1955.10.10

§0ΠΡΑΚΤΙΚΟΝ ΕΝΑΡΞΕΩΣ

ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΚΤΑΚΤΟΥ ΣΥΝΟΔΟΥ

ΤΗΣ Γʹ ΠΕΡΙΟΔΟΥ

Ἐν Ἀθήναις σήμερον τὴν 10ην τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου 1955, ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος Δευτέραν καὶ ὥραν 11ην π.μ., συνελθόντες ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, κατόπιν προσκλήσεως, οἱ κ. κ. βουλευταί, κατέλαβον τὰς ἕδρας των. Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατέλαβεν ὁ διατελέσας Πρόεδρος κατὰ τὴν λήξασαν Γʹ Σύνοδον τῆς Γʹ Βουλευτικῆς Περιόδου βουλευτὴς Τυρνάβου κ. Κ. Γ. Ροδόπουλος, τῶν δὲ γραμματέων οἱ διατελέσαντες γραμματεῖς κατὰ τὴν λήξασαν ὡσαύτως Σύνοδον, κ.κ. Ἰ. Ἰντζές, βουλευτὴς Ναυπακτίας, Α. Γκελεστάθης, βουλευτὴς Παρνασσίδος, Κ. Γιαννούσης, βουλευτὴς Καλαμπάκας καὶ Β. Καραμπίλιας, βουλευτὴς Λαρίσης.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ Διάταγμα περὶ συγκλήσεως αὐτῆς εἰς ἔκτακτον σύνοδον, ἔχον οὕτω:

ΔΙΑΤΑΓΜΑ

«Περὶ ἐκτάκτου συγκλήσεως τῆς Βουλῆς διὰ τὴν 10ην Ὀκτωβρίου 1955.

ΠΑΥΛΟΣ

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος Συγκαλοῦμεν Τὴν Βουλὴν εἰς Ἔκτακτον Σύνοδον διὰ τὴν δεκάτην (10ην) Ὀκτωβρίου 1955. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἡμετέρου Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου θέλει δημοσιεύσει καὶ ἐκτελέσει τὸ παρὸν Διάταγμα. Ἐν Ἀθήναις τῇ 7 Ὀκτωβρίου 1955.

ΠΑΥΛΟΣ

Β.

Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ».

Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§2Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). (Ἀναγινώσκει). «Περὶ κηρύξεως τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐκτάκτου Συνόδου τῆς Γʹ Περιόδου τῆς Βουλῆς.

ΠΑΥΛΟΣ

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος καὶ τὸ ἀπὸ 7 Ὀκτωβρίου 1955 Ἡμέτερον Διάταγμα «περὶ Ἐκτάκτου συγκλήσεως τῆς Βουλῆς, διὰ τὴν 10ην Ὀκτωβρίου 1955», Κηρύσσομεν Τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐκτάκτου Συνόδου τῆς Γʹ Περιόδου τῆς Βουλῆς. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἡμετέρου Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου θέλει δημοσιεύσει καὶ ἐκτελέσει τὸ παρὸν Διάταγμα.

Ἐν Ἀθήναις τῇ 10 Ὀκτωβρίου 1955

ΠΑΥΛΟΣ

Β.

Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ».

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὸ Σῶμα τὸ ὑπ’ ἀριθ. 2953 τῆς 8.10.1955 ἔγγραφον τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Πρὸς Τὸν Ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων. Ἔχω τὴν τιμήν, νὰ παρακαλέσω ὅπως, εὐαρεστούμενοι, ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς διὰ Διατάγματος ὑπὸ ἡμερομηνίαν 6 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ., εὐηρεστήθη νὰ ἀποδεχθῇ τὰς παραιτήσεις τῶν κ.κ. Παναγιώτου Κανελλοπούλου, Ἀντιπροέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ Στεφάνου Στεφανοπούλου, Ἀντιπροέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὁμοίως διὰ Διατάγματος τῆς αὐτῆς ἡμερομηνίας εὐηρεστήθη νὰ ἀποδεχθῇ τὰς παραιτήσεις τῶν κ. κ. Ἐμμανουὴλ Τσουδεροῦ, ὑπουργοῦ ἄνευ Χαρτοφυλακίου, Παναγιώτου Παπαληγούρα ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ Συντονισμοῦ, Κλεάνθους Θεοφανοπούλου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, Ἰωάννου Νικολίτσα ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, Ἀχιλλέως Γεροκωστοπούλου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων, Λάμπρου Εὐταξία ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, Λέοντος Μακκᾶ ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου, Ἀριστείδου Πρωτοπαπαδάκη ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Βιομηχανίας, Κωνσταντίνου Καραμανλῆ ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Συγκοινωνιῶν καὶ Δημοσίων Ἔργων, Πέτρου Λεβαντῆ ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας, Σταύρου Πολυζωγοπούλου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας, Γεωργίου Βογιατζῆ ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας, Ἀνδρέου Στράτου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐργασίας, Γεωργίου Ράλλη ὑπουργοῦ παρὰ τῇ Προεδρίᾳ τῆς Κυβερνήσεως, Γεωργίου Κοσμᾶ ὑπουργοῦ Βορείου Ἑλλάδος, Γεωργίου Ἐξηντάρη ὑπουργοῦ ἄνευ Χαρτοφυλακίου, Δημητρίου Βουρδουμπᾶ ὑφυπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης, Εὐαγγέλου Καλαντζῆ ὑφυπουργοῦ Ἐσωτερικῶν, Λεωνίδου Δερτιλῆ ὑφυπουργοῦ Οἰκονομικῶν, Ἀθανασίου Ταλιαδούρου ὑφυπουργοῦ Ἐμπορίου, Κωνσταντίνου Παπακωνσταντίνου ὑφυπουργοῦ Συγκοινωνιῶν, Βασιλείου Παπαρρηγοπούλου ὑφυπουργοῦ Οἰκισμοῦ καὶ Σεισμοπλήκτων Νήσων, Περικλέους Κάβδα ὑφυπουργοῦ Γεωργίας, Κωνσταντίνου Γιαβάσογλου ὑφυπουργοῦ ἐπὶ τῆς Κοιν. Προνοίας καὶ Γερασίμου Λύχνου ὑφυπουργοῦ παρὰ τῇ Προεδρίᾳ τῆς Κυβερνήσεως. Ὡσαύτως διὰ Διατάγματος τῆς αὐτῆς ἡμερομηνίας εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης τὸν κ. Κωνσταντῖνον Καραμανλῆν. Ἐπίσης διὰ Διατάγματος τῆς αὐτῆς ἡμερομηνίας εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ ὑπουργούς, ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν κ. Σπυρίδωνα Θεοτόκην ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης τὸν κ. Κωνσταντῖνον Ἀδαμόπουλον, ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν κ. Ἰωάννην Τριανταφύλλην, ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων τὸν κ. Ἀχιλλέα Γεροκωστόπουλον, ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τοῦ Συντονισμοῦ τὸν κ. Ἀνδρέαν Ἀποστολίδην, ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου τὸν κ. Βασίλειον Παπαρρηγόπουλον, ἐπὶ τῶν Συγκοινωνιῶν καὶ Δημοσίων Ἔργων τὸν κ. Λάμπρον Εὐταξίαν, ἐπὶ τῆς Γεωργίας τὸν κ. Κωνσταντῖνον Παπακωνσταντίνου, ἐπὶ τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας τὸν κ. Γεώργιον Βογιατζῆν, ἐπὶ τῆς Ἐργασίας τὸν κ. Σταῦρον Πολυζωγόπουλον, παρὰ τῇ Προεδρίᾳ τῆς Κυβερνήσεως τὸν κ. Γεώργιον Ράλλην καὶ ὑφυπουργούς, Οἰκονομικῶν τὸν κ. Λεωνίδαν Δερτιλῆν, Ἐμπορίου τὸν κ. Δημήτριον Ἀλιπράντην, Συγκοινωνιῶν τὸν κ. Δημήτριον Δαβάκην, Οἰκισμοῦ καὶ Σεισμοπλήκτων Νήσων τὸν κ. Νικόλαον Σπέντζαν, Γεωργίας τὸν κ. Ἀνδρέαν Δερδεμέζην, Κοινων. Προνοίας τὸν κ. Γεώργιον Κατσαφᾶδον. Δέξασθε, ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε, τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ἐξαιρέτου πρὸς ὑμᾶς ὑπολήψεώς μου.

Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου

Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ

(Ἀκολούθως ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κ. Κ. ΡΟΔΟ-ΠΟΥΛΟΣ, ἐγειρόμενος τῆς ἕδρας του, λέγει τὰ ἑξῆς:)

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, μὲ ἄλγος ψυχῆς ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν θάνατον τοῦ βουλευτοῦ Ἀθηνῶν καὶ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως Στρατάρχου Ἀλεξάνδρου Παπάγου. Ὁ Ἀλέξανδρος Παπάγος ὑπῆρξε μορφὴ πραγματικοῦ ἡγέτου, κομίσαντος ἐν συνθέσει καὶ εἰς τὴν ὑψηλοτέραν των ἔκφρασιν ὅλας τὰς ἐθνικὰς ἀρετάς. Μορφὴ διαστάσεων, συνδεθεισῶν μὲ φωτεινὰς Ἑλληνικὰς σελίδας. Ἡ ὑπὲρ τῆς Πατρίδος προσφορά του, ἀσφαλῶς θὰ ἔχῃ εἰς τὴν ἱστορίαν τὴν θέσιν μεγάλου παραδείγματος, πάντοτε ζωντανοῦ, πάντοτε παρορμητικοῦ, πάντοτε παλμώδους διὰ τὰς ἐπερχομένας γενεάς. Τρὶς συνηντήθη μὲ τὴν Μοῖραν τῆς Ἑλλάδος, ὁ Ἀλέξανδρος Παπάγος. Καὶ τρὶς ἐδικαίωσε τὴν ἐντολήν της. Τὴν ἀπεδέχθη μὲ προθυμίαν θυσίας, μὲ φανατικὴν ἀφοσίωσιν πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ καθήκοντος, μὲ ἐθνικὴν ἔξαρσιν καὶ ὑπερηφάνειαν, ἀξίαν τῆς ἀλύτου παραδόσεως, ἣν ἔχουν οἱ αἰῶνες σμιλεύσει. Τὸ Ἀλβανικὸν Ἔπος θὰ μείνῃ ὡς αἰωνία ἀστραπὴ τοῦ φυλετικοῦ μας μεγαλείου. Καὶ εἰς τὴν λάμψιν της, ὁ Ἀρχιστράτηγος τῆς Νίκης θὰ ἐγείρεται πάντα ὁλόσωμος ὁδηγὸς πρὸς τὰ ἀκατάλυτα πεπρωμένα τοῦ Ἔθνους. Πέραν τῆς Ἑλληνικῆς γενναιότητος, ἐζωντάνευσεν ἐκεῖ τὴν θέλησιν τοῦ ἀνθρώπου, ποὺ ἐννοεῖ νὰ ζήσῃ ἐλεύθερος. Ἡ δάφνη ἦλθεν ὡς δικαία ἀμοιβὴ καὶ ὡς καθολικὴ ἀναγνώρισις. Ὁ Γράμμος καὶ τὸ Βίτσι, ὀλίγα ἔτη βραδύτερον, ὁλοκληρώνουν τὴν προσφορὰν τοῦ ὑπερόχου Στρατιώτου. Προσφορὰν πρὸς τὸν κόσμον ὁλόκληρον καὶ μάλιστα εἰς στιγμὴν καθ’ ἣν οὗτος εἶχεν ἀρχίσει νὰ διαπιστώνῃ τὴν ἐλευθερίαν κινδυνεύουσαν, ἀπὸ κατερχομένας προσχώσεις ἀφανισμοῦ. Ὁ πολιτικὸς Ἡγέτης θὰ συμπληρώσῃ τὸ πρότυπον. Σύνεσις, μετριοπάθεια, διαύγεια σκέψεως, πάθος διὰ τὴν Ἑλλάδα —ἐλευθέραν καὶ ἀλύτρωτον— ὑπῆρξαν τὰ χαρακτηριστικὰ τῆς δραστηριότητός του. Ἥρως τοῦ καθήκοντος καὶ τοῦ πρὸς τὴν Πατρίδα χρέους, ἔπεσεν ἐπὶ τῆς ἐπάλξεως. Ἀληθῶς, μόνον τοιοῦτος θάνατος ἥρμοζεν εἰς τὸν Ἀλέξανδρον Παπάγον. Εἶναι ὁ θάνατος, ὅστις πλουτίζει τὴν δημοσίαν ζωήν, μὲ ἐκεῖνο ποὺ κατ’ ἐξοχὴν αὕτη ἔχει ἀνάγκην. Τὸ δίδαγμα καὶ τὸ Σύμβολον. Δίδαγμα ἤθους, ἀγωγῆς, πατριωτισμοῦ, ὕψος ἠθικῆς, πραγματικῆς καὶ πολιτικῆς ἀξίας. Ἄς ὑποκλιθῶμεν πρὸ τῆς σκιᾶς Του. (Τὸν λόγον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς παρηκολούθησαν ὄρθιοι ἅπαντες οἱ κ.κ. βουλευταὶ καὶ τὸ κοινὸν ἐκ τῶν θεωρείων). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§5Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρ. Κυβ.). Μὲ αἴσθημα ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης, ἀφιερώνομεν τὴν σκέψιν μας εἰς τὴν μνήμην ἐκείνου, ὁ ὁποῖος διὰ τῶν ἀγώνων του κατέκτησε τὴν προσωνυμίαν τοῦ μεγάλου. Αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Στρατάρχου Παπάγου πρὸς τὸ Ἔθνος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτιμηθοῦν καθ’ ὅλην αὐτῶν τὴν ἔκτασιν πρὶν ἢ ὁ χρόνος δημιουργήσῃ τὴν ἀπαιτουμένην ἀπόστασιν, ἡ ὁποία θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἀκριβῆ ἐκτίμησιν τοῦ μεγάλου του ἔργου. Ὁ Ἀλέξανδρος Παπάγος ὑπηρέτησε τὴν χώραν ἐπὶ μίαν πεντηκονταετίαν, ἀγωνισθεὶς ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τῶν ὡραιοτέρων ἐθνικῶν μας ἀγώνων καὶ παραδόσεων. Τεράστιον εἶναι τὸ κεφάλαιον τῆς πολυσχιδοῦς στρατιωτικῆς του δράσεως, δράσεως ἡ ὁποία ἀπὸ σταδίου εἰς στάδιον τὸν ἔφερεν ἐπικαίρως εἰς τὴν ἡγεσίαν τῶν ἐθνικῶν μας δυνάμεων, διὰ τὴν ὁποίαν τὸν εἶχε προορίσει ἡ καλὴ μοῖρα τῆς Ἑλλάδος. Ὡς Ἀρχιστράτηγος εἶχε τὴν ἀγαθὴν τύχην νὰ κατευθύνῃ δὶς εἰς τὸν θρίαμβον καὶ τὴν ἀποθέωσιν τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα. Ὑπῆρξεν ὁ μυθικὸς Ἀρχιστράτηγος μικροῦ ἀλλὰ γενναίου λαοῦ, ἀγωνιζομένου διὰ τὰ εὐγενέστερα ἰδανικὰ τῆς πολιτισμένης ἀνθρωπότητος. Ἡ δρᾶσις του θὰ ἠδύνατο νὰ κλείσῃ μὲ τὴν καταστολὴν τῆς ἀνταρσίας. Εἶχεν ἐπιτελέσει πλήρως τὸ χρέος του πρὸς τὴν πατρίδα. Τὸ αἴσθημα ὅμως τοῦ καθήκοντος τὸν παρώρμησε νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς ἐπίμονον λαϊκὸν αἴτημα καὶ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν πολιτικὸν στίβον. Ἠγωνίσθη καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν μὲ τὴν αὐτὴν πίστιν καὶ αὐταπάρνησιν ποὺ τὸν διέκριναν ὡς στρατιώτην. Καὶ ἀγωνιζόμενος μέχρι τῆς τελευταίας του πνοῆς ἔπεσεν εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν συνεχιστὴς μιᾶς ὡραίας καὶ εὐγενοῦς παραδόσεως τῶν ἐπιλέκτων τοῦ Ἔθνους. Τὰ χαρακτηριστικὰ του γνωρίσματα, γνωρίσματα μεγάλου πράγματι ἀνδρός, ἦσαν ἡ τιμιότης τῆς σκέψεως, ἡ προσήλωσις πρὸς τὸ καθῆκον καὶ ἡ ἀγαθότης τῶν προθέσεων. Ὁ Στρατάρχης Παπάγος ἀπέθανε. Ζῇ ὅμως τὸ παράδειγμά του. Παράδειγμα πρὸς μίμησιν δι’ ἡμᾶς καὶ τὰς ἐπερχομένας γενεάς. (Τὸν λόγον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐκάλυψαν ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Π. Κανελλόπουλος.

§7Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐνθυμηθῆτε τὸ πρῶτον ἀνακοινωθὲν τὸ ὁποῖον τὸ Γενικὸν Στρατηγεῖον τὴν 28 Ὀκτωβρίου τοῦ 1940 ἐξέδωκε. Τοῦ Γενικοῦ Στρατηγείου προΐστατο —καὶ ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης συνεδέθη πλέον αἰωνίως πρὸς τὴν ἔννοιαν τῶν ἐνόπλων τῆς χώρας δυνάμεων— προΐστατο ὁ Ἀλέξανδρος Παπάγος. Τὸ ἀνακοινωθὲν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προεκάλεσε τὸ ρῖγος ὅλων τῶν Ἑλλήνων, οὐχὶ ρῖγος φόβου, ἀλλὰ ρῖγος ἐθνικῆς ὑπερηφανείας ὑπῆρξεν ἐπίγραμμα. Ὁλόκληρος ἡ ζωὴ τοῦ Ἀλεξάνδρου Παπάγου ὑπῆρξεν ἐπιγραμματική. Τὸ ἐπίγραμμα τὸ ὁποῖον ἐνεσαρκώθη εἰς τὸ ἀνακοινωθὲν τῆς 28ης Ὀκτωβρίου τοῦ 1940 ἦτο τὸ ἐπίγραμμα τῆς τιμῆς. Ἡ ἐπιγραμματικὴ ζωὴ τοῦ Ἀλεξάνδρου Παπάγου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ βασιζομένη ἐπὶ τῶν ἑξῆς τριῶν μεγάλων ἰδεῶν. Ἐπὶ τῆς ἰδέας τῆς τιμῆς, ἐπὶ τῆς ἰδέας τῆς νίκης, ἐπὶ τῆς ἰδέας τῆς δόξης. Αὗται αἱ τρεῖς ἰδέαι, αὗται αἱ τρεῖς λέξεις συνιστοῦν, τὸ ἐπίγραμμα τῆς ζωῆς τοῦ Ἀλεξάνδρου Παπάγου. Συνάρτησις τῆς τιμῆς εἶναι τὸ αἴσθημα τοῦ καθήκοντος. Τὸ εἶχεν εἰς ὕψιστον βαθμὸν ἀνεπτυγμένον ὁ Στρατάρχης Ἀλέξανδρος Παπάγος. Εἶχεν εἰς ὕψιστον βαθμὸν ἀνεπτυγμένον τὸ αἴσθημα τοῦ καθήκοντος καὶ τὸ αἴσθημα τῆς ἀφοσιώσεως πρὸς τὰς παραδόσεις, πρὸς τὰ ἰδεώδη τὰ ἐθνικά. Συνάρτησις τῆς νίκης εἶναι ἡ ἠρεμία μὲ τὴν ὁποίαν ὁ ἡγέτης ἀντιμετωπίζει οἱασδήποτε συνθήκας. Ὁ Ἀλέξανδρος Παπάγος εἶχε κατ’ ἐξοχὴν τὴν ἠρεμίαν αὐτήν. Κατὰ τὰς δυσχερεστέρας στιγμὰς τῶν πολεμικῶν ἀγώνων τοὺς ὁποίους κατηύθυνεν, εἶχεν ἀπόλυτον τὴν ἠρεμίαν. Εἶχα τὴν εὐτυχίαν νὰ τὸν θαυμάσω ἀντιμετωπίζοντα ἠρέμως κρισίμους στιγμὰς καὶ πολύπλοκα προβλήματα. Συνάρτησις τῆς δόξης, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τὸ ἠθικὸν ὕψος. Δὲν ἀρκεῖ ἡ τύχη διὰ νὰ καταστῇ τις ἔνδοξος. Δὲν ἀρκεῖ ἡ νίκη, διὰ νὰ γίνῃ ἔνδοξος ὁ Ἀρχιστράτηγος. Ἡ ἱστορία εἶναι περίεργος καὶ αὐστηρά. Δὲν καθιστᾷ ἔνδοξον, οὔτε τὸν νικητὴν Ἀρχιστράτηγον, ἐὰν ὁ νικητὴς Ἀρχιστράτηγος δὲν ἔχει τὸ ἠθικὸν ἀνάστημα διὰ νὰ δοξασθῇ εἰς τὴν ἱστορίαν. Καὶ ὁ Ἀλέξανδρος Παπάγος εἶχε τὸ ἠθικὸν αὐτὸ ἀνάστημα. Ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι ὁ θάνατος ἔφερε τὸν Ἀλέξανδρον Παπάγον πλησιέστερον εἰς ὅλους μας, διότι ἡ ζωὴ ἐκράτει τὸν Ἀλέξανδρον Παπάγον εἰς μεγάλην ἀπόστασιν ἀπὸ ὅλους μας. Ἡ φύσις τοῦ Ἀλεξάνδρου Παπάγου, ὑπῆρξε φύσις κορυφῆς, ὑπῆρξε φύσις ὕψους. Ἐγεννήθη διὰ νὰ νικήσῃ, ἐγεννήθη διὰ νὰ δοξασθῇ καὶ ἐδοξάσθη, διότι ἡγήθη τῶν Ἑλλήνων στρατιωτῶν. Χωρὶς τοὺς Ἕλληνας στρατιώτας δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν ὁ Ἀλέξανδρος Παπάγος νὰ εἶναι νικητής, ἀλλὰ καὶ χωρὶς τὸν Ἀλέξανδρον Παπάγον οἱ Ἕλληνες στρατιῶται δὲν θὰ εἶχον τὸν ἀντάξιον ἡγέτην ὁ ὁποῖος θὰ τοὺς ὡδήγει πρὸς τὴν νίκην καὶ τὴν δόξαν. (Χειροκροτήματα).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Στεφανόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§9Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, κενὸν βαθύτατον καὶ δυσαναπλήρωτον κατέλιπεν εἰς τὴν ἐθνικὴν καὶ πολιτικήν μας ζωήν, ὁ θάνατος τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, Στρατάρχου Ἀλεξάνδρου Παπάγου. Ἡγέτης καὶ ὁδηγὸς τοῦ Ἔθνους κατὰ τὰς κρισιμωτάτας στιγμὰς τῆς ἱστορίας του ἀπέθηκεν ἀνεξίτηλον τὴν σφραγῖδα ἐπὶ τῆς ζωῆς καὶ τῆς πορείας τοῦ Ἔθνους. Ἐὰν εἶναι ἀληθές, ὅτι τὰ Ἔθνη ἐκφράζωνται διὰ τοῦ προσώπου καὶ τῶν ἔργων τῶν καλυτέρων των τέκνων, ὁ μεγάλος νεκρὸς τοῦ ὁποίου ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία τιμᾷ σήμερον τὴν μνήμην, ὑπῆρξεν ἡ αὐθεντική, ἡ ἀληθής, ἡ πραγματικὴ ἔκφρασις τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Δὲν εἶναι τυχαῖον, ὅτι αὐτὸς ὡδήγησε δύο φορὰς εἰς νικηφόρους πολέμους τοὺς μεγαλυτέρους τῆς συγχρόνου ἱστορίας μας, τὸν λαὸν τοῦτον, εἰς τὴν νίκην. Ὁ Ἀλέξανδρος Παπάγος, ὑπῆρξεν εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, ὁ ἀληθής, ὁ πραγματικὸς ἡγέτης. Ἀφοῦ ὡλοκλήρωσε τὸ στρατιωτικόν του ἔργον, ἀφῆκε τὸ δαφνοστεφὲς ξίφος τοῦ στρατιώτου καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὴν πολιτικὴν κονίστραν. Καὶ ἔπραξε τοῦτο ὑπείκων εἰς τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον. Ὁ Στρατάρχης Παπάγος, δὲν ἀνεμίχθη εἰς τὴν πολιτικὴν ἐκ προσωπικῆς φιλοδοξίας. Οὐδὲν τοιοῦτον αἴσθημα ἐκρύπτετο ὄπισθεν τῆς μεγάλης αὐτοῦ ἀποφάσεως. Ἄλλωστε τὸ Ἔθνος τὸν εἶχε τιμήσει, μὲ τιμὰς ὁμοίας, τῶν ὁποίων οὐδὲν ἄλλον τέκνον του εἶχεν ἤδη γνωρίσει. Τὸν ἀνύψωσε, καὶ δικαίως, εἰς τὴν σφαῖραν τοῦ θρύλου καὶ εἰς τὴν στάθμην τοῦ συμβόλου. Διὰ τῆς καθόδου του εἰς τὴν πολιτικήν, ἐγνώριζεν, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο ν’ ἀποκομίσῃ παρὰ μόνον ἀπογοητεύσεις καὶ νὰ δοκιμάσῃ μόνον πικρίας. Ἀνῆλθεν εἰς τὸν γολγοθᾶν τῆς πολιτικῆς, τῆς ὁποίας τὸ τέρμα, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, εἶναι γνωστόν. Θὰ ἠδύνατο μετὰ τὰς τόσας νίκας, μετὰ τοὺς ἐπανειλημμένους θριάμβους νὰ ἀναπαυθῇ ἐπὶ τῶν δαφνῶν καὶ ταὐτοχρόνως περιβεβλημένος μὲ τὴν Πανελλήνιον ἐμπιστοσύνην νὰ ἡσυχάσῃ ἐπ’ αὐτῶν. Οὐχ ἧττον, ἐὰν ἀπεφάσισε νὰ προχωρήσῃ, τοῦτο ὠφείλετο εἰς τὴν βαθυτάτην πίστιν τὴν ὁποίαν εἶχε καὶ ἡ ὁποία ἀνταπεκρίνετο πρὸς ἕνα πανελλήνιον αἴτημα: Νὰ ἀξιοποιηθοῦν αἱ νίκαι καὶ αἱ θυσίαι τῶν Ἑλλήνων. Δὲν ἐπρόλαβε νὰ ὁλοκληρώσῃ τὸ πολιτικόν του ἔργον. Βάσκανος μοῖρα, ἀφοῦ τὸν ἐκράτησε καθηλωμένον ἐπὶ μακρὸν χρόνον εἰς τὴν κλίνην τῆς ἀσθενείας, τὸν ἀφήρπασε προώρως ἀπὸ ἡμᾶς. Ἐν τούτοις ἐπρόλαβε νὰ θέσῃ ὡρισμένας νέας βάσεις καὶ νὰ χαράξῃ νέας γραμμὰς εἰς τὴν πολιτικήν, ἀπὸ τὰς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποστῇ ποτὲ ὁ πολιτικός μας κόσμος. Ἐν πρώτοις, ὁ Στρατάρχης Παπάγος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος, μετὰ 120 ἐτῶν ἐλεύθερον βίον ἐτόλμησε νὰ θέσῃ μετὰ παρρησίας ἐνώπιον τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης, τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, καίτοι ἐγνώριζε τοὺς προσωπικοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους θὰ συνεπήγετο μία τοιαύτη τόλμη. Ἐν τούτοις, οὔτε ἐδίστασεν, οὔτε ἐταλαντεύθη. Καὶ ἔπεσεν ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων, μὲ τὴν βαθυτάτην πεποίθησιν, ὅτι ἐκεῖνος ποὺ θὰ κερδίσῃ τὴν τελευταίαν νίκην, θὰ εἶναι ἡ Ἑλλάς. Ἐπὶ πλέον, θὰ πρέπει νὰ μνημονεύσωμεν τὴν ἠθικὴν πλευρὰν τοῦ ἔργου τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, τὸν ἠθικὸν κώδικα τὸν ὁποῖον κατέλιπεν ὡς κληρονομίαν εἰς τὸ Ἔθνος, τὸν ἠθικὸν κώδικα, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν ἡ βάσις τῆς στρατηγικῆς καὶ πολιτικῆς του καὶ χάρις εἰς τὸν ὁποῖον ἠθικὸν κώδικα, κερδίζονται οἱ μεγάλοι ἀγῶνες. Ὁ Στρατάρχης Παπάγος, διὰ τοῦ παραδείγματός του προσεπάθησε νὰ μᾶς διδάξῃ, ὅτι ἡ ἐκπλήρωσις τοῦ χρέους πρὸς τὴν πατρίδα, πρέπει νὰ προβαδίζῃ οἱασδήποτε ἄλλης προσωπικῆς διεκδικήσεως καὶ ὅτι, εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ χρέους αὐτοῦ δὲν ὑπάρχουν ἐμπόδια οὔτε δεσμοὶ οἱ ὁποῖοι νὰ μᾶς ἀποτρέψουν ἀπὸ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ χρέους αὐτοῦ. Ἐπὶ πλέον, ὁ Στρατάρχης Παπάγος, προσεπάθησε νὰ καθιερώσῃ εἰς τὸν τόπον αὐτόν, τὸν σεβασμὸν πρὸς τὰς ἐθνικὰς παραδόσεις, τὴν ἀγάπην πρὸς τοὺς ἐλευθέρους θεσμοὺς καὶ μίαν πολιτικὴν θεμελιουμένην ἐπὶ τῆς προσηλώσεως εἰς τὴν νομιμότητα πέραν καὶ ἐκτὸς τῆς ὁποίας παρ’ οἱανδήποτε πρόσκαιρον ὑλικὴν ἀκμήν, δὲν ὑπάρχει παρὰ τὸ χάος καὶ ἡ ἀποσύνθεσις. Θὰ τιμήσωμεν πραγματικῶς τὴν μνήμην τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, ἐὰν συνεχίσωμεν τὸν ἐθνικὸν αὐτοῦ ἀγῶνα μέχρις ὁλοκληρωτικῆς, μέχρι πλήρους πραγματοποιήσεως τῆς ἐθνικῆς διεκδικήσεως τῆς Κύπρου, ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν ἐμπνεόμενοι ἀπὸ τὰς τιμίας ἀνιδιοτελεῖς καὶ ἠθικὰς του ὑποθήκας. Τότε ἡ μορφὴ τοῦ Στρατάρχου Παπάγου θὰ παραμείνῃ ἐν μέσῳ ἡμῶν, ὡς φωτεινὸν σύμβολον τῆς προσηλώσεως πρὸς τὴν πατρίδα καὶ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὑψηλῶν πρὸς αὐτὴν ὑποχρεώσεων. (Χειροκροτήματα).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Προοδευτικῶν, κ. Σ. Μαρκεζίνης, ἔχει τὸν λόγον.

§11Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ κόμμα τῶν Προοδευτικῶν, συμμετέχει εἰς τὸ πένθος διὰ τὸν θάνατον τοῦ Στρατάρχου, Ἀλεξάνδρου Παπάγου. Ὁ Ἀρχιστράτηγος τῆς ἐποποιΐας τοῦ 1940–41 καὶ ὁ νικητὴς τοῦ συμμοριτοπολέμου τοῦ 1949, ἀπέκτησε καὶ τὸν τρίτον ἐθνικὸν τίτλον τοῦ ἀγωνιστοῦ, διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Ἡ ἱστορία τῆς Ἑλλάδος τοῦ τὰ ἀνεγνώρισεν ἤδη. (Χειροκροτήματα).

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Φιλ. Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§13Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Φιλελευθέρα Δημοκρατικὴ Ἕνωσις, ἐκφράζει τὴν βαθεῖαν αὐτῆς λύπην ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως Ἀλεξ. Παπάγου καὶ ἀποτίει φόρον τιμῆς εἰς τὴν μνήμην Αὐτοῦ. Ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἀναγνωρίζουν, ὅτι ὁ Στρατάρχης Ἀλέξανδρος Παπάγος, προσέφερε μεγίστας ὑπηρεσίας εἰς τὸν στρατιωτικὸν τομέα, ὡς Ἀρχιστράτηγος τοῦ Ἀλβανικοῦ πολέμου καὶ μετέπειτα ὡς Ἀρχιστράτηγος καὶ πάλιν εἰς τὸν πόλεμον ἐναντίον τῶν συμμοριτῶν. Εἰς ἐπιβράβευσιν τῶν ὑπηρεσιῶν του ἡ πατρὶς τοῦ ἀπένειμε τὸν τίτλον τοῦ Στρατάρχου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον διὰ πρώτην φορὰν ἐγένετο εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος. Ὅταν δὲ ἠθέλησε νὰ κατέλθῃ εἰς τὸν πολιτικὸν στίβον, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὴν δευτέραν ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεώς του ἐκλογικὴν μάχην τῆς 16ης Νοεμβρίου 1952 τὸν ἐτίμησε διὰ μεγάλης πλειοψηφίας. Δὲν εἶναι ἔργον ἡμῶν, νὰ κρίνωμεν τὴν πολιτικήν του δρᾶσιν. Ὡς σύγχρονοί του δὲν εἴμεθα οἱ ἁρμόδιοι νὰ ἐπιτελέσωμεν τοῦτο. Ἄς ἀφήσωμεν τὸ ἔργον τοῦτο εἰς τὴν ἱστορίαν. (Χειροκροτήματα).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἔχει τὸν λόγον.

§15Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, συμμερίζεται τὸ γενικὸν πένθος, διὰ τὸν θάνατον τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν ἔνδοξος στρατιώτης καὶ ἠνάλωσε τὴν ζωήν του εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Π. Ε.Κ., κ. Σ. Παπαπολίτης.

§17Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ἡ ΕΠΕΚ συμμετέχει εἰς τὸ πένθος τοῦ Σώματος ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ τοῦ βουλευτοῦ Ἀθηνῶν καὶ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ Ἀλ. Παπάγου καὶ ἀποτίει φόρον τιμῆς εἰς τὴν μνήμην τοῦ ἐκλιπόντος. Ὁ Ἀλ. Παπάγος εἰσῆλθεν ἀπὸ τῆς παρελθούσης Τρίτης εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς ἱστορίας. Αὐτὴ θὰ τὸν κρίνῃ καὶ αὐτὴ θὰ καθορίσῃ τὰς διαστάσεις καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἔργου του. Ἡμεῖς κινούμενοι ἐντὸς τοῦ πλέγματος τῶν πολιτικῶν ἀντιθέσεων καὶ προτιμήσεων διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ὑπερβάλωμεν ἢ νὰ ἀδικήσωμεν. Εἶναι φυσικὸν καὶ ἀνθρώπινον. Ἡ ἀνάμιξις τοῦ Ἀλ. Παπάγου εἰς τὴν πολιτικὴν καθιστᾷ τὸν κίνδυνον ἀναπόφευκτον. Οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες καὶ τὸ ἔργον των εἶναι ἀδύνατον νὰ κριθοῦν ἀπὸ τοὺς συγχρόνους των μὲ ἀντικειμενικότητα καὶ ἀμεροληψίαν. Οἱ πολιτικοὶ φίλοι ἀγνοοῦν τὰς σκιάς. Οἱ ἀντίπαλοι δὲν βλέπουν ἐνίοτε παρὰ μόνον αὐτάς. Ὁ Ἀλ. Παπάγος ὑπῆρξε πάντως μία στρατιωτικὴ καὶ πολιτικὴ μορφὴ ἡ ὁποία ἀφῆκε βαθύτατα τὰ ἴχνη τῆς διαβάσεώς της. Ἔφθασεν εἰς τὴν κορυφὴν τῆς στρατιωτικῆς πυραμίδος. Δὲν ἠρκέσθη ὅμως εἰς αὐτό. Ἐπεζήτησε καὶ τὴν δόξαν τοῦ πολιτικοῦ ἀναμορφωτοῦ. Δὲν τὸ ἐπέτυχεν. Αἱ πολιτικαὶ καὶ κοινωνικαὶ δυνάμεις διὰ τῶν ὁποίων ἐπεχείρησε τὸ ἔργον αὐτό, ἱστορικῶς δὲν εἶναι δυνάμεις ἀναμορφώσεως καὶ προόδου. Ἡ ἱστορία δὲ δὲν κάμνει παραχωρήσεις εἰς οὐδένα. Ἡμεῖς ἐκτιμῶμεν καὶ σεβόμεθα τὰς προθέσεις τοῦ ἐκλιπόντος. Τὸ ἔργον του καὶ τὰ ἀποτελέσματά του ἀνήκουν εἰς τὴν κρίσιν τῆς ἱστορίας.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Σ. Ἀλλαμανῆς, ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος.

§19Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα, ἀποτίει δι’ ἐμοῦ τὸν ὀφειλόμενον φόρον τιμῆς πρὸς τὸν ἐκλιπόντα Πρωθυπουργὸν καὶ Στρατάρχην τῆς χώρας, πρὸς τὸν ἄνδρα ἐκεῖνον τοῦ ὁποίου ἡ στρατιωτικὴ κατ’ ἐξοχὴν δρᾶσις εἶναι στενῶς συνυφασμένη μὲ μίαν ἔνδοξον περίοδον ἡρωϊκῶν ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους ἀγώνων ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ ἀνεξαρτησίας του, πρὸς τὸν ἄνδρα ἐκεῖνον πρὸς τὸν ὁποῖον ἐν ἔτει 1952 ἔντονος ἐστράφη ἡ λαϊκὴ προτίμησις καὶ τὸν ἀνέδειξε Κυβερνήτην τῆς χώρας. Οἱ σύγχρονοι Ἕλληνες ἀλλὰ καὶ αἱ ἐπερχόμεναι γενεαὶ δὲν θὰ λησμονήσουν —δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λησμονήσουν —τὸν Ἀλέξανδρον Παπάγον καὶ τὴν συμβολήν του εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν κρισίμων διὰ τὸ Ἔθνος περιστάσεων.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Γουδελῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§21Σ. ΓΟΥΔΕΛΗΣ. Ἐκ μέρους τῶν Ἀγροτικῶν βουλευτῶν, ἐκφράζομεν τὴν βαθεῖαν μας θλῖψιν διὰ τὸν θάνατον τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, παρὰ τὰς διαφοράς μας, ἀναγνωρίζομεν, ὅτι ὁ Στρατάρχης Παπάγος, προσέφερεν ὑψίστας ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ἔθνος. Μὲ τὴν δρᾶσιν του εἰς τὸν στρατιωτικὸν τομέα κατὰ τοὺς ἐθνικούς μας ἀγῶνας, κατέστη μία στρατιωτικὴ φυσιογνωμία. Ὁ θάνατός του ὑπὸ τὰς κρισίμους στιγμάς, ἀφήνει ἓν κενὸν διὰ τὴν πατρίδα μας.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ὅπως θελήσῃ καὶ τηρήσωμεν ἑνὸς λεπτοῦ σιγὴν εἰς μνήμην τοῦ ἐκλιπόντος Στρατάρχου. (Ἅπαντες οἱ βουλευταὶ ἐγείρονται καὶ τηρεῖται ἑνὸς λεπτοῦ σιγή).

§23ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αἰωνία του ἡ μνήμη, αἰωνία του ἡ μνήμη.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινεῖ ἡ Βουλὴ νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν διὰ τὴν 6ην μ.μ. σήμερον;

§25ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν τὴν συνεδρίασιν διὰ τὴν 6ην ἀπογευματινὴν τῆς σήμερον, ὁπότε θὰ ἀναγνωσθῶσιν αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως.

(Ὥρα 12.15′ μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 6.10′ μ.μ.)

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος συνοδεύουν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀνερχόμενον ἐπὶ τοῦ βήματος).

§28Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, ὁ θάνατος τοῦ Στρατάρχου Παπάγου ἐπέβαλε τὸν σχηματισμὸν νέας Κυβερνήσεως. Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεύς, τηρῶν τὴν συνταγματικὴν τάξιν καὶ προστατεύων τὴν ὁμαλὴν ἐξέλιξιν τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς, διώρισε τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔχει τὴν τιμὴν νὰ ἐμφανίζεται ἐνώπιον ὑμῶν. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα). Ἡ Κυβέρνησίς μας, περιωρισμένης κατά τινα τρόπον ἀποστολῆς, δὲν πρόκειται νὰ προβῇ εἰς ἐκτενεῖς προγραμματικὰς ἀνακοινώσεις. Εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς δημοσίας μας ζωῆς ὑπάρχουν ζωτικὰ καὶ χρόνια προβλήματα. Ἡ ἐπίλυσις τῶν προβλημάτων αὐτῶν προϋποθέτει χρόνον, μέσα καὶ πρὸ παντὸς κατάλληλον πολιτικὴν ἀτμοσφαῖραν. Ἡ παροῦσα ὅμως Κυβέρνησις, δι’ ἔλλειψιν τῶν προϋποθέσεων αὐτῶν, δὲν δύναται νὰ ὑποσχεθῇ τὴν ἐπίλυσιν ὅλων αὐτῶν τῶν προβλημάτων. Γνωρίζει ἐξ ἄλλου ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ δημιουργία ψευδῶν ἐντυπώσεων καὶ ἀβασίμων ἐλπίδων ὑπὲρ πᾶν ἄλλο προκαλεῖ τὴν δυσπιστίαν τοῦ λαοῦ πρὸς τὸ Κράτος. Ὡς ἐκ τούτου, ἡ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ παραλείψῃ τὴν κατὰ τὸ δυνατὸν προώθησιν ὅλων αὐτῶν τῶν προβλημάτων, θὰ συγκεντρώσῃ τὴν προσοχήν της καὶ τὰς προσπαθείας της ἐπὶ τῶν κρισίμων ἐκείνων θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι χαρακτῆρα ἰδιαιτέρως ἐπείγοντα καὶ ἀπασχολοῦν ζωηρῶς τὴν δημοσίαν γνώμην. Τὰ ζητήματα αὐτὰ ἀνάγονται κυρίως εἰς τὸν οἰκονομικὸν τομέα καὶ εἰς τὰς ἐξωτερικὰς σχέσεις τῆς χώρας. Εἰς τὸν οἰκονομικὸν τομέα, κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀποφασισμένη νὰ λάβῃ τὰ ἐπιβαλλόμενα μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀμβλυνθοῦν αἱ δυσχέρειαι, τὰς ὁποίας ἀντιμετωπίζει σήμερον ἡ Ἑλληνικὴ οἰκονομία. Καὶ συγκεκριμένως. Ἐπὶ τοῦ δημοσιονομικοῦ θέματος ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐφαρμόσῃ πρόγραμμα αὐστηρῶν οἰκονομιῶν πρὸς ἰσοσκέλισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν θὰ ἐπιβληθῇ νέα φορολογία, θὰ ἐφαρμοσθοῦν ὅμως μετ’ αὐστηρότητος αἱ ὑφιστάμεναι, πρὸς ἀποτροπὴν δὲ τῆς φοροδιαφυγῆς θέλει ἀσκηθῆ αὐστηρὸς ὁ ἔλεγχος τῶν μεγάλων εἰσοδημάτων. Τὴν κεντρικὴν γραμμὴν τῆς οἰκονομικῆς μας πολιτικῆς θὰ ἀποτελέσῃ ἡ σταθερότης τοῦ ἐθνικοῦ νομίσματος. Πιστεύει, ὅμως, ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἡ προσκόλλησις εἰς τὸ δόγμα τῆς κυκλοφοριακῆς ἀκαμψίας καὶ εἰς τὴν ἀντίληψιν ὅτι τὸ ἐθνικὸν νόμισμα προστατεύεται διὰ τῆς πιστωτικῆς ἀσφυξίας, ἀποτελεῖ πλάνην ἄγουσαν ἐν κατακλεῖδι, διὰ τῆς κάμψεως τῆς παραγωγῆς, εἰς ἀποτελέσματα ἀντίθετα τῶν προσδοκωμένων. Σπουδαιότερος παράγων ἀπὸ τὸ ὕψος τῆς κυκλοφορίας εἶναι ἡ σύνθεσις τοῦ ὄγκου αὐτῆς καὶ ἡ μορφὴ τῶν πιστοδοτήσεων. Σκοπός μας εἶναι νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐξυγίανσιν τῆς κυκλοφορίας ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀπαλλάσσοντες αὐτήν, κατὰ τὸ δυνατόν, ἀπὸ τὴν ἐπίδρασιν τοῦ δημοσιονομικοῦ παράγοντος, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐνισχύοντες πληρέστερον τοὺς πλέον σημαντικοὺς κλάδους τῆς οἰκονομικῆς μας δραστηριότητος καὶ ἰδιαιτέρως τὴν γεωργίαν. Ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ μέτρα ταχείας καὶ ριζικῆς ἀντιμετωπίσεως τοῦ θέματος τῶν παγωμένων πιστώσεων, τοῦ καρκινώματος τούτου τῆς Ἑλληνικῆς οἰκονομίας. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Ὅσαι ἐπιχειρήσεις, ἐκ τῶν βαρυνομένων μὲ τὰς πιστώσεις ταύτας, δὲν παρέχουν ἐλπίδας ἐπιβιώσεως, θὰ πρέπει νὰ ὁδηγηθοῦν ταχέως πρὸς τὴν ὁριστικὴν ἐκκαθάρισιν. Ἀντιθέτως, θὰ παρασχεθοῦν αἱ ἀπαραίτητοι διευκολύνσεις εἰς ἐκείνας, αἵτινες θὰ ἐλεγχθῶσιν ὡς βιώσιμοι. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐξακολουθήσῃ μὲ ἔντονον ρυθμὸν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προγράμματος τῶν ἐπενδύσεων, ἐλπίζουσα ὅτι θὰ δημιουργηθοῦν συνθῆκαι ἐπιτρέπουσαι καὶ περαιτέρω διεύρυνσιν αὐτοῦ. Ἡ Κυβέρνησις, δὲν πρόκειται νὰ παραμείνῃ ἀσυγκίνητος πρὸ τῆς σημειουμένης τάσεως ἀνόδου τοῦ τιμαρίθμου, ἡ ὁποία ἀποβαίνει εἰς βάρος τῶν λαϊκῶν τάξεων, πιστεύει δὲ ὅτι διὰ τῶν μέτρων ἅτινα σκοπεῖ νὰ λάβῃ θὰ ἀνακόψῃ τὴν τάσιν αὐτήν. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἱστορία καὶ ἡ γεωγραφικὴ θέσις τῆς Ἑλλάδος ἔχουν προσδιορίσει τὴν τοποθέτησιν αὐτῆς παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν Δυτικῶν Δημοκρατιῶν. Ἡ θέσις, ὅμως, αὕτη ὑπέστη κατὰ τὸν τελευταῖον καιρὸν ἰσχυρὸν κλονισμόν. Ἡ ἄρνησις τῶν συμμάχων μας, ὅπως ἐπιδείξωσι τὴν ὀφειλομένην κατανόησιν εἰς τὸ δίκαιον αἴτημα τῶν Κυπρίων, ἐπίκραναν βαθύτατα ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἡ Κυβέρνησις πιστεύει εἰς τὴν χρησιμότητα τῶν ὑφισταμένων συμμαχιῶν μας, καὶ θὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν διὰ τὴν διαφύλαξιν αὐτῶν, θέλει ὅμως νὰ ἐλπίζῃ πρὸς τοῦτο ὅτι καὶ οἱ σύμμαχοι τῆς Ἑλλάδος θὰ κατανοήσουν τὴν ἀνάγκην τῆς ἄρσεως τῶν αἰτίων, τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὴν ἠθικὴν των δοκιμασίαν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ζητεῖ παρὰ δικαιοσύνην. Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ τοῦ δοθῇ ἡ δικαιοσύνη. Ἄλλως τε, πέραν τῶν Κυβερνητικῶν κατευθύνσεων ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τελικῶς ἀποφαίνεται κυριαρχικῶς ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς χώρας. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι βουλευταί, εἶναι στερρῶς ἀποφασισμένη νὰ συνεχίσῃ τὴν θερμὴν αὐτῆς συμπαράστασιν διὰ τὴν ἀπόλυτον ὑποστήριξιν τῶν δικαίων διεκδικήσεων τῶν Κυπρίων. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα). Ἀντιμετωπίζει δὲ ἡ Κυβέρνησις τὸ ἐθνικὸν θέμα τῆς Κύπρου ἐν τῷ συνόλῳ του ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὰς προσδοκίας καὶ τὴν ἀμείωτον ἐπ’ αὐτοῦ προσήλωσιν τῆς ψυχῆς ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους. Αἱ βίαιαι ἐξ ἄλλου ἀνθελληνικαὶ ἐκδηλώσεις, αἱ σημειωθεῖσαι προσφάτως ἐν Τουρκίᾳ, προεκάλεσαν ζωηρὰν καὶ δικαίαν τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἔχομεν πλήρη συνείδησιν τῆς ζωτικῆς σημασίας, τὴν ὁποίαν ἐνέχει ἡ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1930 θεμελιωθεῖσα Ἑλληνοτουρκικὴ φιλία, τόσον δι’ ἡμᾶς ὅσον καὶ διὰ τὴν Τουρκίαν. Ἀλλ’ οἱαδήποτε φιλία μόνον εἰς τὸν ἀμοιβαῖον σεβασμὸν καὶ τὴν κατανόησιν δύναται νὰ στηριχθῇ. Δικαίως δὲ τὸ Ἔθνος πιστεύει σήμερον, ὅτι εἰς μίαν κρίσιμον στιγμὴν τῆς ἱστορίας του, ὄχι μόνον δὲν ἔτυχε σεβασμοῦ καὶ κατανοήσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον, ἐδοκίμασε τὴν πικρίαν ἐχθρικῶν ἐκδηλώσεων. Εἰς τὴν γείτονα Τουρκίαν ἑπομένως ἀπόκεινται αἱ πρωτοβουλίαι ἐκεῖναι, αἵτινες θὰ ἐπανορθώσουν τὰς προσγενομένας ὑλικὰς ζημίας, ἀλλὰ πρὸ παντὸς θὰ ἀποκαταστήσουν τὴν ἀνυπολόγιστον ἠθικὴν ζημίαν, ἥτις προσεγένετο εἰς τὴν Ἑλληνοτουρκικὴν φιλίαν. Περαιτέρω ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὸν τομέα τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς χώρας, ἐπιθυμεῖ νὰ ἐξάρῃ ἰδιαιτέρως τὴν ἀπόλυτον ἐγκαρδιότητα τῶν μετὰ τῆς φίλης Γιουγκοσλαυΐας σχέσεων μας, αἵτινες βασίζονται εἰς τὴν ἀμοιβαίαν ἐμπιστοσύνην καὶ τὴν προσήλωσιν εἰς τὰς συμμαχικὰς ὑποχρεώσεις καὶ τὴν ὁποίαν ἐπεβεβαίωσεν ἡ θερμοτάτη ὑποδοχή, τῆς ὁποίας ἔτυχον οἱ λαοφιλεῖς Βασιλεῖς μας κατὰ τὴν πρόσφατον ἐπίσκεψίν των εἰς τὴν Γιουγκοσλαυΐαν. Ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, δὲν πρόκειται νὰ δημιουργήσῃ τετελεσμένα γεγονότα. Τοὐναντίον, ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ της ὅπως συμβάλῃ εἰς τὴν συνοχὴν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἐπὶ τῶν μεγάλων ζητημάτων τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, προτίθεται ἑκάστοτε νὰ ἐνημερώνῃ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων ἐπὶ τῆς πορείας αὐτῶν. Θέλει ὅμως διαφυλάξῃ δι’ ἑαυτὴν ἀποκλειστικὴν τὴν εὐθύνην τῆς καθόλου διαχειρίσεως τοῦ θέματος τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς Ἑλλάδος. Κύριοι βουλευταί, παραλλήλως πρὸς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν θεμάτων τούτων, ἡ Κυβέρνησις θὰ προπαρασκευάσῃ τὴν χώραν πρὸς γενικὰς ἐκλογάς, θὰ εἰσηγηθῇ πρὸς τοῦτο εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ νόμου καὶ εἰ δυνατὸν ἀπὸ συμφώνου μὲ τὰ πολιτικὰ κόμματα τῆς χώρας, διότι πιστεύει, ὅτι μία ἀπὸ τὰς βασικὰς αἰτίας τῆς πολιτικῆς μας κακοδαιμονίας εἶναι ἡ ἔλλειψις παγίου ἐκλογικοῦ συστήματος. Θὰ λάβῃ ἐπίσης ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιτρέψουν ὥστε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μὲ ἤρεμον τὴν σκέψιν νὰ ἀποφασίσῃ ἐν τῷ κυριαρχικῷ του δικαιώματι ἐφ’ ὅλων τῶν ζητημάτων ἅτινα ἔχουν ἀποφασιστικὴν σημασίαν διὰ τὸ μέλλον του. Ἡ Κυβέρνησις, θεωροῦσα βεβαίαν τὴν δημιουργίαν τῶν προϋποθέσεων τούτων, ἔχει τὴν πρόθεσιν νὰ ὁδηγήσῃ τὴν χώραν εἰς γενικὰς ἐκλογὰς κατὰ τὴν προσεχῆ ἄνοιξιν. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ὑπόσχεται εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι μὲ αὐστηρότητα, ἀλλὰ καὶ δικαιοσύνην θὰ ἐπιβάλῃ τὸν νόμον πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν, διότι γνωρίζει ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐξεγείρεται καὶ ἐπαναστατεῖ ὄχι τόσον ὅταν ὑποφέρῃ, ἀλλὰ κυρίως ὅταν ἔχῃ τὸ αἴσθημα ὅτι ἐμποδίζεται καὶ ἀδικεῖται ἀπὸ τὸ Κράτος καὶ τοὺς ἐπιτηδείους. Κύριοι βουλευταί, ἡ χώρα μας διέρχεται ἀναμφισβητήτως δυσκόλους περιστάσεις. Ἡ Κυβέρνησις θὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, ἵνα ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν σοβαρότητα τῶν περιστάσεων αὐτῶν. Ὅμως πέραν τῆς Κυβερνητικῆς προσπαθείας διὰ τὴν ἐπιτυχῆ ἀντιμετώπισίν των θὰ ἀπαιτηθῇ ὁ πατριωτισμός, ἡ πειθαρχία καὶ ἡ ἀλληλεγγύη ὅλων τῶν Ἑλλήνων. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι βουλευταί, ἐλπίζει, ὅτι τὰ ἔργα της θὰ ἀποδειχθοῦν ὑπέρτερα τῶν λόγων της καὶ μὲ τὴν ἐλπίδα ταύτην, ζητεῖ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Σώματος. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὁμιλήσῃ ἀρχηγός τις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως;

§30Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Εἴπομεν αὔριον νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἤθελον νὰ σᾶς παρακαλέσω, δεδομένου ὅτι αἱ συνεδριάσεις ἀρχίζουν εἰς τὰς 6 ἀκριβῶς καὶ δεδομένου ὅτι οἱ κ.κ. ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐξαιρέτων προτερημάτων ἅτινα ἔχουν εἶναι καὶ ἡ βραχυλογία, ἐὰν εἶναι δυνατὸν αὔριον οἱ τέσσαρες ἀρχηγοὶ νὰ ὁμιλήσουν, ἀνέτως βεβαίως, ἀλλὰ νὰ ἔχουν τελειώσει μᾶλλον πρὸ τῆς 10ης μ.μ. Παρακαλῶ νὰ μὴ θεωρηθῇ ὅτι τίθεται κλεψύδρα εἰς τὰς ἀγορεύσεις.

§32Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι ἐγὼ τοὐλάχιστον θὰ εἶμαι βραχύλογος, ἀλλὰ νὰ τίθεται ὡς προϋπόθεσις καὶ ὡς σύστασις, δὲν εἶναι νοητόν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδόλως, κ. Πρόεδρε, ὑπενόουν τοιοῦτόν τι. Τὸ εἶπον μεταφέρων παράκλησιν τῆς Κυβερνήσεως ὅπως προχωρήσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν τὸ ταχύτερον. Ἀλλὰ πλὴν αὐτοῦ καὶ διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἡ εὐχέρεια εἰς τὸν τύπον ἐγκαίρως νὰ περιλάβῃ τὰς ἀγορεύσεις εἰς τὴν πρωϊνὴν ἔκδοσιν. Συνεπῶς δὲν πρέπει νὰ παρεξηγηθῇ ἡ πρόθεσίς μου. Τοὐναντίον μάλιστα, ἐὰν ἡ συζήτησις ἐπιβραδυνθῇ καὶ πέραν τῆς 10ης τότε θὰ ἐζήτουν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἀγόρευσις ἑνὸς ἢ δύο ἀρχηγῶν καὶ νὰ κληθοῦν οἱ ρήτορες βουλευταὶ ὥστε νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις καὶ οἱ κ.κ. ἀρχηγοὶ νὰ ἔχουν τὴν δυνατότητα τῆς δημοσιεύσεως εἰς τὸν τύπον.

§34Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Ἐκφράζεται ἡ εὐχὴ νὰ τελειώσουν οἱ ἀρχηγοὶ εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐπακολουθήσουν αἱ ὁμιλίαι τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐγγραφοῦν μετὰ ταῦτα.

§35Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Νὰ μὴ ἀμφιβάλλετε ὅτι θὰ εἴμεθα βραχύλογοι καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ πρόθεσίς μας.

§36Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ συμβῇ, ἀλλὰ δὲν ἐχρειάζετο νὰ λεχθῇ.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παράκλησις ὑπεβλήθη δι’ αὐτὸ τὸ θέμα. Συναινεῖ ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν, δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6ην ἑσπερινήν;

§38ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6 μ.μ., μὲ ἀντικείμενον ἡμερησίας διατάξεως, συζήτησιν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. (Ὥρα 7.30′ μ.μ.)