάξεις.

§119Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐγὼ ἠξεύρω ποῦ θὰ εὑρεθῶ ἐὰν γίνῃ αὐτὸ ποὺ λέγετε. Δὲν τὸ ἠξεύρουν ὅμως οἱ διάφοροι Μάζαρικ καὶ Μπένες.

§120Η. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον τὸ ἑξῆς: Ἐν ὄψει αὐτῆς τῆς πιθανῶς ἀμφιβόλου τοποθετήσεως......

§121Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Κύριε συνάδελφε, οὐδεὶς νόμος εἶναι ἱκανός, νὰ δημιουργήσῃ ἐθνικὰς συνειδήσεις. Ἐὰν θέλετε νὰ τροποποιήσωμεν τὸ σχέδιον τοῦ νόμου ἐπὶ τῷ τέλει νὰ δημιουργήσωμεν ἐθνικὰς συνειδήσεις καὶ αἴσθημα ἐθνικοῦ καθήκοντος ὁμολογῶ, ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἀνίκανος.

§122Η. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ ὑμᾶς. Καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ συνεχίσω τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἀπόψεών μου ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Διότι ἀπὸ τὰς 5–10 ἕδρας, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ ἔχετε ὡς Κυβέρνησις, ἀσφαλῶς δὲν εἶναι βέβαιον, διότι δὲν ἔχετε κάμει κανένα συμβόλαιον, ὅτι θὰ ἔλθετε πρῶτο ἢ δεύτερο κόμμα εἰς ὅλας τὰς περιφερείας, εἶναι πιθανὸν νὰ ἔλθετε τρίτον, ὁπότε δὲν ἔχετε νὰ εἰσπράξετε τίποτε ἀπὸ αὐτὴν τὴν κατανομὴν ποὺ πρόκειται νὰ γίνῃ. Συνεπῶς νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ δοθῇ μία διέξοδος τῆς ... (δὲν ἠκούσθη)... ἐξασθενήσεως τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος διὰ τῆς διανομῆς τῶν τεσσάρων αὐτῶν μεγάλων περιφερειῶν, ὑπὸ περισσοτέρων κομμάτων. Ἄλλως τε, ὅπως ὑπεστήριξα, εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ εἶναι δύο τὰ μεγάλα κόμματα ἀλλὰ θὰ εἶναι τρία. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐὰν ὁ λόγος εἶναι νὰ γίνῃ κατ’ ἀναλογίαν ἡ κατανομὴ αὐτὴ ὑπὸ τῶν δύο μεγάλων κομμάτων, ἐὰν ἐπιμένετε νὰ γίνῃ μόνον καὶ μόνον, διότι δὲν θέλετε νὰ ἀνατραποῦν οἱ ὑπολογισμοί σας, νομίζω, ὅτι ἀξίζει νὰ ἀνατραποῦν διότι εἶναι προτιμότερον νὰ συνεργασθῆτε μὲ τὰ ἐθνικὰ κόμματα τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου ἢ μὲ τὰ ἄλλα ἐθνικὰ κόμματα. Εἶναι προτιμότερον νὰ ὑποβληθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὸν κόπον νὰ προσέλθῃ καὶ ἐκ δευτέρου εἰς τὰς κάλπας, παρὰ νὰ δίδωμεν τὸ δικαίωμα, νὰ ὠθοῦμεν ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, εὐρυτάτας λαϊκὰς μάζας πρὸς τὸν κομμουνισμόν. Τροποποιήσατε τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ δώσατε εἰς τὴν χώραν ἀκίνδυνον ἐθνικῶς ἐκλογικὸν σύστημα. Καὶ τοῦτο πραγματοποιεῖται ἂν τροποποιήσετε διὰ τὰ ἀστικὰ μεγάλα κέντρα τὴν κατανομὴν τῶν ἑδρῶν καὶ ἡ ἐκπροσώπησις τῆς μειοψηφίας ἂς ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὸ τρίτον καὶ εἰς τὸ τέταρτον κόμμα. Ἐφ’ ὅσον θὰ ὑπάρχουν αἱ προϋποθέσεις. Ἐφ’ ὅσον θὰ ἔχουν πάρει τὰ 15–20, τὰ 30%, διὰ ποῖον λόγον νὰ μὴ ἔχουν συμμετοχὴν καὶ ἐκεῖνα εἰς τὴν ἐκπροσώπησιν τῆς μειοψηφίας; Δώσατε, τὰς μισὰς ἕδρας, εἰς τὸ πρῶτον, κόμμα καὶ μοιράσατε τὰς ἄλλας μισὰς εἰς τὸ δεύτερον, τρίτον καὶ τέταρτον κόμμα. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἐπέλθῃ κάποια ἰσορρόπησις καὶ δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἡ ὀξύτης, ἡ ὁποία παρουσιάζεται πάντοτε εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὰ μεγάλα ἀστικὰ κέντρα. Τοῦτο δὲν εἶναι μόνον ἐθνικῶς συμφέρον, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἀπολύτως δίκαιον. Καὶ τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ἑξῆς· διότι νομίζω, ὅτι δὲν δικαιολογεῖται ἕνας συνδυασμὸς κόμματος, τὸ ὁποῖον συνεκέντρωσεν εἰς μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν 200.000 ψηφοφόρων, συνεκέντρωσε 40.000 ψήφους, νὰ ἀποκλείεται τῆς κατανομῆς αὐτῆς, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ εἰς τὰ μεγάλα ἀστικὰ κέντρα, παρ’ ὅλον ὅτι ἔχει πάρει τὰ 30%, διότι τὸ δεύτερον ἐλθόν, συνεκέντρωσε 40 χιλιάδας καὶ μίαν ψῆφον, ἐνῷ εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα δὲν κατώρθωσε νὰ συγκεντρώσῃ πάρα πάνω ἀπὸ 15%. Εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωμεν ὅτι εἰς τὴν περιφέρειαν Αʹ τὸ δεύτερον κόμμα, τὸ ὁποῖον ἦλθε κατὰ σειρὰν δὲν θὰ ἔχῃ ἐκπροσώπησιν καὶ ὁμιλεῖτε περὶ ἐκπροσωπήσεως τῆς μειοψηφίας; Αἱ ἕδραι τῶν μεγάλων ἀστικῶν κέντρων ὡς εἶπον, εἶναι 57. Αἱ ἡμίσειαι εἶναι ἢ 28 ἢ 29. Ἀφοῦ δὲν ἀποφασίζετε νὰ διαχωρίσητε τὰς κομμουνιστικὰς ψήφους μὲ τὸ μοναδικὸν φάρμακον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ ἀναλογική, τότε κάμετε χάριν τοῦ Ἔθνους, κάμετε αὐτὸ τὸ σκόντο καὶ ἀντὶ νὰ διεκδικήσητε 28–29 τὰς ὁποίας δὲν ἠξεύρετε ἂν θὰ πάρετε, ἂς γνωρίζετε ὅτι θὰ διεκδικήσετε 20 ἕδρας. Ἐγὼ κάμνω ἔκκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς ὑμᾶς, ἀρθῆτε εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων, δώσατε εἰς τὴν χώραν δικαιότερον ἐκλογικὸν σύστημα, δώσατε εἰς τὴν χώραν σύστημα ἐκλογικὸν περισσότερον ἐθνικῶς ἀκίνδυνον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Μητσοτάκης ἔχει τὸν λόγον.

§124Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Θὰ ἀναπτύξω, κ. βουλευταί, ἐν συντομίᾳ τὰς προσωπικάς μου ἀπόψεις ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Νομίζω, κατ’ ἀρχήν, ὅτι, μετὰ μάλιστα τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία προηγήθη, δὲν ἔχει θέσιν ἡ θεωρητικὴ ἀνάπτυξις τῶν διαφόρων ἀπόψεων ὑπὲρ καὶ κατὰ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστά. Ἕνας ἐκλογικὸς νόμος ἀποτελεῖ πάντοτε ἕνα καίριον νόμον διὰ τὴν ἐξέλιξιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας, εἰς τὴν ὁποίαν ψηφίζεται καὶ ἡ ψήφισίς του ἀποτελεῖ πάντοτε σημαντικώτατον πολιτικὸν γεγονός. Κατὰ συνέπειαν καὶ εἰς τὴν παροῦσαν στιγμὴν ἡ ἀνάπτυξις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ γίνῃ ἐν ὄψει τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου, ἐπιβάλλεται νὰ στραφῇ πρωτίστως εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῆς παρούσης πολιτικῆς καταστάσεως ἀπὸ τὴν ὁποίαν καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ συναχθοῦν ὡρισμένα συμπεράσματα περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προκριθῇ. Ἐάν, κ. συνάδελφοι, θεωρητικῶς καὶ μόνον ἀντεμετώπιζον τὸ θέμα τοῦ καλυτέρου ἐκλογικοῦ συστήματος, δὲν θὰ ἐδίσταζον νὰ εἴπω, ὅτι ἐγὼ προσωπικῶς θὰ ηὐχόμην νὰ ἐπεβάλετο εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ μονοεδρικὸν μὲ 150 βουλευτὰς εἰς τὴν χώραν. Διότι ἀκραδάντως πιστεύω, ὅτι κατὰ τοιοῦτον τρόπον θὰ ἐπετυγχάνετο ἡ γενικωτέρα ἐξυγίανσις τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς καὶ θὰ ἐξυψοῦτο τὸ ἐπίπεδον τῶν πολιτικῶν ἐκείνων ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ὡς ἐκπρόσωποι τοῦ Ἔθνους θὰ τὰ ἀντιπροσώπευον εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Ἐπιπροσθέτως πιστεύω, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ὀρθὴ ἡ ἄποψις, τοῦτο ἄλλωστε δὲν τὸ ἀμφισβητεῖ κανείς, διότι ἀποτελεῖ πάντοτε δυστύχημα, ὅτι ὁσάκις εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην, ψηφίζομεν εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν ἐκλογικὸν νόμον. Διότι καὶ ἡμεῖς οἱ βουλευταί, εἴμεθα ἄνθρωποι καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν φυσικά, ὅταν ἀντιμετωπίζομεν τὴν ἐκλογικὴν κάλπην νὰ ἀρθῶμεν ὑπεράνω τῶν προσωπικῶν ἐκλογικῶν συμφερόντων μας, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ πρόβλημα ὑπὸ τὴν σκοπιάν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πρέπει πάντοτε νὰ ἀντιμετωπίζεται. Καὶ ἀναμφισβητήτως εἶχε δίκαιον ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος τῆς Βουλῆς, τοῦ 1946, εἰς τὴν ὁποίαν, καὶ ἐγὼ τότε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ μετέχω, ἡ ὁποία ἐπρότεινε συνταγματικὴν μεταρρύθμισιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὅπως καὶ προηγουμένως ἐπανειλημμένως ἀνεφέρθη, ὁ ἐκλογικὸς νόμος ψηφιζόμενος θὰ ἰσχύῃ οὐχὶ εἰς τὰς προσεχεῖς ἀλλὰ εἰς τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς. Νομίζω, κ. συνάδελφοι, καὶ τοῦτο πὼς ἀποτελεῖ χρήσιμον πρότασιν, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ προτοῦ διαλυθῇ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προσφέρῃ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν τόπον προτείνουσα τροποποίησιν τοῦ Συντάγματος εἰς τὸ σημεῖον αὐτό. Ὅπως ἀμέσως ἐν συνεχείᾳ θὰ ἀναπτύξω καὶ ὅπως ἀποτελεῖ πεποίθησιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀφοῦ δὲν κατώρθωσε νὰ δώσῃ κανένα εὐπρεπῆ ἐκλογικὸν νόμον, ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ πλειοψηφία τῆς παρούσης Βουλῆς εἶχε τὸ ἀτύχημα νὰ ψηφίσῃ καὶ νὰ χειροκροτήσῃ δύο φορὰς δύο ἀντιτιθεμένους πρὸς ἀλλήλους καὶ σφαλερούς, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου, ἐκλογικοὺς νόμους, τοὐλάχιστον ἂς προέλθῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν αὐτὴν μία πρότασις συνταγματικῆς μεταρρυθμίσεως, ἡ ὁποία ἐπικυρουμένη καὶ ἀπὸ τὴν προσεχῆ Βουλήν, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχύσῃ. Διότι ὄντως, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ μονοεδρικὸν καὶ τοὺς 150 βουλευτάς, ἀπαιτεῖται προεργασία μακρά καὶ ὁ μόνος τρόπος νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σύστημα αὐτό, θὰ ἦτο νὰ ψηφισθῇ διάταξις, ὥστε ἡ ἑπομένη Βουλή, νὰ ψηφίσῃ τὸ σύστημα αὐτό, διὰ νὰ ἰσχύσῃ εἰς τὰς τρίτας ἐν συνεχείᾳ ἐκλογάς. Ἴσως ἀποτελεῖ παραδοξολογίαν, ὅταν τὸ ἐνδιαφέρον ὅλων μας συγκεντρώνεται εἰς τὰς παραγράφους τοῦ συζητουμένου σχεδίου, τὸ νὰ ὁμιλῶ ἐγὼ διὰ τὰς τρίτας ἐν συνεχείᾳ ἐκλογάς. Νομίζω, ὅμως, ὅτι καὶ εἰς αὐτὴν τὴν στιγμήν, δυνάμεθα νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς στοιχειώδεις ὑποχρεώσεις μας, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ μία πρόγνωσις διὰ τὸ μέλλον καὶ νομίζω, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ μελετήσῃ μετὰ προσοχῆς τὴν πρότασιν αὐτήν. Πέραν τούτων καὶ ἀνεξαρτήτως τῶν πλεονεκτημάτων καὶ μειονεκτημάτων τῶν συστημάτων, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ πρέπει νὰ μελετηθῇ εἶναι ποῖον σύστημα ἐνδείκνυται ὑπὸ τὰς παρούσας πολιτικὰς συνθήκας. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται μία σύντομος ἀναδρομὴ εἰς τὸ πρόσφατον παρελθόν. Αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1952 ἀπὸ τὰς ὁποίας προῆλθεν ἡ παροῦσα Βουλὴ ἐγένοντο μὲ τὸ ἀμιγὲς πλειοψηφικόν. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι τότε τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς ἀπετέλουν τὰ δύο κόμματα τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου καὶ ὅτι τὰ κόμματα ἐκεῖνα ἐνισχυόμενα ἀπὸ τὰς ψήφους τῶν ἐκπροσώπων τῆς ΕΔΑ, ἡ ὁποία τότε ἀντεπροσωπεύετο καὶ εἶχεν ὑποστηρίξει τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, θὰ ἠδύναντο νὰ ἐπιβάλουν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, ἡ ὁποία θὰ εἶχεν ὡς συνέπειαν τὸν κατακερματισμὸν τοῦ Συναγερμοῦ, καὶ θὰ ἐνθυμῆσθε ὅλοι σας τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ὁ ἀείμνηστος ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ Ν. Πλαστήρας, ἀντεμετώπισε τὸ πρόβλημα, προκληθεὶς ὑπὸ τοῦ Συναγερμοῦ. Ἐδέχθη νὰ ἀναμετρηθῇ μὲ τὸ θάρρος καὶ τὴν λεβεντιά ἡ ὁποία τὸν διέκρινε πρὸς τὸν ἐπίσης ἀείμνηστον Στρατάρχην Παπάγον, εἰς ἀνοικτὸν ἀγῶνα, ὅπως οἱ παλαιοὶ ἱππόται τοῦ μεσαίωνος. Πολιτικὴ σκέψις δὲν ὑπῆρχε τότε, διότι ἐὰν ὑπῆρχε δὲν θὰ ὁδηγώμεθα εἰς τὰς ἐξελίξεις, αἱ ὁποῖαι ἐπηκολούθησαν. Ἴσως νὰ ἀπετέλεσεν ὁ νόμος ἐκεῖνος πολιτικὸν σφάλμα, ἀλλὰ ὑπῆρξεν ἀποτέλεσμα ἐντιμότητος καὶ λεβεντιᾶς. Τὸ παρὸν νομοσχέδιον εἶναι μικτόν, διότι δὲν συμφέρει νὰ εἶναι καθαρόν. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ὀπαδὸς τοῦ ἀκράτου πλειοψηφικοῦ ἂν καὶ θὰ ἠδυνάμην νὰ εἶμαι, διότι ὑποθέτω, ὅτι θὰ μοῦ ἀναγνωρισθῇ ὅτι εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, θὰ ἠδυνάμην νὰ ἔχω πλειοψηφίαν. Ὑποστηρίζω, ὅτι ὑπῆρξε σφάλμα, τὸ ὅτι αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1952 ἐγένοντο μὲ πλειοψηφικόν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐνεφανίζετο ἐνώπιον τοῦ λαοῦ καὶ ἔφερε καθαρὸν σύστημα πλειοψηφικόν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντείπῃ κανείς, ὅτι τοῦτο θὰ ἀπετέλει ἓν πολιτικὸν σφάλμα, δὲν θὰ ἔλεγεν ὅμως κανεὶς ὅπως σήμερον λέγει ὁ λαός, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προσεπάθησε νὰ ράψῃ ἓν ἐκλογικὸν σύστημα ἐπάνω εἰς τὰ μέτρα της, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς παρούσας ἐκλογικὰς ἀνάγκας. Καὶ πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι μὲ θλίβει ἡ διαπίστωσις αὐτή, διότι δὲν ἀνέμενον, ὅτι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Καραμανλῆ, θὰ ὑπεβάλετο τοιοῦτον ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Δὲν εἶναι, κ. συνάδελφοι, τόσον ἡ ἐκπροσώπησις τῆς μειοψηφίας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἀρχὴν ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τὸ νομοσχέδιον. Ἡ ἐκπροσώπησις τῆς μειοψηφίας ἐγένετο διὰ νὰ περισωθοῦν ὡρισμένοι ἐπιβάται πρώτης θέσεως. Ὑπάρχει ὅμως καὶ τὸ ἑξῆς: Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται ἐκπροσώπησις τῆς μειοψηφίας μέχρι 10 ἑδρῶν καὶ ἀπὸ τοὺς 11 καὶ ἐπάνω νὰ ἀρχίσῃ ἡ ὑπεραναλογική; Λέγεται ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ ἐκλεγῇ καὶ βουλευτὴς καὶ ἡ περιφέρειά του ἔχει 11 βουλευτὰς καὶ δι’ αὐτό, ἐσταμάτησεν εἰς τοὺς 10. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, κύριοι, δὲν τὰ καταπίνει αὐτά.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀφείλω νὰ κάμω τὴν δήλωσιν, ὅτι ἐγὼ τὴν διάταξιν τῶν δύο Νομῶν, δὲν τὴν συμπαθῶ. Προτιμῶ τὸν Νομὸν Λαρίσης, ὁ ὁποῖος βγάζει ὀκτώ. Προτιμῶ τὴν ὁμοιομορφίαν τῶν Νομῶν. Τὸ εἶπα καὶ εἰς τὸν κ. Χαβίνην αὐτὸ καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν του. Ἑπομένως, ἐὰν θέλετε νὰ εὕρητε ἐπιχείρημα, νὰ εὕρητε ἓν εὐτυχέστερον.

§126Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τὸ εἶπον, διότι ὁ κόσμος θέλει μίαν δικαιολογίαν. Εἶναι δύσκολον νὰ πιστεύσῃ ὁ κόσμος, ὅτι συντρέχουν λόγοι ἐθνικῆς ἀνάγκης, διὰ νὰ ἰσχύσῃ ἡ ὑπεραναλογική, ἀπὸ 10 ἕδρας καὶ ἐπάνω. Ἑπομένως ἡ ἀρχὴ αὐτὴ, ἐφ’ ὅσον εἶναι σοφή, διατὶ νὰ ἐγκαταλειφθῇ ἀπὸ τὰς 10 ἕδρας καὶ ἄνω; Εἰλικρινῶς πιστεύω, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον ἐνεποίησε κακὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ἐμείωσε τὸ γόητρον καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀξ. Προέδρου αὐτῆς. Διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος τὸν ἐγνώρισεν ὡς νέον πολιτικὸν ἄνδρα, ἀνέμενεν ὅτι τοὐλάχιστον θὰ ἐνεφάνιζεν ἕνα νομοσχέδιον σαφές, στηριζόμενον εἰς μίαν ἀρχήν, ἔστω καὶ ἐὰν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον θὰ ἀπετέλει, ὅπως προηγουμένως ἀνέφερα, διὰ τὴν περίπτωσιν τοῦ ἀειμνήστου στρατηγοῦ Πλαστήρα, πολιτικὸν σφάλμα. Καὶ νομίζω ὅτι εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πολὺ περισσότερον βαρύνει καὶ πολὺ περισσοτέραν ἐντύπωσιν προκαλεῖ τὸ νὰ ἐμφανίζεται μία Κυβέρνησις νὰ προσπαθῇ νὰ περισώσῃ διὰ διαφόρων τρόπων οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι καὶ πολὺ εὐθεῖς, τὰ ἐκλογικὰ της συμφέροντα. Διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει τὴν τάσιν τοῦ μονοκόμματου καὶ τοῦ γενναίου καὶ ἀρέσκεται συχνὰ εἰς καθαρὰς ἀναμετρήσεις καὶ εἰς καθαρὰς λύσεις. Μετὰ ἀπ’ αὐτὰ πρέπει νὰ ἴδωμεν ποῖον εἶναι τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον θὰ ἐψήφιζεν ἡ παροῦσα Βουλή.

§127ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ μονοεδρικὸν καὶ 150 βουλευταί.

§128Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τὸ νομοεδρικὸν καὶ 150 βουλευταὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ψηφισθῇ δὲν εἶναι φυσικῶς, τεχνικῶς δυνατόν. Καὶ ἂν μοῦ ἐπιτρέπετε, δὲν εἶναι δυνατόν, ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι θὰ σφαγοῦν κατὰ τὰ 50% νὰ ἀναμένετε τοιαύτην ἀνωτερότητα. Καμμία Βουλὴ δὲν θὰ τὸ ἔκαμε αὐτό. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ διὰ τὴν μέλλουσαν Βουλήν. Ἀλλ’ ὅπως βλέπετε, ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἔγινεν ἤδη 300. Τὴν πρώτην παραχώρησιν τὴν ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Θὰ ἦτο ματαιοπονία νὰ ὁμιλῶμεν δι’ 150 βουλευτάς, καθ’ ἥν στιγμὴν δὲν κατωρθώσαμεν νὰ συγκρατήσωμεν τοὺς 250. Ἐπανέρχομαι, λοιπόν, εἰς τὴν βάσιν τὴν ὁποίαν ἐξ ἀρχῆς ἔθεσα. Ποία εἶναι ἡ παροῦσα πολιτικὴ κατάστασις καὶ ποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον θὰ ὡδήγει τὴν χώραν εἰς ὁμαλήν, φυσιολογικὴν καὶ εὐκταίαν πολιτικὴν ἐξέλιξιν. Πρέπει, πρῶτον, νὰ τονισθῇ ὅτι ὁ θάνατος τοῦ ἀειμνήστου στρατηγοῦ Πλαστήρα καί, δεύτερον, τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, τῶν δύο μεγάλων ἀντιπάλων τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1952, ἐδημιούργησεν ἕνα μεγάλο κενὸν εἰς τὴν πολιτικὴν ζωήν. Ἐπίσης πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς πολιτικὸς κόσμος εἰς τὸ σύνολόν του δὲν εἶναι ἀκόμη ὥριμος, διὰ νὰ δώσῃ τὰς διαδόχους λύσεις. Ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, διὰ νὰ ἀρχίσω ἀπὸ αὐτόν, περιεσώθη ὡς ἑνότης, ἂν καὶ εἶναι λίαν ἀμφίβολον ἐὰν θὰ φθάσῃ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, διὰ τῆς πρωθυπουργοποιήσεως τοῦ ἀξ. κ. Καραμανλῆ. Δὲν νομίζω, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι ἐὰν ὁ κ. Καραμανλῆς δὲν εἶχε γίνει Πρωθυπουργὸς καὶ ἐὰν ἡ διάλυσις τοῦ Συναγερμοῦ ἐβάδιζε μὲ τὸν ραγδαῖον ρυθμὸν.....

§129Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. (Διακόπτει μὴ ἀκουόμενος).......

§130Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἀφήσατε, κ. Λιβαδᾶ, κάμνομεν σοβαρὰν συζήτησιν. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, καὶ δὲν νομίζω νὰ ἀμφιβάλῃ κανεὶς Ἕλλην, ὅτι ἐὰν τυχὸν δὲν εἶχε γίνει ἡ Κυβερνητικὴ μεταβολὴ καὶ ὁ ἀξ. κ. Καραμανλῆς δὲν εἶχεν ἀναλάβει τὴν προεδρίαν τῆς Κυβερνήσεως, ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς θὰ ἐψήφιζεν ἀναλογικήν. Προσωπικῶς δὲν ἔχω περὶ τούτου καμμίαν ἀμφιβολίαν. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ πρέπει καὶ κάτι ἄλλο νὰ λεχθῇ. Ὁ ἀξ. κ. Καραμανλῆς λέγει, καὶ ὀρθῶς λέγει, ὅτι διεφώνει πρὸς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἀπεδίδομεν εἰς τὸν κ. Μαρκεζίνην. Τοῦτο εἶναι εἰλικρινὲς ἐφ’ ὅσον τὸ δηλώνει, καίτοι εἶναι περίεργον νὰ διαφωνῇ κανεὶς πρὸς ἕνα νόμον ὁ ὁποῖος ὁδηγεῖ εἰς ἕνα πολιτικὸν ἀδιέξοδον καὶ νὰ μὴ παραιτῆται. Διότι ὁ ἐκλογικὸς νόμος εἶναι ὁ σημαντικώτερος μετὰ τὸ Σύνταγμα νόμος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁ κ. Καραμανλῆς ὑπεστήριξε προτοῦ γίνῃ Πρωθυπουργὸς τὴν ἀναλογικήν. Τί ἐμεσολάβησε διὰ νὰ μεταβάλῃ ἀντιλήψεις; Ἐμεσολάβησε τὸ γεγονὸς ὅτι, χάρις εἰς τὴν Βασιλικὴν παρέμβασιν, ἡ ὁποία ἐπέτυχε τὴν ἀνασυγκόλλησιν καὶ τὴν φαινομενικὴν ἔστω ἀναζωογόνησιν τῆς παρατάξεως τῆς δεξιᾶς, νομίζει καὶ αὐτὸς καὶ ἡ παράταξίς του ὅτι ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ ἀναμετρηθῇ μὲ τὸ πλειοψηφικὸν καὶ νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον.

§131ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ νὰ σᾶς ἑνώσῃ.

§132Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριε συνάδελφε, διὰ νὰ μᾶς ἑνώσῃ μάλιστα. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἰδική μας Ἕνωσις καὶ ἡ ἰδική σας δὲν ἀποτελοῦν ὑγιᾶ λύσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτικοῦ προβλήματος. Ὁ κ. Καραμανλῆς, εὑρίσκεται πρὸ τοῦ διλήμματος, νὰ ἀγνοήσῃ τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν καὶ νὰ βαδίσῃ ἐπὶ κεφαλῆς ἰδίου κόμματος ἢ νὰ ἡγηθῇ τοῦ Συναγερμοῦ. Ἐὰν πράξῃ τὸ πρῶτον, θὰ εἶναι πολιτικῶς ὑγιέστερον, ἀλλ’ ἐκλογικῶς ἐπικίνδυνον. Ἐὰν πράξῃ τὸ δεύτερον, τὸ σχῆμα εἶναι νόθον ἀναμφισβητήτως. Διότι Συναγερμὸς δὲν ὑπάρχει. Τίποτε δὲν συνδέει αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν πλειοψηφίαν. Καὶ φθάνω ἀμέσως εἰς τὸ τελικὸν συμπέρασμα. Τὸ παρὸν ἐκλογικὸν νομοσχέδιον δημιουργεῖ τὴν ἀνάγκην μετώπων, κ. συνάδελφοι. Ἐγὼ προσωπικῶς πιστεύω ὅτι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα βουλευταὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν ἀντιπροσωπεύομεν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Δὲν τὸν ἀντιπροσωπεύουν ἴσως καὶ τὰ κόμματά μας καὶ οἱ ἀρχηγοί μας. Ἔπρεπε νὰ περάσωμεν ἀπὸ τὴν λαϊκὴν ψῆφον διὰ νὰ ἴδωμεν τί ὑπάρχει εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Καὶ ἀφοῦ περνούσαμεν ἀπὸ μίαν Βουλὴν μὲ ἀναλογικήν, ὅσοι περνούσαμεν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς ὁμαλὴν πολιτικὴν ἐξέλιξιν καὶ εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτικοῦ βίου. Σήμερον, ὅπως εἶναι τὸ νομοθέτημα, θὰ δημιουργήσῃ μέτωπα. Δὲν συζητῶ ποῖα θὰ εἶναι. Ὁποιαδήποτε καὶ ἂν εἶναι θὰ εἶναι νόθα. Πολὺς κόσμος θὰ κινῆται εἰς τὰ θολὰ νερά. Θὰ ὑπάρχουν κόμματα χωρὶς πολιτικὸν ὑπόβαθρον. Ἀρχαὶ πολιτικαὶ οὐσιαστικῶς δὲν θὰ προβληθοῦν, προγράμματα πολιτικὰ δὲν θὰ ψηφισθοῦν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἁπλούστατα θὰ ὑπάρχῃ Συναγερμὸς καὶ ἀντισυναγερμός. Ἐγὼ πιστεύω ὅτι τὸ ἀντισυναγερμικὸν μένος θὰ εἶναι τοιοῦτον, ὥστε θὰ τὸν μαυρίσῃ τὸν Συναγερμὸν ὁ λαός. Ἀλλ’ εἴτε τὸν μαυρίσει εἴτε ὄχι, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι ὅτι θὰ προέλθῃ μία Βουλή, ἡ ὁποία θὰ εἶναι ἐκλογικῶς νόθος. Μία Βουλή, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἔχῃ τὴν δυνατότητα νὰ δώσῃ τοὐλάχιστον τὴν ἐλπίδα μιᾶς φυσιολογικῆς καὶ ὁμαλῆς ἐξελίξεως, μία Βουλή, ἡ ὁποία θὰ χρειάζεται ἐκ τῶν ὑστέρων μίαν ἁπλῆν ἀναλογικὴν διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ὁμαλὴν πολιτικὴν ἐξέλιξιν. Ἐπιπροσθέτως ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη ἀνακολουθία, τὴν ὁποίαν ἐκάμομεν ὅλοι μας καὶ εἰς τὸ παρελθὸν καὶ τώρα σεῖς. Ἡ ἀνακολουθία τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν ἐλαμβάνομεν ἀπέναντι τοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ παροῦσα κατάστασις τῶν μετώπων, τῶν συμβιβασμῶν εἶναι φυσικὸν νὰ δίδῃ διέξοδον καὶ εὐκαιρίαν εἰς τὸ Κ. Κ. νὰ κινῆται ἄνετα. Καὶ εἴτε τὸ θέλομεν, εἴτε ὄχι τὸ Κ. Κ. αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι περισσότερον συγκεκροτημένον καὶ περισσότερον ἰσχυρὸν εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν πολιτικῶν του προβλημάτων ἀπὸ ὅ,τι εἶναι κάθε ἕνα ἀπὸ τὰ ὑπόλοιπα κόμματα χωριστά. Καὶ θέλετε νὰ τοῦ δώσετε ἄνεσιν νὰ κινῆται καὶ νὰ ψαρεύῃ εἰς τὰ θολὰ νερά, θέλετε νὰ δημιουργήσητε τὸν κίνδυνον καὶ τρίτου μετώπου. Διότι ποῦ τὸ εἴδατε γραμμένο, ὅτι θὰ προκύψῃ ἀπὸ τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ ἐκλογικόν, Κυβερνητικὴ πλειοψηφία; Ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς πάρῃ 120 καὶ τὸ Κέντρον 120 καὶ ἡ ΕΔΑ τοὺς ὑπολοίπους, ποία θὰ εἶναι ἡ Κυβέρνησις ποὺ θὰ γίνῃ; Θέλετε νὰ γίνῃ μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ εἶναι Κυβέρνησις τῆς ἐθνικοφροσύνης δῆθεν καὶ τοῦ δῆθεν λαϊκοῦ μετώπου; Θὰ ὑπάρχουν δυνάμεις αἱ ὁποῖαι θὰ τὴν ὑποστηρίξουν; Θέλετε νὰ ὑπάρξῃ ἡ πόλωσις, ἡ ὁποία, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀποτελεῖ θανάσιμον κίνδυνον διὰ τὴν πολιτικὴν καὶ ἐγὼ προσωπικῶς πιστεύω καὶ διὰ τὴν πολιτειακὴν ἐξέλιξιν εἰς τὴν χώραν μας; Κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἐγὼ εἶχον τὴν εὐκαιρίαν, ὅταν ὡμίλησα ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, νὰ εἴπω ὅτι κατὰ τὴν προσωπικήν μου πεποίθησιν, ἡ Βασιλικὴ πρωτοβουλία δὲν ἦτο ἀναμφισβητήτως νόμιμος, μέσα εἰς τὰ στενὰ ὅρια τοῦ Συντάγματος, ἀποτελεῖ πολιτικὸν σφάλμα, διότι μᾶς ὁδηγεῖ εἰς τὸ πλειοψηφικὸν καὶ εἰς τὴν πόλωσιν. Καὶ ὅταν, κύριοι συνάδελφοι, φθάσωμεν κάποτε, ὃ μὴ γένοιτο καὶ ἐλπίζω νὰ ἀποτραπῇ, ἐὰν ποτὲ φθάσωμεν εἰς τὴν πόλωσιν, πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι θὰ τεθῇ ἐπὶ τάπητος, ὄχι πλέον ἡ κομματικὴ θέλησις οἱασδήποτε παρατάξεως, ἀλλὰ μοιραίως καὶ ἀναγκαίως θὰ διατρέξῃ κίνδυνον καὶ τὸ πολίτευμά μας καὶ δὲν ἠξεύρω ἀκόμη ποῦ ἠμπορεῖ νὰ ὁδηγηθῶμεν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρέπει νὰ βοηθηθῇ αὐτὴν τὴν στιγμὴν διὰ νὰ ψηφίσῃ ὑγιᾶ πολιτικὰ σχήματα, πρέπει νὰ βοηθήσωμεν διὰ νὰ διαλύσωμεν τὴν ὁμίχλην, ἡ ὁποία δημιουργεῖται αὐτὴν τὴν στιγμήν, πρέπει νὰ διαλύσωμεν τὴν ἀχλὺν διὰ νὰ ἴδωμεν καθαρὰ καὶ κόμματα καὶ πρόσωπα καὶ ἰδέας. Καὶ ὁ μόνος τρόπος διὰ νὰ γίνῃ τὴν στιγμὴν αὐτὴν τοῦτο —καὶ σᾶς ὁμιλῶ ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἀπετέλεσα καὶ ἀποτελῶ ὑπέρμαχον μιᾶς πλειοψηφίας, ὅπως ἀνέφερον προηγουμένως—ὁ μόνος τρόπος εἶναι ἡ νομιμοποίησις τοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος καὶ νὰ κατέλθωμεν εἰς ἐκλογὰς μὲ ἁπλῆν ἀναλογικήν. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, ἐπρυτάνευεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν συνείδησις τῆς ὑπερτάτης ἀνάγκης, δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ἐκεῖ θὰ ὁδηγούμεθα καὶ θέλω νὰ ἐλπίζω, ὅτι κάποιο θαῦμα τῆς τελευταίας ὥρας θὰ μᾶς σώσῃ ἀπὸ τὰς μοιραίας ἐξελίξεις εἰς τὰς ὁποίας ὁδηγούμεθα. Ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ θὰ ἐμφανίζῃ τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα ὑπὸ τὰς φυσικάς του διαστάσεις, θὰ ἐμφανίζῃ ὅλα τὰ κόμματα, ὅλους τοὺς ἀρχηγούς. Θὰ μᾶς ἰδοῦν τὸν κάθε ἕνα χωριστά, δὲν θὰ ὑπάρχουν ἐμβλήματα. Θὰ ἰδοῦν πόσους βουλευτάς, πόσους ψηφοφόρους ἔχει ὁ καθένας καὶ τότε, ὅταν θὰ ὑπάγωμεν εἰς μίαν νέαν Βουλήν, ἡ ὁποία βέβαια δὲν θὰ δώσῃ σταθερὰν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἀσκῇ τὴν πολιτικὴν ζωήν, αὐτὴ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεύρῃ ἕνα πάγιον ἐκλογικὸν σύστημα. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ προσωπικῶς εἶμαι ἀνήσυχος διὰ τὰς προσεχεῖς πολιτικὰς ἐξελίξεις. Ἐγὼ πιστεύω προσωπικῶς ὅτι ποτὲ κανένα ἐκλογικὸν σύστημα δὲν ἔσωσεν ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἡ συνείδησις τοῦ λαοῦ εἶχε καταδικάσει. Ἐν πάσῃ περιπτώσει πέραν ἀπὸ τοῦ ποῖον κόμμα θὰ κερδίσῃ, ὑπάρχει ἕνα μεγάλο πρόβλημα, ποία θὰ εἶναι ἡ πολιτικὴ ἐξέλιξις εἰς τὸν τόπον καὶ νομίζω ὅτι χρέος ἔχει ἡ παροῦσα Βουλὴ νὰ ἀρθῇ ὑπεράνω τῶν στενῶν προσωπικῶν, πολιτικῶν καὶ κομματικῶν συμφερόντων καὶ νὰ δώσῃ μίαν λύσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτικοῦ προβλήματος, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει τὸ γενικὸν συμφέρον τοῦ Ἔθνους καὶ ἡ λύσις αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ νομιμοποίησις τοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος καὶ ἐκλογαὶ μὲ ἁπλῆν ἀναλογικήν. (Χειροκροτήματα).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς γνωρίσω παράκλησιν τῆς Κυβερνήσεως νὰ γίνῃ ἀπόψε δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ νὰ προχωρήσωμεν καὶ εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§134Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἴτε ἀπόψε ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν, εἴτε αὔριον, τὴν ἐρχομένην Δευτέραν θὰ ἔλθῃ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεννοηθῆτε μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§136Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ τὸ τελειώσωμεν αὔριον.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πάντως ἐγὼ κάμνω τὴν δήλωσιν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, διότι τοιαύτην ἐντολὴν ἔλαβον ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§138Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πολλοὶ συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τοὐλάχιστον ἀπεχώρησαν μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι ἀπόψε θὰ ἐτερματίζετο ἡ συζήτησις μὲ τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν. Νομίζω ὅτι ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ εἶναι ἐὰν γίνῃ ἡ κατ’ ἄρθρον συζήτησις. Κοινοβουλευτικώτερον ὅμως θὰ ἦτο ἐὰν ἐγένετο μία δήλωσις ἐξ ἀρχῆς.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ὑποχρέωσις οὔτε καὶ αὐτῆς τῆς δηλώσεως, διότι ἡ συνεδρίασις λύεται συναινέσει τῆς Βουλῆς, ἢ ἐλλείψει ἀπαρτίας, ἡ δὲ δήλωσις ἐπερίττευε, ἦτο ἁπλῶς διευκολυντικὴ διὰ τοὺς κ.κ. βουλευτάς. Ἐὰν θέλετε νὰ ἐπικαλεσθῆτε αὐτὴν τὴν διευκόλυνσιν ἐναντίον μου, τότε νομίζω, ὅτι ἀδικεῖτε καὶ ἐμὲ καὶ ἑαυτόν.

§140Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Εἶχε δημιουργηθῆ ἡ πεποίθησις αὐτὴ ἀπὸ τὴν εἰδησεογραφίαν τοῦ Τύπου.

§141Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Νὰ ψηφίσωμεν 1–2 ἄρθρα ἀπόψε.

§142Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ ἄρθρον 1 εἶναι τὸ σπουδαιότερον. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ).

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Παπασπύρου ἔχει τὸν λόγον.

§144Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐζήτησα πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐγγραφῶ εἰς τὸν κατάλογον τῶν ὁμιλητῶν. Δὲν τὸ ἔπραξα διὰ νὰ ἐπιμηκύνω τὴν συζήτησιν, διὰ νὰ στρεψοδικήσω πρὸς τὴν προσπάθειαν τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ, τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἐκπληρῶν ἐντολὴν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, βιάζεται νὰ τερματίσῃ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Εἰς τὸ διάβημά μου αὐτὸ ἤχθην ἀπὸ μίαν κατάπληξιν τὴν ὁποίαν ἐδοκίμασα κατὰ τὴν ἀποψινὴν συζήτησιν, μὲ τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε ὁ ἀξιότιμος τέως πρῶτος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ κοινοβουλευτικὸς ἡγέτης τοῦ Κόμματος τοῦ Συναγερμοῦ ἐν σχέσει μὲ τὴν ψῆφον τῶν στρατιωτῶν. Παρακινηθεὶς ὅμως ἐκ τῆς δηλώσεως αὐτῆς καὶ ζητήσας τὸν λόγον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ διεξέλθω δι’ ὀλίγων, διότι ἐν τῇ οὐσίᾳ καὶ ἡ θεωρητικὴ καὶ ἡ πρακτικὴ ἄποψις τοῦ ἐπιμάχου νομοθετήματος ἔχει ἐξαντληθῆ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως —διότι δὲν ἠκούσθη μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς καὶ ἡ Κυβερνητικὴ φωνή, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς τῶν ἀντιτιθεμένων πρὸς τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον ἐξηντλήθησαν τὰ ἐπὶ μέρους θέματα καὶ ἀπὸ θεωρητικῆς καὶ ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ παραλείψω, κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ τοῦ νὰ τονίσω ὅτι καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν ἐπιβεβαίωσιν τῆς πολιτικῆς ἀνακολουθίας καὶ ἀσυναρτησίας, ἡ ὁποία διαπνέει καὶ τὰς τέσσαρας Κυβερνήσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Πρὸ 19 ἀκριβῶς μηνῶν κατὰ μοιραίαν σύμπτωσιν τὴν 7ην Ἀπριλίου 1954, ἐδημοσιεύετο εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ὁ περιλάλητος νόμος 2800 περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν. Καὶ ὁσάκις ἐγένετο νύξις εἴτε ἀπὸ τὰς ἕδρας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἴτε ἀπὸ τὰς στήλας τοῦ ἀντιπολιτευομένου τύπου, ὅτι ἀργὰ ἢ γρήγορα, μᾶλλον γρήγορα θὰ ἔχωμεν οὐσιώδεις τροποποιήσεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἀπὸ τὰ χείλη τοῦ τότε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅλων τῶν συνεργατῶν του ἠκούετο ἡ φωνὴ ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Συναγερμοῦ εἶναι ἀμετάκλητος, ὅτι ὁ ν. 2800 ἀποτελεῖ τὸν πάγιον ἐκλογικὸν νόμον, μὲ τὸν ὁποῖον θὰ ὁδηγηθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὰς νέας ἐκλογάς. Διέρρευσαν 19 μῆνες. Ὑπῆρξαν ἐπίσημοι πρωθυπουργικαὶ καὶ ὑπουργικαὶ ἀνακοινώσεις ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ κατὰ τρόπον κατηγορηματικὸν ἀποστομώνουσαι κάθε φωνὴν ποὺ ἠκούετο ἀπὸ τὴν πτέρυγα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἀπὸ τὰς στήλας τοῦ φιλικοῦ πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν τύπου. Καὶ ἦλθεν ἡ ἐπιβεβαίωσις διὰ τὴν ἀνακολουθίαν, διὰ τὴν ἀσυναρτησίαν, διὰ τὴν ἰδίαν γραμμήν, μὲ τὴν ὁποίαν ἐπορεύθη ὁ Συναγερμὸς καὶ εἰς τὰ οἰκονομικὰ καὶ εἰς τὰ πολιτικὰ καὶ εἰς τὰ ἐσωτερικὰ καὶ εἰς τὰ ἐξωτερικὰ θέματα. Καὶ πέραν τούτου, κ. συνάδελφοι, ὁ ἐκλογικὸς νόμος καὶ ἡ θέσις τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν ἐδημιούργησε καὶ μίαν ἄλλην ἐπιβεβαίωσιν τῆς ἀνακολουθίας, μὲ τὴν ὁποίαν ἐπορεύθη ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός. Ὁ ἀείμνηστος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ἀμεσώτεροι συνεργάται του, ἀνὰ πᾶσαν διδομένην εὐκαιρίαν διεκήρυξαν ἐκ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ καὶ εἰς κάθε δημοσίαν ἐμφάνισίν των, ὅτι καὶ τὸ τελευταῖον δευτερόλεπτον τῆς τετραετίας θὰ ἐξαντληθῇ. Ἡ Βουλὴ θὰ διανύσῃ ὁλόκληρον τὴν περίοδον καὶ ἀφοῦ ἐξαντληθῇ καὶ τὸ τελευταῖον δευτερόλεπτον τῆς τετραετίας, μετέπειτα θὰ κληθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς νέας Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ τὸν Κυβερνήσῃ. Θὰ ἤθελα νὰ ἔχω τὴν μαθηματικὴν δύναμιν, διὰ νὰ κάμω αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸν ὑπολογισμὸν εἰς ἑκατομμύρια ἢ δισεκατομμύρια δευτερολέπτων πρὸ τῆς λήξεως τῆς 4ετίας, ποὺ θὰ ἀκουσθῇ ὁ θάνατος τῆς παρούσης Βουλῆς καὶ ἡ πρόσκλησις τοῦ κυριάρχου λαοῦ ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς νέας Κυβερνήσεώς του.

§145Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε τὰς διακοπάς, τὰς ὁποίας οἱ ἀξιότιμοι καὶ ἀγαπητοὶ συνάδελφοι τῆς Συμπολιτεύσεως ἔκαμαν, ὑπομνήσαντες εἰς ὑμᾶς τὸ γεγονὸς τὸ μοιραῖον τοῦ θανάτου τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, νὰ τὰς ἀντιμετωπίσητε, καθ’ ὃν τρόπον τὸ ἐπράξατε. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἦτο οὐσιῶδες, καὶ ἔπρεπε μάλιστα νὰ ἐκτιμήσητε τὸ βάθος τῆς δημοκρατικῆς πίστεως τοῦ Συναγερμοῦ καὶ νὰ θεωρήσητε τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὴν ὁποίαν ὅλοι μας ἐλάβομεν, ὅπως αἱ ἐκλογαὶ ἐπιταχυνθοῦν ὡς ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἀκριβῶς τιμᾷ τὸν Συναγερμόν. Ἀπὸ ἀπόψεως ἀριθμοῦ καὶ τύπων, ἀποτελοῦμεν τὴν πλειοψηφίαν καὶ θὰ ἦτο δυνατόν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέγομεν, νὰ τὸ τηρήσωμεν, καὶ θὰ εἴχομεν πᾶν συμφέρον ἐπὶ ἓν ὁλόκληρον ἔτος νὰ εἴμεθα ἐδῶ, ὡς κόμμα τῆς πλειοψηφίας καὶ νὰ ἔχωμεν τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Συναγερμοῦ. Ἐθεωρήσαμεν ὅμως, σεβόμενοι τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἀναγκαῖον ὅπως, μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, ἐν ὀνόματι τοῦ ὁποίου διεξήχθησαν τὸ 1952 αἱ ἐκλογαί, ἐθεωρήσαμεν διὰ λόγους οὐσιαστικοὺς καὶ οὐχὶ συνταγματικοὺς ἢ ἄλλους λόγους, ἢ διὰ λόγους οἱασδήποτε ἄλλης σκοπιμότητος, ἀναγκαῖον ὅπως ἀποφασίσωμεν τὴν ἐπίσπευσιν τῶν ἐκλογῶν. Τέλος, μὴ λησμονῆτε, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀπουσιάζει καὶ δὲν εἶναι ἐδῶ διὰ νὰ σᾶς ἀπαντήσῃ, εἶχε παρακληθῆ ἐντόνως ὑφ’ ὑμῶν ὑπὸ τμήματος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἰδίᾳ ὑπὸ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τῆς Φ.Δ.Ε., ὅπως ἐπιταχύνῃ τὰς ἐκλογάς. Ἀπετέλεσεν, λοιπόν, ἐκ μέρους τοῦ Συναγερμοῦ καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, τῆς μεγάλης πλειοψηφίας, μίαν πρᾶξιν εὐπρεπείας καὶ εὐγενείας, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε καὶ σεῖς νὰ σεβασθῆτε (Χειροκροτήματα).

§146Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐδρέψατε τὰ χειροκροτήματα τῶν φίλων σας, ἀλλ’ ἡ πραγματικότης δὲν εἶναι μὲ τὸ μέρος σας. Διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε πόσον ἀντέδρα ὁ Συναγερμὸς εἰς κάθε προσπάθειαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διὰ νὰ ὁδηγηθῇ ὁ τόπος εἰς ἐκλογὰς καὶ δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς 16ης Νοεμβρίου 1952 ἦτο πλειοψηφία τοῦ ἐκλιπόντος Στρατάρχου, καὶ αὐτὸς ὁ λόγος ἦτο ἐκεῖνος, ποὺ ἔπρεπε νὰ ὁδηγήσῃ τὸν τόπον τὸ ταχύτερον εἰς τὰς ἐκλογάς. Μόνον ἡ πίεσις τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν γεγονότων σᾶς ἀναγκάζει νὰ πᾶτε εἰς τὰς ἐκλογάς. Δὲν δεχόμεθα ὅτι ἡ ἐπίσπευσις τῶν ἐκλογῶν ἦτο παραχώρησις πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Διότι γνωρίζετε πόσον πεισμόνως ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἠγνοήθη ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία ἠναγκάσθη νὰ συζητήσῃ σοβαρῶς καὶ τὸ θέμα τῶν παραιτήσεων ἀκόμη συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διὰ νὰ γίνουν ἔστω καὶ εἰς περιωρισμένον ἀριθμόν, ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ καὶ νὰ ἀναγκασθῇ ὁ ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος νὰ ὁδηγήσῃ τὸν τόπον εἰς ἐκλογάς.

§147ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἐπὶ τοῦ βήματος φοβεῖται τὰς ἐκλογάς.

§148Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἐὰν τὰς φοβοῦμαι ἢ ὄχι, θὰ τὸ ἴδωμεν τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν καὶ θὰ ἴδωμεν ποῖοι ἔχουν δίκαιον νὰ ζητοῦν τὴν ἐπίσπευσιν τῶν ἐκλογῶν καὶ ποῖοι ἐν τῇ οὐσίᾳ τὰς φοβοῦνται. Πάντως, κ. συνάδελφοι, ἀκολουθήσασα ἡ Κυβέρνησις τὴν μοιραίαν τροχιὰν καὶ τὴν πορείαν τῆς Συναγερμικῆς παρατάξεως, ἔφερε τοῦτο πρὸς ψήφισιν, ἀνατρέπον διὰ τῶν διατάξεών του τὸν προϋφιστάμενον καὶ πρὸ 19 μηνῶν ψηφισθέντα ἐκλογικὸν νόμον, τὸν λαβόντα τὸν ἀριθμὸν 2800)54. Καὶ περιέργως, ἔπειτα ἀπὸ ἐξαντλητικὰς συζητήσεις ἑνὸς ὁλοκλήρου μηνός, ἔπειτα ἀπὸ συσκέψεις καὶ διασκέψεις, ἀπὸ εὐγενεῖς ἐκδηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κοινοβουλευτικῶν κομμάτων, ἔπειτα ἀπὸ συμβούλια καὶ διαβούλια τοῦ κόμματος τῆς πλειοψηφίας, ἔπειτα ἀπὸ ἐξαγγελίας, τὴν μίαν ἡμέραν ὅτι ἡ Κυβέρνησις χωρεῖ εἰς τὸ πλειοψηφικὸν μὲ περιφέρειαν Νομοῦ, τὴν ἑπομένην ἡμέραν, ἀπὸ τῶν στηλῶν τῶν ἐφημερίδων, ἡμιεπίσημοι ἀνακοινώσεις ἔφερον τὴν Κυβέρνησιν προσανατολιζομένην πρὸς τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, τὴν ἑπομένην ἡμέραν ἐξυπνούσαμεν καὶ ἐδιαβάζαμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ἡ Κυβέρνησις προσανατολίζεται εἰς τὴν στενὴν καὶ εἰς τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἔπειτα ἀπὸ παλινῳδίας καὶ ἀναιρέσεις διαφόρων ἐπισήμων καὶ ἡμιεπισήμων ἀνακοινώσεων, ἐν τέλει, εὑρέθημεν, ὅλως ἔκπληκτοι πρὸ νέας ἐκλογικῆς παγιδεύσεως, πρὸ νέας προσπαθείας νοθεύσεως τοῦ δημοσίου φρονήματος, μὲ τὸ περίεργον σύστημα καὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ τῆς ἀναλογικῆς καὶ τῆς ἐκπροσωπήσεως τῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς περιωρισμένης ἐκπροσωπήσεως τῆς μειοψηφίας, καὶ μὲ τὴν δικαιολογίαν ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατέβαλε πᾶσαν προσπάθειαν νὰ δημιουργήσῃ τὸν θεσμὸν τῶν δύο κομμάτων, ποὺ θὰ ἐναλλάσσωνται εἰς τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας. Δὲν γνωρίζω, οὔτε εἶναι εὔκολον κανεὶς νὰ μαντεύῃ τὰ ἀποτελέσματα ἑνὸς τοιούτου συνονθυλεύματος εἶναι ἄδηλον καὶ ἄγνωστον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἤθελον νὰ ἐπισημάνω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἶναι, ὅτι, μὲ τὸ ἐπίμαχον νομοσχέδιον, ἡ Κυβέρνησις δὲν προσφέρει ὑπηρεσίας οὔτε εἰς τὴν ὁμαλὴν ἐξέλιξιν τοῦ δημοσίου βίου, οὔτε εἰς τὴν ἀνανέωσιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς, οὔτε εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὴν προκοπὴν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Διαρκῶς καὶ ἰδιαιτέρως τὸ κόμμα τοῦ Συναγερμοῦ ἀνεμάσσα τὰς λέξεις «ἀνανεωτικὸν πολιτικὸν κίνημα», ὅτι ἡ προσπάθειά του καὶ ἡ διάθεσίς του ἦτο νὰ προκαλέσῃ καὶ νὰ δημιουργήσῃ τὴν ἀνανέωσιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ τόπου, νὰ φέρῃ εἰς τὸ πολιτικὸν προσκήνιον νέας δυνάμεις, ποὺ θὰ εἶναι δυνατόν, μὲ τὴν γνῶσιν των καὶ τὴν ἱκανότητά των, νὰ εἰσφέρουν διὰ τὴν προκοπὴν καὶ διὰ τὴν ἀνανέωσιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς. Καὶ περιέργως, ἐνῷ αὐτὰ διεκήρυσσεν ὁ ἡγέτης τοῦ Συναγερμοῦ καὶ οἱ στενώτεροι συνεργάται του καὶ ἐπιτελεῖς του, περιέργως, μὲ τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον τίθεται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, δημιουργεῖται μία ἀφόρητος ὀπισθοδρόμησις, μία νόθευσις τοῦ δημοσίου φρονήματος καὶ πρὸ παντὸς μία παρεμπόδισις τῶν νέων στοιχείων, ποὺ θὰ εἶχον ὅλην τὴν ἔφεσιν καὶ τὸν πόθον νὰ συμβάλουν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ καὶ εἰς τὴν δημιουργίαν μιᾶς νέας πολιτικῆς ζωῆς, δημιουργεῖται μία παρακώλυσις καὶ παρεμπόδισις καὶ ἐνισχύεται ὁ πολιτικὸς κοτζαμπασισμός, ἡ πολιτικὴ σατραπεία, ὁ τοπικὸς κομματισμός, Αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν τὸ ἀνανεωτικὸν κίνημα πρόκειται νὰ προσφέρῃ. Καὶ ἐπειδὴ ἐξηντλήθησαν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν πλευρὰν τοῦ Συναγερμοῦ, τὰ περιθώρια τῆς ἀνανεώσεως, ὑποπτεύομαι, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι, εὐθὺς ὡς ψηφισθῇ ὁ ἐκλογικὸς νόμος, θὰ ἔχωμεν νέας ἀνανεωτικὰς δοκιμασίας, νέος ἀνανεωτὴς τῆς δημοσίας ζωῆς θὰ ἐμφανισθῇ. Ὁραματίζομαι ὅτι οἱ ἰθύνοντες θὰ ἀπαρνηθοῦν τὸ παρελθόν, ἰδιαιτέρως, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ βλέπω καὶ ὁραματίζομαι πολλοὺς ἐξ ὑμῶν, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι τῆς πλειοψηφίας, νὰ εἶσθε ἀπὸ πολιτικῆς πλευρᾶς μελλοθάνατοι. Μόλις ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ εἰς χεῖρας της τὸ ἰσχυρὸν ὅπλον τοῦ νέου ἐκλογικοῦ νόμου, διὰ νὰ τὸ ἐπισείῃ ὡς φάσγανον ἐναντίον σας, διὰ νὰ σᾶς μεταβάλῃ εἰς πειθήνια ὄργανά της, ὥστε, τὸν ὑπολειπόμενον καιρόν, νὰ χωρήσῃ, ἄνευ ἀντιδράσεων, εἰς τὸ κυβερνητικόν της ἔργον. Δὲν ὑπηρετεῖ κύριοι συνάδελφοι, ὁ ὑπὸ ψήφισιν ἐκλογικὸς νόμος, οὔτε τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, οὔτε τὴν δημοσίαν ζωήν, οὔτε τὸν κοινοβουλευτισμόν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, μὲ τὴν ἐξέλιξιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων, ὡς διαμορφοῦνται εἰς τὰς ἡμέρας μας, ἤθελε πράγματι νὰ προσφέρῃ θετικὰς ὑπηρεσίας, δὲν εἶχε νὰ κάμῃ τίποτε ἄλλο, ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπαναφέρῃ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Ἦτο, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἐνδεδειγμένη στιγμή. Κύριοι, ὄχι μόνον ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὄργανα τοῦ δημοσίου βίου ἐγγύτατα προσκείμενα πρὸς τὴν παράταξίν σας, εἶχον τὸ θάρρος ἀπὸ τῶν στηλῶν των, νὰ διατυπώσουν αὐτὴν τὴν ἄποψιν καὶ νὰ ὑπογραμμίσουν πόσον εἶναι ἀναγκαία μία ἐκκαθάρισις τῆς πολιτικῆς καταστάσεως, μὲ διενέργειαν ἐκλογῶν διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς, διὰ νὰ γίνῃ τέλος πάντων καὶ μία ἀπογραφή, ἀλλὰ πραγματικὴ ἀπογραφὴ εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Νὰ ἴδωμεν αἱ παρατάξεις, τὰ κόμματα τί ἐκλογικῶς βαρύνουν καὶ μέχρι ποίου σημείου δύνανται νὰ ἐπηρεάζουν τὴν δημοσίαν ζωήν. Θὰ παρατηρηθῇ ἀκυβερνησία. Ποτέ, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐδημιουργήθη ἀκυβερνησία, ἀπὸ τὰς Βουλάς, ποὺ προῆλθον ἀπὸ τὴν ἀναλογικήν. Καὶ οὐδεὶς ἀπὸ σᾶς μπορεῖ νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι αἱ καλύτεραι Βουλαὶ εἰς ἀπόδοσιν καὶ ποιότητα ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος, ὑπῆρξαν αἱ Βουλαί, ποὺ προῆλθον ἀπὸ ἐκλογὰς μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Τί σοβαρώτερον ἐπιχείρημα ὑπάρχει ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ἀπὸ τὴν περίπτωσιν τοῦ 1936, ποὺ παρ’ ὅλην τὴν ἀναλογικὴν ἰσχυραὶ προσωπικότητες, ὡς τῶν ἀειμνήστων Καφαντάρη, Μιχαλακοπούλου, Παπαναστασίου, δὲν κατώρθωσαν, μὲ τὴν ἀναλογικὴν νὰ φέρουν πέραν τῶν 5 ἢ 10 βουλευῶν ἐν τῷ συνόλῳ; Καὶ ἐξῆλθον ἀπὸ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν ἰσχυρὰ τὰ 2 τότε κόμματα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὸ Λαϊκόν.

§149ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Δὲν ἠκούσθη).

§150Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Καὶ διατὶ νὰ μὴ ὑπομνήσω τὸ παράδειγμα τοῦ 1946, ποὺ οἱ προπάτορές σας ἢ μᾶλλον οἱ πρόγονοί σας, οἱ ἀποτελοῦντες τότε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ἐξῆλθον ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1946 πανίσχυροι, ἐνῷ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Σοφούλην, διότι ἦτο τὸ μόνον κόμμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ποὺ ἔλαβε μέρος, τῆς Δημοκρατικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐπῆρεν ἕνα μικρὸν ἀριθμὸν βουλευτῶν; Καὶ ἔγιναν ἐκλογαί, μὲ τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, προῆλθον ἰσχυρόταται πλειοψηφίαι καὶ προῆλθον Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπέτυχον νὰ ἀντιμετωπίσουν καὶ ὅλον τὸν δραματικὸν ἐσωτερικὸν σάλον. Καὶ ἐὰν ἤθελε κανεὶς νὰ ἀναμνησθῇ τὰς ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις, ποὺ προῆλθον δῆθεν ἀπὸ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, θὰ κατέληγεν εἰς θλιβερὰ συμπεράσματα. Δὲν γνωρίζω ποῦ πρέπει νὰ τὸ ἀποδώσῃ κανείς.

§151Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν, κ. συνάδελφε; Ἔχω τὴν γνώμην, —καὶ βασίζομαι ἐπὶ τῆς ἱστορίας τῶν τελευταίων 10 ἐτῶν— ὅτι, πράγματι αἱ Βουλαὶ αἱ προερχόμεναι ἀπὸ ἀναλογικήν, εἰς ὥρας κρισίμους, εἰς ὥρας ἐθνικῶν κινδύνων, ἀποδίδουν πολλά. Διατὶ ἀποδίδουν; Διότι σημειοῦται εἰς τὰς ψυχὰς ὅλων ἡ ἔξαρσις τῆς ἐθνικῆς ἰδέας καὶ συνεργάζονται ὅλοι, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσουν ἀπὸ κοινοῦ τὸν κίνδυνον. Εἰς περιόδους, λοιπόν, ὡς ἡ τοῦ 1946, πράγματι, ἦτο εὐτύχημα ὅτι ἡ Βουλὴ ἐβασίζετο ἐπὶ τῆς ἀναλογικῆς καὶ ὅτι κατέστη δυνατὴ ἡ ἀντιμετώπισις τῶν μεγάλων κινδύνων, διὰ τοῦ συνασπισμοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος μὲ τὸ ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Σοφούλην Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ μὲ τὰς μεγάλας ὁμάδας, αἱ ὁποῖαι μαζὶ ἦσαν ἰσχυρότεραι ἀπὸ τὸ τότε Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, μὲ τὰς ὁμάδας, ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ὁποίων ἦσαν ὁ νῦν ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὁ νῦν ἀρχηγὸς τῆς Φ.Δ.Ε. καὶ ἐπιτρέψατέ μου νὰ προσθέσω καὶ τὸν ἑαυτόν μου, ὡς τελευταῖον. Δὲν συμβαίνει ὅμως τὸ αὐτό, εἰς περιόδους κατὰ τὰς ὁποίας δὲν καλεῖται ἡ Βουλὴ νὰ ἀντιμετωπίσῃ μεγάλους ἐξωτερικοὺς καὶ ἐσωτερικοὺς κινδύνους, ἀλλὰ καλεῖται νὰ λύσῃ προβλήματα οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικά. Ἡ λύσις τῶν προβλημάτων αὐτῶν ἀπαιτεῖ ἑνιαῖον πνεῦμα, ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, βασιζομένην ἐπὶ ἑνότητος κομματικῆς. Διατί; Διότι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ συμβιβασμὸς εἰς τὴν ἐπιλογὴν τοῦ προγράμματος, δὲν πρέπει νὰ γίνῃ συμβιβασμὸς εἰς τὴν ἐπιλογὴν τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπιδιωχθῇ ὁ σκοπός. Εἰς τὰς ὥρας τῶν ἐθνικῶν κινδύνων παραμερίζονται ὅλα τὰ ἄλλα προβλήματα. Κατὰ τὴν περίοδον 1946–50, ἐνθυμοῦμαι καλῶς τὰ πράγματα, διότι ἤμουν μέλος τῶν Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐσχηματίσθησαν ἐπὶ ὁλόκληρον διετίαν, δὲν συνεζητήσαμεν κἂν σχεδὸν τὰ ἄλλα ζητήματα, ἐκτὸς ὡρισμένων ἐπειγόντων οἰκονομικῶν θεμάτων. Ὅταν ἤρχοντο, βέβαια, ζητήματα ὡς τῆς συγκεντρώσεως τοῦ σίτου ἢ τῆς συγκεντρώσεως τοῦ ἐλαίου, μᾶς ἀπησχόλουν πολύ, ἀλλὰ δὲν εἴχομεν καταστρώσει σχέδια καὶ προγράμματα ἀντιμετωπίσεως τῶν ἐσωτερικῶν προβλημάτων. Δὲν ἐπέτρεπεν ὁ χρόνος, δὲν ἐπέτρεπεν ἡ περίστασις. Ἔχω λοιπὸν αὐτὴν τὴν γνώμην καὶ τὴν γνώμην αὐτὴν τὴν βασίζω ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἱστορίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς Ἀγγλικῆς ἱστορίας, φέρ’ εἰπεῖν. Ἡ Ἀγγλικὴ ἱστορία λέγει, ὅτι εἰς περίοδον μεγάλων κινδύνων, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ὑπάρχει τὸ πλειοψηφικὸν καὶ τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα, δύναται νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν ἰδικήν του· σχηματίζεται Κυβέρνησις συμμαχική, διότι ἡ ἀντιμετώπισις μεγάλων κινδύνων καλὸν εἶναι νὰ γίνεται ἀπὸ συμμαχικὴν Κυβέρνησιν, εἴτε ἡ Βουλὴ ἔχει προκύψει ἀπὸ τὸ πλειοψηφικὸν εἴτε ἀπὸ τὸ ἀναλογικόν. Ἀντιθέτως —βασίζω αὐτὸ ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας καὶ ἐπὶ τῆς ξένης— εἰς περιόδους κατὰ τὰς ὁποίας καλούμεθα νὰ ἀντιμετωπίσωμεν προβλήματα ἄλλης φύσεως, προβλήματα ἀνασυγκροτήσεως τοῦ τόπου, θέσεως τῶν βάσεων διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν τὴν οἰκονομικήν, τὴν κοινωνικὴν καὶ τὴν ἠθικήν, τότε εἶναι πολὺ καλύτερον νὰ ὑπάρχῃ ἑνότης πνεύματος, νὰ ὑπάρχῃ σταθερότης Κυβερνητική, στηριζομένη οὐχὶ ἐπὶ τῆς καλῆς διαθέσεως τῶν συνασπιζομένων πρὸς ἄλληλα κομμάτων, ἀλλὰ βασιζομένην ἐπὶ τῆς ἑνότητος τοῦ λαοῦ καὶ τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὴν Κυβέρνησιν.

§152Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Εὐχαριστῶ θερμῶς διὰ τὴν διακοπήν σας, κύριε Πρόεδρε, διότι εἴχατε τὴν καλωσύνην, δι’ αὐτῆς, νὰ μοῦ δώσητε ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λεχθοῦν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἐπικαλεῖσθε ὅτι εἰς ἐξαιρετικὰς στιγμὰς διὰ τὸ Ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἀντιμετωπίζει ἐθνικὰς περιπετείας, αἱ Βουλαὶ αἱ προερχόμεναι ἀπὸ «ἀναλογικήν», ἀπέδωσαν, λόγῳ τῆς συμφωνίας των ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν. Θὰ ἤθελα νὰ κάμω μίαν ἀναδρομὴν εἰς τὸ ἀπώτερον πρόσφατον παρελθὸν διὰ νὰ ὑπομνήσω ὅτι προῆλθε τεραστία πλειοψηφία κατὰ τὸ 1920 διὰ τοῦ συστήματος τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἡ ὁποία εἶναι γνωστὸν ποῦ ἀπέληξεν. Τὸ 1928 προῆλθε μὲ τὸ πλειοψηφικὸν μία ἰσχυροτάτη πλειοψηφία ὅταν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἱστορικοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἦτο ὁ ἐθνικὸς ἡγέτης Ἐλευθέριος Βενιζέλος. Κατὰ τὴν τετραετῆ ἐκείνην διακυβέρνησιν τῆς χώρας ἐπραγματοποιήθησαν μεγάλα ἔργα καὶ ὑπῆρξε πράγματι περίοδος ἀποδοτική. Καὶ ἡ ἱστορία ἀναγνωρίζει ὅτι ἐπετελέσθη εἰς τὴν περίοδον τοῦ 1928–32 ἕνα τεράστιον ἔργον. Μὴ λησμονῆτε, ὅμως, ὅτι ὁ μεγάλος ἐκεῖνος ἡγέτης ὅταν ἐπήρχετο ὁ τερματισμὸς τῆς τετραετίας, κατεδιώκετο δίκην κακοποιοῦ 15 ὁλόκληρα χιλιόμετρα ἐντὸς τῆς Πρωτευούσης ἀπὸ λῃστὰς καὶ ἀνώτερα ὄργανα τοῦ Κράτους. Τοῦτο τὸ λέγω διὰ νὰ ἴδητε ποῦ καταλήγουν μὲ τοὺς φανατισμοὺς καὶ τὰς πολιτικὰς ἐξάψεις αἱ ἰσχυραὶ πλειοψηφίαι ὅταν γίνωνται, κινοῦνται καὶ ὁδηγοῦνται ἀπὸ ἰσχυροὺς ἄνδρας ὡς ἦτο ὁ μεγαλεπίβολος ἐκεῖνος ἐθνικὸς ἀνήρ. Ἐμνήσθη ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ὁμαλότητος καὶ ἐλησμόνησε νὰ μνημονεύσῃ τί ἐπετέλεσεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη μὲ ἐπὶ κεφαλῆς εἰς τὸν τομέα αὐτόν, τὸν Γ. Καφαντάρην ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ θέματος. Ὑπῆρξε μία περίλαμπρος περίοδος, μία ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, ἡ ὁποία εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου δὲν σημειοῦται εἰς ἄλλην περίοδον καὶ αὐτὴ ἡ περίοδος εἶναι ἡ περίοδος τοῦ 1926–28 ὑπὸ Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν.

§153Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ περίοδος αὐτή, δὲν ἦτο περίοδος σταθερότητος πολιτικῆς. Θὰ ἐνθυμῆσθε ὅτι μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἐσχηματίσθη Κυβέρνησις, πράγματι, Οἰκουμενική, μετασχόντος καὶ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς ὁ βίος δὲν ἦτο μακρύς. Διήρκεσε μόνον 11 μῆνας. Εἶχον ἐργασθῆ κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην ὡς Γεν. Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ γνωρίζω ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὰ προβλήματα. Ποῖος ἦτο ὁ σκοπὸς αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως; Νὰ δώσῃ τέρμα εἰς αὐτὴν τὴν πλήρη διαίρεσιν, ἡ ὁποία ὑπῆρχε μεταξὺ βενιζελικῶν καὶ ἀντιβενιζελικῶν. Τότε, ἦτο, πράγματι, ἀπαραίτητος. Δι’ αὐτὸ καὶ ὁ ὁμιλῶν πρὸ μιᾶς ὥρας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπεν, ὅτι ἀναλόγως τῶν περιστάσεων πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἄλλοτε τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἄλλοτε ἡ ἀναλογική. Τότε, ἦτο πράγματι ἀναγκαία ἡ ἀναλογική, διότι ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἡ εὐκαιρία εἰς τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα, ἐπὶ δεκαετίαν, εἶχον ἔλθει εἰς σύγκρουσιν, νὰ συνασπισθοῦν. Ἐὰν αἱ ἐκλογαὶ ἐγένοντο μὲ πλειοψηφικόν, τοιαύτη πιθανότης δὲν θὰ παρείχετο καὶ θὰ παρετείνετο ἡ διαίρεσις ὑπὸ ἐντονωτέραν ἔτι μορφήν. Τότε λοιπόν, ἡ ἀναλογικὴ ἦτο ἐπιβεβλημένη. Δι’ αὐτό, ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, εἶπον ὅτι δὲν πρέπει δογματικῶς νὰ ἀντιμετωπίζεται τὸ πρόβλημα τῶν ἐκλογῶν. Ὑπάρχουν περίοδοι, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἀναλογικὴ εἶναι ἐπιβεβλημένη. Ὑπάρχουν περίοδοι, κατὰ τὰς ὁποίας εἶναι ἐπιβεβλημένον. Ἀλλὰ καὶ τότε, ποὺ ἦτο ἐπιβεβλημένον δὲν ἔδωσεν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ δώσῃ, διότι ἐν τῇ φύσει τῆς ἀναλογικῆς, ἐξαιρέσει τῶν περιόδων τῶν μεγάλων ἐθνικῶν κινδύνων ὑπάρχει ἡ ἀδυναμία δημιουργίας ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως καὶ διατηρήσεως αὐτῆς ἐπὶ μακρόν. Τότε λοιπόν, μετὰ 11 μῆνας ἔπεσεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ εἴχομεν τὴν Κυβέρνησιν τοῦ στενωτέρου συνασπισμοῦ. Τὰ κόμματα τῶν Φιλελευθέρων καὶ αἱ παραφυάδες, ὑπὸ τοὺς ἡγέτας τότε, τοὺς ἀειμνήστους Καφαντάρη, Παπαναστασίου καὶ ἐκτὸς αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπήρτιζον κατ’ οὐσίαν τὴν φιλελευθέραν παράταξιν, μετέσχε καὶ ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς, παρέμεναν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην καὶ ὅταν εἶχε προηγηθῆ ἡ διαφωνία πρὸς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ ἀειμνήστου Καφαντάρη, ἐπὶ τοῦ θέματος ἰδίως τῶν Τραπεζῶν. Σταθερότης, λοιπόν, κυβερνητική, δὲν ἐπετεύχθη οὔτε τότε. Ἐὰν ἐνθυμῆσθε καλῶς, τότε κατὰ τὸ διάστημα ἐκεῖνο, ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ὑπῆρχον πληροφορίαι ὅτι θὰ ἐγένετο κίνημα καὶ ἐκινοῦντο οἱ στρατιωτικοί, διότι πρῶτον εἶχον συνηθίσει νὰ κινοῦνται καὶ δεύτερον διότι δὲν εἶχον ἐνώπιόν των μίαν σταθερὰν κατάστασιν ἡ ὁποία νὰ δώσῃ τέρμα εἰς αὐτὴν τὴν κακὴν συνήθειαν τοῦ νὰ κινοῦνται καὶ ἠναγκάσθη τότε νὰ ἐπιστρέψῃ ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, νὰ δώσῃ τὴν λύσιν, νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν, ἀφοῦ ἔθεσε καὶ πάλιν εἰς ἐφαρμογὴν τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ νὰ κυβερνήσῃ. Βεβαίως, ἐνετάθη κάπως καὶ πάλιν ὁ διχασμός, ἀλλὰ ἡ ὑπάρχουσα Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔμεινεν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, ἔδωσε τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ὡρισμένων ἔργων. Ἐτέθησαν αἱ βάσεις ἑνὸς προγράμματος καὶ τοῦ προγράμματος τῶν μεγάλων ἔργων τῆς ἀνασυγκροτήσεως καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, τοῦ προγράμματος ἀνεγέρσεως σχολικῶν κτιρίων καὶ ἀναδιοργανώσεως τῆς Παιδείας ὑπὸ τοῦ τότε ὑπουργοῦ καὶ τοῦ νῦν ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἡ Ἀγροτικὴ ἱδρύθη καὶ τὸ Ἀνώτατον Οἰκονομικὸν Συμβούλιον, καὶ... καὶ.... Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὰ πράξῃ αὐτὰ μία Κυβέρνησις συνασπισμοῦ, διότι θὰ ἔμενεν 6 καὶ 8 μῆνες, δὲν θὰ συνεφώνουν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων εἰς τὸ αʹ ἤ βʹ πρόγραμμα καὶ δι’ αὐτὸ ἐπανέρχομαι εἰς τὴν σκέψιν, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις συνασπισμῶν, ἄρα αἱ διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συγκροτούμεναι Βουλαί, εἶναι χρήσιμοι εἰς ὥρας μεγάλων ἐξωτερικῶν ἰδίᾳ ἀλλὰ καὶ ἐσωτερικῶν ἐθνικῶν κινδύνων. Διότι τότε συνασπιζόμεθα ὅλοι διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ ἐχθροῦ ἤ τοῦ κινδύνου, ἐνῷ δὲν εἶναι χρήσιμοι εἰς ὥρας ἀναδημιουργίας ἐσωτερικῆς, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ ἑνιαίαν Κυβέρνησιν, προοπτικὴν διαρκείας καὶ ἑνότητα σκέψεως διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀναλάβῃ.

§154Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἀντλεῖτε ἐπιχειρήματα κατὰ τρόπον μονόπλευρον καὶ ἐπειδὴ ἐγίνατε προασπιστὴς τῶν ἰσχυρῶν πλειοψηφιῶν καὶ τοῦ κύρους τῶν Κυβερνήσεων ποὺ στηρίζονται εἰς τὰς περιφήμους αὐτὰς πλειοψηφίας, ἀφήνω τὸ παρελθὸν τὸ ἀπώτερον, διὰ νὰ ἔλθω εἰς τὸ πρόσφατον παρελθὸν καὶ εἰς τὸ παρόν. Ἀπέρρευσεν ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τῆς 16)12)52 μία ἀπὸ τὰς ἰσχυρὰς πλειοψηφίας ποὺ ἀπὸ τῆς Ἐθνικῆς παλιγγενεσίας μέχρι σήμερον ἐσημειώθη εἰς τὸν Κοινοβουλευτικὸν βίον τῆς χώρας. Ἐπῆρε μίαν παμψηφίαν τὸ κόμμα τοῦ Συναγερμοῦ καὶ τὴν ἐπῆρε τὴν παμψηφίαν αὐτὴν ἔχον τὸ κόμμα ἐπὶ κεφαλῆς, στρατιωτικὸν ἡγέτην, ὁ ὁποῖος εἶχε περιβληθῆ μὲ τὴν δόξαν δύο πολέμων τοῦ ἐσωτερικοῦ πολέμου καὶ τοῦ πολέμου τοῦ 1940 καὶ νὰ ἴδωμεν αὐτὸ τὸ δεῖγμα τῆς ἰσχυρᾶς καὶ λαοπροβλήτου Κυβερνήσεως τί ἐνεφάνισεν εἰς τὴν τριετίαν μέχρι σήμερον;

§155Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνεμόρφωσε τὰ πάντα ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ὁμαλότητος.

§156Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς τὴν ἀναμόρφωσιν.

§157Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐτέθησαν αἱ βάσεις, ὅλων τῶν μεγάλων ἔργων.

§158Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἔζησε διὰ νὰ μετανοήσῃ.

§159Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Καὶ μετανοεῖ. Εἴπατε, ἀξ. κ. Πρόεδρε, ὅτι αἱ ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις ἀντιμετωπίζουν τὴν ἐπίλυσιν τῶν μεγάλων καὶ κοινωνικῶν καὶ οἰκονομικῶν προβλημάτων καὶ ἔχων ὡς δεῖγμα τὴν δρᾶσιν τῶν Κυβερνήσεων τοῦ Συναγερμοῦ, διερωτῶμαι: Ποία ὑπῆρξεν ἡ ἀντιμετώπισις τῶν οἰκονομικῶν θεμάτων; Ὑπῆρχεν ὡρισμένη πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἐφήρμοσεν εἰς τὸν οἰκονομικὸν τομέα ὁ σημερινὸς ἡγέτης τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§160Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱαδήποτε ἄλλη Κυβέρνησις ἦτο ἀδύνατον νὰ θέσῃ τὸ Κυπριακόν, ἐὰν δὲν ἦτο ἰσχυρά.

§161Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ καὶ μὴ μὲ παρασύρετε εἰς τὴν συζήτησιν τοιούτων θεμάτων. Θὰ ἔλθῃ πολὺ προσεχῶς τὸ θέμα αὐτὸ πρὸς συζήτησιν καὶ θὰ καθορισθοῦν καὶ αἱ εὐθῦναι καὶ ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ σημειῶ καὶ ἀναμένω ὄχι εὐθὺς ἀμέσως, διότι παρὰ τὴν ἱκανοποίησιν καὶ τὴν ὑπερηφάνειαν ποὺ αἰσθάνομαι ἀπὸ τὰς διακοπάς σας ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε, χάνω καὶ τὸν εἱρμὸν τῶν σκέψεών μου, ὅταν ὑφίσταμαι αὐτὰς τὰς συνεχεῖς διακοπάς. Διερωτῶμαι, λοιπόν, πῶς ἀντιμετώπισεν ἡ ἰσχυρὰ καὶ λαοπρόβλητος Κυβέρνησις τὰ κοινωνικὰ καὶ οἰκονομικὰ καὶ ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ προβλήματα; Ἐθέσπισε μίαν πολιτικὴν ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τοῦ Προοδευτικοῦ Κόμματος καὶ ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ ἀειμνήστου ἡγέτου τοῦ Συναγερμοῦ ἠκούσθη ἡ ἀποδοκιμασία ἐναντίον αὐτῆς τῆς πολιτικῆς καὶ ὁ παράκλητος τοῦ Συναγερμοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἐβλήθη ἀπὸ τὸν ἡγέτην του, ἐβλήθη ἀπὸ τὰ ἐπιτελικὰ του στοιχεῖα καὶ ἀνετράπη ἡ οἰκονομική του πολιτικὴ καὶ διετυμπανίσθη ἀπὸ τὴν Κυβερνητικὴν πλευρὰν ὅτι ὅσα ἐπὶ μῆνας κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τῆς διακυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ, διεκήρυξεν ὁ ἐντεταλμένος διὰ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν, σύμφωνα ἄλλωστε καὶ μὲ ἔγγραφον δήλωσιν τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, ὅσα ἐπετέλεσεν, ἐζημίωσαν τὸ Ἔθνος καὶ ὑπῆρξε σειρὰ νομοθετικῶν μέτρων διὰ τὴν ἀνατροπὴν αὐτῆς τῆς καταστάσεως. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐν μέσῳ, ἐπιτρέψατέ μου, κύριε Πρόεδρε, νὰ εἴπω, ἐνθουσιασμοῦ, ἐπανηγύρισεν ὁ Συναγερμὸς ὡρισμένα οἰκονομικὰ μέτρα μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὴν ἕνωσιν τῶν τραπεζιτικῶν ἱδρυμάτων, διὰ τῆς ὁποίας ὑπεσχέθη ὅτι ὁ πτωχὸς ἐπαγγελματίας θὰ ἔπαιρνε χρῆμα ἄφθονον, τραπεζιτικὸν μὲ ἐλάχιστον τόκον. Καὶ ἦλθεν ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ νὰ ἀπαγγείλῃ τὴν καταδίκην τοῦ ἀπιθάνου καὶ ἀπεριγράπτου Διοικητοῦ αὐτῆς τῆς ἑνώσεως. Ἐργατικὴν πολιτικὴν τῆς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως; Ἔφερεν ὁ πρῶτος ὑπουργὸς τῆς Συναγερμικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀγαπητός μου συμπολίτης, ὡρισμένα νομοθετικὰ μέτρα καὶ ἔρχεται ὁ ὑπουργὸς τῆς δευτέρας Συναγερμικῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ἀπαγγείλῃ τὸ ἀνάθεμα τοῦ προκατόχου του ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο καὶ νὰ ζητήσῃ ἐν ὀνόματι τοῦ κοινωνικοῦ συμφέροντος τὴν κατάργησιν ὅλων ἐκείνων τῶν μέτρων.

§162Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως ἀπαντᾶτε εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις;

§163Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Δὲν ἀπαντῶ εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, οὔτε σεῖς θὰ μοῦ καθορίσητε τὸ διάγραμμα τῆς ὁμιλίας μου. Εἶμαι ἐλεύθερος νὰ διατυπώσω τὰς σκέψεις.

§164Β. ΒΡΑΧΝΟΣ. (Δὲν ἠκούσθη)..........

§165Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ὑπέστην ὡρισμένας διακοπάς, ποὺ μοῦ ἔκαμε τὴν ὑπερτάτην τιμὴν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος καὶ ἐκπρόσωπος Κοινοβουλευτικὸς τῆς πλειοψηφίας. Μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μοῦ κάμῃ ὡρισμένας διακοπάς, ἐπὶ θεμάτων πολιτικῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μείνουν ἀναπάντητοι καὶ μάλιστα εἰς ἕνα θέμα ἐπίμαχον, ὅπως εἶναι ἡ ἀπόδοσις τῶν ἰσχυρῶν Κυβερνήσεων ποὺ στηρίζονται εἰς μεγάλας πλειοψηφίας ποὺ ἀπορρέουν ἀπὸ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Ὅταν, λοιπόν, ἔχωμεν κατὰ τοιοῦτον ἔντονον τρόπον τὴν πολιτικὴν ἀσυναρτησία, δὲν θέλω νὰ εἴπω πολιτικὴν ἀσυναρτησίαν τῶν 4 Συναγερμικῶν Κυβερνήσεων, δικαιοῦμαι, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, τὰ στοιχεῖα αὐτὰ νὰ τὰ θέτω ὑπ’ ὄψει σας, μήπως καὶ τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἀνανήψετε καὶ ἴδητε ποῦ εἶναι τὸ πραγματικὸν φῶς καὶ ἡ πραγματικὴ ἐξυπηρέτης τοῦ πολιτικοῦ καὶ τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος. Αἱ ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις, κύριε Πρόεδρε, καὶ αἱ ἰσχυραὶ πλειοψηφίαι δὲν ὠφέλησαν ποτὲ τὸν τόπον. Καὶ τὸ μεγαλύτερον παράδειγμα, τὸ παρέχει ἡ τελευταία Βουλὴ καὶ ἡ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις ποὺ προέκυψεν ἀπὸ τὴν τεραστίαν Συναγερμικὴν πλειοψηφίαν. Δι’ αὐτὸ ἐγὼ ὁ ἐλάχιστος, νομίζω, κ. συνάδελφοι, ὅτι τὸ ἐθνικὸν καθῆκον μᾶς ἐπιβάλλει νὰ προχωρήσωμεν μὲ καθιέρωσιν τοῦ συστήματος ἐκείνου ποὺ προσήκει ἰδιαιτέρως εἰς αὐτὰς τὰς στιγμὰς εἰς τὸ ἐθνικὸν καὶ τὸ πολιτικὸν συμφέρον τοῦ τόπου. Ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ ἐκτὸς τῶν λόγων ποὺ ἐτόνισα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν θὰ δημιουργήσῃ τὴν ἠρεμίαν τῶν πνευμάτων καὶ θὰ ὁδηγήσῃ τὸν τόπον εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ παρελθόντος καὶ εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν σοβαρωτάτων οἰκονομικῶν καὶ τῶν ἐξωτερικῶν καὶ ἐσωτερικῶν ζητημάτων. Αὐτὸ εἶναι τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους καὶ αὐτὸ τὸ καθῆκον καλεῖται νὰ ἐκτελέσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ ἐὰν παρ’ ἐλπίδα ἡ Κυβέρνησις δὲν θελήσῃ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν καθιέρωσιν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, νομίζω ὅτι ὑπάρχει καὶ ἄλλος δρόμος, ὁ μέσος δρόμος. Ἡ Βουλὴ μὲ τὴν τεραστίαν αὐτὴν πλειοψηφίαν ἀπέρρευσε, κ. συνάδελφοι, ἀπὸ ἕνα ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον καθιερώθη μὲ κοινὴν γραμμὴν καὶ συμφωνίαν ὅλων τῶν παρατάξεων ποὺ εὑρίσκονται σήμερον εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ Συναγερμὸς εἰς τὰ 1952 ἐψήφισε τὸ καθιερωθὲν σύστημα καὶ μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ 1952 συνεκέντρωσεν αὐτὴν τὴν τεραστίαν πλειοψηφίαν. Διερωτῶμαι, λοιπόν, κ. συνάδελφοι, διὰ ποῖον λόγον διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν ὅλης αὐτῆς τῆς πολιτικῆς καταστάσεως καὶ ὅλων αὐτῶν τῶν σοβαρωτάτων ζητημάτων, διατὶ νὰ μὴ προχωρήσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν διενέργειαν ἐκλογῶν μὲ τὸ αὐτὸ σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον ἐξησφάλισε τὴν καταπληκτικὴν αὐτὴν πλειοψηφίαν. Προχωρήσατε μὲ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τοῦ 1952, ν’ ἀποδώσῃ μίαν Βουλὴν καὶ μίαν Κυβέρνησιν καὶ ἐκείνη ἡ Βουλὴ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν καθιέρωσιν ἑνὸς παγίου ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἀλλὰ δὲν τολμᾷ ἡ Κυβέρνησις νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν καθιέρωσιν τοιούτου ἐκλογικοῦ συστήματος. Χωρὶς νὰ γνωρίζω τὴν εἰς τὰ μαθηματικὰ ἐπίδοσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑποπτεύομαι ὅτι θὰ κατηνάλωσε πολλὴν φαιὰν οὐσίαν καὶ θὰ ἔχῃ καὶ μαθηματικὸν σύμβουλον προκειμένου νὰ ἐξεύρῃ ποῖον εἶναι τὸ σύστημα ποὺ θὰ ἦτο δυνατὸν κατὰ κάποιον τρόπον νὰ περισώσῃ τὴν Κυβέρνησιν. Πλανᾶται ὅμως πλάνην οἰκτράν. Θὰ κάμω μίαν προφητείαν τὴν ὁποίαν δανείζομαι ἀπὸ μίαν ὡραίαν ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἐγένετο τότε εὐρυτάτη συζήτησις διὰ τὴν καθιέρωσιν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς καὶ ὁ καθ’ ἕνας προσπαθοῦσεν εἰς τὰ μέτρα του νὰ καθιερώσῃ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα καὶ ἀπὸ ἀπόψεως περιφερείας καὶ ἀπὸ ἀπόψεως δυνάμεως, καὶ ἀπὸ ἀπόψεως γενικωτέρων διατάξεων τοῦ νόμου. Καὶ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τῶν Φιλελευθέρων κατὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὅλοι ἐκεῖνοι ποὺ προσπαθοῦν νὰ σκάψουν τὸν λάκκον τῶν ἄλλων διὰ νὰ τοὺς ρίψουν εἰς αὐτόν, πρέπει νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψει των, ὅτι πρῶτοι αὐτοὶ θὰ πέσουν. Καὶ ὑπῆρξεν προφήτης ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τῶν Φιλελευθέρων.

§166Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπῆρξε.

§167Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ὑπῆρξε καὶ περισσότερον ὅλων ἔπεσεν εἰς αὐτὸν τὸν βαθύτατον λάκκον ὁ τότε πανίσχυρος ἡγέτης τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος ἐπεδίωκε τότε, κ. Ἀντιπρόεδρε, νὰ ρίψῃ σᾶς καὶ τὸν κ. Στεφανόπουλον ὡς ἐκπροσώπους τοῦ Λ.Ε.Κ. Καὶ ἔπεσεν εἰς τὸν βαθύτατον αὐτὸν λάκκον καὶ ἐτάφη ἀνεπιστρεπτὶ τὸ κόμμα ἐκεῖνο καὶ ὁ ἡγέτης του, τοῦ ὁποίου τὴν ἔλλειψιν ἀναμφισβητήτως αἰσθάνονται ὅλαι αἱ πτέρυγες τῆς Βουλῆς. Ἂς εἴπωμεν μίαν λέξιν καλήν. Αὐτή, κ. συνάδελφοι, εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ἐγὼ ἤθελον κυρίως ἐπὶ τῆς δηλώσεως τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου πρώην Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ κάμω μίαν ἐπιφύλαξιν. Δὲν πταίω ἐγώ, κ. συνάδελφοι. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατόπιν τοῦ θορύβου ποὺ ἠγέρθη ἀπὸ τῶν στηλῶν τοῦ τύπου καὶ τῶν συνεννοήσεων τῶν ἡγετῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἔκαμε μίαν δήλωσιν καὶ εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μελετᾷ τὸ θέμα τῆς ψήφου τῶν στρατιωτῶν ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι θὰ ψηφίσουν οὗτοι κατὰ περιφερείας ἀπ’ ὅπου κατάγονται. Καὶ ἐὰν αὐτὸ δὲν ἠμπορῇ νὰ γίνῃ, θὰ καταργήσῃ τὴν διάταξιν περὶ ψήφου τῶν στρατιωτῶν. Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς δηλώσεως αὐτῆς, ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων περιώρισε τὴν ὁμιλίαν του εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Ἀλλὰ ἐμένα μὲ κατέπληξεν ἡ αἰφνιδιαστικὴ δήλωσις τοῦ ἀξιοτίμου Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Οὗτος εἶπεν ὡς ἐκφράζων τὰ αἰσθήματα τῆς πλειοψηφίας...

§168Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Γνώμην δὲν ἔχει μόνον ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ ἡ μειοψηφία, ἔχει καὶ ἡ πλειοψηφία.

§169Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ. Καὶ εἴπατε, ἡ ἄποψις τῆς πλειοψηφίας εἶναι ὅταν ψηφίζῃ ὁ Στρατός....

§170Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἡ Κυβέρνησις τὸ περιέλαβεν εἰς τὸ νομοθέτημα.

§171Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Εἰς τὸ νομοθέτημα δὲν περιέλαβε τίποτε διὰ τοὺς στρατιώτας, ἀφήνει ἐν ἰσχύϊ τὸ ἄρθρον 25 τοῦ νόμου.

§172Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ περιέλαβε.

§173Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἔχομεν καὶ μεταγενεστέραν δήλωσιν καὶ διὰ τοῦ τύπου καὶ ἐν τῇ Βουλῇ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ἄρθρον 25 ποὺ εἰσηγήθη ὁ κ. Λυκουρέζος ἔχει μίαν διάταξιν ἡ ὁποία λέγει ὅτι οἱ δικαστικοί, οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ ὑπηρέται, οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὑπαξιωματικοί, οἱ ὁπλῖται ξηρᾶς θαλάσσης καὶ ἀέρος, Βασιλικῆς Χωροφυλακῆς, τοῦ Λιμενικοῦ Σώματος, τοῦ Πυροσβεστικοῦ Σώματος, θὰ ψηφίζουν τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας αὐτῶν, ἐκεῖ ὅπου ὑπηρετοῦν. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν νομίζω ὅτι τὰ φιλοστρατιωτικά σας αἰσθήματα σᾶς παρορμοῦν εἰς τοιαύτας δηλώσεις. Διὰ νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς καὶ διὰ νὰ ὁμιλήσωμεν καθαρὰ καὶ ξάστερα εἷς ἐκλογικὰ εἶναι ὁ ὑπολογισμός.

§174Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Ἔχω νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς: Ἐὰν πρόκειται νὰ ψηφίσῃ ὁ Στρατὸς καὶ νὰ καταψηφισθῶ ἐγὼ ἀπὸ τὸν Στρατόν, θὰ ἤθελον εὐχαρίστως νὰ ψηφίσῃ ὁ Στρατός. Διότι τοῦ ἀναγνωρίζω τὸ ἀναφαίρετον αὐτὸ δικαίωμα. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ψηφίζουν οἱ στρέψαντες τὰ ὅπλα κατὰ τῆς πατρίδος, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀρνηθῶμεν ψῆφον εἰς τὸν Στρατόν, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν θὰ μὲ καταψηφίσῃ. Καὶ σεῖς κόπτεσθε διὰ τὸ ἰδικόν σας συμφέρον.

§175Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε Λιβαδᾶ, ἐὰν τυχὸν ἤξευρα ὅτι ὑπάρχει Στρατὸς εἰς τὴν Κεφαλληνίαν καὶ θὰ σᾶς ψηφίσῃ, εἶναι τόση ἡ ἀδυναμία μου διὰ σᾶς, ὥστε θὰ ἀνεκάλουν τὰς ἀντιρρήσεις μου.

§176Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Ἐὰν ἐτίθετο ζήτημα νὰ μὴ ψηφίσουν οἱ κομμουνισταὶ ποὺ ἔστρεψαν τὰ ὅπλα κατὰ τῆς πατρίδος, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ λέγατε σεῖς νὰ ψηφίσουν οἱ κομμουνισταί.

§177Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Θὰ ἴδητε τί θὰ εἴπω, κ. συνάδελφοι, διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε τὸ μέγεθος τῆς νοθείας ἡ ὁποία ἀπειλεῖται. Σᾶς σημειώνω τὰ ἑξῆς: Πολιτεύομαι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Λεβαδείας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τμῆμα τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας. Ἐκλέγομεν βουλευτὰς 8. Ὑπολογίζω, ὅτι οἱ ἄνδρες πρέπει εἰς τὸ διαμέρισμά μας νὰ εἶναι μεταξὺ 60–70 χιλιάδες ψηφοφόροι καὶ ἄλλες τόσες οἱ γυναῖκες. Ἀκούσατε, κ. συνάδελφοι, δὲν ἔχω τὰ ἐπίσημα στοιχεῖα διότι δὲν μοῦ ἐδόθησαν, ὑπεσχέθη ὁ κ. ὑπουργός, ὅτι θὰ μᾶς τὰ δώσῃ, εἰς τὸ διαμέρισμα τῆς Ἀττικοβοιωτίας διὰ τοὺς 8 βουλευτάς, πρόκειται νὰ ψηφίσῃ ὁλόκληρος ὁ Ναύσταθμος, τὰ ἀεροδρόμια Ἐλευσῖνος–Τατοΐου καὶ Τανάγρας, ἡ 7η Μεραρχία, ἡ ὁποία στρατωνίζεται πέραν τῆς Ἑκάλης. Τὸ πυροβολικόν, ποὺ εἶναι εἰς τὸ Μεγάλο Πεῦκο, τὰ τεθωρακισμένα, ποὺ εἶναι εἰς τὸ Μενίδι, τὸ ἀντιαεροπορικόν. Θὰ πάω αὔριον εἰς τὸν κ. Βουρδουμπᾶν καὶ θὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν μίαν κατάστασιν διὰ νὰ ἴδωμεν πάνω κάτω τί γίνεται. Ἐγὼ ὑπολογίζω ὅτι αὐτὰ ποὺ σᾶς εἶπα ἐν συνδυασμῷ μὲ ὅλα αὐτὰ τὰ Σώματα, ὑπολογίζω ὅτι μεταξὺ 20 καὶ 25.000 ξένοι ἄνθρωποι πρὸς τὸ διαμέρισμά μας θὰ κληθοῦν νὰ ἀποφανθοῦν διὰ τὴν ἐτυμηγορίαν τοῦ λαοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας καὶ διὰ τὴν ἀνάδειξιν τῶν 8 βουλευτῶν. Θέλετε πιὸ ἔντονο παράδειγμα;

§178Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἠκούσατε τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§179Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Δὲν ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§180Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἀσχέτως τοῦ καθεστῶτος, νομίζω ὅτι συζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§181Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, μὲ ἠκούσατε ἆραγε νὰ ὑποστηρίζω ἀποκλειστικῶς τὴν λύσιν αὐτήν; Ἀντιθέτως εἶπον ὅτι οἱαδήποτε ἐκ τῶν δύο λύσεων, εἶναι ὡς πρὸς ἐμὲ θεμιτὴ ἀρκεῖ νὰ μὴ καταργηθῇ τὸ δικαίωμα ὅπως οἱ στρατιῶται ψηφίζουν. Βεβαίως, ὅπως παρετήρησεν ὁ κ. Χαβίνης δὲν πρόκειται νὰ ἀφαιρεθῇ τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἀπὸ τοὺς στρατιωτικούς, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὴν περιφέρειάν των, ἀλλὰ αὐτὴ εἶναι μία ἀνεπαρκὴς παρατήρησις, διότι ἐλάχιστοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συμπίπτει νὰ ὑπηρετοῦν εἰς τὴν περιφέρειάν των. Ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ μόνον ἡ Ἀστυνομία, ἡ Πυροσβεστικὴ Ὑπηρεσία καὶ τὰ Σώματα Ἀσφαλείας βεβαίως, ἀλλὰ αἱ ἑκατὸν τόσες χιλιάδες ποὺ εἴπατε ὄχι. Ἑπομένως μνημονεύετε ὀλίγας τινὰς χιλιάδας ἀνδρῶν καὶ παραλείπετε τοὺς ἑκατὸν χιλιάδας καὶ πλέον. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ δικαίωμα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Συντάγματος νὰ μὴ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ συνεισφέρουν διὰ τῆς γνώμης των καὶ διὰ τῆς ψήφου των εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας. Τὸ ἕτερον θέμα δὲν τὸ ἔθιξα, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου θὰ τὸ θίξω. Ἀναγνωρίζω ὅτι ἔχει μειονεκτήματα, ὄχι ὅμως ὅτι ἔχει τόσα ὅσα σεῖς θεωρεῖτε ὅτι ἔχει, ἀλλὰ ἔχει μειονεκτήματα τινὰ ἡ προβλεπομένη μέθοδος, δηλαδὴ τὸ νὰ ψηφίζουν εἰς τὰς περιοχὰς ὅπου ὑπηρετοῦν. Μεταξὺ τῶν μειονεκτημάτων πάντως αὐτῶν δὲν ὑπάρχει τὸ μειονέκτημα τῆς συνταγματικότητος. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ διορθώνω τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων.

§182Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἐπειδὴ ἐγὼ εὑρίσκομαι εἰς κάποιαν διαφωνίαν μὲ τὴν ἡγεσίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω, θὰ ἐκθέσω καὶ ἐπὶ τῆς νέας αὐτῆς προτάσεως τὰς ἀπόψεις μου.

§183Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι θέμα τὸ ὁποῖον θὰ συζητηθῇ κατ’ ἄρθρον.

§184Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἐγὼ θὰ τὰ εἴπω τώρα. Θὰ ἤθελα νὰ εἴπω τώρα τὰς γνώμας μου, διότι εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ ἀκούσῃ τὰς ἀπόψεις μας διὰ νὰ καταλήξῃ εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα. Ἐπειδὴ παρατηρῶ ὅτι καὶ σεῖς εἶσθε ὑπὲρ τῆς προτάσεως, ὑποστηρίζω τοῦτο ὅτι εἰς τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ ἐπηρεασμὸς τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος ἀπὸ τὴν ψῆφον τοῦ Στρατοῦ, καθ’ ἣν στιγμὴν εἰς τὰ κόμματα θὰ εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον νὰ ἐπικοινωνοῦν μὲ τοὺς στρατιώτας διὰ νὰ ἐκθέσουν τὰς γενικωτέρας ἀπόψεις των. Καὶ ἐδῶ δημιουργεῖται κάτι σοβαρώτατον ἀπὸ τὴν ἀρχικὴν διάταξιν τῆς ψήφου τῶν στρατιωτῶν διὰ νὰ ψηφίσουν τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας ὅπου ὑπηρετοῦν. Διότι ἐνῷ μὲ τὴν ἰσχύουσαν διάταξιν τοῦ κ. Λυκουρέζου οἱ στρατιῶται θὰ πηγαίνουν εἰς τὰ πολιτικὰ τμήματα διὰ νὰ ψηφίσουν, ἐὰν καθιερώσωμεν τὴν ψῆφον τῶν στρατιωτῶν διὰ νὰ ψηφίσουν τοὺς ὑποψηφίους τοῦ τόπου ἀπὸ τὸν ὁποῖον κατάγονται, τότε, κύριε τέως Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, οἱ στρατιῶται θὰ ψηφίζουν εἰς τὰς μονάδας των ὄχι εἰς τὰ ἐκλογικὰ τμήματα, ὅπως ἔγινεν εἰς τὰ 1950 καὶ εἰς τὰ 1951, θὰ σταλοῦν ἐκλογικοὶ κατάλογοι ἀπὸ τοὺς Νομάρχας εἰς τὰς διαφόρους μονάδας καὶ οἱ στρατιῶται ἀπὸ τοῦ Ταινάρου μέχρι τῶν Βουλγαρικῶν καὶ τῶν Τουρκικῶν συνόρων θὰ κληθοῦν εἰς τὰς μονάδας διὰ νὰ ψηφίζουν καὶ θὰ ψηφίζουν πλέον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Ἔχομεν τὰ δεδομένα τοῦ 1950 καὶ 1951 καὶ θὰ ἔχετε, κ. Πρόεδρε, ὑπ’ ὄψιν σας ποία διαφορὰ ὑπῆρξε μεταξὺ τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν στρατιωτικῶν τμημάτων.

§185Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι τεράστιαι διαφοραί.

§186Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Μεγάλη διαφορά, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ΕΠΕΚ, τεράστιαι εἶναι αἱ διαφοραί. Ἐὰν ἐγνωρίζατε ὅτι ὅσοι ἄνθρωποι εἶχαν τὸ θάρρος νὰ δώσουν καὶ εἰς ἐμὲ μίαν ψῆφον, πόσοι ἐξ αὐτῶν ὡδηγήθησαν εἰς τὰ κρατητήρια τῆς Μακρονήσου, τί θὰ ἐλέγατε;

§187Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποία ὑπῆρξεν ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία προέκυψεν ἐκ τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων; Ἡ ἰδική σας Κυβέρνησις. Ἐπὶ τῆς ἰδικῆς σας λοιπὸν Κυβερνήσεως ἐσημειώθησαν τοιαῦτα πράγματα; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν πρέπει νὰ κυβερνᾶτε τὸν τόπον.

§188Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Θὰ σᾶς τὸ εἴπω τώρα ἀμέσως. Μὴ λησμονῆτε ὅτι τὰς ἐκλογὰς δὲν τὰς διεξήγαγε Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου, ἀλλὰ ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις ὑπὸ τὸν Ἰωάννην Θεοτόκην. Εἰς τὰ 1950 σᾶς λέγω, διότι εἰς τὰ 1951 δὲν ὑπῆρχε Μακρόνησος, διότι εἴχομεν ἀποκαταστήσει τοὺς δημοκρατικοὺς θεσμούς. Εἰς τὰ 1950 πολλοὶ στρατιῶται, ποὺ εἶχον τὸ θέρος νὰ ψηφίσουν, ἐστιγματίσθησαν, ὅλη ἡ ἐπίθεσις τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐστράφη ἐναντίον τῆς ΕΠΕΚ, ἐναντίον τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα, καὶ πολλοὶ συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως θὰ τὸ ἐνθυμοῦνται αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Εἰς τὰ 1951 ἡ ἡγεσία τοῦ στρατεύματος κατηγορηματικὰ ἀπεφάνθη ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφίσῃ ὁ Στρατός. Καὶ αἱ ἐσωτερικαὶ συνθῆκαι δὲν ἐπιτρέπουν τοιοῦτον ἐγχείρημα. Θὰ μετανοήσουν πικρῶς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἰσηγοῦνται τοιαύτην ἐνέργειαν, διότι ἐὰν τυχὸν ἐπιμείνῃ ἡ πλειοψηφία εἰς τὴν ψῆφον τοῦ Στρατοῦ, θὰ ἤθελα νὰ μάθω καὶ νὰ ἀκούσω ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ποῖαι ἀσφαλίσεις θὰ ὑπάρξουν διὰ τὴν γνησίαν ἐκδήλωσιν τοῦ πολιτικοῦ φρονήματος τῶν στρατιωτῶν. Ὅταν θὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία μέσα εἰς τὰ στρατιωτικὰ τμήματα, ὅταν οἱ στρατιῶται δὲν ἀποτολμοῦν νὰ βάλουν εἰς τὸ χιτώνιόν των ὄχι τὴν ἐφημερίδα «Ἐλευθερίαν» ἀλλὰ τὸ «Βῆμα», ὅταν κινῆται καὶ λειτουργεῖ ἡ ΚΥΠ, τὸ Α2 κλπ., ὅταν ἔχῃ δημιουργηθῆ τοιαύτη σύγχυσις, ὅταν ὡρισμένοι εὐάριθμοι...

§189Γ. ΡΟΥΜΑΝΗΣ. Τί τὰ λέγετε αὐτὰ τὰ πράγματα διὰ τὸν Στρατόν.

§190Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἀφίσατε, κύριε συνάδελφε, ὅλοι τὸν ἀγαποῦμεν τὸν Στρατόν. Ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ ἀκούσω κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἀσφαλίσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐλευθερίαν τῶν πολιτικῶν κομμάτων, νὰ ἐπικοινωνήσουν μὲ τοὺς ψηφοφόρους των εἰς τὰς στρατιωτικὰς μονάδας, νὰ ἐκθέσουν τὰ προγράμματά των καὶ πρὸ παντὸς κατὰ ποῖον τρόπον θὰ κατασφαλισθῇ ἡ ἐλευθέρα ἐκδήλωσις τοῦ πολιτικοῦ φρονήματος τῶν στρατιωτῶν. Ἰδού, κύριοι, ποῖος εἶναι ὁ βαρύτατος λόγος, ὁ ἐπιτακτικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος καθιστᾷ ἀπαράδεκτον τὴν θεσμοθέτησιν διατάξεως διὰ νὰ ψηφίζουν αἱ ἔνοπλοι δυνάμεις. Ἐκεῖνοι ποὺ πονοῦν τὸν τόπον, ἐκεῖνοι ποὺ θέλουν τὴν ὕπαρξιν τοῦ Στρατοῦ, πρέπει νὰ σεβασθοῦν τὰς κρισίμους στιγμὰς ποὺ διερχόμεθα. Θὰ δημιουργηθῇ μία ἄνευ προηγουμένου ἀνωμαλία καὶ ἠμπορῶ νὰ τονίσω καὶ νὰ ἐπαναλάβω ὅσα οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι εἶπον, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν πρόκειται νὰ ἀντιμετωπίσῃ μὲ σταυρωμένα τὰ χέρια αὐτὴν τὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν ἡ πλειοψηφία θὰ δημιουργήσῃ. Θὰ ἀντιδράσωμεν μὲ ὅλας μας τὰς δυνάμεις, θὰ ἀντιδράσωμεν κατὰ τρόπον δραστικόν. Τοῦτο θὰ πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας ὡς πλειοψηφία, ὅταν μετ’ ὀλίγον κληθῆτε διὰ τῆς κυριάρχου σας ψήφου νὰ καθορίσετε κατὰ τρόπον πάγιον καὶ ὁριστικὸν τὸ θέμα ποὺ συζητοῦμεν. Κύριοι συνάδελφοι, ἔχετε καθιερώσει ἕνα δόγμα ἀπὸ 3 ἐτῶν καὶ μετέπειτα, μοῦ τὸ ὑπενθύμισεν ὁ ἀγαπητὸς ἐκ Δωδεκανήσου συνάδελφος κ. Ζίγδης. Ὅταν ἦτο ἡ Δωδεκάνησος ὑπόδουλος, εἰς ὅλους γενικῶς τοὺς τοίχους ἦτο ἀναγεγραμμένη ἡ φράσις: «MOUSSOLINI... (δὲν ἠκούσθη)....». Ὁ Μουσσολίνι ἔχει πάντοτε δίκαιον. Τείνετε μὲ τὴν γραμμὴν καὶ τακτικήν σας νὰ καθιερώσητε ἕνα δόγμα, ὅτι ὁ Συναγερμὸς ἔχει πάντοτε δίκαιον, καὶ ὅταν ἐπαινῇ τὸ σύστημα τοῦ κ. Λυκουρέζου καὶ ὅταν τὸ ἀνατρέπῃ καὶ ὅταν καταργῇ τὸν νόμον 118 καὶ ὅταν τὸν ἐπαναφέρῃ. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἀκολουθεῖτε τὸ δόγμα τοῦ Μπενίτο Μουσσολίνι. Ἀλλὰ μὲ αὐτὰ τὰ συστήματα καὶ μὲ τὰς μεθόδους αὐτὰς δὲν θίγεται τὸ ἐθνικὸν συμφέρον;

§191Θ. ΔΙΑΚΟΥΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα Ἕλληνες.

§192Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ τελειώνω, αἱ ἀνάγκαι αἱ ἐθνικαὶ ἐπιβάλουν νὰ σταματήσητε αὐτὴν τὴν ἀπεριόριστον κομματικὴν πειθαρχίαν. Ἐὰν τοῦτο γίνῃ, θὰ προσφέρετε μὲ τὴν ψῆφον σας καὶ μὲ τὴν στάσιν σας τὴν μεγαλυτέραν ὑπηρεσίαν πρὸς τὴν πατρίδα καὶ πρὸς τὸν Κοινοβουλευτισμόν, ἀλλὰ καὶ κάτι ἄλλο μυστικὸ καὶ εἰς τὸν ἑαυτόν σας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§193Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφ. Ἐθν. Ἀμ.). Θὰ ἤθελον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. συνάδελφον καὶ εἰς ὅλους ὑμᾶς κάτι τὸ ὁποῖον εἶναι σχετικὸν μὲ αὐτὸ ποὺ εἶπε διὰ τὴν ΕΠΕΚ. Εἶπεν ὁ κ. Παπασπύρου, ὅτι ἠδικήθη ἡ ΕΠΕΚ ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς καὶ τὴν ψῆφον τοῦ Στρατοῦ τὸ 1950– 51. Παρὰ ταῦτα καὶ ἕνα ἐκ τῶν Κυβερνώντων κομμάτων τὸ 1950–51 ἦτο ὑπὲρ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς καὶ ἐδέχθη νὰ ψηφίσῃ ὁ Στρατὸς καὶ τὸ δικαίωμα αὐτὸ τὸ περιέλαβεν εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ τὸ ἐψήφισε καὶ ὑπερημύνθη τῆς διατάξεως. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐκ τῶν 20 μελῶν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τὰ 19 ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ. Ἐνθυμοῦμαι δὲ ὅτι ὡς εἰσηγητὴς τότε εἶπον, χαίρω πολὺ διότι εἶναι ὁμόθυμος ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς διὰ τὴν ψῆφον τοῦ Στρατοῦ καὶ ὅλοι ἐχειροκρότησαν.

§194Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον τί ἔγινεν εἰς τὰ 1950, διότι καὶ σεῖς ἐπαίξατε ἕνα σημαντικὸν ρόλον εἰς τὴν καθιέρωσιν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Μὴ λησμονῆτε ὅτι ἦτο ἐπιμονὴ τοῦ κόμματός σας καὶ ἐκάματε ἕνα συμβιβασμόν. Μὴ λησμονῆτε τὴν ἀντιδικίαν ποὺ εἴχομεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1952 ποὺ ἐπεμέναμε νὰ μὴ ψηφίσῃ ὁ Στρατὸς καὶ δὲν ἐψήφισε καὶ προσεφέραμεν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν τόπον.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Γουδελῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§196Σ. ΓΟΥΔΕΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μεταπολεμικῶς ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἶναι τὸ τρίτον ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον φέρεται ἐνώπιον αὐτῆς, ἐκτὸς τῶν δύο γνωστῶν εἰς τὴν χώραν συστημάτων, τῆς ἀναλογικῆς καὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Καὶ τὰ τρία αὐτὰ ἐκλογικὰ συστήματα ἀποβλέπουν εἰς τὸ πῶς θὰ ὑπάρξῃ μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἰσχυρὰ Κυβέρνησις, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ παρασχεθῇ χρόνος διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ ὡρισμένα οἰκονομικὰ καὶ ἀγροτικὰ προγράμματα. Ἡ σκέψις καὶ ἡ προσπάθεια ἀπὸ τὴν ὁποίαν ξεκινοῦν ὅλοι οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ εἶναι κατ’ ἀρχὴν ὀρθή, διότι τοῦτο εἶναι καὶ ἐπιθυμία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ ἔχῃ μετεκλογικῶς ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ δυνηθῇ αὕτη νὰ ἐφαρμόσῃ ἕνα πλῆρες πρόγραμμα ἀνορθωτικόν. Αἱ συνεχεῖς ἐκλογαί, ὅπως ἐπὶ παραδείγματι ἐγένοντο ἀπὸ τὸ 1950–1952 δὲν παρέχουν εἰς τὰς Κυβερνήσεις τὸν χρόνον αὐτὸν διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν προγραμμάτων των, διότι οἱ ὑπουργοὶ δὲν προλαμβάνουν νὰ ἐφαρμόσουν κανὲν πρόγραμμα, ἀπασχολούμενοι συνεχῶς μὲ τὰς ἐκλογάς. Αἱ ἐκλογαί, αἱ συνεχεῖς ἐκλογαί, δημιουργοῦν μίαν σύγχυσιν εἰς τὸν λαὸν καὶ τὰ πάθη παρασύρουν τοὺς πάντας. Ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ πολιτικοῦ κόσμου μέχρι τοῦ τελευταίου πολίτου διεξάγεται ἕνας ἀγὼν μὲ ἀποτέλεσμα νὰ σταματᾷ ἡ κρατικὴ μηχανή, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπεύθυνοι διὰ τὴν καλὴν λειτουργίαν αὐτῆς δὲν ἔχουν τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον νὰ ἀσχοληθοῦν μὲ τὰ σοβαρώτατα ζητήματα, τῶν ὁποίων ἀνάγκην ἔχει ὁ λαός μας καὶ παρὰ τὰς φιλοτίμους προσπαθείας τῶν κρατικῶν ὀργάνων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν σοβαρὰ ἀποτελέσματα. Εἶναι λοιπὸν πολλαὶ αἱ ζημίαι αἱ ὁποῖαι προξενοῦνται ἀπὸ τὰς συχνὰς ἐκλογὰς καὶ ἀπὸ τὴν μὴ ὕπαρξιν σταθερῶν Κυβερνήσεων καὶ παροχῆς χρόνου εἰς αὐτὰς νὰ ἐφαρμόσουν τὰ οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικά των προγράμματα. Εἶναι λοιπὸν δι’ αὐτὸ δικαιολογημένη ἡ προσπάθεια τῶν ἁρμοδίων ὑπουργῶν νὰ ἐπιζητοῦν ἕνα σύστημα διὰ τοῦ ὁποίου μετὰ τὰς ἐκλογὰς θὰ προέλθῃ μία ἰσχυρὰ Κυβέρνησις. Εἴδομεν ὅμως ὅτι ἕνα ἐκ τῶν συστημάτων αὐτῶν τοῦ 1952 ἡ περίφημος ἐνισχυμένη ἀναλογική, ὅτι ἀπέτυχε διότι οἱ ὑπολογισμοὶ συνήθως ποὺ γίνονται ἀπὸ τοὺς νομοθέτας ἀνατρέπονται συνήθως ἀπὸ τὸν λαόν. Σήμερον, ἔχομεν ἐνώπιόν μας νέον ἐκλογικὸν σύστημα. Ἡ προσπάθεια ὅμως τῆς Κυβερνήσεως νὰ δώσῃ διὰ τοῦ συστήματός της ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν εἰς τὴν χώραν, δὲν θὰ εἶναι καὶ τόσον τελεσφόρος, καὶ θὰ ἀποτύχῃ, διότι δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμμετάσχουν ὅλα τὰ κόμματα καὶ ὅλαι αἱ παρατάξεις εἰς δύο μόνον παρατάξεις κομματικάς, ὅπως ἐπιδιώκει τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Διότι εἰς τὴν χώραν μας, ὅπου κυριαρχεῖ ἡ πλήρης Δημοκρατία καὶ ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου καὶ τῆς σκέψεως εἶναι ἀδύνατος ἡ συνένωσις ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Μόνον τὸ ἀναλογικὸν σύστημα εἶναι τὸ σύστημα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προσαρμόζεται εἰς τὴν χώραν μας καὶ εἰς τὸ ὁποῖον δύνανται νὰ ἐκπροσωπηθοῦν ὅλαι αἱ πολιτικαὶ παρατάξεις. Ἡ ἀναλογικὴ δύναται νὰ δώσῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν ὅπως τὸ 1946 καὶ δύναται νὰ περιορίσῃ τὰ πολιτικὰ κόμματα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα διὰ τὴν χώραν μας. Διὰ τοῦτο εἶναι ἐπιβεβλημένη ἡ ἀναλογική, ἔπειτα μάλιστα ἀπὸ τὸν θάνατον δύο μεγάλων πολιτικῶν ἀνδρῶν τοῦ Στρατηγοῦ Πλαστήρα καὶ τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, οἱ ὁποῖοι εἶχον δημιουργήσει πολιτικὰς καταστάσεις. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀπαραίτητον νὰ γίνῃ μία ἀναμέτρησις τῶν πολιτικῶν δυνάμεων καὶ τῶν πολιτικῶν προσώπων διὰ νὰ παύσουν νὰ ὑφίστανται ἄτομα τὰ ὁποῖα ἀπὸ τῶν στηλῶν τῶν ἐφημερίδων ἐμφανίζονται καὶ σήμερον ὡς δῆθεν ἐκπροσωποῦντα σκέψεις καὶ γνώμας τῶν δύο αὐτῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν. Μόνον διὰ τῆς ἀναλογικῆς θὰ ξεκαθαρισθοῦν τὰ κόμματα, ὅπως καὶ τὰ πρόσωπα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον, τὰ ὁποῖα φιλοδοξοῦν νὰ ἐμφανίζωνται εἰς τὸν τύπον. Τὸ μόνον σφάλμα τῆς ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖον ἔχει εἰς τὸ παθητικόν της, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς τὰ 1950. Τὰ κόμματα τοῦ Κέντρου δὲν ἐσεβάσθησαν τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν τοὺς ἔδωκεν ὁ λαὸς καὶ ἐδημιουργήθησαν μεταξὺ τῶν βουλευτῶν τοῦ Κέντρου φιλοδοξίαι μὲ ἀποτέλεσμα νὰ διαπραχθοῦν σφάλματα ἐκ τῶν φιλοδοξιῶν αὐτῶν. Καὶ τὰ σφάλματά των αὐτὰ τὰ ἐπλήρωσαν οἱ βουλευταὶ τοῦ Κέντρου. Φαντάζομαι δὲ ὅτι θὰ πρέπει νὰ γίνῃ μάθημα εἰς αὐτοὺς καὶ νὰ γνωρίζουν πλέον ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἐπιθυμεῖ συχνὰς ἐκλογὰς αἱ ὁποῖαι τίποτε ἄλλο δὲν προκαλοῦν εἰς αὐτὸν παρὰ τεραστίας ζημίας. Αἱ φιλοδοξίαι θὰ πρέπει νὰ ἀποκλεισθοῦν ἀπὸ τὰ κόμματα καὶ τότε μόνον θὰ ἀποκτήσουν τὴν ἀγάπην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης, ἔχει τὸν λόγον.

§198Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον, διὰ νὰ ἀπαντήσω, εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Κανελλόπουλος, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ψήφου τῶν στρατιωτῶν. Ὁ στρατιώτης, ἀφ’ ὅτου ὑπάρχει Ἑλληνικὸν Κράτος, ψηφίζει ὅταν εὑρίσκεται εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκλογικῆς του περιφερείας. Ὅταν εἶναι μακρὰν ταύτης, δὲν γνωρίζει ὡς καὶ οἱ πολῖται. Ἐπὶ ἑκατὸν ἔτη οὐδεμία Κυβέρνησις ἐπεχείρησε νὰ εἰσαγάγῃ τὴν πολιτικὴν εἰς τὸν Στρατόν. Ἠκούσθη, ὅτι πρόκειται περὶ δικαιώματος ἀναφαιρέτου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀσκήσῃ καὶ ὁ στρατιώτης. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι ἀφ’ ἧς ὁ πολίτης ἐνδύεται τὴν στολὴν τοῦ στρατιώτου, στερεῖται πολλῶν δικαιωμάτων, διότι ὁ Στρατὸς εἶναι ἀπολυταρχικὸς θεσμός. Ὁ στρατιώτης ἔχει ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας δὲν ἔχει ὁ πολίτης. Ὁ στρατιώτης διὰ πειθαρχικὰ παραπτώματα τιμωρεῖται μὲ ποινὴν φυλακίσεως 8–10 ἡμερῶν, διότι, π. χ., ἐχαιρέτησεν ἀντικανονικῶς τὸν ἀξιωματικόν. Ὁ πολίτης διὰ νὰ τιμωρηθῇ μὲ τὴν αὐτὴν ποινὴν θὰ πρέπει νὰ διαπράξῃ κάποιο ἀδίκημα. Ἡ στρατιωτικὴ πειθαρχία ἀπαιτεῖ πλείστους ὅσους περιορισμούς. Ἀπορῶ πῶς ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἀγαποῦν τὴν πατρίδα των καὶ οἱ ὁποῖοι σκέπτονται νὰ εἰσαγάγουν τὴν πολιτικὴν εἰς τὸν Στρατόν, διότι πολλαὶ συζητήσεις καὶ διαπληκτισμοί, θὰ λάβουν χώραν εἰς τὸν Στρατόν. Ὁ κίνδυνος, κύριοι, εἶναι μέγας διὰ τὸν Στρατόν.

§199Κ. ΒΑΣΣΟΣ. Ποῖος εἰσήγαγε τὴν πολιτικὴν πρῶτος εἰς τὸ στράτευμα;

§200Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θέλετε νὰ εἴπητε ἐγώ; Δέχομαι ὅτι ἤμην ἐγώ, τί σημασίαν ἔχει αὐτό. Ἀφήσατε τὸ παρελθόν, διότι δὲν σᾶς συμφέρει. Ἐκάμφθητε πρὸ τῶν ἐπιχειρημάτων μας. Ἀπαντήσατε, κ. Βᾶσσο, ἄν ἠμπορῆτε. Δὲν δύνασθε νὰ ἀπαντήσητε.

§201Κ. ΒΑΣΣΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§202Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀπαντήσατε νὰ ἴδωμεν τί ἐπιχειρήματα θὰ φέρετε. Εἶμαι περίεργος νὰ ἀκούσω. Τί σημασίαν ἔχει ποῖος εἰσήγαγε τὴν πολιτικὴν εἰς τὸν Στρατόν; Δεύτερον, ζήτημα, κ. βουλευταί, εἶναι κατὰ πόσον ἡ ψῆφος τοῦ Στρατοῦ θὰ ἐπηρεάσῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν. Ἐφηρμόσθη ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ ἐψήφισεν ὁ Στρατὸς καὶ παλαιότερον, ἀλλὰ εἴχομεν ἀναλογικὴν καὶ τὸ 1950 καὶ τὸ 1951 καὶ συνεπῶς μὲ διαφορὰν μιᾶς ψήφου δὲν ὑφίστατο ὁ κίνδυνος νὰ χάσῃ ἕνα κόμμα τὴν πλειοψηφίαν. Μὲ τὸ πλειοψηφικόν, ὅπως εἶναι τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, θὰ δύναται εἰς μίαν περιφέρειαν ἡ ὁποία ἐκλέγει 25 βουλευτάς, φέρ’ εἰπεῖν, μὲ διαφορὰν μιᾶς ψήφου νὰ κερδίσῃ ἓν κόμμα τὴν πλειοψηφίαν. Ἐνῷ μὲ τὴν ἀναλογικὴν δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, ἂν ἕνα κόμμα κερδίσῃ 100 ἢ 98 ἢ 97 ἕδρας, διότι μόνον του δὲν ἠμπορεῖ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν. Τὸ 1951 εἰς ἓν τμῆμα ποὺ ἦτο ἕνας συμπολίτης μου, τοὺς ἔβαλεν εἰς τὴν γραμμὴν ὁ ὑπαξιωματικὸς τοὺς ἔδωσε τὰ ψηφοδέλτια καὶ τοὺς ὡδήγησε νὰ ψηφίσουν. Εἰς ἄλλην περιφέρειαν συνεπλάκησαν ἀξιωματικοὶ μὲ ὑποψηφίους. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν θελήσῃ νὰ ἀναμίξῃ τὸν Στρατόν, ὑπάρχουν ὄργανα, τὰ ὁποῖα θὰ θελήσουν νὰ δείξουν προθυμίαν καὶ νὰ προσφέρουν ὑπηρεσίας εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ αὐτὰ τὰ κατώτερα στοιχεῖα θὰ ἐπηρεάσουν τὸ φρόνημα τοῦ Στρατοῦ πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπεται. Καὶ τρίτον ζήτημα, κ. συνάδελφοι: Πῶς θὰ ψηφίσουν οἱ στρατιῶται; Ποίους θὰ ψηφίσουν καὶ ποῖον πρόγραμμα; Θὰ μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τοὺς στρατῶνας διὰ νὰ ἀναπτύξωμεν τὰ προγράμματα τῶν κομμάτων; Βεβαίως ὄχι. Ἀλλὰ τότε ποίους θὰ ψηφίσουν οἱ στρατιῶται; Διατὶ ὑποβιβάζετε τοὺς στρατιώτας εἰς κατώτερον ἐπίπεδον τῶν ἄλλων πολιτῶν; Ὅλοι οἱ πολῖται θὰ γνωρίζουν ποῖον πρόγραμμα θὰ ψηφίσουν.

§203ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἠξεύρουν ἀνάγνωσιν οἱ στρατιῶται;

§204Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἠξεύρουν, κ. συνάδελφε. Δὲν διαβάζουν ἐφημερίδα, διότι ἠξεύρετε ὅτι τὰ 90% τῶν χωρικῶν δὲν διαβάζουν ἐφημερίδας. Κύριοι συνάδελφοι, ἀναλαμβάνετε μίαν εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους. Ἂν εἰσαγάγετε τὴν πολιτικὴν εἰς τὸν Στρατὸν θὰ συντελέσετε εἰς τὴν μείωσιν τῆς πειθαρχίας καὶ τῆς συνοχῆς καὶ τῆς μαχητικότητος τῶν ἐνόπλων δυνάμεων. Εἶναι τὸ τελευταῖον ἀτοῦ τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ παρουσιάσωμεν. Προσέξατε, κ. βουλευταί, προσέξατε. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§205Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, κύριοι συνάδελφοι, ὡς ἐπὶ ἄκμονος ἀνθεκτικοῦ σφῦραι ποικίλλουσαι εἰς βαρύτητα, εἰς τόνον καὶ εἰς ζωηρότητα, ἐσφυροκόπησαν τὸ θέμα τῶν διαφόρων ἐκλογικῶν συτημάτων. Οὕτω, ὁσονδήποτε καὶ ἄν θελήσῃ κανεὶς νὰ ἀναπτύξῃ δὲν εἶναι καθόλου βέβαιος, ὅτι θὰ τὸ κατορθώσῃ, νὰ μὴ ἐμπέσῃ εἰς τὴν παγίδα τῶν ἐπαναλήψεων. Καὶ ἐὰν ἡ ἐπανάληψις αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν εἶναι τί τὸ ἄτοπον, καθίσταται ἀναμφισβητήτως ὀχληρὰ ὅταν εἶναι καὶ ἐπανάληψις κακή. Τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου συνέλεξε χαρακτηρισμοὺς διαφόρους. Ἔστω ὅτε δὲ καὶ βαρεῖς. Ἀσχέτως ὅμως τοῦ περιεχομένου ἐπλήγη οὐχὶ ἅπαξ καὶ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὑπογράφῃ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν. Διακεκριμένος καὶ φίλος συνάδελφος, ὁ κ. Ρωμανός, ἀφοῦ μοῦ ἀπένειμε τὴν φιλοφρόνησιν ὅτι δὲν στεροῦμαι γλαφυρότητος καὶ ἀρχαΐζοντος ὕφους, προφανῶς διὰ νὰ μὴ μὲ ἐνδυναμώσῃ καὶ εἰς ἄλλα τοιούτου εἴδους τολμήματα, ἔσπευσε νὰ διατυπώσῃ τὴν βαρεῖαν, ἄς μοῦ ἐπιτραπῇ, κατηγορίαν τῆς ἐπιστημονικῆς ἀνεπαρκείας. Καὶ διατί ὁ ὁμιλῶν ἐλέγχεται ἐπὶ ἀνεπαρκείᾳ ἐπιστημονικῇ; Διότι ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις ἀναφέρει, ὅτι ἐδημιουργήθη ἡ ἐντύπωσις ὅτι ὁ νόμος 2800 δὲν ἐπρόκειτο νὰ τύχῃ ἐφαρμογῆς καὶ ὅτι ὑπὸ τὰς συνθήκας ταύτας εὑρισκόμεθα ἐνώπιον νομοθετικοῦ κενοῦ. Ἴσως νὰ μὴ ἐξεφράσθην καλῶς καὶ ὑπέλαβεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, ὅτι ἀναφέρομαι εἰς τὸν θεσμὸν τῆς ἀχρησίας. Ἀλλὰ εἰς μίαν ἀνάπτυξιν ἀπόψεων πολιτικοῦ περιεχομένου, τῇ συνδρομῇ καὶ τῇ βοηθείᾳ κριτηρίων ἐπίσης πολιτικῶν, πρέπει νὰ σταθμισθοῦν οἱ, ἄς εἴπωμεν, διφορούμενοι φραστικοὶ ὅροι. Ὅταν λέγεται, λοιπόν, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον νομοθετικοῦ κενοῦ ἡ φράσις, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἑρμηνευθῇ ὡς ἀμιγὴς νομικὸς ὅρος, ἀλλὰ ὡς πολιτικὴ πραγματικότης. Καὶ ἐρωτῶ, τίς ἐκ τῶν καθημένων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν ἐτέλει ὑπὸ τὴν ἀπαρασάλευτον πεποίθησιν ὅτι ἓν τῶν πρώτων μελημάτων τῆς νέας Κυβερνήσεως ἦτο ἡ τροποποίησις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου; Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις προχθὲς σᾶς ὑπέμνησεν, εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, σαφῶς ἐδήλωσε καὶ ἡ δήλωσις ἔγινεν ἀσμένως, σχεδὸν μὲ ἀνακούφισιν δεκτὴ ἀπὸ τὴν Βουλήν, ὅτι ἐκ τῶν τριῶν κυρίων ζητημάτων τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ εἰσηγηθῇ, τὸ ταχύτερον, ἐκλογικὸν νόμον. Καί οὐδεὶς ἀντέταξέ τι ἐπί τοῦ σημείου τούτου. Αὐτὸ λοιπὸν ἦτο τὸ κενόν. Κενὸν ὑπάρχει ἤδη εἰς τὴν πραγματικότητα, εἰς τὴν παλλομένην ζωήν, εἰς τὰς πολιτικὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι σήμερον ἔχουσι διαμορφωθῆ. Κενὸν πολιτικὸν τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσῃ ἡ Κυβέρνησις. Περαιτέρω ὁ ἀξιότιμος κ. εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας εἶπεν ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν σχέδιον νόμου ἀποτελεῖ συρραφήν, συνονθύλευμα καὶ πολιτικὴν ἀπρέπειαν. Τὸ περίεργον δὲ εἶναι ὅτι πάντοτε εἰς τὰ συμπεράσματα ταῦτα καταλήγει καὶ τῇ συνδρομῇ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως. Δὲν πρόκειται νὰ παρασυρθῶ καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν πλεονεκτημάτων καὶ τῶν μειονεκτημάτων τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ τῆς ἀναλογικῆς, ὥστε, μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν ταύτην, νὰ κριθῇ ἐὰν πρόκειται περὶ συνονθυλεύματος, περὶ τραγελάφου ἢ περὶ πολιτικῆς ἀπρεπείας. Ἐγὼ νομίζω ὅτι πάντοτε σκοπὸς ἰδίως εἰς τὴν πολιτικὴν δρᾶσιν πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἐκτίμησις τῆς πραγματικότητος καὶ ἡ στάθμευσις τῶν ἀναγκῶν, ἡ ἀντιμετώπισις τῶν ὁποίων διαγράφει τὴν κατευθυντήριον γραμμήν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀπομακρυνθῶ ἀπὸ τὴν φιλολογικὴν πλέον συζήτησιν περὶ τῶν πλεονεκτημάτων τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ τῆς ἀναλογικῆς καὶ νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ παρακολουθήσητε εἰς τὴν γραμμὴν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησαν αἱ σκέψεις μου. Ἡ γραμμὴ λοιπὸν ἡ εὐθεῖα καὶ ἀμετακίνητος ἦτο ὄχι περὶ τοῦ μέσου, δηλαδὴ περὶ τοῦ Αʹ ἢ Βʹ συστήματος, ἀλλὰ ἦτο περὶ τοῦ σκοποῦ. Ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἀπάντησις εἰς τὸ ἐρώτημα. Ποῖον σκοπὸν ἔχουν αἱ ἐκλογαί; Ἀπονέμεται διὰ τῶν ἐκλογῶν δικαιοσύνη; Σκοπὸν ἔχουν αἱ ἐκλογαὶ νὰ καταμετρήσουν τὰς γνώμας, τὴν ἀπογραφὴν τῶν κομμάτων, τῶν ροπῶν, τῶν κλίσεων, τῶν ἀποχρώσεων καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς; Ἀπαντῶ ἀδιστάκτως, ὄχι. Σκοπὸς πρῶτος καὶ κύριος τῶν ἐκλογῶν εἶναι νὰ προέλθῃ ἐκ τοῦ Λαοῦ Κυβέρνησις. Καὶ ἂς ἴδωμεν ποῖα στοιχεῖα, ποίας ἰδιότητας, ὁποῖα μέσα πρέπει νὰ ἔχῃ εἰς τὴν διάθεσίν της ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὰς σημερινὰς μάλιστα περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας τελεῖ καὶ ἡ Ἑλλὰς ἀλλὰ καὶ ὅλη δυστυχῶς ἡ Ὑφήλιος. Πρέπει ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ νὰ εἶναι πρὸ παντὸς σταθερά, νὰ εἶναι ἰσχυρὰ καὶ νὰ ἔχῃ κατὰ τρόπον ἀσφαλῆ δεδομένην καὶ ἐξησφαλισμένην θητείαν μακράν. Τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἰσχυρὰν τῆς μακρᾶς πνοῆς, τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὁμοιογενῆ τὴν δίδει, κατὰ τὴν γνώμην μου, μόνον τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον εὑρισκόμεθα εἰς Δημοκρατίαν Κοινοβουλευτικήν, ὅπως κατ’ ἐπανάληψιν ἔχει τονίσει ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ἕτερον σκέλος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Δημοκρατίας εἶναι ἡ μειοψηφία. Καὶ διὰ νὰ δανεισθῶ καὶ πάλιν μίαν ἐπιγραμματικήν του ἔκφρασιν, εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Δημοκρατίαν ἡ πλειοψηφία κυβερνᾷ καὶ ἡ μειοψηφία ἐλέγχει. Ἰδού, λοιπόν, ὅτι, δεύτερος σκοπός, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ὑπηρετηθῇ διὰ τὴν ὁμαλὴν λειτουργίαν τῆς Δημοκρατίας εἶναι ἡ κατασφάλισις καὶ μειοψηφίας τοιαύτης καὶ τοσαύτης, ὥστε νὰ ἀνταποκρίνεται εἰς τὸν ρόλον της ἤτοι τοῦ ἑτέρου σκέλους τῆς Κοινοβουλευτικῆς Δημοκρατίας. Διὰ τοῦ συνδυασμοῦ τῶν ὑπὸ τὴν κρίσιν σας διατάξεων, συνδυασμοῦ τὸν ὁποῖον ἐχαρακτηρίσατε διαβλητόν, συνονθύλευμα, συρραφήν, τραγέλαφον, ἢ πολιτικὴν ἀπρέπειαν αὐτὸ ἀκριβῶς ἐπιδιώκεται. Ἐνῷ προλαμβάνεται ἡ ἐξαφάνισις τῆς μειοψηφίας, τὴν ὁποίαν πάντοτε ἢ συνήθως ἀπεργάζεται τὸ ἀμιγὲς πλειοψηφικὸν σύστημα, διὰ τοῦ εἰσαγομένου συνδυασμοῦ ἐξουδετεροῦται τὸ ἄτοπον τοῦτο καὶ ἐξασφαλίζεται ἡ ὕπαρξις μειοψηφίας ἀξιολόγου. Ὁμιλοῦμεν συχνά, κύριοι βουλευταί, περὶ Δημοκρατίας καὶ περὶ Δημοκρατικῆς ἰσοπολιτείας. Δυστυχῶς εἶναι δεδομένον ἕνα γεγονὸς νωπόν, τὸ ὁποῖον δὲν ἐξετιμήθη ἢ τοὐλάχιστον δὲν ἐμνημονεύθη ἐπαρκῶς ἀπόψε, ἐνῷ τόσα πολλὰ ἐλέχθησαν περὶ τοῦ προπολεμικοῦ παρελθόντος. Εἶναι γεγονὸς ὅτι εἰς τὴν δίνην εἰς τὴν ὁποίαν στροβιλίζεται ἡ πολυπαθὴς γενεά μας πολλαὶ λέξεις, πολλοὶ ὅροι, πολλαὶ ἔννοιαι ὑφίστανται δεινὴν παρεξήγησιν. Δημοκρατίαν ὑπόσχονται οἱ ἐκεῖθεν τοῦ παραπετάσματος καὶ ἐν ὀνόματι τῶν ἀρχῶν τῆς καινοφανοῦς ταύτης Δημοκρατίας ὅταν ἡ Δημοκρατία προχωρῇ, ἐκπαραθυροῦνται πρωθυπουργοὶ καὶ ἡγέται ἀξιολόγων πολιτικῶν κομμάτων, οἱ ὁποῖοι, φεῦ, ὑπεβοήθησαν τὴν εἰς τὰς χώρας των πορείαν τῆς Δημοκρατίας ταύτης, περὶ Δημοκρατίας ὁμιλοῦμεν καὶ ἡμεῖς ὅλοι καὶ ἐν ὀνόματι αὐτῆς τῆς Δημοκρατίας ἀκούονται ζωηραὶ διαμαρτυρίαι, διότι ἐξετοπίσθη κάποιος ὁ ὁποῖος ἐφωράθη ἀποτελῶν μέλος τοῦ παρανόμου μηχανισμοῦ τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος. Περὶ δημοκρατικῆς ἰσοπολιτείας ὁμιλοῦν οἱ ὀπαδοὶ τοῦ συγχρόνου ὁλοκληρωτισμοῦ, περὶ τῆς δημοκρατικῆς ἰσοπολιτείας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὁ Λένιν χαρακτηρίζει ὡς ἀποτελοῦσαν μικροαστικὰς ἀντιλήψεις, ἀστικὰς ἀδυναμίας ἢ πολιτικὰς ἠλιθιότητας. Θέλοντες λοιπὸν νὰ προασπίσωμεν τὴν ἀληθῆ Δημοκρατίαν καὶ νὰ ἐξασφαλίσωμεν πραγματικὴν Δημοκρατικὴν ἰσοπολιτείαν ἐφροντίσαμεν νὰ συστήσωμεν τὴν συνύπαρξιν ἐθνικῆς σταθερᾶς καὶ ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως καὶ ἀντιπολιτεύσεως ὡσαύτως ἰσχυρᾶς καὶ ἀξιολόγου. Ὁ ἕτερος ἐκ τῶν εἰσηγητῶν τῆς μειοψηφίας, ὁ φίλος κ. Μαρῆς ἠθέλησε νὰ ἐπικαλεσθῇ κάποιο ἱστορικό, τὸ ὁποῖον διήνυσε τὸ ἀπὸ συζητήσεως νομοσχέδιον. Καὶ εἶπεν, ὅτι μίαν Παρασκευὴν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤκουε τοὺς βουλευτάς, ἐνῷ τὸ θέμα τὸ ἱερὸν τῆς Κύπρου εὑρίσκετο εἰς καμπὴν κρίσιμον. Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ χαρακτηρίσω ὡς ἄτοπον τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. συναδέλφου. Πρόκειται περὶ ἀτόπου τὸ ὁποῖον ἔχει διαστάσεις μεγαλωστὶ μεγάλας καὶ ἀποφεύγω νὰ τὸ σχολιάσω περαιτέρω διὰ νὰ μὴν εὐρυνθῶσιν αἱ διαστάσεις του. Ὁ ἀξιότιμος καὶ φίλτατος ἐκ Λεβαδείας συνάδελφος ὡμίλησε περὶ διαβουλίων, μυστικοσυμβουλίων καὶ ἀλλεπαλλήλων παλινωδιῶν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς κατατοπίσω ἐπὶ τοῦ κρισίμου ὡς παρεστάθη ἀπόψε ἱστορικοῦ τῶν συνομιλιῶν αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν. Ἀρχίζω ἀπὸ τὴν τιμὴν τῆς ὁποίας ἔτυχεν ὁ ὁμιλῶν νὰ συναντηθῇ μὲ τοὺς ἀξιοτίμους κ. κ. ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, διὰ νὰ ἔλθω ἐν συνεχείᾳ εἰς τὴν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀνάπτυξιν τῶν γνωμῶν τῶν Κυβερνητικῶν βουλευτῶν, τὴν ὁποίαν ἐπίσης εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρακολουθήσω. Ὅταν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοῦ ἔδωσε τὴν ἐντολὴν νὰ ζητήσω τὰς γνώμας τῶν ἀξιοτίμων ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, τὴν ἐντολὴν ταύτην συνώδευε καὶ μὲ τὴν ἑξῆς ἰδιαιτέραν σύστασιν: Πρέπει μετὰ προσοχῆς νὰ ἀκούσητε τὰς γνώμας τῶν ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως οὕτως ὥστε νὰ μὴ παραλείψωμεν νὰ συζητήσωμε καὶ νὰ ἐκτιμήσωμεν οἱανδήποτε ἄποψιν. Ἐν συνεχείᾳ ἐκλήθησαν καὶ ἠκούσθησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς πλειοψηφίας. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι οἱ Κυβερνητικοὶ βουλευταὶ κατὰ τὰ 90%, ἐτάχθησαν μετ’ ἐνθουσιασμοῦ— δύναταί τις εἰπεῖν — μετὰ πείσματος ὑπὲρ τοῦ ἀμιγοῦς πλειοψηφικοῦ. Διήρκεσεν ἡ ἀκρόασις ἐκείνης τῆς Παρασκευῆς, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. Μαρῆς, ἀπὸ τῆς 9ης πρωϊνῆς μέχρι τῆς 5ης ἀπογευματινῆς. Μετὰ δύο ὥρας μετέβην εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἦτο τόση ἡ πίεσις τῆς παμψηφίας τῶν Κυβερνητικῶν βουλευτῶν, ὥστε εἶχον προαχθῆ εἰς τὸ συμπέρασμα, νομίζω δεδικαιολογημένως, ὅτι ἡ ἀπόφασις, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ κατέληγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ ἦτο ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ ἀμιγοῦς πλειοψηφικοῦ καὶ εἰς σχετικὴν ἐρώτησίν του, ἔσπευσα νὰ δώσω αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν. Χωρὶς νὰ νομίσητε ὅτι εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐθίζονται εἰς φιλοφρονήσεις, πιστεύσατέ με ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν μοῦ ἔδωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μὲ συνεκίνησε. Μοὶ ἐτόνισε μὲ χαρακτηριστικὸν παλμὸν τὰ ἑξῆς, κύριοι βουλευταί: Προκειμένου περὶ ἐκλογικῶν συστημάτων, ὁ ἔχων συναίσθησιν τῶν εὐθυνῶν του ἔναντι τῆς χώρας, δὲν πρέπει ποτὲ νὰ περιορίζεται εἰς τὰς ἐπικειμένας ἐκλογάς. Πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του τί θὰ γίνῃ εἰς τὰς ἑπομένας καὶ εἰς τὰς μεθεπομένας, ὅσον ἀφορᾷ τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους. Ἀλλοίμονο, εἶπεν, ἐὰν διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἁπλοῦ πλειοψηφικοῦ πραγματοποιηθῇ ἡ ἀπειλὴ ἤ ὁ κίνδυνος τῆς πολώσεως. Τότε θὰ ἐθισθῶσι μᾶζαι ἐθνικοφρόνων πολιτῶν νὰ εἶναι εἰς ἐπαφήν, εἰς ἐπικοινωνίαν καὶ συνεργασίαν μὲ τὴν ἄκραν, τὴν ἐπαναστατικὴν ἀριστεράν. Καὶ αὐτὸ τὸ θεωρῶ ζημίαν ἀνεπανόρθωτον διὰ τὸ Ἔθνος. Ἰδοὺ διατί εἶπον, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ᾐσθάνθην συγκίνησιν καὶ σεβασμὸν πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἂς ἔλθω ἤδη εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ ὁποίου ἐξαιτοῦμαι τὴν ἄδειαν, νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ δι’ ἐλαχίστον νὰ ὑποβάλλω τὰς ἀντιρρήσεις μου, ἐπὶ ὡρισμένων σημείων τῆς ἀγορεύσεώς του. Θλιβερὸν προοίμιον, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, εἶναι διὰ τὴν Χώρας μας ἡ ἐν παραμοναῖς ἐκλογικὴ μεταβολὴ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι αἰσθάνομαι ἱκανοποίησιν καὶ τιμήν, διότι συμπίπτω μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὴν διαπίστωσιν τῆς πραγματικότητος ταύτης. Πράγματι, ἐν ἀρχῇ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως λέγονται ταῦτα: «Λυπεῖται ὁ χαράσσων τὰς γραμμὰς ταύτας, διότι, ὡς μὴ ὤφειλεν, διὰ μίαν ἄλλην φορὰν συμβαίνει νὰ εἰσάγηται ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας σχέδιον νόμου, περὶ τοῦ συστήματος, καθ’ ὅ θὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ ἀμέσως προσεχεῖς ἐκλογαί». Καὶ εἶπε περαιτέρω ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ συνεννόησις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Οὐδεὶς περισσότερον τοῦ ἔχοντος τὸ βάρος νὰ διευθύνῃ τὴν στιγμὴν ταύτην τὰς τύχας τῆς Πατρίδος, οὐδεὶς περισσότερον αὐτοῦ εὔχεται τὴν σύμπτωσιν τῶν γνωμῶν ὅλων τῶν πολιτικῶν πτερύγων ἐπὶ τοῦ κρισίμου τούτου θέματος. Περαιτέρω ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, εἶπεν ὅτι τὰ κινήματα πάντοτε συνέβησαν καθ’ ὅν χρόνον ἴσχυε τὸ πλειοψηφικὸν ἐκλογικὸν σύστημα. Νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ μία ὀλιγόλογος ἀπάντησις. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι, ὅσον βαθύτερον θελήσῃ τις νὰ ἐρευνήσῃ τὴν πραγματικὴν αἰτίαν τῶν κινημάτων τούτων, τόσον περισσότερον θὰ ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀνεφέρθη καὶ ἡ Δικτατορία τοῦ ἀειμνήστου Ἰωάννου Μεταξᾶ. Ἀλλὰ μᾶς διαφεύγουσιν ὡρισμέναι χαρακτηριστικαὶ λεπτομέρειαι, ἴσως διότι χωρὶς ὁ χρόνος νὰ εἶναι πάρα πολὺ ἀπώτερος ἔχουσι μεσολαβήσει γεγονότα συνταρακτικά. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε λοιπὸν νὰ ἀπαντήσω καὶ εἰς τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο. Ὅταν ἔγινεν ἡ Δικτατορία τῆς 4ης Αὐγούστου, κατέλυσε Βουλήν, προελθοῦσαν ἐκ τῆς Ἀναλογικῆς. Ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἀπηρτίζετο ἀπὸ 300 βουλευτάς. Οἱ Φιλελεύθεροι εἶχον 121 βουλευτάς, οἱ Λαϊκοὶ 79, οἱ Ἐθνικοὶ Λαϊκοὶ 37. Πόσους βουλευτὰς εἶχεν ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς; Ἐπὶ 300 εἶχεν 6, ἤτοι 2%. Ἰδοὺ λοιπόν, πῶς ἐλειτούργησεν ὁμαλῶς καὶ εὐδοκίμως τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, κατὰ τὴν ἄποψιν πάντοτε τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ 98% ἀπεδοκίμασε τὸν Ἰωάννην Μεταξᾶν. Ὡς γνωρίζετε, οἱ βουλευταὶ ἔστιν ὅτε καλοῦνται καὶ πληρεξούσιοι καὶ ἡ ψῆφος τῶν ἐκλογέων ἱδρύει σχέσιν ἐντολῆς μεταξὺ τοῦ λαοῦ, τοῦ ἐντολέως, καὶ τοῦ ἐντολοδόχου, τοῦ βουλευτοῦ. Ἕνεκα τούτου καὶ νομικῶς ἀκόμη ὀρθῶς λένονται πληρεξούσιοι. Τί εἶπεν λοιπὸν διὰ τῆς ψήφου του ὁ ἑλληνικὸς λαὸς συνθέτων τὴν Βουλὴν τῶν ἐκλογῶν τῆς Ἀναλογικῆς τοῦ 1936: Ἀποδοκιμάζομεν, ἀρνούμεθα νὰ δώσωμεν εἰς τὸν Ἰ. Μεταξᾶν τὴν ἐντολὴν νὰ σᾶς ἐκπροσωπήσῃ. Καὶ αὐτοί, ἐπαναλαμβάνω, οἱ Ἕλληνες ἦσαν τὰ 98% τῶν ψηφοφόρων. Καὶ ποίους κατέστησεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τῆς ψήφου του πληρεξουσίους καὶ ἐντολοδόχους του διὰ νὰ χειρισθῶσι τὰ κοινά; Τοὺς ἀπαρτίζοντας τὰ δύο μεγάλα κόμματα, τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὸ Λαϊκόν, τὸ ὁποῖον τότε εἶχε διχασθῆ εἰς δύο πτέρυγας. Ἐφθάσαμεν λοιπὸν εἰς τὸ ἄτοπον, αὐτοί, οἱ ὁποῖοι εἶχον κριθῆ ἄξιοι νὰ εἶναι ἐντολοδόχοι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ μεταθέσουν τὴν ἐντολήν, κοινῇ συμφωνίᾳ εἰς τὸν Ἰωάννην Μεταξᾶν, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀποδοκιμασθῆ ἐμφανισθεὶς ἐνώπιον τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ζητήσας τὴν ἐντολὴν νὰ εἶναι Κυβερνήτης τῆς Χώρας. Χωρὶς νὰ εἶμαι ἀπρεπὴς πρὸς τὴν προερχομένην ἀπὸ οἱοδήποτε ἐκλογικὸν σύστημα Βουλὴν νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ παρομοιάσω τὴν ἐξέλιξιν ἐκείνην τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ πρὸς τὸν ἔμπορον τὸν χρεωκοπήσαντα, ὁ ὁποῖος λαμβάνει τὰ βιβλία του καὶ μεταβαίνει εἰς τὸν Γραμματέα τῶν Πρωτοδικῶν καὶ δηλώνει στάσιν πληρωμῶν.

§206Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐτελειώσατε εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον.

§207Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Μάλιστα.

§208Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μοῦ ἐπιτρέπετε;

§209Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Παρακαλῶ.

§210Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Παρακολουθῶ μὲ προσοχὴν, τὴν ὁμιλίαν σας καὶ ἐπιθυμῶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον νὰ δώσω ἐξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ πείσουν ὅτι αἱ εὐθῦναι ἐκείνης τῆς ὥρας δὲν βαρύνουν τὴν Ἀναλογικήν. Ἡ Βουλὴ τοῦ 1936 ἤρχετο ἔπειτα ἀπὸ μίαν ἐπανάστασιν καὶ ἀπὸ μίαν πολιτικὴν μεταβολήν. Εἶχεν εὐλόγως δημιουργηθῆ μέσα εἰς αὐτὴν τὴν ἐσωτερικὴν πλήρη ἀντίθεσιν μέγα στρατιωτικὸν πρόβλημα καὶ ἄλλα δυσχερέστατα προβλήματα καὶ προέκυψαν ἀπὸ τὴν ἀναλογικὴν δύο παρατάξεις καὶ ἦτο ἐντελῶς εὔλογον διὰ τὸν πρῶτον χρόνον, νὰ εἶναι δύσκολος ἡ συνεννόησις πρὸς διευθέτησιν θεμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχον προκύψει ἀπὸ ἐπαναστατικὰς ἀντιθέσεις. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐξήγησις, διατί κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας ἐνεκρίθη ἡ πρωθυπουργία τοῦ ἀειμνήστου Δεμερτζῆ καὶ διότι συνέβη ὁ Μεταξᾶς, ὁ ἀείμνηστος, νὰ εἶναι ἀντιπρόεδρος, εὑρέθη ἐκ τοῦ θανάτου τοῦ ἀειμνήστου Δεμερτζῆ Πρόεδρος καὶ τὰ κόμματα, συνεχίζοντα τὰς διαπραγματεύσεις τους, τοῦ ἔδωσαν μίαν προσωρινὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης τὸν Ἀπρίλιον μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου. Ἐγὼ τότε κατεψήφισα, προβλέπων τὴν Δικτατορίαν. Δύναμαι, ἑπομένως, ἀντικειμενικῶς νὰ τὸ διαπιστώσω. Τὸν ἐψήφισα τὸν Ἀπρίλιον, μὲ τὴν δήλωσιν ὅτι ἐπρόκειτο περὶ λύσεως προσωρινῆς, ἐντὸς τῆς ὁποίας πράγματι ἐπεδιώκετο ἡ συνεννόησις τῶν κομμάτων καὶ εἶχεν ἐπέλθει μεταξὺ τοῦ ἀειμνήστου Θ. Σοφούλη καὶ τοῦ Ι. Θεοτόκη καὶ ὅταν ἐγνώσθη ὅτι εὑρέθη λύσις ὅτι ὑπῆρχε Κυβέρνησις ἐπεσπεύθη ἡ Δικτατορία. Ἰδοὺ ἡ ἐξήγησις.

§211Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Χαίρω διὰ τὴν ἐπανόρθωσιν, ἀλλὰ προεκτείνων τὰ παραδείγματα, ὑπομιμνήσκω, ὅτι αἱ Βουλαί, αἱ προελθοῦσαι ἐκ τοῦ ἀναλογικοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ὑπῆρξαν σχετικῶς ἀποδοτικαὶ μόνον ὅταν διεδέχοντο καθεστῶτα δικτατορικά. Ἴσως διότι τὰ παθήματα εἶχον γίνει μαθήματα. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, νεαρὸς δικηγόρος, ὡς δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος τὸ 1925 ὅταν ἔγινε τὸ Δημοψήφισμα τοῦ Θεοδώρου Παγκάλου, τὴν κατάπληξίν μου ὅταν ἔβλεπα ὅτι ἡ μεγίστη πλειοψηφία τῶν ἐκλογέων ἐλευθέρως καὶ ἀβιάστως ἐψήφιζαν φανερὰ τὸν Θεόδωρον Πάγκαλον, διὰ νὰ ἀπαλλαγῇ ὁ τόπος τῶν δεινῶν, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἐπισωρεύσει μία ἄλλη Βουλὴ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, προελθοῦσα ἐπίσης ἀπὸ ἐκλογὰς τῆς Ἀναλογικῆς.

§212Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τοῦ 1923 ἦτο πλειοψηφικὸν μὲ στενὴν περιφέρειαν. Αὐτὸ τὸ κατήργησεν ὁ Πάγκαλος.

§213Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι ὑπῆρχε καὶ ἀποχή. Ἦτο καὶ ἀνώμαλος κατάστασις.

§214Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἦτο ἀνώμαλος κατάστασις, δὲν ἦτο ἀναλογική.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε νὰ συνεχίσῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§216Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, νὰ θίξω καὶ ἕν ἄλλο θέμα, γύρω ἀπὸ τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι ὑφαίνεται παρεξήγησις θανάσιμος. Πρόκειται περὶ τῆς περιφήμου πολώσεως. Ἀπό τινος ἔχει εἰσέλθει εἰς τὸν Δημόσιον βίον τῆς Χώρας φοβερὸς ὅρος. Ἡ πόλωσις. Ἄλλοτε προβάλλεται ὡς ἀπειλὴ καὶ ἄλλοτε ἐπισείεται ὡς κίνδυνος καὶ ἄλλοτε ὡς προάγγελος, φοβερᾶς μοίρας. Προσοχή, μὴ εἰσάγετε τὸ πλειοψηφικόν, κραυγάζουσι ἢ ἀπειλοῦσι, διότι θὰ ὁδηγήσετε τὴν Χώραν εἰς πόλωσιν. Καὶ ὡς πρὸς τὴν ἔννοιαν καὶ τὸ περιεχόμενον τῆς περιφήμου ταύτης πολώσεως, ὑπάρχουσι δύο σχολαί ὅπως συμβαίνει καὶ μὲ τὴν Δημοκρατίαν, τὴν Δημοκρατικὴν ἰσοπολιτείαν κ.ο.κ. Ἡ μία σχολή, ἡ ἀνήκουσα εἰς τοὺς ἀρχιερεῖς τῆς ἐρυθρᾶς δικτατορίας, λέγει ὅτι ἡ πόλωσις, ἐὰν κάποτε συμβαίνῃ, εἶναι ὀλεθρία διὰ τὴν προφυλακὴν τοῦ ἐργατικοῦ κινήματος, δηλαδὴ τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα. Ὁ Λένιν χαρακτηρίζει ὀλέθριον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς πολώσεως διὰ τὰ κομμουνιστικὰ κόμματα. Θὰ ἀντιληφθῆτε τὸ αἴτιον, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας πῶς ἐννοεῖ ἐκεῖνος τὴν πόλωσιν. Τὴν ἐννοεῖ ὡς ἕν βαθὺ χάσμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀνοιχθῇ μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν θρησκείαν, πατρίδα καὶ οἰκογένειαν, καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι οἰκειοθελῶς ἀπαρνοῦνται τὴν πατρίδα των καὶ καθυποβάλλονται εἰς πατρίδα θετὴν ἢ ἂν θέλετε παγκόσμιον. Αὐτὸ λοιπὸν τὸ χάσμα οἱ ἀρχιερεῖς τοῦ κομμουνισμοῦ τὸ θεωροῦν ὀλέθριον διὰ τὰ κομμουνιστικὰ κόμματα. Διατί; Διότι θὰ παύσῃ ἡ ἐπαφή. Δὲν θὰ ὑπάρχουν αἱ γέφυραι τῇ βοηθείᾳ τῶν ὁποίων θὰ διαπεραιοῦται ὁ ἀφελὴς ἐκ τῶν ἀστῶν ἢ ἂν θέλετε τῶν ἐθνικοφρόνων εἰς τὴν ἄντικρυ ὄχθην, εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἐχόντων ἄλλην πατρίδα, ἄλλην θρησκείαν. Πρὸς ἀποφυγὴν αὐτοῦ τοῦ κινδύνου εἶχον γίνει κατὰ καιροὺς τὰ πατριωτικὰ μέτωπα, τὰ λαϊκὰ μέτωπα, τὸ ἀλησμόνητον Ε. Α.Μ. κ.ο.κ. Εἶναι τὰ χωνευτήρια τὰ ἐπικίνδυνα, ἐντὸς τῶν ὁποίων διαρκῶς ἁλιεύουν οἱ εἰδικευμένοι περὶ τὰ τοιαῦτα ἀνατροπεῖς τῶν πολιτειῶν των. Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ πόλωσις, ἂς εἴπωμεν κατὰ τὴν κοινωνιολογικὴν ἐπιστήμην ἢ ἂν θέλετε ἡ πόλωσις κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ κομμουνισμοῦ. Παρ’ ἡμῖν, λοιπόν, ὑπάρχει μία ἄλλη ἀντίληψις πολώσεως. Ποία, λοιπόν, ἡ παρ’ ἡμῖν ἄποψις περὶ πολώσεως; Ἡ ἀπειλὴ περὶ ἐνδεχομένης συμπράξεως κομμάτων ἐθνικοφρόνων μετὰ τοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ἡ σύνθεσις διαφόρων στοιχείων τοῦ ἀλφαβήτου, εἴτε λέγεται Κ.Κ.Ε., εἴτε Ε.Δ.Α., ἢ παλαϊκοῦ μετώπου, ἐλέγετο πρὸ τοῦ πολέμου. Ἐκεῖνο ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπιμείνω εἶναι τὸ περιεχόμενον, τὸ εἶδος, ἡ φύσις τῆς ἀπειλῆς, ὅτι δηλαδὴ ἀπειλοῦσι κόμματα ἐθνικά, ὅτι ἀμυνόμενα κατὰ τοῦ ἐκλογικῶς, διαβλητοῦ ἔστω, συστήματος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ συνεργασθῶσι μετὰ τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος. Καὶ τοῦτο λέγεται πόλωσις. Αὐτὴ ὅμως εἶναι ἡ «πόλωσις» τὴν ὁποίαν εὔχονται, εὐνοοῦν καὶ ἐπιδιώκουν οἱ κομμουνισταί. Ἡ ἄλλη εἶναι ἡ πόλωσις, τὴν ὁποίαν φοβοῦνται οἱ κομμουνισταί. Θέλετε τώρα νὰ ἴδητε ποίαν θέσιν ἔλαβεν ὁ νομοθέτης τοῦ ὑπὸ τὴν κρίσιν σας σχεδίου νόμου, ἔναντι τῆς πολώσεως; Ἀντὶ τῶν ἰδικῶν μου, ἐπιτρέψατε νὰ φθάσωσιν εἰς τὰ ὦτα σας οἱ λόγοι τοῦ Νίκου Ζαχαριάδη. Καὶ δὲν πρόκειται περὶ ραδιοφωνικῆς ἐκπομπῆς, τὴν ὁποίαν ἤκουσα καὶ ἴσως ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν συνεκράτησα, ὥστε νὰ διατρέχῃ τὸν κίνδυνον νὰ μὴ σᾶς τὸν μεταδώσω ἐπαρκῶς. Ὑπάρχει εἰς τὴν «Ἐλευθερία» τῆς 4ης Δεκεμβρίου. Λέγει λοιπόν: «Ὁ Ραδιοφωνικὸς Σταθμὸς τῆς «Ἐλεύθερης Ἑλλάδας» μετέδωσε χθὲς ἄρθρον τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Κ.Κ.Ε. Ν. Ζαχαριάδη, ὁ ὁποῖος ἐπιτίθεται κατὰ τῆς Ἀμερικανικῆς πολιτικῆς εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ θεωρεῖ τὸν ἐκλογικὸν νόμον ὡς «Ἀμερικανικὸν κατασκεύασμα» ....... Τὸ ἄρθρον ἐν συνεχείᾳ τονίζει, ὅτι κύριος σκοπὸς πρέπει σήμερον νὰ τεθῇ ἡ κατάργησις τοῦ ἐκλογικοῦ Ἀμερικανικοῦ νόμου, προτρέπει δὲ τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ κατέλθουν εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ σύνθημα τὴν ἀναλογικὴν πρὸς διενέργειαν νέων ἐκλογῶν.... κλπ. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι, τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν σας σχέδιον ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀνησύχησε σφόδρα τὸν Νῖκον Ζαχαριάδην, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς ἔσπευσε νὰ τὸ συνδέσῃ μὲ τοὺς Ἀμερικανούς. Τώρα, διατὶ ἐκφράζει τὴν δυσφορίαν του ὁ Ζαχαριάδης; Διότι ἀκριβῶς, καλῶς ἢ κακῶς, ἐξετιμήσαμεν τὸν κίνδυνον, ἢ τὴν ἀπειλήν, ἢ τὸ ἐνδεχόμενον τῆς πολώσεως, χωρὶς νὰ ἐπιτρέπωμεν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς ἔρευναν, ἢ κρίσιν τῶν ἐλατηρίων. Εἰσάγομεν λοιπὸν ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀποτρέπει τὴν πόλωσιν, ὡς νοεῖται παρ’ ἡμῶν, ἀλλὰ ἐπιφέρει τὴν πόλωσιν ὡς νοεῖται παρὰ Ζαχαριάδη. Ὁσονδήποτε ὅμως, κ.κ. συνάδελφοι, καὶ ἐὰν ἐρίζωμεν περὶ ἀναλογικοῦ ἢ πλειοψηφικοῦ, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ συμφωνήσωμεν εἰς τὸ ἑξῆς σημεῖον, τὸ ὁποῖον ἀπομονώνω ἐκ τῆς ἀπεράντου φιλολογίας. Ὅτι προκειμένου περὶ Κυβερνήσεως ἰσχυρᾶς, ἡ πλάστιγξ θὰ κλείνῃ μὲ εὐχέρειαν, μὲ ἀποφασιστικότητα καὶ μὲ ἀσφάλειαν πρὸς τὸ μέρος τοῦ πλειοψηφικοῦ. Καὶ ἐὰν ἄλλοτε τὸ Κράτος καὶ ἡ χρηστὴ Διοίκησις εἶχον ὡς προϋπόθεσιν ἀναγκαίαν Κυβέρνησιν ἰσχυράν, σήμερον ἀποτελεῖ τοῦτο ἀνάγκην ἐπιτακτικήν. Πρέπει, ἀξιότιμοι κ.κ. συνάδελφοι, νὰ ἀποκοπῆτε ἐντελῶς τῆς προπολεμικῆς ἐποχῆς, διότι ἡ ἀναζήτησις ὁμοίων πρὸς τὰ σημερινὰ δεδομένων, εἰς τὴν προπολεμικὴν περίοδον εἶναι καὶ ἄστοχος καὶ ἐπικίνδυνος. Σᾶς παρασύρει εἰς συμπεράσματα ἐσφαλμένα. Ἐφ’ ὅσον ὁμιλοῦμεν περὶ Κυβερνήσεως καὶ περὶ Κράτους, πρέπει νὰ σταθμίσωμεν προσηκόντως καὶ νὰ ἐκτιμήσωμεν κατ’ ἀξίαν τὴν διαφορὰν τοῦ Κράτους τοῦ προπολεμικοῦ μὲ τὸ Κράτος τὸ μεταπολεμικόν. Τὸ Κράττος τὸ προπολεμικὸν διήνυσε τὸ τελευταῖον στάδιον τῆς εἰδυλλιακῆς ἐποχῆς περὶ τῆς ὁποίας ἐλέγετο, ὅτι τὸ Κράτος ἦτο ὁ κύων νυκτοφύλαξ, ἦτο ὁ ἀστυνόμος, ἦτο τὸ Κράτος δικαστὴς τὸ Κράτος διδάσκαλος, τὸ Κράτος τῆς περιωρισμένης δικαιοδοσίας ἢ ἁρμοδιοτήτων. Τὸ Κράτος τὸ μεταπολεμικὸν εἶναι ἀγνώριστον. Εἶναι ἀνεπίδεκτον συγκρίσεως πρὸς τὸ Κράτος τὸ προπολεμικόν. Χαρακτηριστικὸν τοῦ μεταπολεμικοῦ Κράτους, εἶναι ἡ ἀπέραντος παρεμβατικὴ του παντοδυναμία. Διὰ τὴν ἄσκησιν δὲ τῆς παντοδυναμίας ταύτης τοῦ παντοειδοῦς παρεμβατισμοῦ, νέου θεσμοῦ ὁ ὁποῖος ἔχει δημιουργήσει τὸ σύγχρονον Κράτος, προϋπόθεσις εἶναι ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ πλήττῃ πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν ὅπου ὑπάρχει τὸ ἄτοπον, τὸ κακῶς κείμενον, τὸ ἐπικίνδυνον. Νὰ πλήττῃ καὶ πρὸς τὴν ἄκραν ἀριστερὰν καὶ πρὸς τὴν ἄκραν δεξιάν. Δι’ αὐτὸ συναντῶνται εἰς τὴν προτίμησίν των ὑπὲρ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς καὶ ἡ ἄκρα ἀριστερὰ καὶ ἡ ἄκρα δεξιά. Διατί συναντῶνται; Ἡ μὲν ἄκρα ἀριστερά, διότι θέλει Κράτος ἀσθενὲς τὸ ὁποῖον μὲ εὐκολίαν νὰ ὑπονομεύῃ νὰ διαβιβρώσκῃ καὶ νὰ φθείρῃ. Ἡ δὲ ἄκρα δεξιά, διότι ἡ καταπολέμησις ἐν ὀνόματι τοῦ κοινοῦ συμφέροντος τῶν ἰσχυρῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων, εἶναι εὔκολος μὲ Κυβέρνησιν ἰσχυράν, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατος μὲ Κυβέρνησιν εὐπαθῆ, ὅπως εἶναι ἡ προερχομένη ἀπὸ ἀναλογικήν. Ὁσονδήποτε καλὰς διαθέσεις καὶ ἂν ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις ἡ καταγομένη ἀπὸ ἀναλογικήν, δηλ. ἀπὸ συνασπισμὸν πλειόνων κομμάτων δὲν ἔχει τόσην σταθερότητα ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν τελεσφόρως, λυσιτελῶς καὶ ἐπιτυχῶς νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ μεγάλα οἰκονομικὰ συμφέροντα. Θέλουσι ταῦτα κομματίδια συρραπτόμενα. Ἰδοὺ ποῦ εἶναι ἡ συρραφὴ καὶ ὄχι εἰς τὸ σχέδιον νόμου τὸ ὁποῖον ἔχετε ἐνώπιόν σας. Θέλουσι, τὰ ἰσχυρὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα, νὰ κυβερνῶσι κομματίδια συρραπτόμενα τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν παρασκηνίων νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ κινῶσι καὶ νὰ διευθύνωσι κατὰ τρόπον παραλύοντα τὴν πυγμὴν τοῦ Κράτους τὴν πυγμὴν ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐμπνέεται καὶ κατευθύνεται ἀπὸ τὴν πλήρη ἀνταπόκρισιν πρὸς τὸν ρόλον τοῦ συγχρόνου Κράτους. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, κ. συνάδελφοι, ὅτι ἀσχέτως τῶν χαρακτηρισμῶν οἱ ὁποῖοι ἐδόθησαν καὶ δίδονται εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι ἡ ἀρχιτεκτονική, βάσει τῆς ὁποίας πρέπει νὰ οἰκοδομηθῇ ἡ σύγχρονος πολιτεία. Καὶ νομίζω, ὅτι ἡ σύγχρονος πολιτεία δὲν δύναται νὰ νοηθῇ ἄνευ ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως καὶ ἀξιολόγου μειοψηφίας. Καὶ ἀπαντῶν εἰς πλείονας τοῦ ἑνὸς ρήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι μεταξὺ τῶν ἐπιχειρημάτων ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ἀνέφερον ὅτι αὕτη, ἡ ἀναλογική, ἐξασφαλίζει τὴν ἐκλογὴν τῶν ἡγετικῶν στελεχῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τοὺς ἀπαντῶ ὅτι δὲν μὲ ἐτίμησαν μὲ ὅσην ἔπρεπε προσοχήν, διότι ἁπλῆ ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου θὰ τοὺς ἔπειθεν ὅτι ἐν τῇ περιωρισμένῃ ἐκπροσωπήσει τῆς μειοψηφίας περιλαμβάνονται ἀσφαλῶς τὰ ἡγετικὰ στελέχη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ ἐπειδὴ ἐθρήνησαν οἱ ἀξιότιμοι κύριοι ἐπικριταὶ τοῦ νομοσχεδίου διότι συνέβη μὲ τὸ πλειοψηφικὸν νὰ μὴ εἰσέλθουν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ Ἐλευθ. Βενιζέλος ὁ Χαρ. Τρικούπης καὶ ὁ Ν. Πλαστήρας, τοὺς ἀπαντῶ ὅτι, ἐὰν ἴσχυε τὸ ὑπὸ συζήτησιν σύστημα εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας δὲν θὰ ὑπῆρχε λόγος νὰ ἀναφέρωσι τὰ μνησθέντα παραδείγματα, διότι καὶ εἰς τὰς τρεῖς περιπτώσεις θὰ εἶχον εἰσέλθει εἰς τὴν Βουλὴν οἱ ἡγέται ἐκεῖνοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, ὀλίγας λέξεις περὶ τοῦ στρατιωτικοῦ θέματος. Τὰ πραγματικὰ περιστατικὰ τὰ ὁποῖα προσκομίζονται καὶ ἀναφέρονται διὰ νὰ μορφωθῇ ἐπὶ τούτου γνώμη ἀντικειμενικῆς ἀξίας, ὑφίστανται παρερμηνείαν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Χαβίνης, ἂν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, λέγει ὅτι θὰ εἰσαχθῇ ἡ πολιτικολογία εἰς τὸν στρατόν, διὰ τῆς χορηγήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου εἰς τὸν Στρατόν. Ἔχομεν νωπήν, ὀδυνηρὰν καὶ μοιραίαν ἀληθῶς, πεῖραν τῆς συναναμίξεως πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν. Ἐγώ, κύριοι, πιστεύω ὅτι ὁσάκις ὁ Στρατὸς ἀνεμίχθη εἰς τὴν πολιτικήν, δὲν εὐθύνετο εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν ὁ Στρατός. Εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, ἢ σχεδὸν εἰς πᾶσαν, πολιτικοὶ ἡγέται ὑπῆρξαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὡδήγησαν τὸν Στρατὸν εἰς τὴν πολιτικήν. Δὲν εἰσῆλθεν ἡ πολιτικὴ εἰς τὸν Στρατόν μας. Ὡδηγήθη ὁ Στρατὸς εἰς τὴν πολιτικήν. Δὲν θέλω ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου νὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον. Ἂς ἀφίσωμεν τοὺς νεκροὺς εἰς τοὺς τάφους των ἡσύχους καὶ ἂς φροντίσωμεν νὰ ἀντλῶμεν παραδείγματα ἀπὸ αὐτούς. Σᾶς ἀνέπτυξα τὴν ἁδρὰν γραμμὴν τοῦ νόμου καὶ ἀπήντησα ἐν ὀλίγοις, διότι γνωρίζω τὴν κόπωσίν σας, εἰς τὰς ἐπικρίσεις αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὀλίγας ἀκόμη λέξεις αἱ ὁποῖαι ὅσον καὶ ἂν σέβωμαι τὴν κόπωσίν σας εἶναι ἀπαραίτητοι. Ὀλίγας λέξεις διὰ τὸν κ. Λυκουρέζον καὶ κατόπιν διὰ τὸν κ. Ἀλλαμανῆν. Ὁ κ. Λυκουρέζος δικαιολογεῖ τὴν μεταβολὴν τῆς γνώμης του ὡς πρὸς τὴν ψῆφον τοῦ Στρατοῦ, λέγων ὅτι κατὰ τὸν νόμον 2800, λόγῳ τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, ὁ Στρατὸς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπηρεάσῃ ἀποτελεσματικῶς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς τῆς περιφερείας εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρετεῖ καὶ ὅτι τάχα διότι τώρα ἡ περιφέρεια ἔγινε μικροτέρα ἐμφανίζεται τὸ πρῶτον ὁ κίνδυνος. Τὸ ἐπιχείρημα λογικῶς ἀποδεικνύει τὸ ἀντίθετον. Θὰ πεισθῆτε ἀμέσως τῇ βοηθείᾳ τῶν ἀριθμῶν. Ἄν ὑποθέσωμεν ὅτι διὰ τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ μετεβάλλετο τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας τῶν Ἀθηνῶν, τότε 21 ἕδραι θὰ καταλογισθοῦν ἀντιθέτως. Ἐνῷ ἐὰν ἐπηρεασθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς Σάμου, μόλις 3 βουλευταὶ θ’ ἀλλάξουν πτέρυγα. Συνεπῶς, ὅσον μεγαλυτέρα εἶναι ἡ περιφέρεια, ἐκλέγουσα μεγαλύτερον ἀριθμὸν βουλευτῶν, τόσον ἡ ψῆφος τοῦ Στρατοῦ διδομένη εἰς τὰς περιφερείας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπηρετεῖ, δύναται νὰ μεταβάλῃ περισσότερον τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα. Ταῦτα ὡς πρὸς τὸν κ. Λυκουρέζον. Ὁ κ. Ἀλλαμανῆς ὡς ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς ἐξετόξευσε μίαν ἀπειλήν, ἡ ὁποία, κατὰ τὸν κ. Ἀλλαμανῆν, μετουσιώνεται ὡς ἐπιχείρημα ἐναντίον τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον ὑπὲρ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀλλαμανῆς: Προσέξατε διότι μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς θὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὸ ζήτημα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τῆς Κύπρου τῶν συμμαχιῶν μας κ.ο.κ. Καὶ ὅτι τάχα θὰ ἐπέλθῃ νέος ἐθνικὸς διχασμός, ὅπως ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐπῆλθε τὸ 1915–1920, θὰ ἐπέλθῃ νέος ἐθνικὸς διχασμός, ὡς ἐκ τοῦ ὅτι θὰ κληθῇ ὁ λαὸς νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ τὸ σύστημα διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀποφανθῇ δὲν θὰ εἶναι ἡ ἁπλῆ ἀναλογική, ἀλλὰ θὰ εἶναι τὸ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου προβλεπόμενον. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι, ὅσον καὶ ἂν ἐνέτεινα τὴν προσοχήν μου, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀντιληφθῶ τίνα ρόλον παίζει εἰς τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην τοποθέτησιν τοῦ Ἕλληνος ἐκλογέως ἔναντι τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τὸ σύστημα κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἀποφανθῇ. Ὡμίλησεν ἐπίσης ὁ κ. Ἀλλαμανῆς περὶ ἐμφυλίου πολέμου καὶ ἀπεκάλεσεν ὡς τοιοῦτον καὶ τὸν ἀνταρτοπόλεμον. Καὶ εἰς τὰ δύο ἱστορικὰ τὰ ὁποῖα ἀνέφερε, διαφωνῶ διαρρήδην, ἀλλά, πρὶν διαφωνήσω ἐγώ, διαφωνεῖ ἡ πραγματικότης. Κατὰ τὸν πρῶτον παγκόσμιον πόλεμον, εἴχομεν πράγματι ἐθνικὸν διχασμόν, ἀλλὰ ὁ ἐθνικὸς διχασμὸς ἐκεῖνος δὲν εἶχε καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ σύστημα ἀπὸ τὸ ὁποῖον προῆλθεν ἡ Βουλή. Εἶχε σχέσιν μὲ τὴν ἰσχυρὰν προσωπικότητα τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ὡς πρὸς τὸν ὁποῖον ἡ ἱστορία, διότι ἀκόμη εἴμεθα πολὺ ἐγγὺς πρὸς τὰ γεγονότα ἐκεῖνα, ἡ ἱστορία θὰ κρίνῃ ἂν τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἐκ τοῦ ὁποίου εἶχε προέλθει ἡ Βουλὴ ἐκείνη, ὡδήγησε τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον εἰς τὸ κίνημα ἢ ἡ προσωπικότης του ἡ ὁποία, ἐν τῇ προσπαθείᾳ του νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν πολιτικήν του, δὲν ἐγνώριζεν ἐμπόδια. Νομίζω ὅτι καὶ ἂν ἀπὸ ἐκλογὰς ἀναλογικοῦ συστήματος εἶχε προέλθει ἡ Βουλὴ ἐκείνη καὶ εἶχε τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον ἀρχηγὸν κόμματος, ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος μετὰ τῆς αὐτῆς ὁρμητικότητος, μετὰ τῆς αὐτῆς ἀδιαλλαξίας, θὰ ἠκολούθει τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε. Προκειμένου ὅμως περὶ τοῦ συμμοριτοπολέμου, δὲν δυνάμεθα νὰ ὁμιλῶμεν περὶ ἐμφυλίου πολέμου οἷος ἦτο ὁ ἐμφύλιος διχασμὸς τοῦ πρώτου παγκοσμίου πολέμου. Ὁ ἀνταρτοπόλεμος δὲν εἶναι ἐμφύλιος πόλεμος διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐστράφησαν ἐναντίον τῆς πατρίδος, οἰκείᾳ βουλήσει ἤλλαξαν πατρίδα. Δὲν δέχομαι, λοιπόν, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τοὺς ἐπιτελικῶς κινήσαντας τὸν συμμοριτοπόλεμον, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωμεν ὅτι πρόκειται περὶ ἐμφυλίου πολέμου, ὅπως ἦτο ἐμφύλιος ὁ διχασμὸς τοῦ πρώτου παγκοσμίου πολέμου. Ἦτο ὁ ἀνταρτοπόλεμος, πόλεμος ξενοκίνητος καὶ ἦτο πόλεμος πρώην Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ἐπελέξαντο καὶ ἐπροτίμησαν νέαν πατρίδα. Αἱ ἐποχαὶ τὰς ὁποίας διανύομεν, ὦ ἄνδρες βουλευταί, εἶναι ἐποχαὶ κρίσιμοι. Ἡ Κυβέρνησις, κατόπιν μακρᾶς, ἐπιπόνου, ἐξαντλητικῆς ἀναλώσεως διὰ τὴν ἀνεύρεσιν τοῦ προσήκοντος συστήματος, ἔθεσεν ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν τὸ σύστημα τοῦτο. Μὴ σᾶς διαφεύγῃ ὅτι ἡ μοῖρα τῶν ἀνθρώπων εἶναι ἔργον τῶν χειρῶν των. Καὶ ἐὰν δὲν μοῦ κάμνῃ τὴν τιμὴν ἄλλος τις νὰ συμφωνῇ εἰς τὴν ἄποψιν ταύτην ἔχω τὴν τιμὴν νὰ συμφωνῇ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Ἰδοὺ τὶ λέγει: «Τίποτε ἄλλο ψυχολογικῶς, ἠθικῶς, ἱστορικῶς, δὲν ἐχαρακτήρισε τὰς περιόδους τῆς παρακμῆς, εἰμὴ τὸ γεγονὸς ὅτι ἔρχονται αἱ καταστάσεις παρὰ τὴν θέλησιν τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι μὲ ὅλα ταῦτα δὲν κατορθώνουν νὰ ἀντιταχθοῦν, αἰσθάνονται ὡς παράλυτοι, οἱ ὁποῖοι ὑφίστανται τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἀποδοκιμάζουν». Σᾶς καλῶ, ἀξιότιμοι ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, νὰ στρέψετε τὴν προσοχήν σας εἰς τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦν τὴν Ἑλληνικὴν πατρίδα. Μὴ σᾶς διαφεύγῃ τὸ γεγονός, ὅτι εἴμεθα ἡ πτωχοτέρα χώρα τῆς Εὐρώπης, καὶ μὴ ὑποτιμᾶτε τὴν σημασίαν τῆς ὀδυνηρᾶς τῆς τραγικῆς, τῆς μοιραίας ἐξαιρέσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνῷ ὅλοι οἱ λαοὶ οἱ συμμετασχόντες τοῦ πολέμου, εἶχον ἀρχίσει θερμουργὸν τὸ ἔργον τῆς ἀνασυγκροτήσεως, ἡμεῖς συνεκομίζομεν νέα ἐρείπια καὶ νέους τάφους ἀνεσκάπτομεν. Εἶναι ἀνάγκη ἡ χώρα αὐτὴ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἀσφαλῆ ὁμαλότητα, καὶ ἐν ὀνόματι αὐτῆς, ὑποστηρίζω τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν σας σχέδιον νόμου. (Χειροκροτήματα). Κλείσατε εἰς τὴν ψυχήν σας τὴν Ἑλλάδα ἁγνὴν καὶ ἄχραντον καὶ δώσατε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέσα νὰ χωρήσῃ εἰς τὴν ὁδὸν τῆς πραγματικῆς ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως. (Χειροκροτήματα).

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Μαρῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§218Κ. ΜΑΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν—θὰ τὸν ἀποκαλοῦσα φίλτατον, ἐὰν δὲν εἶχε γίνει τόση κατάχρησις τῆς λέξεως ἀπόψε, ὥστε νὰ ἔχῃ χάσει πολὺ ἀπὸ τὴν σημασίαν της— ἀπαντῶν εἰς τὰς ἐπικρίσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρῃ καὶ μίαν περικοπὴν τῆς εἰσηγήσεώς μου, τὴν ὁποίαν ὅμως ἐχαρακτήρισεν, ὡς ἀτόπημα καὶ μάλιστα βαρὺ ἀτόπημα. Εἰς τὴν εἰσήγησίν μου, εἶπον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι μίαν Παρασκευὴν δι’ ὅλης τῆς ἡμέρας καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπὸ τὰς 9 π.μ. — 5 μ.μ. καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἤκουον τοὺς βουλευτὰς τοῦ Συναγερμοῦ ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τῆς προτιμήσεώς των καὶ ὅτι τὴν ἑπομένην, ἡμέραν Σάββατον, ἐπὶ 4 ὥρας τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἠσχολεῖτο μὲ τὴν ἐξεύρεσιν ἢ τὴν ἀνακάλυψιν ἢ τὴν διαπίστωσιν τῶν προτερημάτων καὶ μειονεκτημάτων τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ ὅτι τοῦτο ἐξηκολούθησε καὶ τὴν Κυριακὴν καὶ τὴν Δευτέραν. Τοῦτο δέ, συνέβη κατὰ τὰς τρεῖς ἡμέρας κατὰ τὰς ὁποίας οἱ Ἕλληνες πρόσκοποι εἰς τὰς ὁδοὺς συνέλεγον ὑπογραφὰς διὰ τὴν ζωὴν τοῦ Μιχαὴλ Καραολῆ. Ἰδοὺ ποῦ εἶναι τὸ ἀτόπημα, κύριοι συνάδελφοι, καὶ βαρύνομαι ἐγώ, διότι τὸ διεπίστωσα.

§219Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Τὴν ἑσπέραν τῆς παρελθούσης Δευτέρας ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀνεφέρθητε πράγματι εἰς αὐτὰ τὰ περιστατικά, ἀλλὰ δὲν ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ σᾶς διακόψω καὶ νὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν. Μοῦ δίδετε ὅμως τὴν ἀφορμὴν νὰ τὸ πράξω σήμερον. Τὸ γεγονὸς ὅτι ὑπάρχει τὸ ἓν θέμα, δὲν σημαίνει ὅτι ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ παραμελήσῃ τὸ καθῆκόν της νὰ ἀσχοληθῇ καὶ μὲ ἄλλα σοβαρώτατα θέματα. Κατὰ τί νομίζετε ὅτι ἀποτελεῖ ἀπρέπειαν διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀσχολῆται μὲ ἕνα θέμα, τοῦ ὁποίου τὸν ἐπείγοντα χαρακτῆρα, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐσχηματίσθη, τονίζει ἡ Ἀντιπολίτευσις; Δὲν ἐπρολάβαμεν νὰ ἐμφανισθῶμεν ὡς Κυβέρνησις καὶ τὸ πρῶτον αἴτημα, τὸ ὁποῖον διετύπωσεν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἦτο νὰ σπεύσωμεν νὰ φέρωμεν εἰς τὴν Βουλὴν ἐκλογικὸν νόμον. Ἐδήλωσεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι, εὐθὺς ὡς ἐπαναλάβῃ ἡ Βουλὴ τὰς ἐργασίας της θὰ φέρῃ νέον ἐκλογικὸν νόμον. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἀσχολῆται μὲ ἕνα θέμα ὑψίστης σοβαρότητος, τὸ ὁποῖον σεῖς οἱ ἴδιοι ἐχαρακτηρίσατε, ὡς ἐπεῖγον, εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ἐπικρίνετε αὐτὴν τὴν στιγμήν, διότι ἠσχολήθη μὲ τὸ θέμα αὐτὸ καὶ νὰ ἐπικρίνετε ἐπίσης τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὑπεβλήθη εἰς τὸν κόπον νὰ ἀκούσῃ πολλὰς ἀπόψεις; Νομίζω ὅτι αὐτὸ εἶναι πρὸς τιμὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου της. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, ἀβασανίστως προσεκόμιζεν εἰς τὴν Βουλὴν ἕνα σχέδιον νόμου, ἡ ἐπίδρασις τοῦ ὁποίου εἰς τὰς προσεχεῖς ἐξελίξεις τῆς μελλοντικῆς μας ζωῆς, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρῆται αὐθαίρετος, τότε θὰ εἴχατε τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικρίνετε τὴν Κυβέρνησιν, καὶ οὐχὶ διότι ὑπεβλήθη εἰς τὸν κόπον, ἐξετάζουσα ὅλας τὰς ἀπόψεις, νὰ καταλήξῃ, κατὰ τὴν κρίσιν της, εἰς τὸ καλύτερον δυνατὸν σύστημα, τὸ ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὴν παροῦσαν πολιτικὴν ἀνάγκην τῆς χώρας. (Χειροκροτήματα).

§220Κ. ΜΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, πρῶτον, μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν ποὺ σᾶς ἔχω, νὰ σᾶς δηλώσω ὅτι νὰ ἀνακαλέσετε εἰς τὴν τάξιν δύνασθε νὰ τὸ κάμετε διὰ τοὺς ὑφισταμένους σας καὶ ὄχι δι’ ἐμέ. Δεύτερον, ἔκαμον τὴν διαπίστωσιν ἑνὸς ἀτοπήματος. Εἶναι πρωτοφανές, ὁ διαπιστῶν τὸ ἀτόπημα νὰ εἶναι καὶ ὑπεύθυνος δι’ αὐτό.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή: Ἀποδέχεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν; Οἱ ἀποδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἐγένετο δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§222ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6 μ.μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως, νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 0.30′ π.μ.)