1954.03.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 49η

Πέμπτη 18 Μαρτίου 1954

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6. μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Καρότσης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Γ. ΚΑΡΟΤΣΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Λιβαδᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§5Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ ἀπεδόθη, κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν μία λέξις, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν εἶπον. Ὅταν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντωνίου, ὁμιλῶν χθές, εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπέτρεψεν εἰς τοὺς κυβερνητικοὺς βουλευτὰς νὰ ἐκφράσωσιν, ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἀντίθετον ἄποψιν, ξενισθείς, τοῦ ἀπήντησα «μωρὲ μπράβο, ἐσὺ θὰ μᾶς πῇς πῶς ἐφέρθη ἡ Κυβέρνησις,». Διότι ἐγνώριζεν ἡ Βουλή, ὅτι ἀκριβῶς πρὸ 24 ὡρῶν, ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, εἶχε φέρει νομοσχέδιον...

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, κ. συνάδελφε.

§7Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. Πρόεδρε, ἐκφράζω τὴν λύπην μου διὰ τὸ ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ δήλωσις τοῦ κ. Λιβαδᾶ νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικά. Κατόπιν τούτου, τὸ ἐπεισόδιον θεωρεῖται λῆξαν καὶ νομίζω, κ. Ἀντωνίου, ὅτι καὶ ἡ ἰδική σας φράσις, ἡ περιληφθεῖσα εἰς τὰ χθεσινὰ πρακτικά, κατόπιν τῆς ἐκφράσεως τῆς λύπης ἀπὸ μέρους τοῦ κ. βουλευτοῦ, δέον νὰ διαγραφῇ ἀπὸ τὰ πρακτικά.

§9Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Ἐὰν ἡ Βουλή, κ. Πρόεδρε, νομίζῃ ὅτι τὸ ἐπεισόδιον πρέπει νὰ θεωρηθῇ λῆξαν, ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἔχω ἀντίρρησιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, προσωπικῶς φρονῶ, ὅτι ἐπεισόδια, ὡς τὸ χθεσινόν, τὰ ὁποῖα τόσον καταρρακώνουν τὸ γόητρον τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμένουν ἄνευ κυρώσεων.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ τὸ Προεδρεῖον ἐτόνισαν, συμφωνήσαντες ἀπολύτως. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. Ὁ βουλευτὴς κ. Ἀχ. Γεροκωστόπουλος αἰτεῖται ἑξάμηνον ἀπουσίας ἄδειαν προκειμένου ν’ ἀναχωρήσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§11ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐγκρίνεται.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρέσχε τὴν ἔγκρισίν της διὰ τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Δερδεμέζης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κ.λ.π.

§13Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ (Γραμματεὺς). (Ἀναγινώσκει). Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 64717/ 16–3–54 ἐγγράφου του, παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου διὰ τὴν παρὰ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος χορήγησιν δανείου δραχμῶν 5.000.000.000 πρὸς τὸ Χρηματιστήριον Ἀθηνῶν, διαθετέου ὑπὸ τούτου ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν ἀποσυμφόρησιν τοῦ Χρηματιστηρίου Ἀθηνῶν, δι’ ἐθελουσίας ἐξόδου τῶν Χρηματιστῶν καὶ Ἀντικρυστῶν. Οἱ βουλευταὶ Μεσσήνης κ.κ. Λ. Οἰκονομόπουλος, Δ. Λαντζούνης καὶ Καλαμῶν Ν. Κάρτσωνας καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς κοινότητος Κατσαροῦ ζητοῦντος λῆψιν μέτρων πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν συκοπαραγωγῶν λόγῳ τῶν ἐκ τοῦ παγετοῦ καταστροφῶν. Ὁ βουλευτὴς Χίου κ. Ν. Ζορμπᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Χαραλάμπους Σκουτέρη τέως βουλευτοῦ, καταγγέλλοντος ὑπερβασίας τοῦ Ἀστυνομικοῦ Σταθμάρχου Αὐλίδος Θηβῶν εἰς βάρος τῶν κατοίκων τοῦ ὡς ἄνω χωρίου. Οἱ βουλευταὶ Λακεδαίμονος κ.κ. Δ. Πλαγιάννης καὶ Π. Σταθόπουλος καταθέτουν ἀναφορὰν τῶν Προέδρων Κοινότητος, Γεωργικοῦ Συνεταιρισμοῦ κλπ. Στεφανιᾶς Λακωνίας, ζητούντων ἀναστολὴν ἐκτελέσεως τῶν ὑπὸ τῆς Α.Τ.Ε. ἐκδοθέντων ἐνταλμάτων προσωπικῆς κρατήσεως καὶ παράτασιν χρόνου ἐξοφλήσεως τῶν δανείων μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου, ἐποχὴν συγκομιδῆς προϊόντων. Ἡ Διοικοῦσα Ἐπιτροπὴ τῆς Ε.Δ.Α. ζητεῖ τὴν μὴ ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ὁ κ. Σ. Δημάρατος (Ὑφυπ. Ἐθνικῆς Ἀμύνης) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ρύθμισιν στρατολογικῶν ὑποχρεώσεων». Ὁ κ. Π. Λυκουρέζος (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ καθορισμοῦ σειρᾶς ἀρχαιότητος τῶν Ἀξιωματικῶν Χωροφυλακῆς». Ὁ κ. Κ. Παπαγιάννης (Ὑπ. Οἰκονομικῶν) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ ἐγκρίσεως τῶν κατὰ τὰ πρὸ τοῦ 1953–54 οἰκονομικὰ ἔτη πραγματοποιηθεισῶν δαπανῶν ἁρμοδιότητος Γενικῆς Διοικήσεως Δωδεκανήσου καὶ τῆς ἐγγραφῆς τῶν διὰ τὴν πληρωμὴν αὐτῶν ἀπαιτουμένων πιστώσεων εἰς τὸν εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς Γενικῆς Διοικήσεως Δωδεκανήσου». Ὁ κ. Π. Παπαληγούρας (Ὑπ. Ἐμπορίου) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 1365/ 1952 πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἐλέγχου τῶν ἀλεθομένων δημητριακῶν καὶ παραγομένων ἀλεύρων». Ὁ κ. Π. Παπαληγούρας (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Γεωργίας) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ ἐξαγωγῆς ἐλαιῶν παραγωγῆς περιφερείας Ἀραχώβης, Ἁγ. Εὐφημίας καὶ Δεσφίνης». Ὁ κ. Ε. Γονῆς (Ὑπ. Ἐργασίας) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ καθορισμοῦ τῶν ἐκ τοῦ Ταμείου Προνοίας Δημοσίων Ὑπαλλήλων χορηγητέων ἀσφαλιστικῶν παροχῶν τῶν ἀναδιοριζομένων ὑπαλλήλων». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων 1) «περὶ ἐνοποιήσεως τῶν ὑπηρεσιῶν ἐπισκευῶν καὶ συντηρήσεως ὑλικῶν τούτων τῶν τριῶν Κλάδων Ἐνόπλων Δυνάμεων», 2) «περὶ ἀποκαταστάσεως μονίμων ὑπαλλήλων Κρατικοῦ Ἐργοστασίου Ἀεροπλάνων, ἀπολυθέντων δυνάμει τῆς ὑπ’ ἀριθ. 26/1945 Συντακτικῆς Πράξεως» καὶ 3) «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τινων τοῦ Α.Ν. 1101/ 1938 «περὶ καταστάσεως Ὑπαξιωματικῶν Β.Ν. καὶ Α.Ν. 1391/38 «περὶ καταστάσεως διόπων, ναυτῶν καὶ ναυτοπαίδων». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ Α. Ν. 453/1945 «περὶ λήψεως μέτρων πρὸ ἐμπέδωσιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ τάξεως» καὶ κυρώσεως Β. Διαταγμάτων παρατεινάντων τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Δρούλιας καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Μόδης καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Δ. Ἀλιπράντης, Σ. Πολυζωγόπουλος, Ν. Διγενόπουλος, Δ. Δαβάκης, Ι. Κοντοβράκης καὶ Γ. Μεταξᾶς, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων ἀφορωσῶν τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων ἐσόδων». Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Σαράντης καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 125/2–2–54 πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου «περὶ διαρρυθμίσεως τῆς φορολογίας ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ» καὶ ρυθμίσεως ἑτέρων τινῶν καπνικῶν ζητημάτων».

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Συνέχεια τῆς αʹ συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ὁ κ. Ε. Λουλακάκης ἔχει τὸν λόγον.

§15Ε. ΛΟΥΛΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, εἰς μίαν συντεταγμένην κοινοβουλευτικὴν καὶ δημοκρατικὴν πολιτείαν προσλαμβάνει ἰδιάζουσαν σημασίαν τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, ὅστις συμμετέχει ἐμμέσως εἰς τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν διὰ τῆς συλλογικῆς κοινοβουλευτικῆς ἐκπροσωπήσεως. Ἰδοὺ λοιπὸν διατὶ πρέπει νὰ καταβάλλεται ἰδιαιτέρα προσοχὴ εἰς τὴν καθιέρωσιν δικαίας καὶ ἀδιαβλήτου ἐκλογικῆς Νομοθεσίας, ἱκανῆς νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν ἐλευθέραν, ἀβίαστον καὶ ἀνόθευτον ἐκδήλωσιν τῆς ἐκλογικῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, νὰ κατοχυρώνῃ τὰ κυριαρχικὰ αὐτοῦ δικαιώματα καὶ νὰ ἀφίνῃ ἐλευθέραν καὶ ἀνεμπόδιστον τὴν διάβασιν εἰς τὴν μειοψηφίαν, ἡ λειτουργία τῆς ὁποίας εἶναι τόσον πολύτιμος εἰς τὰ Κοινοβουλευτικὰ Πολιτεύματα καὶ ἀποτελεῖ πάντοτε χαρακτηριστικὸν γνώρισμα τῆς Δημοκρατίας. Οὐδὲν ἐκ τῶν ἐφαρμοσθέντων μέχρι σήμερον ἐκλογικῶν συστημάτων ἀποδίδει πλήρως καὶ μὲ ἀριθμητικὴν δικαιοσύνην τὸ γνήσιον φρόνημα τοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ ἀναλογικὴ δίδει ἀποτελέσματα μείζονος ἀκριβείας καὶ ἀνταποκρίνεται πληρέστερον πρὸς τὴν σύγχρονον ἐπιστημονικὴν ἀντίληψιν περὶ λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ ἐκπροσωπήσεως τῶν μειοψηφιῶν. Ἡ ἀναλογικὴ ἀπετέλεσε μίαν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ἐκλογικῶν μεταρρυθμίσεων καὶ ἐπεβλήθη, μετὰ τὸν πρῶτον ἰδίως παγκόσμιον πόλεμον, εἰς ὅλα τὰ πολιτισμένα Κράτη διότι ἔχει μεταξὺ τῶν ἄλλων πλεονεκτημάτων καὶ τὸ προνόμιον νὰ ὑπεισέρχεται καὶ εἰς αὐτὴν ἀκόμη τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν, παρέχουσα τὴν δυνατότητα νὰ μετάσχουν εὐρύτερον εἰς τοὺς συνδυασμοὺς καὶ ἐκπρόσωποι τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Συνθέτει δὲ ἐν ἑαυτῇ καὶ τὴν αὐτόματον λειτουργίαν τῆς ἀναπληρώσεως. Ὁμιλῶν ὁ Duguit περὶ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων λέγει, ὅτι «τὸ δόγμα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας τότε μόνον εὑρίσκει δικαίωσιν, ὅταν ἡ πολιτικὴ ἐξουσία θέτῃ εἰς ἐφαρμογὴν ἐκλογικὸν σύστημα, ἐκφράζον τὴν γνησίαν ἐκδήλωσιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος καὶ ἐξασφαλίζον τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐκπροσώπησιν πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας». Ὁ πατὴρ Σαρίπολος λέγει εἰς τὸ συνταγματικόν του δίκαιον, ὅτι ἡ μειοψηφία εἶναι ἀπαραίτητον λειτούργημα τῶν δημοκρατικῶν πολιτευμάτων καὶ πρέπει διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἐξασφαλίζεται ἡ ἐν τῇ Βουλῇ ἐκπροσώπησίς της. «Πῶς δεῖ οἰκονομῆσαι τὰ κατὰ τὰς ἐκλογάς, ὅπως μὴ ἐκμηδενίζωνται αἱ μειοψηφίαι ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας, μηδὲ ἄνευ ἐκπροσωπήσεως ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ μένωσιν». Ἠρέσκετο τόσον πολὺ ὁ ἀείμνηστος πατὴρ Σαρίπολος εἰς τὴν ὑπερκαθαρεύουσαν. Τὸ Κοινοβούλιον πρέπει νὰ εἶναι τὸ κάτοπτρον τοῦ λαοῦ εἰς τὰ οἰκονομικά, κοινωνικὰ καὶ ἰδεολογικὰ αὐτοῦ ρεύματα καὶ νὰ ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ὀργανικὴν αὐτοῦ σύνθεσιν. Διὰ νὰ εἶναι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δίκαιον, ἀντικειμενικόν, ὑπερκομματικὸν καὶ ἀδιάβλητον, ἐπεκράτησεν εἰς τὴν θεωρίαν, ἀλλὰ καὶ διατυποῦται εἰς νεώτερα Συντάγματα, ὅτι ὁ ἐκλογικὸς νόμος πρέπει νὰ θεσπίζεται οὐχὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς ὁποίας θὰ ἐπακολουθήσουν αἱ ἐκλογαί, ἀλλ’ ὑπὸ τῆς προγενεστέρας τοὐλάχιστον, ὥστε νὰ συζητῆται ἐν ψυχρῷ καὶ μὲ ἠρεμίαν καὶ οὐχὶ ἐν σπουδῇ καὶ ἐν ὄψει ἐκλογῶν διὰ νὰ προσαρμόζεται εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ κυβερνῶντος κόμματος. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα πρέπει νὰ ἀποτελῇ κοινὴν συνείδησιν καὶ συγκατάθεσιν ὅλων τῶν ἐθνικῶν κομμάτων. Ἀλλὰ καὶ πρὸς μίαν ἄλλην συνταγματικὴν κατοχύρωσιν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποβλέψωμεν. Αἱ γενικαὶ βουλευτικαὶ ἐκλογαί νὰ διεξάγωνται πάντοτε ὑπὸ Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, σχηματιζομένης εὐθὺς μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ Διατάγματος τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ τῆς προκηρύξεως τῶν ἐκλογῶν. Καὶ αἱ δύο αὗται σκέψεις ἔγιναν κατὰ τὴν συζήτησιν περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Δʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων καὶ εἶναι σφάλμα, ὅτι δὲν συμπεριελήφθησαν εἰς τὸ ἰσχῦον σήμερον Σύνταγμα. Διότι μὲ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν δύο αὐτῶν θεσμῶν ἐξασφαλίζεται εἰς τὸ μέγιστον δυνατὸν ὅριον ἡ ὁμαλὴ καὶ ἀδιάβλητος διεξαγωγὴ τῶν ἐκλογῶν καὶ ἡ γνησία ἐκδήλωσις τῆς λαϊκῆς βουλήσεως. Ἐπὶ πλέον ἐπέρχεται ἐξημέρωσις καὶ ἐξευγενισμὸς τῶν πολιτικῶν ἠθῶν καὶ ἀπροσχημάτιστος καὶ ἀναντίδραστος ὑποταγὴ εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν. Οἱ θεσμοί, οἱ ὁποῖοι στηρίζονται εἰς τὴν χρηστότητα καὶ τὴν δικαιοσύνην ἀποτελοῦν τὴν συνισταμένην ἠθικῶν δυνάμεων καὶ πάγιοι ἀποβαίνουν, καὶ τὸν σεβασμὸν ὅλων τῶν πολιτῶν ἐπισύρουν, καὶ τὴν ἑνότητα τοῦ Ἔθνους ἐξασφαλίζουν. Κύριοι βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις μὲ δυσκόλως ἀποκρυπτομένην νευρικότητα εἰσάγει πρὸς ψήφισιν εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι καινοφανὲς καὶ πρωτότυπον καὶ ἀναταράσσει ἐκ βάθρων τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου μας. Διότι δὲν εἶναι ἁπλῶς τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιδιώκει μὲ ἀλχημείαν ἀσυνήθη, νὰ ἐξασφαλίσῃ μονοκομματικῶς τὴν συνέχειαν τῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ καὶ τὸ ὄργανον διὰ τοῦ ὁποίου ὑποσκάπτει βαθύτατα τὰ θεμέλια τῶν κοινοβουλευτικῶν μας θεσμῶν καὶ κλονίζει καὶ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου ἡ Ἑλλὰς εἰσέρχεται εἰς ἕνα νέον στάδιον ἐσωτερικῶν ἀνωμαλιῶν καὶ ἐπικινδύνου ἐντάσεως τῶν πολιτικῶν παθῶν. Τὸ νομοσχέδιον καθιεροῖ ἐν πρώτοις αὐθαιρέτως καὶ διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου μας εὐρυτάτην ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι κατὰ παγίαν ἐπιστημονικὴν ἀντίληψιν πρέπει νὰ ἔχουν κοινωνικήν, οἰκονομικήν, συγκοινωνιακὴν καὶ γεωγραφικὴν ἑνότητα καὶ κεντρικὸν ἄξονα τῆς ἐνεργειοποιήσεως τοῦ πάσης φύσεως δυναμικοῦ, τοῦ πληθυσμοῦ των. Ἡ συγκόλλησις πολλῶν περιφερειῶν διαφόρου συνθέσεως διασπᾷ τὴν ἁρμονίαν καὶ τὴν ὀργανικὴν ἑνότητα εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ διοικητικὴν ἄσκησιν τῆς ἐξουσίας καὶ δημιουργεῖ χάος καὶ σύγχυσιν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν συγκρουομένων ἐνίοτε συμφερόντων. Ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τοῦ 1886 ὁ Χαρ. Τρικούπης κατὰ τὴν ὑπ’ αὐτοῦ εἰσήγησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ εὐρείας περιφερείας, ὑπεγράμμισεν ὅτι «προεκρίθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεώς του ὁ νόμος, διότι παρουσιάζει ὅλας τὰς δυνατὰς ἐγγυήσεις τῆς συνοχῆς καὶ τῆς πολιτικῆς καὶ διοικητικῆς ἑνότητος». Ἀλλ’ ἂς κάμωμεν μίαν σύντομον ἀναδρομὴν εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ τὴν παράδοσιν, ποὺ ἀποτελοῦν τοὺς καλυτέρους συμβούλους διὰ τὴν εἰσαγωγὴν καινοτομιῶν. Κατὰ τὸ πρῶτον ἡμιχρόνιον τῆς Ὀθωνικῆς περιόδου, οὔτε Σύνταγμα ὑπῆρχεν εἰς τὴν Χώραν, οὔτε Κοινοβούλιον. Διὰ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ Καλλέργη, ὁ Ὄθων ἐξηναγκάσθη ὑπὸ τοῦ λαοῦ νὰ παραχωρήσῃ Σύνταγμα καὶ νὰ προκηρύξῃ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1864 μὲ στενὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν. Αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1864 διεξήχθησαν μὲ τὴν στενὴν περιφέρειαν τῆς ἐπαρχίας. Τὸ 1877 ἐπανελήφθη τὸ σύστημα τῆς στενῆς περιφερείας. Μόνον τὸ 1886 ὁ Χαρ. Τρικούπης εἰσάγει εἰς τὴν ἐκλογικὴν νομοθεσίαν τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, τὸν Νομόν. Τὸ 1890 ὁ Δεληγιάννης ἐπαναφέρει τὴν στενὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν. Τὸ 1906 ὁ Γ. Θεοτόκης ἐπανέρχεται εἰς τὴν εὐρεῖαν τοῦ Χ. Τρικούπη, ἡ ὁποία ἴσχυσε μέχρι τοῦ 1922 ὅτε ἡ Ἐπανάστασις Πλαστήρα θεσπίζει τὴν στενὴν ἐπαρχιακὴν διὰ τὴν Παλ. Ἑλλάδα καὶ τὴν εὐρεῖαν πρωτοδικειακὴν διὰ τὰς Νέας Χώρας. Ἐπηκολούθησεν ἡ Ἀναλογικὴ τοῦ 1926 μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν Νομαρχιακήν, αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1928 μὲ πλειοψηφικὸν καὶ Νομαρχιακὴν καὶ ἐν συνεχείᾳ μέχρι σήμερον ἐπεκράτησε, πλὴν τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1952, ἡ εὐρεῖα περιφέρεια τοῦ Νομοῦ. Βλέπομεν λοιπὸν ἐκ τῆς ἱστορικῆς αὐτῆς ἀνασκοπήσεως ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως μέχρι σήμερον, καθ’ ἣν ἐπιφανεῖς ἄνδρες ἐκυβέρνησαν τὴν χώραν, ὅτι ἡ στενὴ περιφέρεια τῆς ἐπαρχίας καὶ ἡ εὐρεῖα Πρωτοδικειακὴ καὶ Νομαρχιακὴ ἐνηλλάσσοντο εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν. Καὶ ἀντὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ διὰ λόγους ὁμοιομορφίας καὶ ἰσότητος νὰ θεσπίσῃ τὴν εὐρεῖαν Νομαρχιακὴν περιφέρειαν δι’ ὁλόκληρον τὸ Κράτος καὶ νὰ τελειώνωμεν ἐπὶ τέλους καὶ μὲ αὐτὴν τὴν ἀνωμαλίαν καὶ τὴν ἐκκρεμότητα, εἰσάγει σύστημα μέχρι τοῦδε ἄγνωστον, τὴν εὐρυτάτην διὰ τῆς συμμίξεως πολλῶν Νομαρχιακῶν περιφερειῶν μὲ ἀντικρουόμενα συμφέροντα εἰς μίαν, κατὰ παράβασιν τῆς ἱστορικῆς παραδόσεως, τῶν εἰδικῶν συνθηκῶν τῆς Χώρας μας καὶ τῆς ψυχολογίας τοῦ λαοῦ μας. Μήπως ἠμποδίσθη ὁ Συναγερμὸς ἀπὸ τὸ ἰσχῦσαν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 19ης Νοεμβρίου 1952 σύστημα ἐπαρχιακῆς καὶ νομαρχιακῆς περιφερείας νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἰσχυρὰν πλειοψηφίαν καὶ νὰ σχηματίσῃ σταθερὰν καὶ ἀκλόνητον Κυβέρνησιν; Ηὐνοήθη τοὐναντίον, διότι μὲ τὰ 49% τῶν ψήφων ἐπὶ τοῦ συνόλου, ἐπέτυχε τὰ 82% τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, ἤτοι 247 ἕδρας ἔναντι 53 τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Διότι εἶναι καὶ τοῦτο ἓν ἐκ τῶν ἐλαττωμάτων τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ὅτι συμβαίνει συχνὰ νὰ ἀναδειχθῇ Κυβέρνησις ἐκ τῆς μειοψηφίας, ὅταν ὑπάρχῃ δυσανάλογος καταμερισμὸς τῶν δυνάμεων ἑκάστου Κόμματος εἰς διαφόρους ἐκλογικὰς περιφερείας. Τοῦτο θὰ συμβῇ εἰς μεγαλύτερον βαθμὸν μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, διότι, διὰ τῆς λεγομένης μεθόδου τῆς ἐκλογικῆς γεωμετρίας, μὲ τὰς συρραφὰς καὶ συγκολλήσεις ἀνομοιογενῶν περιφερειῶν, θὰ ἐπέλθῃ μεγαλυτέρα ἀκόμη νοθεία τοῦ ἐκλογικοῦ αἰσθήματος τοῦ λαοῦ. Ἡ ἐπιδιωκομένη ἐξ ἄλλου διὰ τοῦ ἀντιδημοκρατικοῦ καὶ ἀντιλαϊκοῦ νομοσχεδίου ἐκμηδένισις τῆς μειοψηφίας, ἀνατρέπει τοὺς κοινοβουλευτικούς μας θεσμοὺς διὰ τῆς καθιερώσεως μονοκομματικῆς Βουλῆς καὶ εἶναι ὁ πρόδρομος ὁλοκληρωτικῶν ἐξελίξεων, πρὸς τὰς ὁποίας διαφωνεῖ καὶ διαμαρτύρεται ἡ ψυχὴ τοῦ Ἔθνους. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο κακόν, ὄχι ἀσήμαντον, θὰ ἐπιφέρῃ ἡ εὐρυτάτη ἐκλογικὴ περιφέρεια. Θὰ καταλύσῃ τὸν δεσμόν, ὁ ὁποῖος ἀνέκαθεν, ὑφίστατο μεταξὺ ἐκλογέων καὶ βουλευτοῦ. Ὁ ἐκλογεὺς ἔκαμνε τὴν ἐπιλογήν του μεταξὺ τῶν ἱκανωτέρων ὑποψηφίων τῆς ἐπαρχίας του, μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διεκρίνοντο διὰ τὸ ἦθος, τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ καθήκοντος, τὸ ἐνδιαφέρον των διὰ τὰ λαϊκὰ συμφέροντα, τὴν πνευματικήν των κατάρτισιν καὶ τὸν προσανατολισμόν των μὲ τὰ φλέγοντα καὶ ἐπίμαχα προβλήματα τῆς περιφερείας των. Ἐνῷ τώρα, εἶναι ἠναγκασμένος μὲ τὴν διογκωμένην ἐκλογικὴν περιφέρειαν, νὰ ψηφίσῃ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα οὔτε εἶδεν, οὔτε ἐγνώρισεν, οὔτε τοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ ἐκτιμήσῃ, καταργουμένης οὕτω τῆς φιλοσοφικῆς θεωρίας «περὶ αἰτιολογίας τῆς ψήφου». Ἐπὶ πλέον, διὰ τοῦ νέου ἐκλογικοῦ συστήματος, ἐκμηδενίζεται ἡ προσωπικότης τοῦ βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος ἀφ’ ἑνὸς μὲν καθίσταται οἱονεὶ διωρισμένος ὑπάλληλος τοῦ Κράτους ἐξ ἄλλου δὲ ὑποχείριος τῆς παντοδυναμίας τοῦ Ἀρχηγοῦ καὶ τοῦ παρασκηνίου ποὺ σχηματίζεται ἀναποτρέπτως γύρω ἀπὸ τὴν ἡγεσίαν τῶν κομμάτων. Καταλύεται οὕτω διὰ τῆς μονομεροῦς βουλήσεως τοῦ Ἀρχηγοῦ ἡ ἀγαθοποιὸς ἐπίδρασις τοῦ ἐκλογέως, συμβουλευτικῶς ἔστω ἐπεμβαίνοντος, ὑποκαθίσταται ἐμμέσως ὁ ἀρχηγὸς εἰς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν ἀτονούσης οὕτω τῆς συνταγματικῆς ἀρχῆς ὅτι «πᾶσα κυριαρχία πηγάζει ἐκ τοῦ λαοῦ». Καὶ τοῦτο εἶναι ἓν ἐκ τῶν βασικῶν σφαλμάτων τοῦ νομοσχεδίου, διότι θὰ ὑποβιβάσῃ τὴν ποιοτικὴν στάθμην τοῦ Κοινοβουλίου ἀντὶ νὰ τὴν ἀνυψώσῃ ὅπως ἰσχυρίζεται εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσίν της ἡ Κυβέρνησις. Οἱ βουλευταὶ θὰ μεταβληθοῦν εἰς συγκαθήμενα πρόβατα τοῦ Ἀριστοφάνους, ἄτολμοι καὶ ἀναποφάσιστοι εἰς τὸ νὰ ἐκφράσουν τὴν γνώμην των ὅπως ἐμπρέπει εἰς τοὺς δημοκρατικοὺς κομματικοὺς ὀργανισμούς. Θὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν πολιτικὴν κονίστραν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν εὐνοιοκρατείαν τῶν ἀρχηγῶν καὶ τὴν ραδιουργίαν καὶ συκοφαντίαν τοῦ περιβάλλοντος, ἐφ’ ἑτέρου δὲ τὴν ἐκμηδενιστικὴν καὶ ἀναξιοπρεπῆ ὑποταγήν, τὴν ὀσφυοκαμψίαν, τὴν γλοιώδη συμπεριφορὰν καὶ τὴν εὐτελῆ κολακείαν, ποὺ ἀποτελεῖ τὸ εἰδεχθέστερον παραπλανητικὸν μέσον, διὰ νὰ ἀναμνησθῶμεν τὸν Ἰσοκράτην, λέγοντα: «Μίσει τοὺς κολακεύοντας ὥσπερ τοὺς ἐξαπατῶντας, ἀμφότεροι γὰρ πιστευθέντες τοὺς πιστεύσαντας ἀδικοῦσιν». Τὸ θέμα τῆς ἀναπληρώσεως τῶν βουλευτῶν μολονότι δὲν κατέχει τὴν πρώτην γραμμὴν τοῦ ἐνδιαφέροντός μας, εἶναι ἐν τούτοις ἀπὸ συνταγματικῆς ἀπόψεως ἐρευνητέον. Αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ ἀποτελοῦν θεσμόν, συνδεόμενον μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Δὲν εἶναι δὲ ὅπως θὰ ἐνομίζετο θεσμὸς κενός, ἄχρηστος καὶ ἄνευ σημασίας. Διότι ἀποτελεῖ σφιγμομέτρησιν τῆς κοινῆς γνώμης, καὶ τόνωσιν τῆς Κυβερνητικῆς προσπαθείας εἰς περίπτωσιν ἐπιτυχίας, ἐφ’ ἑτέρου δέ, εἰς περίπτωσιν δυσμενοῦς ἐκβάσεως, προειδοποίησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι παρέβη τὰς ἐπαγγελίας της καὶ δὲν ἀνταπεκρίθη πρὸς τὰς προσδοκίας τοῦ λαοῦ. Πλὴν τούτου, αἱ ἐπαναληπτικαὶ ἐκλογαὶ ἀποτελοῦν δικλεῖδα τοῦ πολιτεύματος. Διότι ὅταν ὁ ἀνώτατος ἄρχων διαπιστώσῃ ὅτι ἡ σύνθεσις τῆς Βουλῆς ἐκ σφαλμάτων τῆς Κυβερνήσεως ἔπαυσε νὰ ἐκπροσωπῇ τὸ κοινὸν αἴσθημα, κάμνει χρῆσιν τῆς προνομίας του, διαλύει τὴν Βουλὴν καὶ προκηρύσσει ἐκλογὰς ἐντὸς τῶν συνταγματικῶν προθεσμιῶν. Ἀλλὰ πλὴν τούτων, προκειμένου περὶ ἀσθενοῦς ὑπεροχῆς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, μονόπλευρος ἀπώλεια ἑδρῶν μὴ ἀνανεουμένων, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιφέρῃ ἀλλοίωσιν τῆς πλειοψηφίας, πρᾶγμα μὴ σύμφωνον μὲ τὴν ἐκφρασθεῖσαν ἤδη διὰ τῶν ἐκλογῶν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν. Τὸ ἄρθρον 36 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927 ὥριζεν ὅτι «ἕδραι κοινοβουλευτικαὶ κενούμεναι κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς περιόδου, πληροῦνται δι’ ἀναπληρωματικῆς ἐκλογῆς, πλὴν ἂν κατ’ ἄλλον τρόπον ὁ νόμος ὁρίζῃ». Ἄφηνε δηλαδὴ διέξοδον εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν νὰ ρυθμίσῃ κατ’ ἄλλον πρόσφορον τρόπον νομοθετικῶς τὸ ζήτημα τῆς ἀναπληρώσεως τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 69 τοῦ ἐν ἰσχύϊ Συντάγματος, τοῦ 1952, ὁρίζει ρητῶς ὅτι, μόνον κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος τῆς βουλευτικῆς περιόδου κενωθεῖσα βουλευτικὴ ἕδρα δὲν συμπληροῦται δι’ ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν, ὅταν ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλιπόντων δὲν ὑπερβαίνῃ τὸ τέταρτον τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Δὲν ἀφίνει ἑπομένως περιθώρια νομοθετικῆς πρωτοβουλίας καὶ εἶναι ἀντισυνταγματικὴ ἡ μεταβατικὴ ἔστω διάταξις τοῦ ἄρθρου 30 τοῦ νομοσχεδίου, στερουμένη ἐπηυξημένης οὐσιαστικῆς καὶ τυπικῆς δυνάμεως. Ἀλλὰ τὸ πλέον ἐπίμαχον θέμα τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου εἶναι ἡ καθιέρωσις τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν Σωμάτων δημ. ἀσφαλείας, λιμενικοῦ καὶ πυροσβεστικοῦ Σώματος, κλπ., ἔστω καὶ ἂν δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους καὶ δὲν ἀπέκτησαν ἑπομένως δικαίωμα ψήφου. Θεμελιώδης προϋπόθεσις τῆς ἀσκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος εἶναι ἡ ἐλευθερία τῆς ψήφου. Ὁ ἐκλογεὺς ἀπὸ τὴν ἀσκουμένην ἐκλογικὴν διαφώτισιν, ἀπὸ τὰς ἰδεολογικὰς κατευθύνσεις τῶν Κομμάτων, ἀπὸ τὴν ἀκτινοβολίαν τῆς ἡγεσίας καὶ τὴν κρίσιν του ἐπὶ τῆς ἀσκήσεως τῆς Κυβερνητικῆς ἐξουσίας, ἀποκτᾷ ἐκλογικὴν συνείδησιν καὶ ψηφίζει ἐλευθέρως καὶ ἀβιάστως τὰ Κόμματα καὶ τοὺς ὑποψηφίους τῆς προτιμήσεώς του. Δὲν συμβαίνει ὅμως τοῦτο καὶ διὰ τὸν στρατόν, τὰ Σώματα ἀσφαλείας κλπ., ὅπου ἡ διαφώτισις εἶναι καὶ ἀνεπαρκὴς καὶ μονομερὴς καὶ ἡ ἐπίδρασις τῶν ἀνωτέρων βαθμῶν πρὸς τοὺς κατωτέρους εἶναι ἀποφασιστική. Ὁ κίνδυνος τῆς ἀνατροπῆς τῶν γενικῶν ἀποτελεσμάτων ἐκ τῆς ψήφου τῶν στρατιωτικῶν καὶ ἄλλων συναφῶν κατηγοριῶν εἶναι σοβαρὸς καὶ ἄμεσος. Καὶ κατὰ πρῶτον, οἱ κληρωτοὶ οὐδέποτε εἶχον δικαίωμα ψήφου εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ σύνολον σχεδὸν τῶν Δημοκρατικῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης. Τὸ μέν, διότι ἐστρατεύθησαν καὶ δὲν εἶχον ἐγγραφῆ ἀκόμη εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, τὸ δέ, διότι ἔχοντες νὰ ἐκτίσουν μακρὰν θητείαν, ἐπηρεάζονται περισσότερον ἀπὸ τὰς διαθέσεις καὶ πολλάκις τὴν πίεσιν τῶν ἀνωτέρων των. Ἀμεσώτατος ἑπομένως, εἶναι ὁ κίνδυνος τῆς ἀσκήσεως ψυχολογικῆς βίας καὶ ἐκτροπῆς των ἀπὸ τὸ πραγματικὸν ἐκλογικόν των φρόνημα. Διὰ τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ εἰσάγεται ἡ πολιτικὴ ἐντὸς τῶν κόλπων τοῦ στρατεύματος καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ ἐπιδρᾷ διαβρωτικῶς ἐπὶ τῆς πειθαρχίας, τῆς συνοχῆς, τῆς ἑνότητος καὶ τῆς μαχητικότητος αὐτοῦ. Πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὸν Ἐθνικὸν στρατὸν μακρὰν πάσης πολιτικῆς διαμάχης, φρουρὸν τοῦ καθήκοντος καὶ τῆς ἀσφαλείας τοῦ Ἔθνους. Πρέπει νὰ ἀπομακρύνωμεν γενικώτερον τὴν πολιτικὴν ἀπὸ τὸ στράτευμα, ἐὰν θέλωμεν νὰ περιφρουρήσωμεν τὴν ἐθνικήν του ἀποστολήν. Ἡ ἐπιδρομὴ τοῦ κόμματος εἰς τὸν στρατὸν θὰ ἐπεκτείνῃ καὶ εἰς τὸν εὐαίσθητον αὐτὸν τομέα τὰ μίση καὶ τὴν διαίρεσιν καὶ θὰ ἐξασθενίσῃ τὴν Ἐθνικὴν αὐτὴν ἔπαλξιν. Ἔχομεν τὴν πικρὰν πεῖραν τοῦ παρελθόντος καὶ θὰ εἶναι ἀφροσύνη νὰ ἐπαναλάβωμεν τὰ σφάλματα τὰ ὁποῖα διεπράξαμεν. Ἀλλά, ἂν παρὰ τὴν ἔκκλησίν μας αὐτήν, ἡ Κυβέρνησις τοῦ Στρατάρχου Παπάγου ἐπιμείνῃ ἐπὶ τῶν ἀρχικῶν της ἀπόψεων, ἔχομεν νὰ κάμωμεν τὰς ἑξῆς παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου παρέχεται ψῆφος εἰς τὸ στράτευμα, τὰ Σώματα ἀσφαλείας, τὸ Λιμενικὸν καὶ Πυροσβεστικὸν Σῶμα κλπ., χωρὶς διάκρισιν κληρωτῶν ἐκτελούντων στρατιωτικὴν θητείαν καὶ ἐφέδρων καὶ ἀνεξαρτήτως ἂν εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἢ ὄχι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Οὗτοι ψηφίζουν εἰς τὸν τόπον ἔνθα ὑπηρετοῦν τοὺς συνδυασμοὺς ἢ μεμονωμένους ὑποψηφίους, βάσει καταστάσεων τῶν στρατιωτικῶν μονάδων. Καλοῦνται δηλαδὴ αἱ ἀνωτέρω κατηγορίαι νὰ ψηφίσουν ὑποψηφίους ξένων περιφερειῶν πρὸς τὰς ἰδικάς των, πρόσωπα ἄγνωστα ἐντελῶς, περὶ τῆς ἱκανότητος καὶ τῆς προσωπικότητος τῶν ὁποίων ἔχουν παντελῆ ἄγνοιαν. Τοῦτο ἀποτελεῖ παραβίασιν τῆς ἀρχῆς τῆς ψηφοφορίας καὶ τῆς ἐννοίας τῆς ἐκλογῆς. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ κύριος ὄγκος τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν Σωμάτων ἀσφαλείας εὑρίσκεται εἰς ὅλον τὸ μῆκος τῆς παραμεθορίου περιοχῆς καὶ εἰς τὰς μεγάλας πόλεις ἰδίως τὰς Ἀθήνας καὶ τὴν Θεσσαλονίκην. Καὶ εἶναι ἑπόμενον νὰ ἀλλοιώσουν τὰ ἀποτελέσματα τῶν περιοχῶν αὐτῶν διὰ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν ψήφων των. Πέραν τούτου, δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν ἐξασφάλισιν ὅτι δὲν θὰ γίνουν μετακινήσεις στρατιωτικῶν μονάδων εἰς περιφερείας εἰς τὰς ὁποίας εἶναι ἀσθενὴς ἡ Κυβερνητικὴ κομματικὴ δύναμις. Καὶ νὰ ἐπέλθῃ ἐντεῦθεν τοπικῶς νοθεία τοῦ ἐκλογικοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ καὶ ἀλλοίωσις τῶν γενικῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐκλογῆς εἰς ὁλόκληρον τὸ Κράτος. Εἰς τὰς ξένας νομοθεσίας ἐκεῖ, ὅπου ἐπιτρέπεται ἡ στρατιωτικὴ ψῆφος, θεσπίζονται εὐρύταται κατοχυρώσεις ὥστε νὰ ἀπομακρύνεται πᾶσα ἐπίδρασις καὶ νὰ ἀποτρέπεται ἐντελῶς πᾶσα νοθεία τῶν ἐκλογῶν. Τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τῶν στρατιωτικῶν παρέχεται μόνον εἰς τοὺς ἐγγεγραμμένους εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῆς περιφερείας των καὶ ψηφίζουν οὐχὶ εἰς ἰδιαίτερα, ἀλλ’ εἰς τὰ κοινὰ ἐκλογικὰ τμήματα τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας των. Εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς καὶ τὴν Μ. Βρεταννίαν, τὰς κατ’ ἐξοχὴν χώρας τῶν ἐλευθέρων δημοκρατικῶν θεσμῶν, ἡ ἐκλογικὴ νομοθεσία περὶ τῆς ψήφου τῶν στρατιωτικῶν καθιεροῖ τοιαύτας κατοχυρώσεις, ὥστε νὰ ἐκμηδενίζεται πᾶσα ἔστω καὶ μεμονωμένη ἀπόπειρα ἐπηρεασμοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ φρονήματος τοῦ στρατοῦ. Ἀναλόγους κατοχυρώσεις ζητοῦμεν καὶ ἡμεῖς εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις ἐμμείνῃ ἀνενδότως εἰς ἐσφαλμένην ἀπόφασίν της, περὶ παροχῆς ψήφου τῶν στρατιωτικῶν. Αὐταὶ εἶναι αἱ γενικαὶ παρατηρήσεις τὰς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ κάμω ἐνώπιον τῆς Ἐθν. Ἀντιπροσωπείας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ δηλῶ, ὅτι εἶμαι ἀντίθετος πρὸς τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§17Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι εἰς ζητήματα ὡς ὁ ἐκλογικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος ἅπτεται τοῦ Συντάγματος, οἱ κ. κ. Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους πρέπει νὰ ἔχουν ἀνεξάρτητον καὶ ἰδίαν γνώμην. Ἐὰν ὁ θεμελιωδέστερος τῶν νόμων, ὁ ἐκλογικὸς νόμος ψηφίζεται οὐχὶ ἐνσυνειδήτως, ἀπὸ ἕνα ἕκαστον τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ λόγῳ πειθαρχίας κομματικῆς, εἶναι βέβαιον ὅτι, ὅπως ὅλοι οἱ νόμοι καὶ ὁ νόμος αὐτός, δὲν θὰ ἐξέλθῃ τέλειος ἐκ τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Καὶ ὁ νόμος ὁ ἐκλογικός, κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ εἶναι τέλειος εἰς ὅλας του τὰς διατάξεις. Ὅταν τὸ 1951 συνεζητεῖτο εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ὁ νόμος περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἐτέθη ὑπὸ συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τότε τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ζήτημα ἀρχῆς ἐὰν ἡ Ἐπιτροπὴ εἶναι ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ ἢ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Ἐγὼ μολονότι ἀνῆκον εἰς τὸ Κόμμα, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγε πρὸς ψήφισιν τὸ νομοσχέδιον, ἐψήφισα, κύριοι βουλευταί, ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνη κατὰ πλειοψηφίαν ἐκηρύχθη ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Διότι πιστεύω εἰς τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου εἶπον καὶ τὴν ἐφαρμόζω. Μετὰ τὴν Γαλλικὴν Ἐπανάστασιν, κύριοι βουλευταί, ἐθεσπίσθη πλέον ἡ καθολικὴ ψηφοφορία μὲ ἰσότητα ψήφου. Διότι ὅπως γνωρίζετε, πρὸ τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως, δὲν ὑπῆρχεν οὔτε καθολικὴ ψηφοφορία, οὔτε ἰσότης ψήφου. Ἔκτοτε ἐθεσπίσθη καὶ ἐκυριάρχησε τὸ δόγμα τῆς πλειοψηφίας. Καί, ὅταν οἱ ψῆφοι τῶν ἐκλογέων εἶναι τῆς αὐτῆς δυνάμεως, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ κυβερνᾷ τὴν Χώραν μία Κυβέρνησις μὴ ἀντιπροσωπεύουσα τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν. Τὰ Κράτη ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σέβονται τοὺς Δημοκρατικοὺς θεσμούς, τὰ Κράτη ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σέβονται τὸν λαὸν τὸν ὁποῖον διοικοῦν ἔχουν συστήματα τὰ ὁποῖα στηρίζονται ἐπὶ τῆς ἀπολύτου πλειοψηφίας. Ἐν Γαλλίᾳ ὁσάκις ἐφηρμόσθη τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα μὲ περιφέρειαν στενὴν—ὅταν λέγωμεν στενὴν ἐννοοῦμεν 100.000 ψυχὰς περίπου, δηλαδὴ 2–3 βουλευτὰς παρ’ ἡμῖν—ὑπῆρχε διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ νὰ ἐκλεγῇ τις βουλευτής, ἔπρεπε νὰ λάβῃ τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν. Καὶ ἐὰν δὲν ἐλάμβανε τὰ 50% τῶν ψήφων εἰς τὴν πρώτην ἐκλογήν, ἐπανελαμβάνετο ἡ ψηφοφορία τὴν ἑπομένην Κυριακήν, ὁπότε ἴσχυεν ἡ σχετικὴ πλειοψηφία. Ἐν Ἰταλίᾳ τελευταίως ὁ Ντε Γκάσπερι ἔκαμε τὸν νόμον τῆς ἐνισχυμένης, ἂς εἴπωμεν, ἀναλογικῆς καὶ ἔβαλε διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὅταν ἕνα Κόμμα συγκεντρώσῃ τὰ 50% τῶν ψήφων, νὰ λαμβάνῃ τὰ 60 ἢ 65% τῶν ἑδρῶν, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς. Δὲν ἐτόλμησε, ἢ μᾶλλον δὲν ἀπεφάσισε νὰ μειώσῃ τὸ ποσοστὸν τῶν 50%, διότι εἶχε δημοκρατικὴν συνείδησιν καὶ ἐπίστευεν καὶ πιστεύει ὅτι Κυβέρνησις, μὴ στηριζομένη εἰς τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, δὲν ἐκπροσωπεῖ πράγματι τὸν λαόν.

§18Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐν Ἀγγλίᾳ;

§19Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μάλιστα. Ἡ Ἀγγλία, κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ πλησιάσῃ πρὸς τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, ἔχει σύστημα μονοεδρικόν, τὸ ὁποῖον πλησιάζει πρὸς τὴν ἀναλογικὴν καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ἐφ’ ὅσον μάλιστα ὑπάρχουν δύο Κόμματα, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, κυβερνᾷ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία στηρίζεται εἰς τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν. Ὑπάρχουν καὶ παραδείγματα—π.χ. ὅταν ὑπῆρχον ἐν Ἀγγλίᾳ δύο μόνον κόμματα—συνέβη τὸ πλειοψηφῆσαν Κόμμα εἰς βουλευτὰς νὰ μὴ ἔχῃ καὶ τὴν πλειοψηφίαν τῶν ψήφων, ὅπως ἔγινε τὸ 1923.

§20Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Καὶ τώρα...

§21Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἀφήσατέ με, θὰ καταλήξω, θὰ συμπληρώσω τὴν σκέψιν μου. Καὶ τώρα διότι εἶναι τρία κόμματα. Διότι ὁσονδήποτε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἂν εἶναι μικρόν, συγκεντρώνει μέγαν ἀριθμὸν ψήφων. Καὶ ἤδη πρὸ ἐτῶν οἱ Φιλελεύθεροι ἔχουν θέσει ζήτημα ἀναλογικῆς. Πλησιάζει λοιπόν, τὸ σύστημα τὸ Ἀγγλικόν, πρὸς τὴν ἀναλογικήν, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει Κυβέρνησιν στηριζομένην εἰς τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν. Ἐν Ἑλβετίᾳ, ὅπου ἰσχύει τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, οἱ νόμοι οὓς ψηφίζει ἡ Βουλὴ τῶν Καντονίων τίθενται ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ, διὰ δημοψηφίσματος. Διότι ὁ λαὸς πρέπει νὰ κρίνῃ τὰς ἀποφάσεις τῶν βουλευτῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ Δημοκρατικὴ ἀντίληψις, ὁ λαὸς νὰ κρίνῃ καὶ ὄχι οἱ βουλευταί. Καὶ ἐὰν ἠδύνατο ὁ λαὸς νὰ ψηφίζῃ ὅπως ἐψήφιζον εἰς τὰς ἀρχαίας Ἀθήνας, αὐτὸ θὰ ἦτο τὸ καλύτερον σύστημα. Ὅλα τὰ ἄλλα κράτη τῆς Εὐρώπης, κύριοι συνάδελφοι, τὰ ἐλεύθερα, ἔχουν τὴν ἀναλογικήν, ἡ Γερμανία, ἡ Σουηδία, ἡ Νορβηγία, ἡ Δανία, τὸ Βέλγιον, ὅλα τὰ ἐλεύθερα Κράτη. Δὲν ὑπάρχει ἐλεύθερον κράτος, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἔχῃ τὴν ἀναλογικὴν καὶ ὁ κυριώτερος λόγος εἶναι ὅτι μὲ τὴν ἀναλογικὴν σχηματίζεται Κυβέρνησις συνασπισμοῦ δύο ἢ περισσοτέρων κομμάτων, ἡ ὁποία ἐκπροσωπεῖ πλέον τὸ 50% τοῦ λαοῦ. Εἰς τὴν Γερμανίαν τώρα τελευταῖα, αἱ ἐκλογαὶ ἔγιναν μὲ ἕνα σύστημα ἀναλογικῆς, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ ἐκλογεὺς ψηφίζει καὶ κόμμα καὶ πρόσωπα, ὑπάρχει πρὸς τοῦτο δεύτερον ψηφοδέλτιον. Τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι τέλεια, ἔχουν καὶ μειονεκτήματα καὶ πλεονεκτήματα. Οὐδ’ ἐφαρμόζεται πάντοτε τὸ ἴδιον ἐκλογικὸν σύστημα εἰς τὰ Κράτη· τοῦτο ἐξαρτᾶται ἐκ τῶν κοινωνικῶν συνθηκῶν καὶ τῶν πολιτικῶν γενικῶς συνθηκῶν. Δι’ αὐτὸ βλέπομεν εἰς τὰ περισσότερα Κράτη νὰ μεταβάλλωνται τὰ συστήματα κατὰ διαφόρους ἐποχάς. Διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου εἰσάγεται τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, περὶ τοῦ ὁποίου εἶναι σύμφωνος ἡ μεγίστη πλειοψηφία τῆς Βουλῆς. Ἄλλοτε, κ.κ. βουλευταί, ὅταν ἤμην καὶ ἐγὼ εἰς τὰ πρῶτα χρόνια τοῦ πολιτικοῦ μου βίου, ἤμην ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς. Διότι ἐπεκράτει εἰς ἐμὲ τότε, ὅπως καὶ εἰς ὅλους τοὺς νέους ἀνθρώπους, τὸ αἴσθημα τῆς δικαιοσύνης. Διότι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα εἶναι δίκαιον. Τὰ Κόμματα ἐκλέγουν βουλευτάς, ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας λαμβάνουν. Ἡ Κυβέρνησις στηρίζεται ἐπὶ συνεργασίας 2 ἢ 3 κομμάτων, ἢ καὶ περισσοτέρων καὶ στηρίζεται πράγματι ἐπὶ τῆς ἀπολύτου πλειοψηφίας τοῦ λαοῦ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπωμεν τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ μειονεκτήματα τῶν συστημάτων, διότι τὰ γνωρίζετε ὅλοι καλύτερον ἐμοῦ. Ἀλλ’ ἐν γενικαῖς γραμμαῖς, τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἔχει ὅλα τὰ πλεονεκτήματα. Εἶναι δίκαιον, ἀμβλύνει τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας, ἐκπροσωποῦνται ὅλαι αἱ λαϊκαὶ τάξεις. Ἔχει τὸ μεγάλο πλεονέκτημα ποιοτικῶς ἡ Βουλὴ νὰ εἶναι ἀνωτέρα. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διανοηθῇ κανεὶς ὅτι ὅλοι οἱ ἱκανοὶ καὶ οἱ ἄριστοι πολιτευταὶ ἀνήκουν εἰς τὸ ἕνα Κόμμα καὶ δὲν ἀνήκει κανεὶς εἰς τὸ ἄλλο. Αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι ἕνα τεράστιον ἐλάττωμα, τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἀλλ’ ἡ ἀναλογικὴ ἔχει ἕνα κολοσσιαῖον ἐλάττωμα, δίδει Κυβερνήσεις οὐχὶ ὁμοιογενεῖς. Αἱ τοιαῦται Κυβερνήσεις ἐξ ἐνδοκυβερνητικῶν διαφωνιῶν εἰς τὰ μεγάλα ζητήματα, δὲν ἠμποροῦν νὰ προχωρήσουν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματός των. Τὰ μεγάλα ζητήματα ἀποτελματοῦνται εἰς βάρος τοῦ λαοῦ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ κυριώτεροι λόγοι, κ.κ. βουλευταί, οἱ ὁποῖοι μὲ κάμνουν νὰ εἶμαι ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Τὸ πλλειοψηφικόν, ἀντιθέτως ἔχει ὅλα τὰ μειονεκτήματα, ὑποβιβάζει ποιοτικῶς τὸ ἐπίπεδον τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι δίκαιον σύστημα. Ἔχει ὅμως ἕνα μέγα πλεονέκτημα τῆς ὁμοιογενοῦς Κυβερνήσεως. Ὅταν ὅμως εἰς ἕνα Κράτος εἶναι πολλὰ κόμματα, περισσότερα τῶν δύο, δὲν εἶναι εὔκολον ὁμοιογενὴς Κυβέρνησις νὰ συγκεντρώνῃ τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ καὶ νὰ δύναται νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις, ἐπειδὴ δὲ ἡ πολιτικὴ εἶναι ἐφηρμοσμένη ἐπιστήμη καὶ πρέπει νὰ δώσῃ μίαν Κυβέρνησιν, κατὰ γενικὴν συγκατάβασιν, σχηματίζεται ἀπὸ τὴν σχετικὴν πλειοψηφίαν. Ἀλλ’ ἡ πλειοψηφία αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι πολὺ κάτω τοῦ 50%, δυνατὸν νὰ εἶναι 45% καὶ 40%... Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις ὀλιγωτέρας τῶν 40% τῶν ψήφων τοῦ λαοῦ. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ στηρίζεται εἰς τὴν σχετικὴν πλειοψηφίαν τοῦ 38% καὶ 35% ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς θὰ ἦτο εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ καὶ διὰ τοῦτο, τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, μὲ τὴν περιφέρειαν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰσάγει, δὲν εἶναι τὸ ὀρθότερον. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ ὑπὲρ τῆς περιφερείας τῶν 2–3 βουλευτῶν, διότι μικρὰ περιφέρεια τοῦ ἑνὸς βουλευτοῦ, παρ’ ἡμῖν, κ.κ. βουλευταί, εἶναι πολὺ στενή, ὁπότε ὁ βουλευτὴς ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν τελευταῖον ἐκλογέα καὶ ἡ ἐπίδρασις τοῦ χρήματος εἶναι τεραστία. Ἀλλὰ ἡ εὐρυτάτη περιφέρεια, ἔχει τεράστια ἐλαττώματα. Ἐν πρώτοις, ἔχει τὸ τεράστιον ἐλάττωμα νὰ ἀναγκάζῃ τὸν λαὸν νὰ ψηφίζῃ ἀγνώστους ἀνθρώπους. Εἶναι ἀπαράδεκτον αὐτό, κ.κ. βουλευταί. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὰ Κράτη, διὰ νόμου νὰ ἀναγκάζουν τοὺς πολίτας νὰ ψηφίζουν ἀσυνειδήτως. Τὸ Κράτος πρέπει νὰ νουθετῇ, πρέπει νὰ διδάσκῃ διὰ τῶν νόμων. Πρέπει νὰ ψηφίζῃ νόμους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀναγκάζουν τοὺς πολίτας νὰ ψηφίζουν ἐνσυνειδήτως καὶ ὄχι ἀσυνειδήτως. Οἱ ἐκλογεῖς μὲ τὴν τεραστίαν αὐτὴν περιφέρειαν, θὰ ψηφίζουν κατὰ ¾ ἀγνώστους ὑποψηφίους. Τοῦτο εἶναι ἀπαράδεκτον. Αὐτὸ εἶναι τὸ βασικὸν ἐλάττωμα τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐν τῇ εἰσηγητικῇ του ἐκθέσει, ὅτι ἐὰν ἠδύνατο νὰ ἐφαρμόσῃ ἕνα σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁλόκληρον τὸ Κράτος θὰ ἦτο μία περιφέρεια, θὰ τὸ ἐφήρμοζε, ἀλλὰ δὲν εἶναι πρακτικῶς εὔκολον. Εἶναι εὐκολώτατον κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐφ’ ὅσον μάλιστα ὑπάρχει εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν, ὅταν ἕνας ἐκλογεὺς ψηφίζῃ ἕνα μόνον βουλευτήν, τὸ ψηφοδέλτιον θεωρεῖται ἔγκυρον καὶ ἰσχυρὸν δι’ ὅλους τοὺς βουλευτάς, θὰ ἠδύναντο οἱ ἐκλογεῖς νὰ ψηφίζουν τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος, δι’ ὅλας τὰς περιφερείας καὶ αὐτὸς νὰ διορίζῃ τοὺς βουλευτάς. Τότε ὅμως θὰ ἐφαίνετο, φανερὰ πλέον, τὸ μέγα ἐλάττωμα τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Μὲ διαφορὰν μιᾶς ψήφου θὰ ἐξελέγοντο 250 βουλευταὶ ὑπὸ ἑνὸς μόνον κόμματος ἔστω καὶ ἐὰν δὲν συνεκέντρουν τὰ 40%. Θὰ ὑπῆρχε Βουλὴ ἄνευ Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶναι σύστημα αὐτό, κ.κ. βουλευταί; Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἀλλὰ τῶν δύο ἢ τριῶν βουλευτῶν, δηλαδὴ περιφερείας ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ περίπου 90 ἕως 100 χιλιάδες κατοίκους. Κατὰ τὸ 1881, ἐν Γαλλίᾳ ἐπὶ Γαμβέτα, ἐψηφίσθη νόμος καθιερῶν τὸ πλειοψηφικὸν ἐν μεγάλῃ περιφερείᾳ. Τότε ὅμως ἐκινδύνευεν ἡ Δημοκρατία—τοῦτο εἶχεν ἐπικαλεσθῇ ὁ Γαμβέτας—καὶ πράγματι ἡ Βουλὴ τότε ἐψήφισεν ὑπὲρ τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Σήμερον ὅμως ἐν Ἑλλάδι, δὲν ὑπάρχει κανεὶς μεγάλος κίνδυνος, ὥστε νὰ ἐπιβάλλεται τὸ σύστημα αὐτό, διότι ὁ κομμουνισμὸς δὲν ἀποτελεῖ κίνδυνον διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἐδῶ εἶναι ἐλάχιστος ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἄλλα Κράτη, διότι ἐὰν ἐξαιρέσητε ὡρισμένας μεγάλας πόλεις εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὰς ἄλλας περιφερείας εἶναι ἀσήμαντος ὁ ἀριθμὸς τῶν κομμουνιστῶν, εἰς τὴν ὕπαιθρον δὲ φθάνει εἰς τὸ μηδέν. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν κίνδυνος ἐδῶ, ὅπως ὑπάρχει εἰς ἄλλα Κράτη, ὅπως εἰς τὴν Ἰταλίαν, οὔτε καὶ ὑπάρχει κίνδυνος διαταράξεως τῆς τάξεως. Ἀφοῦ ὅμως δὲν ὑπάρχει τέτοιος κίνδυνος, διατί νὰ μᾶς ἐπιβάλλετε τὸ σύστημα αὐτό; Ἀλλὰ καὶ τὸ σύστημα αὐτό, κ.κ. βουλευταί, ἐὰν ἤθελεν ἐφαρμοσθῇ καὶ δὲν ὑπάρχει τόσον μεγάλο ρεῦμα ὅπως ὑπῆρχε κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς ὑπὲρ τῆς προσωπικότητος τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, μὴ νομίζετε ὅτι θὰ ἔχωμεν τόσον μεγάλην πλειοψηφίαν. Ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρχῃ μεγάλη πλειοψηφία, ἀλλὰ μικρά, τότε, ἀναγκαστικῶς θὰ ὁδηγηθῶμεν ἢ εἰς συνεργασίαν κομμάτων ἢ εἰς διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ προσφυγὴν καὶ πάλιν εἰς ἐκλογὰς. Ἔχει τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, κ.κ. βουλευταί, τὸ ἐλάττωμα, ὅτι δίδει βιώσιμον Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀδύνατον Βουλήν, ἐνῷ τὸ ἀναλογικὸν ἔχει ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον, δίδει ἀδύνατον Κυβέρνησιν καὶ ἰσχυροτάτην Βουλήν, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ διαρκέσῃ 4 χρόνια (θόρυβος).

§22ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ χάλι τῆς Γαλλίας αὐτὸ εἶναι.

§23Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔκαμα τὴν δήλωσιν ὅτι δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ.

§25Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργός, πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἀπόψεώς του, λέγει ὅτι ὁ βουλευτὴς δὲν ἐκπροσωπεῖ μόνον τὴν ἐκλογικήν του περιφέρειαν, ἀλλὰ τὸ Ἔθνος. Αὐτὸ ὅμως ἔχει τὴν ἔννοιαν ὅτι ὁ βουλευτὴς πρέπει νὰ ἀπασχολῆται καὶ νὰ ἐνδιαφέρεται διὰ τὰ μεγάλα ζητήματα τοῦ τόπου του. Δὲν σημαίνει ὅτι ὁ ἐκλογεὺς πρέπει νὰ ψηφίζῃ ἀγνώστους ἀνθρώπους. Δεύτερον ἐπιχείρημα εἶναι ὅτι θὰ ἀνυψώσῃ τὸ πολιτικὸν ἐπίπεδον τοῦ λαοῦ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ διαφωνήσω, κ.κ. βουλευταί. Τὸ πολιτικὸν ἐπίπεδον τοῦ λαοῦ δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ σύστημα, οὔτε θὰ πάψῃ ἡ ἐπαφὴ τοῦ βουλευτοῦ μὲ τὸν ἐκλογέα. Τὸ πολιτικὸν ἐπίπεδον ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ ἦθος τῶν πολιτευομένων. Μόνον αὐτοὶ δύνανται νὰ ἀνυψώσουν τὸ ἐπίπεδον τὸ πολιτικόν. Πολιτικὰ κόμματα ὑπῆρξαν καὶ εἰς τὸ παρελθόν. Ὑπῆρξαν πολλοὶ παλαιοὶ πολιτικοὶ ἀποθανόντες σήμερον, οἱ ὁποῖοι, μολονότι ἔζησαν εἰς μίαν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ρουσφέτι, τὸ ἀθῷον ρουσφέτι τῆς μεταθέσεως ἑνὸς ὑπαλλήλου—διότι δὲν ὑπῆρχον τότε συμβάσεις καὶ ὀργανισμοὶ—ὅτε λοιπὸν τὸ ἀθῷον ρουσφέτι ἐκυβέρνα καὶ ἐν τούτοις ἐξῆλθον ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ἁγνοὶ καὶ ἄσπιλοι, καθ’ ὅλα ἀξιοπρεπεῖς. Καὶ ὁ Κωνσταντῖνος Γόντικας, ὁ Μερλόπουλος, ὁ Ξενοφ. Μαυρομάτης καὶ τόσοι ἄλλοι ἐξῆλθον ἄσπιλοι καὶ δὲν διεφθάρησαν καὶ δὲν ἔφθειραν καὶ τὸν λαόν των. Πλανᾶσθε ἐὰν νομίζετε ὅτι θὰ παύσῃ ἡ ἐπαφὴ τῶν βουλευτῶν μὲ τοὺς ἐκλογεῖς. Θὰ αὐξηθῇ τοὐναντίον ἡ πελατεία των καὶ σᾶς πληροφορῶ ὅτι ἡ ἰδική μου ηὐξήθη, διότι μοῦ ἔρχονται ἐπιστολαὶ καὶ ἀπὸ ἄλλας περιφερείας. (Χειροκροτήματα).

§26Κ. ΜΠΑΚΟΛΑΣ. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ἡ προσωπικότης σας δὲν ἐξαφανίζεται.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία παρακαλῶ.

§28Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ ἐπαφὴ τοῦ βουλευτοῦ μὲ τὸν ἐκλογέα εἶναι ἀδύνατον νὰ παύσῃ. Ὁ ἐκλογεύς, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ χωρικός, ὁ ἀγράμματος, εἰς τὸν βουλευτὴν τῆς Ἐπαρχίας του βλέπει τὸν σωτῆρά του καὶ ὅταν ἔρχεται ἐδῶ εἰς τὰς Ἀθήνας εἰς αὐτὸν προστρέχει. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἕνα ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπασχολεῖ ἰδιαιτέρως ἡμᾶς τοὺς ἐπαρχιώτας βουλευτάς. Διὰ νὰ εἰσαχθῇ εἰς ἕνα νοσοκομεῖον ἕνας ἐρχόμενος ἐκ τῆς ἐπαρχίας, τρέχομεν ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ ἀπὸ νοσοκομεῖον εἰς νοσοκομεῖον σπάζομε τὰ τηλέφωνα καὶ τελικῶς μᾶς λέγουν: Μετὰ 10 ἡμέρας θὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ νοσοκομεῖον. Καὶ μᾶς ἐρωτοῦν: Καὶ πῶς θὰ ζήσω ἐγὼ 10 ἡμέρας; Περιφέρεται 10 ἡμέρας ἐδῶ καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ὁ βουλευτὴς ὁ ὁποῖος θὰ τὸν συντρέξῃ παντοιοτρόπως, θ’ ἀποθάνῃ. Καὶ ἄλλο ἕνα παράδειγμα, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶναι γνωστόν. Θὰ ἔχῃ παρουσιασθῇ εἰς ὅλους σας, κ.κ. βουλευταί, ἡ ἑξῆς περίπτωσις. Ὑπάρχουν ὑποθέσεις ἐκκρεμοῦσαι ἐπὶ μῆνας καὶ ἐὰν δὲν πᾶτε νὰ βρῆτε τὸν φάκελλον ὁ ἴδιος, παρὰ τὰς αὐστηρὰς διαταγὰς τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως—βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὐτή, ἀλλ’ ἐξακολουθεῖ ἴσως ἐν μικροτέρῳ βαθμῷ, θὰ πρέπει νὰ τρέξετε ὁ ἴδιος. Δὲν παύει λοιπὸν ἡ ἐπαφὴ τοῦ ἐκλογέως πρὸς τὸν βουλευτήν, κ. Ὑπουργέ, καὶ δὲν θὰ παύσῃ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψει του τὰς κομματικὰς δυνάμεις τῶν πολιτευτῶν τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν. Ὅταν θὰ πρόκειται νὰ κάμῃ τοὺς συνδυασμούς, κατὰ 90% θὰ στηριχθῇ εἰς τοὺς πολιτευτὰς τοὺς ἔχοντας τοπικὴν ἐπιρροήν. Συμφωνῶ πρὸς τοῦτο πλήρως πρὸς ὅσα εἶπε χθὲς ὁ κ. Ράλλης. Πλάνη οἰκτρά, φαντασία, ὡραία θεωρία νὰ εἰσαχθοῦν νέοι ἄνθρωποι εἰς τὴν πολιτικὴν ζωήν. Κύριοι βουλευταί, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω δυὸ λόγια ἐπ’ αὐτοῦ. Ὅλα τὰ κόμματα, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ σεῖς ἀπετάθησαν εἰς νέους ἄνδρας. Σχεδὸν τὰ 9/10 ἐξ αὐτῶν δὲν ἐδέχθησαν καὶ ὅσοι ἐδέχθησαν σχεδὸν ἀπέτυχον. Διατί κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως; Διότι ἡ πολιτικὴ θέλει καὶ μίαν ψυχικὴν δύναμιν ἀνωτέραν. Ὅταν κανεὶς ἀπὸ δικηγόρος, ὑπάλληλος ἢ μηχανικὸς εἰσέρχεται εἰς τὴν πίστα τῆς πολιτικῆς ζωῆς, θὰ ἔχῃ νὰ ἀντιμετωπίσῃ καθημερινῶς ἐκτὸς τῶν ἄλλων, τὰ γραφόμενα ὑπὸ τῶν ἐφημερίδων καὶ ἐναντίον του. Πρέπει νὰ ἔχῃ κάποιαν ψυχικὴν δύναμιν ἀνωτέραν. Πρέπει νὰ ἠμπορῇ νὰ ἐπιβάλλεται εἰς ἑαυτὸν καὶ νὰ μὴ ὑποχωρῇ πρὸ ἀπαιτήσεων παρανόμων, φίλων ὄχι μόνον κομματικῶν, ἀλλὰ καὶ οἱωνδήποτε φίλων. Ὅσοι δὲν πολιτεύονται στεροῦνται τῆς δυνάμεως αὐτῆς. Θὰ ἐδοκιμάσατε καὶ σεῖς, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ περιλάβετε νέους ἄνδρας εἰς τοὺς συνδυασμούς. Ἴσως περιλάβετε καὶ μερικούς, θὰ διαπιστώσετε, ὅτι τὰ 9/10 ἐξ αὐτῶν δὲν ἐδέχθησαν. Αὐτὴ ἡ θεωρία λοιπὸν τῶν νέων ἀνθρώπων πρέπει νὰ τελειώνῃ. Μίαν φορὰν μοῦ λέγουν εἰς τὴν περιφέρειάν μου. Διατὶ νὰ κάμετε τὸν συνδυασμὸν εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ νὰ μὴ ἔρχεσθε νὰ ἐρωτᾶτε καὶ ἡμᾶς; Τὸ ἔκρινα σκόπιμον. Πηγαίνω λοιπὸν εἰς τὴν Πρέβεζαν καὶ μοῦ λέγουν: Αὐτὸς εἶναι καλὸς καὶ νὰ τὸν βάλετε εἰς τὸν συνδυασμόν. Μάλιστα. Πηγαίνω εἰς ἄλλο μέρος, μοῦ λέγουν: Αὐτὸς ὁ δικηγόρος εἶναι καλός. Καὶ λέγω: Ναί. Ἄλλοι προτείνουν ἄλλον. Τελικῶς, ἔρχονται δύο σοβαροὶ ἄνθρωποι καὶ μοῦ λέγουν: Κύριε Χαβίνη, ἄλλοτε νὰ μὴ μᾶς ξαναενοχλήσετε καὶ νὰ σχηματίζετε τὸν συνδυασμὸν μόνος σας. Αὐτὰ τὰ λέγω διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι εἰς αὐτὰ ποὺ λέγονται, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος θὰ ὑποδεικνύῃ τοὺς ὑποψηφίους, ἐγὼ διαφωνῶ ριζικῶς. Δὲν θὰ τοὺς ὑποδεικνύῃ, ὅπως θέλει. Θὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψει του ἄλλους παράγοντας καὶ θὰ ἐπηρεάζεται κατὰ 99% ἐξ αὐτῶν. Ἐπίσης, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ φρονῶ, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐγκαινιάζεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, ἔχει καὶ ἕνα κίνδυνον. Νὰ αὐξήσῃ ἀκόμη περισσότερον τὰ πολιτικὰ πάθη. Διότι θὰ ἀναγκασθοῦν τὰ κόμματα νὰ κάμουν ὀργανώσεις, ἐφ’ ὅσον ξεύρουν ὅτι μὲ μίαν ψῆφον ἠμπορεῖ εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν Ἀθηνῶν νὰ ἐκλεγοῦν 29 βουλευταὶ καὶ εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν Πατρῶν 30. Θὰ γίνῃ λοιπὸν ἀγὼν ἐξοντώσεως, θὰ διαιρεθῇ ὁ λαός, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ εἰς τὰ χωρία θὰ ἔχωμεν καὶ συγκρούσεις. Μόνον ἐὰν ἀποφασίσουν τὰ κόμματα μὲ τὸν λόγον τῆς τιμῆς των νὰ μὴ κάμουν ὀργανώσεις, ἠμποροῦσε νὰ ἀποφευχθῇ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ἐὰν κάμουν ὀργανώσεις, κύριοι βουλευταί, νὰ ἠξεύρετε ὅτι θὰ ἔχωμεν διαιρέσεις βαθυτάτας, μέχρι τοῦ ἀκροτάτου χωρίου τῆς Ἑλλάδος. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, ἐπαναλαμβάνω, εἶμαι ὑπὲρ τῆς περιφερείας τῶν 2–3 βουλευτῶν, ἡ ὁποία οὔτε πολὺ μικρὰ εἶναι, οὔτε πολὺ μεγάλη. Ὁ ἐκλογεὺς θὰ ψηφίζῃ εὐσυνειδήτως. Μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου δὲν θὰ ἐκλέγῃ ὁ ἐκλογεύς. Καλεῖται νὰ ἐκλέξῃ ἀγνώστους ἀνθρώπους. Δὲν εἶναι καὶ τίμιον ἐκ μέρους τοῦ Κράτους νὰ ὑποχρεώνῃ τὸν ἐκλογέα νὰ ψηφίζῃ ἀγνώστους ἀνθρώπους. Ἐπιτρέψατέ μου δὲ νὰ προσθέσω καὶ κάτι ἄλλο, σχετικῶς. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ παρόν, διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν ζωὴν τῶν λαῶν, ὁσάκις ἐφηρμόσθη τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὸν ἐκλογέα οὔτε διαγραφήν, οὔτε ἐγγραφήν. Δηλαδή, λέγει εἰς τὸν ἐκλογέα νὰ ρίψῃ τὸ ψηφοδέλτιον ὡς ἔχει ὁπότε ὁ κ. Παπάγος καὶ ὅλοι τοῦ συνδυασμοῦ θὰ ἐλάμβανον τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν ψήφων. Καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἐκλογὴν 1 ἢ 2 προσώπων ἀπὸ τὰ ἄλλα κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν ἀπὸ τὰ καλύτερα πρόσωπα καὶ θὰ ἐβελτίωναν τὴν ποιότητα τῆς Βουλῆς. Καὶ ἔφερον παράδειγμα προχθές, διακόπτων τὸν κ. Μερκούρην, ὅτι κατὰ τὸ 1928, μὲ τὴν τεραστίαν πλειοψηφίαν τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, διότι ὑπῆρχε μεγάλο ρεῦμα, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὁ Παν. Τσαλδάρης ἐσώθη, ἐσώθη τὸ 1933 ὁ Βασίλειος Δεληγιάννης ἐν Ἀθήναις. Ἐσώθη εἰς Πάτρας, εἰς παλαιοτέραν ἐποχήν, ὁ Ἀλέξανδρος Ζαΐμης, μὲ τὸ σφαιρίδιον. Αὐτό, τὸ ὁποῖον θεσπίζετε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ ἔχῃ δικαίωμα ὁ ἐκλογεὺς νὰ ἐγγράψῃ ἕνα πρόσωπον ἀνώτερον, τὸ ὁποῖον ἐκτιμᾷ, δὲν εἶναι παραδεκτόν. Πρέπει νὰ διαγραφῇ ἡ διάταξις καὶ νὰ μείνῃ, τοὐλάχιστον, ὅπως ἔχει εἰς τὸν παλαιὸν νόμον. Θὰ ὑπάρξουν ἐκλογεῖς οἱ ὁποῖοι, διότι θὰ περιλαμβάνεται εἰς τὸ ψηφοδέλτιον εἷς ὑποψήφιος τὸν ὁποῖον δὲν ἐκτιμοῦν, δὲν τὸν θεωροῦν ἄξιον, θὰ ψηφίσουν τὸ ἄλλο ψηφοδέλτιον. Ὅπως τὸ ἐπάθαμεν ὅλοι μας εἰς ἄλλας ἐκλογάς. Θὰ μοῦ εἴπητε: —γνωρίζω τὸ ἐπιχείρημα—θὰ προσπαθήσουν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων νὰ περιλάβουν εἰς τοὺς συνδυασμοὺς τοὺς καλυτέρους. Δὲν θὰ ἠμπορέσουν νὰ περιλάβουν τοὺς καλυτέρους, διὰ τοὺς λόγους, ποὺ εἶπον προτήτερον, καὶ θὰ ἀναγκασθοῦν νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ κομματικὰ κριτήρια. Ὡς γνωστὸν δέ, δὲν ἀνήκουν ὅλοι οἱ καλύτεροι εἰς ἕνα κόμμα. Μέσα εἰς τὰς Ἀθήνας ἠμπορεῖτε νὰ κάμετε ἐπιλογήν. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν δὲν εἶναι εὔκολον πρᾶγμα νὰ εὕρετε ἐπιλέκτους ἀνθρώπους καὶ νὰ τοὺς θέσετε, ὡς ὑποψηφίους. Λοιπὸν αὐτὴ ἡ διάταξις, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δὲν συντελεῖ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ποιότητος τοῦ Κοινοβουλίου, πρέπει νὰ διαγραφῇ. Καὶ νομίζω, ὅτι οἱ κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, τοὐλάχιστον, θὰ ἔχουν ἰδίαν γνώμην, ὄχι πειθαρχίαν κομματικήν, ὅπως, δυστυχῶς, καὶ ἡμεῖς ἔχομεν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ κατακρίνω, διότι πλὴν τῶν μεγάλων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν γενικὴν γραμμὴν τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ὅλα τὰ ἄλλα θέματα οἱ βουλευταὶ πρέπει νὰ ψηφίζουν ἀντικειμενικῶς καὶ μὲ τὴν ἰδίαν των συνείδησιν. Διότι τὰ νομοθετήματα θὰ ἐξέρχωνται ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης ἀτελῆ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ τὸ ἐξετάσετε καὶ νὰ διαγράψετε τὴν διάταξιν αὐτήν, ὥστε νὰ ἐπιτρέπωνται αἱ ἐγγραφαί. Ἐγὼ εἶμαι καὶ ὑπὲρ τῶν ἐγγραφῶν καὶ ὑπὲρ τῶν διαγραφῶν, ἀλλά, ἐπὶ τέλους, ἂς ἐπιτραπῇ μόνον ἡ ἐγγραφή. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἀτομικόν, δὲν εἶναι κομματικόν. Ἐάν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὸ ρεῦμα τὸ ὁποῖον εἴχατε σεῖς, τὸ κόμμα σας, ἐπετύχομεν καὶ ἡμεῖς, 50 βουλευτάς, δὲν ἐζημιώθη τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, διότι, ἄλλως, δὲν θὰ ὑπῆρχεν Ἀντιπολίτευσις, ὅπως ὑπάρχει κίνδυνος νὰ μὴ ὑπάρχῃ Ἀντιπολίτευσις, μὲ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσάγεται. Διότι, ὅταν μὲ μίαν ψῆφον θὰ ἐκλέγωνται 30 βουλευταί, ἀπὸ τὸ ἕνα κόμμα καὶ κανεὶς ἀπὸ τὸ ἄλλο, τοιουτοτρόπως, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, οὐδεὶς ἀντιπολιτευόμενος καὶ συνεπῶς νὰ μὴ ὑπάρχῃ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Αὐτὸ λοιπόν, τὸ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ διαγραφὴ καὶ ἐγγραφή, δίδει κάποιαν διέξοδον εἰς τὴν στενότητα, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ὑποχρεώνει τὸν ἐκλογέα νὰ ρίχνῃ τὸ ψηφοδέλτιον, μὲ στραβὰ τὰ μάτια.

§29Γ. ΜΟΔΗΣ........

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μόδη, μὴ διακόπτετε καὶ σεῖς. Ὄχι ἐξ οἰκείων τὰ βέλη.

§31Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δεύτερον, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ψήφου τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ στρατιωτικῶν. Δὲν δύναται κανεὶς κατ’ ἀρχὴν νὰ ἀρνηθῇ νὰ ψηφίζουν οἱ στρατιῶται, διότι καὶ αὐτοὶ Ἕλληνες πολῖται εἶναι. Καὶ ἐψήφιζον πάντοτε οἱ στρατιῶται, ὅσοι εὑρίσκοντο εἰς τὰς ἐκλογικάς των περιφερείας. Ὅσοι εὑρίσκοντο μακρὰν τῶν ἐκλογικῶν των περιφερειῶν δὲν ἐψήφιζον, ὅπως δὲν ψηφίζει καὶ πᾶς πολίτης, ὁ ὁποῖος δι’ οἱονδήποτε λόγον, δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐπαρχίαν του κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς. Εἶναι ἀληθές, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐπετράπη νὰ ψηφίσουν οἱ στρατιῶται εἰς τρεῖς περιστάσεις, Ἐπετράπη τὸ 1920, ὁπότε ἐμάχετο ὁ στρατὸς εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, ἐπειδὴ τότε ὁ μεγάλος ἐκεῖνος κυβερνήτης, Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἐπληροφορήθη ὅτι ἔγιναν ἐπεμβάσεις, διέταξε νὰ μὴ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Μετώπου, τὰ ὁποῖα ἠλλοίουν ἐντελῶς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς καὶ ἔφερον μὲ πλειοψηφίαν τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ἦτο καὶ αὐτὸ μία ἀπὸ τὰς μεγάλας πράξεις τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Διότι οἱ μεγάλοι ἄνδρες δὲν φαίνονται μόνον ἀπὸ τὴν δυναμικότητά των, φαίνονται καὶ ἀπὸ τὴν εὐγενῆ των ψυχὴν καὶ τὸ αἴσθημα τῆς δικαιοσύνης, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐμπνέονται.

§32Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ὑπελογίσθησαν αἱ ψῆφοι.

§33Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρὶν παραιτηθῇ ὁ Ε. Βενιζέλος, διέταξε νὰ μὴ ὑπολογισθοῦν.

§34Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἀνέμενε τὰ ἀποτελέσματα.

§35Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὄχι, ἀγαπητέ μου. Νὰ ξεύρετε ὅτι ὅταν λέγω κάτι, εἶναι ἀληθέστατον. Δευτέρα καὶ τρίτη φορὰ ἦτο τὸ 1950 καὶ 1951. Μὴ λησμονῆτε, κύριοι βουλευταί, ὅτι καὶ τότε ὁ στρατὸς εἶχε πολεμήση κατὰ τῶν ἀνταρτῶν ὑπὸ τὴν ἀρχιστρατηγίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἦτο εἷς ἐπὶ πλέον λόγος. Μὴ λησμονῆτε ὅτι τότε ἐφηρμόζετο τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, ποὺ δὲν ἐφοβεῖτο κανὲν κόμμα ὅτι ἀπὸ τὴν διαφορὰν μιᾶς ψήφου τοῦ μετώπου θὰ κερδίσῃ ἕν κόμμα τὴν ἐκλογήν. Οὐδὲν κόμμα ὑπῆρχε τότε πιθανότης νὰ ἔχῃ ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, ὥστε νὰ σχηματίσῃ μόνον του Κυβέρνησιν. Τότε μᾶλλον ἦτο προσωπικὸν ζήτημα τῶν ὑποψηφίων βουλευτῶν διὰ τοὺς σταυρούς. Δι’ αὐτὸ δὲν ἔδωσαν καὶ μεγάλην σημασίαν τὰ κόμματα εἰς τὸ θέμα αὐτό. Ἀλλὰ μὲ πλειοψηφικόν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ μίαν ψῆφον ἑνὸς στρατιώτου, ἥτις δύναται νὰ δώσῃ τὸ ἀποτέλεσμα μιᾶς μεγάλης περιφερείας ὡς ἡ τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος τῶν 30 βουλευτῶν. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ νὰ ψηφίσουν οἱ στρατιῶται, ἐὰν δὲν ληφθοῦν μέτρα ριζικά, πολλὰ καὶ σοβαρά; Δὲν πιστεύω, εἶμαι βέβαιος περὶ τούτου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν θὰ εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν, ὅταν θὰ γίνουν αἱ ἐκλογαί, ὅτι θὰ θελήσῃ νὰ ἐπηρεάσῃ τοὺς στρατιώτας νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ αὐτῆς. Δὲν τὸ παραδέχομαι αὐτὸ διὰ καμμίαν Κυβέρνησιν, δὲν τὸ παραδέχομαι καὶ διὰ τοὺς ἀξιωματικούς, μολονότι εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογάς, τοῦ 1951, παρετηρήθησαν ἐπεμβάσεις ἀξιωματικῶν εἰς πολλὰς περιφερείας. Εἶναι ἀληθὲς ἐπίσης ὅτι παρέμειναν ἀξιωματικοὶ ἐντὸς τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος πρὸς ἐπηρεασμὸν τῶν στρατιωτῶν. Ἡ Κυβέρνησις, ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ ἀνεχθῇ τοιαύτας ἐπεμβάσεις πρὸς νόθευσιν τοῦ φρονήματος τοῦ στρατευομένου λαοῦ, οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐνεργήσουν αὐτὴν τὴν νοθείαν, θὰ εἶναι ἀναξία νὰ εἶναι κυβέρνησις, θὰ εἶναι ἀνάξιοι νὰ εἶναι ἀξιωματικοί, θὰ εἶναι ἄξιοι ἐμπτυσμοῦ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα ὥστε ἡ ψῆφος τῶν στρατιωτῶν νὰ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάβλητος. Ἐπρότεινα εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν μερικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι θὰ τὰ μελετήσῃ. Πρῶτον μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινα, εἶναι, οἱ στρατιῶται νὰ ἔχουν βιβλιάρια τὰ ὁποῖα νὰ κατατίθενται εἰς τὸ ἐκλογικὸν τμῆμα, ὅταν ψηφίζουν. Δεύτερον, ἐὰν δὲν ἔχουν βιβλιάρια καὶ ἔχουν καταστάσεις, αἱ καταστάσεις νὰ κοινοποιοῦνται 45 ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ εἰς τὰ κόμματα. Τρίτον, νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸ ἐκλογικὸν τμῆμα ὀνομαστικὸς κατάλογος ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶναι στρατιῶται καταγόμενοι ἐκ τῆς περιφερείας τοῦ Τμήματος, διὰ νὰ μὴ ψηφίσουν ἄλλοι ὑπὲρ αὐτῶν εἰς τὸ Τμῆμα. Τέταρτον, δὲν πρέπει νὰ ψηφίσουν οἱ ἐθελονταὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν συμπληρώσει τὴν νόμιμον τὴν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος προβλεπομένην ἡλικίαν, διὰ νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν. Καὶ εἶναι οὐκ ὀλίγοι αὐτοί. Δὲν εἶναι μόνον εἰς τὸν στρατόν, ἀλλ’ εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς τὴν ἀεροπορίαν. Ἀλλὰ οἱ στρατιῶται, κύριοι βουλευταί, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ψηφίσουν ὄχι τοὺς βουλευτὰς τῆς περιφερείας των, ἀλλὰ τοὺς βουλευτὰς τῆς περιφερείας εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται. Λέγει, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὁ λαὸς θὰ ψηφίσῃ πρόγραμμα καὶ ὄχι κόμματα, ἐνῷ οἱ στρατιῶται δὲν θὰ δύνανται νὰ λάβωσι γνῶσιν τῶν προγραμμάτων τῶν Κομμάτων καὶ οὔτε θὰ γίνεται εἰς αὐτοὺς ἀνάπτυξις τῶν προγραμμάτων ὑπὸ τῶν κομμάτων, διότι τοῦτο ἀπαγορεύεται, οἱ στρατιῶται οὔτε προγράμματα θὰ γνωρίζουν, οὔτε καὶ πρόσωπα τῶν ὑποψηφίων. Τοιουτοτρόπως μεταβάλλομεν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τοὺς στρατιώτας εἰς κτήνη. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ κύριοι βουλευταί, αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς στρατιώτας ὅτι θὰ ψηφίσουν ἀγνώστους ἀνθρώπους καὶ ἀνθρώπους ἄλλων περιφερειῶν. Εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ συμβῇ καὶ τοῦτο: Μία περιφέρεια εἶναι ὑπὲρ τοῦ Συναγερμοῦ, κατὰ πλειοψηφίαν. Ἠμπορεῖ οἱ στρατιῶται, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐκεῖ ἐξ ἄλλης περιφερείας, νὰ ἀλλοιώσουν τὸ φρόνημα τῆς ἐπαρχίας καὶ νὰ ἐπιτύχουν οἱ Φιλελεύθεροι ἢ νὰ συμβῇ καὶ ἀντιστρόφως. Εἶναι καὶ τοῦτο δίκαιον κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως; Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶπεν, ὅτι θὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα. Θὰ ἀναμείνωμεν τὴν ἀγόρευσίν του, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖα μέτρα σκέπτεται νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸ ζήτημα τῆς ψήφου τῶν στρατιωτῶν. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, οἱ στρατιῶται ὑπηρέτουν, ὅπως εἰς τὸ παρελθόν, εἰς τὰ Σώματα τῆς περιφερείας των, τότε κατὰ τὰ 9]10 θὰ ἐψήφιζον. Σήμερον ὅμως, λόγῳ τοῦ ὅτι γίνεται ἀνάμιξις τῶν στρατιωτῶν εἰς τὰς διαφόρους μονάδας λόγῳ τοῦ κομμουνισμοῦ, διὰ νὰ μὴ εὑρίσκωνται εἰς τὴν αὐτὴν μονάδα στρατιῶται ἐκ τῆς αὐτῆς περιφερείας καὶ ὀρθῶς ἔγινε τοῦτο, δὲν ὑπηρετοῦν οἱ περισσότεροι στρατιῶται πλησίον τῶν περιφερειῶν των. Δὲν νομίζω, ἐὰν θὰ ἐπιμείνῃ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μέχρι τέλους, νὰ μείνῃ ἡ διάταξις ὡς ἔχει. Θὰ τοῦ προέτεινα ὅμως, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ζημιωθῇ ἡ ἀξία τοῦ στρατοῦ, ἐὰν γίνουν αἱ μεταθέσεις τῶν στρατιωτῶν εἰς τὰς μονάδας, αἱ ὁποῖαι εἶναι πλησίον τῶν περιφερειῶν των, ἀπὸ τώρα, ἐφ’ ὅσον βεβαίως τοῦτο εἶναι δυνατόν, ὁπότε θὰ ὑπῆρχε μικρὸς ἀριθμὸς στρατιωτῶν, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἐψήφιζεν. Εἰς τοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ πλεῖστον εἶναι εἰς τὰς Ἀθήνας, εἶναι ψηφοφόροι Ἀθηναῖοι, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, εἰς τοὺς ὑπαλλήλους, λέγω, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, πιστεύω ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δοθῇ μία ἄδεια 4 ἡμερῶν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ μεταβαίνουν νὰ ψηφίζουν καὶ ὄχι ὅπως γίνεται σήμερον, ὅπου ὁ ὑπάλληλος πηγαίνει νὰ ψηφίσῃ εἰς τὴν Ρόδον, Διδυμότειχον ἢ Ἰωάννινα τὴν Κυριακὴν καὶ τὴν Δευτέραν πρωΐ πρέπει νὰ εἶναι πάλιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του. Γνωρίζω ὅτι ἡ πρότασίς μου αὐτὴ ἔχει τὸ ἑξῆς φοβερὸν ἐλάττωμα, ὅτι οἱ πολιτευόμενοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὰ οἰκονομικὰ μέσα θὰ τοὺς μεταφέρουν, ἐνῷ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν, δὲν θὰ τοὺς μεταφέρουν. Ἡ ψῆφος τῶν στρατιωτῶν εἶναι δυνατόν, κύριοι βουλευταί, νὰ ἀλλοιώσῃ τὸ ὅλον ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν, διότι ὅσον καὶ ἂν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ γίνουν ἐπεμβάσεις, τὰ κατώτατα ὄργανα ἔχοντα τὴν ἐντύπωσιν ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον προσφέρουν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ ἐπέμβουν καὶ θὰ νοθεύσουν τὸ φρόνημα τοῦ στρατοῦ. Περὶ αὐτοῦ εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδεὶς ἀμφιβάλλει ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Καὶ ὅταν πρόκειται νὰ ἀλλοιωθῇ τὸ ἀποτέλεσμα ἐκ τῆς ἐπεμβάσεως τῶν ὀργάνων τοῦ Κράτους, δὲν νομίζω ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ ἐπιτρέπεται νὰ ψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Τρίτον ζήτημα, κύριοι βουλευταί, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν. Δὲν εἶμαι νομικός, καὶ δὲν ἐπεμβαίνω εἰς τὰ Συνταγματικὰ ζητήματα, ἔχω ὅμως νὰ εἴπω τοῦτο: Εἰς τὰ δημοκρατικὰ πολιτεύματα ἡ σφυγμομέτρησις τῆς κοινῆς γνώμης γίνεται καθ’ ἑκάστην. Παρακολουθοῦν τὰ κόμματα τὴν κυκλοφορίαν τῶν φιλικῶν πρὸς αὐτὰ δημοσιογραφικῶν ὀργάνων. Μεταβαίνουν οἱ βουλευταὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας των καὶ ἐπιστρέφοντες ἀναφέρουν εἰς τὸν ἀρχηγόν των, ὅτι ἡ κατάστασις εἶναι αὐτὴ καὶ αὐτή. Ἡ κατάστασις παρακολουθεῖται καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ παρακολουθῆται καὶ ἀπὸ τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα. Ἑπομένως, εἰς τὰ δημοκρατικὰ πολιτεύματα, ἡ σφυγμομέτρησις τῆς κοινῆς γνώμης, ἔπρεπε νὰ γίνεται καὶ ὅταν δὲν ὑπάρχῃ περίπτωσις κενώσεως ἕδρας. Ὅταν μάλιστα ὑπάρχῃ τοιαύτη περίπτωσις, πρέπει νὰ γίνουν ἐκλογαί, διότι, κύριοι συνάδελφοι, ὡς εἶπε καὶ ὁ συνάδελφος κύριος Λουλακάκης, ἐὰν βεβαίως αἱ ἐκλογαὶ εἶναι ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ὑπάρχει καμμία μεταβολή, ἐὰν ὅμως 2–3 ἐκλογαὶ ἀποβοῦν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα—διότι ἔχει μικρὰν πλειοψηφίαν μὲ τὸ σύστημα αὐτό, ἐνῷ μὲ τὴν ἀναλογικὴν ἔχει μεγάλην ἡ Κυβέρνησις καὶ δὲν ἀνατρέπεται εὐκόλως ἡ πλειοψηφία—τότε ἡ Κυβέρνησις, θὰ εὑρεθῇ ἐν πλήρει δυσαρμονίᾳ πρὸς τὴν κοινὴν γνώμην, ὁπότε ἔχει καθῆκον ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων—εἶναι τὸ μόνον καθῆκον τὸ ὁποῖον ἔχει ἐκ τοῦ Πολιτεύματος—νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν, καὶ νὰ προκηρύξῃ ἐκλογάς. Θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐντελῶς ὡς ἔχει, διότι ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, εἶναι πιθανὸν νὰ προκαλέσῃ μεγάλας ἀνωμαλίας, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶναι δυνατόν, ν’ ἀνεχθῇ ὁ λαὸς τῶν 55% νὰ μὴ ἔχῃ ἕνα ἀντιπρόσωπον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ κυβερνᾶται ἀπὸ τὰ 45%, θὰ ἀντιδράσῃ, διότι ἐὰν δὲν ἀντιδράσῃ μὲ ὅλας τὰς δυνάμεις του, θὰ πῇ ὅτι εἶναι λαὸς πεθαμένος, λαὸς ὁ ὁποῖος δὲν πρόκειται νὰ πάῃ μπροστά. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἔδειξε πάντοτε ὅτι εἶναι λαὸς ζωντανός, εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ὡς ἔχει. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἡ Κυβέρνησις κύριοι βουλευταί, εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ μὲ τὴν πιθανότητα, ὅτι θὰ εἶναι εὐνοϊκὸν δι’ αὐτὴν εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Δὲν ὑπάρχει περὶ αὐτοῦ καμμία ἀμφιβολία. Ἀλλὰ πλανᾶται πλάνην οἰκτρὰν νὰ νομίζῃ, ὅτι αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ ἐκπροσωποῦν τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ. Γνωρίζετε ὅλοι σας, ὅπως καὶ ἐγώ, ὅτι αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ δὲν δίδουν ποτὲ τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ, διότι ὅταν ξεύρῃ ὁ πολίτης.... (θόρυβος).

§36Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Διατὶ διαμαρτύρεσθε τότε διὰ τὴν κατάργησίν των;

§37Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τί εἴπατε κύριε συνάδελφε;

§38Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἔρχεσθε ἔν τινι ἀντιφάσει. Προηγουμένως μάχεσθε, ἵνα μὴ καταργηθοῦν αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαί. Τώρα ὑποστηρίζετε καὶ λέγετε ὅτι αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ δὲν ἔχουν οὐδεμίαν σημασίαν, διότι δὲν ἀποτελοῦν σφυγμομέτρησιν τῆς κοινῆς γνώμης.

§39Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶπον, τοὐναντίον.... (θόρυβος).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, μὴ προκαλῆτε διακοπάς.

§41Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶπον ὅτι, ἐὰν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν εἶναι ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, τότε δὲν ἔχει σημασίαν, ἐὰν ὅμως εἶναι κατά, τότε ἀσφαλῶς ὑπάρχει δυσαρμονία κοινῆς γνώμης καὶ πλειοψηφίας ὁπότε ἔχει δικαίωμα νὰ ἐπέμβῃ ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν, καὶ νὰ προκηρύξῃ νέας ἐκλογάς.

§42Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀναπληρωματικῆς ἐκλογῆς δὲν πρέπει νὰ κάμῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ αἰσιοδοξῇ, διότι πάντοτε εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀναπληρωματικῆς ἐκλογῆς δὲν δεικνύει τὸ πραγματικὸν φρόνημα. Προηγουμένως εἴπατε, ὅτι δὲν θέλετε τὴν κατάργησιν τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν, διότι διὰ τούτων θὰ ἐπέλθῃ σφυγμομέτρησις τῆς κοινῆς γνώμης. Πῶς συμβιβάζεται αὐτό;

§43Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θέλω τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογὰς καὶ ὅταν μὲν εἶναι ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαί, δὲν ἔχει σημασίαν τὸ πρᾶγμα. Ὅταν ὅμως εἶναι κατ’ αὐτῆς, τότε ἔχει μεγίστην σημασίαν. Εἶναι τόσον σαφὲς αὐτό, ὥστε ἀπορῶ πῶς τὸ λέγετε.

§44Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Ἀποτελεῖ ἀντίφασιν.

§45Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἀποτελεῖ ἀντίφασιν, διότι οἱ ἐκλογεῖς ψηφίζοντες εἰς τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς, γνωρίζουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρόκειται νὰ ἀνατραπῇ διότι θὰ ἐκλεγῇ εἷς βουλευτὴς ἐπὶ πλέον ἀντιπολιτευόμενος, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἔχει 240 βουλευτάς, ἐπὶ 300. Ὅταν, ὅμως, δύο, τρεῖς, τέσσαρες ἐκλογαὶ ἀποβοῦν εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἔνδειξις ὅτι ἐμειώθη ἡ δύναμις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ κοινὴ γνώμη ἤλλαξε. Πλανᾶται ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν νομίζῃ ὅτι σήμερον ἡ κοινὴ γνώμη εἶναι ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς πιστεύομεν ὅτι εἶναι κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ μάλιστα, μετ’ ἀγανακτήσεως. (Θόρυβος).

§46ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ἔχει ἀποδείξει δεκάκις.

§47Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὅταν ἔγιναν αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1952, ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς μὲ τὸ ρεῦμα, τὸ ὁποῖον εἶχε, συνεκέντρωσε 49,5%. Δὲν πιστεύω νὰ φαντάζεται κανεὶς ὅτι ὑπάρχει τὸ ἴδιον ρεῦμα, τώρα. Ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μετέβαινεν εἰς τὴν Μητρόπολιν ἐχειροκροτεῖτο ζωηρῶς ἐνῷ τώρα δὲν χειροκροτεῖται. Ὅταν ἡ φωτογραφία του προεβάλλετο εἰς τὸν κινηματογράφον ἐχειροκροτεῖτο ζωηρῶς, τώρα οὔτε εἷς θεατὴς δὲν ἀποπειρᾶται νὰ χειροκροτήσῃ. Εἶναι τοῦτο ἀπόδειξις τρανή, ὅτι ἐμειώθη τὰ μέγιστα ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ λαοῦ πρὸς τὸν Συναγερμόν, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν στηρίζεται ἐπὶ πλειοψηφίας. Ἐὰν θέλετε, κύριοι βουλευταί, νὰ δοκιμάσετε, ἂς κάμωμεν ἐκλογὰς μὲ τὸ σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον ἔγιναν αἱ ἐκλογαὶ τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1952, καὶ ὑπὸ τὰς αὐτὰς ἐγγυήσεις, τότε θὰ ἴδητε τὸ ἀποτέλεσμα. Θὰ ἴδητε ὅτι τὸ μεγάλο ρεῦμα, τὸ ὁποῖον ἦτο ὑπὲρ τοῦ Συναγερμοῦ, κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς εἶναι σήμερον ἐναντίον τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Καραμπίλιας ἔχει τὸν λόγον.

§49Β. ΚΑΡΑΜΠΙΛΙΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἱστορία τῶν διαφόρων λαῶν δὲν ἔχει νὰ μᾶς παρουσιάσῃ ἀρχιστράτηγον νικητὴν δύο διαφόρων πολέμων. Ἡ ἱστορία τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος, μᾶς παρουσιάζει τὸν ἡγέτην μας, τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ Πρόεδρον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὡς νικητὴν τῶν δύο πολέμων, τοῦ ἔπους τῆς Ἀλβανίας, καὶ τοῦ συμμοριτοπολέμου. Ὅταν ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος μὲ ἐπικεφαλῆς τὸν ἀείμνηστον Θεμιστοκλῆν Σοφούλην καὶ τοὺς ἡγέτας τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, παρεκάλεσαν τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ἀρχιστράτηγον τότε, καὶ ἔπειτα Στρατάρχην Παπάγον, ἵνα ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, κατώρθωσε νὰ κατατροπώσῃ τὸν ξενοκίνητον συμμοριτισμόν, ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον τὰς παραμεθορίους ἐπαρχίας, καὶ κωμοπόλεις τῆς Ἑλλάδος προσέβαλλεν ἀλλὰ καὶ αὐτὰς τὰς πόλεις τῆς καρδιᾶς τῆς Ἑλλάδος, ὅπως τὴν Καρδίτσαν, τὸ Καρπενῆσι καὶ ἕνα ἐκ τῶν μεγαλυτέρων στρατιωτικῶν κέντρων τῆς Ἑλλάδος, τὴν πόλιν τῆς Λαρίσης. Καὶ κατώρθωσεν ὁ Στρατάρχης Παπάγος, εἰς τὸν ὁποῖον ὁ πολιτικὸς κόσμος, καὶ ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἀνέθεσαν τὸ ἔργον τοῦτο, νὰ κατασυντρίψῃ τὸν συμμοριτισμὸν ἐντὸς μόλις 6 μηνῶν, ἐνῶ ὁλόκληρος ἡ ἡγεσία μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης, ἐπὶ τριετίαν ὁλόκληρον διοικήσασα τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν, δὲν εἶχε κατορθώσει νὰ συντρίψῃ τὸν συμμοριτισμόν. Μὲ τὴν κατατρόπωσιν τοῦ συμμοριτισμοῦ ἐτελείωνεν ἡ στρατιωτικὴ ἀποστολὴ τοῦ ἡγέτου τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ ἡ Ἑλλὰς εἰσήρχετο εἰς τὸν δρόμον τῆς εἰρήνης. Ὁ ἐκλογικὸς νόμος, ὁ ἰσχύσας κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἀτυχῶς δὲν εἶχε δώσει εἰς τὴν Πατρίδα μας, Κυβέρνησιν ἰσχυράν, Κυβέρνησιν ἱκανήν, ἵνα προβῇ εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν τοῦ τόπου. Τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ὑπῆρξε σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔδωσε Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὰ ἀποκόμματα, τὰ ὁποῖα μέχρι σήμερον, εἶχον μεταξύ τους, μεγάλας ὀξύτητας καὶ διαμάχας καὶ τὴν ἑπομένην συνεφώνουν μὲ ἀντικειμενικὸν σκοπόν, τὸν ἄνοδον εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ἡ αἰτία αὐτή, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποῖα ἔκαμε τὸν Στρατάρχην Παπάγον, τὸν ἡγέτην τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, νὰ σκεφθῇ ὅτι ἡ ἀποστολή του δὲν ἐτελείωσε μόνον μὲ τὴν πάταξιν τῆς ἀνταρσίας καὶ μὲ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσέφερεν, ὡς ἀρχιστράτηγος εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀναλώσῃ τὰς ὑπολοίπους δυνάμεις του, κατερχόμενος εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς Πατρίδος. Καί πράγματι κύριοι, ὁ Στρατάρχης Παπάγος κατέρχεται εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1951. Ἀτυχῶς ὅμως, τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς καὶ πάλιν δὲν ἔδωσε Κυβέρνησιν ἰσχυρὰν εἰς τὸν τόπον μας καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο νὰ μὴ εἶναι δυνατὴ ἡ ἀνασυγκρότησις τῆς Πατρίδος. Ἀπὸ τὰ πρῶτα μελήματα, τὰ ὁποῖα ἔταξεν εἰς τὴν πολιτικὴν του ζωήν, ὁ Στρατάρχης Παπάγος, ἦτο, πῶς θὰ κατορθώσῃ νὰ σχηματίσῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ προβῇ πράγματι εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν τοῦ τόπου. Καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης εἰσερχόμενος εἰς τὸ Κοινοβούλιον, διεξήγαγεν ἀγῶνας νὰ μεταπείσῃ τοὺς Κυβερνῶντας ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ διαλύσουν τὴν Βουλὴν καὶ μὲ πλειοψηφικὸν νὰ προχωρήσουν εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς νέας Βουλῆς. Τὸν ἀγῶνα αὐτὸν τὸν ἔκαμε, μεταβαίνων εἰς τὰς διαφόρους πόλεις τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐπικοινωνῶν μὲ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τὸν ὁποῖον προσεπάθησε νὰ πείσῃ ὅτι εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ βροντοφωνήσῃ εἰς τοὺς Κυβερνῶντας ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ διαλυθῇ ἡ Βουλὴ καὶ νὰ σχηματισθῇ Βουλὴ ἡ ὁποία, θὰ ἐξεπροσωπεῖτο μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Ὁ ἀείμνηστος Πλαστήρας, ἠναγκάσθη τελικῶς νὰ πεισθῇ, ἀλλά, μὴ δυνάμενος νὰ ἀνθέξῃ καὶ εἰς τὴν πίεσιν τῶν συνεργατῶν του, ἔκαμεν ἐκεῖνο τὸ λεγόμενον σύστημα τῆς στενοευρείας, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο ἕνα σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο πράγματι νὰ ἐκλεγῇ μία ἰσχυρὰ Κυβέρνησις. Διότι τὸ σύστημα τῆς στενοευρείας, κύριοι, διαιροῦσε τὴν μὲν Νέαν Ἑλλάδα, εἰς περιφέρειαν εὐρείας, τὴν δὲ Παλαιὰν εἰς στενωτάτην. Ὁ Στρατάρχης Παπάγος, ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς διεκήρυξεν ὅτι, ἐρχόμενος εἰς τὴν ἐξουσίαν, θὰ καθιέρωνεν ὡς σύστημα τὸ πλειοψηφικόν, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ δίδῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὸ Κοινοβούλιον ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, Κυβέρνησιν ἡ ὁποία θὰ κατώρθωνε νὰ ἐπιβάλῃ τὰς ἀπόψεις της, νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμά της καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν πραγματικὴν ἀνασυγκρότησιν τοῦ τόπου. Καὶ πράγματι, τρία ὁλόκληρα χρόνια πρὸ τῆς λήξεως τῆς θητείας τῆς παρούσης Βουλῆς, ἔρχεται ὁ Στρατάρχης Παπάγος, συνεπὴς πρὸς τὸν ἑαυτόν του, καὶ εἰσάγει διὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σήμερον καλούμεθα ἡμεῖς νὰ ψηφίσωμεν, τὸ ὁποῖον διαιρεῖ τὴν Ἑλλάδα εἰς 14 περιφερείας καὶ καθιερώνει τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν. Οἱ εἰσηγηταὶ τῆς πλειοψηφίας, οἱ ὁποῖοι χθὲς ὡμίλησαν πρὸς ἡμᾶς, ἀνέπτυξαν ὅλα τὰ θεωρητικὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα συνηγοροῦν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὁ Στρατάρχης Παπάγος θέλει νὰ ψηφίσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή, ἵνα μελλοντικῶς ἀποτελέσῃ τὸ σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἐκλέγωνται οἱ Βουλευταί. Εἶναι κύριοι, ὡρισμένα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα καὶ ἐγώ, μὲ τὴν μικράν μου Κοινοβουλευτικὴν πεῖραν, ζητῶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀπὸ σᾶς τὸ δικαίωμα νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκθέσω. Εἶναι σπουδαῖον πρᾶγμα, κύριοι, νὰ κατορθώνῃ τὸ σύστημα νὰ ἀναδεικνύῃ Βουλήν, ἡ ὁποία νὰ καταρτίζῃ Κυβέρνησιν ἰσχυράν. Ἐὰν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ Ἑλλὰς πράγματι εἰσέρχεται εἰς τὸν δρόμον τῆς ἀνασυγκροτήσεως, ἐὰν πράγματι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ Ἑλλὰς παρουσιάζῃ ὀργασμὸν εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς, αὐτὸ κύριοι, τὸ βλέπομεν ὄχι μόνον ἡμεῖς οἱ καλοὶ Ἕλληνες, καὶ καλῆς πίστεως ἄνθρωποι ποὺ εὑρίσκονται εἰς τὸ Κοινοβούλιον ἢ ἐκτὸς αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ οἱ ἔξω τῆς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι διαρκῶς εἰς ἄρθρα καὶ ἀνταποκρίσεις δὲν κάμνουν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ὁμολογοῦν τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Στρατάρχου Παπάγου. Ἐὰν θέλωμεν, κύριοι, νὰ ἴδωμεν τί θὰ εἴπῃ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις, δὲν ἔχομεν εἰμὴ νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν πολιτισμένην καὶ πλουσίαν χώραν, ποὺ λέγεται Γαλλία, ἡ ὁποία δυστυχῶς διότι δὲν εὑρέθη πολιτικὸς διὰ νὰ εἰσαγάγῃ σύστημα, τὸ ὁποῖον νὰ δώσῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, ὁπότε θὰ ἠδύνατο νὰ εἶναι ἡ πρώτη χώρα οἰκονομικῆς εὐημερίας, σπαράσσεται σήμερον ἀπὸ ἀπεργίας, διότι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ὑπάρχει Κυβέρνησις ἰσχυρὰ καὶ ἡ χώρα αὐτὴ διαρκῶς φθίνει. Ἐὰν ἠμποροῦσε νὰ ὑπάρξῃ σύστημα ἐκλογικόν, τὸ ὁποῖον νὰ δίδῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, ἡ Γαλλία σήμερον θὰ ἦτο μία ἀπὸ τὰς ἰσχυροτέρας χώρας τοῦ κόσμου. Ἀλλά, διὰ νὰ τονίσω τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα τῆς εὐρυτάτης περιφερείας καὶ τί σημασίαν ἔχει ἡ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις, δὲν ἔχω παρὰ νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τοὺς ἀξιοτίμους συναρχηγοὺς τῶν Φιλελευθέρων, ποῖαι ἦσαν αἱ ἀντιλήψεις τοῦ ἑνός, ὅταν μετεῖχε κατ’ ἐπανάληψιν Κυβερνήσεων τῆς ἀναλογικῆς καὶ ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ συνεργάζεται μὲ ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους τὴν ἑπομένην, διότι δὲν τοῦ ἐπέτρεπον νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμά του, ἠναγκάζετο νὰ τοὺς κατηγορῇ καὶ νὰ λέγῃ ὅτι «δὲν ἦσαν ἄξιοι συνεργάται του». Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, κύριοι, διὰ νὰ σᾶς δείξω, τί σημασίαν ἔχει μία Κυβέρνησις ἰσχυρά, καὶ πόσον χωλαίνει μία Κυβέρνησις ὅταν στηρίζεται εἰς μίαν Βουλὴν ἀποτελουμένην ἀπὸ διάφορα μικρὰ κόμματα, θὰ σᾶς ἀναφέρω ἕνα παράδειγμα, τὸ ὁποῖον πρὸ 5 περίπου μηνῶν διηγεῖτο ἐπίλεκτον μέλος τῆς πλευρᾶς ἐκείνης, μὴ ἀνῆκον διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου, εἰς τὴν ὁποίαν μετεῖχε καὶ ὁ συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Παπανδρέου: Ὅτι ἠναγκάσθη, Ὑπουργὸς ὤν, ἐντὸς μιᾶς ἡμέρας νὰ ἐκδώσῃ δύο διαταγάς, διότι εἰς μίαν πόλιν τῆς Πελοποννήσου εὑρέθησαν δύο ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τῆς Χωροφυλακῆς καὶ ὁ μὲν τότε Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἔλεγεν ὅτι θὰ μείνῃ ὁ Α καὶ θὰ φύγῃ ὁ Β, τὴν ἰδίαν στιγμὴν ὁ Ὑπουργὸς ἠναγκάζετο νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν διαταγὴν αὐτὴν καὶ νὰ ἐκδώσῃ δευτέραν, διότι ὁ ἕτερος τῶν συναρχηγῶν τὸν ἐπίεζε νὰ ταχθῇ ὑπὲρ τοῦ ἑτέρου ἀξιωματικοῦ. Καὶ ἠναγκάσθη ὁ εὐσυνείδητος ἐκεῖνος Ὑπουργός, νὰ ἀφήσῃ εἰς τὴν Διοίκησιν Χωροφυλακῆς καὶ τοὺς δύο ἀξιωματικοὺς καταλαβαίνετε δὲ τὶ θὰ εἴπῃ νὰ ὑπάρχουν δύο Διοικηταὶ εἰς τὴν αὐτὴν Διοίκησιν!...

§50Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Καὶ τώρα δὲν μπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτό;

§51Β. ΚΑΡΑΜΠΙΛΙΑΣ. Ὄχι. Διότι, ὅταν ὁ σημερινὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, στηρίζεται εἰς 240 βουλευτάς, δὲν εἶναι δυνατὸν οἱοσδήποτε παράγων ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου, νὰ πείσῃ αὐτὸν ὅτι πρέπει νὰ ταχθῇ ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἑτέρου καὶ ἐντὸς μιᾶς ὥρας νὰ ἀλλάξῃ γνώμην, Καὶ αὐτό, κύριοι, εἶναι ἕνα ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα συνηγοροῦν ὑπὲρ τῆς καθιερώσεως τοῦ πλειοψηφικοῦ μὲ τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν. Ἕτερον σοβαρὸν ἐπιχείρημα κύριοι, εἶναι ἡ πάταξις τῆς φαυλότητος. Κύριοι, ἂς μὴ κρυπτώμεθα πίσω ἀπὸ τὸ δάκτυλόν μας. Μὲ τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν παύομεν πλέον ἡμεῖς νὰ εἴμεθα κίνητρα τῶν παραγόντων τῶν πολιτικῶν τῆς περιφερείας μας. Παύει ὁ βουλευτὴς νὰ εἶναι ὁ ἀχθοφόρος, ὁ ὁποῖος μεταφέρεται ἀπὸ Ὑπηρεσίας εἰς Ὑπηρεσίαν καὶ ἀπὸ Ὑπουργεῖον εἰς Ὑπουργεῖον, διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἐπιθυμίας τῶν ἰσχυρῶν κομματαρχῶν, οἱ ὁποῖοι τὸν πιέζουν ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας. Καὶ αὐτὸ κύριοι, εἶναι ἕνα σοβαρὸν θέμα, τὸ ὁποῖον ἐπίσης συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς καθιερώσεως τῆς εὐρυτάτης. Διότι θὰ φθάσῃ ὁπωσδήποτε εἰς τὴν πραγματικήν του ἀποστολὴν ὁ βουλευτής, δηλαδὴ νὰ εὑρίσκεται εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ νὰ νομοθετῇ καὶ ὄχι νὰ ἀσχολῆται μὲ τοιούτου εἴδους φαυλότητας, μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε ὅπως ἀναφέρετε, νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος, νὰ ἀσχολῆται μὲ τὴν διανομὴν ἡμιόνων εἰς τοὺς κατοίκους τῆς περιφερείας του!... Ἕν τρίτον ἐπιχείρημα, κ.κ. συνάδελφοι, τὸ ὁποῖον συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς εὐρυτάτης περιφερείας καὶ τὸ ὁποῖον ἴσως εἶναι σοβαρώτερον ἀπὸ ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸ παρίδωμεν, ὅπως τὸ παρεῖδεν ἀτυχῶς ὁ προλαλήσας συνάδελφος κ. Χαβίνης, διότι σήμερον, κύριοι, μεταπολεμικῶς, ὁσονδήποτε καὶ ἂν θέλωμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι στεκόμεθα εἰς τὸ ὕψος μας ἀτυχῶς ὁ κόσμος ἔχει χαλάσει, εἶναι ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἠθικοποιεῖ τὸν βουλευτήν. Καὶ τὸν ἠθικοποιεῖ ὡς ἑξῆς: Ὁ βουλευτής, θὰ εἶναι ὁ ἐκλεκτὸς ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον θὰ ὑποδείξῃ ἡ ἡγεσία τοῦ κόμματος καὶ ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι ὑπόλογος ἀπέναντι αὐτῆς καὶ δὲν θὰ εἶναι πλέον ὁ ἰσχυρὸς κομματάρχης, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν διὰ τοῦ πλούτου του νὰ εἶναι αὐτὸς πάντοτε, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ρυθμίζῃ τὰ τῆς ἐπαρχίας του. Δὲν ἀντέχει δὲ εἰς σοβαρὰν κριτικὴν τὸ ἐπιχείρημα τοῦ ἑνὸς συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ραδιοφωνικήν του ὁμιλίαν ἀνέφερεν, ὅτι δῆθεν ὁ πλούσιος θὰ εἶναι μόνον ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ κατορθώνῃ νὰ ἐπηρεάζῃ τοὺς ἐκλογεῖς του. Αὐτό, κύριοι, θὰ ἠμποροῦσε νὰ συμβῇ μόνον εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν 2–3–4 χιλιάδων ἐκλογέων. Ὅταν ὅμως σήμερον οἱ ἐκλογεῖς θὰ εἶναι ἑκατοντάδες χιλιάδων, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν ὁ πλούσιος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἀποφασίσῃ διὰ τοῦ πλούτου νὰ ἐπέμβῃ, νὰ ἀλλοιώσῃ τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ, διότι οἱαδήποτε περιουσία θὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ φθάσῃ καὶ νὰ δημιουργήσῃ ἀλλοίωσιν τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ. Εἶναι τόσον σοβαρὰ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ὑπὲρ αὐτοῦ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσάγει σήμερον ἡ Κυβέρνησις, ὥστε νὰ μὴ δικαιολογῆται ἡ πλευρὰ ἐκείνη νὰ ἐπιτίθεται κατὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ μὲ πλεῖστα ὅσα μέσα καὶ μὲ διαμαρτυρίαν ἀκόμη καὶ εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ἀλλὰ νὰ φθάνῃ ὡς λέγει, καὶ μέχρι συμμαχίας ἀκόμη καὶ μὲ τὸν διάβολον διὰ νὰ τὸ κτυπήσουν, διότι, λέγουν, αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχει δημοκρατικὴν βάσιν καὶ διότι ἀλλοιώνει τὸ δημοκρατικὸν θέλημα τοῦ λαοῦ καὶ πηγαίνει νὰ μεταβάλῃ τὸ πολίτευμα εἰς φασιστικόν. Κύριοι, δὲν ἀντιλαμβάνομαι τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ διότι ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ὅτι ὁ πατὴρ τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς ζωῆς, ὁ Χαρίλαος Τρικούπης, ἀπὸ τοῦ 1886 ἠγωνίσθη κατ’ ἐπανάληψιν διὰ νὰ εἰσαγάγῃ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἐν Ἑλλάδι, ὅπως ἐπίσης ἐλησμονήθη ὅτι ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἐσκέφθη τὸ 1928 νὰ καθιερώσῃ τὴν ἐφετειακὴν περιφέρειαν, ἡ ὁποία ὄχι, ὡς χθὲς ἀνέφερεν ὁ κ. Μερκούρης, ἐπρόκειτο νὰ διαιρέσῃ τὴν χώραν εἰς 11 ἐπαρχίας ἢ μᾶλλον περιφερείας, ἀλλ’ εἰς ὀκτώ, διότι τότε τὰ ἐφετεῖα τῆς Ἑλλάδος δὲν ἦσαν 11, ἦσαν 8, διότι μεταπολεμικῶς ἐγένοντο 11 τὰ ἐφετεῖα τῆς Ἑλλάδος. Πῶς, λοιπόν, ὅταν τόσον μεγάλοι κοινοβουλευτικοὶ ἄνδρες, ἠγωνίσθησαν διὰ τὴν καθιέρωσιν τῆς ἐφετειακῆς περιφερείας, θὰ εἴπωμεν ἡμεῖς σήμερον ὅτι ὁ Στρατάρχης Παπάγος διενοήθη τὴν κατάργησιν τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν καὶ τὴν ἐπιβολὴν φασισμοῦ ἐν Ἑλλάδι; Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ θὰ μοῦ ἐπιτρέψουν οἱ ἀξιότιμοι κύριοι τῆς πλευρᾶς ἐκείνης, νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω τὴν νοοτροπίαν τῶν ἀνθρώπων τῆς πλευρᾶς ἐκείνης. Προηγουμένως ὁ κ. Χαβίνης, κατέκρινεν ὅλα τὰ οἰκονομικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀναστηλωτὴς τῆς Ἑλληνικῆς οἰκονομίας, ὁ ἐξοχώτατος Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, ἔλαβε τὰ πρῶτα του οἰκονομικὰ μέτρα. Ὅταν ἐλάμβανε τὸ μέτρον τῆς συγχωνεύσεως τῶν Τραπεζῶν καὶ τὸ μέτρον τῆς ἀναπροσαρμογῆς τῆς δραχμῆς ἡ πλευρὰ ἐκείνη, ὁ διευθυνόμενος καὶ κατευθυνόμενος ἀπὸ αὐτὴν τύπος, τόσον τῶν Ἀθηνῶν, ὅσον καὶ τῶν ἐπαρχιῶν, μὲ γελοιογραφίας παρουσίαζε τοὺς Ἕλληνας ὡς κοψοχέρηδες καὶ τόσον πικρῶς μετανοημένους διότι ἔδωσαν τὴν ψῆφον των καὶ ἔφεραν εἰς τὴν ἐξουσίαν τὸν ἔνδοξον αὐτὸν Στρατάρχην, ὁ ὁποῖος ἐγεννήθη καὶ ἀφιέρωσε τὴν ζωήν του διὰ νὰ σώσῃ τὴν Ἑλλάδα. Καὶ ἐνῷ διεξήχθησαν δέκα ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ οἱ ἡγέται τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἡρμήνευσαν τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν ὡς ἧτταν τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως καὶ μᾶς διεκήρυξαν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πλέον δὲν ἀκολουθεῖ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὅτι εἶναι πικρῶς μετανοημένος. Τί εἶναι ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον τοὺς κάμνει νὰ ἀποροῦν καὶ νὰ μὴν εἶναι βέβαιοι πλέον ὅτι ἀφοῦ εἰς 16 μόνον μῆνας ἔχομεν χάσει τὰ 50% τῶν φίλων μας, μετὰ τὴν παρέλευσιν καὶ τῆς ὑπολοίπου τριετίας δὲν θὰ ἀπογυμνωθῶμεν πλέον καὶ τότε τὰ ἀντίπαλά μας κόμματα θὰ ἔλθουν εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ τότε ἐὰν ἴδουν ὅτι κινδυνεύει ἡ δημοκρατία, θὰ ἀλλάξουν ἢ θὰ καταργήσουν τὸ σύστημα αὐτὸ καὶ θὰ εἰσηγηθοῦν οἱονδήποτε ἄλλο. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὰ εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα μὲ τὴν μικράν μου κοινοβουλευτικὴν πεῖραν εἶχα νὰ ἐκθέσω. Ὁ Στρατάρχης Παπάγος, ὁ ἡγέτης τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, μᾶς ἐκάλεσεν ἐδῶ διὰ νὰ καταστήσωμεν νόμον τοῦ κράτους τὸ ὑπὸ ψήφισιν ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Πρὶν ὅμως ψηφίσωμεν αὐτό, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας καὶ νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν Στρατάρχην Παπάγον, ὅτι μόλις πρὸ 4 ἡμερῶν ἀπεφάνθη ὁ λαὸς τῆς Λαμίας, εἰς τὸν ὁποῖον ὡμίλησαν καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ αἱ ἐφημερίδες ἐδημοσίευσαν ἄρθρα καὶ δηλώσεις τῶν δύο ἀρχηγῶν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀκόμη δὲ καὶ διὰ τοῦ ραδιοφωνικοῦ σταθμοῦ ἔκαμαν δηλώσεις καὶ εἶπον ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ ὑποψηφίου τοῦ Συναγερμοῦ σημαίνει καταστροφὴν διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ ὅτι τὸ κόμμα τοῦ Συναγερμοῦ κατήργησε τὴν δημοκρατίαν καὶ κατέστρεψε τὸ πᾶν. Καὶ ὅμως ὁ λαὸς τῆς Λαμίας ἔφερε διὰ συντριπτικῆς πλειοψηφίας τὸν κ. Μακρόπουλον ἐπιτυχόντα καὶ αὐτὸ σημαίνει ὅτι ὁ λαὸς τῆς Λαμίας ἐψήφισεν ἤδη τὸ ἐκλογικὸν αὐτὸ νομοσχέδιον. Κατόπιν τούτου λέγομεν, Στρατάρχα, δι’ ἡμᾶς ὁ λόγος σου εἶναι διαταγὴ καὶ ὡς τοιαύτην θὰ τὴν ἐκτελέσωμεν ὡς πιστοὶ στρατιῶται. (Χειροκροτήματα).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Χανίων κ. Κ. Μητσοτάκης ἔχει τὸν λόγον.

§53Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονός, ὅτι διὰ πρώτην φορὰν μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν, εἰσάγεται πρὸς συζήτησιν καὶ πρὸς ψήφισιν σχέδιον ἐκλογικοῦ νόμου, πολὺ προτοῦ διαφανῆ τὸ τέλος τῆς Βουλῆς, ἐνώπιον τῆς ὁποίας εἰσάγεται. Τοῦτο αὐταρέσκως τονίζεται ἀπὸ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν καὶ τοῦτο ὑποστηρίζει καὶ ἡ Κυβέρνησις, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Δὲν νομίζω ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ νομοθέτημα τὸ ὁποῖον τίθεται ὑπὸ τὴν κρίσιν σας εἶναι ἀπηλλαγμένον ὑπολογισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀφοροῦν, εἴτε εἰς τὸ στενὸν κομματικὸν συμφέρον τοῦ πλειοψηφοῦντος κόμματος, εἴτε εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς παρούσης πολιτικῆς σκοπιμότητος. Ἂν θέλετε, κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ προσωπικῶς, καὶ μαζί μου καὶ πολλοὶ ἄλλοι ἄνθρωποι εἰς τὴν Ἑλλάδα, πιστεύω, ὅτι δὲν εἶναι ἴσως τόσον ἡ ἀνάγκη νὰ ἐπιτύχῃ διὰ τοῦ σχεδίου τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον εἰσάγει, νὰ κερδίσῃ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι δὲν γνωρίζομεν ἄλλως τε πότε θὰ γίνουν, δὲν εἶναι, λέγω, αὐτὴ ἡ ἀνάγκη ἡ ὁποία ὠθεῖ τὴν Κυβέρνησιν νὰ καταρτίσῃ καὶ νὰ ψηφίσῃ τὸ σχέδιον τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὅσον εἶναι ἡ ἀνάγκη νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ ἄμεσα προβλήματα τοῦ παρόντος, τὰ ἐσωτερικὰ προβλήματα τὰ ὁποῖα τὴν ἀπασχολοῦν. Λέγεται, καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ἀναντίρρητον γεγονός, ὅτι, παρὰ τὴν ἰσχυράν της κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν, καὶ παρὰ τὴν ἀναμφισβήτητον συνοχὴν ἡ ὁποία μέχρι σήμερον διακρίνει τὴν παράταξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ἐν ὄψει τοῦ διακηρυχθέντος καὶ προαναγγελθέντος κυβερνητικοῦ ἀνασχηματισμοῦ, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχῃ τὶς ὀλιγώτερες κατὰ τὸ δυνατὸν σκοτοῦρες. Καὶ μὲ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον εἰσάγει ἐνώπιον τοῦ Σώματος, τὸν διευκολύνει καὶ τὸν ἐξυπηρετεῖ, διότι διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ ἐκμηδενίζεται ἀκόμη περισσότερον ἡ προσωπικότης καὶ ἡ ὀντότης τοῦ καθ’ ἕκαστον βουλευτοῦ του. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, εἶναι μία παράταξις, εἶναι ἕνα κόμμα, τὸ ὁποῖον διακρίνεται διὰ τὴν συνοχήν του καὶ διὰ τὴν πειθαρχίαν του. Παρὰ ταῦτα ὅμως καὶ αὐτὸς ἔχει τὰς ἐσωτερικάς του ἀντιθέσεις καὶ αὐτὸς ἔχει τὰ ἐσωτερικὰ προβλήματα καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐν ὄψει μιᾶς καταστάσεως, ἡ ὁποία δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἐπικίνδυνος δι’ αὐτήν, εἶναι ὅμως, πάντως δυσάρεστος, ἐπιδιώκει νὰ ἐκκαθαρίσῃ ἅπαξ διὰ παντὸς τὸ πρόβλημα, νὰ λύσῃ τὸν γόρδιον δεσμὸν διὰ τῆς σπάθης καὶ νὰ φέρῃ ἔτσι τὰ πράγματα, ὥστε ἀναντίρρητος νὰ εἶναι πλέον ἡ ἐπιβολὴ τῆς θελήσεως τοῦ ἀρχηγοῦ ἢ τῆς φατρίας, ἡ ὁποία θὰ ἐπικρατήσῃ παρὰ τῷ ἀρχηγῷ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Μὲ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν δὲν εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς νὰ εἴπωμεν ὅτι τὸ παρὸν νομοσχέδιον εἶναι ἀπηλλαγμένον πάσης πολιτικῆς σκοπιμότητος καὶ αὐτὸς ὁ λόγος ἀκριβῶς, δηλαδὴ ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ γεγονὸς ὅτι ἐξυπηρετεῖ μίαν ἄμεσον πολιτικὴν σκοπιμότητα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸ γεγονὸς ὅτι ἐν ὄψει τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν εὑρίσκεται τὸ νομοθέτημα τοῦτο ἐντὸς τῶν κυβερνητικῶν συμφερόντων, μᾶς κάμνει νὰ ὑποστηρίζωμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ νομοθέτημα τοῦτο νὰ ἀνθέξῃ εἰς τὸν ἔλεγχον εἴτε καὶ νὰ τύχῃ γενικῆς ἀποδοχῆς ὥστε νὰ ἀποτελέσῃ τὴν παγίαν νομοθεσίαν διὰ τὰς ἐκλογὰς εἰς τὴν Ἑλλάδα, παγίαν νομοθεσίαν, τῆς ὁποίας τόσον ἀνάγκην ἔχει ὁ τόπος μας. Ἔχει λεχθῆ καὶ κατὰ τὴν ἰδικήν μου πεποίθησιν, κ.κ. συνάδελφοι, εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι ἕνα ἀπὸ τὰ πρῶτα πράγματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀποκτήσῃ μία εὐνομουμένη πολιτεία, εἶναι ὁ πάγιος ἐκλογικὸς νόμος. Εἶναι δυστυχῶς γεγονὸς ὅτι εἰς τὴν χώραν μας, ὅπως καὶ εἰς πολλὰς ἄλλας χώρας τῆς Εὐρώπης, οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι συχνότατα ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν ἑκάστοτε σκοπιμότητα καὶ ψηφίζονται ἐν ὄψει συγκεκριμένων πολιτικῶν ἀναγκῶν...... Θὰ ἦτο διὰ τὴν Ἑλλάδα εὐτύχημα, ἐὰν κάποτε τὸ ἐλάττωμα τῶν ἐκλογικῶν νόμων ἀπεφεύγετο, καὶ τοῦτο θὰ ἦτο δυνατόν, ὄχι μόνον ἐὰν ἐγκαίρως ἐψηφίζετο ὁ ἐκλογικὸς νόμος, ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία θὰ τὸν εἰσήγαγε, θὰ ἦτο διατεθειμένη ψυχρά, καὶ μὲ κριτήριον μόνον τὸ κοινὸν συμφέρον, νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ θέμα. Τοῦτο ὅμως προϋποθέτει ὅτι, διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου δὲν θὰ ἐπεδιώκετο ποτὲ ἡ ἐκμηδένισις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οὔτε ἡ λύσις τῶν ἐσωτερικῶν προβλημάτων τοῦ κυβερνῶντος κόμματος. Μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν αὐτήν, θὰ προχωρήσω εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ θέματος. Ὅπως καὶ ἄλλοι συνάδελφοι εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ τονίσουν, τὰ προβλήματα τὰ ὁποῖα δημιουργοῦνται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου νόμου, εἶναι κυρίως τρία. Τὸ πρῶτον καὶ τὸ καίριον, ἀφορᾷ εἰς τὸ νέον σύστημα τῆς εὐρυτάτης ἐκλογικῆς περιφερείας, τὸ ὁποῖον διὰ πρώτην φορὰν εἰσάγει εἰς τὴν χώραν μας. Τὸ δεύτερον, ἀφορᾷ εἰς τὴν ψῆφον τῶν ἀνδρῶν τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων καὶ τῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων καὶ τὸ τρίτον ἀφορᾷ εἰς τὰς συμπληρωματικὰς ἐκλογάς. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, κύριοι συνάδελφοι, τὸ κύριον θέμα τὸ ὁποῖον δημιουργεῖται ἀπὸ τὸ σχέδιον νόμου, εἶναι τὸ θέμα τῆς εὐρυτάτης ἐκλογικῆς περιφερείας. Εἶναι ἐνδιαφέρον, κύριοι συνάδελφοι, νὰ διαγνώσῃ κανεὶς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ὁποίαν ὑπογράφει ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐκφράζει τὰς ἀντιλήψεις ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀκόμη δέ, χρήσιμον εἶναι νὰ μελετήσῃ κανεὶς τὰς ἀπόψεις, τὰς ὁποίας οἱ κύριοι εἰσηγηταὶ τῆς πλειοψηφίας ἀνέπτυξαν, ὑποστηρίζοντες τὸ νομοθέτημα. Εἶναι ἀκριβές, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεώς του εἰς τὴν πολιτικὴν σκηνήν, ἐτάχθη ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Προσωπικῶς ἐγώ, δὲν διαφωνῶ πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Ὑπῆρξα, καὶ δὲν διστάζω νὰ εἴπω, ὅτι εἶμαι καὶ σήμερον κατὰ βάσιν ὀπαδὸς τοῦ συστήματος τούτου. Θὰ ἤθελον ὅμως, νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸ Σῶμα, ὅτι δὲν εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, ὁ ὁποῖος ἐπέβαλε τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἐπανέφερε τὸ πλειοψηφικὸν ἐκλογικὸν σύστημα. Θὰ ἤθελον νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν, ὅτι τὰ κόμματα τοῦ Κέντρου εἶχον τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν παρελθοῦσαν Βουλὴν καὶ ὅτι ἀπὸ αὐτὰ ἐξηρτᾶτο ἐὰν θὰ ἐπανεφέρετο τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἢ ὄχι. Καὶ τὸ ἐπανέφερον διότι ἐπίστευον, ὅτι αὐτὸ ἐξυπηρετεῖ μίαν ἐθνικὴν ἀνάγκην καὶ σκοπιμότητα, παρὰ τὸ ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ ὑποστοῦν κομματικὰς ζημίας, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῶν ὑστέρων. Κύριοι συνάδελφοι, τοῦτο πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπαρτίζουν τὴν σημερινὴν Ἀντιπολίτευσιν. Τὰ κόμματα τοῦ Κέντρου, ὑπῆρξαν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔδωσαν εἰς τὸν τόπον μας τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀπαραίτητον διὰ νὰ ἔχωμεν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ὅλοι οἱ Ἕλληνες, καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἀπῄτουν τὴν στιγμὴν ἐκείνην. Σήμερον ὅμως ὁμοιογενῆ Κυβέρνησιν ἔχομεν, ἡ ὁποία διαθέτει διὰ τὴν χώραν πρωτοφανῆ πλειοψηφίαν. Εὐλόγως λοιπὸν διερωτᾶταί τις, ποῖον ἄλλον σκοπὸν δύναται νὰ ἔχῃ καὶ πρὸς ποίους ἄλλους σκοποὺς ἀποβλέπει τὸ ὑπὸ συζήτησιν σχέδιον νόμου; Ἀπὸ ἄλλους προηγηθέντας εἰς τὸ βῆμα συναδέλφους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀνεφέρθη, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς συγκεντρώσας τὰ 49% τῶν ψήφων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1952, ἔλαβεν ἔναντι τοῦ ποσοστοῦ τῶν ψήφων τὰ 82% τῶν ἑδρῶν εἰς τὸ σημερινὸν Κοινοβούλιον. Δηλ. οἱ ψῆφοι τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ εἶχον περίπου διπλασίαν ἀπόδοσιν, ἐνῷ αἱ ψῆφοι αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἰς Κόμματα ἀντιπολιτευόμενα τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν ἐξεμηδενίσθησαν. Ποῖον ἄλλο σύστημα ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιθυμήσῃ ἡ Κυβέρνησις, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποδώσῃ περισσότερον ὁμοιογενῆ καὶ σταθερὰν Κυβέρνησιν; Δὲν νομίζω ὅτι κάτι περισσότερον αὐτοῦ, θὰ συνεβιβάζετο πρὸς τὰς Δημοκρατικὰς ἀρχὰς τοῦ πολιτεύματός μας. Δὲν νομίζω ὅτι πέραν αὐτῆς τῆς ἀναλογίας, εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν, χωρὶς τοῦτο νὰ θέσῃ ἐν ἀμφιβόλῳ, αὐτὸ τοῦτο τὸ ἐλεύθερον, Δημοκρατικόν μας πολίτευμα. Κύριοι συνάδελφοι, ἐλέχθη ἤδη καὶ ἐγράφη, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νέου ἐκλογικοῦ νόμου, μὲ τὰ ἀριθμητικὰ δεδομένα τῶν τελευταίων ἐκλογῶν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, δὲν θὰ ἐκέρδιζεν ἁπλῶς τὰς 240 ἕδρας, ἀλλὰ θὰ ἐκέρδιζε τὴν παμψηφίαν τῶν ἑδρῶν, ἐξαιρουμένης μόνον μιᾶς μικρᾶς σχετικῶς περιοχῆς τῆς Ἑλλάδος. Νομίζετε ὅμως ὅτι τὸ σύστημα ἐκεῖνο θὰ ἐλειτούργει καλύτερον, ὅτι αἱ συνθῆκαι αἱ πολιτικαὶ εἰς τὸν τόπον θὰ ἦσαν καλύτεραι, ὅτι θὰ ὠφελεῖτο γενικώτερον, ἡ ὑπόθεσις τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ ὑπόθεσις τῆς Δημοκρατίας, ἐὰν εἰς τὴν παροῦσαν Βουλήν, ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀντὶ νὰ ἔχῃ 60 βουλευτάς, εἶχε μόνον 18; Καὶ νομίζετε ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, κατὰ βάθος εἰς τὴν ψυχήν του, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ ἕνα τέτοιο καθεστώς, τὸ ὁποῖον θὰ ἐδημιούργει μίαν βασικὰ ἀπαράδεκτον δι’ ὅλους, ἀσχέτως πολιτικῶν πεποιθήσεων, ἀνισότητα; Ἠκούσαμεν κύριοι, τὴν ἐπιχειρηματολογίαν ἡ ὁποία ἀναπτύσσεται ἀπὸ Κυβερνητικῆς πλευρᾶς, ὅτι δηλ. ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει διὰ τοῦ νέου ἐκλογικοῦ νόμου νὰ δημιουργήσῃ δύο ἰσχυρὰς πολιτικὰς παρατάξεις εἰς τὴν Χώραν μας. Καὶ ἐλέχθη ὅτι θὰ πρέπει νὰ δημιουργηθῇ εἰς τὴν Χώραν μας, καθεστὼς ἀνάλογον μὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰσχύει εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου δύο Κόμματα διαδέχονται, τὸ ἓν τὸ ἄλλο εἰς τὴν ἐξουσίαν. Φοβοῦμαι κ.κ. συνάδελφοι, ὅτι τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν μυχίαν ἐπιθυμίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἰσάγει τὸ σχέδιον νόμου. Φοβοῦμαι ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ὡς ἀπέδειξεν μὲ τὰ ἔργα της μέχρι σήμερον, ἀλλ’ εἰδικώτερον μὲ τὸν νόμον αὐτόν, προχωρεῖ πολὺ περισσότερον καὶ προσπαθεῖ νὰ δημιουργήσῃ μίαν Βουλήν, ἡ ὁποία θὰ ἀπαρτίζεται ἀπὸ ἓν καὶ μόνον Κόμμα. Διότι ἐὰν τοῦτο δὲν ἀπετέλει τὴν πρόθεσίν της, οὐδένα λόγον θὰ εἶχε νὰ φέρῃ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ τὴν κατάστασιν, περὶ τῆς ὁποίας προηγουμένως σᾶς ὡμίλησα. Ἄλλως τε χρήσιμος εἶναι ἐν προκειμένῳ μία σύγκρισις, ἡ ὁποία ὁμιλεῖ εὐγλωττότερον ἀπὸ πολλὰ ἐπιχειρήματα. Εἶχον προηγουμένως τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπω ὅτι τὸ Κέντρον, ἐνῷ ἦτο Κυβέρνησις καὶ ἐγνώριζεν ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταστρέψῃ τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν ἐπαναφέρον τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, διότι δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἄνθρωπος εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀμφισβητῶν τὸ ἀναμφισβήτητον γεγονὸς ὅτι εἰς τὰ Κόμματα τοῦ Κέντρου τὰ ὁποῖα ἦσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐναπόκειτο νὰ ψηφίσῃ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ νὰ ἐμποδίσῃ τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν....

§54ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ἠξίωσαν.

§55Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν τὸ ἠξίωσαν, διότι ἐὰν ἤθελεν δὲν τὸ ἔκαμνεν, ἡ τότε Κυβέρνησις. Ἐὰν σήμερον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκεται ἐκεῖ, ὀφείλεται εἰς τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὰ ὁποῖα ἦσαν τότε εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ὅμως κ. κ. συνάδελφοι, τὰ Κόμματα τοῦ Κέντρου ἐπέβαλον τὸ πλειοψηφικόν. Σήμερον ἡ Κυβέρνησις τροποποιεῖ τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ εἰσάγει τὸ νέον σύστημα τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ὅλη διαμόρφωσις τῶν Ἑλληνικῶν πολιτικῶν πραγμάτων δίδει εὔλογον τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἐπιδιώκει νὰ ἐκμηδενίσῃ τοὺς πολιτικούς της ἀντιπάλους καὶ νὰ δημιουργήσῃ καθεστὼς μονοκομματικόν. Εἶναι περίεργον καὶ τὸ ἀνέγνωσα, καὶ μὲ ἐξένισε τὸ γεγονὸς ὅτι, τόσον ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅσον καὶ οἱ ρήτορες τῆς Συμπολιτεύσεως κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὁμιλοῦν περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς δημιουργίας μιᾶς Ἐθνικῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἰσχυρᾶς καὶ ἱκανῆς ἵνα διαδεχθῇ τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν, ὅταν αὐτὸς ἀπέλθῃ τῆς ἐξουσίας. Εἶναι περίεργον κ.κ. συνάδελφοι, ὅτι ὁ τόνος αὐτὸς καὶ αἱ ἀντιλήψεις αὐταὶ δὲν ἐκφράζονται ἀπὸ Κυβερνητικῆς πλευρᾶς εἰς ὅλας τὰς ἄλλας περιπτώσεις. Τὸ κήρυγμα ὅτι, μετὰ τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν δὲν ὑπάρχει τίποτε ἄλλο παρὰ ὁ κομμουνισμός, διεκηρύχθη ἐπισήμως ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τοῦ Συντονισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ καὶ τὸν ἐγκέφαλον, τὸν θεωρητικὸν πάντως, τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Καὶ τὸ ἴδιον κήρυγμα, ἐκφράζεται συνεχῶς καὶ ἀδιακόπως ἀπὸ ὑπευθύνους παράγοντας καὶ ἀπὸ τὸν Συναγερμικὸν τύπον. Ποῦ, λοιπόν, ἡ καλὴ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως νὰ δημιουργηθοῦν, τὰ δύο ἰσχυρὰ ἐθνικὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐναλλάσσονται ἄλληλα εἰς τὴν ἐξουσίαν; Πολὺ φοβοῦμαι ὅτι ἀσχέτως τοῦ ἂν θὰ τὸ ἐπιτύχῃ ἢ ὄχι, πρόθεσις καὶ ἐπιδίωξις τοῦ παρόντος νομοσχεδίου εἶναι νὰ ἐξαφανίσῃ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἐὰν καὶ καθόσον τοῦτο θὰ εἶναι δυνατόν, καὶ νὰ δημιουργήσῃ τὴν πόλωσιν, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν ἀφελῆ ἀντίληψιν ὡρισμένων μελῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, θὰ διαιωνίσῃ τὴν παραμονήν του εἰς τὴν ἐξουσίαν. Κύριοι συνάδελφοι, ἀνέγνωσα μὲ πολλὴν προσοχὴν ὅλα τὰ εἰδικώτερα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις ἀναφέρει ὑπὲρ τῆς εὐρυτάτης περιφερείας. Ἀνέγνωσα ἐπίσης καὶ ἤκουσα ὅλας τὰς ἀπόψεις αἱ ὁποῖαι εἰς ἀντίκρουσιν διετυπώθησαν. Ὀφείλω νὰ σημειώσω ἐνταῦθα ὅτι εἶναι ἀπολύτως χαρακτηριστικὸν ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐπολεμήθη ὄχι μόνον ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ κατεπολεμήθη καὶ ἀπὸ τὰς σοβαρωτέρας τῶν συναγερμικῶν ἐφημερίδων. Καὶ μάλιστα ἡ σοβαρωτέρα ἴσως τῶν συναγερμικῶν ἐφημερίδων, ἔγραψεν εἰς κύριον ἄρθρον ὅτι ἔχει χρέος νὰ ἐκφράσῃ αὐτὴ αὐτὰς τὰς διαφωνίας ἀφοῦ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς εἶναι βωβή. Δὲν εἶναι τυχαῖον, κ. συνάδελφε, ὅτι κατ’ ἐξοχὴν τὰ ὄργανα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουν στενωτάτην ἐπαφὴν μὲ τὴν κοινὴν γνώμην, ἐτάχθησαν ἐναντίον τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀσυμπαθέστατον κατὰ πλειοψηφίαν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, ἀσχέτως τῆς κομματικῆς τοποθετήσεως. Ὑποθέτω ὅτι καὶ σεῖς θὰ διεπιστώσατε, ὅτι ὁ Ἕλλην πολίτης, ὁ οἱοσδήποτε, ἐκλαμβάνει ὡς προσωπικήν του μείωσιν, ὡς στρεφόμενον ἐναντίον αὐτοῦ κεχωρισμένως καὶ ἐν τῷ συνόλῳ ἐναντίον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸ νομοθέτημα τοῦτο. Καὶ εἶναι φυσικὸν τοῦτο. Εἶναι, ἄλλωστε, καὶ εἰς τὰς ὡμολογημένας προθέσεις τῶν συντακτῶν του νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο. Διότι οἱ ὑποβαλόντες τὸ νομοθέτημα ὑποστηρίζουν ὅτι πρόθεσίς των εἶναι νὰ ἀποξενώσωσι τὸν ὑποψήφιον, νὰ ἀποξενώσωσι τὸν βουλευτὴν ἀπὸ τὸν ψηφοφόρον του καὶ ἀπὸ τὴν ἰδιαιτέραν ἐκλογικήν του περιφέρειαν. Ἀλλά, κ.κ. συνάδελφοι, ἔχουν λεχθῆ καὶ πολλὰ λέγονται, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως τοῦ παρόντος σχεδίου νόμου, διὰ τὸν Ἕλληνα πολιτευτήν, διὰ τὸν Ἕλληνα βουλευτήν. Σπανίως, νομίζω, ἴσως, διὰ πρώτην φοράν, ἐνεφανίσθη τὸ φαινόμενον, ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν Ἑλληνικὸν πολιτικὸν κόσμον νὰ ἐκδηλοῦται τοιαύτη βαθεῖα περιφρόνησις καὶ νὰ λέγωνται τόσα προσβλητικὰ πράγματα ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ ἰδίου. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ προσωπικῶς εἶμαι ἐπαρχιώτης βουλευτής. Ἐκπροσωπῶ ἕνα Νομόν, ὁ ὁποῖος μὲ τιμᾷ μὲ τὴν ψῆφόν του. Συνδέομαι στενώτατα μὲ τὸν Νομόν μου καὶ μὲ τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι κατοικοῦν ἐκεῖ. Καὶ δὲν νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ μὲ καταβιβάσῃ γενικώτερον, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ μοῦ προσαφθῇ ὡς κατηγορία τὸ γεγονὸς ὅτι διατηρῶ στενὸν σύνδεσμον μὲ τοὺς ἀνθρώπους εἰς τοὺς ὁποίους στηρίζω τὴν πολιτικήν μου ὑπόστασιν. Ὁ ἐπαρχιώτης ἰδίᾳ Ἕλλην βουλευτής, ἔχει, κ.κ. συνάδελφοι, νὰ ἀντιμετωπίσῃ δυσχερέστατα προβλήματα. Γνωρίζετε ὅλοι ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ διαθέσωμεν πολύτιμον χρόνον καὶ πολλὴν ζωτικότητα, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν θέματα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι θέματα ἀναγόμενα εἰς τὴν ἁρμοδιότητά μας ὡς βουλευτῶν. Καὶ ὅμως, ὑπάρχουν πλεῖστα ὅσα τοπικὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται εἰς τὴν πρόοδον, εἰς τὴν εὐημερίαν τῶν στενωτέρων περιφερειῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀντιμετωπισθοῦν ἀπὸ τοὺς ἰδίους ἐκπροσώπους τῶν περιφερειῶν αὐτῶν. Ἀλλὰ πέραν τούτου, μεγάλος ἀριθμὸς Ἑλλήνων πολιτῶν δὲν συνδέεται ἀπ’ εὐθείας οὔτε μὲ τὸ Κράτος, οὔτε μὲ τὰς ὑπηρεσίας, οὔτε μὲ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων. Συνδέονται, ὅμως, καὶ εἶναι σωστὸν νὰ συνδέωνται, μὲ τοὺς βουλευτάς, τοὺς ὁποίους ψηφίζουν καὶ τοὺς ὁποίους στέλλουν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν. Καὶ πρὸς αὐτοὺς ἀπευθύνονται ὅταν νομίζουν ὅτι ἀδικοῦνται. Πῶς ἀλλοιῶς θέλετε, κ.κ. συνάδελφοι, ὁ βουλευτὴς νὰ πιάσῃ τὸν σφυγμὸν τοῦ ἔθνους καὶ νὰ νοιώσῃ τὴν ψυχὴν τοῦ λαοῦ ἐὰν δὲν ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν μαζὶ του, ἐὰν δὲν εἶναι διερμηνεὺς τῶν ἀντιλήψεών του, ἐὰν δὲν ἐνδιαφερθῇ διὰ τὰ δικαία αἰτήματά του; Συχνότατα μᾶς προσάπτουν τὴν κατηγορίαν ὅτι ἀσχολούμεθα δι’ ἄτομα μεμονωμένα, ὅτι ἀσχολούμεθα μὲ ρουσφέτια. Ἡ ἔννοια τοῦ ρουσφετιοῦ τὸν τελευταῖον καιρὸν ἔχει βεβαίως μεταβληθῇ καὶ τὸ ρουσφέτι ἔχει ἀρχίσει νὰ ἀποκτᾷ μίαν σημασίαν διάφορον ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ. Πάντως, ἐγὼ προσωπικῶς, δὲν ἐδίστασα οὐδέποτε νὰ εἴπω καὶ δὲν διστάζω νὰ εἴπω καὶ σήμερον, ὅτι αἰσθάνομαι ὡς χρέος μου νὰ ταχθῶ ὑπὲρ οἱουδήποτε δικαίου θέματος συμπολίτου μου, ὁ ὁποῖος προσφεύγει εἰς ἐμέ. Καὶ, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχουν προστάται τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν; Ὄχι, διότι τὸ Κράτος εἶναι διεφθαρμένον, ἀλλὰ διότι εἶναι φυσικὸν ὅλα εἰς τὸ Κράτος νὰ μὴ λειτουργοῦν ἄριστα. Δὲν ζῶμεν εἰς μίαν ἰδανικὴν πολιτείαν, ὅπου καὶ οἱ νόμοι εἶναι τέλειοι καὶ οἱ ἐφαρμοσταὶ τῶν νόμων τέλειοι. Ὑπάρχουν πλεῖστα θέματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀνάγκην παρακολουθήσεως καὶ χρειάζονται τὸν καθημερινὸν ἔλεγχον ἢ τὴν ἀπειλὴν τοῦ ἐλέγχου. Βεβαίως, ὑπόσχεται ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ὅτι βαδίζομεν πρὸς τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ ἀποξενώσῃ τὸν βουλευτὴν ἀπὸ τὸν ψηφοφόρον καὶ ὅτι θὰ δημιουργήσῃ τὴν ἰδανικὴν πολιτείαν. Πολλοὶ τὸ εἶπον. Μακάρι νὰ δυνηθῇ νὰ τὸ πράξῃ. Ἀλλ’ εἰς τὴν Ἑλλάδα ζῶμεν ὅλοι μας καὶ νομίζω ὅτι, εἰς τὸ βάθος τῆς ψυχῆς του, οὐδεὶς δὲν θὰ διαφωνήσῃ ἐὰν εἴπω ὅτι οἱανδήποτε πρόοδον καὶ ἂν ἐπιτελέσῃ ἡ Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ—καὶ εὔχομαι νὰ ἐπιτελέσῃ πρόοδον ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς βελτιώσεως τῆς Κρατικῆς μηχανῆς—ὁπωσδήποτε, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιτύχῃ πολὺ θὰ ἀπέχῃ ἀπὸ τοῦ νὰ εἶναι τὸ τέλειον. Ἔπειτα, κύριοι συνάδελφοι, τὸ λεγόμενον ὅτι οἱ Ἕλληνες πολῖται ψηφίζουν ἀρχὰς δὲν ἀντέχει εἰς ἔλεγχον καὶ δὲν συμβαδίζει πρὸς τὴν ἑλληνικὴν πραγματικότητα. Κατ’ ἐξοχὴν εἰς τὴν Ἑλλάδα ψηφίζονται, ἄτομα καὶ κατ’ ἐξοχὴν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ πολιτικὰ προγράμματα ἔχουν παντελῶς χάσει οἱανδήποτε ἀξίαν. Πολλάκις ἔχει λεχθῆ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἔχει καταλήξει πλέον νὰ εἶναι κοινοτυπία τὸ γεγονὸς ὅτι ὅλα περίπου τὰ ἑλληνικὰ κόμματα, ἐὰν ἐξαιρέσητε ἴσως ἕνα, ἔχουν περίπου τὸ αὐτὸ πρόγραμμα. Διατί, κατὰ συνέπειαν, θέλετε ὁ Ἕλλην πολίτης νὰ ψηφίσῃ προγράμματα; Ὁ Ἕλλην πολίτης, κύριοι συνάδελφοι, ψηφίζει ἀνθρώπους, πολιτευομένους, ἀρχηγοὺς κομμάτων. Τοῦτο δὲ κατ’ ἐξοχήν, πιστεύω, δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός. Διότι ἂν ὑπάρχῃ μία περίπτωσις καθ’ ἣν ἐψηφίσθη ἕνας ἄνθρωπος, ἡ περίπτωσις αὐτὴ εἶναι ἡ περίπτωσις τῶν τελευταίων ἐκλογῶν, ὁπότε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐψήφισε τὸν κ. Παπάγον. Καὶ τὸν ἐψήφισε μάλιστα εἰς τοιοῦτον βαθμὸν καὶ ἐδημιουργήθη μία τοιαύτη ἐπιρροὴ τοῦ λαϊκοῦ αἰσθήματος ἀπὸ τὴν κάθοδόν του εἰς τὴν πολιτικήν, ὥστε πλεῖστοι ὅσοι, κατὰ τὴν συναγερμικὴν φρασεολογίαν, «χρεωκοπημένοι παλαιοκομματικοί», ἐκαλύφθησαν κάτω ἀπὸ τὰς πτέρυγας τοῦ κ. Παπάγου. Ἀκόμη καὶ αὐτὸς ὁ τέως ἀρχηγὸς τοῦ τέως Νέου Κόμματος, ὁ ὁποῖος κατεποντίσθη ὑπὸ τὰς μαύρας ψήφους τοῦ λαοῦ, ὅταν ἠθέλησε νὰ ἐμφανισθῇ ὡς ἀρχηγὸς αὐτοτελοῦς κόμματος, ἐξελέγη καὶ εἶναι σήμερον Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ. Βέβαιον εἶναι, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ψηφίζει ἄτομα, ψηφίζει ἀρχηγούς. Βεβαίως ἡ ἔννοια τοῦ Κόμματος, εἰς τὴν σύγχρονον πολιτικὴν πραγματικότητα, ἔχει ἀποκτήσει πολὺ μεγαλυτέραν βαρύτητα καὶ σημασίαν, ἀπὸ ὅ,τι εἶχεν ἄλλοτε. Ἐὰν διαβάσητε τὰ Συντάγματα, ἀκόμη καὶ τὰ σύγχρονα Συντάγματα καὶ τὸ ἰσχῦον Ἑλληνικὸν Σύνταγμα, θὰ ἴδητε ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ Κόμματος εἶναι περίπου ἄγνωστος. Τὰ Συντάγματα γνωρίζουν βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύουν τὸ Ἔθνος. Δὲν γνωρίζουν Κόμματα καὶ ὅμως ἡ ἔννοια τοῦ Κόμματος ἔχει εἰσαχθῆ εἰς τὸν Δημόσιον βίον, διότι ὁ μεμονωμένος βουλευτὴς δὲν δημιουργεῖ βιώσιμον καὶ ἀποδοτικὸν Κοινοβούλιον καὶ διότι ἐὰν δὲν ὑπῆρχον τὰ Κόμματα, δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἡ δυνατότης διακυβερνήσεως μιᾶς δημοκρατικῆς χώρας. Τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σημαίνῃ ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ Κόμματος θὰ πρέπῃ νὰ ἐκμηδενίσῃ τὴν ἔννοιαν τοῦ καθ’ ἕκαστον βουλευτοῦ. Τοῦτο συνέβη εἰς τὰ ὁλοκληρωτικὰ Κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν ἀκόμη καὶ σήμερον παρῳδίαι Κοινοβουλίων. Εἰς ὅλα τὰ ἀληθῶς Δημοκρατικὰ Κοινοβουλευτικὰ Κράτη, πέραν τῆς ἐννοίας τοῦ Κόμματος, ἔχομεν τὴν ἔννοιαν τοῦ καθ’ ἕκαστον βουλευτοῦ. Καὶ ὁ καθ’ ἕκαστον βουλευτής, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἁπλῶς καὶ μόνον ὑποτελής, ἁπλῶς καὶ μόνον ἀκόλουθος τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος, ἔχει ἰδίαν ὀντότητα καὶ ἰδίαν προσωπικότητα. Κάθε ἕνας ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας πολιτευομένους ἔχει τοὺς τίτλους του, μὲ τοὺς ὁποίους κατέρχεται εἰς τὴν πολιτικὴν κονίστραν, Κάθε ἕνας ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας πολιτικοὺς ἔχει τὴν ἱστορίαν του ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου, τὴν πολιτικήν του ἱστορίαν, καὶ βάσει αὐτῆς κρίνεται ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ κάθε ἕνας ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας πολιτευτὰς ἀσκεῖ μίαν ἄλλοτε περιωρισμένην καὶ ἄλλοτε εὐρεῖαν ἐπίδρασιν εἰς τὴν περιφέρειάν του. Σκοπὸς τοῦ νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον εἰσάγεται ἐνώπιόν μας, εἶναι νὰ ἐκμηδενίσῃ τὸν βουλευτὴν καὶ νὰ ἐξαρτήσῃ τὴν πολιτικὴν ὑπότασιν τοῦ καθενὸς βουλευτοῦ ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ πιστεύω ὅτι τοῦτο, ἀσχέτως πρὸς τὴν πολιτικὴν τοποθέτησιν τοῦ καθ’ ἑνὸς ἐξ ἡμῶν, ἀποτελεῖ προσβολὴν διὰ τὸν Ἕλληνα πολιτευόμενον. Λέγει ἡ ἀντίθετος ἄποψις ὅτι, ὁ Ἕλλην πολιτευόμενος ἔχει γίνει δοῦλος τοῦ ψηφοφόρου καὶ τοῦ κομματάρχου. Προσωπικῶς προτιμῶ ἀπείρως νὰ γίνω δοῦλος τῶν ψηφοφόρων μου, οἱ ὁποῖοι, εἰς τὸ τέλος, μὲ ἐτίμησαν διὰ τῆς ψήφου των καὶ μὲ ἔστειλαν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, παρὰ νὰ εἶμαι δοῦλος τῆς οἱασδήποτε κλίκας, ἡ ὁποία δημιουργεῖται παρὰ τὸ πλευρὸν τοῦ οἱουδήποτε Ἀρχηγοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς). Μοῦ ἔκαμεν, ὁμολογῶ, βαθυτάτην αἴσθησιν ἡ ὀξύτης, μὲ τὴν ὁποίαν ἐπολέμησαν τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, ἀκόμη καὶ Κυβερνητικαὶ ἐφημερίδες. Κυβερνητικαὶ ἐφημερίδες ὡμίλησαν ἀκόμη καὶ περὶ «Κομματικοῦ Νεποτισμοῦ», ὁ ὁποῖος ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας εἶναι ἀπαράδεκτος. Ὅλοι σας ξεύρετε τὶ γίνεται τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ἀσχέτως τοῦ συστήματος μὲ τὸ ὁποῖον διενεργοῦνται. Ὅλοι σας γνωρίζετε τὰ παρασκήνια καὶ τὰ μαγειρεύματα. Καὶ αὐτὰ λαμβάνουν χώραν εἰς ὅλα τὰ Κόμματα, ἀλλοῦ περισσότερον, καὶ ἀλλοῦ ὀλιγώτερον. Καὶ εἶναι φυσικόν, νὰ συμβαίνῃ τοῦτο, διότι ἄλλωστε οἱ Ἀρχηγοὶ δὲν ἔχουν πάντοτε προσωπικὴν ἀντίληψιν περὶ τῶν πολιτευομένων καὶ περὶ τῶν βουλευτῶν καὶ ἀναμένουν νὰ πληροφορηθοῦν περὶ αὐτῶν, εἴτε ἀπὸ τοὺς πέριξ αὐτῶν, ἢ ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὸν ἰδιαίτερόν των κύκλον, τὴν κλίκαν, ὅπως τινὲς τὴν λέγουν, καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ σχηματίσουν γνώμην ἐκ πληροφοριῶν τρίτων. Προκειμένου νὰ εὑρίσκεται ὁ ὑποψήφιος βουλευτὴς εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ γίνεται ἀρεστός, εἰς τὴν κλίκαν, νὰ ἐξευτελίζῃ τὸν ἑαυτόν του καὶ νὰ ἐκμηδενίζῃ τὴν προσωπικότητά του, διὰ νὰ γίνεται εὐχάριστος ἢ ὄχι καὶ εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦτο θὰ ἦτο ἴσως φυσικὸν— ἀλλὰ εἰς τὴν πέριξ τοῦ Ἀρχηγοῦ φατρίαν, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπείρως προτιμότερον καὶ ἠθικώτερον ὁ ὑποψήφιος νὰ στηρίζεται εἰς τὴν θέλησιν καὶ εἰς τὴν ἀγάπην τῶν συμπατριωτῶν του, οἱ ὁποῖοι τὸν ψηφίζουν. Πόσον εἶναι φανερός, κύριοι συνάδελφοι, ὅπως καὶ προηγουμένως εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπω, ὁ σκοπός, πρὸς τὸν ὁποῖον τείνει τὸ νομοσχέδιον καὶ ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν ἰδικήν μου τοὐλάχιστον πεποίθησιν δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ νὰ βαδίσωμεν σταθερῶς πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἑνὸς Κόμματος, πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐξαφανίσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, φαίνεται καὶ ἀπὸ αὐτὴν ταύτην τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀνέφερεν ὀρθότατα, κατὰ λογικὴν ἀκολουθίαν τῆς βάσεως τὴν ὁποίαν ἐξέθεσεν, ὅτι θὰ ἀπετέλει ἰδεώδη λύσιν ἐὰν ὁλόκληρον τὸ Κράτος ἦτο μία περιφέρεια, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ λόγους πρακτικοὺς καὶ τεχνικούς. Ὀρθότατα ὁ κ. Χαβίνης, προηγουμένως ἐτόνισεν, ὅτι οὐδεὶς πρακτικὸς καὶ οὐδεὶς τεχνικὸς λόγος μᾶς ἐμποδίζει ἀπὸ τοῦ νὰ κάμωμεν ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα μίαν περιφέρειαν. Ἀντιθέτως μάλιστα δὲν θὰ ὑπῆρχε τίποτε ἁπλούστερον ἀπὸ τοῦ νὰ ψηφίζουν οἱ Ἕλληνες Κόμματα καὶ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ ἐπικρατεστέρου Κόμματος νὰ διορίζῃ τοὺς βουλευτάς. Μοῦ κάμει ὅμως, ἐντύπωσιν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ἀναμφισβητήτως εἶναι ἔγκριτος νομικός, δὲν παρετήρησε καὶ δὲν ἐσημείωσεν ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο καταφώρως ἀντισυνταγματικόν, διότι τὸ Σύνταγμα ρητῶς ὁμιλεῖ περὶ ἐκλογικῶν περιφερειῶν καὶ προβλέπει καὶ περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον καθορίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκπροσωποῦν ἑκάστην περιφέρειαν. Ἀντίκειται συνεπῶς, ὄχι μόνον πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ σαφὲς γράμμα του, ἡ σκέψις ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς νὰ γίνῃ μία περιφέρεια. Καὶ νομίζω, ὅτι ἀντίκειται, ἀναμφισβητήτως καὶ πρὸς τὴν οὐσίαν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ μας πολιτεύματος. Ἡ ἄλλη λύσις, ἡ ὁποία προεκρίθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι νὰ διαιρεθῇ ἡ Ἑλλὰς εἰς ἐλαχίστας εὐρυτάτας περιφερείας. Διότι τότε πλέον θὰ παύσῃ νὰ ἰσχύῃ τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν ἕνα τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀποτελῇ τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν καὶ νὰ εἶναι σημαντικὰ κατώτερον τοῦ 50%, νὰ συγκεντρώσῃ σχεδόν, τὴν πλειοψηφίαν. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὰ τὰ ὁποῖα, ἡμεῖς οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, λέγομεν σήμερον, δὲν ὀφείλονται εἰς τὴν ἀνησυχίαν μας διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Βεβαίως δὲν γνωρίζομεν πότε θὰ γίνουν αἱ προσεχεῖς ἐκλογαί. Ἐὰν πιστεύσωμεν εἰς τὰς ἐπισήμους ἀνακοινώσεις καὶ ἐὰν αἱ ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως δὲν μεταβληθοῦν, αἱ ἐκλογαὶ πρέπει νὰ γίνουν μετὰ τὴν λῆξιν τῆς 4ετίας. Μετὰ τὴν πάροδον 2½ ἐτῶν, πολλὰ πράγματα εἶναι δυνατὸν νὰ ἀλλάξουν εἰς ἕνα τόπον, ὅπου ὀλίγα πράγματα ἀντέχουν εἰς τὴν πάροδον τοῦ χρόνου. Δὲν εἶναι, κατὰ συνέπειαν, ἡ ἀνησυχία, ἡ ὁποία ἐμπνέει τὰς παρατηρήσεις μας. Ἄλλωστε τὸ νομοσχέδιον αὐτό, καθ’ ἑαυτό, δὲν στρέφεται ἐναντίον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὸ ἀκριβὲς εἶναι ὅτι ἐκμηδενίζει τὸ σχετικῶς μειοψηφοῦν Κόμμα. Διότι τὸ μειοψηφοῦν Κόμμα μὲ τὴν στενὴν ἢ τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, ἔχει περίπου ἀνάλογον πρὸς τὴν δύναμίν του ἐκπροσώπησιν καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἀσκῇ τὸν ἔλεγχον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἐνῷ μὲ τὸν συζητούμενον νόμον, ἐκμηδενίζεται καὶ ἔτσι μοιραίως, ἐὰν δὲν φθάσωμεν, θὰ πλησιάσωμεν πολὺ πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἑνὸς κόμματος. Ἡ Κυβέρνησις ἐπεκαλέσθη ὑπὲρ τῶν ἀπόψεών της τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 67 τοῦ Συντάγματος. Μᾶς εἶπε, δηλαδή, ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι μέσα εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος εἶναι ἡ καινοτομία τῆς νέας εὐρυτάτης περιφερείας, διότι ἀπ’ αὐτὸ τοῦτο τὸ Σύνταγμα ὁρίζεται ὅτι οἱ βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουν τὸ Ἔθνος, καὶ οὐχὶ μόνον τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν εἰς τὴν ὁποίαν ἐκλέγονται. Περίεργον καὶ πάλιν, εἶναι πῶς ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔκαμε τόσον βαρὺ συνταγματικὸν λάθος. Δι’ οἱονδήποτε ἀναγνώστην, ὄχι διὰ νομικόν, δι’ οἱονδήποτε ἀναγνώστην ἁπλῶς δυνάμενον νὰ ἀντιληφθῇ τὴν ἔννοιαν ἑνὸς κειμένου, τὸ ἄρθρον τοῦτο δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο, παρὰ μόνον ὅτι ὁ Ἕλλην βουλευτὴς δὲν ἐκπροσωπεῖ μόνον τὴν περιφέρειάν του, ἀλλ’ ἐκπροσωπεῖ καὶ τὸ Ἔθνος. Αὐτονόητον εἶναι ὅτι ἐκπροσωπεῖ τὴν περιφέρειαν καὶ αὐτὸ σημαίνει τὸ «μόνον». Ἡ ἔννοια τῆς ἐκπροσωπήσεως τῆς περιφερείας, εἶναι συμφυὴς πρὸς τὸ Κοινοβουλευτικόν μας πολίτευμα, εἶναι συμφυὴς πρὸς τὴν παράδοσιν, ὄχι μόνον τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ παράδοσιν, ἡ ὁποία ἐκράτησε καὶ κρατεῖ εἰς ὅλας τὰς ἐλευθέρας Δημοκρατικὰς Χώρας καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς, νὰ ἀμφισβητηθῇ ἡ ἰσχύς της. Ἄλλωστε, ὀρθότατα ἀκόμη καὶ σήμερον, ἀπὸ ἔγκριτον ἐφημερίδα τῆς Συμπολιτεύσεως τονίζεται ὅτι ὁ «βουλευτὴς μὲ τὸ σημερινὸν σύστημα δὲν θὰ ἠμπορῇ νὰ εἶναι.............(Ἀναγινώσκει).......... .................................................... ..................................................». Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διατὶ νὰ κάμωμεν ἐκλογάς, διατὶ νὰ ὑποβαλλώμεθα εἰς κόπους καὶ ἔξοδα διὰ νὰ κάμνωμεν ἐκλογὰς ἀπὸ τὰς ὁποίας θὰ προκύψουν βουλευταὶ καὶ δὲν κάμνομεν αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπον προηγουμένως, νὰ ψηφίζωνται τὰ κόμματα, νὰ ψηφίζωνται οἱ Ἀρχηγοί των καὶ νὰ διορίζουν ἐν συνεχείᾳ τοὺς βουλευτάς; «Ἕν τοιοῦτον ψηφοδέλτιον λέγει ἡ ἰδία Ἐφημερὶς................(Ἀναγινώσκει) .....................................................».

§56Δ. ΖΗΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ποία ἐφημερίς;

§57Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Πρόκειται περὶ ἐγκρίτου συναγερμικῆς ἐφημερίδος, πρόκειται περὶ τῆς «Καθημερινῆς» κύριοι συνάδελφοι. Τὸ ἀνέγνωσα, ὄχι διότι αὐτὸ καθ’ αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα ἔχει ἰδιαιτέραν ἀξίαν ἢ διότι θὰ ἦτο δύσκολον νὰ φθάσῃ κανεὶς εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα, ἀλλὰ τὸ ἀνέγνωσα διὰ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἀκόμη καὶ μεταξὺ τῶν συναγερμικῶν δημιουργεῖται ἡ ἐντύπωσις ὅτι αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ὅπως εἶναι, πληγώνει καιρίως τὸν Κοινοβουλευτισμὸν καὶ τὴν Δημοκρατίαν καί, πιθανώτατα, εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ πρὸς καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὀνομασθοῦν Δημοκρατικαί. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς μέχρι σήμερον δὲν ἔδειξε περισσὴν πολιτικὴν εὐαισθησίαν. Δὲν ἔδειξεν, ἐὰν θέλητε ἠμπορῶ νὰ τὸ προσθέσω καὶ αὐτό, πολὺν σεβασμὸν πρὸς τοὺς Κοινοβουλευτικούς μας θεσμοὺς καὶ πρὸς τὴν Δημοκρατίαν. Ἔχει βαθὺ τὸ αἴσθημα τοῦ κόμματος, νομίζει ὅτι ἐπειδή, ἦλθε κατόπιν ἐκλογῶν, αἱ ὁποῖαι τοῦ ἔδωσαν πλειοψηφίαν, αἱ ὁποῖαι τοῦ ἔδωσαν πρὸ παντὸς μίαν ἰσχυροτάτην Κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιχειρῇ τὰ πάντα καὶ νὰ κάμνῃ τὰ πάντα, νὰ ἀγνοῇ καὶ νὰ περιφρονῇ θεσμοὺς καὶ παραδόσεις καὶ πρὸ παντὸς ἔχει ἀποδείξει συχνότατα μέχρι σήμερον ὅτι ἐνοχλεῖται ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ ἀπὸ τὴν ἀντίθεσιν τῶν γνωμῶν της, ἡ ὁποία εἶναι φυσικὸν νὰ ἐμφανίζεται μέσα εἰς ἕνα Κοινοβούλιον ἐλευθέρου Δημοκρατικοῦ Κράτους. Καὶ πιθανώτατα πρὸς τὴν αὐτὴν κατεύθυνσιν τείνει καὶ τὸ νέον νομοθέτημα. Νομίζουν οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἁπλοποιοῦν τὸ Ἑλληνικὸν πολιτικὸν πρόβλημα καὶ δὲν ἀντιλαμβάνονται ὅτι τὸ δυσχεραίνουν, ὅτι δημιουργοῦν προσθέτους κινδύνους, ὄχι διὰ τὸ κόμμα των, ἀλλὰ διὰ τὸν τόπον μας διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ διὰ τὴν Δημοκρατίαν; Ἄλλωστε, κ. κ. συνάδελφοι, ἐγὼ προσωπικῶς—εἶναι καθαρῶς προσωπικὴ ἡ ἄποψις αὐτὴ τὴν ὁποίαν θὰ ἐκφράσω— δὲν νομίζω ὅτι εἶναι καλύτερον νὰ μὴ ἐκπροσωποῦνται μέσα εἰς τὰ Κοινοβούλια, ὅλαι αἱ τάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν μέσα εἰς ἕνα λαὸν καὶ μέσα εἰς ἕνα Κράτος. Προσωπικῶς πιστεύω ὅτι εἶναι πάντοτε καλύτερον τὸ Κοινοβούλιον νὰ ἐκφράζῃ ὅλας τὰς τάσεις ἀκόμη, τάσεις ἐθνικῶς ἀπαραδέκτους. Νομίζω, ὅτι ἀποτελεῖ ἀφέλειαν νὰ πιστεύωμεν ὅτι ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι θὰ κλείσωμεν τὰς θύρας τοῦ Κοινοβουλίου εἰς τὴν ἄκραν ἀριστεράν, ὅτι ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι θὰ ἀφήσωμεν τὴν ἄκραν ἀριστερὰν νὰ ἐργάζεται ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς παρανομίαν, θὰ τὴν δυσχεράνωμεν εἰς τὸ ἔργον της. Ἀντιθέτως ἐγὼ πιστεύω, θὰ ἦτο ἀπείρως προτιμότερον ἡ ἑλληνικὴ ἄκρα ἀριστερὰ νὰ παρεκάθητο μέσα εἰς τὸ Κοινοβούλιον, νὰ ἐξεπροσωπεῖτο ἐδῶ διὰ νὰ ἀναπτύξῃ καὶ αὐτὴ τὰς ἰδικάς της ἀπόψεις καὶ διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀσφαλιστικὴ δικλείς, ἡ ὁποία ἄλλωστε, εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ὑπάρχῃ εἰς ὅλας τὰς Δημοκρατίας. Μὲ τὸ νὰ δημιουργοῦμεν ἑκάστοτε ἐκλογικὰ συστήματα τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς προσφέρουν τὴν ἄνεσιν τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς δίδουν τὴν ἀσφάλειαν τοῦ ἀριθμοῦ, χωρὶς ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς νὰ ἀνταποκρίνεται εἰς ἀντίστοιχον ἀναλογίαν ἐκλογέων, νομίζω, ὅτι δὲν λύομεν τὸ πολιτικόν μας πρόβλημα ἀλλ’ ἀντιθέτως ἀκολουθοῦμεν πολιτικὴν στρουθοκαμήλου, δὲν θέλομεν νὰ ἴδωμεν τὸν κίνδυνον, δὲν τὸν ἀντιμετωπίζομεν κατὰ τὸν ὀρθότερον τρόπον, μὲ μελλοντικὰ ἀποτελέσματα ὄχι εὐχάριστα. Δὲν εἶμαι τῆς ἀντιλήψεως, κ.κ. συνάδελφοι, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἑκάστοτε πρέπει νὰ τείνῃ εἰς τὸ νὰ ἀποκλείσῃ τῆς Βουλῆς τὰ ἀνεπιθύμητα κόμματα. Θὰ ἐνόμιζα ὅτι θὰ ἦτο ἀπείρως προτιμότερον ἐὰν ὅλαι αἱ τάσεις ἐξεπροσωποῦντο. Πάντως δὲ πιστεύω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ παραδεκτὸν ἕνα ἐκλογικὸν νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς βασικήν του ἐπιδίωξιν νὰ ἐμποδίσῃ τὴν προβολὴν ἀντιθέτων γνωμῶν, καὶ θεωρεῖ ἐν τῇ πράξει τὴν ἀρχὴν τοῦ ἑνὸς Κόμματος. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι μὲ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶχα τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπω, ἐξήντλησα τὰς ἀπόψεις μου ὡς πρὸς τὸ πρῶτον θέμα. Διὰ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ δὲν θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ μακρόν. Θὰ τονίσω μόνον ὅτι ἡ σημασία τῆς ψήφου τῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν εἰς τὰς ἐνόπλους δυνάμεις ἀλλάσσει ἀναλόγως τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον ἰσχύει. Ὅπου ἰσχύει ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ δὲν θὰ ἦτο τυχὸν ἀδιάβλητος, ἔχει πολὺ μικροτέραν σημασίαν, ἀπὸ ὅσην θὰ εἶχεν ἐὰν τὸ ἐκλογικὸν σύστημα θὰ ἦτο τὸ πλειοψηφικὸν καὶ πρὸ παντὸς ἡ περιφέρεια θὰ ἦτο εὐρυτάτη. Διότι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἐλάχιστοι ψῆφοι εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλουν τὸ συνολικὸν ἀποτέλεσμα. Θὰ ὑπενθυμίσω ἀκόμη ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας θὰ ἦτο ἀπολύτως ἐκτὸς πραγματικότητος νὰ ὑποστηρίξῃ κανεὶς ὅτι ἡ ψῆφος τοῦ Στρατοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀδιάβλητος. Δὲν θέλω τὴν στιγμὴν αὐτὴν νὰ ἀνακινήσω θέματα τὰ ὁποῖα καὶ ἄλλοτε συνεζητήθησαν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, οὔτε νὰ προκαλέσω ὀξύτητα, θὰ σᾶς εἴπω μόνον ὅτι, ὅταν ἐπαναφέρωμεν τοὺς στασιαστὰς τοῦ ΙΔΕΑ εἰς τὸ στράτευμα πανηγυρικῶς καὶ μετὰ τιμῶν, ὅταν ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀπὸ τῆς ἕδρας τῆς ὑπουργικῆς, πλέκει τὸ ἐγκώμιον τοῦ ΙΔΕΑ, ὅταν μεταξὺ τῶν ἐπανερχομένων εἰς τὸ στράτευμα εἶναι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι διεκήρυξαν ὅτι ἀκόμη καὶ ἀπὸ δολοφονίας δὲν πρέπει νὰ ὀρρωδήσωμεν διὰ νὰ ἐπιβάλωμεν τὰς ἀντιλήψεις μας (φωναί, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πλευρᾶς, κωδωνοκρουσίαι), πῶς εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς νὰ ἀναμείνωμεν ὅτι ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ θὰ εἶναι ἀδιάβλητος; Θὰ ἦτο εὐτύχημα νὰ μὴ εἶχον οὕτω τὰ πράγματα. Τὸ κακὸν ὅμως εἶναι ὅτι αὐτὰ ἀποτελοῦν τὴν πραγματικότητα, δὲν εἶναι ὅτι τὰ λέγομεν ἡμεῖς. Δὲν εἶναι συνεπῶς δυνατὸν ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας νὰ ὑποστηρίξῃ κανείς, ὅτι οἱ ἄνδρες τῶν ἐνόπλων δυνάμεων θὰ ψηφίσουν κατὰ συνείδησιν καὶ τὸ χειρότερον εἶναι ὅτι οὕτω θὰ ὑπεισέλθῃ, πλέον μοιραίως, ἡ πολιτικὴ εἰς τὸ στράτευμα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ γενικωτέρας δυσαρέστους συνεπείας διὰ τὰς ἐνόπλους μας Δυνάμεις, τὰς ὁποίας καὶ μειώνει εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ, διότι τὰς μεταβάλλει εἰς ὄργανον νοθείας, ὅπως ὀρθότατα ἐλέχθη. Δὲν νομίζω κατὰ συνέπειαν, ὅτι θὰ ἔπρεπε ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ. Ἄλλωστε καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς εἴπω εἶναι μία παρατήρησις, πιστεύω, χρήσιμος διὰ τὴν συναγωγὴν συμπερασμάτων—ἐνῶ κατὰ κανόνα θὰ ἔπρεπεν ὑπὸ ὁμαλὰς συνθήκας ὁ στρατὸς νὰ ἐκφράζῃ πολιτικῶς τὰς αὐτὰς πολιτικὰς τάσεις καὶ εἰς τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν αἱ ὁποῖαι ἐπικρατοῦν εἰς τὸν λαόν, διότι εἰς τὸ τέλος οἱ στρατιῶται μας εἶναι παιδιὰ τοῦ λαοῦ μας, τὰ ὁποῖα φυσικὸν εἶναι νὰ κατανέμωνται κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον μεταξὺ τῶν πολιτικῶν Κομμάτων, ἐν τούτοις παρατηρεῖται τὸ φαινόμενον —καὶ εἰς τὰς ἐλογὰς τοῦ 50 καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 51—ἡ ἀναλογία τῶν ψήφων νὰ μὴ εἶναι ἡ αὐτὴ μεταξὺ τῶν ἐνόπλων μας Δυνάμεων καὶ μεταξὺ τοῦ λαοῦ. Καὶ ὅταν τοῦτο ἐνεφανίσθη εἰς ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἐκλογαὶ ἐγένοντο μὲ ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ κανείς, ὅτι μὲ τὸ πνεῦμα ποὺ ἐπικρατεῖ σήμερον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὰς τάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ πρὸ παντὸς μὲ τὴν κατάστασιν ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ σήμερον εἰς τὸ στράτευμα, πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ Ἑλληνικὸς στρατός, νὰ ψηφίσῃ κατὰ συνείδησιν καὶ νὰ ἐκφράσῃ τὴν θέλησίν του;

§58Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἀδικεῖτε τὸν στρατόν μας.

§59Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Τὸ 1950 ὑπὲρ τίνος ἦτο ἡ διαφορὰ εἰς τὸν στρατόν;

§60Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1951, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν ἀπὸ Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων καὶ εἰς τὰς ὁποίας ἐψήφισεν ὁ στρατός, γνωρίζετε ποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα τῶν στρατιωτικῶν τμημάτων καὶ ποῖα τῶν πολιτικῶν τοιούτων. Καὶ ὅταν, κ. συνάδελφοι....

§61Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Σᾶς ἠρώτησα κάτι καὶ δὲν μοῦ ἀπηντήσατε.

§62Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. ..... μὲ Κυβέρνησιν Φιλελευθέρων ἐπῆλθε τὸ ἀποτέλεσμα αὐτό, φαντασθῆτε, τὶ εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ μὲ τὴν σημερινὴν κατάστασιν. Ἀκόμη, κ.κ. συνάδελφοι, προτοῦ τελειώσω, πρέπει νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὸ τρίτον θέμα. Τὸ τρίτον θέμα, ὅπως ἐξ ἀρχῆς εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ τονίσω, εἶναι τὸ θέμα τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν. Βεβαίως, διὰ τὸ μέλλον, ἀπὸ τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν καὶ ἐν συνεχείᾳ, ἡ κατάργησις τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ βασίμως ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματική. Ἐὰν θέλετε μάλιστα, ἠμπορῶ νὰ συνομολογήσω ὅτι εἶναι κάτι, τὸ ὁποῖον καὶ οὐσιαστικῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ θεωρῇ τὸ Σῶμα ἀπαράδεκτον. Δὲν ἐμφανίζεται κενὸν ὅταν ἐκ τῶν προτέρων ἔχει προβλεφθῆ ἡ ἀναπλήρωσις ἀπὸ τὸν νόμον καὶ δικαιολογεῖται πολὺ περισσότερον, ὅταν αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι ἔχουν γίνει ὑπερτροφικαί. Διότι ἄλλως συχνὰ θὰ ὑποβάλλωμεν μεγάλας περιφερείας τῆς Χώρας μας εἰς τὸν σάλον τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν μὲ ὅλας τὰς ὑπὲρ αὐτοῦ δυσάρεστους συνεπείας. Πιστεύω ὅμως ἀκραδάντως, κύριοι, ὅτι ἡ διάταξις ἡ ὁποία καταργεῖ τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογὰς ἀπὸ τοῦδε, ὄχι μόνον εἶναι σαφέστατα ἀντισυνταγματική, ἀλλ’ ἀντίκειται πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς πολιτικῆς δεοντολογίας καὶ οὐδέποτε θὰ ἀνέμενον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ θὰ ἀπεφάσιζε νὰ τὴν εἰσηγηθῇ. Μὲ τὸ θέμα τῆς ἀντισυνταγματικότητος αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν θὰ ἀσχοληθῶ, εἰδικώτερα. Θὰ σημειώσω μόνον, ὅτι ὅλοι σχεδὸν οἱ ἔγκυροι συνταγματολόγοι διετύπωσαν τὴν ἄποψιν, πὼς ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι ἀντισυνταγματική, θὰ ἐπιμείνω ὅμως περισσότερον, εἰς τὴν πολιτικὴν πλευράν, κ.κ. συνάδελφοι διότι ἐφ’ ὅσον αἱ ἐκλογαὶ εἶχον διεξαχθῆ ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς νόμου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐρχώμεθα σήμερον καὶ νὰ μεταβάλλωμεν τὸ σύστημα. Εἶναι γενικῶς παραδεδεγμένον, ὅτι ἐντὸς ἑκάστης περιόδου, θὰ ἰσχύῃ ὁ ἐκλογικὸς νόμος μὲ τὸν ὁποῖον, διεξήχθησαν αἱ ἐκλογαί. Αὐτὸ ἀπαιτεῖ, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ πολιτικὴ δεοντολογία, διότι ἀλλοίμονον ἐὰν ἐκ τῶν ὑστέρων, πέραν τῆς γενικῆς μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, βάσει τοῦ ὁποίου θὰ ἀναμετρηθῶμεν εἰς γενικὰς ἐκλογάς, μεταβάλλετε καὶ τὴν διάταξιν ἀκόμη περὶ ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν.

§63Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Δὲν σᾶς ἀρκοῦν 10 φορὲς ποὺ ἀπετύχατε;

§64Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Θὰ ἔρθω καὶ ἐκεῖ.

§65Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ὑπέστητε 10 συντριπτικὰς ἥττας. Πῶς τὸ θέλετε;

§66Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη οὔτε νὰ βιάζεσθε, οὔτε νὰ ἐκνευρίζεσθε. Διατυπώνω τὴν πρότασιν καὶ θὰ ἀνέμενον νὰ συμφωνήσητε καὶ σεῖς ἐπ’ αὐτοῦ, ὅτι δὲν εἶναι σωστόν, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἔλθετε σήμερον νὰ καταργήσετε τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν, ἡ Βουλὴ αὐτὴ ἐξελέγη ἐπὶ τῇ βάσει νόμου, ποὺ προβλέπει ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς. Βεβαίως, ἡ ἀπάντησις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι εὔκολος: Τὶ σᾶς νοιάζει, ἐὰν θὰ καταργήσωμεν τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλας τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογὰς τὰς ὁποίας ἐκάμαμε τὰς ἐκερδίσαμεν; Τὰς ἐκερδίσατε, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς. Οὐδεὶς περὶ τούτου θὰ ἀντείπῃ, ἀλλὰ καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἑκάστη ἀναπληρωματικὴ ἐκλογή, ἰδίως ὅταν γίνεται εἰς μεγάλας περιφερείας τοῦ Κράτους, θέτει κάθε φορὰν ὑπὸ κρίσιν τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν καὶ τὴν Κυβέρνησίν του. Καὶ αὐτὴν τὴν κρίσιν, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπεχθάνεται ἀπὸ τὰ βάθη τῆς ψυχῆς του ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός. Φοβεῖται, κ.κ. συνάδελφοι, τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία ἑκάστοτε θὰ ἤρχετο. Φοβεῖται, ὅτι θὰ ἔλθῃ.....

§67Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Αὐτὰ τὰ λέγατε καὶ μετὰ τὸ Ρέθυμνον καὶ μετὰ τὴν Θεσσαλονίκην καὶ μετὰ τὴν Δράμαν;

§68Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. .......... ἡ ὥρα........... ........ (θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι)......

§69Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ........................

....... (ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος)....... Ἐὰν θέλετε ἂς παραιτηθοῦν οἱ βουλευταί σας καὶ ἂς παραιτηθοῦν καὶ οἱ ἰδικοί μας νὰ ἀναμετρηθοῦμε. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Κάμνω καὶ δήλωσιν ἐκ μέρους τῶν Φιλελευθέρων καὶ τῆς ΕΠΕΚ Πειραιῶς, ὅτι εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ παραιτηθοῦμε, ἀλλὰ νὰ παραιτηθοῦν καὶ οἱ βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, διὰ νὰ ἀναμετρηθοῦμε (Χειροκροτήματα).

§70Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ὁμολογουμένως, κ.κ. βουλευταί, εἶναι ἐξόχως πρωτότυπος ἡ πρόκλησις τοῦ κ. Παπαπολίτη, νὰ παραιτηθοῦν οἱ ἰδικοί μας βουλευταί! Ἐὰν τολμᾶτε ὅμως παραιτηθῆτε ὅπου θέλετε. Προκαλέσατε τὸν Λαόν. Θὰ πάρετε τὴν ἀπάντησιν ποὺ σᾶς χρειάζεται. Παραιτηθῆτε ὅπου θέλετε. (Χειροκροτήματα).

§71Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ.......................

......... (ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος)..........

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ οἱ δύο ὁμιλεῖτε; Κύριε Μητσοτάκη προχωρήσατε.

§73Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Παρακαλῶ δὲν δέχομαι διακοπάς. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι ἐξαιρετικὰ γενναῖος, προτρέπων ἡμᾶς νὰ παραιτηθοῦμε, νομίζω ὅμως, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Παπαπολίτης, ἔκαμε μίαν πολὺ τιμιωτέραν πρότασιν. Ὑπάρχουν βουλευταὶ τοῦ Συναγερμοῦ καὶ βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωποῦν μίαν μεγάλην ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ἐὰν νομίζετε, ὅτι εἶσθε τόσον σίγουρος, διατὶ δὲν τὴν δέχεσθε; Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι τὰ θέματα αὐτὰ δὲν λύονται οὔτε μὲ φωνές, οὔτε μὲ ἐπιχειρήματα. Τὸ ἐὰν θὰ ἔχῃ, ἢ δὲν θὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ παρὰ τὸ πλευρόν της τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι γεγονὸς πραγματικὸν καὶ ὁ μόνος τρόπος νὰ διαπιστοῦται ἑκάστοτε εἶναι ἡ προσφυγὴ πρὸς τὸν λαόν. Αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ βεβαίως— ὅπως ὀρθότατα ἐλέχθη ἤδη—δὲν ἐκφράζουν ἀπολύτως τὸ λαϊκὸν αἴσθημα, δὲν ἐκφράζουν ἀπολύτως τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει, εἶναι ἕνα κριτήριον εἰς τὸ ὁποῖον ἑκάστοτε τίθεται ὄχι μόνον ἡ Κυβέρνησις ἀλλὰ καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, εἶναι ἕνα κριτήριον, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ μὲ τὴν ἀντιλαϊκὴν νοοτροπίαν ἡ ὁποία τὴν διακρίνει νὰ φοβᾶται ἕνα κριτήριον, τὸ ὁποῖον τὴν ἐνοχλεῖ. Διότι ἄλλωστε, κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶναι τόσον βεβαία ὅτι καὶ εἰς τὸ μέλλον εἰς τὸ ἐγγὺς καὶ εἰς τὸ ἀπώτερον θὰ κερδίζῃ τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς, τί ἄλλο καλύτερον ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἀπὸ τοῦ νὰ τὰς διεξαγάγῃ; Ἐάν, δὲν εἶχε λάβει χώραν καμμία ἀναπληρωματικὴ ἐκλογὴ μέχρι σήμερον, νομίζετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ θὰ ἦτο τόσον ἰσχυρὰ ὅσον σήμερον; Ἀναμφισβήτητον εἶναι ὅτι αἱ 10 ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ ἐνίσχυσαν πολὺ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ σήμερον εἶναι πολὺ ἰσχυροτέρα ἀπὸ ὅ,τι θὰ ἦτο ἐὰν δὲν ἐλάμβανον χώραν. Τὸ κακὸν ὅμως εἶναι, ὅτι δὲν εἴμεθα βέβαιοι δι’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐν συνεχείᾳ πρόκειται νὰ συμβοῦν καὶ ἐπειδὴ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἀρέσκεται εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς σιγουριᾶς κλείομεν τὴν πόρταν μιὰ γιὰ πάντα, διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ περίπτωσις ὁ λαὸς νὰ τὸν ἐνοχλήσῃ καὶ νὰ μᾶς μαυρίσῃ. Διότι ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς θὰ κριθῇ ἐὰν θὰ ἔχωμεν ἐκλογὰς εἰς τὰ μεγάλα ἀστικὰ κέντρα καὶ εἰδικώτερον εἰς τὴν περιοχὴν τῶν Ἀθηνῶν. Ἐκλογαὶ εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν Ἀθηνῶν δὲν διεξήχθησαν μέχρι σήμερον. Σήμερον, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι μόνον—καὶ θὰ σᾶς εἴπω κάτι ποὺ θὰ σᾶς ἱκανοποιήσῃ διὰ νὰ μὴ μὲ διακόπτετε— δὲν εἶναι μόνον ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὠφελεῖται ἀπὸ τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς, ἡ πεποίθησίς μου εἶναι ὅτι καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ὠφελεῖται ἑκάστοτε. Καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀντλεῖ διδάγματα ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν καὶ ἔχει νὰ θέσῃ τὴν πολιτικήν της ὑπὸ κρίσιν. Ἀπὸ ὅποιαν πλευρὰν καὶ ἐὰν ἐξετάσετε τὸ θέμα, εἴτε ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἴτε ἀπὸ πλευρᾶς γενικωτέρας, θὰ φθάσετε εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ κατάργησις τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν.

§74Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἐπὶ ἀναλογικῆς ποὺ δὲν ὑπάρχουν;

§75Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ δεικνύουν ἐὰν ὑπάρχῃ μεταβολή, ἢ ὄχι εἰς τὰς ἀντιλήψεις τοῦ λαοῦ, ἐὰν ἔχῃ διαφοροποιηθῇ ὁ λαὸς πολιτικῶς. Ὅλοι σας γνωρίζετε ὅτι ἡ ἀναλογία τῶν δυνάμεων τῶν κομμάτων ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἀνταποκρίνεται περίπου πρὸς τὴν ἀναλογίαν τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας ἔλαβαν. Ἐὰν κατὰ συνέπειαν εἰς μίαν περιφέρειαν, ἢ καὶ εἰς τὸ σύνολον τῆς Χώρας ὑπάρξῃ μία μικρὰ μετατόπισις τῶν πολιτικῶν μας δυνάμεων, αὕτη εἰς νέας ἐκλογὰς μὲ ἀναλογικὴν δὲν θὰ τὰς ἐπηρεάσῃ σημαντικῶς. Εἰς τὰς ἐκλογὰς ὅμως μὲ πλειοψηφικὸν εἶναι δυνατὸν μία ἐλαχίστη μετατόπισις δυνάμεων νὰ μεταβάλῃ ἄρδην τὴν σύνθεσιν τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦτο ὀρθότατα ὁ κ. Χαβίνης εἶπεν αἱ ἐκλογαὶ μὲ ἀναλογικὴν δὲν δίδουν βιώσιμον καὶ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, δίδουν ὅμως ἰσχυρὰν Βουλήν, ἐνῷ τὸ ἀντίθετον συμβαίνει μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐκλεγεῖσα μὲ πλειοψηφικόν, εἴτε τὸ θέλετε, εἴτε δὲν τὸ θέλετε, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀντιπροσωπεύει τὰ 49% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ 240 βουλευτῶν, ἡμεῖς δὲ οἱ βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀντιπροσωπεύομεν πολλαπλασίαν ἀναλογίαν Ἑλλήνων ψηφοφόρων ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἀντιπροσωπεύετε σεῖς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Καὶ δι’ αὐτό, ἐὰν μία μικρὰ μεταβολὴ σημειωθῇ, εἰς ἐκλογὰς αἱ ὁποῖαι θὰ γίνουν μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα. Κύριοι συνάδελφοι, πιστεύω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἐπιμείνω περισσότερον, εἰς τὸ θέμα τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν. Ἄλλωστε πέραν τῶν εἰδικῶν θεμάτων τὰ ὁποῖα ἔθιξα, πέραν τοῦ θέματος τῆς εὐρείας περιφερείας, πέραν τοῦ θέματος τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, πέραν τοῦ θέματος τῆς καταργήσεως τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν, πιστεύω ὅτι τὸ νομοθέτημα τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, πρέπει νὰ μᾶς ἀνησυχήσῃ καὶ πρέπει νὰ κινήσῃ τὸ ἐνδιαφέρον μας ἀπὸ ἄλλης πλευρᾶς, πρέπει νὰ μᾶς ἀνησυχήσῃ, διότι δεικνύει διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν τὰς διαθέσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Ἐλέχθη χθὲς ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὶς ἐπολέμησεν ἐναντίον ὁλοκληρωτικῶν καθεστώτων τοῦ φασισμοῦ καὶ τοῦ κομμουνισμοῦ ὑποστηρίζων τὴν ὑπόθεσιν τῆς Δημοκρατίας. Τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἀκριβές, ὅπως ὅμως ἀντιθέτως εἶναι ἀκριβὲς ὅτι, εἰς τὴν παλαιοτέραν του ἱστορίαν ὑπῆρξαν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας δὲν ἠγωνίσθη ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας, ἀλλ’ ἐναντίον αὐτῆς. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ πιστεύωμεν ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι πιστῶς προσηλωμένος εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς Δημοκρατίας καὶ τῆς Ἐλευθερίας, καὶ ὅτι δὲν θὰ κινδυνεύσῃ ἡ ὑπόθεσις τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς Δημοκρατίας εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν. Εἴμεθα ὅμως δυστυχῶς, ὑποχρεωμένοι νὰ τονίσωμεν ὅτι ἡ μέχρι σήμερον τακτικὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ μᾶς ἐμβάλλει εἰς βαθείας ἀνησυχίας. Ἔχομεν δὲ χρέος νὰ καταδικάσωμεν καὶ νὰ καταγγείλωμεν ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὴν πλέον ἀπροκάλυπτον καὶ σαφῆ ἐκδήλωσιν τῶν τάσεών του διὰ τῆς ὑποβολῆς πρὸς ψήφισιν τοῦ παρόντος νομοθετήματος καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἐπὶ πλέον νὰ τονίσωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον καὶ προηγουμένως εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπω, ὅτι εἰς τὰ Κοινοβουλευτικὰ Πολιτεύματα εἰς τὰς Δημοκρατίας, ἡ Βουλὴ ἐκφράζει τὰς πεποιθήσεις καὶ τὰς ἀντιλήψεις τοῦ λαοῦ. Πρέπει ὁ λαὸς νὰ ἔχῃ τὴν πεποίθησιν ὅτι οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι παρακάθηνται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν τὸν ἀντιπροσωπεύουν καὶ ἐκφράζουν τὰς ἰδικάς του πεποιθήσεις. Τότε μόνον θὰ ἔχωμεν ἀληθινὴν Δημοκρατίαν. Ἐὰν κλονισθῇ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἡ πεποίθησις ὅτι ἡμεῖς, ὅτι σεῖς ὅλοι οἱ βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύετε ὄντως τὸν λαόν, ἀλλὰ τοῦ δημιουργηθῇ ἀντιθέτως ἡ ἐντύπωσις ὅτι προήλθομεν ἀπὸ ἕνα ἐκλογικὸν σύστημα, τότε κλονίζομεν κυρίως τὴν Δημοκρατίαν εἰς τὴν χώραν μας. Αἱ ἐξελίξεις αἱ πολιτικαὶ αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ σημειωθοῦν εἰς τὸν τόπον μας εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον, κύριοι συνάδελφοι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ ἐξαρτηθοῦν τόσον ἀπὸ τὸ ἐὰν θὰ ἔχωμεν μίαν Βουλήν, μὲ 240, ἢ μὲ 300 συναγερμικοὺς βουλευτάς, ἀπὸ τὸ ἐὰν θὰ ἀντιπροσωπεύεται ἡ Ε.Δ.Α. εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ γενικώτερον ἡ ἀναλογία τῶν δυνάμεων τῶν κομμάτων. Θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀκολουθήσῃ, θὰ ἐξαρτηθῇ πολὺ περισσότερον ἀπὸ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσουν τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ Κυβερνήσουν τὸν τόπον. Ἐάν, κύριοι, ἡ πολιτικὴ τῶν Κυβερνήσεων εἶναι ἀντιλαϊκή, ἐὰν πέραν τῆς περιφρονήσεως τὴν ὁποίαν δεικνύει μὲ τοιαῦτα κατασκευάσματα ἔναντι τοῦ λαοῦ, ἀδιαφορεῖ διὰ τὰς ἀνάγκας του, τότε δὲν ὠφελεῖ ἐὰν δ’ οἱονδήποτε τρόπον δημιουργήσητε ἰσχυρὰν Βουλήν. Κλονίζομεν ἀντιθέτως τὰ θεμέλια τῆς Δημοκρατίας εἰς τὴν χώραν μας καὶ ὑπονομεύομεν τὸ Ἐθνικὸν μας οἰκοδόμημα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀλλαμανῆς ἔχει τὸν λόγον.

§77Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ἀποτελεῖ, κύριοι βουλευταί, ἀλήθειαν ἀδιαμφισβήτητον καὶ ἀποτελεῖ ἀκόμη διαπίστωσιν, τὴν ὀρθότητα τῆς ὁποίας πάντες συνομολογοῦσιν ὅτι, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἰσχύει εἰς μίαν χώραν δὲν ἐπηρεάζει μόνον ἀποφασιστικῶς τὴν διαμόρφωσιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς χώρας αὐτῆς, ἀλλ’ ἐπίσης προσδιορίζει καὶ τὸ περιεχόμενον καὶ τὴν οὐσίαν τοῦ κρατοῦντος εἰς τὴν χώραν αὐτὴν κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἀλλὰ καὶ πέραν αὐτοῦ, ἐπιβάλλεται τὸ ἑκάστοτε ἰσχῦον ἐκλογικὸν σύστημα νὰ εὑρίσκεται εἰς ἁρμονίαν μὲ τὸ κρατοῦν πολίτευμα. Εἰς τὴν χώραν μας, ἀπὸ τῆς μεταπολιτεύσεως τοῦ 1864 ἰσχύει τὸ Δημοκρατικὸν κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, στηριζόμενον εἰς τὸν ἀντιπροσωπευτικὸν θεσμόν. Βάσις ἰδεολογικὴ καὶ βάσις φιλοσοφικὴ τοῦ κρατοῦντος πολιτεύματος, εἶναι τὸ δόγμα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Κατὰ συνέπειαν τὸ ἑκάστοτε ἐκλογικὸν σύστημα πρέπει νὰ δημιουργῇ τοιαύτην πολιτικὴν κατάστασιν καὶ πρέπει νὰ διαμορφώνῃ οὕτω πως, τὸν πολιτικὸν βίον, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἀμεσωτέρα καὶ εἰλικρινεστέρα ἀντιπροσώπευσις, τοῦ λαοῦ εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Τὸ ἰδεῶδες τῆς Δημοκρατίας θὰ ἦτο, νὰ ἀσκῇ ὁ κυρίαρχος λαός, ἐκεῖνος, ἀπὸ τοῦ ὁποίου, κατὰ τὰς ρητὰς συνταγματικὰς διατάξεις, ἀπορρέουσιν ὅλαι αἱ ἐξουσίαι, νὰ ἀσκῇ ἀμέσως ὁ ἴδιος τὰς ἐξουσίας αὐτάς. Ἀλλά, ἐπειδὴ τοῦτο εἶναι πρακτικῶς καὶ τεχνικῶς ἀδύνατον, ἐπενοήθη ὁ θεσμὸς τῆς ἀντιπροσωπείας καὶ τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα ἑδράζονται ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ θεσμοῦ. Καὶ εἶναι ἀνάγκη τὰ ἐκλογικὰ συστήματα νὰ διασφαλίζουν τὴν οὐσίαν τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ ἐπιτυγχάνεται, κύριοι βουλευταί, ὅταν τὸ Κοινοβούλιον ἐμφανίζῃ πληρεστέραν καὶ πιστοτέραν τὴν εἰκόνα τοῦ ἐκλογικοῦ Σώματος. Εἰς τὸ Κοινοβούλιον πρέπει νὰ ἐκπροσωποῦνται ὅλαι αἱ τάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν, ὡς ἰδεολογικαὶ ροπαὶ ἢ ὡς ὡργανωμένα συμφέροντα, εἰς τὸ ἐκλογικὸν σῶμα. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, ἀκριβῶς, ὅσοι ἠσχολήθησαν καὶ ἐν τῇ ἐπιστήμῃ καὶ ἐν τῇ πράξει, μὲ τὴν ἔρευναν τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, ἀπεδέχθησαν ὅτι τὸ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα, εἶναι ἐκεῖνο, ποὺ προσιδιάζει καὶ προσαρμόζεται εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν ἀντιπροσωπευτικὸν πολίτευμα. Ἀναμφισβητήτως, ὑπῆρξε, κατὰ καιρούς, δριμεῖα ἡ πολεμικὴ ἡ ἀσκηθεῖσα, κατὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ, τόσον ὀλίγον ὅμως ἴσχυσε, κύριοι βουλευταί, ἡ ἀσκηθεῖσα πολεμική, ὥστε σήμερον ἀκόμη νὰ ἀποτελῇ μοναδικὴν ἐξαίρεσιν εἰς ὁλόκληρον τὴν Δυτικὴν Εὐρώπην ἡ Μ. Βρεταννία, ὅπου ἰσχύει τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ἐνῷ ἡ ἀναλογικὴ, ὑπὸ διαφόρους μορφάς, ἰσχύει εἰς ὅλα τὰ ἄλλα ἐλεύθερα Εὐρωπαϊκὰ Κράτη. Ὑπεστηρίχθη περιέργως ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας, τὸν διακεκριμένον συνάδελφον κ. Ρωμανόν, τοῦ ὁποίου καθῆκον ἔχω νὰ ἐξάρω τὴν πράγματι ὡλοκληρωμένην ἀπὸ θεωρητικῆς πλευρᾶς εἰσήγησίν του, περιέργως ὑπεστηρίχθη ἀπὸ ἐκεῖνον, ὅτι τὸ ἐλάττωμα τῆς ἀναλογικῆς εἶναι—καὶ εἶναι τὸ μόνον, ποὺ ἐπεσήμανε κυρίως—ὅτι ἔχει διαφόρους μορφάς. Νομίζω ὅτι, ἀκριβῶς αὐτὸ ἀποτελεῖ τὸ κυριώτερον προσόν, καὶ ἐὰν θὰ μοῦ ἐπέτρεπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, θὰ ἔλεγον ὅτι αὐτὴ ἡ πολυμορφία τῆς ἀναλογικῆς, ἀποτελεῖ τὴν δόξαν της. Διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλέξῃ ὁ πολιτικὸς κόσμος μιᾶς χώρας τὴν μορφὴν ἐκείνην τῆς ἀναλογικῆς, ἡ ὁποία προσιδιάζει εἰς τὰς συνθήκας τὰς πολιτικὰς τῆς χώρας αὐτῆς καὶ εἶναι δυνατὸν ἐνδεχομένως καὶ ἐπιτυχῶς νὰ λειτουργήσῃ εἰς τὴν χώραν αὐτήν. Καταλογίζεται συνήθως εἰς τὴν ἀναλογικὴν ὅτι δὲν ἀποδίδει σταθερὰς Κυβερνήσεις καὶ αἱ σχηματιζόμεναι τοιαῦται Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ οὐδὲν τὸ γόνιμον, οὐδὲν τὸ χρήσιμον ἔργον ἐπιτελοῦν ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς χώρας. Θὰ ὑπομνήσω εἰς ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ πρῶτον ἐθεσπίσθη ἡ ἀναλογικὴ ἐν Ἑλλάδι, κατὰ τὸ 1926 καὶ ἀπέρρευσεν ἡ Βουλὴ ἐκείνη, ἡ ὁποία ἔζησεν ἐπὶ 2 ὁλόκληρα ἔτη. Νομίζω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εὐγνωμόνως θὰ ἀναμιμνήσκεται τῆς Βουλῆς ἐκείνης καὶ τῶν Κυβερνήσεων, τὰς ὁποίας ἀπέδωσεν αὕτη. Διότι ἡ μὲν Βουλὴ ἐκείνη ἐλειτούργησε κατὰ τρόπον πλέον ἢ γόνιμον καὶ ἔδωσε τὸν καταστατικὸν χάρτην τῆς ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας, ἀλλὰ καὶ αἱ Κυβερνήσεις, δύο τὸν ἀριθμόν, σχηματισθεῖσαι ἐντὸς διετίας, ἐπέτυχον τὸν ἆθλον τῆς δημοσιονομικῆς καὶ νομισματικῆς ἐξυγιάνσεως τῆς χώρας, ἀλλ’ ἀκόμη ἔδωσαν ἓν τέλος εἰς τὴν ἐκκρεμότητα τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ καὶ τὰ μεγάλα παραγωγικὰ ζητήματα προώθησαν σημαντικῶς. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Δ. Πλαγιάννης). Ἡ Βουλὴ ἐκείνη καὶ αἱ Κυβερνήσεις, τὰς ὁποίας ἀπέδωκε, παρέλαβον τὴν χώραν ὕστερα ἀπὸ μίαν μακρὰν καὶ πολυετῆ ἀνωμαλίαν, ὕστερα ἀπὸ ἀλλεπάλληλα προσωπικὰ πραξικοπήματα, ὕστερα, ἀπὸ οἰκονομικὴν χρεωκοπίαν καὶ ἀπὸ μίαν διεθνῆ ἀνυποληψίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε περιέλθει ἡ χώρα καὶ τὴν παρέδωσαν τὸ 1928 ἰσχυρὰν καὶ οἰκονομικῶς ἐξυγιανθεῖσαν. Γνωρίζετε, κύριοι βουλευταί, μίαν ἄλλην πρόσφατον Βουλήν. Ἡ Βουλὴ τῆς τετραετίας 1946–50, ἀπορρεύσασα καὶ αὐτὴ ἀπὸ ἐκλογὰς μὲ ἀναλογικήν. Γνωρίζετε ποίας ἀντιξοότητας ἀντεμετώπισε, μίαν αὐτόχρημα πολεμικὴν περίοδον μὲ ὅλα τὰ σύνθετα καὶ πολύπλοκα προβλήματα ἑνὸς ἀδυσωπήτου ἐμφυλίου πολέμου. Καὶ ἡ Βουλὴ ἐκείνη, ἀπέδωκε κυβερνήσεις κατὰ τὸ μᾶλλον σταθεράς, αἱ ὁποῖαι ἀντεμετώπισαν τὴν θύελλαν τῆς τετραετίας ἐκείνης. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε τώρα νὰ ἀναφερθῶ εἰς δύο ἄλλας Βουλάς, αἱ ὁποῖαι προῆλθον ἀπὸ ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικὸν σύστημα. Ἡ Βουλὴ τοῦ 1920 προῆλθεν ἀπὸ πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ ὅμως ἐντὸς μιᾶς καὶ μόνης διετίας, οὔτε κἂν διετίας, ἐχρειάσθη ἓξ κυβερνήσεις νὰ διαδεχθοῦν ἀλλήλας τὸ δὲ ἐπιτελεσθὲν παρ’ αὐτῆς ἔργον ὑπῆρξε ἥκιστα γόνιμον. Ἀκόμη, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ ἓν παράδειγμα ἐκ τῆς ἄλλης παρατάξεως, ἡ Βουλὴ τοῦ 1923, ἡ Δʹ Συντακτικὴ Συνέλευσις τῶν Ἑλλήνων, ἀπορρεύσασα ἀπὸ ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικὸν σύστημα, ἐλειτούργησεν ἐπὶ δύο ἔτη ἐν μέσῳ πραξικοπημάτων καὶ δικτατοριῶν καὶ ἀκόμη ἐχρειάσθη ἓξ ἐπίσης κυβερνήσεις νὰ διαδεχθοῦν ἀλλήλας, μέχρις ὅτου φθάσωμεν εἰς τὰς γενικὰς ἐκλογὰς τοῦ 1926. Ἰδοὺ τέσσαρα παραδείγματα Βουλῶν, τῶν δύο προελθουσῶν ἀπὸ ἀναλογικὴν καὶ τῶν δύο ἄλλων ἀπὸ πλειοψηφικόν. Τὸ συμπέρασμα εἶναι ὅτι δὲν ἀρκεῖ τὸ αʹ ἢ βʹ ἐκλογικὸν σύστημα διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς κυβερνητικῆς εὐσταθείας καὶ ἀποδόσεως. Ἄλλοι εἶναι καὶ ποικίλοι οἱ παράγοντες, οἱ ὁποῖοι ἐπηρεάζουν παραλλήλως τὴν διαμόρφωσιν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως. Αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ σύστημα, δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ δημιουργῇ ἰσχυρὰς κυβερνήσεις. Τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, ὅτι ἀμβλύνει τὰς ἐκλογικὰς διαμάχας καὶ ἀνάγει εἰς περιωπὴν τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας καὶ ἀκόμη, ἐξασφαλίζει τὴν ἐκλογὴν τῶν καλυτέρων, ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει, δὲν ὁδηγεῖ εἰς τὰ ἄτοπα ποὺ ὁδηγεῖ τὸ πλειοψηφικόν, νὰ μένουν πολλάκις ἔξω ἀπὸ τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς, καὶ ἀρχηγοὶ ἀκόμη, καὶ ἐπιτελεῖς τῶν Κομμάτων. Ὁ ἀξιότιμος Εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας ἐπεκαλέσθη διὰ νὰ ἐνισχύσῃ τὴν ἄποψίν του, ὅτι εἰς τὰς Ἀγγλοσαξωνικὰς χώρας ὅπου ἐλειτούργησε τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, Κυβερνήσεις σταθεραὶ ὑπάρχουν καὶ προσφέρουν πολυτίμους ὑπηρεσίας, ἐνῷ εἰς τὰ ὑπόλοιπα Κράτη ὅπου ἡ ἀναλογικὴ ἐφαρμόζεται, τὸ χάος ἐπικρατεῖ. Παρέλειψεν, ὅμως, ὁ κ. συνάδελφος, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ μία χώρα ἐν Εὐρώπῃ εἰς τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζεται τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἶναι μόνον ἡ Μ. Βρεταννία καὶ ὅτι αὕτη στηρίζει τὸ σύστημά της εἰς τὴν μονοεδρικὴν περιφέρειαν, διὰ νὰ ἐξασφαλίζῃ διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ, ὁμοιογενῆ μὲν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ ἰσχυροτάτην Ἀντιπολίτευσιν. Τὸ εἰσαγόμενον ἐκλογικὸν σύστημα ἀφίσταται τοῦ πλειοψηφικοῦ τοῦ ἰσχύοντος ἐν Ἀγγλίᾳ πολὺ περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι τὸ τελευταῖον ἀπ’ αὐτὴν ταύτην τὴν ἀναλογικήν. Ἐξ ἀντιθέτου ἡ ἀναλογικὴ καὶ τὸ μονοεδρικὸν πλειοψηφικὸν ἐγγύτατα ἵστανται ἀλλήλων καὶ ὁδηγοῦσιν ἀμφότερα εἰς τὴν ἰσχυρὰν ἐκπροσώπησιν τῶν μειοψηφιῶν καὶ εἰς τὴν ἀπεικόνισιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τῶν λαϊκῶν ροπῶν, αἱ αἱ ὁποῖαι ὑφίστανται ἑκάστοτε. Ἡ χώρα μας, ὅπως ἀνέφερε προλαλήσας συνάδελφος, ἀπὸ τοῦ 1844 διεξάγει ἐκλογὰς καὶ διέπεται ἀπὸ τὸ Κοινοβουλευτικὸν σύστημα τὸ στηριζόμενον εἰς τὸ δόγμα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Ἐγνωρίσαμεν ὡς ἐκλογικὴν περιφέρειαν τὴν Ἐπαρχίαν, ἐγνωρίσαμεν τὸ Πρωτοδικεῖον, ἐγνωρίσαμεν τὸν Νομόν. Οὔτε εἰς τὸν τόπον αὐτόν, οὔτε πουθενὰ εἰς τὸν κόσμον συμπίπτει νὰ ὑπάρχῃ σύστημα τὸ ὁποῖον νὰ θεσπίζῃ τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν ποὺ νὰ μὴ ταυτίζεται μὲ διοικητικὴν ἢ δικαστικὴν ἔστω, περιφέρειαν. Καὶ κατὰ τοῦτο καινοτομεῖ τὸ νέον ἐκλογικὸν σύστημα. Ὑπῆρξε συνήθεια, λέγει ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν εἰσηγητικήν του ἔκθεσιν, παλαιὰ καὶ παγία τοῦ παλαιοκομματισμοῦ, νὰ μὴ διεξάγονται ἐκλογαὶ μὲ τὸ ἴδιον σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον διεξήχθησαν αἱ προηγούμεναι. Ἀλλ’ ἰδοὺ ὅτι καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς δὲν δίδει τὸ παράδειγμα αὐτῆς τῆς μεταβολῆς, διότι ἐνῷ ἔχει ἐν ἰσχύϊ ἕν σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον χωρὶς νὰ ἔχῃ ὁ ἴδιος ἐξασφαλίσει τὴν πλειοψηφίαν τῶν Ἑλλήνων ἐκλογέων κατέκτησεν ὡστόσον τὰ 80% τῶν ἑδρῶν, θέλει νὰ θεσπίσῃ διὰ τὰς ἐρχομένας ἐκλογὰς νέον σύστημα διὰ νὰ ἀκολουθήσῃ οὕτω ἡ τακτικὴ τὴν ὁποίαν ἐπιχειρεῖ νὰ ἐπικρίνῃ ὡς παλαιοκομματικήν. Ἡ σταθερότης τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, προσθέτει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν ἔκθεσίν του, εἶναι στενῶς συνδεδεμένη μὲ τὴν ἔννοιαν τῆς δημοκρατίας. Οὐδὲν τούτου ἀληθέστερον. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: Ἔχει καμμίαν ἀμφιβολίαν ἡ Κυβέρνησις ὅτι τὸ σύστημα αὐτό, τὸ ὁποῖον συνεκέντρωσε τὰ πυρὰ ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον κατεδικάσθη ἀμετακλήτως τόσον ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅσον καὶ ἀπὸ σημαντικὴν μερίδα τῆς Συμπολιτεύσεως, ἔχει κανείς, καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν θὰ ἀνθέξῃ εἰς τὴν παραμικρὰν μεταβολὴν τῆς συσχετίσεως τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας; Καὶ ἐρωτῶ: Ποίαν σταθερότητα ἔχει τὸ σύστημα αὐτὸ τοῦ ὁποίου εἶναι βεβαία ἡ κατάργησίς του, εὐθὺς ὡς ἡ Κυβέρνησις ἐγκαταλείψῃ τὴν ἀρχήν; Ὑπεστηρίχθη ἀκόμη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ὅτι, τάχα, ἡ δημιουργία τῶν 14 περιφερειῶν ἐπιχειρεῖται διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἐπὶ τέλους εἷς ἐκλογικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος νὰ εὑρίσκεται ἐν ἁρμονίᾳ μὲ τὸ Σύνταγμα. Δὲν θὰ ἐπαναλάβω ὅσα ὀρθῶς εἶπεν ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος συνάδελφος ἐκ Χανίων, ἐν σχέσει μὲ τὴν σαφῆ ἔννοιαν τοῦ οἰκείου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος σύμφωνα μὲ τὸ ὁποῖον διὰ τὸν γνωρίζοντα γραφὴν καὶ ἀνάγνωσιν, ὁ Βουλευτὴς ἀντιπροσωπεύει πρωτίστως τὴν ἐκλογικήν του περιφέρειαν καὶ προσθέτως, ἀντιπροσωπεύει τὸ Ἔθνος, τοῦτο δὲ δογματικῶς καὶ ἀφῃρημένως. Εἶναι ἀκριβῶς κ.κ. βουλευταί, ὅ,τι κατὰ τὴν Βʹ Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, τοῦ 1911 ἐπεχειρήθη ἡ ἀπάλειψις ἐκ τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τῆς λέξεως «μόνον», ὁπότε, ἡ διάταξις θὰ εἶχε τὴν ἔννοιαν ὅτι οἱ βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουσι τὸ Ἔθνος καὶ οὐχὶ τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν ὑπὸ τῆς ὁποίας ἐκλέγονται. Μάλιστα, ὅταν διενεμήθη τότε τὸ σχέδιον τῆς συγκροτηθείσης Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ διάταξις ἦτο χωρὶς τὴν λέξιν «μόνον» καὶ ἠκολούθησε θυελλώδης συζήτησις εἰς τὴν Βʹ Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν καὶ ἡ Κυβέρνησις συνεμερίσθη τὴν ἀντίληψιν τῆς μεγάλης πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς ἐκείνης καὶ ἐπανέφερε τὴν ἀρχικὴν διατύπωσιν, διὰ νὰ μείνῃ σαφὴς καὶ ἀναλλοίωτος ἡ ἔννοια ὅτι οἱ βουλευταὶ κατὰ πρῶτον λόγον ἀντιπροσωπεύουν τὴν ἐκλογικήν των περιφέρειαν καὶ προσθέτως, εἶναι ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται, κ.κ. βουλευταί, ὅταν εἶναι βεβαιωμένον ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Κεφαλληνίας κ. Βασιλᾶτος, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἔχω ἀπέναντί μου, εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον, παρὰ τὴν φήμην τὴν ὁποίαν ἔχει ὡς νομικός, νὰ εἶναι ἄγνωστος εἰς τὰ ἀπρόσιτα βουνὰ τῆς Ἀκαρνανίας καὶ ὅμως θὰ ψηφίζεται ἀπὸ τοὺς πολίτας τῆς περιοχῆς ἐκείνης, διότι θὰ συμπεριλαμβάνεται εἰς τὸ ψηφοδέλτιον τῆς μιᾶς παρατάξεως, ἐνῷ ἐξ ἄλλου—ἂς μοὶ συγχωρήσῃ τὴν πρόβλεψιν—καὶ ὁ ἴδιος πιθανὸν νὰ μὴ ἔχῃ ἐπισκεφθῇ τὴν περιοχὴν ἐκείνην, πῶς δύναται νὰ θεωρῆται ὅτι ἐκλεγόμενος θὰ εἶναι ἀντιπρόσωπός της;

§78Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Εὑρίσκετε κ. συνάδελφε, ὅτι εἶναι ὀρθὸν καὶ δίκαιον, ἐγὼ νὰ ἐκλέγωμαι μὲ 1700 ψήφους καὶ οἱ συνάδελφοι τῶν Ἀθηνῶν μὲ 100.000 καὶ νὰ εἴμεθα ἰσότιμοι;

§79Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι, ὡς διεμορφώθησαν αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι ἐν τῷ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίῳ, εἶναι ἐκλογικαὶ περιφέρειαι, τελείως ἀσύνδετοι μεταξὺ των καὶ ὑπὸ ἔποψιν συγκοινωνίας, καὶ ὑπὸ ἔποψιν παραδόσεων, καὶ ὑπὸ ἔποψιν προβληματισμοῦ. Ὅταν τοιαῦται περιφέρειαι ἔχουν συγκροτηθῆ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ὅτι μέγα μέρος τῶν κατοίκων αὐτῶν τῶν περιφερειῶν, θὰ ἀγνοῶσι κατ’ ὄψιν ἢ καὶ κατ’ ὄνομα, μέγα μέρος τῶν ὑποψηφίων; Καὶ οἱ ἴδιοι θὰ ἀγνοοῦν μέγα μέρος τῶν προβλημάτων τῶν περιφερειῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας θὰ ἐκλεγοῦν. Καὶ ἐρωτῶ: Τί εἴδους ἀντιπρόσωποι τῶν περιφερειῶν αὐτῶν θὰ εἶναι ἄνθρωποι, οἱ οἱ ὁποῖοι ἀγνοοῦν τοὺς ἐκλογεῖς των, καὶ τὰς περιοχὰς ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐκλέγονται; Δὲν ὁδηγεῖ εὐθέως ἡ σκέψις αὐτὴ εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι τοιαύτη διαμόρφωσις περιφερειῶν εὑρίσκεται ἄντικρυς ἀντίθετος καὶ οὐχὶ πάντως σύμφωνος μὲ τὸ ἄρθρον 67 τοῦ Συντάγματος; Ἀλλά, ἂς ἴδωμεν κύριοι συνάδελφοι, ἐν συνόψει ποῦ πράγματι θὰ ὁδηγήσῃ τὸ νέον ἐκλογικὸν σύστημα. Ἀναμφισβήτητον εἶναι, πρῶτον, ὅτι θὰ ἐξαφανισθῇ ἡ προσωπικότης τοῦ πολιτευομένου. Τοῦτο, ἄλλωστε, εἶναι ὡμολογημένη καὶ διακεκηρυγμένη ἐπιδίωξις τοῦ νομοσχεδίου. Τώρα, πῶς θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐξυγίανσις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου μὲ τὸ νὰ ἐξοντώσωμεν τὴν προσωπικότητα τῶν πολιτευομένων, ὁμολογῶ, ὅτι δυσκολεύομαι πάρα πολὺ νὰ τὸ συλλάβω. Ἀλλ’ ὅτι, ὡς ἀντίρροπον, θὰ εἶναι ἡ περαιτέρω ἐνίσχυσις τῆς ἐξουσίας τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, εἶναι ἐπίσης ἀναμφισβήτητον. Καὶ ὅταν εἰς ἕνα τόπον, κύριοι συνάδελφοι, ὅπου εἶναι ὑπερτροφικὰ τὰ δικαιώματα τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων λόγῳ τῆς φύσεως αὐτῶν ὡς προσωπικῶν, τὸ νὰ ἐπιδιώκωμεν δι’ ἐκλογικῶν συστημάτων νὰ αὐξήσωμεν περαιτέρω τὴν δύναμιν αὐτῶν, νομίζω, ὅτι ὁδηγούμεθα εἰς πλήρη κατάλυσιν τῆς ἐννοίας τοῦ κόμματος, ὡς παράγοντος μετέχοντος τῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος. Διότι θὰ ἔχωμεν ἕνα Καισαρικὸν καθεστὼς καὶ ἀντὶ ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους θὰ ἔχωμεν ὑπαλλήλους τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος. Πέραν αὐτοῦ, ποία θὰ εἶναι ἡ δευτέρα συνέπεια τοῦ συστήματος αὐτοῦ, συνέπεια καὶ αὐτὴ μὴ ἀποκρυπτομένη ἀλλ’ ἐπιδιωκομένη φανερὰ ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον; Ἡ ἐκμηδένισις τοῦ ρόλου τοῦ ἐκλογέως διὰ τὴν ἐπιλογὴν μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων τῶν καλυτέρων, διὰ νὰ καταλάβωσι τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα. Ὑποστηρίζεται ἀσθενῶς κάπως, ὅτι αὐτὸ γίνεται διὰ νὰ ἀπαλλαγῇ ἐπὶ τέλους ὁ πολιτευόμενος ἀπὸ τὰ δεσμὰ καὶ τὴν τυραννίαν τῶν μικρῶν κομματαρχίσκων. Ἀλλὰ νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον βάλλει κατὰ φανταστικοῦ καὶ ἀνυπάρκτου ἐχθροῦ. Εἶναι πάρα πολὺ μακρυνὴ ἡ περίοδος ἐκείνη κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ὡριμότης τοῦ Ἕλληνος ἐκλογέως, ἦτο τόσον μικρά, ὥστε νὰ ὑπάρχουν ἄνθρωποι εἰς τὴν ὕπαιθρον, οἱ ὁποῖοι νὰ σύρουν, ὄπισθέν των δεκάδες ψηφοφόρων. Ὑποστηρίζω ὅτι, εἰς μίαν Νομαρχιακὴν περιφέρειαν εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρχουν πλέον τῶν 100 ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι νὰ δύνανται ἀποφασιστικὰ νὰ ἐπηρεάσουν ἕκαστος πέραν τῶν 10 ἐκλογέων. Οἱ 100 κομματαρχίσκοι εἶναι κατανεμημένοι εἰς τὰ διάφορα κόμματα. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ὅταν εἰς μίαν περιφέρειαν ψηφίζουν 30 καὶ 40 καὶ 50 χιλιάδες ἐκλογεῖς, παίζει κανένα ρόλον, ἡ ὕπαρξις 100 κομματαρχίσκων, ἕκαστος τῶν ὁποίων, δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ πρὸς διαφόρους κατευθύνσεις 10 ἐκλογεῖς; Καὶ ἐπιθυμῶ, αὐτὴν τὴν στιγμήν, νὰ ἀπευθυνθῶ πρὸς ἕνα ἕκαστον ἐξ ὑμῶν κύριοι συνάδελφοι, καὶ νὰ ἐρωτήσω εὐθέως καὶ τιμίως νὰ μοῦ εἴπητε: Ὀφείλετε τὴν ἐπιτυχίαν σας, ναὶ ἢ ὄχι, 100% εἰς τὴν πολιτικήν σας τοποθέτησιν κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς πρῶτον, καὶ δεύτερον, τὴν ἐκτίμησιν τῶν προσόντων τὰ ὁποῖα εἷς ἕκαστος ἐξ ὑμῶν εἶχε, προσόντων ὡς πολίτου, ὡς ἀνθρώπου, ὡς οἰκογενειάρχου, ὡς ἐπιστήμονος, ὡς ἐπαγγελματίου καὶ ὡς πολιτευομένου προεχόντως; Καὶ εἴπατέ μου, ἐὰν ὑπάρχῃ ἔστω καὶ 1% ἐκλογέων οἱ ὁποῖοι σᾶς ἐψήφισαν, διότι εἰς τὸ παρελθὸν ἐχρειάσθη νὰ ἱκανοποιήσετε παράνομον ἢ παράλογον αἴτημά των; Ἰδοὺ διατὶ ὁ ἐχθρὸς κατὰ τοῦ ὁποίου βάλλει τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀνύπαρκτος καὶ φανταστικός. Εἶναι βέβαιον ἀπολύτως, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν εἶναι συνάρτησις τῆς πολιτικῆς τοποθετήσεως τῶν πολιτευομένων καὶ τῆς ἐκτιμήσεως τὴν ὁποίαν ἔχει ἢ δὲν ἔχει ἀπὸ τοὺς συμπολίτας του, ἀναλόγως τῆς πολιτείας του εἰς τὸ παρελθὸν καὶ τῆς εἰς διαφόρους τομεῖς δράσεως ἢ ἀδρανείας του. Ἐρωτᾶται, ποῖος λόγος, συντρέχει νὰ ἀποστερήσωμεν ἀπὸ τὸν Ἕλληνα ἐκλογέα αὐτὸ τὸ στοιχειῶδες δικαίωμα νὰ ἐλέγχῃ ὁ ἴδιος καὶ νὰ σταθμίζῃ ὁ ἴδιος τὰ προσόντα καὶ τὴν πολιτείαν τοῦ ὑποψηφίου καὶ νὰ ἀποφασίζῃ περὶ τοῦ ἐὰν θὰ εἶναι ὁ ἐκλεκτός του ἢ ὄχι; Διατὶ δὲν ἐμπιστευόμεθα εἰς τὴν ἀσφαλῆ κρίσιν τοῦ ἐκλογέως καὶ ἐπὶ τέλους, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ ἀποστέρησις τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ, χωρὶς νὰ ἔχωμεν πλέον εὐθέως ὁμολογουμένην νοθείαν καὶ κατάλυσιν πλήρη τῆς οὐσίας τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος; Πῶς θὰ γίνεται λόγος περὶ Δημοκρατίας εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ὅταν δὲν ἐκλέγει ὁ ἐκλογεὺς τοὺς βουλευτάς, ἀλλὰ τοὺς διορίζει ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος; Ἀποσύρω ἀπὸ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν μίαν ἄλλην μεγάλην ἀλήθειαν τὴν ὁποίαν διακηρύσσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Λέγει: Ὁ μεγαλύτερος ἐχθρὸς τῆς Δημοκρατίας εἶναι ἡ ἀπάθεια καὶ ἡ ἀδιαφορία τῶν ἐκλογέων, ἐκδηλουμένη ὑπὸ μορφὴν ἀποχῆς. Μεγάλη, πράγματι, ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι καθῆκον νὰ ὑπογραμμίσω καὶ ἐγώ. Πράγματι εἰς νόθευσιν τῆς ἐννοίας τῆς Δημοκρατίας, ὁδηγεῖ ἡ ἀπάθεια καὶ ἡ ἀδιαφορία τῶν ἐκλογέων. Ἀλλά, ἐρωτῶ, ὑπῆρξε ποτὲ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον νὰ προκαλῇ μεγαλυτέραν ἀδιαφορίαν καὶ ἀποχὴν ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τῶν ψηφοφόρων ἀπὸ ἐκείνην εἰς τὴν ὁποίαν θὰ προκαλέσῃ τὸ ὅπερ προτείνει ἡ Κυβέρνησις νὰ ψηφίσωμεν ἐκλογικὸν σύστημα; Ποῖον ἐνδιαφέρον θὰ ἔχῃ ὁ ἐκλογεὺς νὰ προσέλθῃ ἀθρόως εἰς τὰς κάλπας, ὅταν δὲν τοῦ ἀφίνεται οὐδεμία πρωτοβουλία, διὰ νὰ ἐκλέξῃ αὐτὸν τὸν ὁποῖον αὐτὸς προτιμᾷ καὶ αὐτὸν ποὺ αὐτὸς θέλει νὰ εἶναι ὁ ἀντιπρόσωπός του; Θὰ προσέλθῃ ὁ ἐκλογεὺς τῆς Ἀκαρνανίας, διὰ νὰ ψηφίσῃ τὸν ἀγαπητόν μου κ. Θεοτόκην ἐκ Κερκύρας, τὸν ὁποῖον δὲν ἐγνώρισέ ποτε, διότι ἁπλῶς περιελήφθη εἰς τὸ ψηφοδέλτιον; Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ τὸν γνωρίζῃ ἐξ ἀκοῆς, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον φέρει τὸν ἐκλογέα εἰς τὴν κάλπην. Θὰ ἴδητε ὅτι ὑπὸ τὸ μέλλον νὰ ἰσχύσῃ σύστημα ἡ ἀποχὴ τῶν ἐκλογέων θὰ φθάνῃ εἰς ἀπίθανα ποσοστά. Διακεκηρυγμένη ἡ ἐπιδίωξις ὡσαύτως τοῦ νέου ἐκλογικοῦ συστήματος, εἶναι ἡ δημιουργία ἰσχυρῶν κομματικῶν ὀργανισμῶν. Φαίνεται ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, δὲν θεωρεῖ τὸ κρατοῦν πλειοψηφικὸν σύστημα, ὡς δυνάμενον νὰ δώσῃ ἐπαρκῆ κοινοβουλευτικὴν βάσιν. Κατ’ ἀκολουθίαν, ἐὰν τὸ 49,5% τῶν ψήφων ποὺ ἔλαβεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1952 τοῦ ἔδωσε τὰ 80% τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν, θὰ πρέπει νὰ ἐπιδιώκῃ διὰ τοῦ νέου συστήματος καὶ θὰ θεωρῇ ὅτι εἶναι τοῦτο συντελεστὴς ἐξυγιάνσεως τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς χώρας’ λαμβάνων τὰ 35% τῶν ψήφων, νὰ ἔχῃ ἐξασφαλίσει τὸ 100% τῶν ἑδρῶν. Καὶ ἐκεῖ ὁδηγούμεθα, κύριοι βουλευταί. Εἶναι μαθηματικῶς βεβαιωμένον ὅτι μὲ τὸ ἐκλογικὸν αὐτὸ σύστημα, τὸ πλειοψηφῆσαν κόμμα θὰ ἔχῃ ἀναμφισβητήτως τὸ σύνολον τῶν ἑδρῶν, τὸ πλειοψηφῆσαν ὄχι ἀπολύτως, ἀλλὰ σχετικῶς. Καὶ τότε, διατὶ δυσφορεῖ ἡ Συμπολίτευσις, ὅταν οἱ ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὁμιλοῦν περὶ τοῦ ὁλοκληρωτικοῦ πνεύματος ποὺ διακρίνει τὸ νομοσχέδιον; Διότι τὶ ἄλλο χωρίζει τὰ ὁλοκληρωτικὰ καθεστῶτα ἀπὸ τὰς Δημοκρατίας, ἐκτὸς τοῦ ὅτι κυρίως ἐκεῖνα ἔχουν μόνον ἕνα κόμμα εἰς τὰ κοινοβούλιά των, ἐνῷ εἰς τὰς Δημοκρατικὰς χώρας, ὑπάρχει Κυβέρνησις ποὺ κυβερνᾷ καὶ Ἀντιπολίτευσις ποὺ ἐλέγχει. Ἀκόμη, κ.κ. συνάδελφοι, καὶ τὸ σημαντικώτατον ἀλλὰ καὶ ὀλέθριον ἀποτέλεσμα ποὺ θὰ ἀκολουθήσῃ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ τοῦ συστήματος, εἶναι ἡ ἐπίσης ὡμολογημένη ἐπιδίωξις αὐτοῦ, ἡ πόλωσις τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς χώρας καὶ ἡ δημιουργία δύο πολιτικῶν ὀργανισμῶν ἰσχυρῶς ἀντιμαχομένων ἀλλήλοις. Καὶ θὰ ἦτο συγχωρητὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν Πρόεδρον αὐτῆς, ἐὰν ἐχρειάζετο μία μακρυνὴ ἀναδρομὴ εἰς τὰ βάθη τῶν αἰώνων διὰ νὰ ἀντλήσῃ ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων διδάγματα καὶ συμπεράσματα περὶ τοῦ ποίας ἀνειπώτους συμφορὰς ἐγνώρισεν ὁ τόπος αὐτὸς ὅταν ἐχρειάσθη ἢ ἠναγκάσθη νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο ἀλληλομαχομένας μερίδας. Ἀλλ’ ὅ,τι δὲν συγχωρεῖ κανεὶς εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν, εἶναι ὅτι, χωρὶς αὐτὴν τὴν προσπάθειαν, θὰ ἠδύνατο ἀνατρέχων εἰς τὸν παρελθόντα αἰῶνα, τὸν πρῶτον —μετὰ τὴν πεντακοσιετῆ δουλείαν—τοῦ ἐλευθέρου δημοσίου μας βίου καὶ ἀκόμη εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ 20οῦ αἰῶνος νὰ εὕρῃ πλεῖστα ὅσα παραδείγματα—ἀτυχῶς, πλεῖστα—διχασμοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ μὲ συνέπειαν τὴν ἐξουθένωσιν τοῦ Ἔθνους καὶ τὴν συμφορὰν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ὅμως διακηρύσσεται ἡ ἀνάγκη νὰ ὁδηγηθῶμεν καὶ πάλιν εἰς τὸν διμέτωπον ἀγῶνα, ἡ ἀνάγκη νὰ ὑπάρξουν καὶ πάλιν δύο ἀντιμαχόμεναι μερίδες, ἡ ἐκλογικὴ ἐπικράτησις μιᾶς τῶν ὁποίων δὲν θὰ εἶναι νίκη ἐπὶ τοῦ ἀντιπάλου, θὰ εἶναι ἐξόντωσις τοῦ ἀντιπάλου. Αἱ ἐκλογαὶ ἐφεξῆς, κ.κ. βουλευταί, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ προτεινομένου συστήματος δὲν θὰ εἶναι μία λειτουργία δημοσίου δικαίου, θὰ εἶναι διεξαγωγὴ στρατιωτικῶν ἐπιχειρήσεων. Καὶ τώρα δι’ ὀλίγων, κ.κ. συνάδελφοι, θὰ διεξέλθω τὸ κεφάλαιον τὸ ἀφορῶν τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς. Πιστεύω ὅτι μόνον ἡ ἀντίληψις, ὅτι, πράξεις κυβερνητικαί, δὲν φέρονται καὶ δὲν τίθενται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ Ἀνωτάτου Διοικητικοῦ Ἀκυρωτικοῦ, αὐτὴ ἡ ἀντίληψις ἐνίσχυσε τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ περιλάβῃ μίαν καταφώρως ἀντισυνταγματικὴν διάταξιν εἰς τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος εἶναι πλέον ἢ σαφής. Ὅταν διεξήχθησαν ἐκλογαὶ βάσει νόμου, ὁ ὁποῖος προβλέπει τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς, τότε κατὰ τὸ 4ον ἔτος τῆς περιόδου αὐτῆς δὲν διεξάγονται ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαί. Σαφὲς τὸ ἐξ ἀντιδιαστολῆς συμπέρασμα: Κατὰ τὰ πρῶτα τρία ἔτη τῆς Περιόδου, ὁσάκις ὁ νόμος βάσει τοῦ ὁποίου διεξήχθησαν αἱ ἐκλογαὶ προβλέπει ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς, διεξάγονται ἐντὸς προθεσμίας τακτῆς τοιαῦται. Νόμος, ὁ ὁποῖος ἀντιτίθεται εἰς τὴν σαφῆ αὐτὴν διάταξιν, εἶναι προφανῶς ἀντισυνταγματικός. Τί ἐπεδίωξεν ὁ Συνταγματικὸς νομοθέτης; Ἠθέλησε κατὰ τὰ τρία πρῶτα ἔτη τῆς Περιόδου τῆς βουλευτικῆς, ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι συνέρχονται εἰς τὸ Βουλευτήριον, νὰ εἶναι ὁ ἀριθμὸς ὁ πλήρης. Ὁ νόμος ὁ ἰσχύων, δὲν προβλέπει ἄλλου εἴδους ἀναπλήρωσιν τῶν κενουμένων ἑδρῶν. Αὐτὸν τὸν νόμον τὸν τροποποιεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ συνεπῶς ὡς ἀναγκαία συνέπεια θὰ ἀκολουθήσῃ οἱ βουλευταὶ νὰ μὴ εἶναι 300, ἀλλ’ ὀλιγώτεροι. Τοῦτο ἀντιτίθεται πρὸς τὴν ρηθεῖσαν σαφῆ διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Ἀλλά, πέραν αὐτοῦ, κ.κ. βουλευταί, ἡ διεξαγωγὴ ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος δὲν ἀποτελεῖ ἁπλῶς τὴν ἀναγκαίαν συμπλήρωσίν του. Ἀποτελεῖ τὸ ἀντίδοτον τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἐπειδὴ συμβαίνει μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα νὰ ὑπάρχῃ μία ἰσχυρὰ κοινοβουλευτικὴ πλειοψηφία, στηριζομένη εἰς ἀσθενῆ πλειοψηφίαν λαϊκήν, παρίσταται ἀναγκαῖον νὰ γίνεται σφυγμομέτρησις τῆς κοινῆς γνώμης, ὥστε νὰ ἐλέγχηται μὴ τυχὸν ἡ κοινοβουλευτικὴ πλειοψηφία εἶναι πλέον ἐντελῶς εἰκονικὴ καὶ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ λαϊκὸν αἴσθημα. Ἰδού, διατί, ὅπου ὑπάρχει πλειοψηφικὸν σύστημα, θεσπίζεται διάταξις περὶ ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν. Ἀλλά, θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω ἀκόμη ὅτι εἰς μεγάλας Χώρας ὅπου ἐφαρμόζεται ἡ ἀναλογική, ὅπως ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἰταλία, καὶ ἐκεῖ ἀκόμη, μολονότι μὲ τὴν ἀναλογικὴν δὲν παρίσταται ἀνάγκη νὰ διεξάγωνται ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαί, καὶ ἐκεῖ ἀκόμη θεσπίζεται, ὁ θεσμὸς τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν καὶ τῆς διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ συμπληρώσεως τῶν κενουμένων ἑδρῶν. Οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν θεωρητικῶς νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ δικαίωμα τῶν στρατευομένων πολιτῶν νὰ μετέχωσι τῶν ἐκλογῶν. Ἔτι πλέον θὰ ἔλεγον, ὅτι τὸ γεγονὸς ὅτι διατελοῦσιν ὑπὸ στράτευσιν, ἀποτελεῖ ἕνα περαιτέρω λόγον νὰ διευκολυνθοῦν οὗτοι εἰς τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματός των αὐτοῦ. Κατέναντι τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς ποτε ἠμφισβήτησεν, ὑπάρχει ἓν σοβαρώτατον ἐπιχείρημα: Εἰς τὸν στρατὸν ὑπάρχει καθιερωμένη μία ἰδιότυπος αὐστηρὰ πειθαρχία ἄνευ τῆς ὁποίας εἶναι ἀδύνατος ἡ ὕπαρξίς του. Ἡ ἀνάμιξις τῆς πολιτικῆς εἰς τὸν στρατὸν ἀπεδείχθη ὀλεθρία εἰς τὴν χώραν μας. Ἀλλὰ καὶ ὅταν ὁ στρατὸς πρόκειται νὰ ἀναμιχθῇ εἰς τὴν πολιτικήν, αἱ συνέπειαι δὲν θὰ εἶναι ὀλιγώτερον ἐπιζήμιοι. Εἶναι μοιραῖον νὰ κλονισθῇ τὸ αἴσθημα τῆς στρατιωτικῆς πειθαρχίας. Ἰδού, διατί, παρὰ τὸ θεωρητικῶς ὀρθὸν τῆς ἀσκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος ἀπὸ τὸν στρατευόμενον πολίτην, ἀντενδείκνυται αὕτη ἐκ λόγων, οἱ ὁποῖοι τείνουν εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν προστασίαν τοῦ στρατεύματος. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ, κ.κ. συνάδελφοι, αἱ ἰδιότυποι συνθῆκαι, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἔζησε καὶ ἀνεπτύχθη ὁ Ἑλληνικὸς στρατός, οἱ ἀλλεπάλληλοι σεισμοί, τοὺς ὁποίους ἐδοκίμασε καὶ ὁ κλονισμὸς τῆς πειθαρχίας του, νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλουν νὰ εἴμεθα ἔτι πλέον προσεκτικοὶ προκειμένου ἐμμέσως νὰ τὸν ἀναμίξωμεν εἰς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας. Δι’ αὐτὸν τὸν πρόσθετον λόγον εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου. Εἶναι ἀκριβές, ὅτι εἰς ἄλλας χώρας οἱ στρατευόμενοι πολῖται ἀσκοῦν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα. Καθ’ ὅσον ὅμως ἠδυνήθην ἀπὸ τὴν ἔρευναν, εἰς τὴν ὁποίαν προέβην, νὰ συμπεράνω, δὲν ὑπάρχει καμμία χώρα εἰς τὴν ὁποίαν ὁ ἐν στρατεύσει πολίτης ἀσκεῖ τὸ ἐκλογικόν του δικαίωμα εἰς περιφέρειαν διάφορον ἐκείνης ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατάγεται. Καὶ ἐδῶ ἔχομεν μίαν καινοτομίαν. Τὸ ποίαν σημασίαν ἔχει ἡ καινοτομία αὐτὴ καὶ ποίαν πηγὴν ἀστείρευτον νοθειῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ, ἐξηγήθη διὰ μακρῶν ἀπὸ προλαλήσαντας συναδέλφους καὶ δὲν νομίζω ὅτι χρειάζεται νὰ ἐπανέλθω. Πιστεύω, κ.κ. βουλευταί, συνοψίζων, ὅτι ἡ κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ ὁ Πρόεδρος αὐτῆς, δὲν ἐστάθμισαν ὅσον ἔπρεπε τὰς συνεπείας τοῦ νέου αὐτοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος—τὰς συνεπείας καὶ εἰς ἔντασιν καὶ εἰς ἔκτασιν καὶ εἰς τὸ βάθος τοῦ χρόνου. Πέραν τῆς οὐσιαστικῆς καταλύσεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος τὸ γεγονὸς καὶ μόνον ὅτι θὰ ὁδηγήσῃ τὴν χώραν εἰς ἕνα νέον διχασμόν, αὐτὸ καὶ μόνον θὰ ἔδει νὰ πείσῃ τὴν κυβέρνησιν ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ἐγκατάλειψις τοῦ σχεδίου αὐτοῦ. Δὲν ἔχω ὡστόσον καμμίαν παραίσθησιν. Ἐκεῖ, ὅπου ἔχει περιαχθῆ τὸ ζήτημα, ἀναμφισβητήτως ἡ κυβέρνησις δὲν θὰ ὑπαναχωρήσῃ καὶ μετ’ ὀλίγον τὸ νομοσχέδιον θὰ ἔχῃ καταστῆ νόμος τοῦ κράτους. Διατηρῶ μίαν ἐλπίδα μόνον ὡς Ἕλλην, ἀποβλέπων εἰς τὴν Ἑλληνικὴν συνείδησιν τῶν σημερινῶν κυβερνητῶν τῆς χώρας, ὅτι κατὰ τὴν διαδρομὴν τοῦ χρόνου μέχρι τῶν γενικῶν ἐκλογῶν θὰ ἀντιληφθῶσι καὶ οἱ ἴδιοι τὸ σφάλμα των. Μόλις ψηφισθῇ ὁ ἐκλογικὸς νόμος, θὰ ἀρχίσῃ νὰ διαμορφοῦται ἕνα κλῖμα, τοῦ ὁποίου ἡ ἐνατένισις θὰ τρομάζῃ κάθε τίμιον Ἕλληνα. Πιστεύω καὶ ἐλπίζω ὅτι κατὰ τὴν διαδρομὴν τοῦ χρόνου μέχρι τῶν γενικῶν ἐκλογῶν αὐτὴ αὕτη ἡ σημερινὴ κυβέρνησις θὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν μὲ τὴν σημερινήν της σύνθεσιν σχέδιον νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπιζητῇ τὴν κατάργησιν, ἂν μὴ, τὴν βασικὴν τροποποίησιν αὐτοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξετέλεσε τὸ χρέος της, χρέος συνειδήσεως ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους. Ἀνέπτυξεν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς διὰ ποίους σοβαρωτάτους ἐθνικοὺς λόγους ἀντιτίθεται πρὸς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Ἡ Ἀντιπολίτευσις αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην διὰ νὰ διαχωρίσῃ ἐντονώτερον τὰς ἰδικάς της εὐθύνας, νὰ μὴ μετάσχῃ κἂν εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Θέλει μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ μὲ ὅσην ἔμφασιν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ καὶ τὰς εὐθύνας της νὰ διαχωρίσῃ καὶ τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἀπεργάζεται διὰ τὸ Ἔθνος τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ ἐπισημάνῃ, ἀλλὰ καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ προϊδεάσῃ διὰ τὸ μέλλον ποὺ τὸν ἀναμένει καὶ νὰ τὸν καλέσῃ μὲ ὅλα τὰ μέσα νὰ ἀντιδράσῃ ἐναντίον τοῦ ἐθνοκτόνου αὐτοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Δὲν ἀπομένει, κύριοι βουλευταί, παρὰ νὰ εὐχηθῶ ὅπως ὁ καλὸς Θεὸς τῆς Ἑλλάδος, τὴν προστατεύσῃ καὶ τὴν προφυλάξῃ ἀπὸ τὴν νέαν αὐτὴν σκληρὰν δοκιμασίαν, μὲ τὴν ὁποίαν ἀπειλεῖται καὶ πρὸς ὑμᾶς ἀπευθυνόμενος νὰ εἴπω: Ἔστω, κύριοι βουλευταί, ἡ ἑνότης τοῦ Ἔθνους ὑπεράνω ὅλων (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Γυιόκας ἔχει τὸν λόγον.

§81Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν τεθὲν νομοσχέδιον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ λύει κατὰ τρόπον ριζικὸν καὶ βασικὸν ἕνα ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλει τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ ἐντεῦθεν. Τὸ ζήτημα δηλαδὴ τῆς δημιουργίας σταθερῶν καὶ εὐρέων πλειοψηφιῶν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ σταθερῶν καὶ εὐρέων Κυβερνήσεων. Δὲν δύναται κανεὶς νὰ ἀντιληφθῇ διὰ ποῖον λόγον τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐκίνησε τόσον πολὺ τὴν μῆνιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία, ὅπως καὶ προηγουμένως ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καρδίτσης κ. Ἀλλαμανῆς, εἶναι δυνατόν, ἢ ἀπειλεῖ τοὐλάχιστον ὅτι εἶναι δυνατόν, νὰ φθάσῃ μέχρι σημείου ἀποχῆς ἀπὸ τῆς ψηφοφορίας ὅταν τοῦτο ἀχθῇ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Νομίζω, ὅτι ἡ εὐρεῖα περιφέρεια εἶναι μὲν βεβαίως κάτι τὸ ἀσύνηθες, ὄχι μόνον διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ διὰ τὰ ἄλλα κράτη, ἀλλὰ κάτι τὸ σύνηθες διὰ μίαν κυβέρνησιν ἱστορικήν, ὅπως εἶναι ἡ κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Τὸ ζήτημα τῆς εὐρείας περιφερείας εἶναι ἀσφαλῶς κάτι τὸ νέον, ἀλλὰ μὲ πολλὰ νέα πράγματα μᾶς συνήθισεν ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβεν ἀπὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους νὰ ἀναθεωρήσῃ καὶ νὰ ἐπιλύσῃ ὅλα τὰ βασικὰ προβλήματα τῆς Χώρας μας, νὰ βελτιώσῃ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν, νὰ ἑδραιώσῃ τὸ δημοκρατικόν μας πολίτευμα, καὶ ἐπίσης νὰ ἐξασφαλίσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον καὶ εἰς ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλυτέραν διάρκειαν τὴν ἐξυγίανσιν τοῦ πολιτικοῦ μας βίου. Μεταξὺ τῶν δύο ἐκλογικῶν βασικῶν συστημάτων τοῦ ἀναλογικοῦ καὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπτυχθοῦν πολλὰ ἄλλα ἐνδιάμεσα συστήματα, ὅπως ἦτο καὶ ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ὅλα τὰ συστήματα ἔχουν ὡς μειονέκτημα, εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὅτι αἱ στεναὶ περιφέρειαι δίδουν μεγαλυτέραν δύναμιν εἰς τοὺς παράγοντας ἐκείνους τοὺς τοπικούς, οἱ ὁποῖοι δὲν κάμνουν πάντοτε ἀγαθὴν χρῆσιν τῆς ἰσχύος αὐτῆς, ἡ ὁποία τοὺς δίδεται ἀπ’ ἀμφότερα τὰ συστήματα αὐτά, εἴτε ἀπὸ τὸ ἀναλογικὸν εἴτε ἀπὸ τὸ πλειοψηφικόν, καὶ διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ δημιουργεῖται μία ἠθικὴ χαλάρωσις εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκδηλώσεως τοῦ πολιτικοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ μας. Ἐὰν ἤθελε κανεὶς ν’ ἀνατρέξῃ εἰς τὸν πρόσφατον πολιτικὸν βίον τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἀνεύρισκε πολλὰ τοιαῦτα παραδείγματα, κατὰ τὰ ὁποῖα ἐβλέπομεν ἀφ’ ἑνὸς μέν, οἱ τοπικοὶ παράγοντες νὰ θέλουν νὰ ἐπιβάλουν τὰς ἀπόψεις των εἰς τὰ πολιτικὰ κόμματα καὶ ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει νὰ ὀρθοῦνται αὐτοὶ ὡς ἀρχηγοὶ τοπικῶν ὁμάδων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ μέσα εἰς αὐτὰ τὰ κόμματα νὰ βλέπωμεν μεταπηδήσεις βουλευτῶν ἀπὸ κόμματος εἰς κόμμα, ὄχι διὰ λόγους καθαρῶς ἰδεολογικοὺς ἢ διὰ λόγους ὑψίστων ἐθνικῶν συμφερόντων, ἀλλὰ διὰ λόγους καθαρῶς προσωπικούς, διότι π.χ. ηὐνοήθη εἰς τὴν ὑπουργοποίησιν Α βουλευτὴς ἀντὶ τοῦ Β, καὶ εἴχομεν μεταστάσεις ὄχι μόνον βουλευτῶν, ἀλλὰ καὶ ὁμάδων βουλευτῶν. Βεβαίως, δὲν ὑπάρχει πιὸ εὐχάριστον πρᾶγμα ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος κ. Μητσοτάκης, νὰ ὑμνήσῃ δηλαδὴ τὸν ἕλληνα πολιτικόν. Καὶ ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος μαζί του, καὶ ἐγὼ τὸν ὑμνῶ, διότι ἡ ἐνεργὸς πολιτικὴ ἱστορία τῆς Ἑλλάδος καὶ ἰδίως ἡ πρόσφατος, ἔχει νὰ ἀναδείξῃ πλειάδα ἀρίστων ἑλλήνων πολιτικῶν, καὶ εἰς τὸ ἦθος, καὶ εἰς τὴν ἐθνικὴν δρᾶσιν, καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τῆς ἐκπληρώσεως τῶν βουλευτικῶν των καθηκόντων καὶ εἶναι πολὺ δυσάρεστον νὰ ἀναφέρῃ κανείς, ἔστω καὶ ἕνα πρόσωπον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐστάθη ἀρκετὰ εἰς τὸ ὕψος του. Ἀλλὰ μήπως δὲν ὑπάρχουν τοιαῦτα; Ἄς μὴ δώσωμεν ὅμως ἀπάντησιν εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο. Προτιμῶμεν νὰ ἔλθωμεν εἰς ἄλλην πλέον εὐχάριστον σειρὰν σκέψεων. Ἡ κοινοβουλευτικὴ δημοκρατία στηρίζει τὴν ἀντιπροσώπευσιν τοῦ Λαοῦ εἰς τὸ κόμμα, καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ ἀειμνήστου Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐμφανίζεται ὡς αἴτημα καθολικὸν διὰ τὴν ἐξυγίανσιν τοῦ πολιτικοῦ μας βίου καὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος, εἶναι τὰ κόμματα ἀρχῶν. Ὅλοι, ὁ τύπος, οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, ἡ ἐπιστήμη τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου, ὁμιλοῦν περὶ Κομμάτων ἀρχῶν καὶ ὁμιλοῦμεν καὶ ἡμεῖς περὶ τῆς λύσεως τοῦ θέματος τούτου. Βεβαίως ὑπάρχουν καὶ οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ ἀντίθετον, ὅπως ἠκούσαμεν προηγουμένως τὸν ἔξοχον νομικὸν κ. Μητσοτάκην, ὁ ὁποῖος μᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ψηφίζει πρόσωπα, καὶ καλύτερον εἶναι νὰ ψηφίζῃ πρόσωπα. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ ἄποψις αὐτὴ δὲν εἶναι καθόλου ὀρθὴ διὰ τὸν ἑξῆς λόγον: Διότι ἡ κοινοβουλευτικὴ δημοκρατία στηρίζεται, ὡς εἴπομεν, κυρίως εἰς τὰ Κόμματα. Τὰ Κόμματα δέ, τόσον καλύτερον ἐξυπηρετοῦν τὸ σύνολον, ὅταν εἶναι Κόμματα ἀρχῶν καὶ τόσον καλύτερον εἶναι Κόμματα ἀρχῶν, ὅταν τὰ πρόσωπα παίζουν ὀλιγώτερον ρόλον καὶ περισσότερον ρόλον παίζουν αἱ ἀρχαὶ τοῦ Κόμματος, δηλ. αἱ ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρων καὶ εὐρυτέρων στρωμάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐὰν λοιπὸν θέλωμεν νὰ δημιουργήσωμεν Κόμματα ἀρχῶν, ἀσφαλῶς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν λῆψιν ὅλων ἐκείνων τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα μειώνουν τὴν δύναμιν τοῦ παραγοντισμοῦ καὶ αὐξάνουν τὴν δύναμιν τῶν ὠργανωμένων Κομμάτων, διότι τὰ ὠργανωμένα Κόμματα εἶναι, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐκπροσωποῦν τὸ μεγαλύτερον μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Βεβαίως θὰ ἦτο δυνατὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ δημοψηφίσματος νὰ λύσῃ τὰ ἐπὶ μέρους προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἐμφανίζονται εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου, ὅπως ἔκαμεν ἄλλοτε ἡ Ἐκκλησία τοῦ Δήμου τῶν Ἀθηναίων καὶ τῶν ἄλλων Ἑλληνίδων πόλεων. Ἀλλ’ αὐτὰ ἀνήκουν εἰς τὴν Ἱστορίαν καὶ εἰς τὴν θεωρητικὴν ἀφαίρεσιν. Εἰς τὴν πρᾶξιν σήμερον, ὅπου ὑπάρχουν πάσης φύσεως δικαιώματα καὶ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα διαχειρίζεται τὸ Κράτος κατὰ τρόπον ἀποκλειστικόν, ὅπου κατ’ ἀνάγκην ἔχομεν τὸ Κράτος τοῦ παρεμβατισμοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ ρυθμίσῃ ὅλα τὰ ἐπὶ μέρους θέματα, ἄμεσος ὑπὸ τοῦ λαοῦ, ὑφ’ οἱανδήποτε μορφὴν νομοθεσία δὲν εἶναι νοητή. Εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ Κράτος νὰ ὑπεισέλθῃ εἰς τὴν οἰκονομικὴν καὶ οἰκογενειακὴν ζωὴν τοῦ Ἕλληνος πολίτου καὶ νὰ ρυθμίσῃ αὐτάς. Δὲν δύναται σήμερον νὰ εἴπῃ τις, ὅτι εἶναι δυνατόν, ἡ Ἐκκλησία τοῦ Δήμου, ἡ σημερινὴ δηλ. Βουλὴ ἄνευ ἄλλης προηγουμένης μελέτης καὶ ἐπεξεργασίας ἐντὸς τῶν πλαισίων τῶν ἀρχῶν τῶν κομμάτων νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας τῆς σημερινῆς Νομοθεσίας. Καθημερινῶς βλέπομεν, ὅτι τὰ περισσότερα τῶν νομοθετημάτων εἰς τὸ σημερινὸν Κράτος, ψηφίζονται διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἐξουσιοδοτήσεως, διότι τὸ Κράτος παρεμβατισμοῦ, τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι πλέον χωροφύλαξ, ἀλλ’ εἶναι Κράτος Δικαίου, Κράτος Κοινωνικῆς Προνοίας, Κράτος Ἐθνικόν, Κράτος φιλεργατικόν, Κράτος φιλαγροτικὸν κλπ. εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ ρυθμίσῃ νομοθετικῶς καὶ τὴν κοινωνικὴν καὶ τὴν οἰκονομικὴν καὶ τὴν Ἐθνικὴν ζωὴν τῶν πολιτῶν. Ἡ καλλιέργεια καὶ ἡ ἐκπαίδευσις τῶν ἱκανῶν πολιτικῶν στελεχῶν, τὰ ὁποῖα θὰ μελετήσουν καὶ ἐν καιρῷ θὰ ἐπιλύσουν τὰ προβλήματα ταῦτα, ὅταν τὸ κόμμα των κυβερνήσῃ, γίνεται καὶ θὰ γίνεται ἐντὸς τῶν πλαισίων τοῦ κόμματος. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν τὸ Κόμμα ἀρχῶν, εἶναι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγγυᾶται διὰ τὴν εὐρυθμοτέραν λειτουργίαν τοῦ Δημοκρατικοῦ Πολιτεύματος, νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλος καλύτερος τρόπος ἐπιδιώξεως τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ καὶ δημιουργίας τῶν εὐνοϊκῶν προϋποθέσεων καὶ συνθηκῶν διὰ τὴν δημιουργίαν Κομμάτων ἀρχῶν, ἀπὸ τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν. Ὅσον εὐρυτέρα εἶναι ἡ περιφέρεια, τόσον καλύτερα στελέχη παρουσιάζουν τὰ Κόμματα καὶ τόσον ζωντανωτέρα εἶναι ἡ μορφὴ τῆς Δημοκρατίας. Πρέπει δηλ. νὰ ἔχωμεν πολιτικοὺς ὀργανισμοὺς ζῶντας, καὶ ὄχι δημιουργουμένους τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν. Πρέπει νὰ ἔχωμεν Κόμματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν πρόγραμμα καὶ τὰ ὁποῖα ἔχουν στελέχη ἱεραρχημένα, στελέχη μορφωμένα καὶ στελέχη ἐξησκημένα δι’ ὅλους τοὺς κλάδους τῶν Κρατικῶν ἐκδηλώσεων καὶ κόμματα ἰσχυρά, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβουν ἕνα ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ὑπὸ τὰς συνθήκας καὶ τὰς προϋποθέσεις τὰς ὁποίας καθορίζει τὸ ὑπὸ ψήφισιν σχέδιον νόμου τῆς εὐρυτέρας δηλ. ἐκλογικῆς περιφερείας. Ἐλέχθη κατὰ κόρον ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, τὸ ἑξῆς: Μήπως ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς δὲν εἶναι προσωπικὸν Κόμμα; Μήπως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἐψήφισε τὸν Στρατάρχην Παπάγον; Καὶ διατὶ οἱ Βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, οἱ βουλευταὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, πειθαρχοῦν προσωπολατρικῶς εἰς τὴν ψήφισιν τῶν διαφόρων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα φέρει πρὸς ψήφισιν ἡ Κυβέρνησις; Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω ὡς ἑξῆς: Ὅτι προσωπικότητες, ὅπως ἡ προσωπικότης τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, ὅπως καὶ ἄλλων μεγάλων πολιτικῶν ἀνδρῶν, τοῦ παρελθόντος, καθίστανται Σύμβολα Ἐθνικά, καὶ ἐνσάρκωσις ἰδεολογίας. Ὁ Στρατάρχης Παπάγος, δὲν ἀποτελεῖ ἕνα οἱονδήποτε πολιτικὸν πρόσωπον, δὲν ἀποτελεῖ μίαν συνήθη μορφὴν Ἕλληνος πολιτικοῦ, ἀλλ’ ἀποτελεῖ ἕνα Ἐθνικὸν Σύμβολον, τὸ ὁποῖον ἐνσαρκώνει τὴν ἰδέαν τῆς δημιουργίας Κράτους ἰσχυροῦ, τῆς δημιουργίας Κράτους ὑγιοῦς, καὶ τὴν ἰδέαν τῆς ἀνυψώσεως τοῦ ἐπιπέδου τῆς ἠθικῆς ὑποστάσεως τοῦ Πολιτικοῦ Κόσμου τῆς Χώρας μας. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος κ. Κ. Γ. Ροδόπουλος). Δι’ αὐτὸ λοιπὸν θὰ πρέπει ἡ Ἀντιπολίτευσις, εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ νὰ ἀντιληφθῇ τὴν σημασίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ὅπως ἀντελήφθη τὴν σημασίαν αὐτοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Συμβόλου, τοῦ Ἀλεξάνδρου Παπάγου, ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀντελήφθη, ὅτι δὲν ἔχει νὰ κάμῃ μὲ ἕνα Πολιτικὸν ἄνδρα συνήθους μορφῆς, ἀλλ’ ὅτι ἔχει νὰ κάμῃ μὲ ἕνα Σύμβολον Ἐθνικόν, μὲ ἕνα Σύμβολον Ἐθνικῆς ἑνότητος καὶ Κρατικῆς ἰσχύος, μὲ ἕνα Σύμβολον, ἐὰν θέλετε, τῆς ἰσχυρᾶς Δημοκρατίας, τῆς σημερινῆς Δημοκρατίας, ἡ ὁποία ἔχει νὰ ἀντιπαλαίσῃ κατ’ ἐχθρῶν ἰσχυρῶν καὶ δύναται νὰ προστατεύσῃ ἑαυτήν. Ὡμίλησεν ἡ Ἀντιπολίτευσις περὶ κινδύνου ἐκδηλώσεως ὁλοκληρωτισμοῦ διότι διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ αὐτοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον τίθεται ὑπὸ τὴν ψήφισιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, τῆς εὐρείας περιφερείας, ἡ προσωπικότης τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν βουλευτῶν, μειώνεται. Φρονῶ, ὅτι εἰς τὸ ἀντίθετον μέρος εὑρίσκεται ὁ ἐν λόγῳ κίνδυνος. Ἡ Δημοκρατία σήμερον, ἐὰν κινδυνεύῃ, κινδυνεύει διότι, λόγῳ τοῦ κατακερματισμοῦ τῶν πολιτικῶν δυνάμεων δὲν δύναται νὰ προστατεύσῃ ἑαυτὴν κατὰ τῶν ὑπονομευτῶν της καὶ διὰ τῶν ὀπαδῶν τοῦ ὁλοκληρωτισμοῦ. Ὅταν διὰ τῆς στενῆς περιφερείας ὑποθάλπεται ἡ εὔκολος ἀνάπτυξις ὄχι μόνον διαφόρων Κομμάτων, ἀλλὰ καὶ διαφόρων μικρῶν ὁμάδων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐκπροσωποῦν, παρὰ συμφέροντα περιωρισμένης ἐκτάσεως, τὰ μερικώτερα ταῦτα συμφέροντα τῶν ὁμάδων ἀλληλοσυγκρουόμενα μέσα εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ τὸν πολιτικὸν στίβον τῆς Πολιτικῆς ζωῆς τῶν ἐλευθέρων Κρατῶν, δημιουργοῦν τοιαύτας ἐξελίξεις τῆς Κρατικῆς ἰσχύος καὶ τῆς Κρατικῆς ἐκδηλώσεως, ὥστε Κόμματα ἀντεθνικά, τὰ ὁποῖα στηρίζονται, ὄχι μόνον ἐπὶ τῆς ἰδικῆς των ἰσχύος, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς ἔξωθεν ἐκδηλουμένης πρὸς αὐτὰ ἐνισχύσεως, νὰ εἶναι εἰς θέσιν, ἐνώπιον τοῦ θρυμματισμοῦ τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῶν δημοκρατικῶν Χωρῶν, νὰ ἐπιβάλλωνται καὶ νὰ καθορίζουν αὐτὰ τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ Κράτους. Ἔχομεν παραδείγματα μεγάλων Κρατῶν, ὅπως εἶναι ἡ Γαλλία, ἡ Ἰταλία κ.λ.π. εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχει Κυβερνητικὴ σταθερότης, δὲν ὑπάρχει ἰσχυρὸν Κράτος καὶ δὲν εἶναι κυρίαι τῶν τυχῶν τῆς Χώρας αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, διότι δὲν ἔχουν τὴν ἀσφάλειαν τῆς αὔριον, διότι δὲν εἶναι βέβαιαι, προσάγουσαι τὸ ἄλφα ἢ τὸ βῆτα νομοσχέδιον, ἐὰν θὰ εὕρουν σύμφωνον τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα, τὸ ὁποῖον εἶναι κατατεμαχισμένον εἰς μικροομάδας. Εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν θὰ θιγοῦν τὰ συμφέροντα ὡρισμένων μικροομάδων, κινδυνεύει νὰ χάσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ νὰ μὴ ἀνατρέχωμεν ὅμως εἰς ξένα παραδείγματα, ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸν πρόσφατον πολιτικὸν βίον τῆς Χώρας μας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι προτοῦ ἀναλάβῃ τὰ ἡνία τῆς διακυβερνήσεως τῆς Χώρας ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, εὑρισκόμεθα εἰς μίαν κατάστασιν συνεχοῦς ἀβεβαιότητος καὶ αἱ Κυβερνήσεις διεδέχοντο ἡ μία τὴν ἄλλην κατὰ τρίμηνον. Οὔτε συναίσθησις τῆς εὐθύνης ὑπῆρχεν, οὔτε καὶ δυνατότης δημιουργίας Κράτους ἰσχυροῦ, δυναμένου νὰ ἐπιλύσῃ βασικὰ καὶ οὐσιώδη προβλήματα τοῦ λαοῦ. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις κακῶς ἰσχυρίζεται ὅτι ἡ εὐρεῖα περιφέρεια ὁδηγεῖ πρὸς ὁλοκληρωτικὰ σχήματα, πρὸς ὁλοκληρωτικὰ καθεστῶτα. Ὅπως εἶναι γνωστόν, τὰ ὁλοκληρωτικὰ καθεστῶτα δὲν ἔχουν κόμματα. Δὲν ἔχουν κόμματα ὡς ζωντανοὺς ὀργανισμούς, ἀλλ’ ὡς μεταφυσικὰς ὀντότητας. Ἕν κόμμα ὑπάρχει ἐκεῖ, εἰς τὸ ὁποῖον τὴν θέλησιν τοῦ ἀρχηγοῦ τὴν θεωροῦν κατὰ πλάσμα ὡς θέλησιν τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἀντιπολίτευσιν, διαθέτουσαν ἀνάλογον πρὸς τὴν τοῦ Κυβερνῶντος Κόμματος ἐλευθερίαν. Αὐτὸ ἔκαμε καὶ ὁ μαῦρος φασισμός, αὐτὸ ἔκαμε καὶ κάμνει καὶ ὁ ἐρυθρὸς φασισμός, ὅπου χρησιμοποιεῖται ὡς φενάκη ἡ λέξις «κόμμα». Κάμνουν ἐκλογὰς ἐκεῖ, μόνον καὶ μόνον, διότι φθονοῦν τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐλευθέρων Χωρῶν, τὴν ὁποίαν θέλουν νὰ μιμηθοῦν καὶ κάμνουν ἐκλογὰς μὲ ἓν ψηφοδέλτιον. Εἰς τὰς Δημοκρατίας ὅμως ὑπάρχουν τὰ κόμματα. Ὑπάρχει ἡ Συμπολίτευσις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ἡ μία κυβερνᾷ, ἡ δὲ ἄλλη ἐλέγχει. Ὅταν ὅμως καταθρυμματίζωνται αἱ πολιτικαὶ δυνάμεις, τότε δημιουργοῦνται κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους νομίζω, ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ παρίδῃ. Διότι εἶναι κίνδυνοι μεγαλύτεροι ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους προοιωνίζεται ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπάρχουν καὶ οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν ὑπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν, ὑπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Στρατάρχου Παπάγου. Σήμερον ὑφίσταται ἀπόλυτος ἡ ἐλευθερία καὶ σήμερον ἐπικρατεῖ ἡ τάξις ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς Ἑλλάδος καὶ κάθε πολίτης ἔχει τὸ δικαίωμα μέχρι καὶ τοῦ σημείου νὰ πλήττῃ καί αὐτὴν ταύτην τὴν ἐθνικὴν ὑπόστασιν. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐν ᾧ τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα εἶναι ἐκτὸς νομιμότητος, ἐν τούτοις ὅμως, στοιχεῖα τοῦ Κόμματος αὐτοῦ ἔχουν καὶ τύπον ἐλεύθερον καὶ λόγον εἰς τὴν Κοινωνίαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπίσης, πρέπει νὰ προσέξωμεν εἶναι ὅτι ἡ ἐκδήλωσις τῶν φρονημάτων τῶν πολιτῶν πρέπει νὰ διοχετεύεται κατὰ τρόπον κατάλληλον, ὥστε καὶ εἰς τὸ Κοινοβούλιον νὰ ἐκπροσωποῦνται ὅλαι αἱ τάξεις ἐπαρκῶς, ἀλλὰ νὰ ὑπάρχῃ καὶ σταθερὰ πλειοψηφία καὶ σταθεραὶ Κυβερνήσεις νὰ προέρχωνται ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν. Τὸν κίνδυνον λοιπὸν τοῦ καταθρυμματισμοῦ τῶν πολιτικῶν δυνάμεων, ὁ ὁποῖος καὶ εἰς τὴν Χώραν μας εἶχεν ἐκδηλωθῆ καὶ εἰς ἄλλας Χώρας ἐκδηλοῦται κατὰ τρόπον λίαν ἐπικίνδυνον, ἠθέλησε τὸ παρὸν νομοσχέδιον νὰ ἀποκλείσῃ ὁριστικῶς, κατὰ χρόνον μάλιστα μὴ δυνάμενον νὰ θεωρηθῇ ὕποπτον, δεδομένου ὅτι δὲν ἔρχεται εἰς προεκλογικὴν περίοδον, ἀλλ’ εἰς χρόνον καθ’ ὃν εἶναι ἐντελῶς ἄδηλον ποία θὰ εἶναι ἡ ἐξέλιξις τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας. Ἐλέχθη ἀκόμη ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη ὁ Ἕλλην πολίτης νὰ χειραγωγῆται ἀπὸ τὸν βουλευτήν του. Φρονῶ, ὅτι ὑπῆρξεν ἀτυχὴς ἡ γνώμη αὐτὴ τοῦ Ἀξιοτίμου συναδέλφου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Διότι ἡ ἄποψις αὕτη προϋποθέτει ἔλλειψιν ὡριμότητος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, προϋποθέτει δὲ καὶ μίαν φαυλότητα διοικήσεως, ἡ ὁποία ἀρνεῖται εἰς τὸν πολίτην ν’ ἀποδώσῃ τὸ δίκαιον, τὸ ὁποῖον οἱ νόμοι τοῦ ἀναγνωρίζουν. Παρῆλθεν ὁ καιρὸς κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἔπρεπεν ὁ Ἕλλην πολίτης νὰ ἔχῃ ὡς παραστάτην ἕνα βουλευτὴν διὰ νὰ τοῦ ἀναγνωρισθῇ τὸ δίκαιον τοῦ ὁποίου ἐκ τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν νόμων ἀπολαύει. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Ἀντιπολίτευσις εὑρίσκεται ἀκόμη εἰς τὴν ἀτμόσφαιραν αὐτὴν τὴν πνιγηρὰν τοῦ παλαιοκομματισμοῦ καὶ τοῦ φαβοριτισμοῦ, ἴσως δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νὰ μὴ εὑρίσκῃ τὸ νομοσχέδιον πρόσφορον. Σήμερον ὑπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, αἱ Κρατικαὶ Ὑπηρεσίαι λειτουργοῦν κανονικῶς, τὰ δίκαια τῶν πολιτῶν γίνονται σεβαστὰ ἀπὸ ὅλους καὶ δὲν· ὑπάρχει, οὔτε εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ ἡ χειραγώγησις τοῦ βουλευτοῦ διὰ πᾶσαν μικροϋπόθεσιν τοῦ πολίτου. Οἱ βουλευταὶ πρέπει ν’ ἀπασχολοῦνται μὲ τὰ γενικὰ συμφέροντα τῶν περιοχῶν των, μὲ τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ οὕτω νομίζω ὅτι θὰ προσφέρουν ἔργον πλέον ὠφέλιμον, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶναι φυσικόν, περικλείει ἐν ἑαυτῷ καὶ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ συμφέροντος τῶν ἐπὶ μέρους πολιτῶν καὶ τῶν ἐπὶ μέρους συμφερόντων τῶν διαφόρων περιφερειῶν. Ὄσον ἀφορᾷ εἰς τὸ θέμα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀπασχολήσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1951 ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου, ἡ ὁποία διεξῆγε τότε τὰς ἐκλογάς, ὄχι μόνον δὲν ἐτήρησεν ἀμεροληψίαν, διὰ τὴν ἐλευθέραν ἐκδήλωσιν τοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ἐχρησιμοποίησε μεθόδους παλαιοκομματικάς, τὰς ὁποίας ἴσως καὶ παλαιότεραι Κυβερνήσεις, τοῦ ἀπωτέρου παρελθόντος, πρὸ τοῦ 1900, θὰ ἐζήλευον, ἐὰν τὰς ἐγνώριζον τότε. Καὶ ἐν τούτοις, ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς τὸ 1951 ἐψήφισε, κατὰ μεγίστην πλειοψηφίαν ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Φρονῶ, λοιπόν, ὅτι, κατ’ ἀρχήν, ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ, εἶναι δικαίωμα ἀναφαίρετον καὶ δὲν ὑπάρχει πολιτισμένη χώρα εἰς τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ἀναγνωρίζεται. Εἶναι ἀτυχὲς τὸ ἐπιχείρημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι καὶ εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν μὲ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεασθῇ ἡ ἐκδήλωσις τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος. Φρονῶ τοὐναντίον ὅτι, ἡ εὐρεῖα περιφέρεια ἐκμηδενίζει τὸ ἐπιχείρημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς στρατιωτικῆς ψήφου νὰ ἀλλοιωθῇ ἢ νὰ νοθευθῇ τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Διότι εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, ἐπὶ ἑκατοντάδων χιλιάδων ψήφων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀλλοιωθῇ τὸ φρόνημα τῆς περιοχῆς αὐτῆς μὲ τὰς ἐλαχίστας ψήφους ποὺ θὰ ἀντιπροσωπεύουν αἱ μονάδες αἱ στρατιωτικαὶ εἰς τὸν χῶρον αὐτόν. Φρονῶ, λοιπόν, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καταπίπτει ἀφ’ ἑαυτοῦ. Ἐν κατακλεῖδι, ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ὑπὸ τὴν σημερινήν της σύνθεσιν, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐπέρχεται ἡ ἀνανέωσις τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τοῦ Κράτους, διὰ τῆς δημιουργίας ἰσχυρῶν κομμάτων ἀρχῶν, ἔναντι τῶν κατατεμαχισμένων ἐκείνων μικροομάδων, ποὺ ὑπενθυμίζουν τὰ παλαιὰ καπετανᾶτα. Δὲν ἀπέχει πολὺ ἡ ἐποχὴ καθ’ ἥν, ὅταν κανεὶς ἐγένετο συνταγματάρχης εἰς τὸν στρατὸν καὶ ἐξελέγετο, κατόπιν βουλευτής, ἢ ἐγένετο ἅπαξ ὑπουργός, ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπε νὰ δημιουργήσῃ καὶ ἰδικόν του Κόμμα. Φρονῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι σωτήριον, ἔστω καὶ ἂν προσωπικῶς ἐμὲ εἶναι δυνατὸν νὰ μὲ ζημιώσῃ. Ἀλλ’ εἰς τὸν χῶρον αὐτὸν τὸν ἱερόν, ἐρχόμεθα διὰ νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους διὰ νὰ δημιουργήσωμεν Κράτος Ἐθνικόν, νὰ δημιουργήσωμεν Κράτος δυνάμενον νὰ προστατεύσῃ τὰς δημοκρατικὰς ἐλευθερίας τῶν πολιτῶν του καὶ οὐχὶ διὰ νὰ προστατεύσωμεν τὰ προσωπικὰ ἡμῶν συμφέροντα ὡς πολιτευτῶν. (Χειροκροτήματα).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ζορμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§83Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κατέστη πλέον συνήθεια, κ.κ. βουλευταί, ἡ Βουλὴ εἰς κάθε περίοδον νὰ ψηφίζῃ καὶ ἀπὸ ἕνα ἐκλογικὸν νόμον. Καὶ αὐτὸς ὁ ἐκλογικὸς νόμος εἰσάγεται ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων συντεταγμένος ἀκριβῶς ὅπως νομίζει ἑκάστη Κυβέρνησις ὅτι τὴν συμφέρει. Καὶ σήμερον, λοιπόν, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἡ παροῦσα Βουλή, κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν καὶ κατὰ τὴν κρατοῦσαν πλέον συνήθειαν, ἔφερε πρὸς ψήφισιν τὸν ἐκλογικόν της νόμον. Ἡ ἱστορία διδάσκει ὅτι αἱ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι συνέταξαν τοὺς νόμους τοὺς ἐκλογικούς, νομίζουσαι ὅτι αὐτοὶ οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι τὰς ἐξυπηρετοῦν, αὐταὶ αἱ Κυβερνήσεις ὑπέστησαν τὴν ἧτταν λόγῳ τοῦ συστήματος ἐκλογῆς ποὺ ἐπέλεξαν. Διότι ἄλλαι αἱ βουλαὶ τῶν Κυβερνήσεων, ἄλλαι ὅμως αἱ βουλαὶ τοῦ λαοῦ, ὅταν καλῆται νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ὕψιστον καθῆκόν του. Πιστεύω ἀπολύτως ὅτι καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἡ ἱστορία δὲν θὰ διαψευσθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία προτρέχει διὰ νὰ ψηφίσῃ αὐτὸν τὸν νόμον, ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ δι’ αὐτοῦ τοῦ νόμου θὰ ἡττηθῇ κατὰ τὰς ἐκλογάς. Ἐὰν πιστεύσωμεν εἰς τὰς διακηρύξεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ ἐξαντλήσῃ καὶ τὸ τελευταῖον δευτερόλεπτον τῆς τετραετίας της, ὅταν ἀντιληφθῇ ὅτι αἱ συνέπειαι αὐτοῦ δὲν θὰ ἐπακολουθήσουν, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὸ τελευταῖον τέταρτον τῆς θητείας της θὰ ἀντιληφθῇ ὅτι τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ ἔχει μεταστραφῆ, θὰ ἀντιληφθῇ ὅτι αὐτὸ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σήμερον ψηφίζει δὲν τὴν συμφέρει καὶ θὰ φέρῃ ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἴσως θὰ ἀνταποκρίνεται καλύτερον πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν πραγματικότητα καὶ πρὸς τὰς ἀνάγκας τὰς πολιτικὰς τοῦ τόπου. Δὲν μὲ ἀνησυχεῖ ἕνεκα τούτου τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ διὰ τὰς ἀπωτέρας του συνεπείας, διότι φρονῶ ὅτι δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ, ἐὰν ἔχῃ πρόθεσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ ἐκλογὰς ἐξαντλοῦσα τὴν θητείαν της, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται, καθ’ ὁδόν, νὰ σταματήσῃ τὸν βίον τῆς παρούσης Βουλῆς, ὅπως μᾶς ἔχει συνηθίσει μέχρι τοῦδε εἰς αἰφνιδιασμοὺς καὶ ὁδηγήσῃ τὸν τόπον εἰς ἐκλογὰς καὶ θέλει νὰ ἔχῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, τὸ ὁποῖον τὴν συμφέρει σήμερον. Πάντως ἐγὼ πιστεύω ἀπολύτως, ὅτι, ὅταν φθάσῃ ἡ ὥρα ἐκείνη, ἡ ἰδία Κυβέρνησις θὰ ἀντιληφθῇ ὅτι δὲν τὴν συμφέρει τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Δὲν θὰ μὲ ἀπασχολήσουν λοιπόν, αἱ συνέπειαι τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι πιστεύω ὅτι δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ. Ὅταν τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1952, ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου εἰσῆγε τὸν νόμον τὸν ἐκλογικόν, κατὰ τὴν κρατοῦσαν, ὅπως σᾶς εἶπον, συνήθειαν καὶ ἐπέβαλε τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ τὴν στενοευρεῖαν περιφέρειαν, διότι καὶ ἐκείνη ἡ Κυβέρνησις ἐνόμιζεν ὅτι τὴν συνέφερε τὸ σύστημα ἐκεῖνο, ὅταν λοιπόν, συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ἦλθεν ἡ ὥρα νὰ συζητηθῇ καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν καὶ τότε πολλοὶ βουλευταὶ καὶ τῆς παρατάξεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως, ἐζήτουν νὰ μὴ ὁρισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν εἰς 300, ἀλλὰ μόνον εἰς 200. Ὁ ἀριθμὸς δὲ τῶν βουλευτῶν εἰς 300 ὡρίσθη διότι ἔγινε μία διακομματικὴ ἐπιτροπὴ καὶ κατέληξεν εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα. Ὅταν διεξήγετο λοιπὸν ἡ συζήτησις ἐκείνη καὶ ὡμίλει ὁ τότε Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀείμνηστος Ἀρχηγός μου Ν. Πλαστήρας, ἠρώτησε τὸν τότε Ἀρχηγὸν τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ Ἀρχηγὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ Στρατάρχην Παπάγον, τὶ ἐφρόνει διὰ τὸ συζητούμενον θέμα καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἀπαντῶν εἶπεν: «Α. Παπάγος.............κύριε Πρόεδρε, Ἐφόσον μὲ ἐρωτᾶτε, λέγω ὅτι ζητοῦμεν ὅπως ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ὁρισθῇ εἰς 150 μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν. Εἶχε δηλαδή, τότε ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἐκδηλώσει τὴν ἀντίθεσιν πρὸς τὸ σύστημα τῆς στενοευρείας, τὸ ὁποῖον εὐρύτατα κατεδίκασεν εἰς τὴν εἰσηγητικήν του ἔκθεσιν ὁ τότε εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας καὶ νῦν Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Καλλίας. Τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν τότε ἔδωσεν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὁ τότε Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἤθελε 150 βουλευτὰς καὶ εὐρεῖαν περιφέρειαν, δὲν τὴν ἔδωκε τυχαίως, διότι εἰς τὴν περαιτέρω συζήτησιν ἐπανελήφθη ἡ αὐτὴ δήλωσις τόσον ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Συναγερμοῦ, ὅσον καὶ ἐκ μέρους τοῦ σημερινοῦ ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ κ. Μαρκεζίνη. Ἦτο λοιπὸν μέσα εἰς τὸ πρόγραμμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ νὰ ἐφαρμόσῃ εὐρεῖαν περιφέρειαν καὶ νὰ ὁρίσῃ ἀριθμὸν βουλευτῶν 150. Ἐὰν κύριοι βουλευταί, ἤρχετο σήμερον ἡ Κυβέρνησις, ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς καὶ ἔφερε νομοσχέδιον ἐπιβάλλον τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, καταργῶν δηλαδὴ ἀπὸ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα τὴν Ἐπαρχίαν καὶ ἐγκαθιστῶν καὶ ὁρίζων τὴν Νομαρχιακὴν περιφέρειαν καὶ ὥριζε καὶ τοὺς βουλευτὰς εἰς 150, ἐγὼ τοὐλάχιστον, δὲν θὰ εἶχον οὐδεμίαν ἀντίρρησιν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης δὲν θὰ ἐνομιμοποιεῖτο οὐδεμία ἀντίρρησις. Διότι ἡ δήλωσις αὕτη ἐγένετο ὀλίγον πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἐγένετο εἰς τὰς 3 Ὀκτωβρίου 1952, ὀλίγον πρὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1952 καὶ συνεπῶς ἀπετέλει δήλωσιν προγραμματικὴν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ ἐγκριθεῖσαν ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Ἐὰν λοιπὸν ὥριζεν ἡ Κυβέρνησις 150 βουλευτὰς καὶ εὐρεῖαν περιφέρειαν, θὰ εὑρίσκετο μέσα εἰς τὰ πλαίσια τῆς διακηρύξεώς της, μέσα εἰς τὸ πρόγραμμά της, τὸ ὁποῖον ἐπεκυρώθη, διὰ πανηγυρικῆς ψήφου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ δὲν θὰ εἴχομεν ἡμεῖς τὸ δικαίωμα νὰ ἀμφισβητήσωμεν ἢ νὰ ἀντιταχθῶμεν εἰς τοιοῦτον νομοσχέδιον, διότι θὰ εἶχε τὴν ψῆφον ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ.

§84ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατὶ δὲν τὸ ἐλέγατε πέρυσι αὐτό;

§85Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Σᾶς ἐξήγησα, ὅτι ἡμεῖς ἐνεκρίναμεν τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἐνομίζαμεν ὅτι θὰ μᾶς ἐξυπηρετήσῃ καὶ εἴδατε πόσον μᾶς ἐξυπηρέτησε. Καὶ σεῖς σήμερον ψηφίζετε τὸ νομοσχέδιον, ποὺ νομίζετε ὅτι σᾶς ἐξυπηρετεῖ. Θὰ ἴδητε πόσον θὰ σᾶς ἐξυπηρετήσῃ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, σήμερον ἡ Κυβέρνησις καὶ ἀλλάσσει τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐπιβάλλει τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν, ἡ ὁποία ἔχει τεραστίαν διαφορὰν ἀπὸ τὴν εὐρεῖαν. Ἄλλο εὐρεῖα περιφέρεια, ἄλλο εὐρυτάτη. Πρωτοφανὴς περιφέρεια εἰς τὰ χρονικὰ τοῦ Κράτους μας. Καὶ αὐξάνει τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν ἀπὸ 150 εἰς 250. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις καὶ ἔρχεται ἀλλάσσουσα τὸ πρόγραμμά της καὶ φέρει νέον νομοσχέδιον, εἶναι ἐκτὸς τοῦ προγράμματός της καὶ πρέπει ἡμᾶς τοὐλάχιστον ποὺ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ μᾶς ἐμβάλῃ ἡ σκέψις ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐλαύνεται ἀπὸ τοὺς σκοπούς, οἱ ὁποῖοι περιγράφονται τόσον ἐντόνως εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ὑποκρύπτει ἄλλους σκοποὺς καθαρῶς κομματικούς. Νομίζει ἡ Κυβέρνησις καὶ πλανᾶται καὶ θὰ τὸ ἀποδείξῃ ἡ ἱστορία ὅτι τὴν ἐξυπηρετεῖ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ τὸ ἐπιβάλλει. Ἀλλ’ ἐὰν ὅπως εἴπομεν ἐξαντλήσῃ τὴν τετραετίαν, θὰ μετανοήσῃ διὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἐὰν δὲν τὴν ἐξαντλήσῃ καὶ αἰφνιδιαστικῶς θελήσῃ καὶ κάμῃ τώρα τὰς ἐκλογάς, δὲν γνωρίζω τὶ θὰ γίνῃ. Ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἐν τάξει μὲ τὴν προγραμματικήν της δήλωσιν καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὸ ἐπισημάνωμεν. Τὸ νομοσχέδιον ἐξυπηρετεῖ καθαρῶς τὰ σημερινὰ κομματικὰ συμφέροντα τῆς Κυβερνήσεως, διότι καὶ ἡ εὐρυτάτη τὴν ἐξυπηρετεῖ καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν τὴν ἐξυπηρετεῖ. Διότι ἐὰν καθώριζε τὸν ἀριθμὸν εἰς 150 ἕδρας, ὅταν σήμερον ἔχῃ 250 βουλευτάς, θὰ εὑρίσκετο εἰς μεγάλην δυσχέρειαν νὰ πειθαρχήσῃ, οὕτως εἰπεῖν τὸ Κόμμα της, νὰ ἠμπορέσῃ νὰ περιορίσῃ τοὺς ὑποψηφίους τῶν συνδυασμῶν εἰς 150. Ἀποβλέπει λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις εἰς καθαρῶς κομματικὰς ἐπιδιώξεις καὶ ἀπομακρύνεται καὶ ἀπὸ τὰς διακηρύξεις, αἱ ὁποῖαι περιγράφονται εἰς τὴν εἰσηγητικήν της ἔκθεσιν καὶ ἀπὸ τὸ πρόγραμμά της. Ἀνεφέρθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, ἐπιδιώκει νὰ δημιουργήσῃ δύο μεγάλα κόμματα ἀρχῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἐναλλάσσωνται εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ δύο κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠμποροῦν νὰ μοιράζωνται ἐκ περιτροπῆς τὴν ἀρχὴν εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Θεωρητικῶς, ἡ ἄποψις εἶναι ὀρθή. Δυστυχῶς ὅμως εἰς τὸν τόπον μας ἡ ἱστορία τῶν δύο κομμάτων ἔχει ἀφίσει κακὰς ἀναμνήσεις. Καὶ ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ εἰς ὅλους τοὺς Εὐρωπαϊκοὺς λαούς, εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην, δὲν ἠμποροῦν λόγῳ τοῦ ἀψικόρου χαρακτῆρος τῶν Εὐρωπαίων καὶ τοῦ πλέον ἀψικόρου χαρακτῆρος τῶν Ἑλλήνων, τὰ δύο κόμματα δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐπιφέρουν τὰ ἀγαθὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπιφέρουν εἰς τοὺς ἠρέμους, εἰς τοὺς ἀδιαταράκτους, εἰς τοὺς στερεοὺς λαοὺς τοὺς Ἀγγλοσαξωνικούς. Ἐὰν σχηματισθῇ ἕνα μεγάλον κόμμα ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀμέσως ἀπέναντί του θὰ σχηματισθῇ τὸ κόμμα τῆς ἀντιδράσεως. Ἐσχηματίσθη ὁ Βενιζελισμός, ἀμέσως ἐσχηματίσθη ὁ Ἀντιβενιζελισμός. Ἐσχηματίσθη σήμερον ὁ Συναγερμός. Θέλετε νὰ σχηματισθῇ ὁ Ἀντισυναγερμός, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ ἐναλλασσομένη ἀντίδρασις; Δὲν ἐνθυμεῖσθε πόσον κακὸν ἔφερεν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ὁ διχασμὸς ἐκεῖνος καὶ πόσον βαθὺς ἦτο μέσα εἰς τὸν λαόν μας; Καὶ ὅταν παρῆλθε ἀπὸ τὴν κρίσιν αὐτὴν τοῦ διχασμοῦ ὁ λαός, καὶ ἡμεῖς διεφύγαμεν ἀπὸ τὰς ἐπιρροὰς καὶ τὰς ἐπιδράσεις αὐτοῦ τοῦ διχασμοῦ, εἴπομεν διατί νὰ σκοτωνώμεθα τόσα χρόνια, διατί νὰ ἀντιμαχώμεθα μὲ τόσον πεῖσμα; Ἡ θεωρία λοιπὸν τῶν δύο κομμάτων ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ὀρθή, ἠμπορεῖ νὰ ἐφαρμόζεται εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Ἀμερικὴν ὅπου οἱ λαοί, εἶναι ἄλλου χαρακτῆρος καὶ ἔχουν ἄλλην νοοτροπίαν καὶ ἔχουν ἄλλας πολιτικὰς ἀντιλήψεις καὶ πεποιθήσεις. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅμως, καὶ ὅπως εἶπον καὶ εἰς τὴν Εὐρώπην ὁλόκληρον, τὰ δύο κόμματα δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐπιφέρουν πάντοτε τὸ καλὸν εἰς τὸν τόπον των. Δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δημιουργήσωμεν αὐτὰ τὰ δύο μεγάλα κόμματα. Ἐὰν δυνάμεθα, νὰ δημιουργήσωμεν παρατάξεις, αἱ ὁποῖαι νὰ ἀσκοῦν κατευναστικὴν ὠφέλειαν μέσα εἰς τὸν λαὸν καὶ νὰ μὴ τὸν διχάσουν, τότε, ναί. Ἀλλὰ νὰ διχάσωμεν τὸν λαόν, νομίζω, δὲν ἔχομεν δικαίωμα. Ἐὰν λοιπόν, ὅπως ἐβεβαίωσεν ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τὸ νομοσχέδιον ἀποβλέπῃ εἰς τὸ νὰ δημιουργήσωμεν αὐτὰ τὰ δύο κόμματα, ἀντιμαχόμενα, προοιωνίζομεν κακὰς ἡμέρας καὶ κακὰς σελίδας εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἀντιτάσσομαι εἰς αὐτό. Σήμερον δὲν ἠμπορεῖ νὰ εὐδοκιμήσῃ ὁ διχασμός, διότι σχεδὸν ὅλα τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα συμπαρίστανται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, δὲν ἔχουν μεγάλας διαφορὰς εἰς τὴν ἐξωτερικήν των πολιτικήν, ἡ ὁποία συνήθως διχάζει. Ἔχουν βεβαίως διαφορὰς εἰς τὸ πρόγραμμά των τὸ οἰκονομικὸν καὶ κοινωνικόν, ἀλλὰ δὲν εἶναι—ὅπως ἐμφανίζεται—ἡ κατάστασις τόσον ὀξεῖα, ὥστε νὰ δημιουργηθῇ μῖσος μεταξὺ τοῦ λαοῦ. Ἐὰν ὅμως προχωρήσητε σεῖς, μὲ τὴν ὀξύτητα ποὺ προχωρεῖτε, ἀσφαλῶς θὰ δημιουργήσετε τὴν ἀντίδρασιν καὶ ἀσφαλῶς θὰ δημιουργηθῇ ὁ διχασμός. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι θὰ ἀπομακρύνῃ τὸν βουλευτὴν ἀπὸ τὴν στενὴν περιφέρειαν καὶ θὰ τὸν ἀνυψώσῃ καὶ θὰ τὸν κάμῃ μεγάλην προσωπικότητα, ἡ ὁποία θὰ ἠμπορῇ νὰ χειρίζεται τὸ μεγάλα προβλήματα τοῦ Κράτους, νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον διαφωνεῖ πρὸς ἑαυτό, διότι τὸ νομοσχέδιον διὰ τῆς διατάξεως τὴν ὁποίαν περιλαμβάνει, τῆς διατάξεως δηλ. περὶ τακτικῶν καὶ ἀναπληρωματικῶν ὑποψηφίων βουλευτῶν, βάλλει κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ὅταν ἔρχεται τὸ νομοσχέδιον καὶ ὁρίζῃ, ὅτι οἱ ὑποψήφιοι βουλευταὶ θὰ εἶναι δύο εἰδῶν, θὰ εἶναι οἱ τακτικοὶ καὶ οἱ ἀναπληρωματικοί, νομίζω, ὅτι ἐμμέσως χωρίζει τὸν πολιτικὸν κόσμον εἰς δύο τάξεις, εἰς τὸν τῆς πρώτης τάξεως καὶ εἰς τὸν τῆς δευτέρας. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ δεχθῇ νὰ περιληφθῇ ὡς ἀναπληρωματικὸς εἰς τὸ ψηφοδέλτιον, θὰ θεωρηθῇ ὡς κατώτερος τῶν τακτικῶν. Συνεπῶς, τὸ κάθε κόμμα πρὸς καταρτισμὸν τοῦ συνδυασμῶν του, ἢ θὰ εὕρῃ ἀνθρώπους ἀξιοπρεπεῖς καὶ ἀνωτέρας πνοῆς, ἢ θὰ εὕρῃ ἀνθρώπους τῆς δευτέρας τάξεως, ποὺ δὲν θὰ ἀναβιβάσουν ἀλλὰ θὰ καταβιβάσουν τὸ ἐπίπεδον τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς χώρας. Ἐὰν ἡ κυβέρνησις ἀποβλέπῃ εἰς καλὸν σκοπόν, ἔπρεπεν εἰς τὴν διάταξιν αὐτὴν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ. Ὑπῆρχε τρόπος νὰ ἀναθέσῃ εἰς τὸν λαὸν τὴν διάκρισιν. Νὰ περιελάμβανεν ἓν ψηφοδέλτιον τῶν ὑποψηφίων, τῆς προεγκρίσεως τοῦ Ἀρχηγοῦ, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀνέθετεν εἰς τὸν λαὸν δι’ ἑνὸς σταυροῦ νὰ καθώριζε ποῖοι, ἢ ποῖαι θὰ εἶναι οἱ ἀναπληρωματικοί. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ, ὅπως προβάλλεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀνοίγει νέας περιπετείας. Καὶ εὔχομαι εἰλικρινῶς, ἐὰν τελικῶς, διότι ἐγὼ ἀμφιβάλλω, ἐὰν τελικῶς θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, οὗτος, εὔχομαι εἰλικρινῶς διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς διατάξεως αὐτῆς νὰ μὴ πληγῇ οὔτε ὁ στρατός, οὔτε ἡ Πατρίς. Ἀλλὰ μὲ τὸν τρόπον ποὺ ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον νὰ ψηφίζουν οἱ στρατιῶται, μοῦ ἐνθυμίζει τὴν περίπτωσιν τῶν Δημοψηφισμάτων. Παρέστην κάποτε εἰς ἓν Δημοψήφισμα, ὅπου ἐψήφισαν 320 ἄνδρες ἐκ τῶν ὁποίων δύο γνωστοί μου, ἐψήφισαν καὶ μοῦ τὸ εἶπον καὶ μοῦ ἔδειξαν τὰ ψηφοδέλτιά των, ἀντιθέτως πρὸς τὸ ρεῦμα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Μετ’ ὀλίγον ἐξεδόθησαν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ στρατιωτικοῦ ἐκείνου τμήματος καὶ ἔφερε 1040 ψηφίσαντας καὶ τοὺς 1040 ὑπὲρ τοῦ ρεύματος. Οὔτε τὰ δύο γνωστά μου ψηφοδέλτια εὑρέθησαν! Ὁ ἀριθμὸς εἶναι κατατεθειμένος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Σκεφθῆτε, δὲν εἶχε τὴν δύναμιν ἡ Ἐφορευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, νὰ παρουσιάσῃ τὰ δύο ψηφοδέλτια. Νομίζω λοιπόν, ὅτι, ὅπως θέλει τὸ νομοσχέδιον νὰ ψηφίζῃ ὁ στρατός, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ὁδηγηθοῦν ὡς πρόβατα, εἰς τὰ ἐκλογικὰ τμήματα οἱ στρατιῶται καὶ θὰ ψηφίσουν. Ἀλλ’ ἐπιτρέπεται κ.κ. βουλευταί, σήμερον, ἔπειτα ἀπὸ τόσους ἀγῶνας τοῦ Ἔθνους, ἔπειτα ἀπὸ τόσην τραγῳδίαν ποὺ ὑπέστη ὁ λαός μας καὶ ἔπειτα ἀπὸ τὴν πρόοδον ποὺ ἐσημειώσαμεν, νὰ ὀπισθοδρομήσωμεν καὶ νὰ πᾶμε 15–20–25 χρόνια πίσω καὶ νὰ ὁδηγοῦμεν τὸν στρατιώτας νὰ ψηφίσουν ἀγνώστους ἀνθρώπους, μόνον καὶ μόνον διότι θέλομεν νὰ ἐπηρεάσωμεν τὸ ἀποτέλεσμα μιᾶς ἐκλογῆς; Ἡ διάταξις αὐτὴ — τό εἶπον — θὰ ἀνοίξῃ νέας πληγὰς εἰς τὸν Στρατὸν μας καὶ τὴν εὐθύνην θὰ τὴν ἔχῃ ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις συνέλαβε τὴν ἰδέαν τῆς καταργήσεως τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν, ὅταν εἶδε τὰ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς τῆς Θεσσαλονίκης. Ἔστειλεν ἡ ἐκλογὴ τῆς Θεσσαλονίκης ἀντιπρόσωπον τῆς Κυβερνήσεως ὡς βουλευτήν, ἀλλ’ εἶδεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πίσω ἀπὸ τὸν βουλευτὴν αὐτόν, κατὰ πόδας ἠκολούθει ἕνας ἄλλος ἀντίθετος εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὸ ἔπρεπε νὰ κάμῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ ἄλλως. Ὄχι νὰ καταργήσῃ τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς. Ἔπρεπε νὰ κάμῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ τὶ μέτρα ἔπρεπε νὰ λάβῃ διὰ νὰ χτυπήσῃ τὸν ἐχθρόν της αὐτόν. Ὄχι μέτρα ἀστυνομικά. Μέτρα Κοινωνικά, μέτρα οἰκονομικά, μέτρα ποὺ θὰ ἀνακουφίσουν τὸν λαόν μας. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἐκλογὴν τῆς Φθιώτιδος, διὰ τὴν ὁποίαν τόσον ἐπανηγύρισεν ἡ Κυβέρνησις, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἔκαμα σοβαρὰς σκέψεις ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος καὶ ἴσως τὸ ἀποτέλεσμα αὐτό, ἐὰν καλύτερον τὸ παρετήρησεν ἡ Κυβέρνησις, νὰ εἶναι ἕνας λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον καταργεῖται ἡ ἀναπληρωματικὴ ἐκλογή. Καὶ ἐξηγοῦμαι ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. (Θόρυβος κωδωνοκρουσίαι). Ἐκ τῆς αἰθούσης αὐτῆς ἐδόθη ὁ τόνος πρὸς τὸν λαὸν τῆς Φθιώτιδος, πῶς πρέπει νὰ ψηφίσῃ, συνδέουσα τὸ πρόσωπον τοῦ ἐκλιπόντος μὲ τὸ πρόσωπον τοῦ ὑποψηφίου. Ὅταν ἀπεβίωσεν ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ἐξ ὅλων τῶν πλευρῶν τῆς αἰθούσης αὐτῆς ἐλέχθησαν λόγια μεγάλα καὶ λόγια θερμὰ διὰ τὴν μνήμην τοῦ Προέδρου Μακροπούλου. Ὁ λαὸς τῆς Φθιώτιδος ἤξευρεν ὅτι εἰς τὴν περιφέρειάν του δὲν γίνεται ἀναμέτρησις Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, ὅταν μάλιστα ἡ Ἀντιπολίτευσις κατέρχεται σχεδὸν ἀναδιοργάνωτος, ἤξευρεν ὅτι ἔπρεπε νὰ στείλῃ τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλήν, ὅταν μάλιστα ὁ ἀντιπρόσωπος αὐτὸς ἔτυχε νὰ φέρῃ τὸ ὄνομα ἑνὸς μεγάλου τέκνου τῆς Φθιώτιδος. Ἐν τούτοις ὁ λαὸς τῆς Φθιώτιδος ἀπέσχε τῶν ἐκλογῶν κατὰ ποσοστὸν 43%. Θὰ μοῦ εἴπητε ὅτι ἀπέσχεν ὁ λαὸς τῆς Φθιώτιδος λόγῳ τῶν καιρικῶν συνθηκῶν. Ὄχι, κύριοι συνάδελφοι. Παρηκολουθήσαμεν τὰς ψηφοφορίας τῆς Βορείου Ἑλλάδος καὶ εἴδομεν ὅτι λόγῳ τῶν καιρικῶν συνθηκῶν δὲν ἠμποδίσθησαν οἱ ψηφοφόροι, νὰ ἀσκήσουν τὸ καθῆκόν των. Ὁ λαὸς τῆς Φθιώτιδος ἀπέσχε τῆς ψηφοφορίας διότι ἤθελε νὰ κάμῃ ἕνα εἶδος διαμαρτυρίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§86Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Αὐτὰ ποὺ λέγετε εἶναι ἀνακριβέστατα.

§87Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Ἀπὸ 45.000 ψηφοφόρους 25.000 ἐψήφισαν μόνον.

§88Σ. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπερτέρησα μὲ 10 χιλ. ψήφους ποῦ ἦσαν αἱ ἰδικαί σας;

§89Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Ἡ Φθιῶτις ὑπῆρξεν ὁ τάφος σας.

§90Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Ἡ Φθιῶτις μὲ τὴν διαμαρτυρίαν της, ἡ Θεσσαλονίκη μὲ τὰ ἀποτελέσματά της, ἔκαμον τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ διὰ τὸ ζήτημα τῶν ἀναπληρωματικῶν ἐκλογῶν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ποὺ καταργοῦνται αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαὶ καὶ ὄχι ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον προβάλλετε. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται ὑπὸ τὴν ὑμετέραν ψῆφον δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου μας, δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ δημιουργήσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προβάλλεται ὡς ἀφορμὴ τῆς ὑποβολῆς του, δηλαδὴ νὰ ἐξυψώσῃ τὸν πολιτικὸν βίον τῆς χώρας μας, ἀλλὰ θὰ εἶναι ἡ ἀπαρχὴ νέων δεινῶν διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Πατρίδα, ἡ ὁποία διῆλθεν ἀπὸ τὴν δίνην αὐτὴν τῶν ἐσωτερικῶν διαμαχῶν. Εὔχομαι εἰλικρινῶς νὰ διαψευσθῶ. Πιστεύω ὅτι ἐὰν διανύσωμεν ὅλοι μαζὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ἡ Κυβέρνησις ὁλόκληρον τὴν θητείαν της, ὅτι ἡμεῖς θὰ ἔλθωμεν καὶ σεῖς διὰ τῆς ψήφου σας νὰ διορθώσητε τὸ σφάλματα ποὺ γίνονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν ὅμως καταλήξωμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι ἡ ἱστορία δὲν θὰ μᾶς διαψεύσῃ. Ἄλλαι αἱ βουλαὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἄλλαι αἱ βουλαὶ τοῦ λαοῦ ποὺ θὰ κρίνῃ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Βουδούρης ἔχει τὸν λόγον.

§92Π. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν. Ἐκεῖνο ποὺ θὰ διαμαρτυρηθῶ ἐναντίον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι ἡ μομφὴ ἐναντίον τοῦ στρατεύματος καὶ ἐναντίον ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν, οἱ ὁποῖοι ἔχασαν τὰ μέλη τοῦ σώματός των ἐν ὀνόματι τοῦ Ἔθνους. Ὁμιλῶ διὰ τὸν κ. Χρηστέαν, ὁ ὁποῖος αὐτὴν τὴν στιγμὴν εὑρίσκεται εἰς Κορέαν καὶ τοὺς ἄλλους πολεμιστὰς τοῦ Ἔθνους. Δὲν ἐπιτρέπεται αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους νὰ τοὺς ὑβρίζωμεν καὶ νὰ τοὺς ἀποκαλῶμεν στασιαστάς. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπεραμυνθῶ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν καὶ νὰ τονίσω τοῦτο, νὰ ἀφήσωμεν τὸν στρατὸν εἰς τὰ καθήκοντά του, διότι ἔχομεν κατὰ γενικὴν ὁμολογίαν τὸν καλύτερον στρατὸν τοῦ κόσμου τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ τηρήσωμεν ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἰς τὰς περασμένας ἐκλογὰς ἔγινε δημοψήφισμα εἰς τὸν στρατὸν ἐὰν θὰ πρέπει νὰ ψηφίσῃ ἢ ὄχι. Ἐφόσον κυβερνᾷ ὁ Στρατάρχης Παπάγος ποτὲ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβουν χώραν ἀτασθαλίαι. Ὁ στρατὸς θὰ μείνῃ εἰς τὴν θέσιν του φρουρὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Ἐλευθερίας. Αἱ ἐκλογαὶ καὶ οἱ πολιτικοὶ ἀγῶνες θὰ διεξαχθοῦν μὲ πνεῦμα ὑψηλόν, διότι ὁ Παπάγος εἶναι ἐγγύησις διὰ τὸ γνήσιον τῆς τιμίας ψήφου τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ στρατεύματος. (Χειροκροτήματα).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Θεοχαρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§94Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὀλίγα μόνον θὰ προσθέσω, διότι νομίζω ὅτι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Θέλω ὅμως νὰ εἴπω μερικὰ διὰ νὰ δηλώσω τὴν διαφωνίαν μου καὶ διαμαρτυρίαν μου ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ πράγματι γίνεται σοβαρὸν ἀδίκημα καὶ παράβασις τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ. Ἀπολύτως πιστεύω ὅτι εἶναι διάφορος ὁ λόγος ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον ἀναφέρετε εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ νόμου, ἀπὸ τὸν πραγματικόν. Οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μου πρῶτον ἡ ἐξυγίανσις τῆς σημερινῆς καταστάσεως τοῦ κόμματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ δεύτερον ἡ διὰ τεχνικῶν λόγων ἐξασφάλισις τῆς νίκης τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Πιστεύω ἀπολύτως ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς ἀπολύτως λόγος δημοσίου συμφέροντος ὑποβολῆς τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ἐνῷ τόσα ἄλλα μεγάλα σοβαρὰ οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικὰ προβλήματα ἐνδιαφέρουν τὴν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅλα αὐτὰ τὰ προβλήματα τὰ ἄφησε κατὰ μέρος καὶ ἔφερε νομοσχέδιον ἐκλογικὸν διὰ νὰ ἐπιτύχῃ αὐτοὺς τοὺς δύο ὡς προανέφερον σκοπούς, δηλαδή, νὰ ἐξυγιάνῃ τὸ Κόμμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἀπὸ ὡρισμένα στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἐνδεχομένως θὰ φέρουν προσκόμματα εἰς τοὺς πολιτικοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκουν, οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὴν ψυχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ δεύτερον, προσπαθεῖ ἀπὸ τώρα νὰ προετοιμάσῃ μίαν νίκην ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι καὶ μὲ τὸν ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ αὐτό, ἐὰν αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως ἦσαν καλαὶ καὶ ἐὰν πράγματι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀπέδιδε καὶ θὰ ἀνταπεκρίνετο εἰς τὰς προσδοκίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος τὸν ἐψήφισε. Νομίζω λέγω, ὅτι καὶ μὲ τὴν ἰσχύοντα νόμον θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιτύχῃ καὶ πάλιν τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν ὑπὲρ αὐτῆς. Ἐπειδὴ ὅμως φοβεῖται, λόγῳ τῆς ἀντιλαϊκῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε μέχρι σήμερον, καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ δεκαπεντάμηνον χρονικὸν διάστημα, ἐπειδὴ λέγω φοβεῖται πλέον τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν, ὅτι αὕτη θὰ εἶναι καταδικαστικὴ δι’ αὐτήν, ἀπὸ τώρα προετοιμάζει τὸ ἔδαφος, μὲ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ μίαν δευτέραν νίκην. Οἱ ἰσχυρισμοί, οἱ ὁποῖοι ἀναφέρονται εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, δὲν νομίζω ὅτι ἀντέχουν εἰς σοβαρὰν καὶ καλῆς πίστεως συζήτησιν. Καὶ εἶναι περίεργον κύριοι συνάδελφοι, πῶς συμβάνει ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔζησαν ὅλον των τὸν πολιτικὸν βίον μέσα εἰς τὴν συναλλαγὴν καὶ εἰς τὸν κομματαρχισμόν, πῶς συμβαίνει ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς νὰ ἀκούεται σήμερον τὸ Εὐαγγέλιον τῆς πολιτικῆς ἐξυγιάνσεως τῆς Χώρας μας. Κύριοι συνάδελφοι, μεταξὺ τῶν σοβαρῶν σκοπῶν τοὺς ὁποίους ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, εἶναι καὶ ἡ ἀπελευθέρωσις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἀπὸ τοὺς κομματαρχίσκους καὶ θὰ παύσουν πλέον οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες νὰ εἶναι αἰχμάλωτοι διαφόρων τοπικῶν παραγόντων. Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν σήμερον οἱ βουλευταί, ἡμεῖς πρὸ παντὸς τῶν ἐπαρχιῶν, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, εἴμεθα αἰχμάλωτοι, κατὰ τὴν φρασεολογίαν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ λαοῦ, τότε, μὲ τὸ νομοσχέδιον θὰ εἴμεθα 2 φορὰς αἰχμάλωτοι, θὰ εἴμεθα καὶ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἀνήκωμεν. Καὶ μοῦ φαίνεται πὼς εἶναι προτιμότερον νὰ εἶναι κανεὶς αἰχμάλωτος τοῦ λαοῦ, δηλαδὴ νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν λαόν, νὰ ἔχῃ κριτὴν τὸν λαόν, παρὰ νὰ ἔχῃ κριτὴν τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος. Ἀλλὰ καὶ κάτι περισσότερον, κύριοι συνάδελφοι. Διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, δὲν ἀπελευθεροῦται ἀπὸ τοὺς κομματάρχας ὁ πολιτικὸς σήμερον, ἀλλὰ ἀναστέλλεται ἡ ἐκτέλεσις αὐτῆς τῆς ἀπελευθερώσεως ἐπὶ μίαν τριετίαν, ὅταν δηλαδὴ θὰ γίνουν ἐκλογαί, ὅπως ἐδήλωσεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι θὰ διεξαγάγῃ τὰς ἐκλογάς, μετὰ τὴν ἐκπνοὴν τῶν συνταγματικῶν προθεσμιῶν. Συνεπῶς, ἐπὶ τοῦ παρόντος, οὔτε αὐτὸ δὲν ἐπιτυγχάνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐκτὸς ἐὰν δὲν τηρήσῃ, ὅπως εἰς πολλὰς περιπτώσεις, καὶ αὐτὴν τὴν δήλωσίν της ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θὰ διεξαγάγῃ τὰς ἐκλογὰς μετὰ παρέλευσιν τριετίας καὶ τὰς διεξαγάγῃ ξαφνικὰ ἐντὸς τοῦ 1954, ὁπότε ἀμέσως θὰ φανῇ πλέον ποῖοι εἶναι οἱ πραγματικοὶ ἐπιδιωκόμενοι σκοποὶ της διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ψηφίζῃ πλέον ὁ κόσμος ἀρχὰς καὶ ἰδέας. Ποίας ἀρχὰς κύριοι συνάδελφοι, πρὸς Θεοῦ, θὰ ψηφίζῃ ὁ κόσμος τὰς ἀρχὰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας τὰ διάφορα κόμματα διατυπώνουν προεκλογικῶς καὶ δὲν τὰς τηροῦν; καὶ δὲν τὰς ἐφαρμόζουν ἢ τὰς ἀρχὰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἀποκρύπτουν προεκλογικῶς ἀπὸ τὸν κόσμον, δὲν τὰς λέγουν, ἀλλὰ τὰς ἐφαρμόζουν κατόπιν ἐρήμην τοῦ λαοῦ; Διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπε προεκλογικῶς, δὲν τὰ ἐφήρμοσε καὶ εἶναι ἐπίσης γνωστὸν ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐφήρμοσε, μέχρι σήμερον, δὲν τὰ εἶπεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἑπομένως, ἐλπίζω νὰ εἶσθε εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον σύμφωνοι μαζί μου καὶ σεῖς τῆς Συμπολιτεύσεως. Ἐὰν σεῖς προεκλογικῶς ἐπηγαίνατε εἰς τὰ διάφορα χωρία καὶ ἐλέγατε ὅτι τοὺς κοινοτικοὺς συμβούλους θὰ τοὺς ἀπολύσωμεν, ὅταν θὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, δὲν πιστεύω ὅτι θὰ σᾶς ἐψήφιζαν, ὅτι θὰ φιμώσετε τὸν τύπον, δὲν πιστεύω νὰ σᾶς ἐψήφιζε κανείς, δὲν θὰ σᾶς ὑπεστήριζε δὲ οὔτε αὐτὸς ὁ τύπος, ὁ μὴ ἐξηγορασμένος.

§95Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπορ.). Τί ἐννοεῖτε, κύριε συνάδελφε;

§96Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τοῦ Ἐμπορίου, μόνον, ἐὰν θὰ εἶσθε εἰς κανένα γυμνάσιον καθηγητὴς θὰ δύνασθε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ σηκώνεσθε καὶ νὰ ὁμιλῆτε.

§97Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπορ.). Ὁ ρήτωρ, κύριε Πρόεδρε, θὰ ἀνακληθῇ εἰς τὴν τάξιν.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν. Αὐτὸ εἶναι περίεργον ἔθιμον. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς νέον ἄνδρα νὰ ἀπευθύνεται εἰς Ὑπουργὸν καὶ νὰ λέγῃ αὐτὸν καθηγητὴν γυμνασίου. Θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν καὶ θὰ ἐγγραφῇ τοῦτο εἰς τὰ πρακτικά.

§99Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, δύο εἶναι τὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἔκαμαν νὰ στενοχωρηθῆτε. Πρῶτον, εἶπον διὰ τὸν τύπον καὶ δεύτερον εἶπον διὰ τὴν συμπεριφορὰν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Ἐμπορίου.

§100Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπορ.). Ποίαν συμπεριφοράν; Σᾶς διέκοψα ὁμιλοῦντα καὶ σᾶς ἀπηύθυνα μίαν ἐρώτησιν.

§101Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Ἀντελήφθην τί θέλετε νὰ εἴπητε καὶ πρέπει νὰ ἀντιληφθῆτε τὶ θέλω νὰ εἴπω. Ὁμιλῶ, λέγω, διὰ τὸν τύπον, τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τοῦ Ἐμπορίου, τὸν ὁποῖον ἐκτιμῶ ἰδιαιτέρως, διότι ἂς μὴ τὸ ἀποκρύπτω, ἀπὸ ἀλληλεγγύην πρὸς τὴν νεότητα θέλω νὰ εὑρίσκωμαι περισσότερον κοντὰ εἰς τοὺς νέους ὑπουργούς, καὶ ἀπὸ ἐκτίμησιν ἐπίσης, δὲν εἶχον καμμίαν πρόθεσιν νὰ θίξω, νομίζω δέ, ὅτι τοῦ ἔχω δώσει δείγματα τῆς ἐκτιμήσεώς μου καὶ εἰς προηγουμένας περιπτώσεις. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον μὲ ἔκαμε, πρὸς στιγμήν, νὰ φανῶ ὅτι προσβάλλω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐμπορίου, εἶναι ἡ κατὰ τρόπον ὀλίγον ἀπότομον διακοπή του. Μὲ ἔκαμε πρὸς στιγμήν, νὰ ἔλθω εἰς μίαν δύσκολον θέσιν καὶ νὰ εἴπω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον, χωρὶς νὰ ἔχω τὴν πρόθεσιν νὰ τὸν θίξω.

§102Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπορ.). Τὰς προσωπικάς σας ἐξηγήσεις τὰς θεωρῶ ἀπολύτως ἐπαρκεῖς, οὔτε ἐχάλασεν ὁ κόσμος. Ὀξύτητες δημιουργοῦνται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν συχνὰ καὶ δὲν θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου θιγόμενον προσωπικῶς. Θὰ σᾶς παρακαλέσω μόνον νὰ εὐαρεστηθῆτε νὰ μᾶς δώσετε ἐξήγησιν καὶ περὶ τῆς φράσεώς σας τῆς ἀφορώσης τὸν ἐξηγορασμένον τύπον.

§103Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, θέτετε ἓν θέμα, τὸ ὁποῖον, ἐὰν ἀρχίσωμεν νὰ συζητῶμεν, θὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸ νομοσχέδιον. Τὸ θέμα τοῦ τύπου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ φέρωμεν ἐπ’ εὐκαιρίᾳ καὶ νὰ εἴπητε εἰς τὸν κ. συνάδελφον, τὶ ἐννοεῖ. Εἰς τὸ τέλος ἔχομεν ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις, νὰ τὸ φέρωμεν.

§104Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπορ.). Μὲ συγχωρεῖτε πάρα πολύ. Εἶναι πρωτάκουστον νὰ ὁμιλῇ συνάδελφος ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ νὰ μὴ δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν παρακολουθοῦσαν τὴν συζήτησιν—καὶ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει ἡ παράστασις τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ—ἅμα δὲν ἐννοεῖ μίαν φράσιν, διότι ὁμολογῶ, ὅτι δὲν τὴν ἠννόησα κἄν, νὰ ζητῇ ἡ φράσις αὐτὴ νὰ ἑρμηνευθῇ. Διότι ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. συνάδελφος, ὁμιλεῖ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, διὰ νὰ γίνῃ ἀντιληπτὸς ἀπὸ ὅλας τὰς πτέρυγας τῆς Βουλῆς καὶ εἰδικῶς ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν θέλω νὰ θίξῃ ὁ κ. συνάδελφος, τὸ θέμα τοῦ τύπου, οὔτε ἐνδιαφέρομαι διὰ τὴν παράτασιν τῆς συζητήσεως, ἐνδιαφέρομαι διὰ νὰ τελειώνῃ ἡ συζήτησις. Ἀλλὰ δὲν μποροῦσα νὰ ἀφήσω ἀδιαμαρτυρήτως νὰ περάσῃ ἡ φράσις, τὴν ὁποίαν ἴσως ἐν τῇ ρύμῃ τοῦ λόγου του καὶ παρασυρθεὶς ἐξεστόμισεν ὁ κ. συνάδελφος. Ἐὰν μοῦ εἴπῃ ὅτι παρασυρθεὶς τὴν ἐξεστόμισε, θὰ ἤμην εὐτυχὴς καὶ θὰ ἀποδεχθῶ αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν. Ἄλλως δὲν μπορεῖ συνάδελφος, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ λέγῃ ὅτι ὁ τύπος εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι φιμωμένος, ὅταν κάθε ἡμέραν ἀναγινώσκει εἷς ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ὀκτάστηλον περὶ τοῦ ἑαυτοῦ ὑβρεολόγιον. Πῶς εἶναι δυνατόν, νὰ δεχθῶ ὅτι ὁ τύπος εἶναι φιμωμένος καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν πρὸ παντὸς νὰ δεχθῶ ὅτι ὁ τύπος εἶναι ἐξηγορασμένος;

§105Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν εἶπε δι’ ὅλον τὸν τύπον.

§106Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Διὰ νὰ τελειώνωμεν, ἐφ’ ὅσον ἐπιμένετε νὰ πάρετε μίαν ἀπάντησιν. Ὅταν βλέπωμεν τὴν μεγίστην πλειοψηφίαν τοῦ ἡμερησίου τύπου νὰ εὑρίσκεται εἰς τὸ πλευρόν σας, διὰ νὰ μὴ μὲ ἀναγκάσητε νὰ ὀνομάσω ἐφημερίδας, διότι τὸ πρᾶγμα θὰ πάρῃ διάφορον συζήτησιν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν..... Λοιπόν, νομίζω, ὅτι, ὅταν μία ἐφημερίδα τὸ βράδυ κατηγορεῖ τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν καὶ τὴν ἑπομένην τὸν ὑποστηρίζει, τότε θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι κάποιος μπαίνει εἰς τὴν χορείαν τοῦ κατευθυνομένου τύπου. Τώρα πῶς μπαίνει αὐτὸς ὁ κάποιος, ἐγὼ τὸ ἀντιλαμβάνομαι κατὰ τὸν Α ἢ Β τρόπον καὶ σεῖς κατὰ τὸν Β ἢ Γ τρόπον. Αὐτή, νομίζω, ἡ ἐξήγησις ἀρκεῖ, κ. Ὑπουργὲ τοῦ Ἐμπορίου, διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε πῶς ἔχουν τὰ πράγματα.

§107Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπορ.). Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀρκετὴ αὐτὴ ἡ ἐξήγησις.

§108Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἐσκέφθη νὰ τροποποιήσῃ τὸν μέχρι σήμερον ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον, ὡς πρὸς ἴσας ἐκλογικὰς περιφερείας καὶ ἠθέλησεν, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οὐδὲν ἀντικειμενικὸν κριτήριον νὰ σχηματίσῃ 14 ἐκλογικὰς περιφερείας, ὅπως νομίζῃ αὕτη ὅτι τὴν συμφέρει κομματικῶς. Φερ’ εἰπεῖν, ἐπῆρε τὸν Νομὸν Φλωρίνης, Καστοριᾶς καὶ Κοζάνης καὶ τοὺς ἔκαμε μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, διότι ὑπελόγισε τὰς ἐκλογικὰς δυνάμεις καὶ νομίζει ὅτι ἔτσι θὰ ἐπιτύχῃ ὁ ἰδικός της συνδυασμός. Ἐρωτῶ ὅμως διατὶ ἐπῆρεν αὐτοὺς τοὺς τρεῖς νομοὺς οἱ ὁποῖοι δὲν συνδέονται μεταξύ των καὶ τοὺς συνεκόλλησε καὶ τοῖς ἔκαμε μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν; Ποία ἀντικειμενικὰ κριτήρια ὤθησαν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν σκέψιν αὐτήν; Ποίαν σχέσιν ἔχει ἡ Εὔβοια μὲ τὸν νομὸν Φλωρίνης καὶ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα; Διατὶ τὸ ἔκαμε αὐτό; Ἐὰν πράγματι ἦτο καλῆς πίστεως ἡ ἐνέργεια αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ μᾶς εἴπῃ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι τὴν ἠνάγκασαν νὰ σχηματίσῃ αὐτὸ τὸ νέον γεωγραφικὸν σχῆμα εἰς τὴν Χώραν μας; Ἀλλὰ εἶναι πασιφανέστατον ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς διατάξεως αὐτῆς τοῦ νομοσχεδίου. Θέλει ὁπωσδήποτε νὰ ἐπιτύχῃ μίαν πλειοψηφίαν. Πέραν τούτου, κ.κ. συνάδελφοι, ἔρχομαι εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ. Εἰς τὴν περιοχὴν αὐτὴν τῶν τριῶν νομῶν ὑπάρχει τὸ Βʹ Σῶμα Στρατοῦ μὲ 15000 στρατόν. Λοιπόν, διὰ νὰ εἶναι ἥσυχη ἡ Κυβέρνησις, μήπως χάσει, λόγῳ τῆς φθορᾶς τὴν ὁποίαν ὑπέστη καὶ θὰ ὑποστῇ μέχρι τῆς διενεργείας τῶν ἐκλογῶν ἔχει καὶ τὸ Βʹ Σῶμα Στρατοῦ, ἐπὶ πλέον, δηλαδὴ ἔχει 15000 ψήφων. Καὶ ἐὰν ἀκόμη μέρος τῶν στρατιωτῶν ψηφίσει τὸ Κέντρον εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους ὅτι μὲ τὰ γνωστὰ στελέχη καὶ τοὺς διοικητὰς τῶν διαφόρων Σωμάτων Στρατοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἔχωμεν ἐπίδρασιν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ μέρους τοῦ στρατοῦ.

§109ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (Συμπολιτεύσεως). Τὸ Βʹ Σῶμα Στρατοῦ φθάνει μέχρι Θεσσαλονίκης καὶ Λαρίσσης.

§110Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Πέραν, ὅμως, τοῦ Βʹ Σώματος Στρατοῦ, ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι ἀνεξάρτητοι μονάδες.

§111Σ. ΓΥΑΛΙΣΤΡΑΣ (Ὑφ. Ἀερ.). Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὁ ρήτωρ ὑβρίζει τὸν στρατόν, ὑβρίζει τοὺς ἡγήτορας αὐτοῦ.

§112Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Αὐτὸ δὲν ἐννοῶ. Ἀλλὰ φαίνεται ἡ νοοτροπία ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως. Μόλις εἴπομεν κάτι τι διὰ νὰ ἀποδοθῇ ἡ Δικαιοσύνη καὶ ἡ ἀλήθεια, τίθεται ζήτημα ἐθνικοφροσύνης. Ἐν ὀνόματι τοῦ Στρατοῦ καὶ τῆς Δικαιοσύνης, τὰ πάντα πρέπει νὰ μὴ λέγωνται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Εἶναι τρομερὸν κ. Ὑφυπουργὲ τῆς Ἀεροπορίας!! Ποίαν ἠκούσατε ὕβριν ἐναντίον τοῦ Στρατοῦ; Διότι, ναί, κ. Ὑπουργέ, ἔχετε καὶ σεῖς προσφέρει ὑπηρεσίας ὡς ἀνώτατος ἀξιωματικὸς εἰς τὸν Στρατόν, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔχομεν προσφέρει καὶ ἡμεῖς μίαν ὑπηρεσίαν εἰς αὐτὸ ποὺ λέγεται Ἑλληνικὸς Στρατὸς καὶ δὲν δύνασθε νὰ μονοπωλεῖτε τὸ ἐνδιαφέρον διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Στρατόν.

§113Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποδίδῃ τὴν μομφὴν ὅτι γίνεται ὕβρις ἔναντι τοῦ Στρατοῦ, διότι οὐδεὶς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὑβρίζει τὸν Στρατόν. Ὅλοι τὸν τιμῶμεν. Ἡ διαφορὰ εἶναι ποῖος σκέπτεται νὰ τὸν ἐκμεταλλευθῇ κομματικῶς καὶ ποῖος τὸν θεωρεῖ ὄργανον τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§114Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὅσον καὶ ἐὰν θέλωμεν νὰ κρυβώμαστε πίσω ἀπὸ τὸ δάκτυλόν μας, ἡ ἀλήθεια εἶναι μία. Ὅτι σήμερον, ὡς ἔχει ἐξελιχθῇ καὶ ὀργανωθῇ ὁ Στρατός, δὲν εἶναι δεκτόν, ὁ στρατιώτης νὰ μὴ ὑπακούσῃ εἰς τὰς ἐντολὰς τοῦ λοχίου ἢ τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ ἢ τοῦ διοικητοῦ τοῦ λόχου του, διότι κινδυνεύει, μὲ τὴν νοοτροπίαν τοῦ κ. Ὑφυπουργοῦ τῆς Ἀεροπορίας, νὰ εὑρεθῇ, στὰ καλὰ καθούμενα εἰς τὴν Μακρόνησον χρωματιζόμενος, ἐπειδὴ δὲν ὑπήκουσεν εἰς τὸν ἀνώτερόν του. (Θόρυβος, Κωδωνοκρουσίαι). Αὐτὰ ἔχουν γίνει καὶ εὑρέθησαν ἄνθρωποι εἰς τὴν Μακρόνησον, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπῆρξαν ποτὲ κομμουνισταί. Εὑρέθησαν ἄνθρωποι, ὄχι πολιτικῶς ἐξόριστοι, ἀλλὰ ἐπιστρατευθέντες εἰς τὴν Ἐθνοφρουράν, εἰς τὴν Μακρόνησον, χωρὶς νὰ ἔχουν ἰδέαν ἀπὸ κομμουνισμόν.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Θεοχαρίδη, αὐτὰ δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ νομοσχέδιον.

§116Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν μὲ διακόπτῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἀεροπορίας, νομίζω πῶς πρέπει νὰ τοῦ τὰ εἴπω. Δὲν νομίζω ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, δὲν πρέπει νὰ λέγωνται ὡρισμέναι ἀλήθειαι, διὰ νὰ ἀποκαθίσταται τὸ δίκαιον καὶ ἡ ἀλήθεια εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ πάλιν λέγω, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ μνήμη μου ἔρχεται ἐκεῖ ἐπάνω. Εἰς τὴν Δυτικὴν Μακεδονίαν ὅπου δὲν εἶναι, νομίζω, τόσον εὔκολον νὰ κινηθῇ κανεὶς καὶ νὰ ἐπισκεφθῇ τοὺς στρατιώτας διὰ νὰ τοὺς ἀναπτύξῃ τὸ Α ἢ Β πρόγραμμα ἢ νὰ ἐπιτραπῇ νὰ διαβάσουν ἐφημερίδας καὶ νὰ ἐκλέξουν. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ.κ. συνάδελφοι, στρατιῶται οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ εὑρίσκονται σήμερον εἰς τὰ σύνορα, νὰ ψηφίσουν τοὺς ὑποψηφίους τῆς περιφερείας ὅπου ὑπηρετοῦν. Καὶ ἐὰν ἀκόμη, ὑπάρχει ὅλη ἡ καλὴ διάθεσις νὰ ἐξασφαλισθῇ τὸ ἀδιάβλητον, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀσκήσῃ μίαν πολιτικὴν ἐλέγχου διὰ τὰς παραβάσεις τῆς νοθείας. Καὶ ἐὰν ἀκόμη ἔχουν ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν θὰ ἠμπορέσουν νὰ τὸ ἐπιτύχουν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐφ’ ὅσον δὲν ἠθέλησεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ εἰς μίαν συνεννόησιν μὲ τὸν λοιπὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς Χώρας μας, διὰ νὰ ἀποφασισθῇ μὲ ποῖον ἐκλογικὸν σύστημα θὰ πρέπει νὰ γίνουν αἱ μέλλουσαι ἐκλογαί, ὅπως τοὐλάχιστον συνέβαινε εἰς τὰς παρελθούσας ἐκλογάς, ὅτε, ὡς ἐνθυμεῖσθε—πέρυσι—διεκόψαμεν ἐπὶ διήμερον τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν τότε Ἀντιπολίτευσιν καὶ σήμερον Κυβέρνησιν, διὰ νὰ ἐπέλθῃ κάποια συνταύτισις ἀντιλήψεων εἰς τὰς γενικὰς γραμμὰς ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δὲν ἀφορᾷ μόνον ἓν Κόμμα ἀλλὰ ἀφορᾷ ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἐφ’ ὅσον, λέγω, δὲν θέλει νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν, ἀλλὰ κατὰ τρόπον αὐταρχικόν, κατὰ τρόπον ἀπολυταρχικόν, ἀπέρριψεν οἱανδήποτε πρότασιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διὰ συνεννόησιν, νομίζω ὅτι ὑποχρέωσιν ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ μίαν προσωπικήν μου πρότασιν, ἐφ’ ὅσον δέχεται ὅτι εἶναι δημοκρατική, ὅτι ἀναγνωρίζει τὸν λαόν μας ὡς κυρίαρχον ὄργανον, τὸ ὁποῖον ρυθμίζει τὰς τύχας του, ποῖος θὰ τὸν κυβερνᾷ καὶ μὲ ποῖον τρόπον θὰ ἐκλέξῃ αὐτὸς ὁ λαὸς τὴν Κυβέρνησίν του, τό Κόμμα τὸ ὁποῖον θὰ τὸν κυβερνήσῃ, ἐφ’ ὅσον δὲν κατωρθώθη μία συνταύτισις ἀντιλήψεων ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου... τότε ἂς κάμωμεν ἕνα δημοψήφισμα, νὰ προκηρυχθῇ δημοψήφισμα, διὰ νὰ ἐρωτηθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μὲ ποῖον σύστημα ἐκλογικὸν θέλει νὰ γίνουν αἱ ἐκλογαί. Διότι δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, ἐρήμην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐρήμην τῆς μεγίστης πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ ἔρχεται ἕνα τέτοιο νομοσχέδιον καὶ νὰ λέγωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν: σὲ καλοῦμεν νὰ ἀποφασίσῃς ποῖος θὰ σὲ κυβερνήσῃ ἀλλὰ μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον. Διότι ἐφ’ ὅσον ἀρνεῖσθε νὰ ἔλθετε εἰς συνεννόησιν μὲ τὰ λοιπὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὰ ἐκπροσωποῦν μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τότε εἶσθε ὑποχρεωμένοι νὰ ἐρωτήσετε τὸν κυρίαρχον λαόν, μὲ ποῖον τρόπον θέλει νὰ διεξαχθοῦν αἱ ἐκλογαὶ διὰ νὰ ἐκλέξῃ τὸ κόμμα ποὺ θέλει νὰ τὸν κυβερνήσῃ. Ἠρωτήθη, λοιπόν, ἐὰν θέλει ἐσᾶς ἢ ἐμᾶς τὸν Νοέμβριον τοῦ 1952 καὶ ἀπεφάνθη, ὅτι ἤθελε ἐσᾶς. Ἀλλὰ δὲν ἠρωτήθη, τὸν Νοέμβριον τοῦ 1952, ὅτι εἰς τὰς μελλούσας ἐκλογὰς θὰ κληθῇ νὰ ἀπαντήσῃ μὲ ἄλλον τρόπον ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον γνωρίζει. Διότι, κύριοι, εἴχατε τὴν σκέψιν, εἴχατε λάβει τὴν ἀπόφασιν, εἴχατε λάβει ἐγγυήσεις νὰ μὴ εἴπητε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐκεῖνα ποὺ ἐσκέπτεσθε νὰ πράξητε κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς διακυβερνήσεως τῆς Χώρας. Ἐὰν τὰ ἐλέγατε, ὅλα αὐτὰ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἐὰν ἐλέγατε τὶ θὰ ἐπράττατε κατὰ τὴν διακυβέρνησιν, εἶμαι βεβαιότατος ὅτι μέγα μέρος τῶν ψηφοφόρων ποὺ ἐψήφισαν Συναγερμόν, δὲν θὰ σᾶς ἐψήφιζαν.

§117ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀφοῦ ψηφίζει συνεχῶς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν;

§118Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Ἀφήσατε τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς. Ὁμιλοῦμεν διὰ τὰς γενικὰς ἐκλογάς. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ πιστεύω, ὅτι, ὡς ἀποτέλεσμα τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐντὸς ὀλίγου θὰ γίνῃ νόμος, ὡς ἀποτέλεσμα δὲν θὰ εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ὁ Ἐθνικὸς διχασμός. Θὰ ἐπανέλθωμεν πάλιν εἰς ἐκεῖνον τὸν διχασμὸν τοῦ Βενιζελισμοῦ καὶ Ἀντιβενιζελισμοῦ, μὲ τὰς γνωστὰς συνεπείας. Τώρα θὰ ἔχωμεν τὸν Συναγερμὸν καὶ Ἀντισυναγερμόν, καὶ ἐὰν δὲν φιλοδοξῇ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ νὰ ἀφήσῃ μίαν τοιαύτην βαρεῖαν κληρονομίαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἂς μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. (Χειροκροτήματα).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Τσούτσουρας, ἔχει τὸν λόγον.

§120Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Κύριοι βουλευταί, παρηκολούθησα μετὰ μεγίστης προσοχῆς τὰς ὁμιλίας ὅλων τῶν ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ προσεπάθησα εἰλικρινῶς νὰ εὕρω ἀπὸ τὰς ὁμιλίας ταύτας ἐπιχειρήματα τινά, ἢ σκέψεις τινὰς ποὺ νὰ μοῦ δίδουν τὸ ἐνδόσιμον νὰ πιστεύω, ὡς δικαιολογημένον καὶ τὸν δημιουργηθέντα θόρυβον, διὰ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον καὶ τὰ διαβήματα, ἐνώπιον τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, διὰ τὴν σωτηρίαν τοῦ κινδυνεύοντος πολιτεύματος καὶ τὰς ἐπειληθείσας ὁμαδικὰς παραιτήσεις τῶν βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀκόμη καὶ τὰ διαβήματα πρὸς τὸν Ο.Η.Ε. Ὁμολογῶ, κύριοι βουλευταί, ἐπίσης εἰλικρινῶς, ὅτι θλῖψις μὲ κατέλαβε, διότι ἐξ ὅσων ἤκουσα μετὰ προσοχῆς παρὰ τῶν ἀξιοτίμων ἀγορητῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οὐδὲ ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν μοῦ ἐγέννησαν εἰς τὴν ψυχήν μου, ὥστε νὰ θεωρηθῇ δικαιολογημένος ὁ θόρυβος, ὁ ἐγερθεὶς διὰ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Ὅλαι αἱ ὁμιλίαι τῶν ἀντιπολιτευομένων ἐγένοντο ὑπὸ τὸν διαφανέστατον πέπλον. Περὶ τὸ σημαντικὸν σημεῖον διὰ τὸν μελλοντικὸν φόβον, τοῦ ἀποτελέσματος τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν. Πλὴν τοῦ κ. Μητσοτάκη, ὅστις διεκήρυξεν ὅτι δὲν φοβεῖται τὸ ἀποτέλεσμα κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν πράγματι, ὁ φόβος αὐτὸς τῶν ὁμιλητῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἤθελε γίνει πραγματικότης κατὰ τὰς μελλούσας ἐκλογάς, δὲν θὰ πταίῃ ὁ ἐκλογικὸς νόμος ποὺ ψηφίζετε, θὰ πταίῃ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς πολιτείας του μέχρι τοῦ πέρατος τῆς περιόδου, θὰ προκαλέσῃ τὴν ἀποτυχίαν των, φίλων βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τινὲς τῶν ὁμιλητῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κατῆλθον, ἐν τῇ ὁμιλίᾳ των, ἔτι περαιτέρω καὶ προσεπάθησαν ἐνσπείροντες οἱονεὶ πανικὸν εἰς τὰς τάξεις τῶν βουλευτῶν τῆς συμπολιτεύσεως, νὰ ὑποδείξουν, τὸν κίνδυνον τῆς μελλοντικῆς μὴ ἐκλογῆς ἡμῶν ὡς ὑποψηφίων κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, λόγῳ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν.

§121Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Καὶ ἐξ ἄλλων λόγων.

§122Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Οἱ ταῦτα ἐνσπείροντες πλανῶνται καὶ πλανῶνται πλάνην οἰκτράν, διότι λησμονοῦν...

§123Σ. ΜΠΙΡΗΣ. Μὴ ἀνησυχεῖτε.

§124Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Μᾶς τὸ εἶπεν ὁ κ. Μόδης καὶ μᾶς ἀπηύθυνε τὸν χαιρετισμὸν τῶν μελλοθανάτων καὶ Ἑλληνιστὶ καὶ Λατινιστί. Πλανῶνται λοιπόν, οἱ φίλοι, κ.κ. συνάδελφοι, οἱ ταῦτα διανοηθέντες, καθὼς καὶ αἱ ἐφημερίδες...

§125Σ. ΜΠΙΡΗΣ. Αἱ ἰδικαί σας.

§126Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Καὶ ἰδικαί μας. Πλανῶνται καὶ πλανῶνται πλάνην οἰκτράν, διότι λησμονοῦν ὅτι ὁ Συναγερμὸς εἶναι μία θρησκεία, ποὺ ἔμβλημα ἔχει τὴν σωτηρίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ οἱ πολιτικοὶ φίλοι, οἱ πιστεύοντες εἰς τὸν Συναγερμόν, ὄχι μόνον εἶναι διατεθειμένοι νὰ θυσιάσουν τὴν πολιτικὴν αὐτῶν θέσιν, ἀλλὰ χάριν τῆς ἐπιτυχίας τοῦ σκοποῦ καὶ αὐτὴν τὴν ζωήν των. Οἱ θεσμοί, κ.κ. συνάδελφοι, δὲν εἶναι «ταμποῦ» δὲν περικλείονται οὔτε εἰς τὰς πλάκας τοῦ Μωϋσέως, οὔτε εἰς τὰς 12 Δέλτους τῶν Ρωμαίων, εἶναι ἔννοιαι, αἱ ὁποῖαι τίθενται, ὡς γνωστὸν διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ κοινωνικοῦ σκοποῦ καί, ὡς τοιαῦται ἔννοιαι, οἱ θεσμοὶ ἐξελίσσονται ἀναλόγως τοῦ χρόνου καὶ τοῦ τόπου διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ σκοποῦ. Τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, κατὰ ταῦτα, ὅλα ἔχουν καὶ προτερήματα καὶ ἐλαττώματα. Ἀναλόγως ὅμως τοῦ τόπου καὶ τοῦ χρόνου καὶ ἰδίως τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ἐφαρμόζονται τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, ἠμποροῦν ἢ νὰ ἀμβλύνουν τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἢ νὰ ὀξύνουν ταῦτα. Ὁ θεσμὸς τῆς ἀμέσου συμμετοχῆς εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν ποὺ ἴσχυεν ὡς γνωστὸν ἀπὸ τὴν ἱστορικὴν ἐκείνην ἐποχὴν τῆς Δημοκρατίας τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν Ρωμαίων, ἀπέβη πηγὴ εὐτυχίας διὰ τὴν Δημοκρατίαν ἐκείνην. Ἀργότερον, ὁ θεσμὸς αὐτὸς ἐξειλίχθη εἰς ὀχλοκρατίαν. Μεταγενέστερα, ἀπὸ τὴν ἐξέλιξιν αὐτὴν τῶν κοινωνικῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων τῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου, προέκυψεν ἡ ἔννοια τῆς ἀναλογικῆς μὲ τὰς πλείστας παραλλαγὰς ποὺ ἔχει. Καὶ εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι πρὸ τοῦ πρώτου παγκοσμίου πολέμου, εἰς ἐποχὴν ποὺ ἡ ζωὴ ἦτο εἰδυλλιακή, τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δὲν δύναται νὰ κριθῇ ὅτι ἦτο βλαβερὸν καὶ ἠδύνατο περίφημα νὰ διακυβερνηθῇ μία Χώρα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ψηφοφορίας. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἐρωτῶ — καὶ τὸ ἐρώτημα αὐτὸ τὸ ἀπευθύνω εἰς κάθε Ἕλληνα: Δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ σοβαρῶς ὅτι τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸν Βορρᾶν περισφίγγεται ἀπὸ γείτονας ἐχθρούς, τὴν ἐποχὴν ποὺ τὸ πλεῖστον τμῆμα τῆς ὑδρογείου κυβερνᾶται μὲ τὰ εἰδεχθέστερα δικτατορικὰ ἐχθρικὰ ἐρυθρᾶ πολιτεύματα, ἐπιτρέπεται λέγω, κύριοι, ἡ Ἑλλάς, νὰ ἀκολουθῇ σύστημα ἄριστον ἴσως θεωρητικῶς κατὰ τὰς ὁμαλὰς ἐποχάς, ἀλλὰ τελείως ἀκατάλληλον κατὰ τὴν παροῦσαν ἐποχὴν καὶ μὴ τυχὸν ἐμμονὴ εἰς σύστημα τόσον ἐπικίνδυνον δύναται νὰ φέρῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς αὐτοκτονίαν; Καὶ διὰ νὰ εἶμαι σαφέστερος: καθ’ ἣν στιγμήν, ὁ ἐλεύθερος λαός, ὁ οἱοσδήποτε ἐλεύθερος λαός, ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸν Κομμουνισμόν, τὸν κομμουνισμὸν ὑπὸ τὴν ἀδυσώπητον μορφὴν ὑφ’ ἣν πολιτεύεται, δύνανται σοβαρῶς νὰ συζητηθοῦν τὰ διάφορα θεωρητικὰ συστήματα τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς ἢ θὰ πρέπει κατὰ τὸν κανόνα «πάσσαλος πασσάλῳ, ἐκκρούεται», τὸ κάθε πολίτευμα νὰ λάβῃ μορφὴν τοιαύτην, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἀντισταθῇ κατὰ τῆς ἐπερχομένης λαίλαπος; Κύριοι βουλευταί, δὲν προτίθεμαι, νὰ ἀσκήσω κριτικὴν ὑπὲρ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου τὴν κριτικὴν ταύτην ἤσκησαν οἱ ἀξιολογώτατοι εἰσηγηταὶ τῆς πλειοψηφίας. Ἐγὼ τρία ἢ τέσσαρα σημεῖα προκύψαντα ἐκ τῆς συζητήσεως, ἁπλῶς θὰ θίξω καὶ θὰ ἀντικρούσω. Οἱ βουλευταί, ἀναντιρρήτως εἶναι ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους. Κέκληται κατὰ τὸ Σύνταγμα, νὰ ἀποτελέσῃ μέλος τοῦ ἑτέρου σκέλους τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Βεβαίως, εἰς τὸν βουλευτὴν δὲν ἀποκλείεται ἀπὸ κανένα νόμον οὔτε πολὺ περισσότερον ἀπὸ τὸν ὑπὸ κρίσιν—νὰ ἀντιπροσωπεύῃ καὶ τὴν ἐπαρχίαν αὑτοῦ καὶ νὰ ἐνδιαφέρεται ὑπὲρ αὐτῆς. Ἀλλὰ δὲν συμπίπτει πάντοτε ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια μὲ τὴν ἐπαρχίαν ποὺ ἀντιπροσωπεύει ὁ βουλευτής. Διότι, κυρίως, πάντοτε εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν εἰς τὴν Νομαρχιακὴν περιφέρειαν, ὁ βουλευτὴς οὐδέποτε ἀντεπροσώπευε τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν. Ὁ βουλευτής, ἀντεπροσώπευεν εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, τὸν τόπον ἐξ οὗ κατάγεται ἢ εἰς ὃν ἀσκεῖ τὸ ἐπάγγελμά του ἢ ἐκεῖ ποὺ ἔχει τὴν πολιτικήν του ἐπιρροήν. Ἐφόσον, λοιπόν, καὶ ὑπὸ τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, ὁ βουλευτής, δὲν χάνει τὴν προσωπικότητά του καὶ ἀντιπροσωπεύει τὴν ἐπαρχίαν του, κατὰ τί θὰ χάσῃ τὴν στενὴν ταύτην ἀντιπροσώπευσιν τῆς ἐπαρχίας του, ἐὰν ἡ εὐρεῖα περιφέρεια, γίνῃ εὐρυτέρα; Τοῦτο δὲ ἐπιρρωνύεται καὶ ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν, ὅτι, ὁ οἱοσδήποτε Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος, οὐχὶ μόνον δὲν θὰ λησμονήσῃ, ἀλλὰ δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ μὴ περιλάβῃ εἰς τὸ ψηφοδέλτιον πολιτευτὰς ἀντιπροσωπεύοντας κατὰ ἕνα τμῆμα τοὺς τέως ἐκλογικοὺς συλλόγους, ὑφ’ οὓς ἐψηφίζετο ὁ βουλευτής. Κύριοι βουλευταί, ἐλέχθη ὅτι ὁ βουλευτὴς διὰ τοῦ καθιερουμένου συστήματος, χάνει τὴν προσωπικότητα αὐτοῦ. Νομίζω, ὅτι ἡ προσωπικότης τοῦ βουλευτοῦ δὲν χάνεται ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς διευρύνσεως τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Τοὐναντίον, ὁ βουλευτής, ὅπου σέβεται τὸν ἑαυτόν του, διὰ τῆς δράσεώς του, κρατύνει τὴν προσωπικότητα του καὶ κατέναντι τοῦ ἐκλογέως του καὶ κατέναντι τοῦ ἀρχηγοῦ του καὶ κατέναντι παντός. Ἡ ἰδιότης τοῦ βουλευτοῦ, ἐὰν ἐκλέγεται ἀπὸ στενὴν ἢ εὐρεῖαν ἢ εὐρυτάτην περιφέρειαν, δὲν δύναται ποτὲ νὰ ἐπιφέρῃ αὐτοδικαίως ἀλλαγὴν τῆς προσωπικῆς του καταστάσεως. Καὶ εἶναι κάπως παράτολμον, νὰ λέγεται διὰ τοὺς βουλευτὰς γενικῶς, ὅτι ἡ προσωπικότης των εἶναι τόσον ἀσθενὴς ὥστε νὰ χάνεται ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην.

§127Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον τὸ λέγει καὶ ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις.

§128Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω.

§129Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Διαφωνεῖτε μὲ τὴν Κυβέρνησιν;

§130Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Διαφωνῶ μὲ ὑμᾶς. Διότι τὸ νομοσχέδιον δὲν λέγει ὅτι καθιεροῖ τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν διὰ νὰ χάνῃ τὴν προσωπικότητά του ὁ βουλευτής. Ἐπίσης, κ.κ. συνάδελφοι, δὲν εὐσταθεῖ ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι διὰ τῆς εὐρυτάτης περιφερείας ὡς ὑποψήφιος δὲν θὰ ὑποδεικνύεται ὁ κράτιστος, ἀλλὰ ὁ ὑπὸ τοῦ «μαγειρείου» ὑποδεικνυόμενος. Ἡ λέξις «μαγειρεῖον», ἀτυχὴς ἔκφρασις συναδέλφου τῆς ἀντιπολιτεύσεως χθὲς λεχθεῖσα. Νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος εἶναι, ἀπαράδεκτος ὄχι μόνον διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν ἀλλὰ δι’ ὅλα τὰ Ἑλληνικὰ Ἐθνικὰ Κόμματα. Ἀλλοίμονον, ἐὰν γίνῃ δεκτὸν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι τὰ Ἑλληνικὰ Ἐθνικὰ Κόμματα, προκειμένου νὰ ὁρίσουν τοὺς ὑποψηφίους αὑτῶν, δὲν θὰ προσπαθήσουν νὰ ὑποδείξουν τοὺς κρατίστους ἐκ τῶν μελῶν των. Κύριοι συνάδελφοι, ἐλέχθη ἐπίσης κατὰ κόρον, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὑπάρχει κίνδυνος μονοκομματικοῦ ἀποτελέσματος. Τὸ εἶδα καὶ εἰς μίαν ἐφημερίδα σήμερον μὲ πηχυαῖα γράμματα. Ἐὰν τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ἐκλογικὸν ἐπέλθη ὄντως μονοκομματικόν, καὶ πάλιν δὲν θὰ πταίῃ ὁ νόμος, τοῦτο θὰ ὀφείλεται εἰς τὸν Ἕλληνα ψηφοφόρον, ὁ ὁποῖος θὰ ψηφίσῃ οὕτως, ὥστε τὸ ἀποτέλεσμα νὰ εἶναι μόνον κομματικόν, ἐν πάσῃ περιπτώσει, τοιοῦτος κίνδυνος δὲν ὑπάρχει ὑφισταμένης τῆς Κρήτης, ὥστε αὐτοδικαίως ἀπὸ τώρα ἠμπορεῖ νὰ εἶναι κανεὶς ἥσυχος ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα δὲν θὰ εἶναι μονοκομματικόν.

§131Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Τί στρατὸς θὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν Κρήτην, κ. Τσούτσουρα;

§132Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Ὅσος καὶ ἂν πάῃ, ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἠξεύρει ὅτι εἶναι τοιαύτη ἡ πλειοψηφία του, δι’ αὐτὸ καὶ μειδιᾷ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐφυσυχάζων.

§133Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καθόλου.

§134Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Ἔτσι νομίζω. Ἀλλ’ ἐπειδή, ἐλέχθη ὅτι διὰ τῆς εὐρυτέρας περιφερείας, τρόπον τινά, ἀποκλείεται ἡ ἐκλογὴ ἀπὸ τὸν ὑποψήφιον, ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι νέος βουλευτὴς τυγχάνων ἐνταῦθα, δὲν ἐπερίμενα ἀπὸ σοβαροὺς καὶ σεβαστοὺς συναδέλφους, τὰ πρῶτα φέροντες εἰς τὸ Κοινοβούλιον, νὰ ἰσχυρίζωνται τοιοῦτον τι. Διότι ἠμπορεῖ νὰ εἶμαι διὰ πρώτην φορὰν βουλευτής, ἐδῶ, ἀλλὰ αἱ τρίχες μου ἐλευκάνθησαν εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ ἠξεύρω πάντοτε ὅτι ἐν ἐσχάτῃ ἀναλύσει, ὁ βουλευτὴς δὲν ἐκλέγεται ἀπὸ τὸν λαόν, ἐκλέγεται ἐπειδὴ ἔχει τὴν τύχην νὰ περιληφθῇ εἰς τὸ ψηφοδέλτιον ἐκεῖνο, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ πλειοψηφήσῃ κατὰ τὰς ἐκλογάς. Τοῦτο γίνεται εἰς τὴν Κρήτην ἀναμφισβητήτως ἀπὸ τριακονταετίας. Ἂς τολμήσῃ κανείς, νὰ θέσῃ ὑποψηφιότητα ἔξω πρὸς τὸ καθιερωμένον φρόνημα τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ! Τοῦτο, ἐγίνετο παλαιότερον εἰς τὴν Ἀττικήν. Ἂς ἐτόλμα κανεὶς νὰ ἐμφανισθῇ εἰς τὸ Μενίδι, ὑπὸ οἱανδήποτε σημαίαν, ἐὰν δὲν εἶχε τὴν σημαίαν, τὴν ὁποίαν τὸ Μενίδι ἐπὶ τριάκοντα χρόνια ἐκράτει..... Ἑπομένως, καὶ τότε ὅπως δήποτε ἡ ἐκλογὴ τοῦ βουλευτοῦ κατὰ ἕνα τρόπον ἐπηρεάζεται ἐμμέσως ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν διὰ τῆς ἀναδείξεώς του ὡς ὑποψηφίου. Τέλος, κύριοι, κατεκρίθη τὸ νομοσχέδιον ὅτι εἰσάγει καινὰ δαιμόνια καὶ ὅτι πουθενὰ τῆς γῆς, δὲν ὑφίστανται ἀνάλογοι διατάξεις. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν μικρὰν ταύτην γωνίαν τῆς γῆς, ἡ ὁποία ἦτο ἡ κοιτὶς τοῦ πολιτισμοῦ καὶ ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐπήγασεν ἡ ἰδέα τῆς δημοκρατίας, δὲν θὰ ἔπρεπε πάντοτε νὰ στρέφωμεν τὰ βλέμματά μας εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ ἀλλαχοῦ καὶ ἀπὸ ἐκεῖ νὰ ἀντλῶμεν τὰ διδάγματα. Θὰ πρέπει κατὰ τὴν ἐμὴν πτωχὴν γνώμην ἐνίοτε αὐτογνωμόνως καὶ αὐτοδυνάμως νὰ φροντίζωμεν νὰ θεραπεύωμεν τὰ τοῦ οἴκου μας ἄνευ τῶν φώτων τῆς ἱστορίας. Ἀπὸ τῆς πλευρᾶς δὲ ταύτης ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἀπέδειξεν καὶ ἐλπίζω καὶ διὰ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχεδίου, τοῦ ὁποίου τοὺς καρποὺς ἐγὼ τουλάχιστον προβλέπω πλουσίους, ἀπέδειξεν ὅτι δύναται νὰ τακτοποιῇ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἄνευ τῆς προσφυγῆς εἰς ξένα φῶτα. (Χειροκροτήματα).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Παπαμαστοράκης ἔχει τὸν λόγον. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Γʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Β. Βασιλικός).

§136Ι. ΠΑΠΑΜΑΣΤΟΡΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ σᾶς κουράσω πολύ, θὰ εἶμαι λίαν σύντομος. Θὰ θίξω ἕνα δύο ζητήματα, καθότι οἱ προλαλήσαντες ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐξήντλησαν τελείως τὸ θέμα. Μίαν μόνον ἀπορίαν ἐκφράζω· διατί ἡ κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν ἐνῶ θὰ ἦτο δυνατὸν πράγματι νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν νομαρχιακὴν τοιαύτην, εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν, ὁπότε τὰ πλεονεκτήματα ἐν σχέσει μὲ τὰ μειονεκτήματα θὰ ἦσαν περισσότερα. Διὰ τοῦτο καὶ διαφωνοῦμεν. Ἀλλὰ πέραν τούτου ἄνευ παραγνωρίσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἐθνικῆς ἀξίας τῆς ψήφου τῶν σωμάτων ἀσφαλείας, ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν καὶ ἀξιωματικῶν τῶν Ἐνόπλων μας δυνάμεων καί τῶν δικαστικῶν, ἄνευ, λέγω, τῆς παραγνωρίσεως αὐτῆς ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε τὰ σώματα αὐτὰ τὰ ἐμπλακοῦν εἰς τὸν πολιτικὸν σάλον. Πιθανὸν νὰ μοῦ εἴπητε, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ δεχθῶμεν τὰς ἐθνικὰς αὐτὰς ψήφους καθ’ ἣν στιγμὴν δεχόμεθα τὰς ψήφους τῶν κομμουνιστῶν. Εἰς τοῦτο ἔχω νὰ σᾶς εἴπω τὰ ἑξῆς: Εἰς τὴν Ἑλλάδα, κύριοι, δὲν φοβούμεθα τοὺς κομμουνιστὰς ὅταν τὰ ἐθνικὰ κόμματα εἶναι ὠργανωμένα ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὅταν θελήσῃ ἡ ἑκάστοτε κυβέρνησις καὶ προσπαθήσῃ νὰ ἀνεβάσῃ τὸ βιοτικὸν ἐπίπεδον τοῦ ἐργαζομένου Λαοῦ. Θὰ εἶναι λοιπὸν προτιμότερον νὰ χαθοῦν οἱ ὀλίγαι αὐταὶ ψῆφοι τῶν σωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον, παρὰ νὰ ἐμπλέξωμεν αὐτὰ εἰς τὸν πολιτικὸν ἑλληνικὸν σάλον. Δὲν ἀμφισβητοῦμεν τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου των, ἀρνούμεθα ὅμως τὸν κομματισμὸν των, διότι εἰς αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, ἐμπιστευόμεθα τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἐλευθερίαν μας. Τὰ σώματα ἀσφαλείας πρέπει νὰ χαίρουν τῆς ἀμερίστου ἐκτιμήσεως ὁλοκλήρου τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι εἶναι ἐντεταλμένα νὰ προασπίσουν τὰ συμφέροντα ὁλοκλήρου τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀνεξαρτήτως πολιτικῶν φρονημάτων. Θὰ πρέπει λοιπὸν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ μὴ ἔχουν πολιτικὴν ἐμπάθειαν. Θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἀδιάβλητοι ἀπὸ κομματικὴν ἐμπάθειαν καὶ νὰ χαίρουν τῆς ἀμερίστου ἐμπιστοσύνης τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τοὺς δικαστικοὺς οἱ ὁποῖοι ἐπίσης εἶναι ἐντεταλμένοι διὰ τὴν διατήρησιν καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς δικαιοσύνης. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ λεπτὴ θέσις καὶ τὸ λεπτὸν αὐτὸ λειτούργημα τῶν ἀνωτέρω σωμάτων ἐπιβάλλουν καὶ ἀπαιτοῦν νὰ εὑρίσκωνται ταῦτα μακρὰν κάθε πολιτικῆς ἀναμίξεως, μακρὰν τῆς πολιτικῆς νοοτροπίας, διότι δυστυχῶς καὶ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ἐκ τῶν προτέρων ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁμιλῶ καὶ σκέπτομαι ὡς Ἕλλην, διότι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ ἑλληνικὴ πολιτικὴ ψυχολογία καὶ νοοτροπία εἶναι ἐντελῶς ἰδιάζουσα, βάσει δὲ αὐτῆς ἀναφέρω τὰς σκέψεις μου καὶ κρίσεις μου αὐτάς. Δυστυχῶς ὅλοι μας ἢ μᾶλλον οἱ περισσότεροι ἔχουν μέσα των ὑποβόσκον τὸ ὀλέθριον αὐτὸ αἴσθημα τῆς πολιτικῆς ἐμπαθείας. Ὅταν λοιπὸν τοῦτο τὸ καλλιεργήσωμεν εἰς τὰ ἀνωτέρω σώματα διὰ τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου, καὶ εἶναι μοιραῖον νὰ καλλιεργηθῇ, ἀντιλαμβάνεσθε, κύριοι συνάδελφοι, ποῖα ὀλέθρια ἀποτελέσματα θὰ ἔχωμεν ἐξ αὐτῆς τῆς δικαιοδοσίας. Δὲν πρέπει δὲ νὰ αὐταπατώμεθα οὔτε νὰ νομίζετε ὅτι αὐτὸ τὸ λέγομεν διότι ἡμεῖς αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἴμεθα ἡ Ἀντιπολίτευσις, διότι τώρα μὲν θὰ ὑποστῶμεν ἡμεῖς τὰ ἐπίχειρα αὐτῆς τῆς ἀνωμαλίας, αὔριον, ὅμως, ποὺ θὰ εἶσθε σεῖς ἀντιπολίτευσις θὰ δεχθῆτε σεῖς τὴν ἰδίαν κατάστασιν. Δι’ αὐτὸ εἶπα ὅτι τὸ θέμα εἶναι γενικόν, εἶναι ἐθνικὸν δὲν εἶναι κομματικόν, καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς θὰ πρέπει νὰ τὸ κρίνωμεν τόσον ἡμεῖς, ὅσον καὶ ἡ κυβέρνησις πρὸς τὸ συμφέρον αὐτοῦ τούτου τοῦ ἔθνους. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ ζήτημα τῶν στρατιωτικῶν. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν ψῆφον τῶν στρατιωτικῶν δὲν θὰ εἴχωμεν καμμίαν ἀντίρρησιν εἰς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν δὲν θὰ ἐψήφιζον οἱ ἀξιωματικοί, οἱ δὲ στρατιῶται θὰ ἐψήφιζον τοὺς ὑποψηφίους τῶν περιφερειῶν των. Καὶ λέγω τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, διότι θὰ εἶναι τοὐλάχιστον εἰς ἡμᾶς τοὺς Κρῆτας ἀπαράδεκτον νὰ εὑρεθοῦν εἰς τὴν Κρήτην φερ’ εἰπεῖν ἕνα ποσοστὸν στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι νὰ ψηφίζουν ἀντιθέτως πρὸς τὸ πλειοψηφοῦν αἴσθημα αὐτὸ τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ καὶ νὰ ἀλλοιώσουν τὸ αἴσθημα αὐτὸ τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ. Αὐτὸ ἐπαναλαμβάνω θὰ εἶναι ἀπαράδεκτον δι’ ἡμᾶς Δὲν ἐπιθυμῶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ σᾶς εἴπω πῶς θὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ θέμα τοῦτο. Πάντως σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι δὲν θὰ μείνωμε μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας, θὰ διεκδικήσωμεν τὰ δικαιώματά μας, ἔστω καὶ ἂν προκληθῶμεν. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι χωρὶς νὰ παραγνωρίζωμεν τὴν Ἐθνικὴν ψῆφον τῶν Σωμάτων τούτων, κάμνομεν ἔκκλησιν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς ὑμᾶς νὰ θελήσητε, ὄχι διότι ἡμεῖς τὸ ζητοῦμεν, ἀλλὰ διότι καὶ σεῖς πιστεύω, ὅτι σκέπτεσθε μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον ὡς ἄνθρωποι μὲ ἐθνικὸν αἴσθημα, ὅτι ἐπιθυμεῖτε τοὺς Ἐθνικοὺς αὐτοὺς ὀργανισμούς, τὰ Σώματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, καὶ τὰ ὁποῖα θὰ πρέπει νὰ ἵστανται εἰς ἐπίπεδον πολὺ ὑψηλόν, καὶ τὰ ὁποῖα θὰ πρέπει νὰ σεβώμεθα ὅλοι, νὰ τὰ περιφρουρήσωμεν καὶ θὰ τὰ περιφρουρήσωμεν, ὅταν τὰ κρατοῦμεν μακρὰν ἀπὸ τὸν ἐκλογικὸν σάλον. Εὔχομαι ὅπως, ἡ Κυβέρνησις καὶ ὑμεῖς, κύριοι συνάδελφοι, δεχθῆτε τὰς ἀπόψεις αὐτάς, πρὸς ὄφελος ὅλων μας καὶ περισσότερον πρὸς ὄφελος αὐτοῦ τούτου τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Τζατζάνης ἔχει τὸν λόγον.

§138Γ. ΤΖΑΤΖΑΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ ὅσα ἐλέχθησαν καὶ ἐγράφησαν καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἐξάγεται, ὅτι δύο εἶναι αἱ οὐσιώδεις ἐπιδιώξεις τῆς προτεινομένης ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως. Ἀφ’ ἑνός, ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει, κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, τὴν ἐξύψωσιν τοῦ πολιτικοῦ ἐπιπέδου τοῦ λαοῦ, εἰς τὴν ἐξύψωσιν τοῦ ἠθικοῦ ἐπιπέδου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, εἰς τὴν κατάλυσιν τῆς παντοδυναμίας τοῦ τοπικοῦ κομματάρχου καὶ εἰς τὴν δυνατότητα ἐκλογῆς μεταξὺ τῶν ἱκανωτέρων στοιχείων ποὺ θὰ ἀποτελοῦν παραστάτας ἀξίους τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῶν Κομμάτων εἰς τὸ ἔργον των. Ἀφ’ ἑτέρου, νὰ προστατεύσῃ τὴν χώραν ἀπὸ τὸν κομμουνισμόν. Ἡ ἀποστείρωσις τῶν πηγῶν ἐκφαυλισμοῦ καὶ διαφθορᾶς λαοῦ καὶ πολιτικῶν, ἡ ἐξυγίανσις τῶν πολιτικῶν ἠθῶν τοῦ τόπου, εἶναι ἀναμφισβητήτως ὡραῖα πράγματα, τὰ ὁποῖα χρειάζεται ὄντως νὰ γίνουν. Πιστεύω καὶ ἐγώ, διότι ἔχω θλιβερὰν προσωπικὴν πεῖραν, εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκλέγωνται ἄξιοι καὶ ἱκανοὶ βουλευταί, μὲ κατωχυρωμένην ταὐτοχρόνως τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν των, χάριν τοῦ κοινοῦ καλοῦ, καὶ ἔναντι τῶν ἐκλογέων καὶ περισσότερον ἀκόμη ἔναντι, ὄχι τῆς κομματικῆς πειθαρχίας δημοκρατικῶς ὠργανωμένου καὶ μὲ σαφεῖς ἰδέας καὶ ἀρχὰς κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἑκουσίως καὶ συνειδητῶς θὰ εὑρίσκεται ἕκαστος τοποθετημένος, ἀλλὰ τῶν κλικῶν καὶ τοῦ περιβάλλοντος τοῦ Ἀρχηγοῦ. Νὰ μὴ κρατῆται ὑποχείριος καὶ δέσμιος τῶν ἰσχυρῶν καὶ ἐπιτηδείων κομματαρχῶν καὶ νὰ μὴ εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ βουλευτὴς νὰ ἀπασχολῆται σχεδὸν ἀποκλειστικῶς, μὲ τὴν ἐξυπηρέτησιν προσωπικῶν συμφερόντων, ἀσφαλῶς ναί. Ἀλλ’ ὄχι ὅτι δὲν θὰ πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύωνται τὰ τοπικὰ καὶ εἰδικὰ συμφέροντα εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ὅπου μόνον ὅταν γίνεται συγκριτοποίησις τῶν ἐπὶ μέρους αὐτῶν συμφερόντων καὶ ἡ ἰσόρροπος κατανομὴ τοῦ κρατικοῦ ἐνδιαφέροντος. Τὰ εἰδικὰ αὐτὰ συμφέροντα, αἱ ἰδιαίτεραι ἀνάγκαι κάθε περιφερείας, θὰ προβάλλωνται ἐνώπιον τοῦ Σώματος ἀπὸ τὸν βουλευτήν της καὶ ἀπὸ κανένα ἄλλον, πρέπει δὲ οὗτος νὰ τὰς γνωρίζῃ καλῶς, ἀλλὰ καὶ νὰ εἶναι πραγματικὸς ἀντιπρόσωπος καὶ ὄχι διωρισμένος ὑπάλληλος, ὥστε νὰ εἶναι καὶ ἔμπειρος καὶ ὠφέλιμος Σύμβουλος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἐπιτυχῆ λύσιν των. Ἀλλὰ καὶ ὁ σοβαρὸς συμπολιτευόμενος ἀκόμη τύπος ὑπεστήριξεν, ὅτι ἡ εἰσαγομένη εὐρυτάτη περιφέρεια καταλήγει εἰς ἄντικρυς ἀντίθετα τῶν σκοπουμένων ἀποτελεσμάτων καὶ ὁδηγεῖ εἰς ἀνεπανόρθωτον ἔκπτωσιν καὶ ἀνυποληψίαν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Οὔτε δὲ προφυλάσσει τὴν χώραν ἀπὸ τὸν κομμουνιστικὸν κίνδυνον, ἀλλ’ ἀπεναντίας τὸν καθιστᾷ σοβαρώτερον καὶ ἀποτελεσματικώτερον, διότι ὁδηγεῖ κατ’ ἀνάγκην εἰς τὴν ὀλεθρίαν «πόλωσιν» τοῦ λαοῦ εἰς τὰ δύο ἄκρα, μὲ βέβαιον καταστάλαγμα τὴν ἀνοικτὴν δικτατορίαν πρὸς ἀποτροπήν του, καὶ ἴσως, τὴν ἐπανάστασιν. Μὲ τὴν σκέψιν, ὅτι ἴσως ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιθυμῇ ὄντως τὴν ἐξυγίανσιν τῶν πολιτικῶν ἠθῶν τοῦ τόπου ἀφοῦ καὶ ὁ Πρόεδρος κ. Παπάγος μόλις πρό τινος ἐδήλωσεν, ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ εἶναι χρήσιμος καὶ ὄχι ἀρεστός, ἐζήτησα τὸν λόγον διὰ νὰ προτείνω ἕνα ἐκλογικὸν σύστημα ἱκανόν, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὸ καλόν. Πολὺ ὀρθῶς ὁ εἰσηγητὴς ὁμιλεῖ περὶ τῆς ἀνάγκης ἰσχυρῶς ὠργανωμένων πολιτικῶν ὀργανισμῶν μὲ σαφῶς προδιαγεγραμμένας ἀρχὰς καὶ προγράμματα διακυβερνήσεως τῆς χώρας. Ὅτι εἶναι ὄντως μεγάλη ἡ σημασία τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ποὺ ἔτυχαν ἐνιαχοῦ καὶ συνταγματικῆς ἀκόμη ἀναγνωρίσεως καὶ ρυθμίσεως, ὡς τῶν ἀπαραιτήτων διὰ τὴν κρατικὴν λειτουργίαν ὀργανισμῶν, μᾶς τὸ λένε καὶ οἱ εἰσηγηταὶ τῆς πλειοψηφίας. Νὰ καθιερωθοῦν λοιπὸν 3 μεγάλοι πολιτικοὶ ὀργανισμοί: Δεξιόν, Κέντρον, Ἀριστερόν, ποὺ θὰ συνασπίζουν τὰ συντηρητικὰ κόμματα καὶ ὁμάδες τὸ Δεξιόν, τὰ προοδευτικὰ τὸ Κέντρον καὶ τὰ ριζοσπαστικὰ καὶ ἐπαναστατικὰ τὸ Ἀριστερόν. Ἢ ἐπειδὴ παντοῦ ἀνεδιπλασιάσθησαν τὰς τελευταίας δεκαετηρίδας ἡ Δεξιὰ καὶ ἡ Ἀριστερὰ εἰς Δεξιὰν καὶ ἄκραν Δεξιὰν καὶ εἰς Ἀριστερὰν καὶ ἄκραν Ἀριστεράν, νὰ καθιερωθοῦν 5 ἢ μᾶλλον 4 μεγάλοι πολιτικοὶ σχηματισμοί: α) Ἡ δεξιὰ διὰ τὰ ἀντιδραστικά, δικτατορικὰ ἢ φασιστικὰ στοιχεῖα καὶ ὁμάδας. β) Τὸ Κέντρον–Δεξιὸν διὰ τὰ συντηρητικὰ κόμματα καὶ ὁμάδας, ἀπὸ τὰς λαϊκὰς φερ’ εἰπεῖν μέχρι συντηρητικῶν φιλελευθέρων. γ) Τὸ Κέντρον–Ἀριστερόν, διὰ τὰ προοδευτικὰ κόμματα καὶ ὁμάδας ἀπὸ τοὺς προοδευτικοὺς καὶ ἀριστεροὺς φιλελευθέρους μέχρι καὶ τῶν σοσιαλδημοκρατῶν ἢ μέχρις αὐτῶν καὶ δ) ἡ Ἀριστερὰ διὰ τὰ ἐπαναστατικὰ κόμματα καὶ ὁμάδας, Κ.Κ. κλπ. Τῶν μεγάλων αὐτῶν πολιτικῶν σχηματισμῶν τὸ ἰδεολογικὸν καὶ προγραμματικὸν περιεχόμενον, πολιτικόν, οἰκονομικόν, κοινωνικόν, μορφωτικόν, θὰ συνετάσσετο εἰς τὰς γενικὰς γραμμὰς ἀπὸ κοινοῦ, καθὼς καὶ οἱ κομματικοὶ κανονισμοὶ διὰ τὰ ζητήματα τῆς κομματικῆς πειθαρχίας, ψηφοφοριῶν κλπ. Ἕκαστος πολιτευτὴς θὰ ἐτοποθετεῖτο ὅπου θὰ προέκρινε ἐκεῖνος ἐλευθέρως καὶ συνειδητῶς, καὶ ἕκαστος ψηφοφόρος θὰ ἐγνώριζε ποῖον καὶ τί θὰ ψηφίζῃ. Θὰ ὑπάρχῃ ἕνα γενικὸν κοινὸν ψηφοδέλτιον, μὲ 3 ἢ 4 μεγάλας διαιρέσεις χωριζομένας αἴφνης μὲ διπλῆν ἢ παχεῖαν γραμμήν. Εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ἑκάστης ἐξ αὐτῶν τοὐλάχιστον, 3 ὑποδιαιρέσεις τὸ Δεξιόν, τὸ κέντρον καὶ τὸ ἀριστερὸν τοῦ Κομματικοῦ συνασπισμοῦ ἢ εἰς πλείονας ὁμάδας προσωπικὰς ἢ ἀποχρώσεων κλπ. Εἰς ἑκάστην στήλην ἑκάστης ὁμάδος ἢ ἀποχρώσεως θὰ ἀναγράφωνται ὀνόματα ὑποψηφίων ὄχι ὅσοι θὰ εἶναι πρὸς ἐκλογὴν εἰς τὴν περιφέρειαν, ἀλλ’ ἀπεριορίστως ἢ μέχρι τριπλασίου ἀριθμοῦ, ὄχι μὲ χρίσματα ἀλλὰ μὲ προηγουμένην δήλωσιν προσχωρήσεως εἰς τὸν πολιτικὸν συνασπισμὸν καὶ τὴν ἀπόχρωσιν ἢ ὁμάδα του, καὶ ὑποβολὴν τῆς ὑποψηφιότητός του παρὰ τοῦ ἰδίου ἢ ὡρισμένου ἀριθμοῦ ἐκλογέων. Ἔτσι, οἱ ὑποψήφιοι, θὰ παύσουν νὰ ἐκλιπαροῦν δουλοπρεπῶς τὸ χρῖσμα ἀπὸ τὰς κλίκας καὶ τὸ περιβάλλον τοῦ Ἀρχηγοῦ, θὰ δύνανται νὰ παρουσιάζωνται πρὸ τοῦ λαοῦ καὶ οἱ ὑπερήφανοι καὶ ἀξιοπρεπεῖς ἄνθρωποι ποὺ δὲν τοὺς ἀρέσει νὰ λιβανίζουν, θὰ διετήρουν ὅλοι τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς γνώμης των πρὸς τὸ καλὸν τῶν ἐκλογέων των καὶ ὁ Ἀρχηγὸς καὶ τὸ περιβάλλον του θὰ τοὺς μετεχειρίζοντο μὲ ἀξιοπρέπειαν καὶ εὐγένειαν ὡς συνεργάτας των καὶ ὄχι μὲ ἀπειλὰς καὶ σκαιότητας ὡς ὑπαλλήλους των διὰ νὰ μὴ εἴπω, ὑπηρέτας των. Θὰ κατεβάλλετο ἀπὸ ἕκαστον ὑποψήφιον ἕνα διπλοῦν παράβολον: π.χ. δραχ. 500.000 διὰ τὰς δαπάνας τῆς ἐκλογῆς, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἐπεστρέφετο ὁπωσδήποτε καὶ δραχ. 2 ἢ 3 ἑκ., τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεστρέφετο εἰς περίπτωσιν ποὺ ὁ ὑποψήφιος θὰ ἀπεσύρετο μέχρι τοῦ μεσονυκτίου τοῦ Σαββάτου πρὸ τῆς ἐκλογῆς ἢ δὲν θὰ ἐξελέγετο, θὰ συνεκέντρωνεν ὅμως ἕνα ὡρισμένον ποσοστὸν ψήφων, αἴφνης 5% τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογέων τῆς περιφερείας. Ἔτσι, τὸ οἰκονομικὸν δὲν θὰ ἦτο ἐμπόδιον καὶ εἰς φτωχοὺς ἀλλ’ ἀξίους πολιτευτὰς νὰ ἐκθέτουν ὑποψηφιότητα, ἀφοῦ ἐὰν δὲν ἐξελέγοντο θὰ ἔπαιρναν τοὐλάχιστον, πίσω τὸ παράβολον τους καὶ ὄχι νὰ πηγαίνῃ διὰ σύνταξιν ἄλλων καὶ ἐπίσης θὰ ἐπήρχετο ἕνας ἐλεύθερος χαλινὸς εἰς τὴν ὑποβολὴν ὑποψηφιότητος ἀπὸ τὸν οἱονδήποτε κενόδοξον, ἀφοῦ θὰ ξεύρῃ ὅτι, ἂν δὲν συγκεντρώσῃ τὸ ποσοστὸν τῶν ἀπαιτουμένων ψήφων διὰ τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ παραβόλου, θὰ τὸ χάσῃ, ἀλλ’ ἐξ ἰδίας ὑπαιτιότητος. Ὁ ψηφοφόρος θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος, πρῶτον νὰ βάζῃ ἕνα σταυρὸν προτιμήσεως εἰς τὸν κομματικὸν συνασπισμὸν λ.χ. εἰς τὸ Κέντρον ἐὰν θὰ εἶναι τρεῖς ἢ εἰς τὸ Κέντρον Ἀριστερὸν ἐὰν θὰ εἶναι νὰ ποῦμε 4 τοιοῦτοι συνασπισμοί. Κατόπιν ἕνα σταυρὸν εἰς τὸ κόμμα ἢ τὴν ὁμάδα τῆς προτιμήσεώς του εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τοῦ ψηφισθέντος συνασπισμοῦ (λ.χ. τὴν ΕΠΕΚ τὴν ὁμάδα τοῦ Καρτάλη ἢ Ἀκρίτα κλπ. στὸ Κέντρον Ἀριστερόν...). Καὶ τέλος σταυρὸν εἰς ἕνα ὑποψήφιον τῆς προτιμήσεώς του ἀπὸ κάθε στήλην ἀπὸ ἕνα ἄκρον εἰς τὸ ἄλλο ψηφοδέλτιον. Κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν θὰ ψηφίζῃ τὸν πολιτικὸν συνασπισμὸν τῆς ἀρεσκείας του, τὸ κόμμα ἢ τὴν ὁμάδα τῆς προτιμήσεώς του ἐντὸς τῶν συνασπισμῶν αὐτοῦ καὶ τὸν ἀντιπρόσωπόν του εἰς τὸ κόμμα ἢ τὴν ὁμάδα του καὶ ταὐτοχρόνως θὰ τοῦ παρέχεται ἡ εὐχέρεια, εἰς περίπτωσιν ποὺ δὲν θὰ ἐξελέγοντο ὅλοι οἱ βουλευταὶ τοῦ κόμματος ἢ τῆς ὁμάδος του, νὰ συμβάλῃ καὶ ἐκεῖνος μὲ τὴν ψῆφον προτιμήσεώς του εἰς τὴν ἐκλογὴν ἐκείνου, οἱουδήποτε ἄλλου κόμματος ἢ ὁμάδος, τὸν ὁποῖον θὰ ἐθεώρει ὡς τὸν ἱκανώτερον νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Καὶ ἐπειδὴ ἐδῶ δὲν πρόκειται πλέον περὶ Κομματικῶν συμπαθειῶν, ἀλλὰ περὶ ἐντελῶς ἀντικειμενικῆς ἐκτιμήσεως, κατὰ γενικὸν τοὐλάχιστον κανόνα, θὰ δίδῃ τὴν προτίμησίν του εἰς ἐκείνους ποὺ θὰ συγκεντρώνουν τὴν καλυτέραν φήμην, διὰ τὴν μόρφωσιν, τὸ ἦθος καὶ τὸν χαρακτῆρά των. Διὰ τὴν κατανομὴν τῶν ἑδρῶν, ἐὰν κόμμα συγκεντρώσῃ εἰς μίαν περιφέρειαν τὴν σχετικὴν πλειοψηφίαν, δηλ. τὸ ἥμισυ καὶ πλέον τῶν ψηφισάντων ἢ ἕνας συνασπισμὸς κομμάτων τὴν ἀπόλυτον, δηλ. τὸ ἥμισυ καὶ πλέον τῶν ἐκλογέων τῆς περιφερείας, θὰ λαμβάνῃ ὅλας τὰς ἕδρας τῆς περιφερείας. Εἰς ἐναντίαν περίπτωσιν, ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν θὰ γίνεται κατὰ τὴν ἀναλογικὴν ἀρχήν, χωρὶς δευτέραν καὶ τρίτην κατανομήν, βάσει τῶν μεγαλυτέρων μέσων ὅρων, ἂν θέλετε νὰ εὐνοηθοῦν τὰ ἰσχυρὰ κόμματα ποὺ ἔρχονται ἐπὶ κεφαλῆς, βάσει τῶν μεγαλυτέρων ὑπολοίπων, ἂν θέλετε νὰ εὐνοηθοῦν τὰ μικρὰ κόμματα τῆς οὐρᾶς. Δὲν εἶναι, φυσικά, τῆς ὥρας νὰ ἐκθέσω πῶς λειτουργοῦν τὰ δύο αὐτὰ συστήματα τῶν μεγαλυτέρων ὑπολοίπων καὶ τῶν μεγαλυτέρων μέσων ὅρων. Ἕνα παράδειγμα τὸ δείχνει καθαρά: ὑποθέσωμεν 5 συνδυασμοὺς καὶ 7 ἕδρας καὶ σύνολον ψήφων 250.000.

Ὁ πρῶτος ἔλαβε 110.000 ψήφους, ὁ δεύτερος 60.000... θὰ πάρουν, μὲ τὰ μεγαλύτερα μὲν ὑπόλοιπα ὁ πρῶτος 3 ἕδρες, ὁ δεύτερος 2........ Μὲ τοὺς μεγαλυτέρους δὲ μέσους ὅρους, ὁ πρῶτος 4 ἕδρες τώρα, ὁ δεύτερος 2, ὁ τρίτος 1 καὶ ὁ τέταρτος ἤδη κανένα. Ἡ κατανομὴ κατὰ τὰ μεγαλύτερα ὑπόλοιπα γίνεται ὡς ἑξῆς: διαιρεῖται ὁ συνολικὸς ἀριθμὸς τῶν ψήφων—ἐδῶ 250.000—διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν καὶ εὑρίσκεται τὸ ἐκλογικὸν μέτρον, πόσας φορὰς χωρεῖ εἰς ἕκαστον συνδυασμὸν καὶ κατόπιν κατὰ τὰ μεγαλύτερα ὑπόλοιπα μέχρι τῆς 7ης ἕδρας. Κατὰ τοὺς μεγαλυτέρους μέσους ὅρους, δίδεται μία ἕδρα στὸν συνδυασμὸν ποὺ ἔρχεται πρῶτος, διαιρεῖται ὁ ἀριθμὸς τῶν ψήφων ποὺ ἔλαβε διὰ 2, ἐνῶ δὲν μεταβάλλονται οἱ ἄλλοι συνδυασμοί, κατόπιν δίδεται ἄλλη ἕδρα εἰς τὸν ἐρχόμενον ἐπὶ κεφαλῆς συνδυασμόν, διαιρεῖται καὶ οὗτος διὰ 2, ἐνῷ οἱ ἄλλοι συνδυασμοὶ δὲν μεταβάλλονται, δίδεται μία τρίτη ἕδρα εἰς τὸν ἐπὶ κεφαλῆς συνδυασμόν, διαιρεῖται καὶ οὗτος διὰ δύο, ἢ διὰ 3 ἐὰν ἔχῃ λάβει μίαν ἕδραν, κατόπιν ἄλλη ἕδρα εἰς τὸν ἐπικεφαλῆς καὶ διαιρεῖται διὰ 2, ἂν λαμβάνῃ πρώτην ἕδραν, διὰ 3 ἂν δευτέραν, διὰ 4 ἂν τρίτην, διὰ 5 ἂν τετάρτην καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς, μέχρις ὅτου δοθοῦν ὅλαι αἱ πρὸς κατανομὴν ἕδραι. Ἔτσι καὶ σταθεραὶ καὶ ὁμοιογενεῖς Κυβερνήσεις θὰ ἐξασφαλίζωνται καὶ μειοψηφίαι ἰσχυραὶ δὲν θὰ συνθλίβωνται. Ἀφοῦ θὰ γίνεται ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν εἰς ἕκαστον κόμμα, θὰ ἀνακηρύσσωνται βουλευταὶ οἱ συγκεντρώνοντες τοὺς περισσοτέρους σταυροὺς προτιμήσεως. Καὶ ἄλλα συστήματα μικτὰ ἐπροτάθησαν ἢ καὶ ἐφηρμόσθησαν συνδυάζοντα τὴν πλειοψηφικὴν ἀρχὴν καὶ τὴν ἀναλογικήν, τὴν δυναμικὴν ἀρετὴν τοῦ πρώτου καὶ τὴν ἠθικὴν ἀξίαν τοῦ δευτέρου. Παρ’ ἡμῖν αἴφνης ὁ διακεκριμένος καθηγητὴς κ. Δένδιας, ἐπρότεινεν (Βλ. Ἐλ. Βῆμα Ἰούνιος 1948) ἐὰν ἕνα κόμμα συγκεντρώσῃ τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν εἰς μίαν περιφέρειαν τῶν ἐγγεγραμμένων ἐκλογέων, νὰ λαμβάνῃ ὅλας τὰς ἕδρας, εἰς τὴν σχετικὴν δηλ. τὸ ἥμισυ τῶν ψήφων τῶν μετασχόντων εἰς τὴν ἐκλογὴν νὰ λαμβάνῃ τὰ ⅔ τῶν ἑδρῶν καὶ τὸ ἄλλο ⅓ νὰ δίδεται εἰς τὰ ἄλλα κόμματα ἀναλόγως τῆς κομματικῆς των δυνάμεως, ἄλλως ἡ κατανομὴ νὰ γίνεται μὲ τὸ ἀναλογικόν. Εἰς τὴν δυτικὴν Γερμανίαν τὸ 1949 ἕνα μέρος τῆς Βουλῆς, τὰ 60% τῶν βουλευτῶν, ἐξελέγη μὲ τὴν στενὴν (τὴν ἐπαρχιακὴν μονοεδρικὴν) περιφέρειαν καὶ πλειοψηφικόν, τὸ ἄλλο, τὰ 40% μὲ τὸ ἀναλογικὸν καὶ εὐρεῖαν ἢ μᾶλλον εὐρυτάτην τῶν Laender (Λέντερ) ἢ Κρατῶν. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἰσχύει ἡ στενὴ (ἐπαρχιακὴ μονοεδρικὴ) περιφέρεια. Καὶ ἄλλα ἀλλοῦ. Οἱ ἐπεξεργασταὶ τῆς προτεινομένης ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως τὰ ἠγνόησαν ὅλα, ἂν καὶ ἀσφαλῶς θὰ τὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν των. Ἐὰν ὄντως εἶναι εἰλικρινὴς εἰς τὰς προθέσεις της ἡ Κυβέρνησις καὶ δὲν ἐπιδιώκει ἀπεναντίας ἀνομολογήτους σκοπούς, τὴν οὐσιαστικὴν δηλ. ἀνατροπὴν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος καὶ ἐπιβολὴν τοῦ μονοκομματικοῦ φασιστικοῦ κράτους, ὀφείλει νὰ ἀχθῇ εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ ἐπανεξετάσῃ τὸ θέμα. Τὸ σύστημα ποὺ προτείνομεν παρουσιάζει, νομίζομεν, περισσότερον κάθε ἄλλου προταθέντος ἢ ἐφαρμοσθέντος συστήματος, εὐρεῖαν βάσιν συζητήσεως καὶ ἀνυπολόγιστα εὐεργετήματα. Μὲ τὸ μικτὸν σύστημα ποὺ προτείνομεν, θὰ κεντρίζεται ἡ διάθεσις ἀναμίξεως εἰς τὴν πολιτικὴν τῶν ἱκανῶν καὶ τῶν χρησίμων καὶ θὰ εἶναι ἐπίσης πάντοτε ἀνοικτὴ ἡ θύρα ἀνανεώσεως τῶν στελεχῶν τῶν πολιτικῶν κομμάτων. Ἐνῶ μὲ τὴν εὐρυτάτην, ἐλεύθεροι καὶ ὑπερήφανοι χαρακτῆρες, δὲν θὰ προσέρχωνται νὰ ἐκλιπαροῦν τοὺς αὐλικοὺς καὶ τὸν Ἀρχηγὸν διὰ τὸ χρῖσμα. Νὰ ἐκλέγωνται ἀσφαλῶς καὶ ἀρχαὶ καὶ ἰδέαι, ἀλλὰ καὶ ἄνθρωποι εὐθεῖς καὶ ἱκανοὶ νὰ τὰς ἐφαρμόζουν. Καὶ τὸ πρῶτον ἐξασφαλίζεται μὲ τοὺς σταυροὺς προτιμήσεως τῶν κομμάτων ποὺ ὑποστηρίζουν αὐτὰς τὰς ἰδέας καὶ ἀρχάς, τὸ δεύτερον μὲ τοὺς σταυροὺς προτιμήσεως εἰς τοὺς καλυτέρους ὑποψηφίους. Ἐνῷ μὲ τὴν εὐρυτάτην θὰ προαχθῇ ἀσφαλῶς ὅσον ποτὲ ἡ φαυλότης, ἡ δουλοπρέπεια καὶ ἡ ταπεινότης τῶν πολιτικῶν καὶ ὁ λαὸς θὰ ἀποξενωθῇ τοῦ ἱεροῦ δικαιώματος νὰ ἐκλέγῃ τοὺς ἀντιπροσώπους του, ποὺ εἶναι τὸ θεμέλιον τῆς Δημοκρατίας. Τὶ ἀξίαν θὰ εἶχε πράγματι μία ἐκλογὴ καὶ τὶ ἐμπιστοσύνην καὶ ἐκτίμησιν θὰ ἔχῃ, ἐὰν θὰ καλῆται νὰ ψηφίζῃ ὄχι τοὺς ἀνθρώπους ποὺ ἐκεῖνος θὰ πιστεύῃ, ὡς ἀξίους νὰ τὸν ἐκπροσωπήσουν, ἀλλ’ ἐκείνους ποὺ θὰ τοῦ σερβίρωνται, χωρὶς καμμίαν ἐνδοκομματικὴν ἐπιλογὴν καὶ ποὺ οὔτε θὰ γνωρίζῃ κἂν ἴσως τὴν ὕπαρξίν των; Μὲ τὸ ἰδικόν μας σύστημα μειώνεται ἡ παντοδυναμία τοῦ κομματικοῦ Ἀρχηγοῦ, ἐξουδετερώνονται τὰ ἐκλογικὰ μαγειρεῖα, αἱ ἀντιδράσεις κατὰ προσώπων ἱκανῶν καὶ ἀξίων ἀλλὰ στερουμένων μεγάλης κομματικῆς ἐπιτηδειότητος καὶ ἰσχυρῶν ὑποστηρικτῶν, ὁ δὲ λαὸς γίνεται ὄντως κυρίαρχος, εἰς τὸν οἶκόν του. Ἐπίσης, εἰς τὸ σύστημά μας συνδυάζεται τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἡ ἀναλογική, ἀφοῦ εἰς περιφέρειαν ποὺ εἶναι ἰσχυρὸν ὄντως ἕνα κόμμα καὶ ὁ λαὸς τὸ προτιμᾷ δίδοντάς του τὴν σχετικὴν πλειοψηφίαν ἢ ἕνας συνασπισμὸς κομμάτων καὶ ὁμάδων δίδοντάς του τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, θὰ ἔχουν τὴν ἀντιπροσώπευσιν ἐξ ὁλοκλήρου τῆς περιφερείας καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὰ κόμματα τῆς μειοψηφίας θὰ ἐκπροσωποῦνται εἰς τὰς περιφερείας ὅπου ὁ λαὸς θὰ εἶναι ἰσχυρῶς διακεκριμένος ὡς πρὸς τὰς πολιτικάς του προτιμήσεις. Ἔτσι θὰ σχηματίζεται ἡ ἰσχυρὰ πλειοψηφία εἰς τὴν Βουλὴν ποὺ θὰ βασίζεται εἰς τὴν λαϊκὴν θέλησιν, τὴν μόνην κυρίαρχον, χωρὶς ὅμως καὶ νὰ εἶναι συντριπτικὴ καὶ δικτατορική, διότι θὰ ἐκπροσωποῦνται καὶ τὰ κόμματα τῆς μειοψηφίας. Τὸ ἀμιγὲς πλειοψηφικὸν ἀκόμη καὶ τῆς κανονικῆς περιφερείας, τῆς νομαρχιακῆς, ὑπῆρξεν εἰς τὸ παρελθὸν πηγὴ ἀνωμαλιῶν, ποὺ συνεκλόνισαν ἐκ θεμελίων τὸ Ἔθνος. Ἐνῷ ἡ ἀναλογικὴ, μετριάζει τὴν ὀξύτητα καὶ ἐμπάθειαν τῶν πολιτικῶν ἀγώνων. Μὲ τὸ μικτὸν σύστημα ποὺ προτείνομεν παραμερίζεται τὸ μέγα αὐτὸ μειονέκτημα τοῦ πλειοψηφικοῦ ποὺ ἀγνοεῖ τὴν μειοψηφίαν τῶν ἐκλογέων ἔστω καὶ ἂν οὕτω ὑπολείπεται καὶ κατὰ μίαν ψῆφον τῆς πλειοψηφίας, πρᾶγμα καὶ ἀντιδημοκρατικὸν ἀλλὰ καὶ ἐπικίνδυνον, κυρίως εἰς τὴν εὐρεῖαν καὶ ἀκόμη περισσότερον εἰς τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν. Ἐὰν οἱ ἐκλογεῖς εἶναι διῃρημένοι εἰς τρεῖς παραπλησίους μερίδας περὶ τὸ τρίτον ἑκάστη, ἐκείνη ἥτις θὰ ἐπλειοψήφει κατά τινας ψήφους, θὰ συνέτριβε τὰς ψήφους τῶν ⅔ τοῦ λαοῦ καὶ ἡ ἀδικία καὶ οἱ κίνδυνοι εἶναι κατάδηλοι. Ἐπίσης παραμερίζεται τὸ κύριον μειονέκτημα τῆς ἀμιγοῦς ἀναλογικῆς τῶν πολλῶν κομμάτων καὶ τῶν ἀσθενῶν συμμαχικῶν Κυβερνήσεων. Βεβαίως, θεωρητικῶς, ἐκεῖνο ποὺ συμφέρει εἰς τὸν τόπον εἶναι νὰ ἀντιπροσωπεύωνται εἰς τὴν Βουλὴν ὅλαι αἱ ὑφιστάμεναι πολιτικαὶ μερίδες ποὺ ἀνταποκρίνονται εἰς οὐσιαστικὰς καὶ σημαντικὰς πολιτικὰς ἀποχρώσεις τῆς Κοινῆς γνώμης. Καὶ ἔτσι, ἀντικειμενικῶς, τὸ ἀναλογικὸν εἶναι τὸ δικαιότερον καὶ δημοκρατικώτερον. Αἱ Κυβερνήσεις ποὺ προκύπτουν ἔχουν κατὰ κανόνα διαλλακτικὸν καὶ συμβιβαστικὸν χαρακτῆρα καὶ ἀποφεύγεται ἔτσι, ἡ Κοινοβουλευτικὴ δικτατορία τῆς πλειοψηφούσης μερίδος, ὁδηγεῖ ὅμως εἰς ἀσθενεῖς καὶ μεταλλασσομένας Κυβερνήσεις. Ἐπροτάθη νὰ δίδωνται τὰ ¾ τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν εἰς τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα καὶ τὸ ¼ εἰς τὸ ἀμέσως ἑπόμενον, ἀλλ’ αὐτὸ ὁδηγεῖ ἀναγκαστικῶς εἰς τὸν δυοκομματισμὸν καὶ μάλιστα τῶν ἄκρων, διότι τὸ Κέντρον θὰ ἀπορροφηθῇ σὺν τῷ χρόνῳ, ὅπως συνέβη εἰς τὴν Ἀγγλίαν, αἴφνης μὲ τὸ φιλελεύθερον κόμμα τοῦ Λόϋδ Τζὼρτζ μὲ τὴν ἐμφάνισιν καὶ ἄνδρωσιν τοῦ ἐργατικοῦ κόμματος, εἰς τὸ Βέλγιον μὲ τὴν διόγκωσιν τοῦ σοσιαλιστικοῦ τοῦ Βεντερβέλιτε κ.λ.π. Τὸ οὐσιῶδες εἶναι νὰ δοθῇ εἰς τὸν ἐκλογέα ἡ δυνατότης νὰ ψηφίζῃ καὶ ὑποψηφίους ἐκ τῆς μειοψηφίας καὶ ταὐτοχρόνως νὰ δίδεται ὑπερέχουσα θέσις εἰς τὸ πλειοψηφικὸν κόμμα ὥστε νὰ δύναται τοῦτο νὰ στηρίζεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ ἰδικῶν της δυνάμεων. Ἐπίσης δὲ καὶ εὐχέρεια ἐκλεκτικότητος, ὥστε νὰ εὐνοηθῇ ἡ ἐκλογὴ νέων καὶ ἱκανῶν ἐκπροσώπων εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ μικτὸν σύστημα ποὺ προτείνομεν, τὰ ἐπιτυγχάνει ὅλα αὐτὰ καθὼς ἐπίσης καὶ τὴν συμμετοχὴν μεγαλυτέρου ἀριθμοῦ ψηφοφόρων εἰς τὴν ἐκλογήν, διότι τὰ κόμματα ἢ συνασπισμοὶ κομμάτων θὰ καταβάλλουν ὅλας των τὰς προσπαθείας εἰς τοὺς ὀπαδούς των νὰ πηγαίνουν εἰς τὰς κάλπας διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀπόλυτος ἢ σχετικὴ πλειοψηφία ποὺ αὐτὸ καὶ μόνον θὰ ἀποτελέσῃ μεγάλην δημοκρατικὴν πρόοδον. Καὶ σταθεραὶ Κυβερνήσεις θὰ προκύπτουν ἐν τέλει καὶ ἱκανοὶ καὶ ἐλεύθεροι ἄνθρωποι θὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ ἐλεύθερον λαὸν καὶ ὄχι διωρισμένα καὶ ἄβουλα ὄργανα, ὅπως θὰ συνέβαινε κυρίως, μὲ τὴν εὐρυτάτην. Καὶ ποία ἅμιλλα παρακαλῶ, θὰ ἐγένετο μεταξὺ ἰδεῶν καὶ ἀρχῶν εἰς τὸν στίβον μιᾶς μονολιθικῆς καὶ διωρισμένης Βουλῆς; Καὶ μήπως ἡ εὐρεῖα (ἡ νομαρχιακὴ) καὶ μάλιστα ἡ στενο–εὐρεῖα, δὲν ἔδωσε τὴν στερεὰν καὶ ὁμοιογενῆ σημερινὴν Κυβέρνησιν; Τὸν καθορισμὸν ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος δὲν πρέπει νὰ τὸν δίδῃ τὸ συμφέρον τῶν διαφόρων κομμάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ τόπου τὸ συμφέρον. Καὶ τὸ μικτὸν σύστημά μας ὁδηγεῖ ἀσφαλῶς, εἰς τὴν ἐξυγίανσιν τῶν πολιτικῶν μας ἠθῶν, εἰς τὴν ἀποτροπὴν τῆς πολώσεως εἰς τὰ ἄκρα τοῦ Ἑλλ. λαοῦ καὶ εἰς μίαν δικαίαν καὶ ἐπὶ σταθερᾶς λαϊκῆς βάσεως στηριζομένην διακυβέρνησιν τῆς χώρας. Βεβαίως, ἐὰν ἐπιμείνῃ νὰ ἐπιβάλῃ τὸ ἐκλογικόν της ἔκτρωμα ἡ Κυβέρνησις, διαθέτει τὴν τυπικὴν δύναμιν νὰ τὸ πράξῃ. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ παροραθῇ ἡ ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη νὰ ἀποφευχθῇ ἡ ὄξυνσις μεταξὺ τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὰ πράγματα καὶ τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, αὐτὸ ἀξιοῦν. Εἶμαι δὲ βέβαιος, κύριοι συνάδελφοι, τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως, ὅτι ἐὰν ἴσχυεν ἕνα τοιοῦτον σύστημα ποὺ νὰ κατωχύρωνεν αὐτομάτως τὴν ἐλευθερίαν καὶ ἀξιοπρέπειαν τῶν βουλευτῶν (ἀφοῦ μόνον ἐὰν ἀπέκρουέ τις τὴν ἰδεολογικὴν καὶ προγραμματικὴν τοποθέτησιν τοῦ κόμματός του ἢ ὑπέπιπτεν εἰς σοβαρὰ πειθαρχικὰ παραπτώματα, θὰ ἐλαμβάνοντο κυρώσεις ἐναντίον του ἀπὸ τὸ πειθαρχικὸν συμβούλιον τοῦ κόμματος καὶ ὄχι ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν καὶ τὴν κλίκαν) δὲν θὰ παρουσίαζε κἄν ἡ Κυβέρνησις τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον διότι θὰ ἐγνώριζε καλῶς, ὅτι θὰ τὸ ἀπεκρούατε ἀσυζητητί. Ζητῶ λοιπόν, ἐν ὀνόματι τοῦ κοινοῦ καλοῦ, νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισίς του καὶ νὰ συσταθῇ μία εὐρεῖα διακομματικὴ Ἐπιτροπὴ νὰ μετελήσῃ βαθύτερον καὶ μὲ ἀντικειμενικότητα τὸ τεράστιον αὐτὸ ζήτημα καὶ νὰ εἰσηγηθῇ εἰς τὸ Σῶμα νέον ἐκλογικὸν νόμον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Τζαννετάκης ἔχει τὸν λόγον.

§140Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὅλους θὰ σᾶς κατέλαβεν ἕνα κἄποιο παράξενον αἴσθημα, ὅταν διὰ πρώτην φορὰν ἀνήλθατε εἰς τὸ βῆμα. Τοῦτο δὲν εἶναι περίεργον, διότι τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς δημιουργεῖ τὰς περισσοτέρας δυσχερείας διὰ τὸν ἀγορητήν. Τὸ αἴσθημα τοῦτο, καὶ μάλιστα πολὺ βαρύτερον, πιέζει καὶ ἐμὲ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἄφησα καὶ ἐπέρασεν 1½ περίπου χρόνος ἀπὸ τότε ποὺ βρίσκομαι εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, διὰ νὰ κάμω τὴν πρώτην ἐπὶ τοῦ βήματος ἐμφάνισιν. Τοῦτο, ἐπειδή, δυστυχῶς, καθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν περίοδον, δὲν μοῦ ἐδόθη ποτὲ εὐκαιρία, ἀπέναντι εἰς τὰ πράγματι πολυάριθμα μέτρα, νὰ πάρω θέσιν ποὺ θὰ ἥρμοζεν εἰς ἕνα βουλευτὴν τῆς Συμπολιτεύσεως. Σήμερα, ὅμως, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ κάμω αὐτὸ ποὺ δὲν ἔκαμα ἐδῶ καὶ 1½ χρόνον, διὰ θέμα, μάλιστα, ποὺ δὲν ἐμπίπτει, ὑπὸ τὴν στενὴν ἔννοιαν, εἰς τὴν εἰδικότητά μου καὶ νὰ παράσχω ρητὴν σύστασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς Συμπολιτεύσεως, ὅπως οὐδεὶς ἐκ τῶν βουλευτῶν της, ἀντιταχθῇ εἰς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον. Κύριοι βουλευταί, ἐδῶ τελειώνει εἷς πρόλογος ποὺ ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ σᾶς κάμω, διὰ νὰ προλάβω τὴν κριτικήν σας—αὐτή, νομίζω, εἶναι καὶ ἡ κριτικὴ τῶν προλόγων—καὶ νὰ ζητήσω τὴν ἐπιείκειάν σας, ὄχι δι’ ὅσα θὰ εἴπω, ἀλλὰ διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον θὰ τὰ εἴπω. Καὶ τώρα, ἂς γυρίσωμεν ὀλίγα χρόνια πίσω καὶ νὰ ζήσωμεν εἰς τὴν ἀτμόσφαιραν ἐκείνης τῆς ἐποχῆς. Εἶναι, βέβαια, πραγματικὰ καταθλιπτική. Ὁ πολιτικὸς κόσμος ἔχει χρεωκοπήσει, ὁ τόπος βρίσκεται μπροστὰ σὲ ἕνα ἐπικίνδυνον ἀδιέξοδον, πολιτικὴ ἀστάθεια καὶ ἔλλειψις τῆς ἀναγκαίας ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ πρὸς τοὺς Κυβερνήτας του, εἶναι τὰ κύρια χαρακτηριστικά. Ἡ πολιτικὴ κατέβηκε, δυστυχῶς, πολὺ χαμηλά. Μερικοὶ συγχέουν τὰ αἴτια ποὺ ἔφεραν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ μιλοῦν γιὰ κρίσιν τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, ὅτι τάχα ὁ Κοινοβουλευτισμὸς εἶναι σύστημα ξεπερασμένο ποὺ δὲν ἀνταποκρίνεται στὶς σύγχρονες ἀνάγκες. Αὐτοὶ εἶναι οἱ περισσότεροι, εἶναι ἡ πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ποὺ πιστεύει εἰς τὴν Δημοκρατίαν καὶ ζητεῖ ἕνα νέον 1909. Τὴν πραγματοποίησιν τοῦ πόθου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὴν ὑπεσχέθη ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, ὑπεσχέθη ἀνανέωσιν καὶ ἐξυγίανσιν τοῦ πολιτικοῦ βίου καὶ ἀποκατάστασιν τῆς πίστεως εἰς τὸ μέλλον τῆς χώρας. Ἡ ἀνάπτυξις Ἑλληνικῆς οἰκονομίας καὶ ἡ βελτίωσις τῶν συνθηκῶν διαβιώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ μέσα εἰς τὰ πλαίσια τῆς Δημοκρατίας καὶ τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, μέσα εἰς μίαν ἀτμόσφαιραν δικαιοσύνης καὶ ἐλευθερίας, ὑπῆρξαν αἱ ὑποσχέσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ποὺ ἀνταπεκρίθησαν εἰς τὸν ζωηρότατον πόθον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔπραξε τὸ καθῆκόν του καὶ ἔδωσεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν μίαν πλειοψηφίαν πραγματικὰ καταπληκτικήν. Καὶ σήμερον ἀκόμη ὑφίσταται θυσίας, διὰ νὰ δώσῃ τὰ χρονικὰ περιθώρια, ποὺ τοῦ ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις μέχρις ὅτου ἀρχίσῃ νὰ ἀποδίδῃ τὸ πρόγραμμά της. Κύριοι βουλευταί, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω μίαν μικρὰν παρένθεσιν, ποὺ τὴν θεωρῶ ἀναγκαίαν. Ἔζησα καὶ ἐγὼ τὴν ἐποχήν, ποὺ σᾶς ἀνέφερα, μὲ τὸν ἴδιον πόθον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἔτσι εἶδα τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν καὶ διὰ τοῦτο ἐπίστευσα εἰς αὐτόν. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶμαι καὶ τόσον κατάλληλος διὰ τὴν πολιτικήν. Παρ’ ὅλα αὐτά, ὅμως, κατέβηκα εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1951 καὶ γνωρίζει καλὰ ἡ ἡγεσία τοῦ Συναγερμοῦ, ὅτι δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ποὺ τὸ ἐζήτησα. Ἐπίστευσα εἰς τὸ ἔργον, ποὺ ἀνέλαβε καὶ μὲ κατέλαβε συγκίνησις, ὅταν ἔζησα ἀπὸ κοντά, ὅπως καὶ κάθε φορά, ποὺ τὰς σκέπτομαι, τὰς δυσχερείας πρὸ τῶν ὁποίων εὑρίσκετο ὁ πτωχὸς λαὸς τῆς Μάνης, ὁ ὁποῖος μὲ ἐτίμησε διὰ τῆς ψήφου του. Δυστυχῶς, μέχρι σήμερον, δὲν κατώρθωσα νὰ προσφέρω τίποτε εἰς τοὺς συμπατριώτας μου, διότι ἔπρεπε νὰ περιμένωμεν νὰ δώσῃ—ὅπως ὅλος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς—νὰ δώσῃ καρποὺς τὸ δένδρον, ποὺ ἐφύτευσεν ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός. Καὶ κάμνω μόνον τὴν διαπίστωσιν αὐτὴν καὶ διατυπώνω τὸν φόβον, ὅτι τὸ δένδρον, ποὺ ἐφύτευσεν ὁ Συναγερμός, ἴσως νὰ μὴ εἶναι ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δίδουν καρπούς. Τὸ θέμα μας, ὅμως, δὲν εἶναι αὐτὸ σήμερον. Εἶναι τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Εἶναι ἀπειλὴ διὰ τὸν Κοινοβουλευτισμόν μας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Διαμαρτυρίαι καὶ θόρυβος ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Συμπολιτεύσεως). Ἐάν, κ.κ. βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ (θόρυβος, διαμαρτυρίαι, ἐν μέσῳ τῶν ὁποίων ὁ ρήτωρ συνεχίζει) δεχθῇ, ὅτι τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμα.... (Θόρυβος).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ἡσυχία.

§142Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. .. καὶ ὅτι τὰς συνεπείας τὰς πληρώνει καὶ θὰ τὰς πληρώσῃ ἀκριβὰ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Νομίζω, ὅτι εἶναι γνωσταὶ αἱ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἀπόψεις μου. Ἀντιθέτως, ἀποδεικνύεται...

§143ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διεψεύσθητε.

§144Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι τελικὰ θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἤμην καὶ αἰσιόδοξος. Ἀντιθέτως, ἀποδεικνύεται, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς προχωρεῖ, βάσει ἑνὸς προγράμματος, εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ καὶ τὴν κατάργησιν τῆς Δημοκρατίας. (Θόρυβος–διαμαρτυρίαι–χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κωδωνοκρουσίαι). Ἐνθυμοῦμαι, κ. κ. βουλευταί, μὲ πόσην ἱκανοποίησιν ἤκουσα ἀπὸ τὸν πρῶτον Πρόεδρον τῆς σημερινῆς Βουλῆς... (Θόρυβος–κωδωνοκρουσίαι).

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὸν ρήτορα νὰ συνεχίσῃ. Ἡσυχία, παρακαλῶ.

§146Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 15 Δεκεμβρίου 1952, ὁ πρῶτος Πρόεδρος τῆς σημερινῆς Βουλῆς, κατήρτισε τὴν ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος (θόρυβος) προβλεπομένην Εἰδικὴν Ἐπιτροπὴν ἐκ βουλευτῶν καὶ τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην κατήρτισεν ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας καὶ ἐκ μόνου τοῦ λόγου τῆς συνταγματικῆς ἐπιταγῆς. Ἡ Κυβέρνησις δὲν προετίθετο νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς συνταγματικῆς αὐτῆς εὐχερείας, ἐθεώρησεν, ὅμως (θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι) ἐπιβεβλημένην τὴν κατάρτισίν της διὰ περιπτώσεις ὅλως ἐξαιρετικὰς καὶ ἀπροβλέπτους. Ἡ Κυβέρνησις, ποὺ δὲν προετίθετο νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς συνταγματικῆς αὑτῆς εὐχερείας, δὲν ἔκαμεν ἁπλῶς χρῆσιν, ἔκαμε κατάχρησιν. Τὰ σπουδαιότερα καὶ περισσότερα νομοσχέδια (θόρυβος) δὲν ἐψηφίσθησαν μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς. (Φωναὶ ἀποδοκιμασίας καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Συμπολιτεύσεως). Ἐγὼ ἀκούω τὴν φωνὴν τῆς συνειδήσεώς μου καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ ἀφήσητε νὰ συνεχίσω.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ἡσυχία.

§148Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις, τὰ περισσότερα νομοσχέδια δὲν τὰ ἔφερεν εἰς τὴν Βουλήν. Τὰ ἐπέρασεν ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος. Διατί κ.κ. βουλευταί, αἱ περιστάσεις ἦσαν ἐξαιρετικαὶ καὶ ἀπρόβλεπτοι; Διατί, κ.κ. βουλευταί, τὰ ἑδώλια αὐτὰ εἶναι πάντοτε κενά; Ἀπό φόβον; Ἀσφαλῶς, ὄχι. (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι, κωδωνοκρουσίαι).

§149Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Θὰ παρακαλέσω, κύριε Πρόεδρε, τοὺς κ.κ. συναδέλφους τῆς Συμπολιτεύσεως, νὰ ἐπιδείξουν ἀνοχήν. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι χρειάζεται πολλὴ ὑπομονὴ διὰ νὰ ἀκούῃ κανεὶς βουλευτήν, ὁ ὁποῖος ἐξελέγη ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ Στρατάρχου Παπάγου (θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι) νὰ ἔρχεται ἐξ ἀφορμῆς ἑνὸς νομοσχεδίου νὰ κάμνῃ μίαν πολιτικὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὸν ἀκούσωμεν, ἔστω καὶ ἂν αὐτὰ ποὺ λέγῃ εἶναι ἀσήμαντα. Θὰ τὰ ἀκούσωμεν καὶ θὰ κρίνωμεν. (Χειροκροτήματα).

§150Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Αὐτό, εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος, τὸ φαινόμενον εἶναι πρωτοφανές. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§151Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εὐχαριστῶ διὰ τὰ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀπευθύνομαι πρὸς τοὺς βουλευτὰς τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ τοὺς ἐρωτῶ: Ἐὰν ὄντως τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τόσον ἀθώαν μορφὴν θέλουν νὰ τὸ παρουσιάσουν, δὲν ἀποβλέπῃ εἰς τὴν κατάλυσιν τῶν Κοινοβουλευτικῶν μας θεσμῶν, νομίζετε, ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ στερηθῇ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου ὁ ἐν λόγῳ βουλευτής; Ἔχομεν ὑποχρέωσιν ὅλοι νὰ τὸν ἀφήσωμεν ἐλεύθερον νὰ ὁμιλήσῃ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπικρατήσῃ ἡσυχία διὰ νὰ ἀκούσωμεν. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§152Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, πρὸ 30 περίπου χρόνων ἕνας ξένος πολιτικός, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου τὸ ὄνομά του, διεκήρυσσεν ὅτι «ἡ Δημοκρατία ἦτο καλὴ διὰ τὸν παρελθόντα αἰῶνα... (ἀναγινώσκει)». Ὅπως βλέπετε, ὁ δρόμος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως... (θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§153Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Θὰ παρακαλέσω νὰ κάμωμεν τὴν συγκατάβασιν νὰ ἀκούσωμεν τὸν ρήτορα ὁμιλοῦντα καὶ ἀπὸ χειρογράφου ἀκόμη καὶ παρὰ τὸν Κανονισμόν. Παρακαλῶ, λοιπὸν ἡσυχία, διὰ νὰ ἀκούσωμεν τὸν ρήτορα. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§154Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει οὔτε συγκατάβασις, οὔτε ἀνοχή. Ὑπάρχει καθῆκον νὰ ἀκούσωμεν ἐλεύθερον λόγον. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§155Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Μόνον, κύριε Συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, κατὰ συγκατάβασιν ἐπιτρέπεται ἀγόρευσις ἀπὸ χειρογράφου.

§156Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὄχι. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Κύριε Πρόεδρε, ἔχομεν μίαν νέαν ἐπιβεβαίωσιν καὶ μίαν νέαν ὑποτροπὴν τοῦ ἀντικοινοβουλευτικοῦ πνεύματος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς πλειοψηφίας, διότι εἰς τὸν ἀληθῆ Κοινοβουλευτισμόν, τὸ βῆμα εἶναι ἐλεύθερον καὶ τὸ Σῶμα ὀφείλει νὰ ἀκούῃ. Ὁ ὁμιλῶν συνάδελφος, ἀνέγνωσεν ἀπὸ χειρογράφου, ὡς εἶχε δικαίωμα, μόνον ὅσα διεκήρυξε παλαιὸς πολιτικός, περὶ χρεωκοπίας δῆθεν τῆς Δημοκρατίας.

§157Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Αἱ πομπώδεις δηλώσεις τοῦ κ. Συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, κύριε Πρόεδρε, ἦσαν περιτταί, διότι ἤδη ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὶς παρεκάλεσε τοὺς κ. κ. συναδέλφους τῆς Συμπολιτεύσεως, νὰ ἀκούσουν τὸν ρήτορα. Οὐδεὶς ὅμως δύναται νὰ παραγνωρίσῃ ὅτι ὑπάρχει ρητὴ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ ἀπαγορεύουσα τὴν ἀνάγνωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος. Καὶ παρὰ ταῦτα ἐπέμενον καὶ ἐπιμένω νὰ ἀκουσθῇ, ἔστω καὶ ἀπὸ χειρογράφου ὁ ρήτωρ.

§158Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὅταν ἔλαβον τὸν λόγον, δὲν τὸν ἔλαβον ἁπλῶς διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, δι’ ἐνδεχόμενον γραπτὸν κείμενον, ἀλλ’ ὅταν βουλευτὴς ὁμιλῇ διὰ πρώτην φοράν, εἶναι παράδοσις διὰ τὴν Βουλὴν ὁ γενικὸς σεβασμός. Ἔλαβον τὸν λόγον, κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς χαρακτηρισμοὺς ποὺ ἐλέχθησαν καὶ ἠκούσθησαν εἰς τὸ Σῶμα, ὅτι τὸ νὰ ἀκούσωμεν τὸν βουλευτὴν ἀποτελεῖ ἀνοχὴν καὶ συγκατάβασιν τῆς πλειοψηφίας. Καταγγέλλομεν αὐτὸν τὸν χαρακτηρισμόν. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Δὲν εἶναι ἡ πλειοψηφία ἰδιοκτήτρια τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ βήματος, ὥστε νὰ τὸ παρέχῃ κατ’ ἀνοχὴν καὶ συγκατάβασιν. Ὅλοι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἔχομεν ἴσα δικαιώματα καὶ τὸ βῆμα εἶναι ἱερὸν καὶ ἐλεύθερον.

§159Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἀναμφισβητήτως ὅλοι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, κύριε Συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ἔχομεν ἴσα δικαιώματα καὶ ἀναμφισβητήτως εἶναι ἱερὸν τὸ βῆμα. Δὲν ἀνεμένομεν νὰ μᾶς τὸ διδάξητε. Τὸ διδάσκομεν καὶ τὸ καθιστῶμεν πραγματικότητα. Ἀλλὰ γεγονὸς εἶναι—δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἀρνηθῆτε—ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ ἔθιμον Κοινοβουλευτικὸν κατὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ σεβώμεθα τοὺς τὸ πρῶτον ἀνερχομένους εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ μὴ ὑφίστανται καμμίαν διακοπὴν εἰς τὸν παρθενικόν των λόγον, γνωρίζετε ὅτι ἀποτελεῖ ἐπίσης πρωτοφανὲς γεγονὸς ὁ τὸ πρῶτον ἀνερχόμενος εἰς τὸ βῆμα, νὰ ἀνέρχεται διὰ νὰ κάμῃ ἔλεγχον τοῦ Κόμματος ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἐξελέγη.

§160Κ. ΜΠΑΚΟΛΛΑΣ. Νὰ μᾶς εἴπῃ ποῖον ἔχει Ἀρχηγόν.

§161Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ βουλευτής, ὁ ὁποῖος ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα ἀκολουθεῖ, ὄχι τὰς ἐντολὰς τὰς ὁποίας ἄλλοι εἶναι πρόθυμοι νὰ τοῦ δώσουν, ἀκολουθεῖ τὴν φωνὴν τῆς ἰδικῆς του συνειδήσεως. Καὶ αὐτὸ πράττει ὁ ὁμιλητής, ἐπὶ τοῦ βήματος. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§162Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Πράγματι ἐχρησιμοποίησα χειρόγραφον καὶ τὸ ἐχρησιμοποίησα διὰ νὰ σᾶς διαβάσω τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς ἐπαναλάβω. Ἡ φράσις ἀνήκει εἰς ξένον πολιτικόν, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα δὲν θεωρῶ πρέπον νὰ ἀναφέρω μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν...

§163Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Διατί;

§164Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Διότι εἶναι ὁ ἱδρυτὴς τοῦ φασισμοῦ. Λοιπὸν ἡ φράσις, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα ἔχει οὕτω: «Ἡ Δημοκρατία..... (Ἀναγινώσκει).....». Ἐδῶ τελειώνει ἡ ἀνάγνωσις, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὅπως βλέπετε, ὁ δρόμος, τὸν ὁποῖον ἀκολουθεῖ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ὁδηγεῖ πρὸς αὐτὸ τὸ ἰδεῶδες, πρὸς τὸ Κράτος, τοῦ ἑνὸς ἰδεώδους, ἢ ἂν θέλετε, εἰς μίαν μορφὴν Καισαρισμοῦ. Καὶ ἡ πορεία εἰς τὴν ἀρχὴν ἀκολουθεῖ βραδὺν ρυθμόν, διὰ νὰ ἐπιταχυνθῇ μὲ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου. Ἐπανεφέρθη ὁ θεσμὸς τῶν κομματικῶν Νομαρχῶν. Γίνονται ἀπολύσεις εἰς εὐρεῖαν κλίμακα δημοσίων ὑπαλλήλων, ἐπὶ τῇ βάσει κομματικῶν κριτηρίων. (Διαμαρτυρίαι, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Ἀντικαθίστανται οἱ αἱρετοὶ Κοινοτικοὶ ἄρχοντες ἀπὸ ἄλλους, ἐπὶ τῇ βάσει κομματικῶν κριτηρίων. Ἡ Γενικὴ Συνομοσπονδία Ἐργατῶν Ἑλλάδος, ὑπεδουλώθη εἰς τὸ Κόμμα. Εὐνοεῖται ὁ φιλοσυναγερμικὸς καὶ διώκεται ὁ ἀντιπολιτευόμενος Τύπος. Μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον, μὲ πλάγια μέσα, καταργεῖται ἡ ἐλευθεροτυπία, διὰ νὰ ὁλοκληρωθῇ, ὅπως πληροφοροῦμαι, ἡ κατάργησίς της μὲ ἓν σχέδιον κώδικος ποὺ καταρτίζεται ἀπὸ τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον. Κύριοι βουλευταί, τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἀποτελεῖ κίνδυνον διὰ τὴν Δημοκρατίαν καὶ τὸν Κοινοβουλευτισμόν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου δὲν θὰ εἰσέλθω, διότι τὸ νομοσχέδιον ἐξηντλήθη ἀπὸ τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἀνελθόντας εἰς τὸ βῆμα ρήτορας. Ἡμεῖς, κύριοι βουλευταί, βουλευταὶ τοῦ Συναγερμοῦ, εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ ἑξῆς διλήμματος! Νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν φωνὴν τῆς συνειδήσεώς μας, ἢ νὰ ὑπακούσωμεν εἰς τὴν σύστασιν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς Συμπολιτεύσεως. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ ἐμέ, θὰ ἀκολουθήσω τὴν φωνὴν τῆς συνειδήσεώς μου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Θόρυβος).

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, δέχεται ὅπως λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6 μ.μ. μὲ συνέχειαν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου;

§166ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ὅλων τῶν πτερύγων). Μάλιστα. Μάλιστα.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις, διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6ην μ.μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως, συνέχεια συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. (Ὥρα 0.40′ π.μ.)